Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 801 1964179 1961113 2026-05-25T04:55:44Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964179 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Eggert Ólafsson's Death.jpg|thumb|right|Koparrista af drukknun Eggerts Ólafssonar. Myndskreyting úr í riti Ólafs Ólafssonar (Olavius) Drauma diktur um søknud og sorglegan missir þess Havitra, Gøfuga og Goda Manns Herra Eggerts Olafssonar, Vice-Løgmanns sunnan og austan a Islande a samt Hans dygdum pryddar Konu Frur Ingibjargar Gudmunds Dottur (Kaupmannahöfn: Paul Herman Höecke, 1769).]] '''Eggert Ólafsson''' ([[1. desember]] [[1726]] - [[30. maí]] [[1768]]) var [[skáld]], [[rithöfundur]] og náttúrufræðingur úr [[Svefneyjar á Breiðafirði|Svefneyjum]] á Breiðafirði. Hann var einn boðbera [[upplýsingin á Íslandi|upplýsingarinnar á Íslandi]]. Rannveig systir Eggerts var kona séra [[Björn Halldórsson|Björns Halldórssonar]] í Sauðlauksdal. == Fjölskylda == Eggert var elsti sonur Ólafs Gunnlaugssonar og Ragnhildar Sigurðardóttur sem ráku bú í Svefneyjum í Breiðafirði. Systkini hans voru [[Magnús Ólafsson (lögmaður)|Magnús Ólafsson]] lögmaður sunnan og austan, [[Jón Ólafsson (úr Svefneyjum)|Jón Ólafsson]] „lærði“ fornfræðingur í Kaupmannahöfn, Guðrún Ólafsdóttir, Rannveig Ólafsdóttir og [[Jón Ólafsson yngri]] stúdent í Kaupmannahöfn. Eggert fékk seint embætti, en 1767 var hann skipaður varalögmaður sunnan og austan. Sama haust gekk hann að eiga Ingibjörgu Guðmundsdóttur, dóttur Guðmundar Sigurðssonar sýslumanns, sem var móðurbróðir hans. Þau drukknuðu bæði á Breiðafirði árið eftir. == Nám, störf og rit == Eggert nam [[heimspeki]] við [[Kaupmannahafnarháskóli|Hafnarháskóla]], og lagði auk þess stund á [[fornfræði]], [[málfræði]], [[lögfræði]], [[lögspeki]], [[náttúruvísindi]] og [[búfræði]]. Eggert ritaði um ýmis efni, sem ekki hefur allt verið gefið út. Hann er og talinn frumkvöðull að því að semja [[samræmdar réttritunarreglur]], en þær reglur eru fremur ólíkar þeim sem við fylgjum í dag. Einnig er hann talinn vera mesti málverndarsinni [[18. öld|18. aldar]] auk þess að vera þjóðræktarmaður. Eggert fór í rannsóknarferðir um Ísland með [[Bjarni Pálsson|Bjarna Pálssyni]] á árunum 1752-1757, á vegum [[Konunglega danska vísindafélagið|Konunglega danska vísindafélagsins]]. Í þessum ferðum könnuðu þeir náttúru landsins en einnig almennt ástand þess og gerðu tillögur til úrbóta. Á veturna sat hann í [[Viðey]] hjá [[Skúli Magnússon|Skúla Magnússyni]] landfógeta - líkt og [[Árni Magnússon]] hafði hálfri öld áður setið í Skálholti milli ferða sinna um landið. Bjarni var skipaður fyrsti landlæknir Íslands 1760 en Eggert tók að sér að fullvinna ferðabók þeirra félaga á dönsku frá 1760 til 1766 með styrk úr [[Árnasjóður|Árnasjóði]]. Hann var við þau störf fyrst í [[Sauðlauksdalur|Sauðlauksdal]] hjá mági sínum [[Björn Halldórsson|Birni Halldórssyni]], en svo í Kaupmannahöfn frá 1764 til 1766.<ref>{{tímarit.is|4322707|Nokkur bréf Eggerts Ólafssonar|blað=Andvari|dags=1874|bls=172}}</ref> Bókin kom út árið 1772. Tveimur árum síðar kom bókin út á þýsku, á frönsku árið 1802 og hlutar hennar á ensku 1805. Á íslensku kom hún út árið 1942. Samtíðarmenn Eggerts gáfu út nokkuð af verkum hans eftir dauða hans. Björn mágur hans og Magnús bróðir hans gáfu þannig út garðyrkjubókina ''[[Stutt ágrip úr lachanologia eða maturtabók]]'' 1774 og þekktasta kvæði hans, ''[[Búnaðarbálkur (Eggert Ólafsson)|Búnaðarbálkur]]'', kom út í [[Hrappsey]] árið [[1783]]. Heildarútgáfa af kvæðum Eggerts kom fyrst út árið 1953. Töluvert af ritverkum Eggerts er varðveitt í handritum. Á handritasafni [[Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|Landsbókasafn]]s er til matreiðslubókin ''[[Pipar í öllum mat]]'' (Lbs 857 8vo), samin á 6. áratug 18. aldar og því líklega elsta matreiðslubók sem samin hefur verið á íslensku. Þar er einnig varðveitt ''[[Uppkast til forsagna um brúðkaupssiðu hér á landi]]'' frá 1760 (Lbs 551 4to). Á handritasafni [[National Library of Scotland]] í Edinborg er varðveitt eiginhandarrit Eggerts að ''[[Drykkjabók Íslendinga]]'', ársett 1761, sem áður var í handritasafni [[Finnur Magnússon|Finns Magnússonar]] í Kaupmannahöfn (Adv.MS.21.3.15). Hugsanlega hefur Eggert samið þá bók samhliða vinnu við Ferðabókina. == Dauði == Eggert drukknaði á [[Breiðafjörður|Breiðafirði]] árið [[1768]], ásamt konu sinni Ingibjörgu Guðmundsdóttur. Voru þau á leið heim úr vetursetu í Sauðlauksdal. Þegar Eggert Ólafsson fór seinast frá Sauðlauksdal, [[29. maí]] [[1768]], söng séra Björn Halldórsson hann úr hlaði að fornum sið, með kveðjuávarpi sem hann hafði ort: :Far nú, minn vin, sem ásatt er :auðnu og manndyggðabraut, :far nú, þótt sárt þín söknum vér, :sviftur frá allri þraut. :Far í guðs skjóli, því að þér :þann kjósum förunaut. :Farðu blessaður, þegar þver :þitt líf, í drottins skaut. Um drukknun Eggerts orti [[Matthías Jochumsson]] [[erfiljóð]]ið ''Eggert Ólafsson''. == Útgefin rit frá 18. öld == * 1749: ''Enarrationes historicæ de natura Islandiæ formatæ et transformatæ per eruptiones ignis'' ([https://baekur.is/bok/000099691/Enarrationes_historicae_de Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210518051934/https://baekur.is/bok/000099691/Enarrationes_historicae_de |date=2021-05-18 }}) * 1749: ''Islandia expergefacta'' ([https://baekur.is/bok/000609665/Islandia Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}) * 1751: ''Disquisitio antiquario-physica præmittenda enarrationum islandicarum'' ([https://baekur.is/bok/000602941/Disquisitio Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190720042458/http://baekur.is/bok/000602941/Disquisitio |date=2019-07-20 }}) * 1766: ''Friðriksdrápa'' ([https://baekur.is/bok/000602951/Fridriksdrapa Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}) * 1772: ''[[Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar|Reise igiennem Island]]'' ([http://baekur.is/is/bok/000099709/Reise_igiennem Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}). * 1774: ''[[Stutt ágrip úr lachanologia eða maturtabók]]'' ([https://baekur.is/bok/000099706/Stutt_agrip_ur_lachanologia Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508152625/http://baekur.is/bok/000099706/Stutt_agrip_ur_lachanologia |date=2021-05-08 }}) * 1780: ''Index geographiæ veterum Islandorum'' ([https://baekur.is/bok/000602946/Index_geographiae_veterum Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}) * 1783: ''[[Búnaðarbálkur]]'' ([https://baekur.is/bok/000099688/Nokkrar_hugleidingar Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}) == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == Silja Aðalsteinsdóttir, 1993, Bók af bók, Mál og menning Reykjavík, prentun frá 2003. == Tenglar == {{wikiheimild höfundur}} * [https://www.handrit.is/is/biography/view/EggOla001 Handrit með verkum Eggerts Ólafssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117003632/https://handrit.is/is/biography/view/EggOla001 |date=2022-01-17 }} * [https://baekur.is/search?facetBook=&facetAuthor=&facetVolume=&facetFromTo=&searchType=AUTHOR&titleSearchText=&authorSearchText=Eggert%20%C3%93lafsson%20(%201726-1768%20)&keywordSearchText=&searchText=Eggert%20%C3%93lafsson%20(%201726-1768%20)&page=0 Bækur eftir Eggert Ólafsson] * [http://www.timarit.is/?issueID=307041&pageSelected=0&lang=0 ''Eggert Ólafsson''; grein í Ísafold 1879]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{fd|1726|1768}} [[Flokkur:Íslensk skáld]] [[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]] [[Flokkur:Íslenskir náttúrufræðingar]] [[Flokkur:Íslendingar sem látist hafa af slysförum]] [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] 1utpjchr3z60x4eptgomi1zqht94vob 0 2436 1964142 1912624 2026-05-24T20:35:41Z Akigka 183 1964142 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''24. maí''' er 144. dagur ársins (145. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 221 dagur er eftir af árinu. == Atburðir == * [[1086]] - [[Viktor 3. páfi|Viktor 3.]] var kjörinn páfi. Hann samþykkti þó ekki kjörið fyrr en ári síðar. * [[1276]] - [[Magnús hlöðulás]] var krýndur konungur [[Svíþjóð]]ar í [[Uppsalir (Svíþjóð)|Uppsölum]]. * [[1309]] - Karlamagnús Magnússon vó [[Kolbeinn Bjarnason Auðkýlingur|Kolbein Bjarnason Auðkýling]] riddara til að hefna fyrir níðkveðskap sem Kolbeinn hafði látið yrkja um hann. Karlamagnús var sonur Magnúsar agnars Andréssonar, [[Sæmundur Jónsson|Sæmundssonar]] frá [[Oddi (Rangárvöllum)|Odda]]. * [[1337]] - [[Hundrað ára stríðið]] hófst þegar [[Filippus 6. Frakkakonungur|Filippus 6.]] lýsti því yfir að [[Játvarður 3.]] Englandskonungur hefði fyrirgert rétti sínum til lénsins [[Akvitanía|Akvitaníu]] í Frakklandi. * [[1370]] - [[Stralsundsáttmálinn]] batt enda á stríð [[Danmörk|Dana]] við [[Hansasambandið]]. * [[1571]] - [[Krímtatarar]] rændu og brenndu [[Moskva|Moskvu]]. * [[1621]] - [[Mótmælendasambandið]] í [[Þýskaland]]i var formlega leyst upp. * [[1626]] - [[Peter Minuit]] keypti eyjuna [[Manhattan]] af [[Indíánar|indíánum]] fyrir verslunarvöru. * [[1667]] - [[Valddreifingarstríðið]] hófst með innrás [[Frakkland|Frakka]] í [[Flandur]] og [[Franche-Comté]]. * [[1839]] - [[Þegnskylduvinna]] var ákveðin í [[Reykjavík]] og skyldu bæjarbúar inna af hendi vinnu við [[gatnagerð]]. Sú ráðstöfun stóð í sex ár, en var þá felld niður og [[skattheimta]] tekin upp í staðinn. * [[1844]] - [[Samuel F. B. Morse]] sendi fyrsta símskeytið á milli bandaríska þinghússins í [[Washington]] og járnbrautarstöðvar í [[Baltimore]] í [[Maryland]]. Í skeytinu stóðu orðin „What hath God wrought“. * [[1873]] - [[Adolphe Thiers]] sagði af sér embætti forseta Frakklands. [[Patrice de Mac-Mahon]] tók við. * [[1882]] - [[Ekvador]] hlaut sjálfstæði frá [[Spánn|Spáni]]. * [[1935]] - [[Friðrik 9. Danakonungur|Friðrik krónprins Dana]] gekk að eiga [[Ingiríður Danadrottning|Ingiríði Svíaprinsessu]]. * [[1936]] - Úkraínska knattspyrnuliðið [[Shaktar Donetsk]] var stofnað. * [[1941]] - [[Orrustan í Grænlandssundi]]: Breska herskipið ''[[HMS Hood]]'', sem var stærsta orrustuskip heims, fórst í orrustu við þýska skipið ''[[Bismarck (skip)|Bismarck]]''. Einungis þrír úr áhöfn ''Hood'' komust af, en 1418 manns fórust. Orrustan var háð um 250 mílur vestur af [[Ísland]]i. * [[1944]] - [[Dómkirkjan í Berlín]] eyðilagðist í sprengjuregni. * [[1956]] - Fyrsta [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] var haldin í Lugano í Sviss. [[Lys Assia]] vann fyrir [[Sviss]] með laginu „Refrain“. * [[1958]] - [[Mokkakaffi]] á Skólavörðustíg var opnað. * [[1973]] - Rúður voru brotnar í breska sendiráðinu í [[Reykjavík]] þegar hópur fólks mótmælti [[landhelgisdeilan|landhelgisdeilunni]]. * [[1973]] - Danir lögleiddu [[fóstureyðing]]ar. * [[1975]] - ''[[Sojús 18]]'' hélt út í geim og lagði að geimstöðinni [[Saljút 4]] næsta dag. * [[1976]] - [[Concorde]] hóf reglulegt flug milli London og Washington DC. * [[1982]] - [[Stríð Íraks og Írans]]: Íranskar hersveitir náðu borginni [[Khorramshahr]] aftur á sitt vald. * [[1988]] - Umdeild [[bresku sveitarstjórnarlögin 1988|sveitarstjórnarlög]] voru samþykkt í Bretlandi þar sem kynning á [[samkynhneigð]] í opinberum skólum var bönnuð í grein 28. * [[1990]] - Tvö nýbyggð flóttamannaskýli í [[Kimstad]] í Svíþjóð voru brennd. Næstu daga voru fleiri flóttamannaskýli í [[Mariestad]] og [[Motala]] brennd. * [[1991]] - [[Salómonsaðgerðin]], leynileg aðgerð ísraelska flughersins til að flytja yfir 14.000 eþíópíska gyðinga frá Eþíópíu til Ísrael, hófst. * [[1993]] - [[Erítrea]] hlaut fullt sjálfstæði frá Eþíópíu. * [[1995]] - [[AFC Ajax]] sigraði [[Meistaradeild Evrópu]] með 1-0 sigri á [[AC Milan]]. * [[2001]] - [[Temba Tsheri]] varð yngstur til að ná tindi Everestfjalls, 16 ára. * [[2001]] - [[Versalaslysið]]: Hluti þriðju hæðar samkomusalarins Versala í Jerúsalem hrundi með þeim afleiðingum að 24 brúðkaupsgestir létust. * [[2001]] - [[Maríukirkja (Reykjavík)|Maríukirkja]] í Breiðholti í Reykjavík var formlega vígð. * [[2002]] - [[George W. Bush]] og [[Vladimír Pútín]] undirrituðu samning um takmörkun kjarnavopna í Moskvu. * [[2002]] - [[Marta Lovísa Noregsprinsessa]] gekk að eiga [[Ari Behn]] í Niðaróssdómkirkju. * [[2003]] - [[Sertab Erener]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2003]] fyrir Tyrkland með laginu „Everyway That I Can“. Framlag Íslands var lagið „Open Your Heart“. * [[2004]] - Alþingi samþykkti umdeilt [[fjölmiðlafrumvarpið|frumvarp um eignarhald á fjölmiðlum]] sem síðar var neitað um undirskrift af forseta. * [[2004]] - [[Samtök Napóleonsborga]] voru stofnuð í Evrópu. * [[2007]] - [[Þingvallastjórnin|Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar]] tók við völdum á Íslandi. * [[2008]] - Úrslitakeppni [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2008]] var haldin í Belgrad í Serbíu. Dima Bilan sigraði fyrir Rússland með laginu „Believe“. * [[2010]] - Síðasti [[Hummer]]-jeppinn var seldur. * [[2014]] - Fjórir létust þegar maður hóf skothríð á [[Gyðingasafnið í Brussel]]. * [[2019]] – [[Theresa May]], forsætisráðherra Bretlands, tilkynnti að hún hygðist segja af sér eftir að [[Brexit]]-samningum hennar við Evrópusambandið hafði þrisvar verið hafnað af breska þinginu. <onlyinclude> * [[2020]] – [[Rio Tinto]] viðurkenndi að hafa sprengt hella í [[Juukan Gorge]] í Ástralíu sem voru helgistaðir frumbyggja. * [[2021]] – [[Evrópusambandið]] bannaði Hvíta-Rússlandi að fljúga til landa sambandsins vegna handtöku [[Raman Pratasevitsj|Ramans Pratasevitsj]]. * 2021 - Herforingjar frömdu [[valdaránið í Malí 2021|valdarán í Malí]] og steyptu forseta og forsætisráðherra af stóli. * [[2022]] - [[Skotárásin á Robb-grunnskólann]]: 19 börn og 2 fullorðnir létust þegar 18 ára maður hóf skothríð í grunnskóla í Uvalde í Texas. * [[2023]] - [[Kanada]] tók aftur upp stjórnmálasamband við [[Sádi-Arabía|Sádi-Arabíu]], en hafði áður slitið því eftir morðið á [[Jamal Khashoggi]] 2018. * [[2024]] - Yfir 2.000 létust í skriðuhlaupi í [[Papúa Nýja-Gínea|Papúa Nýju-Gíneu]].</onlyinclude> == Fædd == * [[15 f.Kr.]] - [[Germanicus Julius Caesar]], rómverskur hermaður (d. [[19]]). * [[1335]] - [[Margrét af Bæheimi]], Ungverjalandsdrottning, kona Loðvíks 1. (d. [[1349]]). * [[1686]] - [[Gabriel Fahrenheit]], þýskur læknir og uppfinningamaður (d. [[1736]]). * [[1743]] - [[Jean-Paul Marat]], franskur byltingarsinni (d. [[1793]]). * [[1752]] - [[Jón Sveinsson (landlæknir)|Jón Sveinsson]], landlæknir (d. [[1803]]). * [[1819]] - [[Viktoría Bretadrottning]] (d. [[1901]]). * [[1837]] - [[Sigfús Eymundsson]], íslenskur ljósmyndari (d. [[1911]]). * [[1850]] - [[Otto Liebe]], danskur forsætisráðherra (d. [[1929]]). * [[1866]] - [[Jóhann Magnús Bjarnason]], íslenskur rithöfundur (d. [[1945]]). * [[1905]] - [[Míkhaíl Sholokhov]], sovéskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1984]]). * [[1919]] - [[Ólafur Pétursson (f. 1919)|Ólafur Pétursson]], íslenskur samstarfsmaður nasista á stríðsárunum (d. [[1972]]). * [[1930]] - [[Matthew Meselson]], bandarískur efnafræðingur. * [[1932]] - [[Stefán Sigurður Guðmundsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[2011]]). * [[1936]] - [[Hilmir Jóhannesson]], íslenskt leikskáld. * [[1938]] - [[Prince Buster]], jamaískur tónlistarmaður (d. [[2016]]). * [[1940]] - [[Joseph Brodsky]], rússneskt skáld (d. [[1996]]). * [[1941]] - [[Bob Dylan]], bandarískur tónlistarmaður. * [[1946]] - [[Tansu Çiller]], tyrknesk stjórnmálakona. * [[1948]] - [[Kristján Jóhannsson]], íslenskur óperusöngvari. * [[1955]] - [[Vilhjálmur Gíslason]], íslenskur framkvæmdastjóri. * [[1959]] - [[Kristján Franklín Magnúss]], íslenskur leikari. * [[1969]] - [[Bjarni Ómar]], íslenskur söngvari og lagahöfundur. * [[1972]] - [[Maia Sandu]], forseti Moldóvu. * [[1973]] - [[Rúslana]], úkraínsk söngkona. * [[1973]] - [[Jill Johnson]], sænsk söngkona. * [[1981]] - [[Inga Ruginienė]], litáísk stjórnmálakona. * [[1985]] - [[Björgvin Páll Gústavsson]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[1994]] - [[Bjössi Sax]], íslenskur saxófónspilari. == Dáin == * [[1240]] - [[Skúli jarl Bárðarson]] drepinn við [[Helgisetur]] í Niðarósi (f. [[1189]]). * [[1543]] - [[Nikulás Kópernikus]], pólskur stjörnufræðingur (f. [[1473]]). * [[1798]] - [[Sigurður Stefánsson]], Hólabiskup (f. [[1744]]). * [[1887]] - [[Sigurður B. Sívertsen]], íslenskur prestur (f. [[1808]]). * [[1930]] - [[Páll J. Árdal]], íslenskt leikskáld (f. [[1857]]). * [[1959]] - [[John Foster Dulles]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna (f. [[1888]]). * [[1968]] - [[Einar Ingibergur Erlendsson]], íslenskur húsameistari (f. [[1883]]). * [[1974]] - [[Duke Ellington]], bandarískur tónlistarmaður (f. [[1899]]). * [[1995]] - [[Harold Wilson]], forsætisráðherra Bretlands (f. [[1916]]). * [[2023]] - [[Tina Turner]], bandarísk söngkona (f. [[1939]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] kmdhe86zioar1ki6jrku01jvkeukdta 0 2437 1964201 1755971 2026-05-25T11:07:15Z Akigka 183 1964201 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''25. maí''' er 145. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (146. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 220 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1225]] - [[Hákon gamli]] og [[Margrét Skúladóttir]] gengu í hjónaband í Noregi. * [[1300]] - [[Dante Alighieri]] hélt niður til Vítis í ''[[Hinn guðdómlegi gleðileikur|Hinum guðdómlega gleðileik]]''. * [[1420]] - [[Hinrik sæfari]] varð stórmeistari [[Kristsreglan|Kristsreglunnar]]. * [[1455]] - Vopnahléi lauk milli [[Kristján 1.|Kristjáns 1.]] og [[Karl Knútsson Bonde|Karls Knútssonar Bonde]] og stríð braust út í Svíþjóð. * [[1521]] - [[Þingið í Worms|Þinginu í Worms]] lauk og [[Karl 5. keisari]] lýsti [[Marteinn Lúther|Martein Lúther]] útlægan. * [[1572]] - Ugo Boncompagni varð [[Gregoríus 13.]] páfi. * [[1606]] - [[Har Gobind]] tók við af föður sínum [[Ardjan Dev]] sem sjötti síkagúrúinn. * [[1609]] - [[Sigmundur 3. Vasa]] flutti úr konungshöllinni í [[Wawel]] til [[Varsjá]]r. * [[1627]] - [[Gústaf 2. Adolf]] særðist við [[Danziger Haupt]] í orrustu við Pólsk-litáíska samveldið. * [[1659]] - [[Richard Cromwell]] sagði af sér stöðu lávarðs enska samveldisins. * [[1660]] - [[Stúart-endurreisnin|Konungdæmi var endurreist í Englandi]] með krýningu Karls 2. * [[1759]] - [[Tilskipun um ferminguna]] var fest í lög á Íslandi. Meðal annars var þar ákvæði um að börn skyldu vera orðin 14-15 ára þegar þau [[ferming|fermdust]] en áður hafði verið heimilt að ferma allt niður í 10 ára börn. * [[1787]] - [[Stjórnlagaþing Bandaríkjanna]] hófst í Fíladelfíu. * [[1810]] - Uppreisnarmenn í [[Argentína|Argentínu]] ráku spænska varakonunginn úr landi. * [[1920]] - [[Guðjón Samúelsson]] var skipaður húsameistari ríkisins. * [[1929]] - [[Sjálfstæðisflokkurinn]] var stofnaður af þingmönnum [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokksins]] og [[Frjálslyndi flokkurinn (1)|Frjálslynda flokksins]]. * [[1946]] - [[Jórdanía]] varð til sem sjálfstætt ríki. * [[1961]] - [[Apollo-geimferðaáætlunin]] hófst í Bandaríkjunum. Markmiðið var að koma manni til Tunglsins og til baka. * [[1966]] - [[Félag kvikmyndagerðarmanna]] var stofnað á Íslandi. * [[1977]] - Kvikmyndin ''[[Stjörnustríð]]'' var frumsýnd í [[BNA|Bandaríkjunum]]. * [[1978]] - Fyrsta árás [[Unabomber]] átti sér stað í Northwestern University í Illinois. * [[1979]] - Flugvél frá [[American Airlines]] hrapaði á [[O'Hare-flugvöllur|O'Hare-flugvelli]] í Chicago með þeim afleiðingum að allir um borð (271 manns) létust og 2 á jörðu niðri. * [[1981]] - [[Persaflóasamstarfsráðið]] var stofnað. * [[1985]] - [[Hitabeltisfellibylur]] og [[áhlaðandi]] ollu því að um 10.000 manns létust og 250.000 misstu heimili sín í [[Bangladess]]. * [[1986]] - [[Hands Across America]]: 6,5 milljónir manna mynduðu mannlega keðju í þágu baráttu gegn hungri, fátækt og heimilisleysi. * [[1986]] - 600 fórust þegar ferju hvolfdi á ánni [[Meghna]] í Bangladess. * [[1987]] - Mesti [[jarðskjálfti]] á [[Suðurland]]i síðan 1912 varð í [[Vatnafjöll]]um, suður af Heklu, 5,7 stig. * [[1993]] - [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu]] tók til starfa í [[Haag]]. * [[1995]] - [[Ísafjarðarkirkja]] var vígð. * [[1997]] - [[Johnny Paul Koroma]] rændi völdum í Síerra Leóne. * [[2000]] - [[Ísrael]] dró herlið sitt frá [[Líbanon]] eftir 22 ára hersetu. * [[2001]] - [[Erik Weihenmayer]] varð fyrsti blindi maðurinn sem komst á tind Everestfjalls. * [[2001]] - [[Handklæðisdagurinn]] var fyrst haldinn hátíðlegur. * [[2002]] - [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2002|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar á Íslandi. * [[2002]] - [[Skagabyggð]] varð til við sameiningu Skagahrepps og Vindhælishrepps. * [[2005]] - [[Liverpool F.C.]] sigraði [[A.C. Milan]] í [[Úrslitaleikur meistaradeildar Evrópu 2005|úrslitaleik meistaradeildar Evrópu 2005]]. * [[2008]] - Knattspyrnufélagið Valur vígði [[Vodafonevöllur|Vodafonevöllinn]] við Hlíðarenda. * [[2008]] - Geimfarið ''[[Phoenix (geimfar)|Phoenix]]'' lenti á Mars. * [[2009]] - [[Norður-Kórea]] tilkynnti að landið hefði gert vel heppnaða tilraun með kjarnavopn. [[Sameinuðu þjóðirnar]] fordæmdu tilraunina. * [[2009]] - [[Ungmenna- og íþróttasamband Fjallabyggðar]] var stofnað. <onlyinclude> * [[2011]] - Geimferðastofnun Bandaríkjanna hætti að reyna að ná sambandi við Marsbílinn ''[[Spirit]]'' og lýsti því yfir að verkefninu væri lokið. * [[2013]] - [[Hallsteinsgarður]] í Grafarvogi var vígður. * [[2013]] - Sikileyski presturinn [[Pino Puglisi]] sem mafían myrti 1993 var lýstur sæll af kaþólsku kirkjunni. * [[2018]] - [[Almenna persónuverndarreglugerðin]] tók gildi á Evrópska efnahagssvæðinu. * [[2020]] – [[Svartir Bandaríkjamenn|Bandarískur blökkumaður]] að nafni [[George Floyd]] var kæfður til dauða í haldi bandarískra lögreglumanna í [[Minneapolis]]. Dauði hans hratt af stað [[Mótmælin í Bandaríkjunum 2020|öldu mótmæla]] gegn kynþáttaofbeldi lögreglu. * [[2023]] - Norska stórþingið samþykkti „laxaskattinn“, [[landsrenta|landsrentu]] fyrir nýtingu hafsvæða upp á 25%. * [[2025]] - Rússland gerði loftárásir á þrjátíu borgir í Úkraínu.</onlyinclude> == Fædd == * [[1334]] - [[Sukō Japanskeisari]] (d. [[1398]]). * [[1347]] - [[Heilög Katrín frá Siena]] (d. [[1380]]). * [[1616]] - [[Carlo Dolci]], ítalskur listmálari (d. [[1686]]). * [[1677]] - [[Françoise-Marie de Bourbon]], hertogaynja af Orléans (d. [[1749]]). * [[1803]] - [[Ralph Waldo Emerson]], bandarískur heimspekingur (d. [[1882]]). * [[1864]] - [[Samúel Eggertsson]], íslenskur kortagerðarmaður og skrautritari (d. [[1949]]). * [[1865]] ** [[John Raleigh Mott]], bandarískur trúboði og [[Friðarverðlaun Nóbels|Nóbelsverðlaunahafi]] (d. [[1955]]). ** [[Pieter Zeeman]], hollenskur eðlisfræðingur og [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|nóbelsverðlaunahafi]] (d. [[1943]]). * [[1868]] ** [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðrik Friðriksson]], prestur og stofnandi [[KFUM og KFUK]] á Íslandi (d. [[1961]]). ** [[Páll Einarsson]], lögmaður og hæstaréttardómari (d. [[1954]]). * [[1913]] - [[Donald Duart Maclean]], breskur njósnari, einn af [[fimmenningarnir frá Cambridge|fimmenningunum frá Cambridge]] (d. [[1983]]). * [[1926]] - [[Miles Davis]], tónlistarmaður (d. [[1991]]). * [[1927]] - [[Robert Ludlum]], bandarískur rithöfundur (d. [[2001]]). * [[1930]] - [[Jón frá Pálmholti]], íslenskur rithöfundur (d. [[2004]]). * [[1938]] - [[Raymond Carver]], bandarískur rithöfundur (d. [[1988]]). * [[1939]] - [[Ian McKellen]], enskur leikari. * [[1943]] - [[Markús Örn Antonsson]], fyrrum borgarstjóri Reykjavíkur. * [[1951]] - [[François Bayrou]], franskur stjórnmálamaður. * [[1955]] - [[Gunnar Einarsson]], bæjarstjóri Garðabæjar. * [[1963]] - [[Mike Myers]], kanadiskur leikari og uppistandari. * 1965 - Símon Gísli Ólafsson - íslenskur húsasmíðameistari. * [[1968]] - [[Kristjana Stefánsdóttir]], íslensk söngkona. * 1968 - [[Árni Friðleifsson]], íslenskur lögreglumaður. * [[1970]] - [[Jamie Kennedy]], bandarískur leikari. * [[1972]] - [[Guðmundur Felix Grétarsson]], íslenskur rafveituvirki. * [[1974]] - [[Frank Klepacki]], bandarískur tónlistarmaður. * 1980 - Jóhannes Karl Guðjónsson - íslenskur knattspyrnumaður og þjálfari * [[1984]] - [[Unnur Birna Vilhjálmsdóttir]], íslenskur lögfræðingur og Ungfrú heimur 2005. * [[1992]] - [[Jón Daði Böðvarsson]], íslenskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[1261]] - [[Alexander 4.]] páfi. * [[1401]] - [[María Sikileyjardrottning]] (f. [[1363]]). * [[1555]] - [[Hinrik 2. Navarrakonungur]] (f. [[1503]]). * [[1693]] - [[Marie-Madeleine de La Fayette]], franskur rithöfundur (f. [[1634]]). * [[1786]] - [[Pétur 3. Portúgalskonungur|Pétur 3.]] Portúgalskonungur (f. [[1717]]). * [[1789]] - [[Anders Dahl]], sænskur grasafræðingur (f. [[1751]]). * [[1840]] - [[Oddur Hjaltalín]], íslenskur læknir (f. [[1782]]). * [[1863]] - [[Peter Andreas Munch]], norskur sagnfræðingur (f. [[1810]]). * [[1915]] - [[Gísli Hjálmarsson]], kallaður þingmaður Bolvíkinga. * [[1925]] - [[Stefán Baldvin Stefánsson]], alþingismaður og hreppstjóri (f. [[1863]]). * [[1934]] - [[Gustav Holst]], breskt tónskáld (f. [[1874]]). * [[1958]] - [[Steinn Steinarr]], íslenskt ljóðskáld (f. [[1908]]). * [[2006]] - [[Desmond Dekker]], tónlistarmaður frá Jamaíku (f. [[1941]]). * [[2014]] - [[Wojciech Jaruzelski]], pólskur leiðtogi (f. [[1923]]). {{commons|Category:25 May}} {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] gtr2uxp745m4w8uzejwxb5oq7gxdjr7 0 4079 1964152 1934358 2026-05-24T21:42:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964152 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Brynjólfur_sveinsson.jpg|thumb|right|Sr. Brynjólfur Sveinsson]] '''Brynjólfur Sveinsson''' ([[14. september]] [[1605]] – [[5. ágúst]] [[1675]]) var [[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]] frá [[15. mars]] [[1639]] til [[1674]] og var ásamt öðrum íslenskum fyrirmönnum á [[Kópavogsfundurinn|Kópavogsfundinum]] árið [[1662]]. [[Teikning]] af honum er á íslenska [[Íslensk króna|1000 króna seðlinum]]. == Æviferill == Brynjólfur fæddist í [[Holt í Önundarfirði|Holti]] í [[Önundarfjörður|Önundarfirði]], sonur Sveins Símonarsonar prests þar og síðari konu hans, Ragnheiðar, dóttur [[Staðarhóls-Páll|Staðarhóls-Páls]] Jónssonar og [[Helga Aradóttir|Helgu Aradóttur]]. Var [[Jón Arason]] biskup langa-langafi hans. Hann þótti afburðanámsmaður og var orðlagður grískumaður. Hann var í [[Skálholtsskóli|Skálholtsskóla]] [[1617]]-[[1623]] og lærði við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] [[1624]]-[[1629]]. Þá kom hann heim en fékk ekki embætti sem honum líkaði svo að hann las grísku heima í Holti en sigldi aftur til Kaupmannahafnar [[1631]] og hélt áfram námi. Ári síðar var hann ráðinn [[konrektor]] við [[Hróarskelduháskóli|Hróarskelduháskóla]] [[1632]]-[[1638]]. Þá fór hann heim til Íslands í heimsókn og ætlaði síðan að mennta sig enn frekar suður í Evrópu, var búinn að fá fjárstyrk til þess frá Hróarskelduháskóla, en var þá kjörinn biskup í Skálholti þvert gegn vilja sínum. Hann reyndi að koma sér undan embættinu, sagðist fyrst og fremst vera skólamaður og kennari en ekki guðfræðingur, en það var einmitt talin þörf á slíkum manni til að efla skólann í Skálholti og Brynjólfur var biskup næstu 35 árin. Brynjólfur var áhugasamur um [[náttúruvísindi]] og [[hugvísindi]], safnaði [[fornrit]]um og var áhugamaður um útgáfu þeirra. Hann reyndi að fá leyfi fyrir [[prentsmiðja|prentsmiðju]] í [[Skálholt]]i, en það strandaði á mótspyrnu [[Þorlákur Skúlason|Þorláks biskups]] á [[Hólar|Hólum]], sem vildi sitja einn að allri prentun í landinu. Biskupsstóllinn í Skálholti þótti dafna vel í biskupstíð Brynjólfs, enda var fremur gott í ári og Brynjólfur góður fjáraflamaður. Hann var einn af helstu leiðtogum landsins og átti góð samskipti við [[Hinrik Bjelke]] höfuðsmann þótt hann yrði að láta að vilja hans á Kópavogsfundi. == Verk == Brynjólfur var [[latína|latínu]][[skáld]] og þýddi meðal annars [[Nýja testamentið]] beint úr [[gríska|grísku]] en fékk ekki prentað. Af ritverkum Brynjólfs eru þekktar ritgerðirnar ''Um meðgöngutíma kvenna'' og ''Um eiða og undanfærslu í legorðsmálum'', ''Æviminning Vigfúsar Hákonarsonar í Bræðratungu, Ritgerð um nafnið Svíþjóð, Historica relatio de rebus Islandiæ''. Einnig er honum ætluð ''Lækningabók''. Brynjólfur stóð fyrir byggingu nýrrar timburkirkju í Skálholti [[1650]], sem síðar hefur verið kölluð „[[Brynjólfskirkja]]“. Kirkjan fullgerð var myndarbygging, en talsvert minni en miðaldakirkjurnar þar, en hún stóð uppi til ársins [[1802]]. Kirkjunni var þannig lýst á [[18. öld]] að hún væri ''mikið há með tréturni sem í hangi klukkur, byggð í kross með 2 stúkum sinni á hvorri hlið, öll af timbri, tvísúðuð og glerglugguð og prýdd að innan með máluðum biskupamyndum''. == Fjölskylda == Brynjólfur kvæntist 30. ágúst 1640 Margréti Halldórsdóttur (4. desember 1615 - 21. júlí 1670), dóttur Halldórs Ólafssonar lögmanns á Grund í Eyjafirði og konu hans Halldóru Jónsdóttur (Björnssonar Jónssonar Arasonar). Voru þau fjórmenningar frá Jóni Arasyni og auk þess af 3. og 4. frá Jóni ríka Magnússyni á Svalbarði og þurftu undanþágu til hjúskaparins. Þau eignuðust sjö börn en einungis tvö þeirra komust á legg. Halldór sonur þeirra dó 24 ára í Yarmouth á Englandi 1666 ógiftur og barnlaus. [[Ragnheiður Brynjólfsdóttir]] dóttir þeirra eignaðist barn í meinum og lést ári eftir barnsburðinn einungis 22 ára gömul. Brynjólfur tók son hennar, Þórð Daðason, að sér og arfleiddi að öllum eigum sínum. Pilturinn lést aðeins 11 ára gamall og svo fór að Brynjólfur skildi enga afkomendur eftir sig. == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20110329235852/http://kirkjan.is/brynjolfur/?forsida|titill=Brynjólfur biskup og 17. öldin.}} á vef Þjóðkirkjunnar. * [http://www.handrit.is/is/biography/view/BrySve001 Handrit með verkum Brynjólfs Sveinssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402121545/http://handrit.is/is/biography/view/BrySve001 |date=2015-04-02 }} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill=[[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]] | fyrir=[[Gísli Oddsson]] | eftir=[[Þórður Þorláksson]] | frá=1639 | til=1674 | }} {{Töfluendir}} {{Skálholtsbiskupar}} {{fd|1605|1675}} [[Flokkur:Skálholtsbiskupar]] [[Flokkur:Íslendingar á 17. öld]] rbkkzyevyof6w3lswofh9nhfr9r3qlv 0 4153 1964132 1951366 2026-05-24T19:04:40Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964132 wikitext text/x-wiki '''Björn Halldórsson''' ([[5. desember]] [[1724]] – [[24. ágúst]] [[1794]]) var [[prestur]] í [[Sauðlauksdalur|Sauðlauksdal]]. Hann var [[frumkvöðull]] í [[garðrækt]] og [[jarðyrkja|jarðyrkju]] á Íslandi. Enn í dag sést móta fyrir [[Akurgerði]], gróðurreit þar sem Björn ræktaði [[kartafla|kartöflur]] frá [[1760]]. Minnismerki um sr. Björn er í Sauðlauksdal. Hann var mágur [[Eggert Ólafsson|Eggerts Ólafssonar]] [[skáld]]s. Björn var einn helsti boðberi [[upplýsingin á Íslandi|upplýsingarinnar á Íslandi]]. Hann setti einnig fram byltingakenndar hugmyndir um gagnsemi brjóstamjólkur. ==Æviágrip== Björn Halldórsson fæddist [[5. desember]] árið 1724 í [[Vogsósar|Vogsósum]] í [[Selvogur|Selvogi]], þar sem faðir hans, Halldór Einarsson ([[1695]] – [[21. nóvember]] [[1738]]), var þá prestur. Kona hans og móðir Björns var Sigríður Jónsdóttir ([[1692]] – [[8. september]] [[1763]]) frá [[Gilsbakki (Hvítársíðu)|Gilsbakka]] í [[Hvítársíða|Hvítársíðu]]. Sama ár og Björn fæddist varð faðir hans prestur á [[Staður (Steingrímsfirði)|Stað í Steingrímsfirði]]. Þar ólst Björn upp til fjórtán ára aldurs en þá lést faðir hans. Þá fékk hann ókeypis vist í [[Skálholtsskóli|Skálholtsskóla]] hjá [[Jón Árnason (1665)|Jóni biskupi Árnasyni]] sökum þess hve biskupinn hafði mikið álit á föður Björns. Í Skálholti nam hann í fimm vetur og í stúdentsvottorði sínu var hann stimplaður sem siðprúður og vandaður maður sem best var að sér í latínu, grísku og guðfræði. Næstu árin var hann ritari sýslumanns og eftir það aðstoðarprestur í [[Sauðlaukdalur|Sauðlauksdal]]. Vorið 1753 varð hann svo prestur í Sauðlauksdal og árið 1756 [[prófastur]]. Það ár giftist hann [[Rannveig Ólafsdóttir|Rannveigu Ólafsdóttur]]. Þau bjuggu í Sauðlauksdal í nærri 30 ár þangað til heilsu Björns fór að hraka. Þá sótti hann um rólegra embætti og fékk [[Setberg (Eyrarsveit)|Setberg í Eyrasveit]] árið 1782. Heilsa hans skánaði þó ekki við flutninginn og árið [[1785]] veiktist hann alvarlega og missti sjónina í kjölfarið. Björn lét þó ekki bugast og þann 25. september 1785 hélt hann til [[Danmörk|Danmerkur]] í leit að lækningum. Þar dvaldist hann til ársins 1788 en tilraunir danskra lækna báru engan árangur og kom Björn því heim aftur jafn blindur og slappur og áður. Næstu árin lifði Björn rólegu lífi á Setbergi en við sólsetur [[24. ágúst]] 1794 lést hann, 69 ára gamall. ==Frumkvöðlastarf í jarðyrkju== Þann tíma sem Björn bjó í Sauðlauksdal vann hann mikið frumkvöðlastarf í jarðyrkju. Björn reyndi ávallt að leysa þau vandamál sem upp komu og auka þar með [[frjósemi]] túna. Eitt þessara vandamála og jafnframt helsta vandamál bænda í Sauðlauksdal var sandurinn. Þessi fíni skeljasandur sem fauk í sífellu úr fjörunni og upp á túnin og dró þannig mjög úr frjósemi þeirra. Björn reyndi að sá [[melgresi]] í sandinn til þess að binda hann en það erfiði skilaði litlu. Öllu áhrifmeiri var garður sem hann lét gera umhverfis túnið. Þessi garður var heljar mannvirki enda 940 metra langur. Við lagningu hans fékk Björn leyfi landsstjórnar til að skylda sóknarmenn að vinna við garðinn og nýtti hann sér það leyfi. Ekki voru sóknarmennirnir sáttir við það og nefndu garðinn því [[Ranglátur|Ranglát]] en það nafn hefur loðað við hann síðan. Auk ofannefndra stórframkvæma lét Björn einnig gera ýmsa smáhluti. Hann lét ræsa fram smálindir með skurðum sem skilaði sér í þurrara og betra túni. Þetta umframvatn leiddi hann í læk um bæjarhúsin og stíflaði lækinn þannig að smátjarnir mynduðust. Þessar tjarnir mátti svo nýta til þvotta auk þess sem lifandi silungar voru stundum geymdir í þeim svo bjóða mætti gestum ferskan fisk. == Frumkvöðlastarf í garðrækt == Moldin í Sauðlauksdal fékk lítinn frið meðan Björn bjó á staðnum enda var hann kappsamur garðyrkjumaður og gerði tilraunir með ýmsar [[jurt]]ir sem aldrei höfðu sést á Íslandi áður. Fyrstu tilraunir voru á sviði [[korn]]ræktar og hóf Björn þær í kjölfarið af því að Danakonungur fyrirskipaði öllum íslenskum bændum að framkvæma slíkar tilraunir. Þessar tilraunir mistókust því miður allar og Björn sneri sér því að öðrum jurtum. Meðal þeirra var [[kál]], [[næpa|næpur]], [[kartafla|kartöflur]] og fleira og fljótlega var Björn kominn með fjóra allstóra matjurtargarða í Sauðlauksdal. Af þessu er hann frægastur fyrir [[kartafla|kartöflurækt]] sína enda var hann með þeim fyrstu sem tókst að rækta kartöflur á [[Ísland]]i. Strax árið 1758 pantaði hann nokkrar kartöflur frá Kaupmannahöfn (það sama haust voru fyrstu íslensku kartöflurnar teknar upp á [[Bessastaðir|Bessastöðum]]). Þessi farmur komst þó ekki á leiðarenda fyrr en í ágúst sumarið eftir og þá höfðu þá allar kartöflurnar spírað á leiðinni. Þar sem liðið var á sumarið gróðursetti Björn þær einungis í potti og það bar þann árangur að í október fékk hann litla uppskeru með kartöflum á stærð við piparkorn. Þessar kartöflur gróðursetti hann svo næsta sumar og fjórum vikum síðar gat hann státað sig af myndarlegri kartöfluuppskeru. == Ritstörf == {{Ljóð|right|260px|Ævitíminn eyðist| Ævitíminn eyðist, unnið skyldi langtum meir.<br /> Síst þeim lífið leiðist<br /> sem lýist þar til út af deyr.<br /> Þá er betra þreyttur fara að sofa<br /> nær vaxið hefur herrans pund<br /> en heimsins stund<br /> líði í leti og dofa.<br /> <br /> Eg skal þarfur þrífa<br /> þetta gestaherbergi,<br /> eljan hvergi hlífa<br /> sem heimsins góður borgari.<br /> Einhver kemur eftir mig sem hlýtur.<br /> Bið eg honum blessunar<br /> þá bústaðar<br /> minn nár í moldu nýtur. |Björn Halldórsson }} Björn Halldórsson var einnig kunnur fyrir ritstörf og skrifaði hann ýmis rit sem lúta að þjóðnytjum, fræðslu og framförum í anda [[Upplýsingastefnan|Upplýsingastefnunnar]]. Það fyrsta sem hann fékk útgefið var skýrsla sem hét því stutta nafni ''[[Korte Beretninger|Korte Beretninger om nogle Forsøk til Landvæsenets og især Hauge-Dyrkningens Forbedring i Island. Begynte på en præstegård vester på landet og fortsatte samme steds i næstleden 9 ár, i de få fra embedsforretninger ledige timer. Gjort på egen bekostning, med liden formue og meget arbejde, men med fornøjet sind og en overflødig Guds velsignelse]]''. Þetta var skýrsla um landbúnaðarframkvæmdir hans á árunum 1757 til 1764 og fékk Björn þetta útgefið með hjálp [[Eggert Ólafsson|Eggerts Ólafssonar]] fyrrverandi skólabróður síns og mágs. Síðari verk Björns eru þó frægari. Frægast þeirra er [[Atli (ritverk)|ritið Atli]] sem er leiðarvísir fyrir bændur um rétta breytni í búskaparmálum. Nánast allt ritið er á samtalsformi eins og tíðkaðist um kennslubækur fyrr á tímum. Þar ræða saman hinn fávísi Atli og einstaklingur sem einungis er titlaður ''bóndi''. Atli er að stíga sín fyrstu skref í búskap og fræðir reynslumikill ''bóndinn'' hann um hvernig reka skuli gott bú. Ritið var fyrst gefið út 1780 og þótti það gott að fyrir tilstilli danakonugs var því útbýtt endurgjaldslaust til íslenskra bænda. Þótti ritið hin mesta skemmtun og var ekki óalengt að lesið væri upp úr því á kvöldvökum allt fram á 19. öld. Björn samdi einnig ritið [[Arnbjörg (ritverk)|Arnbjörgu]] sem er hliðstætt Atla. Það kom fyrst út 1783 og í því er konum kennt hvernig styðja skuli manninn sinn við bústörfin, hvernig eigi að ala upp börnin og ýmislegt fleira sem lýtur að innanbæjarbúsýslu. Til viðbótar skrifaði hann ýmis rit á sviði grasafræði svo sem bókina [[Grasnytjar (ritverk)|Grasnytjar]] auk þess sem hann aðstoðaði [[Eggert Ólafsson]] við gerð [[Matjurtabókin|Matjurtabókarinnar]]. Eftir Björn liggur að auki eitt stórt rit sem er ekki á sviði búskapar og garðyrkju. Það er bókin [[Lexicon Islandico-Latino-Danicum]] sem er íslensk orðabók með latneskum þýðingum. Björn vann að ritinu í samfleytt 15 ár og árið 1786 sendi hann það til Kaupmannahafnar til prentunar. Það var þó ekki fyrr en 1814 sem ritið kom fyrst út en þá höfðu fleiri merkir menn endurbætt og aukið ritið. Afkastamikið ljóðskáld var Björn ekki en nokkur kvæði orti hann þó. Kvæðið ''Ævitíminn eyðist'' er merkast þeirra. Þar upplýsir Björn þá skoðun sína að jarðlífið sé einungis tímabundin gisting. Á meðan á gistingunni stendur eigi menn strita og leggja hart að sér svo afkomendurnir og næstu gestir jarðarinnar geti notið erfiðis forfeðranna. == Björn og gapastokkurinn == Sagt er að séra Björn hafi verið bæði siðavandur og refsingasamur og setti sóknarbörn sín stundum í [[Gapastokkur|gapastokk]]. Vinnumaður var þar í sókninni er Guðbrandur hét, fremur fávís. Var það eitt sinn er hann bar húsbónda sinn af skipi, er þeir komu úr fiskróðri, að hann sagði þá er hann setti hann af sér, því að honum þótti byrðin þung: ''„Mikil bölvuð þyngsli eru á líkamanum á þér, Jón“!'' Þá er bóndi kom til kirkju næsta sunnudag á eftir, sagði hann prófasti frá þessu, en honum þóttu ummælin svo óhæfileg, að hann lét setja Guðbrand í gapastokk um messuna fyrir þetta. == Björn og tröllriðnir hestar == Séra Björn getur þess í ''Grasnytjum'' sínum að [[Hestur|hestar]] þeir séu nefndir tröllriðnir sem detta niður án orsaka, og bætir því við, að ef [[tófugras]] sé lagt undir tungurætur á tröllriðnum hestum, þá batni þeim þegar. == Tenglar == {{wikiheimild höfundur}} * [http://www.timarit.is/?issueID=417466&pageSelected=5&lang=0 ''Um séra Björn í Sauðlauksdal''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=417468&pageSelected=10&lang=0 ''Um séra Björn í Sauðlauksdal''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305200943/http://timarit.is/?issueID=417468&pageSelected=10&lang=0 |date=2016-03-05 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=417469&pageSelected=8&lang=0 ''Um séra Björn í Sauðlauksdal''; 3. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435885&pageSelected=1&lang=0 ''Ævitíminn eyðist''; ljóð eftir séra Björn; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1992]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://handrit.is/en/biography/view/BjoHal002 Handrit tengd Birni Halldórssyni á Handrit.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317090612/http://handrit.is/en/biography/view/BjoHal002 |date=2016-03-17 }} * [http://baekur.is/is/search/Bj$00f6rn+Halld$00f3rsson/AUTHOR Bækur eftir Björn Halldórsson á Bækur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305191934/http://baekur.is/is/search/bj$00f6rn+halld$00f3rsson/author |date=2016-03-05 }} * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2013796 Arnbjörg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201012506/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2013796 |date=2010-12-01 }} úr Búnaðarriti Suðuramtsins 1839 [[Flokkur:Frumkvöðlar]] [[Flokkur:Íslenskir prestar]] [[Flokkur:Lútherskir prestar]] {{fd|1724|1794}} 9rjezxnh8xhjbo4gha02iig6znlznoi 0 4914 1964124 1949136 2026-05-24T14:39:05Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964124 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Arngrímur Jónsson lærði | búseta = [[Melstaður]] | mynd = Arngrimur_laerdi.jpg | myndastærð = 180px | myndatexti = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = [[1568]] | fæðingarstaður = [[Auðunarstaðir|Auðunarstöðum]] | dauðadagur = [[27. júní]], [[1648]] | dauðastaður = | orsök_dauða = | þekktur_fyrir = [[Crymogæa]] | starf = Prestur | titill = | trú = | maki = Sólveig Gunnarsdóttir<br>Sigríður Bjarnadóttir | börn = Helga Arngrímsdóttir<br>Gunnar Arngrímsson<br>Jón Arngrímsson<br>Þorkell Arngrímsson Vídalín<br>Ingibjörg Arngrímsdóttir<br>Solveig Arngrímsdóttir<br>Þorlákur Arngrímsson<br>Bjarni Arngrímsson<br>Guðbrandur Arngrímsson Vídalín<br>Hildur Arngrímsdóttir | foreldrar = Jón Jónsson<br>Ingibjörg Loftsdóttir }} '''Arngrímur Jónsson lærði''' ([[1568]] – [[27. júní]] [[1648]]) var [[prestur]] og [[fræðimaður]] á [[Melstaður|Mel]] í [[Miðfjörður|Miðfirði]] og [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]] í [[Hjaltadalur|Hjaltadal]]. Hann er einkum frægur fyrir rit sitt um Ísland, [[Crymogæa]]. Arngrímur fæddist á [[Auðunarstaðir|Auðunarstöðum]] í [[Víðidalur|Víðidal]], sonur Jóns Jónssonar bónda þar og Ingibjargar Loftsdóttur, en flutti ungur til frænda síns, [[Guðbrandur_Þorláksson_biskup|Guðbrands Þorlákssonar]] biskups á [[Hólar_í_Hjaltadal|Hólum]]. Hann varð stúdent úr [[Hólaskóli (1106-1802)|Hólaskóla]] [[1585]] og fór til náms í [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]], kom aftur til Íslands [[1589]] og fékk þá [[konungsveiting]]u fyrir brauðinu Mel í Miðfirði en hafði þar aðstoðarprest og var sjálfur [[rektor]] á Hólum til [[1594]]. Varð formlega skipaður aðstoðarmaður Guðbrands biskups af konungi árið [[1596]] og var eftir það viðloðandi Hóla þótt hann gengdi jafnframt prestsembættum í Skagafirði, lengst af á [[Mælifell (Skagafirði)|Mælifell]]i. Hann fór tvisvar til Kaupmannahafnar í erindum biskups. Guðbrandur fékk slag 1624 og lá rúmfastur eftir það. Hann lést [[1627]] og ári síðar fékk Arngrímur aftur veitingu fyrir Melstað og var prestur þar til dauðadags. Arngrímur átti í miklum bréfaskiptum við [[Ole Worm]] og skrifaði mikið af lærðum ritum. Sérstaka eftirtekt hlutu rit hans um íslensk efni s.s. ''Brevis commentarius'' og ''Crymogæa''. ''Crymogæa'' er fyrsta samfellda [[Íslandssaga]]n, en átti upphaflega að vera lært svar við ritum erlendra manna um Ísland. Eftir Arngrím liggja einnig margar þýðingar á guðsorðabókum og [[sálmar]]. Stungið hefur verið upp á því að skrif Arngríms gegn ritum erlendra höfunda um Ísland hafi verið hluti af því pólitíska valdatafli sem Danakonungur lék gegn [[Hansakaupmenn|Hansakaupmönnum]] á þeim tíma og leiddi á endanum til [[Einokunarverslunin|verslunareinokunar]] Dana, en rit Arngríms beindust gegn skrifum manna sem höfðu komið til Íslands í erindum verslunar Hansakaupmanna. Fyrri kona Arngríms var Sólveig Gunnarsdóttir, sem kölluð var kvennablómi, dóttir [[Gunnar Gíslason Hólaráðsmaður|Gunnars Gíslasonar]] klausturhaldara á [[Víðivellir|Víðivöllum]] og Hólaráðsmanns. Hún dó 1627 og giftist Arngrímur þá Sigríði yngri (f. 1601), dóttur [[Bjarni Gamalíelsson|Bjarna Gamalíelssonar]] (Gamlasonar), sem var rektor Hólaskóla um skeið, heimilisprestur á Hólum og síðast prestur á [[Grenjaðarstaður|Grenjaðarstað]]. Arngrímur átti alls 9 börn sem upp komust með konum sínum. Yngst þeirra var [[Hildur Arngrímsdóttir|Hildur]] ([[1643]] - [[12. október]] [[1725]]), móðir [[Páll Vídalín|Páls Vídalín]] lögmanns. == Ritverk == * ''[[Brevis commentarius de Islandia]]'' (Kaupmannahöfn, [[1593]]) * ''[[Crymogæa]]'' ([[Hamborg]], [[1609]]<ref>{{vísindavefurinn|4709|Hvaða þátt átti íslensk tunga í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga?}}</ref>) * ''Anatome Blefkeniana'' ([[Hólar_í_Hjaltadal|Hólar]], [[1612]]) * ''Epistola pro patria defensoria'' (Hamborg, [[1618]]) * ''Apotribe virulentæ et atrocis calumniæ'' (Hamborg, [[1622]]) * ''Athanasia'' (Hamborg, [[1630]]) ''(æviminning Guðbrands biskups Þorlákssonar)'' * ''Specimen Islandiæ historicum'' ([[Amsterdam]], [[1643]]) * ''Gronlandia eður Grænlandssaga'' ([[Skálholt]], [[1688]]) * ''Jómsvíkingasaga'' (Kaupmannahöfn, [[1877]]) ''(latnesk þýðing)'' Dr. [[Jakob Benediktsson]] gaf út öll latínurit Arngríms lærða í fræðilegri útgáfu á vegum [[Árnasafn]]s í [[Kaupmannahöfn]]. Sum þeirra höfðu ekki verið prentuð áður: * ''Arngrimi Jonae opera latine conscripta'' 1–4, Hafniæ 1950–1957. — ''[[Bibliotheca Arnamagnæana]]'' IX–XII. Í síðasta bindinu er doktorsritgerð Jakobs: ''Arngrímur Jónsson and his works'', sem einnig kom út sem sérstök bók. ==Heimildir== <references/> == Tenglar == * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=28812 ''Hver var Arngrímur Jónsson lærði''; grein á Vísindavef HÍ] * [http://www.timarit.is/?issueID=419326&pageSelected=5&lang=0 ''Arngrímur Jónsson lærði''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://baekur.is/search/Arngr$00edmur+J$00f3nsson/AUTHOR Verk eftir Arngrím Jónsson á Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://handrit.is/en/biography/view/ArnJon001 Handrit tengd Arngrími Jónssyni á Handrit.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409133256/http://handrit.is/en/biography/view/ArnJon001 |date=2012-04-09 }} [[Flokkur:Lútherskir prestar]] [[Flokkur:Vídalínsætt]] [[Flokkur:Saga Íslands]] {{fd|1568|1648}} [[Flokkur:Íslendingar á 16. öld]] [[Flokkur:Íslendingar á 17. öld]] [[Flokkur:Íslenskir fræðimenn]] [[Flokkur:Íslenskir prestar]] m6s05kbn7ed7r3n4r0ig62r57ufc7qi 0 5167 1964185 1955898 2026-05-25T07:46:10Z TKSnaevarr 53243 1964185 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Lýðveldið Slóvenía | nafn_á_frummáli = Republika Slovenija | nafn_í_eignarfalli = Slóveníu | fáni = Flag of Slovenia.svg | skjaldarmerki = Coat of Arms of Slovenia.svg | staðsetningarkort = EU-Slovenia.svg | tungumál = [[slóvenska]] | höfuðborg = [[Ljúbljana]] | stjórnarfar = [[Lýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Slóveníu|Forseti]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Slóveníu|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Nataša Pirc Musar]] | nafn_leiðtoga2 = [[Janez Janša]] | ESBaðild = 1. maí 2004 | stærðarsæti = 151 | flatarmál = 20.271 | hlutfall_vatns = 0,7 | mannfjöldaár = 2021 | mannfjöldasæti = 147 | fólksfjöldi = 2.108.977 | íbúar_á_ferkílómetra = 266,8 | staða = [[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá [[Júgóslavía|Júgóslavíu]] | atburður1 = Yfirlýst | dagsetning1 = [[25. júní]] [[1991]] | VLF_ár = 2020 | VLF = 83 | VLF_sæti = 93 | VLF_á_mann = 40.343 | VLF_á_mann_sæti = 35 | VÞL = {{hækkun}} 0.917 | VÞL_sæti = 22 | VÞL_ár = 2019 | gjaldmiðill = [[Evra]] | tímabelti = [[UTC]]+1 | þjóðsöngur = [[Zdravljica]] | tld = si | símakóði = +386 }} '''Slóvenía''' ([[slóvenska]]: ''Slovenija''), formlega '''Lýðveldið Slóvenía''' (''Republika Slovenija''), er land í sunnanverðri [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]]<ref name="cultures">{{cite book |url= https://zgs.zrc-sazu.si/Portals/8/Slo_Geo_Over/23.pdf |title= Gateway to Western, Central, and Southeastern Europe |first= Andrej |last= Černe |page= 127 |series= Slovenia: A Geographical Overview |editor= Orožen Adamič, Milan |publisher= Association of the Geographical Societies of Slovenia |year= 2004 |isbn= 961-6500-49-X}}</ref>, við rætur [[Alparnir|Alpafjalla]]. Slóvenía á landamæri að [[Ítalía|Ítalíu]] í vestri, [[Austurríki]] í norðri, [[Ungverjaland]]i í norðaustri og [[Króatía|Króatíu]] í suðri. Landið á einnig strönd að [[Adríahaf]]i í suðvestri.<ref name="Encyclopedia Britannica 2021">{{cite web | title=Slovenia – History, Geography, & People | website=Encyclopedia Britannica | date=5 June 2021 | url=https://www.britannica.com/place/Slovenia | access-date=16 June 2021}}</ref> Slóvenía er að mestu fjalllent og skógi vaxið.<ref name="perko2008">{{cite journal |url= http://www.theslovenian.com/articles/2008/perko.pdf |title= Slovenia at the Junction of Major European Geographical Units |first= Drago |last= Perko |year= 2008 |newspaper= The Slovenian |publisher= Vse Slovenski Kulturni Odbor [The All Slovenian Cultural Committee] |place= Toronto |access-date= 2022-08-19 |archive-date= 2022-01-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220128140453/http://theslovenian.com/articles/2008/perko.pdf |url-status= dead }}</ref> Það er 2.017 ferkílómetrar að stærð með rúmlega 2 milljónir íbúa.<ref name="InfoPlease 2017">{{cite web | title=Slovenia | website=InfoPlease | date=3 February 2017 | url=https://www.infoplease.com/world/countries/slovenia | access-date=16 June 2021}}</ref> [[Slóvenar]] eru yfir 80% íbúa landsins.<ref>{{Cite web|url=https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/population-demographic-situation-languages-and-religions-77_en|title = Population: Demographic situation, languages and religions|date = 10 October 2017}}</ref> Opinbert tungumál landsins er [[slóvenska]], sem er [[suðurslavnesk mál|suðurslavneskt mál]].<ref name="Encyclopedia Britannica">{{cite web | title=Slovene language | website=Encyclopedia Britannica | url=https://www.britannica.com/topic/Slovene-language | access-date=16 June 2021}}</ref> Ríkjandi loftslag í Slóveníu er [[meginlandsloftslag]],<ref name="Fallon2007">{{cite book |chapter-url= https://books.google.com/books?id=Pb_eXmEyPvwC&pg=PA40 |title= Slovenia |chapter= Environment |first= Steve |last= Fallon |publisher= Lonely Planet |year= 2007 |edition= 5 |isbn= 978-1-74104-480-5 |page= 40}}</ref> fyrir utan [[Littoral (Slóveníu)|Littoral]]-héraðið og [[Júlísku Alparnir|Júlísku Alpana]]. [[Miðjarðarhafsloftslag]] nær að norðurendum [[Dínarísku Alparnir|Dínarísku Alpanna]] sem liggja í norðvestur-suðaustur eftir landinu. Í Júlísku Ölpunum í norðaustri er [[Alpaloftslag]] ríkjandi.<ref>{{cite book |chapter-url= http://zgds.zrc-sazu.si/glasgow/9.pdf |first= Darko |last= Ogrin |chapter= Modern Climate Change in Slovenia |page= 45 |title= Slovenia: A Geographical Overview |editor= Orožen Adamič, Milan |publisher= Association of the Geographical Societies of Slovenia |year= 2004 |isbn= 961-6500-49-X |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130717233733/http://zgds.zrc-sazu.si/glasgow/9.pdf |archive-date= 17 July 2013 |df= dmy-all }}</ref> Við [[Pannóníusléttan|Pannóníusléttuna]] í norðaustri er meginlandsloftslagið meira áberandi. Höfuðborgin og stærsta borg Slóveníu er [[Ljúbljana]]. Hún er staðsett nærri miðju landsins.<ref name="Mestna občina Ljubljana 2017">{{cite web | title=About Ljubljana | website=Mestna občina Ljubljana | date=3 July 2017 | url=https://www.ljubljana.si/en/about-ljubljana/ | access-date=16 June 2021 | archive-date=16 maí 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200516212207/https://www.ljubljana.si/en/about-ljubljana/ | url-status=dead }}</ref> Sögulega hefur Slóvenía verið á mörkum [[slavnesk mál|slavnesku]], [[germönsk mál|germönsku]] og [[rómönsk mál|rómönsku]] málsvæðanna.<ref name="cultures"/> Landið var hluti af mörgum ólíkum ríkjum: [[Rómaveldi]], [[Austrómverska ríkið|Austrómverska ríkinu]], [[Karlungaveldið|Karlungaveldinu]], [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkinu]], [[Konungsríkið Ungverjaland|Konungsríkinu Ungverjalandi]], [[Lýðveldið Feneyjar|Lýðveldinu Feneyjum]], [[Illyrísku héruðin|Illyrísku héruðum]] í [[Fyrsta franska keisaradæmið|Fyrsta franska keisaradæminu]], [[Austurríska keisaradæmið|Austurríska keisaradæminu]] og loks [[Austurrísk-Ungverska keisaradæmið|Austurríki-Ungverjalandi]] til [[1918]].<ref name="Encyclopedia Britannica 2021"/> Í október 1918 tóku Slóvenar þátt í að stofna [[Konungsdæmi Serba, Króata og Slóvena]]<ref name="Trgovčević 2016">{{cite web | last=Trgovčević | first=Ljubinka | title=Yugoslavia | website=International Encyclopedia of the First World War (WW1) | date=18 July 2016 | url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/yugoslavia | access-date=18 June 2021}}</ref> og í desember 1918 varð landið ásamt [[Konungsríkið Serbía|Konungsríkinu Serbíu]], hluti af [[Konungsríkið Júgóslavía|Konungsríkinu Júgóslavíu]].<ref name="I feel Slovenia 2020">{{cite web | title=History and culture | website=I feel Slovenia | date=4 March 2020 | url=https://www.slovenia.info/en/plan-your-trip/facts-about-slovenia/history-and-culture | access-date=16 June 2021}}</ref> Í [[síðari heimsstyrjöld]] hernámu [[Þriðja ríkið]], [[Ítalía]] og [[Ungverjaland]] Slóveníu, en lítið landsvæði fór til [[Króatía|Króatíu]] sem nasistar höfðu gert að [[leppríki]].<ref name="sečen2005">{{cite news |url= http://www.dnevnik.si/tiskane_izdaje/dnevnik/121558 |title= Mejo so zavarovali z žico in postavili mine |language=sl |trans-title= They Protected the Border with Wire and Set up Mines |newspaper= Dnevnik.si |first= Ernest |last= Sečen |date= 16 April 2005 |access-date= 13 April 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150321045008/http://www.dnevnik.si/tiskane_izdaje/dnevnik/121558 |archive-date= 21 March 2015 |url-status= dead }}</ref> Árið 1945 varð landið hluti af [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]]. Eftir stríð varð Júgóslavía fyrst hluti af [[Austurblokkin]]ni, en [[ágreiningur Títós og Stalíns]] 1948 varð til þess að landið stóð utan við [[Varsjárbandalagið]] og árið 1961 varð það einn af stofnendum [[Samtök hlutlausra ríkja|Samtaka hlutlausra ríkja]].<ref>{{cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/event/alignment-to-non-alignment-yugoslavia-discovers-the-third-world|title=From Alignment to Non-Alignment: Yugoslavia Discovers the Third World|work=Wilson Center|date=5 June 2019|access-date=9 April 2021}}</ref> Í júní 1991 varð Slóvenía fyrst aðildarríkja Júgóslavíu til að [[tíu daga stríðið|kljúfa sig frá sambandsríkinu]] og lýsa yfir stofnun sjálfstæðs ríkis.<ref name="Škrk1999">{{cite book |chapter-url= https://books.google.com/books?id=AhwHHtwbhioC&pg=PA5 |title= Succession of States |editor-first= Mojmir |editor-last= Mrak |chapter= Recognition of States and Its (Non-)Implication on State Succession: The Case of Successor States to the Former Yugoslavia |page= 5 |first= Mirjam |last= Škrk |publisher= Martinus Nijhoff Publishers |year= 1999|isbn= 9789041111456 }}</ref> Slóvenía er [[þróað land]] og [[hátekjuland]] sem situr hátt á [[vísitala um þróun lífsgæða|vísitölu um þróun lífsgæða]].<ref name="The Heritage Foundation 2021">{{cite web | title=Slovenia Economy: Population, GDP, Inflation, Business, Trade, FDI, Corruption | website=The Heritage Foundation | date=24 January 2021 | url=https://www.heritage.org/index/country/slovenia | access-date=16 June 2021 | archive-date=25 janúar 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220125015732/https://www.heritage.org/index/country/slovenia | url-status=dead }}</ref> Samkvæmt [[Gini-vísitalan|Gini-vísitölunni]] er [[tekjujöfnuður]] þar með því mesta sem gerist í heiminum.<ref>{{Cite web|title=Gini index (World Bank estimate) {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?end=2019&most_recent_value_desc=false&start=2019&view=bar|access-date=21 July 2021|website=data.worldbank.org|archive-date=25 janúar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125021235/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?end=2019&most_recent_value_desc=false&start=2019&view=bar|url-status=dead}}</ref> Slóvenía á aðild að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] (frá [[1. maí]] [[2004]]), [[evrusvæðið|Evrusvæðinu]] og [[Schengen-svæðið|Schengen-svæðinu]], [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]], [[OECD]], [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]] og [[NATO]].<ref name="Portal GOV.SI">{{cite web | title=International organisations and international law | website=Portal GOV.SI | url=https://www.gov.si/en/policies/foreign-affairs/international-organisations-and-international-law/ | access-date=16 June 2021}}</ref> Landið hefur áheyrnarstöðu í [[La Francophonie]]. == Heiti == Slóvenía merkir „land [[Slóvenar|Slóvena]]“ á [[slóvenska|slóvensku]] og öðrum [[suðurslavnesk mál|suðurslavneskum málum]]. Nafnið er skylt heitunum [[Slavónía]], [[Slóvakía]] og [[Slavar]]. Uppruni orðsins Slavar er óviss, en er oftast rakinn til orðsins ''slovo'' „orð“, í merkingunni „fólk sem talar sama mál“. Heiti ríkisins Slóveníu kom upprunalega frá [[Þjóðfrelsisnefnd Slóvena]] 19. febrúar 1944. Nefndin kallaði ríkið „Sambandsríkið Slóveníu“ (''Federalna Slovenija''), sem var eitt fylki innan sambandsríkisins [[Júgóslavía|Júgóslavíu]]. Þann 20. febrúar var ríkið nefnt „Alþýðulýðveldið Slóvenía“ (''Ljudska republika Slovenija'').<ref>{{cite journal |url=http://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-AFGPZB0W/? |title=Mesto kot upravnoteritorialna enota 1945–1955 |language=sl, en |trans-title=A Town as an Administrative–Territorial Unit |first=Janez |last=Kopač |year=2007 |volume=30 |issue=2 |publisher=Arhivsko društvo Slovenije |id={{COBISS|ID=914293}} |page=83 |journal=Arhivi |issn=0351-2835 |access-date=30 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831002448/http://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-AFGPZB0W/ |archive-date=31 August 2018 |url-status=dead }}</ref> Það nafn stóð til 9. apríl 1963 þegar því var breytt í „Sósíalíska lýðveldið Slóvenía“ (''Socialistična republika Slovenija'').<ref>{{cite journal |url=http://sistory.si/publikacije/prenos/?urn=SISTORY:ID:9842 |title=Ustava Socialistične republike Slovenije z dne 9. aprila 1963 |language=sl |trans-title=The Constitution of the Socialist Republic of Slovenia from 9 April 1963 |first=Janez |last=Kopač |journal=Arhivi |year=2001 |volume=XXIV |issue=1 |page=1 |access-date=30 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232837/http://sistory.si/publikacije/prenos/?urn=SISTORY:ID:9842 |archive-date=3 March 2016 |url-status=dead }}</ref> Þann 8. mars 1990 var „sósíalíska“ tekið burt úr nafni ríkisins sem þá hét „Lýðveldið Slóvenía“. Lýðveldið var hluti af Sósíalíska sambandslýðveldinu Júgóslavíu til 25. júní 1991. == Saga == Þar sem Slóvenía stendur hefur verið byggð frá [[forsögulegur tími|forsögulegum tíma]]. Elstu minjar um mannabyggð eru 250.000 ára gamlar.<ref>{{cite web|url=http://www.slovenia.si/slovenia/history/milestones/|title=Milestones&nbsp;-&nbsp;slovenia.si|website=slovenia.si|access-date=18 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180222170919/http://www.slovenia.si/slovenia/history/milestones/|archive-date=22 February 2018|url-status=dead}}</ref> [[Divje Babe-flautan]] er bein úr hellabirni með götum í, talin vera frá um 43100 ± 700 [[f.o.t.]]. Hún fannst í helli nálægt [[Cernko]]. Hún er talin vera [[flauta]] og þar með líklega elsta [[hljóðfæri]] sem fundist hefur í heiminum.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=G9tDboBJ70EC |title=The Land Between: A History of Slovenia |chapter=From Prehistory to the End of the Ancient World |page=15 |first=Oto |last=Luthar |year=2008 |publisher=Peter Lang |isbn=978-3-631-57011-1}}</ref> Á 3. og 4. áratugnum fann fornleifafræðingurinn [[Srečko Brodar]] gripi frá [[krómagnonmenn|krómagnonmönnum]] í [[Potok-hellirinn|Potok-hellinum]].<ref>{{cite web |url=http://www.parc.si/index.html |title=Potočka zijavka |work=Parc.si |publisher=Palaeolithic Research Centre |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003053958/http://www.parc.si/index.html |archive-date=3 October 2012}}</ref><ref name="autogenerated2">{{cite encyclopedia |url=http://www.dedi.si/dediscina/323 |title=Potočka zijalka |work=Enciklopedija naravne in kulturne dediščine na Slovenskem – DEDI |first1=Irena |last1=Debeljak |first2=Matija |last2=Turk |editor=Šmid Hribar |editor2=Mateja Torkar |editor3=Gregor Golež |editor4=Mateja Podjed |editor5=Dan. Drago Kladnik |editor6=Drago. Erhartič |editor7=Bojan Pavlin |editor8=Primož. Jerele, Ines. |access-date=12. mars 2012 |language=sl |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515062641/http://www.dedi.si/dediscina/323 |archive-date=15. maí 2012 |url-status=dead}}</ref> Árið 2002 fundust yfir 4500 á gamlar leifar af [[stauraþorp]]um í [[Ljúbljanamýri]]. Þær eru nú á [[heimsminjaskrá UNESCO]] ásamt [[hjólið úr Ljúbljanamýri|viðarhjóli]] sem er elsta varðveitta [[hjól]] heims<ref name="The_Oldest_Wooden_Wheel_in_the_World">{{cite web |url=http://www.koliscar.si/en/virtual-exhibition/ |title=The oldest wooden wheel in the world: Virtual exhibition |date=4 January 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123085747/http://www.koliscar.si/en/virtual-exhibition |archive-date=23 January 2013}}</ref> og sannar að hjólið var uppgötvað samtímis í Mesópótamíu og Evrópu.<ref name="Slovenia">{{cite web |title=World's Oldest Wheel Found in Slovenia |url=http://www.ukom.gov.si/en/media_relations/background_information/culture/worlds_oldest_wheel_found_in_slovenia/ |date=March 2003 |publisher=Government Communication Office of the Republic of Slovenia |author=Alexander Gasser |access-date=19 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120714033224/http://www.ukom.gov.si/en/media_relations/background_information/culture/worlds_oldest_wheel_found_in_slovenia/ |archive-date=14 July 2012}}</ref> Milli [[bronsöld|bronsaldar]] og [[járnöld|járnaldar]] blómstraði [[grafkerjamenningin]]. Fornleifar frá [[Hallstatt-tímabilið|Hallstatt-tímabilinu]] hafa fundist í Suðaustur-Slóveníu, þar á meðal [[situla]]-leirfötur í „situlabænum“ [[Novo Mesto]].<ref name="google2008">{{cite journal |url=http://www.maribor2012.info/userfiles/File/application-form_2007+supplement_2008_v3.pdf |title=Application for the Title of the European Capital of Culture 2012 |publisher=City Municipality of Maribor |year=2008 |access-date=2022-09-04 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406170532/http://www.maribor2012.info/userfiles/File/application-form_2007+supplement_2008_v3.pdf |url-status = dead }}{{dead link|date=August 2017|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> [[File:Emona v Ljubljani (6).jpg|thumb|left|Suðurmúr rómversku [[Emona]] (endurgerð) þar sem Ljúbljana stendur nú.]] Á tímum [[Rómaveldi]]s skiptist landið milli [[Venetía og Histría|Venetíu og Histríu]] (hérað X í [[rómverska Ítalía|rómversku Ítalíu]] samkvæmt flokkun [[Ágústus]]ar, og [[Pannónía|Pannóníu]] og [[Noricum]]. Rómverjar reistu virki í [[Emona]] (Ljúbljana), Poetovio ([[Ptuj]]) og Celeia ([[Celje]]). Þeir byggðu vegi sem lágu um land Slóveníu frá Ítalíu til Pannóníu. Á 5. og 6. öld varð landið fyrir innrásum [[Húnar|Húna]] og [[Germanar|Germana]]. Hluti landsins var varinn með röð varðturna og múra sem nefndist [[Claustria Alpium Iuliarum]]. [[Orrustan um Frigidus]] milli [[Þeódósíus 1.|Þeódósíusar 1.]] og [[Evgeníus]]ar átti sér stað í [[Vipava-dalur|Vipava-dal]] árið 394.<ref>{{cite book |last1=Wolfram |first1=Herwig |title=The Roman Empire and Its Germanic Peoples |url=https://archive.org/details/romanempireitsge0000wolf |date=1997 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA |page=[https://archive.org/details/romanempireitsge0000wolf/page/92 92]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Singleton |first1=Fred |title=A Short History of the Yugoslav Peoples |date=1989 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |page=2}}</ref> === Landnám Slava og miðaldir === [[File:Klagenfurt Landhaus Großer Wappensaal Fürstenstein 19072006 6295.jpg|thumb|[[Furstasteinninn]], tákn hertogadæmisins [[Karantanía|Karantaníu]].]] [[Slavar|Slavneskir]] forfeður nútíma Slóvena settust að á þessu svæði á [[6. öld]] eftir að [[Langbarðar]] fluttu sig vestar árið 568 og [[Avarar]] höfðu stofnað slavneskt ríki í Austur-Ölpum. Milli 623 og 624 eða líklega frá 626, sameinaði [[Samó konungur]] slavnesku ættbálkana gegn Avörum og Germönum og stofnaði það sem hefur verið kallað ríki Samós. Eftir upplausn ríkisins við lát Samós árið 658 eða 659, stofnuðu forfeður Slóvena þar sem nú er [[Kärnten]] sjálfstæðu ríkin [[Karantanía|Karantaníu]]<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=y0MqAQAAMAAJ |title=Na stičišču svetov: slovenska zgodovina od prazgodovinskih kultur do konca 18. stoletja |first=Peter |last=Štih |language=sl |trans-title=At the Junction of the Worlds: Slovene History from the Prehistoric Cultures to the End of the 18th Century |isbn=978-961-241-375-0 |publisher=Modrijan Publishing House |page=33|year=2009 }}</ref> og [[Karníóla|Karníólu]] sem síðar varð hertogadæmi. Aðrir hlutar núverandi Slóveníu voru undir stjórn Avara þar til [[Karlamagnús]] sigraði þá árið 803. [[Karantanar]] voru fyrstu Slavarnir sem tóku upp [[kristni]]. Þeir voru flestir kristnaðir af írskum trúboðum, þar á meðal [[Modestus (trúboði)|Modestusi]] sem er þekktur sem „postuli Karantana“. Ritið ''[[Conversio Bagoariorum et Carantanorum]]'' segir frá kristnun Karantana og [[Bæverjar|Bæverja]] og er talið ýkja hlutverk kirkjunnar í Salzburg en draga úr hlutverki patríarkatsins í [[Aquileia]]. Um miðja 8. öld varð Karantanía hertogadæmi undir stjórn [[Bæjaraland|Bæverja]] sem hófu að kristna landsmenn. Þremur áratugum síðar urðu bæði Karantanar og Bæverjar hluti af [[Frankaríkið|Frankaríkinu]] undir stjórn [[Karlungar|Karlunga]]. [[Karníóla]] varð líka hluti af ríki Franka og var kristnuð af trúboðum frá Aquileiu. Eftir uppreisn gegn Frönkum í [[Liudewit]] í upphafi 9. aldar settu Frankar Karantanísku furstana af og settu frankverska hertoga yfir landið sem við það varð [[lénsveldi|lén]]. Eftir sigur [[Ottó 1. keisari|Ottós 1.]] yfir [[Magýarar|Magýörum]] árið 955 var landi Slóvena skipt í nokkur landamærahéruð innan [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkisins]]. Karantanía var það mikilvægasta og var gerð að [[Hertogadæmið Karantanía|hertogadæmi]] árið 976. [[Freising-handritin]], elstu varðveittu slóvensku skjölin og fyrstu skjölin á slóvensku sem rituð voru í [[latneskt letur|latnesku letri]] voru rituð um árið 1000. Á 11. öld tók þýsk menning yfir þar sem nú er [[Neðra-Austurríki]] svo Slóvensku löndin einangruðust frá öðrum [[Vestur-Slavar|vesturslavneskum]] svæðum. Við það tóku Karantanar og Karníólar að mynda sjálfstæða þjóð. Á hámiðöldum voru sögulegu héruðin Karníóla, [[Styrja (hérað)|Styrja]], [[Karintía]], [[Gorizia]], [[Tríeste]] og [[Istría]] búin til úr landamærahéruðunum og innlimuð í Heilaga rómverska ríkið. Myndun þessara héraða átti sér stað á löngum tíma milli 11. og 14. aldar og þau heyrðu undir nokkrar mikilvægar aðalsættir eins og [[hertoginn af Spanheim|hertogana af Spanheim]], [[Meinhard-ætt]], [[hertogadæmið Celje|hertogana af Celje]] og [[Habsborgarar|Habsborgara]]. Samtímis breiddist þýskt mál og menning út á svæðinu og slóvenskumælandi löndum fækkaði. Á 15. öld voru lönd Slóvena orðin svipuð að stærð og núverandi Slóvenía.<ref name="culture.si">{{cite web|url=https://www.culture.si/en/Slovenia |title=About Slovenia – Culture of Slovenia |publisher=Culture.si |access-date=2 June 2012}}</ref> Árið 1335 dó [[Hinrik af Bæheimi]], hertogi af Karintíu, landgreifi af Kariniólu og hertogi af Týról, án karlkyns erfingja. Dóttir hans, [[Margrét hertogaynja af Týról|Margrét]] gat haldið [[hertogadæmið Týról|hertogadæminu Týról]], en keisarinn [[Lúðvík 4. keisari|Lúðvík 4.]] lét [[Albert 2. af Austurríki]] af ætt Habsborgara fá Karintíu og Karníólu, en móðir hans var systir Hinriks af Bæheimi. Þannig komust löndin sem nú mynda Slóveníu í hendur Habsborgara. Ásamt öðrum löndum þeirra voru þessi lén hálfsjálfstæð með sitt eigið stjórnkerfi um tíma. Hertogarnir af Celje kepptu við Habsborgara um áhrif, en dóu út árið 1456. Hinar miklu landareignir þeirra féllu í kjölfarið Habsborgurum í skaut sem héldu stjórn svæðisins fram að upphafi 20. aldar. Núverandi vesturhluti Slóveníu var hluti af [[Patria del Friuli]] þar til [[lýðveldið Feneyjar]] tók það yfir árið 1420. [[File:Boj s Turki-Valvasor.jpg|thumb|Bardagi milli Tyrkjaveldis og Habsborgara í núverandi Slóveníu í Tyrkjastríðinu mikla.]] Undir lok miðalda ollu ránsferðir [[Tyrkjaveldi|Tyrkja]] inn í lönd Habsborgara miklu tjóni í löndum Slóvena. Árið 1515 gerðu [[slóvenska bændauppreisnin 1515|slóvenskir bændur uppreisn]] sem breiddist út um allt landið. Árin 1572 og 1573 gerðu [[bændauppreisn Króata og Slóvena|Króatar og Slóvenar aðra bændauppreisn]]. Þessar uppreisnir voru barðar niður af mikilli hörku, en héldu samt áfram á 17. öld.<ref name="culture.si"/> === Nýöld === Eftir að [[lýðveldið Feneyjar]] var leyst upp árið 1797 gekk sá hluti Slóveníu til Austurríska keisaradæmisins. [[Lönd Slóvena]] voru hluti af [[Illyrísku héruðin|Illyrísku héruðunum]] sem [[Napóleon]] stofnaði, [[Austurríska keisaradæmið|Austurríska keisaradæminu]] síðar [[Austurríki-Ungverjaland]]i. Slóvenar bjuggu í stærstum hluta Karníólu, suðurhluta hertogadæmanna Karintíu og Styrju, og norður- og austurhéruðum [[Austurríska ströndin|Austurrísku strandarinnar]], auk [[Prekmurje]] í [[konungsríkið Ungverjaland|konungsríkinu Ungverjalandi]].<ref>{{cite journal |url=https://journals.lib.washington.edu/index.php/ssj/article/download/3797/3208 |title= The Terms Wende-Winde, Wendisch-Windisch in the Historiographic Tradition of the Slovene Lands|first=Rado |last=Lenček |author-link=Rado Lenček |year=1990 |journal= Slovene Studies|volume=12 |issue=1 |page=94 |doi=10.7152/ssj.v12i1.3797|doi-access=free }}</ref> Iðnvæðingu landanna fylgdi gerð járnbrauta til að tengja saman borgir og markaði, en þéttbýlisvæðing var takmörkuð. Á 19. öld hófst líka endurreisn bókmennta á [[slóvenska|slóvensku]] undir áhrifum frá [[rómantísk þjóðernishyggja|rómantískri þjóðernishyggju]]. Árið [[1848]] varð til sterk hreyfing innan [[Austurríki]]s sem barðist fyrir sameinuðu Slóvensku konungsveldi (''Zedinjena Slovenija'') undir stjórn keisaradæmisins, jöfnum rétti [[slóvenska|slóvenska málsins]] á opinberum vettvangi, og var andvíg sameiningu [[Habsborgaraveldið|Habsborgaraveldisins]] við [[þýska ríkjasambandið]]. Hreyfingunni tókst ekki áætlunarverk sitt, en þetta voru baráttumál Slóvena fram að [[fyrri heimsstyrjöld]]. Á sama tíma breiddist [[júgóslavismi]] sem lagði áherslu á sameiningu allra [[Suður-Slavar|Suður-Slava]] út sem viðbragð við [[þýsk þjóðernishyggja|þýskri]] og [[ítölsk þjóðernishyggja|ítalskri þjóðernishyggju]]. Vegna takmarkaðra atvinnutækifæra fluttust um 300.000 Slóvenar til annarra landa milli 1880 og 1910,<ref name="Benderly9">{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=rXiCp49NJh8C&pg=PA10 |title=Independent Slovenia: Origins, Movements, Prospects |chapter=In the Beginning: The Slovenes from the Seventh Century to 1945 |first1=Jill |last1=Benderly |first2=Evan |last2=Kraft |publisher=Palgrave Macmillan |year=1996 |isbn=978-0-312-16447-8 |pages=9–11}}</ref> flestir til Bandaríkjanna, en líka til Suður-Ameríku (aðallega Argentínu), Þýskalands, Egyptalands og stærri borga í Austurríki-Ungverjalandi, aðallega [[Vínarborg]]ar og [[Graz]]). Hæst hlutfall Slóvena í Bandaríkjunum er í [[Cleveland]], Ohio, en margir settust líka að í Pittsburgh, Chicago, Pueblo í Colorado, Butte í Montana, norðurhluta Minnesóta og Salt Lake Valley. Karlmennirnir fluttu með sér kunnátu í námavinnslu. Þrátt fyrir brottflutning fjölgaði íbúum Slóveníu töluvert.<ref name="Benderly9"/> Hlutfall læsi var óvenjuhátt, eða 80-90%.<ref name="Benderly9"/> === Fyrri heimsstyrjöld === [[File:Eingebaute Mannschaftsunterstände am Monte Sabotino.jpg|thumb|[[Orrusturnar við Isonzo]] áttu sér aðallega stað í fjallahéruðum við ána Soča.]] Mikið mannfall var meðal Slóvena í [[fyrri heimsstyrjöld]], sérstaklega í tólf [[orrusturnar við Isonzo|orrustum við Isonzo]] sem áttu sér stað við núverandi landamæri að Ítalíu. Hundruð þúsunda Slóvena voru kvaddir í austurríska herinn og yfir 30.000 féllu. Nokkur hundruð þúsund hröktust í flóttamannabúðir í Austurríki og Ítalíu þar sem farið var með þá sem óvini ríkisins. Nokkur þúsund létust úr hungri og sjúkdómum milli 1915 og 1918.<ref>Petra Svoljšak, ''Slovenski begunci v Italiji med prvo svetovno vojno'' (Ljubljana 1991).</ref> Stórir hlutar [[Littoral-hérað]]s voru lagðir í rúst. Með [[Rapallo-samningurinn|Rapallo-samningnum]] 1920 urðu um 327.000 Slóvenar eftir innan landamæra Ítalíu.<ref name="SacroEgoismo2012">Lipušček, U. (2012) ''Sacro egoismo: Slovenci v krempljih tajnega londonskega pakta 1915'', Cankarjeva založba, Ljubljana. {{ISBN|978-961-231-871-0}}</ref><ref name="Cresciani_ClashOfCivilisations">Cresciani, Gianfranco (2004) [https://docs.google.com/open?id=0B1aAzmXBjZO5eFQySUlrdTBYRkk Clash of civilisations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200506152156/https://docs.google.com/open?id=0B1aAzmXBjZO5eFQySUlrdTBYRkk |date=6 May 2020 }}, Italian Historical Society Journal, Vol. 12, No. 2, p. 4</ref> Eftir [[Rómargangan|Rómargönguna]] þegar fasistar náðu völdum á Ítalíu voru þessir ítölsku Slóvenar þvingaðir til að taka upp ítalskt mál og menningu. Þetta olli fjöldaflótta Slóvena, sérstaklega millistéttarfólks, frá Littoral og [[Tríeste]], til [[Júgóslavía|Júgóslavíu]] og Suður-Ameríku. Þeir sem urðu eftir skipulögðu andspyrnuhreyfingar. Sú þekktasta var [[TIGR]]-samtökin stofnuð 1927 til að berjast á móti kúgun fasista gegn Slóvenum og Króötum í [[Venezia Giulia]].<ref name="Mira Cencič 1997">Mira Cencič, ''TIGR'' (Ljubljana: Mladinska knjiga, 1997)</ref><ref name="Tatjana Rejec 1995">Tatjana Rejec, ''Pričevanja o TIGR-u'' (Ljubljana: [[Slovene Society]], 1995)</ref> === Konungsríkið Júgóslavía === [[File:KongressfallofAH.jpg|thumb|left|Stofnun ríkis Slóvena, Króata og Serba lýst yfir á þingtorginu í Ljúbljana 20. október 1918.]] [[Alþýðuflokkur Slóveníu]] hóf baráttu fyrir sjálfsákvörðunarrétti og krafðist stofnunar hálfsjálfstæðs suðurslavnesks ríkis innan veldis Habsborgara. Flestir aðrir slóvenskir flokkar tóku tillöguna upp og í kjölfarið fylgdi sameiginleg yfirlýsing, [[Maíyfirlýsingin (1917)|Maíyfirlýsingin]].<ref>{{Cite book |last=Kranjec |first=Silvo |chapter=Korošec Anton |title=Slovenski biografski leksikon |chapter-url=http://nl.ijs.si:8080/fedora/get/sbl:1188/VIEW/ |year=1925–1991 |edition=Online |publisher=[[Slovenian Academy of Sciences and Arts]] |access-date=24 July 2010 |language=sl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823082222/http://nl.ijs.si:8080/fedora/get/sbl:1188/VIEW/ |archive-date=23 August 2011}}</ref> Austurrískir stjórnmálamenn höfnuðu kröfunni, en eftir upplausn Austurrísk-ungverska keisaradæmisins 1918 tók [[Þjóðarráð Slóvena, Króata og Serba]] við völdum í [[Zagreb]] þann 6. október 1918. Þann 29. október var lýst yfir sjálfstæði í Ljúbljana og á króatíska þinginu, sem leiddi til stofnunar [[Ríki Slóvena, Króata og Serba|Ríkis Slóvena, Króata og Serba]]. [[File:Treaty of Rapallo.png|thumb|upright=1.5|Kort sem sýnir núverandi land Slóveníu með hefðbundnum mörkum héraða. Slóvenskumælandi landsvæði sem Ítalar fengu eftir fyrri heimsstyrjöld eru með röndum.]] Þann 1. desember 1918 rann Ríki Slóvena, Króata og Serba saman við [[Serbía|Serbíu]] og varð hluti af [[Konungsríki Serba, Króata og Slóvena]]. Árið 1929 var þetta ríki nefnt [[Konungsríkið Júgóslavía]]. Slóvenía var iðnvæddasti og vestrænasti hluti ríkisins og varð miðstöð iðnframleiðslu sem var fjórum sinnum meiri en í Serbíu og 22 sinnum meiri en í [[Norður-Makedónía|Norður-Makedóníu]]. Vöxtur iðnframleiðslu var hraður á 3. áratugnum og vel gekk að takast á við afleiðingar [[Heimskreppan mikla|heimskreppunnar miklu]]. Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu í Karintíu varð suðurhluti héraðsins hluti af [[Austurríki]]. Á hinn bóginn varð héraðið [[Prekmurje]] hluti Júgóslavíu. Slóvenskumælandi íbúar nærliggjandi héraða í Ítalíu, Austurríki og Ungverjalandi, urðu að þola þvingaða aðlögun að ríkjandi menningu. === Seinni heimsstyrjöld === Í stríðinu var núverandi landsvæði Slóveníu skipt í þrjá hluta sem var skipt milli [[Þriðja ríkið|Þriðja ríkisins]], [[Ítalía|Ítalíu]] og [[Ungverjaland]]s.<ref name="GJK_2013">Gregor Joseph Kranjc (2013). To Walk with the Devil, University of Toronto Press, Scholarly Publishing Division, p. introduction 5</ref> Að auki var héraðið [[Prekmurje]] og nokkur þorp í [[Neðri-Savadalur|Neðri-Savadal]] innlimuð í [[Sjálfstæð Króatía|Sjálfstæða Króatíu]] sem var leppríki nasista. [[Öxulveldin]] gerðu [[innrásin í Júgóslavíu|innrás í Júgóslavíu]] í apríl 1941 og unnu sigur á nokkrum vikum. Suðurhluti hernámssvæðisins, þar á meðal [[Ljúbljana]], varð hluti af Ítalíu, meðan Þjóðverjar hernámu norður- og austurhluta landsins. Nasistar hugðust framkvæma umfangsmiklar [[þjóðernishreinsun|þjóðernishreinsanir]] á þessum svæðum<ref name="HF2006_BerghahnBooks">Haar, I., Fahlbusch, M. (2006): [https://books.google.com/books?id=vBYW0uYved8C&pg=PA115#v=onepage&q=Slovenians%20%22ethnic%20cleansing%22&f=false German Scholars and Ethnic Cleansing, 1919–1945], Berghahn Books, {{ISBN|9781845450489}}, p. 115</ref> og hröktu Slóvena þaðan inn á yfirráðasvæði [[Nedić-stjórnin|Nedić-stjórnarinnar]] í Serbíu (7.500) og leppríkis Króata (10.000). Að auki voru um 46.000 Slóvenar reknir til Þýskalands. Þar á meðal voru börn sem orðið höfðu viðskila við foreldra sína og var komið fyrir hjá þýskum fjölskyldum.<ref name="LM2009_UNC">Lukšič-Hacin, M., Mlekuž J. (2009): [https://books.google.com/books?id=EUWc0Csfp8cC&pg=PA55 Go Girls!: When Slovenian Women Left Home], Založba ZRC SAZU, {{ISBN|9789612541705}}, p. 55</ref><ref>Zdravko Troha (2004). Kočevski Nemci – partizani [fotografije Zdravko Troha, Pokrajinski muzej Kočevje, Arhiv Slovenije]. Ljubljana: Slovensko kočevarsko društvo Peter Kosler. {{ISBN|961-91287-0-2}}</ref> Á sama tíma voru þýskumælandi íbúar útlendunnar [[Gottschee]] á hernámssvæði Ítala fluttir til svæða sem slóvenskir íbúar höfðu verið hraktir frá.<ref name="L1993_UNC">Lumans, V.O. (1993):[https://books.google.com/books?id=TIZSO31iSO4C&pg=PA175&dq=Italian+Gottschee&hl=en&sa=X&ei=Gx8tVNOzHpHcaLWUgNgE&ved=0CDsQ6AEwBQ#v=onepage&q=Italian%20Gottschee&f=false Himmler's Auxiliaries: The Volksdeutsche Mittelstelle and the German National Minorities of Europe, 1933–1945], Univ of North Carolina Press, {{ISBN|9780807820667}}, p. 175</ref> Um 30 til 40.000 Slóvenar voru skráðir í [[þýski herinn|þýska herinn]] og sendir á austurvígstöðvarnar. Notkun slóvensku var bönnuð í skólum og takmörkuð á opinberum vettvangi.<ref name="GJK_2013"/> Ítalar lögðu undir sig suður- og miðhluta Slóveníu og nefndu þá [[Ljúbljanasýsla|Ljúbljanasýslu]]. [[Þjóðfrelsishreyfing Slóvena]] var stofnuð í apríl 1941. Hreyfingin var undir stjórn kommúnista og varð hluti af [[Andspyrnuhreyfingin í Slóveníu|andspyrnuhreyfingunni í Slóveníu]] sem aftur var hluti af [[Andspyrnuhreyfing Júgóslavíu|andspyrnuhreyfingu Júgóslavíu]] undir stjórn [[Josip Broz Tito]].<ref name="JJR2013_OxfordPress">[[Rhodri Jeffreys-Jones|Jeffreys-Jones, R.]] (2013): [https://books.google.com/books?id=3gK7e8LpXvcC&pg=PA87&dq=Europe%27s+most+effective+Anti+Nazi+resistance&hl=en&sa=X&ei=6eydUaOmMsbm4QTrsoCIBQ&ved=0CC4QuwUwAA#v=onepage&q=most%20effective%20Anti%20Nazi%20resistance&f=false In Spies We Trust: The Story of Western Intelligence], Oxford University Press, {{ISBN|9780199580972}}</ref><ref name="AS_2005">Adams, Simon (2005): [https://books.google.com/books?id=Cmm4J2Ug4o8C&pg=PA1981&dq=resistance+Europe&hl=en&sa=X&ei=1u2dUZT5IKam4gSZ3YCwDQ&ved=0CFMQuwUwBg#v=onepage&q=resistance%20Europe&f=false The Balkans], Black Rabbit Books, {{ISBN|9781583406038}}</ref> [[File:Boji za Trst in Slovensko primorje.jpg|thumbnail|left|Andspyrnumenn berjast í héruðunum Tríeste og Primorje 1945.]] Þegar andspyrnan hófst sumarið 1941 jókst ofbeldi ítalskra hersveita gegn slóvenskum borgurum. Ítölsk yfirvöld flutt um 25.000 manns í [[ítalskar fangabúðir]], eða 7,5% íbúa hernámssvæðisins. Alræmdustu búðirnar voru [[Rab-fangabúðirnar]] og [[Gonars-fangabúðirnar]]. Ítalar fjármögnuðu gagnskæruliðahópa sem voru myndaðir af kaþólskum Slóvenum gegn ofbeldi andspyrnunnar. Eftir [[vopnahléð á Ítalíu]] í september 1943 tóku Þjóðverjar við stjórn Ljúbljanasýslu og Littoral-héraðs og gerðu þau hluta af [[Aðgerðasvæði við strönd Adríahafs]]. Þeir skipulögðu [[Slóvenska heimavarnarliðið]] gegn andspyrnuhreyfingum og settu upp leppstjórn í Ljúbljana. Andspyrnan breiddist hins vegar út og kom á sínu eigin stjórnkerfi sem varð grunnurinn að sambandsstjórn Slóvena innan sósíalísku Júgóslavíu.<ref name=Tomasevich_2001>{{cite book|first=Jozo|last=Tomasevich|title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration|volume=2|publisher=Stanford University Press|year=2001|location=San Francisco|isbn=0-8047-3615-4|url=https://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC|ref=Tomasevich_2001|pages=96–97}}</ref><ref name="Dennison I. Rusinow 1978, p. 2">{{Cite book|last=Rusinow|first=Dennison I.|title=The Yugoslav experiment 1948–1974|url=https://archive.org/details/yugoslavexperime0000rusi_k1l5|publisher=[[University of California Press]]|year=1978|page=[https://archive.org/details/yugoslavexperime0000rusi_k1l5/page/2 2]|isbn=0-520-03730-8}}</ref> [[File:Bundesarchiv Bild 121-0721, Marburg-Drau, Adolf Hitler.jpg|thumb|left|[[Adolf Hitler]] og [[Martin Bormann]] heimsækja [[Maribor]] í apríl 1941.]] Árið 1945 unnu júgóslavneskir andspyrnumenn sigur á hernámsliðinu og stofnuðu Sambandsríki alþýðunnar [[Júgóslavía|Júgóslavíu]]. [[Sósíalíska lýðveldið Slóvenía]] varð hluti af sambandsríkinu með kommúnistastjórn. Um 8% af íbúum Slóveníu létu lífið í [[síðari heimsstyrjöld]]. Slóvenskir [[gyðingar]] sem flestir bjuggu í Prekmurje létu lífið í [[helförin]]ni. Þýskumælandi íbúar, sem áður höfðu verið um 2,5% íbúa, voru ýmist hraktir burt eða drepnir í kjölfar stríðsins. Hundruð [[Istríu-Ítalar|Istríu-Ítala]] og Slóvena sem voru andsnúnir kommúnisma voru myrt í [[foibe-fjöldamorðin|foibe-fjöldamorðunum]] og yfir 25.000 flúðu eða voru hrakin á brott frá [[Slóvenska Istría|Slóvensku Istríu]].<ref>{{cite web|url=http://www.kozina.com/premik/indexeng_porocilo.htm|title=Slovene-Italian Relations 1880–1956 – Report of the Slovene-Italian historical and cultural commission|access-date=22 April 2015|archive-date=8 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408133844/http://www.kozina.com/premik/indexeng_porocilo.htm|url-status=dead}}</ref> Um 130.000 manns, aðallega pólitískir andstæðingar kommúnista, voru teknir af lífi á milli maí og júní árið 1945.<ref>{{Cite web|title=Communist crimes in Slovenia: mass graves and public discussion|url=https://communistcrimes.org/en/communist-crimes-slovenia-mass-graves-and-public-discussion|access-date=15 October 2020|website=Communist crimes in Slovenia: mass graves and public discussion {{!}} Communist Crimes|language=en}}</ref> === Sósíalistaríkið Júgóslavía === [[File:Razgledanje spomenika u Dražgošama.jpg|thumb|[[Josip Broz Tito]] og [[Edvard Kardelj]] (t.v.) í [[Dražgoše]], 1977.]] Þegar Júgóslavía var endurreist í kjölfar stríðsins var [[Sósíalíska lýðveldið Slóvenía]] stofnað og varð eitt af sambandsríkjum [[Júgóslavía|Júgóslavíu]]. Júgóslavía var [[sósíalistaríki]], en vegna [[deilur Títós og Stalíns|deilna Títós og Stalíns]] árið 1948 ríkti mun meira einstaklings- og athafnafrelsi þar en í löndum [[Austurblokkin|Austurblokkarinnar]]. Árið 1947 urðu [[Littoral-hérað]] og [[Innri-Karníóla]], sem Ítalía hafði lagt undir sig eftir fyrri heimsstyrjöld, hlutar af Slóveníu. Milli 1949 og 1953 var rekin stefna um [[samyrkjubú|samyrkjuvæðingu]] landbúnaðarins sem mistókst. Við tók tímabil aukins frjálsræðis undir yfirskriftinni, [[sjálfstjórn verkamanna]]. Nýja stefnan var hugarsmíð slóvenska marxíska hugsuðarins [[Edvard Kardelj]] sem var einn aðalhöfundur [[títóismi|títóismans]]. Meintir andstæðingar þessarar stefnu, innan og utan kommúnistaflokksins, voru ofsóttir og þúsundir voru sendar á fangaeyjuna [[Goli otok]]. Seint á 6. áratugnum jókst menningarlegt frelsi og frjáls för yfir landamærin að vestrænum ríkjum heimiluð. Fram á 9. áratuginn naut Slóvenía mikils sjálfræðis innan sambandsríkisins. Árið 1956 stofnað Tito, ásamt fleiri þjóðarleiðtogum, [[Samtök hlutlausra ríkja]]. Á 6. áratugnum óx slóvenska hagkerfið hratt og iðnvæðing jókst. Með enn frekari valddreifingu í Júgóslavíu á 7. áratugnum varð [[verg landsframleiðsla]] í Slóveníu 2,5 sinnum meiri en meðaltalið í Júgóslavíu. Andstaða við stjórnina var mest meðal menntafólks og varð sérstaklega áberandi eftir lát Títós 1980 þegar bæði efnahagur og stjórnmál í Júgóslavíu urðu erfiðari.<ref name="culture.si"/> Átök um efnahagsaðgerðir birtust í almenningsálitinu þar sem mörgum Slóvenum þótti sem verið væri að arðræna landið til að fjármagna dýran rekstur sambandsstjórnarinnar í Belgrad. === Vorið í Slóveníu === Árið 1987 krafðist hópur menntamanna sjálfstæðis Slóveníu í 57. tölublaði tímaritsins ''[[Nova revija]]''. [[Nefnd um vernd mannréttinda]] hóf baráttu fyrir lýðræðisumbótum. Í september 1989 voru samþykktar nokkrar stjórnarskrárbreytingar til að koma á [[þingræði]] í Slóveníu.<ref>{{cite book |url=http://www.fdv.si/zalozba/pdf-ji/135.pdf |title=Razvoj parlamentarizma: funkcije sodobnih parlamentov |language=sl |trans-title=The Development of Parliamentarism: The Functions of Modern Parliaments |first=Drago |last=Zajc |page=109 |publisher=Publishing House of the Faculty of Social Sciences, University of Ljubljana |year=2004 |isbn=961-235-170-8 |access-date=27 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426072954/http://www.fdv.si/zalozba/pdf-ji/135.pdf |archive-date=26 April 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.svz.gov.si/si/zakonodaja_in_dokumenti/osamosvojitveni_akti_republike_slovenije/ |title=Osamosvojitveni akti Republike Slovenije |language=sl |publisher=Office for Legislation, Government of the Republic of Slovenia |access-date=27 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117183414/http://www.svz.gov.si/si/zakonodaja_in_dokumenti/osamosvojitveni_akti_republike_slovenije/ |archive-date=17 January 2012 |url-status=dead }}</ref> Þann 7. mars breytti slóvenska þingið nafni landsins í „Lýðveldið Slóvenía“.<ref name="twenty.si">{{cite web |author=Innovatif and ORG.TEND |url=http://www.twenty.si/first-20-years/90/ |title=Year 1990 &#124; Slovenia 20 years |publisher=Twenty.si |date=14 May 1992 |access-date=2 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611063423/http://www.twenty.si/first-20-years/90/ |archive-date=11. júní 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.uradni-list.si/dl/vip_akti/1990-02-0402.pdf |title=Odlok o razglasitvi ustavnih amandmajev k ustave<!-- sic! --> Socialistične Republike Slovenije |language=sl |journal=Uradni List Republike Slovenije |date=16 March 1990 |access-date=27 December 2011 |archive-date=27 nóvember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127111321/http://www.uradni-list.si/dl/vip_akti/1990-02-0402.pdf |url-status=dead }}</ref> Í apríl 1990 fóru fyrstu lýðræðislegu kosningarnar fram og sameinuð stjórnarandstaða leidd af [[Jože Pučnik]] vann sigur. [[File:Teritorialci so z armbrustom zadeli tank v križišču pred MMP Rožna Dolina..jpg|thumb|left|Slóvenskar varnarsveitir berjast gegn skriðdrekum Júgóslavíuhers í [[Tíu daga stríðið|tíu daga stríðinu]] 1991.]] Upphaf byltingarinnar í Slóveníu var næstum ári á undan [[byltingarárið 1989|byltingunum 1989]] í Austur-Evrópu, en fór að mestu framhjá alþjóðasamfélaginu. Þann 23. desember samþykktu yfir 88% íbúa að lýsa yfir sjálfstæði Slóveníu.<ref name="Felicijan">{{cite conference|url=http://www.pokarh-mb.si/fileadmin/www.pokarh-mb.si/pdf_datoteke/Radenci2007/Felicijan.pdf |title=Prevzem arhivskega gradiva plebiscitnega referenduma o samostojnosti Republike Slovenije |language=sl, en|first=Suzana |last=Felicijan Bratož |conference=6. zbornik referatov dopolnilnega izobraževanja s področja arhivistike, dokumentalistike in informatike v Radencih od 28. do 30. marca 2007 |conference-url=https://www.pokarh-mb.si/index.php?id=126 |pages=453–458 |year=2007 |publisher=Regional Archives Maribor |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113023555/http://www.pokarh-mb.si/fileadmin/www.pokarh-mb.si/pdf_datoteke/Radenci2007/Felicijan.pdf |archive-date=13 November 2012 }}</ref><ref name="STAT11">{{cite book |chapter-url=http://www.stat.si/letopis/2011/05_11/05-11-11.htm |title=Statistični letopis 2011 |chapter=Volitve |trans-chapter=Elections |page=108 |publisher=Statistical Office of the Republic of Slovenia |work=Statistical Yearbook 2011 |year=2011 |volume=15 |issn=1318-5403 |access-date=2022-09-07 |archive-date=2013-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826065022/http://www.stat.si/letopis/2011/05_11/05-11-11.htm |url-status=dead }}</ref> Þann 25. júní 1991 lýsti Slóvenía yfir sjálfstæði.<ref name="Škrk1999"/><ref name="Jonsson">{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OegWny-r8TEC&pg=PA30 |title=Democratic Transition in Slovenia: Value Transformation, Education, And Media |editor1-first=Sabrina |editor1-last=P. Ramet |editor2-first=Danica |editor2-last=Fink-Hafner |chapter=Changing Concepts of Rights |first=Anna |last=Jonsson |page=75 |year=2006 |publisher=Texas A&M University Press |isbn=978-1-58544-525-7 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Snemma morguns þann 27. júní sendi [[Alþýðuher Júgóslavíu]] herlið til að koma í veg fyrir stofnun nýs ríkis, sem leiddi til [[Tíu daga stríðið|tíu daga stríðsins]].<ref name="Race">{{cite book |url=http://dk.fdv.uni-lj.si/dela/Race-Helena.PDF |title="Dan prej" – 26. junij 1991: diplomsko delo |language=sl |first=Helena |last=Race |publisher=Faculty of Social Sciences, University of Ljubljana |year=2005 |access-date=3 February 2011}}</ref><ref name="SAF History">{{cite web |url=http://www.slovenskavojska.si/en/about-the-slovenian-armed-forces/history/ |title=About the Slovenian Military Forces: History |publisher=Slovenian Armed Forces, Ministry of Defence |access-date=3 February 2011 |archive-date=19 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090519044755/http://www.slovenskavojska.si/en/about-the-slovenian-armed-forces/history/ |url-status=dead }}</ref> Þann 7. júlí var [[Brijuni-samþykktin]] undirrituð og komið á vopnahléi meðan útfærslu sjálfstæðis Slóveníu var frestað í þrjá mánuði.<ref>{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FeiKg3TuNl0C&pg=PA157 |title=Yugoslavia's Bloody Collapse: Causes, Course and Consequences |first=Christopher |last=Bennett |chapter=Slovenia Fights |page=159 |year=1995 |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |isbn=978-1-85065-232-8}}</ref> Við lok mánaðarins hurfu síðustu hermennirnir frá Slóveníu. Landið slapp því við þau stríðsátök sem léku aðra hluta Júgóslavíu grátt á tíunda áratugnum. Í desember 1991 var ný [[stjórnarskrá Slóveníu|stjórnarskrá]] tekin upp,<ref name="Jonsson"/> og þar á eftir komu lög um [[einkavæðing]]u fyrirtækja.<ref name="Klemenčič2004">{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ORSMBFwjAKcC&pg=PA298 |title=The Former Yugoslavia's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook |first1=Matjaž |last1=Klemenčič |first2=Mitja |last2=Žagar |chapter=Democratization in the Beginning of the 1990s |page=298 |isbn=978-1-57607-294-3 |publisher=ABC-CLIO |year=2004}}</ref> Aðildarríki [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] viðurkenndu sjálfstæði Slóveníu 15. janúar 1992 og landið fékk inngöngu í [[Sameinuðu þjóðirnar]] 22. maí 1992.<ref name="Borak2004">{{cite book |chapter-url=https://archive.org/details/sloveniafromyugo0000mrak |chapter-url-access=registration |title=Slovenia: From Yugoslavia to the European Union |publisher=World Bank Publications |editor1-first=Mojmir |editor1-last=Mrak |editor2-first=Matija |editor2-last=Rojec |editor3-first=Carlos |editor3-last=Silva-Jáuregui |year=2004 |series=World Bank Publications |isbn=978-0-8213-5718-7 |chapter=Institutional Setting for the New Independent State |first1=Neven |last1=Borak |first2=Bistra |last2=Borak |page=[https://archive.org/details/sloveniafromyugo0000mrak/page/58 58]}}</ref> Slóvenía tók þátt í [[stríðið í Afganistan (2001–2021)|stríðinu í Afganistan]] frá 2001 til 2021. Landið gekk í Evrópusambandið 1. maí 2004.<ref>{{cite web |title=Slovenia |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/country-profiles/slovenia_en |website=european-union.europa.eu |language=en |access-date=2022-09-07 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902033800/https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/country-profiles/slovenia_en |url-status=dead }}</ref> Slóvenía á eitt sæti í [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]] og sjö slóvenskir þingmenn voru kosnir á [[Evrópuþingið]] 13. júní 2004. Sama ár gerðist Slóvenía aðili að [[NATO]].<ref>{{cite web |title=Slovenia's NATO membership {{!}} GOV.SI |url=https://www.gov.si/en/topics/slovenias-nato-membership/ |website=Portal GOV.SI |language=en}}</ref> Í kjölfarið tókst Slóveníu að uppfylla skilyrði [[Maastricht-sáttmálinn|Maastricht-sáttmálans]] og tók upp [[evra|evru]] 1. janúar 2007.<ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/economy_finance/articles/euro/slovenia_joins_the_euro_area_en.htm|title = Slovenia joins the euro area – European Commission}}</ref> Landið var fyrsta fyrrum kommúnistaríkið sem fór með [[forsæti Ráðs Evrópusambandsins]] í sex mánuði 2008. Þann 21. júlí 2010 gerðist Slóvenía aðili að [[OECD]].<ref>{{cite web |url=http://www.oecd.org/slovenia/sloveniasaccessiontotheoecd.htm |publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] |title=Slovenia's accession to the OECD |date=21 July 2010 |access-date=22 July 2016 }}</ref> Vonbrigði með misskiptingu og innlenda auðmenn komu fram í [[mótmælin í Slóveníu 2012-2013|mótmælum 2012-2013]].<ref>[http://www.mladina.si/118056/joachim-becker-nujno-je-treba-zavreti-poglabljanje-neoliberalizma-v-evropski-uniji-saj-je-to-slep/ Joachim Becker: "Nujno je treba zavreti poglabljanje neoliberalizma v Evropski uniji, saj je to slepa ulica"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130507021628/http://www.mladina.si/118056/joachim-becker-nujno-je-treba-zavreti-poglabljanje-neoliberalizma-v-evropski-uniji-saj-je-to-slep/ |date=7 May 2013 }}, viðtal við [[Joachim Becker]], [[Mladina]], 23. nóvember 2012</ref> [[Nefnd til að koma í veg fyrir spillingu í Lýðveldinu Slóveníu]] gagnrýndi embættisfærslu stjórnar og stjórnarandstöðu 2012 til 2013. Í kjölfarið bentu lögfræðingar á þörf fyrir breytingar á lagaumhverfinu til að koma í veg fyrir [[geðþóttastjórn]].<ref>[https://www.dnevnik.si/slovenija/v-ospredju/samovolja-politikov-presega-vse-meje "Posvet pravnikov. Samovolja politikov presega vse meje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130627174925/https://www.dnevnik.si/slovenija/v-ospredju/samovolja-politikov-presega-vse-meje |date=2013-06-27 }}, Dnevnik, 18. janúar 2013.</ref> == Landfræði == [[Mynd:Triglav.jpg|thumb|250px|[[Triglav]] er hæsta fjall Slóveníu (2.864 m).]] Sagt er að fjögur svæði mætist í Slóveníu: [[Alpafjöllin]], [[Dinarísku alparnir]], [[Pannónía|Pannóníska sléttan]] og [[Miðjarðarhafið]]. Hæsta fjall Slóveníu heitir [[Triglav]] (2.864 m). Meðalhæð yfir sjávarmáli er 557 m. Slóvenía er þriðja mest skógi vaxna land Evrópu, á eftir [[Finnland]]i og [[Svíþjóð]]. Rúmlega helmingur landsins (11.691 km²) er þakinn [[skógur|skógi]], hluti þeirra er ævaforn. Stærst þeirra svæða er [[Kočevje]]. Graslendi þekur 5.593 km², 2.471 km² teljast til garða og engja. Loks eru 363 km² undirlagðir [[aldingarður|aldingörðum]] og 216 km² af [[vínekra|vínekrum]]. Strandlengja Slóveníu er 47 km. Ríkjandi loftslagsbelti eru [[miðjarðarhafsloftslag]] við strendurnar, [[alpaloftslag]] við fjöllin og [[meginlandsloftslag]] í austurhluta landsins. Meðalhitastig er -2&nbsp;°C í Janúar og 21&nbsp;°C í Júlí. Meðal[[úrkoma]] er 1.000 mm við strendurnar en svo 3.500 mm í Ölpunum, 800 mm í suðvestri og 1.400 mm á miðju landi. Fyrstu landfræðilegu svæðisskiptingar Slóveníu voru þróaðar af landfræðingunum [[Anton Melik]] (1935-1936) og [[Svetozar Ilešič]] (1968). Nýrri svæðisskipting sem [[Ivan Gams]] lagði til skiptir Slóveníu upp í eftirfarandi yfirsvæði: * [[Alparnir]] (''visokogorske Alpe'') * Hæðir við rætur Alpanna (''predalpsko hribovje'') * [[Ljúbljanadalurinn]] (''Ljubljanska kotlina'') * Miðjarðarhafsundirlendi Slóveníu (''submediteranska - primorska Slovenija'') * [[Dínarísku Alparnir|Dínaríska]] [[karst]]landslagið í Innri-Slóveníu (''dinarski kras notranje Slovenije'') * Pannóníuundirlendi Slóveníu (''subpanononska Slovenija'') Samkvæmt nýrri landfræðilegum skiptingum skiptist landið í fjögur yfirsvæði. Þau eru Alpasvæðið, Miðjarðarhafssvæðið, Dínaríska svæðið og Pannoníska svæðið. Svæðin eru skilgreind út frá hæð og loftslagi (meginlandsloftslag, alpaloftsslag og miðjarðarhafsloftslag), en ekki eru glögg skil á milli þeirra. Þessum yfirsvæðum er svo skipt í mörg og fjölbreytt undirsvæði. Ríkjandi þáttur í skilgreiningu þeirra er jarðfræðileg samsetning og hæð landsins. == Stjórnmál == [[Mynd:Presidential_Palace._Ljubljana.jpg|thumb|right|Forsetahöllin og aðsetur ríkisstjórnarinnar í Ljúbljana.]] Slóvenía er [[fjölflokkakerfi|fjölflokka]] [[þingræði]]. [[Þjóðhöfðingi]] Slóveníu er [[forseti Slóveníu|forseti landsins]] sem er kjörinn í lýðræðislegum kosningum á fimm ára fresti og gegnir mikilvægu hlutverki sem sameiningartákn.<ref name="Furtlehner">{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uQafEg3TQJUC&pg=PA126 |title=Compliance in the Enlarged European Union: Living Rights Or Dead Letters? |editor1-first=Gerda |editor1-last=Falkner |editor2-first=Oliver |editor2-last=Treib |editor3-first=Elizabeth |editor3-last=Holzleithner |publisher=Ashgate Publishing, Ltd |year=2008 |isbn=978-0-7546-7509-9 |pages=126–127 |chapter=Slovenia |first=Petra |last=Furtlehner}}</ref> Forsetinn er jafnframt æðsti maður [[Slóveníuher|hers Slóveníu]].<ref>{{cite encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA832 |work=Encyclopedia of World Constitutions |editor-first=Gerhard |editor-last=Robbers |article=Slovenia |first=Lovro |last=Šturm |title=The President of the Republic |year=2006 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-8160-6078-8 |page=832}}</ref> [[Forsætisráðherra Slóveníu|Forsætisráðherra]] fer fyrir framkvæmdarvaldinu ásamt stjórnarráði ráðherra, sem kjörnir eru af þinginu.<ref name="Borak2004"/> Slóvenska þingið er [[tvískipt þing|tvískipt]]. Það samanstendur af þjóðþinginu (''Državni zbor'') og þjóðarráðinu (''Državni svet''). Þjóðþingið samanstendur af 90 sætum. 88 sæti eru skipuð fulltrúum sem eru kjörnir með [[hlutfallskosning]]u. Tvö sæti eru frátekin fyrir innfæddu ungversku og ítölsku minnihlutahópana.<ref name="Prunk2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=dzAWAQAAMAAJ |title=Facts about Slovenia |first1=Janko |last1=Prunk |first2=Jernej |last2=Pikalo |first3=Marko |last3=Milosavljevič |year=2007 |publisher=Government Communication Office, Government of the Republic of Slovenia |isbn=978-961-6435-45-1 |page=23}}</ref> Þjóðarráðið hefur 40 sæti, sem samanstendur af fulltrúum hagsmunahópa á sviði velferðar, hagkerfis, fagmanna og sérhópa. Þingkosningar eru á fjögurra ára fresti, en þjóðarráðskosningar eru haldnar með óbeinum hætti á fimm ára fresti. === Stjórnsýslueiningar === Einu formlegu stjórnsýslueiningar landsins eru sveitarfélögin (''občine'') sem eru 212 talsins. Fyrir hverju sveitarfélagi fer sveitarstjóri (''župan'') sem er kosinn til fjögurra ára í senn, og sveitarstjórnir (''občinski svet''). Í flestum sveitarfélögum er bæjarráðið kosið með hlutfallskosningu, en í nokkrum minni sveitarfélögum er notast við [[meirihlutakosning]]u. Sveitarstjórinn skipar formann bæjarráðs.<ref name="www2.gov.si">{{cite web|url=http://www2.gov.si/zak/Zak_vel.nsf/0/660b7ab7cbd45736c125662d0037c142?OpenDocument |title=Sprejet zakon |publisher=.gov.si |date=13 July 2000 |access-date=2 June 2012}}</ref> [[Celje]], [[Koper]], [[Kranj]], [[Ljubljana]], [[Maribor]], [[Murska Sobota]], [[Nova Gorica]], [[Novo Mesto]], [[Ptuj]], [[Slovenj Gradec]] og [[Velenje]] teljast til bæjarfélaga (þéttbýlis). ==== Söguleg skipting ==== [[Mynd:Slo regions marked3.jpg|thumb|right|250px|Slóvenía er skipt, samkvæmt hefð, í átta svæði.]] Eins og gefið er upp í ''Enciklopedija Slovenije'' (Alfræðirit Slóveníu) eru hefðbundin landsvæði Slóveníu byggð á gamalli skiptingu Slóveníu í fjögur krúnulönd Habsborgara (Carniola, Carinthia, Styria og Littoral), og svæði þeirra eru: * [[Efri-Carniola]] (''Gorenjska'') (Merkt á kortinu sem U.C.) * [[Styria]] (''Štajerska'') (S) * [[Transmuraland]] (''Prekmurje'') (T) * [[Carinthia]] (''Koroška'') (C) * [[Innri-Carniola]] (''Notranjska'') (I.C.) * [[Neðri-Carniola]] (''Dolenjska'') (L.C.) * [[Goriška]] (G) * [[Slóvenska Istría]] (''Slovenska Istra'') (L) Síðustu tvö svæðin eru yfirleitt talin saman sem strandsvæðið (''Littoral'' eða ''Primorska''). Hvíta-Carniola (''Bela krajina''), sem er hluti Neðri-Carniolu, er yfirleitt talið sem hluti sérstaks svæðis. ==== Tölfræðileg skipting ==== [[Mynd:Slovenia Regions.png|thumb|right|400px|Slóveníu skipt í tólf svæði .]] Slóveníu er, frá og með [[maí]] [[2005]] skipt í tólf svæði vegna lagalegra og tölfræðilegra álitaefna. {| |- valign="top" | <!--column 1--> {| | 1 || {{kortaskýring|#C4FFC4|'''Gorenjska'''}} </tr> | 2 || {{kortaskýring|#B9B9FF|'''Goriška'''}} </tr> | 3 || {{kortaskýring|#FFC5C5|'''Jugovzhodna Slovenija'''}} </tr> | 4 || {{kortaskýring|#FFC8FF|'''Koroška'''}} </tr> | 5 || {{kortaskýring|#FFFFC9|'''Notranjsko-kraška'''}} </tr> | 6 || {{kortaskýring|#BDFFFF|'''[[Obalno-kraška]]'''}} </tr> |} | <!--column 2--> {| |align="right"| 7 || {{kortaskýring|#D1A4A4|'''Osrednjeslovenska'''}} </tr> |align="right"| 8 || {{kortaskýring|#AED6AE|'''Podravska'''}} </tr> |align="right"| 9 || {{kortaskýring|#C5C5E2|'''Pomurska'''}} </tr> | 10 || {{kortaskýring|#DBB6DB|'''Savinjska'''}} </tr> | 11 || {{kortaskýring|#DFDFBF|'''Spodnjeposavska'''}} </tr> | 12 || {{kortaskýring|#B3D9D9|'''Zasavska'''}} |} |} Verið er að undirbúa nýja skiptingu landsins í á bilinu 12-14 svæði. Þó getur hugsast að þessi tólf svæði haldi sér. Eftir á að opinbera tillögur þess efnis. Að því loknu verður málið rætt á þingi. == Efnahagslíf == Slóvenía er hátekjuland ($23,250 árið 2006), með hæstu [[verg landsframleiðsla|vergu landsframleiðslu]] af þem löndum sem nýlega gengu inn í ESB eða um 90% af meðaltali innan Evrópu. [[Verðbólga]] hefur minnkað mikið undanfarið og er nú um meðaltal innan Evrópu. [[Hagvöxtur]] hefur verið mikill síðustu ár (5.2% fyrstu 9 mánuði 2006, 4.0% árið 2005, 4.4% árið 2004, áætlaður 4.8% 2007), eftir að hafa verið aðeins 2.7% 2003 áður en landið gekk inn í ESB. Landið var það fyrsta af nýju Evrópusambandslöndunum til að taka upp [[evra|evru]] árið 2007. Það hefur verið hluti af [[Efnahags- og framfarastofnunin]]ni frá 2010..<ref name="VE2012-03-15">{{cite web |url=http://dunaj.veleposlanistvo.si/index.php?id=4035&L=1 |title=Osnovni gospodarski podatki o Sloveniji |language=sl |publisher=Embassy of the Republic of Slovenia Vienna |access-date=15 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618170200/http://dunaj.veleposlanistvo.si/index.php?id=4035&L=1 |archive-date=18 June 2012}}</ref><ref>{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=1mwG3haSo_cC&pg=PA27 |chapter=Eastern Europe |title=Nations and Government: Comparative Politics in Regional Perspective |first=Thomas |last=M. Magstadt |edition=6th |year=2010 |isbn=978-0-495-91528-7 |publisher=Cengage Learning |page=27}}</ref> Efnahagsþróun er mjög ólík milli héraða.<ref name="bslo">[http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:6Y8OGV0Oc5IJ:https://www.bsi.si/library/includes/datoteka.asp%3FDatotekaId%3D4696+&cd=1&hl=de&ct=clnk&gl=de "Regional Disparities in Slovenia 2/12"]; sótt 8. apríl 2015.</ref> Frá síðustu aldamótum hafa bankar, símafyrirtæki og opinber þjónustufyrirtæki verið einkavædd. Höft á erlenda fjárfestingu hafa verið afnumin og gert er ráð fyrir að áhugi á erlendri fjárfestingu muni aukast næstu ár. == Íbúar == [[File:Population density in Slovenia.png|350px|thumb|Íbúaþéttleiki í Slóveníu eftir [[sveitarfélög Slóveníu|sveitarfélögum]] sem sýnir greinilega þéttbýlustu landsvæðin Ljúbljana og Kranj (miðju), Maribor (norðaustri) og Slóvensku Istríu (suðvestri).]] Íbúar Slóveníu eru um 2 milljónir talsins. Þéttleiki byggðar er 101 íbúar á ferkílómetra sem er með því minnsta sem gerist innan Evrópu (samanborið við til dæmis 402 í Hollandi og 195 á Ítalíu). Tölfræðihéraðið Karníóla-Karst er dreifbýlast en Mið-Slóvenía þéttbýlust. <ref>{{cite web |url=http://www.stat.si/letopis/2010/30_10/30-09-10.htm |title=30.9 Gostota naseljenosti 1.7 – Population Density, 1 July |publisher=Stat.si |access-date=25 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826070232/http://www.stat.si/letopis/2010/30_10/30-09-10.htm |archive-date=26 August 2013 |url-status=dead }}</ref> Slóvenía er á meðal þeirra Evrópulanda þar sem þjóðin eldist hvað örast, sem stafar af lágri fæðingartíðni og auknum lífslíkum.<ref>{{cite news |url=https://www.delo.si/zgodbe/delo2020/demografski-preobrat-tiha-revolucija-med-nami.html |title=Demografski preobrat: tiha revolucija med nami |language=sl |date=20 June 2011 |first=Milena |last=Zupanič |newspaper=Delo.si |publisher=Delo, d. d. |issn=1854-6544}}</ref> Næstum allir íbúar Slóveníu yfir 64 ára aldri eru komnir á eftirlaun, bæði karlar og konur.<ref name="Hoff2011">{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=vmAQ_cwR14oC&pg=PA118 |title=Population Ageing in Central and Eastern Europe: Societal and Policy Implications |chapter=Population Ageing in Slovenia and Social Support Networks of Older People |pages=118–119 |editor-first=Andreas |editor-last=Hoff |first1=Valentina |last1=Hlebec |first2=Milivoja |last2=Šircelj |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |date=September 2011 |isbn=978-0-7546-7828-1}}</ref> Hópur vinnandi fólks fer því minnkandi þrátt fyrir aðflutning.<ref>{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OgBaG-NB9hMC&pg=PA34 |title=Slovenia |chapter=Strong Growth but an Ageing Workforce |page=34 |publisher=OECD Publishing |date=July 2009 |isbn=978-92-64-06894-0}}</ref> Tillaga um að hækka eftirlaunaaldurinn úr því sem nú er (57 ár fyrir konur og 58 ár fyrir karla) var fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu í júní 2011.<ref name="CNBC2012-01-23">{{cite news |url=https://www.cnbc.com/id/46010334/Countries_With_Aging_Populations?slide=3 |title=Countries with Aging Populations |work=CNBC |date=23 January 2012 |first=Rajeshni |last=Naidu-Ghelani |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223035533/http://www.cnbc.com/id/46010334/Countries_With_Aging_Populations?slide=3 |archive-date=23 February 2013}}</ref> Töluverður munur er á lífslíkum karla (78,2 ár) og kvenna (84 ár).<ref>{{Cite web|url=http://data.oecd.org/healthstat/life-expectancy-at-birth.htm|title=Health status – Life expectancy at birth – OECD Data|website=theOECD|access-date=23 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811172303/https://data.oecd.org/healthstat/life-expectancy-at-birth.htm|archive-date=11 August 2019|url-status=dead}}</ref> [[Fæðingartíðni]] árið 2014 var metin á 1,33 börn á konu, sem er nokkuð undir jafnvægishlutfallinu 2,1.<ref>{{cite web| url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovenia/| title = The World Factbook| access-date = 2022-08-07| archive-date = 2021-01-09| archive-url = https://web.archive.org/web/20210109194253/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/slovenia/| url-status = dead}}</ref> Meirihluti barna (58,6% árið 2016) fæðist utan hjónabands.<ref>{{cite web|url=http://www.stat.si/StatWeb/en/News/Index/6768|title=Births, Slovenia, 2016|website=Stat.si|access-date=3 August 2017|archive-date=29 desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229090746/https://www.stat.si/StatWeb/en/News/Index/6768|url-status=dead}}</ref> Árið 2009 var [[Listi yfir lönd eftir tíðni sjálfsmorða|tíðni sjálfsmorða]] í Slóveníu 22 á 100.000 íbúa á ári, sem er með því mesta sem gerist í Evrópu.<ref name="stat2009suicide">{{cite web |url=http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=3380 |title=World Suicide Prevention Day 2010 |publisher=Statistical Office of the Republic of Slovenia |date=8 September 2010 |access-date=14 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101113165716/http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=3380 |archive-date=13 November 2010 |url-status=dead }}</ref> Frá 2000 til 2010 hafði þessi tíðni samt lækkað um 30%. Töluverður munur er á kynjum og landsvæðum.<ref>{{cite web |url=http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=4162 |title=World Suicide Prevention Day 2011 |date=8 September 2011 |publisher=Statistical Office of the Republic of Slovenia |access-date=7 ágúst 2022 |archive-date=16 nóvember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141116001339/https://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=4162 |url-status=dead }}</ref> == Menning == [[Mynd:Kozolec_Velika_Strmica.jpg|thumb|right|Heyþurrkhjallur í Slóveníu.]] Meðal þekktustu fulltrúa slóvenskrar menningar á heimsvísu eru hljómsveitin [[Laibach]] og heimspekingurinn [[Slavoj Žižek]]. Varðveittar sögulegar byggingar í Slóveníu eru meðal annars 2.500 kirkjur, 1.000 kastalar, rústir og herragarðar, býli og sérstakar byggingar til heyþurrkunar sem nefnast ''kozolci''.<ref>{{Cite book|last1=Planet|first1=Lonely|url=https://books.google.com/books?id=R4RADAAAQBAJ&pg=PT498|title=Lonely Planet Slovenia|last2=Bain|first2=Carolyn|last3=Fallon|first3=Steve|date=1 May 2016|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-76034-148-0|pages=498|language=en}}</ref> Fjórir staðir í Slóveníu eru á [[heimsminjaskrá UNESCO]]. [[Škocjan-hellar]] og [[karst]]landslagið þar í kring eru verndað svæði.<ref>{{Cite web|title=Škocjan Caves mark 30th anniversary of UNESCO listing|url=http://www.sloveniatimes.com/skocjan-caves-mark-30th-anniversary-of-unesco-listing|website=The Slovenia Times|date=26 November 2016|access-date=21 May 2020|archive-date=19 maí 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519004628/https://sloveniatimes.com/skocjan-caves-mark-30th-anniversary-of-unesco-listing/|url-status=dead}}</ref> Gömlu skógarnir í kringum [[Goteniški Snežnik]] og [[Kočevski Rog]] í suðausturhluta landsins eru líka friðaðir. [[Idrija-kvikasilfursnámurnar]] eru á listanum og líka forsögulegu [[stauraþorp]]in í [[Ljúbljanamerski]].<ref>{{cite journal |last1=Budja |first1=Mihael |last2=Mlekuz |first2=Dimitrij |s2cid=140165952 |title=Lake or Floodplain? Mid-Holocene Settlement Patterns and the Landscape Dynamic of the Izica Floodplain (Ljubljana Marsh, Slovenia) |journal=The Holocene |date=2010 |volume=20 |issue=8 |page=1269 |doi=10.1177/0959683610371998|bibcode=2010Holoc..20.1269B }}</ref> Einn mest ljósmyndaði staður landsins eru byggingarnar á [[Bledeyja|Bledeyju]]. Kastalinn er safn og veitingastaður. Í nágrenni [[Postonja]] er [[Predjamakastali]] hálffalinn í helli. Á söfnum í Ljúbljana og annars staðar má sjá einstakar minjar eins og [[Divje Babe-flautan|Divje Babe-flautuna]] og [[hjólið frá Ljúbljanamerski]] sem er talið elsta varðveitta [[hjól]] heims. Í Ljúbljana er að finna arkitektúr frá tímum [[barokk]]sins og [[Art Nouveau]] auk samtímabyggingarlistar. Nýstárlegar gönguleiðir og brýr í Ljúbljana eftir slóvenska arkitektinn [[Jože Plečnik]] eru eitt af því eftirtektarverðasta við borgina. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si Opinber vefgátt] * [http://www.vlada.si/en/ Vefur ríkisstjórnar Slóveníu] * [http://www.sloveniatimes.com Slovenia Times: slóvenskt dagblað á ensku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011002229/http://www.sloveniatimes.com/ |date=2007-10-11 }} {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} [[Flokkur:Slóvenía| ]] qxnwxaxvilm5kxe4wi9nbav1mgsvpey 0 6261 1964133 1962330 2026-05-24T19:07:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964133 wikitext text/x-wiki '''Björn Jónsson''' á [[Skarðsá]] ([[1574]] – [[29. júní]] [[1655]]) var [[lögréttumaður]] en einkum þekktur sem höfundur [[Skarðsárannáll|Skarðsárannáls]]. Hann var sonur Jóns Jónssonar bónda á [[Ingveldarstaðir|Ingveldarstöðum]] á [[Reykjaströnd]] í [[Skagafjörður|Skagafirði]] og Guðrúnar Ketilsdóttur en missti föður sinn átta ára gamall og ólst upp hjá [[Sigurður Jónsson lögmaður|Sigurði Jónssyni]] [[Lögmaður|lögmanni]] af [[Svalbarðsætt]], bróður [[Magnús Jónsson prúði|Magnúsar prúða]]. Hann bjó á Skarðsá í Skagafirði frá [[1605]] til dauðadags og varð lögréttumaður árið [[1616]]. Hann lést úr [[steinsótt]]. Björn var óskólagenginn en eftir hann liggja meðal annars skýringar á [[lögbók]]um og samantekt um [[Tyrkjaránið]]. [[Þorlákur Skúlason]] [[Hólabiskupar|biskup]] fékk hann til að rita annála og er sagt að hann hafi fengið tólf [[ríkisdalur|ríkisdali]] árlega fyrir ritunina. Skarðsárannáll er ein af helstu heimildum um atburði á [[Ísland]]i frá [[1400]] til [[1640]]. ==Tenglar== * [https://baekur.is/bok/05c9b38f-2fcd-42d5-b99d-ec76774a9975 ''Skarðsárannáll'' (útg. 1774) á Bækur.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://handrit.is/en/biography/view/BjoJon006 Handrit tengd Birni Jónssyni á Handrit.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016095845/https://handrit.is/en/biography/view/BjoJon006 |date=2021-10-16 }} {{Stubbur|æviágrip}} {{fd|1574|1655}} [[Flokkur:Íslenskir annálahöfundar]] izfnj62q2c0bbg23dyup1uvti2qft6r 0 11823 1964195 1707034 2026-05-25T09:51:59Z Amherst99 10334 /* */ 1964195 wikitext text/x-wiki {{hnit|display=title|66|01|N|169|43|W|}} '''Desnjév-höfði''' ([[rússneska]]: ''mys Dezhneva'') er [[austur|austasti]] hluti [[Asía|Asíu]] og sá [[höfði]] sem afmarkar [[Beringssund]] til [[vestur]]s. Höfðinn er nefndur eftir [[Rússland|rússneska]] [[landkönnuður|landkönnuðinum]] [[Semion Dezhnev]] sem uppgvötaði hann [[ár]]ið [[1648]]. Undir höfðanum að norðvestanverðu er austasta byggð Asíu, lítið 800 manna þorp, sem heitir [[Uelen]]. == Tengt efni == * [[Prince of Wales-höfði]], höfðinn sem afmarkar Beringssund til austurs. [[Flokkur:Höfðar]] qr6hsp5hzwhmdtzi1ejkrf4wkm1d3ys 0 16661 1964177 1917399 2026-05-25T04:06:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964177 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Dónald | kyn = kk | nefnifall = Dónald | þolfall = Dónald | þágufall = Dónald<br>Dónaldi | eignarfall = Dónalds | eiginnöfn = 1 | millinöfn = 0 | dagsetning = júlí 2007 }} '''Dónald''' er [[íslenskt karlmannsnafn]]. Það er talið koma frá [[fornírska]] nafninu ''Domnall'' (Dubnowalos), sem er samsett úr tveimur [[Keltnesk tungumál|keltneskum]] orðum: ''dubno-'' sem þýðir ''veröld'' og ''walos'' sem þýðir ''voldugur'', en forna íslenska karlmannsnafnið Dufnall (Dufniall) er raunar íslenskunin á fornírska nafninu. Nafnið merkir því bókstaflega: „valdur heimsins“. Alþekkta [[enska]] nafnið Donald er skylt þessu nafni og eiga íslenska og enska karlmannsnafnið sama uppruna.<ref>{{Cite web|url=https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|title=Íslensk orðsifjabók|website=ordsifjabok.arnastofnun.is|language=en|access-date=2025-05-27|archive-date=2025-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605010705/https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|url-status=dead}}</ref> Nafnið naut ekki vinsælda fyrr en líða tók á fyrsta áratug [[21. öldin|21. aldar]].<ref>{{Cite web|url=https://malheildir.arnastofnun.is/#?cqp=%5Blemma%20=%20%22D%C3%B3nald%22%5D&corpus=igc2410ext_news2_bleikt,igc22_journals_th,igc2410ext_news2_stundin,igc22_social1_hugi,igc2410ext_news2_baendabladid,igc22_journals_rg,igc22_journals_tv,igc22_news1_ras2,igc2410ext_adjud1,igc2410ext_news1_ras1og2,igc2410ext_law3,igc2410ext_news1_sjonvarpid,igc2410ext_law2,igc22_journals_bli,igc2410ext_news2_fotbolti,igc22_journals_ljo,igc22_journals_ski,igc2410ext_news1_trolli,igc2410ext_books,igc2410ext_news1_sunnlenska,igc22_news1_ras1,igc2410ext_news2_dvis,igc2410ext_news1_visir,igc22_journals_ri,igc22_journals_lf,igc22_journals_tu,igc2410ext_news1_stod2,igc22_journals_vt,igc2410ext_news2_pressan,igc2410ext_news1_vikudagur,igc22_wiki,igc2410ext_news1_bylgjan,igc2410ext_news2_frettatiminn,igc2410ext_news2_kjarninnblad,igc22_news1_siglfirdingur,igc2410ext_news2_bbl,igc22_journals_aif,igc22_journals_tf,igc2410ext_news1_viljinn,igc2410ext_news1_huni,igc22_social2_silfuregils,igc22_journals_tlr,igc22_journals_gr,igc2410ext_adjud3,igc2410ext_adjud2,igc2410ext_news2_433,igc22_social2_heimur,igc2410ext_news1_eyjafrettir,igc2410ext_news2_skessuhorn,igc2410ext_news1_kopavogsbladid,igc2410ext_news1_kaffid,igc2410ext_news1_eidfaxi,igc2410ext_news2_k100,igc2410ext_news1_mannlif,igc22_journals_vv,igc2410ext_news2_kylfingur,igc2410ext_news2_frettatiminnbl,igc2410ext_news2_frjalsverslun,igc2410ext_news1_fiskifrettir,igc22_social3,igc2410ext_news2_mbl,igc2410ext_law1,igc2410ext_news1_eyjar,igc2410ext_news1_fjardarfrettir,igc2410ext_news2_fjardarpostur,igc22_journals_hr,igc22_journals_mf,igc2410ext_news2_vf,igc22_journals_lb,igc22_journals_ss,igc2410ext_news1_ruv,igc2410ext_news2_eyjan,igc2410ext_news2_stundinblad,igc22_social1_bland,igc2410ext_news2_kjarninn,igc2410ext_news2_dfs,igc2410ext_parla,igc2410ext_news1_vb,igc22_journals_im,igc22_journals_tlf,igc22_social1_malefnin,igc22_journals_ith,igc2410ext_news2_stundinserblad,igc2410ext_news2_morgunbladid,igc22_news2_bondi,igc2410ext_news2_bb,|title=Niðurstöður úr Risamálheildinni|website=malheildir.arnastofnun.is|access-date=2025-05-27}}</ref> [[Dónaldur]] er afbrigði af þessu nafni, og má segja nokkurs konar frekari íslenskun. == Þekktir nafnhafar == *[[Dónald Jóhannesson]] skólastjóri *[[Donald Trump]] forseti Bandaríkjanna == Heimildaskrá == === Heimildir === * {{vefheimild|url=http://bin.arnastofnun.is/leit/?q=Dónald|titill=Orðabók Háskólans - Dónald|mánuðurskoðað=30. desember|árskoðað=2005}} * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * {{þjóðskrárheimild|nóvember 2005}} === Tilvísanir === {{reflist}} [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn]] 34x1ek21f6qfepishu1ob7ux7j48sxx 0 20182 1964174 1920876 2026-05-25T01:48:19Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964174 wikitext text/x-wiki {{Sveitarfélagstafla | nafn = Dalabyggð | nafn_í_eignarfalli = Dalabyggðar | mynd = Budadalur 1.jpg | mynd_texti = | skjaldarmerki = Dalabyggd.png | kort = Dalabyggð Loc.svg | hnit = {{hnit|65.110|N|21.767|W|type:city_region:IS|display=inline}} | kjördæmi = [[Norðvesturkjördæmi]] | þéttbýli = [[Búðardalur]] | sveitarstjóri_titill = [[Sveitarstjóri]] | sveitarstjóri = Björn Bjarki Þorsteinsson | póstnúmer = 370, 371 | sveitarfélagsnúmer = 3811 | vefsíða = {{Url|dalir.is}} }} {{CommonsCat}} '''Dalabyggð''' er [[sveitarfélag]] í [[Dalasýsla|Dalasýslu]]. Það var stofnað [[11. júní]] [[1994]] við sameiningu 6 hreppa: [[Fellsstrandarhreppur|Fellsstrandarhrepps]], [[Haukadalshreppur|Haukadalshrepps]], [[Hvammshreppur (Dalasýslu)|Hvammshrepps]], [[Laxárdalshreppur|Laxárdalshrepps]], [[Skarðshreppur (Dalasýslu)|Skarðshrepps]] og [[Suðurdalahreppur|Suðurdalahrepps]]. [[Skógarstrandarhreppur]] bættist í hópinn [[1. janúar]] [[1998]] og [[Saurbæjarhreppur (Dalasýslu)|Saurbæjarhreppur]] [[10. júní]] [[2006]]. Sveitarfélagið Dalabyggð nær nú yfir alla [[Dalasýsla|Dalasýslu]] og [[Skógarstrandarhreppur|Skógarstrandarhrepp]] í [[Snæfellsnessýsla|Snæfellsnessýslu]], þ.e. frá botni Álftafjarðar að Gilsfjarðarbotni. Alls hafa starfað 13 sveitarfélög á því svæði sem Dalabyggð nær nú yfir. Flest voru þau samtímis 10 á svæðinu. Aðalatvinnuvegur er [[landbúnaður]] og er þar mikil [[sauðfjárrækt]]. Úrvinnsla landbúnaðarafurða er einnig mikil á svæðinu, bæði beint frá býli og svo er [[Mjólkursamsalan|MS]] með [https://www.ms.is/um-ms/starfsemi/starfsstodvar/ms-budardal-og-egilsstodum starfsstöð] þar sem allir mygluostar landsins eru framleiddir<ref>{{Cite web|url=https://www.ms.is/um-ms/starfsemi/starfsstodvar/ms-budardal-og-egilsstodum|title=MS Búðardal og Egilsstöðum|website=www.ms.is|access-date=2020-04-28}}</ref>. Dalabyggð er mikið sögusvæði þar sem m.a. [[Laxdæla saga]] gerðist en [[Laxdælir]] voru afkomendur [[Auður djúpúðga Ketilsdóttir|Auðar djúpúðgu]]. Margir staðir í Dalabyggð spila stórt hlutverk í [[Sturlunga saga|Sturlungasögu]], t.a.m. [[Hvammur í Dölum|Hvammur]] og [[Sauðafell]]. Þéttbýliskjarni Dalabyggðar er [[Búðardalur]]. {| class="wikitable" |+Íbúafjöldi Dalabyggðar 1.janúar 2010-2023, alls:<ref>{{Cite web|url=https://hagstofa.is/|title=Hagstofa Íslands|website=Hagstofa Íslands|access-date=2024-01-09}}</ref> !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 !2020 !2021 !2022 !2023 |- |694 |684 |686 |665 |673 |680 |678 |673 |667 |673 |639 |620 |665 |653 |} == Merki Dalabyggðar == Samkeppni var um byggðarmerki Dalabyggðar árið 1994 og bárust þá 33 tillögur frá 17 höfundum. Fjögurra manna dómnefnd valdi tillögu Önnu Flosadóttur sem grunn að byggðarmerki sveitarfélagsins. Fjöðrin er tákn menningar. Fuglinn er tákn frelsis. Sex fanir er tákn sameinaðra hreppa. == Staðir == === Félagsheimili í Dalabyggð === Það eru fjögur félagsheimili í sveitarfélaginu: * Árblik í Miðdölum * Dalabúð í Búðardal * Staðarfell á Fellsströnd * Tjarnarlundur í Saurbæ === Sögustaðir í Dalabyggð === * Ásgarður * [[Dagverðarnes]] * [[Eiríksstaðir í Haukadal|Eiríksstaðir]] í Haukadal * [[Guðrúnarlaug]] * [[Haukadalur (Dölum)|Haukadalur]] * [[Hjarðarholt (Dalasýslu)|Hjarðarholt]] * [[Hvammur í Dölum]] * [[Höskuldsstaðir (Laxárdal)|Höskuldsstaðir]] * [[Jörfi (Dalasýslu)|Jörfi]] * Kambsnes * [[Klofningsfjall]] * [[Krosshólaborg]] * Laugar í Sælingsdal * [[Sauðafell]] * [[Staðarfell]] * [[Ólafsdalur]] == Landafræði == * [[Laxá í Laxárdal (Dalasýslu)|Laxá í Laxárdal]] == Ýmislegt úr sögu Dalabyggðar == * [[Leiðarhólmssamþykkt]] (Leiðarhólmsbænarskjalið) == Þekktir Dalamenn == *[[Geirmundur heljarskinn Hjörsson]] - nam land við innanverðan [[Breiðafjörður|Breiðafjörð]] og bjó á [[Skarðsströnd]]. *[[Auður djúpúðga Ketilsdóttir|Auður djúpuðga]] (834 - 900) - landnámskona í Dölum og ættmóðir [[Laxdælir|Laxdæla]]. *Hrappur Örgumleiðason "Víga-Hrappur". *[[Höskuldur Dala-Kollsson]] - bjó á [[Höskuldsstaðir|Höskuldsstöðum]] í Laxárdal. *[[Ólafur pái Höskuldsson|Ólafur pái]] Höskuldsson *[[Kjartan Ólafsson (Laxdælu)|Kjartan Ólafsson]] *[[Leifur Eiríksson]] (~980 – 1020) *[[Hvamm-Sturla]] Þórðarson, goði (1116 - 1183) - bjó í [[Hvammur í Dölum|Hvammi í Dölum]]. *[[Ólöf Loftsdóttir|Ólöf "ríka" Loftsdóttir]] (um 1410 - 1479) - bjó á [[Skarð á Skarðsströnd|Skarði á Skarðsströnd]]. *[[Gísli Guðbrandsson]], prestur (1565 - 1620) - prestur í [[Hvammur í Dölum|Hvammi]] í Hvammssveit. *[[Árni Magnússon]], handritasafnari (1663 - 1730) - fæddist að Kvennabrekku í Miðdölum. *Jón "Dalaskáld" Sigurðsson, skáld (1685 - 1720) - bjó að Bæ í Miðdölum<ref>{{Cite web|url=https://handrit.is/is/biography/view/JonSig013|title=Jón Sigurðsson ; Dalaskáld {{!}} Æviágrip {{!}} Handrit.is|website=handrit.is|access-date=2020-04-28|archive-date=2019-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119095911/https://handrit.is/is/biography/view/JonSig013|url-status=dead}}</ref>. *[[Theodóra Thoroddsen|Theódóra Thoroddsen]], skáld (1863 - 1954) - fæddist að Kvennabrekku í Miðdölum. *[[Stefán frá Hvítadal]], skáld (1887 - 1933) - kenndur við Hvítadal í Dalasýslu. *[[Ásmundur Sveinsson]], listamaður (1893 - 1982) - fæddur að Kolsstöðum í Miðdölum. *[[Jóhannes úr Kötlum]], skáld (1899 - 1972) - fæddist að [[Goddastaðir|Goddastöðum]] í [[Laxárdalur|Laxárdal]]. *[[Steinn Steinarr]], skáld (1908 - 1958) - uppalinn í Miklagarði í [[Saurbær (Dalasýslu)|Saurbæ]]. *[[Jón Jónsson frá Ljárskógum|Jón Jónsson]] frá Ljárskógum, skáld og söngvari (1914 - 1945). *[[Friðjón Þórðarson]], alþingismaður (1923 - 2009) - fæddist og ólst upp á Breiðabólsstað á Fellsströnd. *Hreinn Friðfinnsson, listamaður (1943 - 2024) - fæddur að Bæ í Miðdölum<ref>{{Cite web|url=https://listasafnreykjavikur.is/syningar/hreinn-fridfinnsson|title=Hreinn Friðfinnsson|last=UTD_Vefumsjon|date=2014-11-04|website=listasafnreykjavikur.is|language=is|access-date=2020-04-28}}</ref>. *[[Svavar Gestsson]], fv. alþingismaður, ráðherra og sendiherra (1944 - 2021) == Heimildir == {{reflist}} {{Sveitarfélög Íslands}} {{SSV}} {{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Dalabyggð| ]] pis64p66u07n2d4lw705cayqwcs2sp8 0 24710 1964131 1938316 2026-05-24T19:01:48Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964131 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Björgólfur Thor Björgólfsson | mynd = Bjorgolfur Thor Bjorgolfsson til debatarrangenmentet Thors Saga - hvordan kommer Island videre? (1).jpg | myndatexti = Björgólfur árið 2011. | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1967|3|19}} | fæðingarstaður = [[Reykjavík]], [[Ísland]]i | fæðingarnafn = | þjóðerni = [[Ísland|Íslenskur]] | starf = Kaupsýslumaður | háskóli = [[Kaliforníuháskóli í San Diego]]<br>[[New York-háskóli]] | maki = {{marriage|Kristín Ólafsdóttir|2010}} | börn = 3 | faðir = [[Björgólfur Guðmundsson]] | móðir = [[Þóra Hallgrímsson]] | vefsíða = {{Official URL}} }} '''Björgólfur Thor Björgólfsson''' (f. 19. mars 1967) er [[Ísland|íslenskur]] kaupsýslumaður. Hann er þekktur erlendis sem Thor Björgólfsson. Björgólfur Thor var fyrsti Íslendingurinn sem komst á lista [[Forbes Magazine]] yfir 500 ríkustu einstaklinga heims. Í mars [[2008]] voru eignir hans metnar á 3,5 milljarða dollara, eða um 227 milljarða króna.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/200880306015 |title=Björgólfur féll þá á lista Forbes þrátt fyrir jafnmiklar eignir|work=visir.is |date=6. mars 2008 |access-date=28. nóvember 2008 |archive-url=https://vefsafn.is/is/20200301132443/https://www.visir.is/g/200880306015 |archive-date=1. mars 2020 |url-status=live |lang=is }}</ref> Árið 2007 var hann í 249. sæti á listanum, með eignir metnar á 235 miljarða króna.<ref name="morgunblaðið2007:forbes">{{Tímarit.is |4155961 |Björgólfsfeðgar með 316 milljarða hreina eign |útgáfudagsetning=10. mars 2007 |blað=Morgunblaðið |blaðsíða=16 |skoðað=28. nóvember 2025}}</ref> Björgólfur Thor var mikið gagnrýndur í kjölfar [[bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins á Íslandi]] í október 2008, meðal annars fyrir að vera aðaleigandi [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]] í gegnum fjárfestingafélag sitt [[Samson ehf]] sem stóð fyrir hinum umdeildu [[Icesave]]reikningum. Landsbankinn var yfirtekinn af ríkinu í kjölfar bankahrunsins. Árið 2009 var Björgólfur metinn á um 1 milljarð dollara og var því enn ríkasti maður íslands þrátt fyrir fall Landsbankans.<ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Bjorgolfur-Thor-Bjorgolfsson_229H.html|title=#701 Bjorgolfur Thor Bjorgolfsson – The World's Billionaires 2009 |work=Forbes |date=3. nóvember 2009 |archive-date=2009-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091124033926/http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Bjorgolfur-Thor-Bjorgolfsson_229H.html |url-status=dead |lang=en |access-date=28. nóvember 2025}}</ref> Eftir hrun hefur Björgólfur einbeitt sér að fjárfestingum í tækni- og sprotafyrirtækum víða um heim og árið 2023 var talið að hann væri enn ríkastur Íslendinga<ref>{{Cite news |url=https://www.dv.is/frettir/2023/04/13/thetta-eru-tiu-rikustu-islendingarnir/ |title=Þetta eru 10 ríkustu Íslendingarnir |work=DV |date=13. apríl 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502143522/https://www.dv.is/frettir/2023/04/13/thetta-eru-tiu-rikustu-islendingarnir/ |archive-date=2025-05-02 |url-status=bot: unknown |lang=is |access-date=28. nóvember 2025 }}</ref> með eignir upp á um 300 milljarða króna. == Ævi == Björgólfur er sonur [[Björgólfur Guðmundsson|Björgólfs Guðmundssonar]], sem einnig var fyrirferðamikill í íslensku viðskiptalífi. Móðir Björgólfs er [[Þóra Hallgrímsson]], dóttir [[Hallgrímur Fr. Hallgrímsson|Hallgríms Fr. Hallgrímssonar]] forstjóra [[Skeljungur|Skeljungs]] og Margrétar Thors, sem var dóttir dansk-íslenska athafnamannsins [[Thor Jensen|Thors Jensen]] og heitir Björgólfur eftir honum. Hann er kvæntur Kristínu Ólafsdóttur<ref name="dv2008:leyndarmal">{{cite web|url=http://www.dv.is/brennidepill/2008/10/28/leyndarmal-bjorgolfs/ |title=Leyndarmál Björgólfs |author1=Atli Már Gylfason |author2=Valur Grettisson |date=2008-10-28 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225013621/www.dv.is/brennidepill/2008/10/28/leyndarmal-bjorgolfs/ |url-status=dead |access-date=28. nóvember 2025}}</ref> og eiga þau þrjú börn. Heimili hans er í [[London]]. Björgólfur Thor lauk námi í [[viðskiptafræði]] frá [[New York University]] árið [[1991]]. Hann rak síðan skemmtistaðinn á [[Hotel Borg]]<ref name="morgunbladid1991:dansleikir">{{Tímarit.is |1745034 |Dansleikir á Hótel Borg hefjast á ný |útgáfudagsetning=7. júni 1991 |blað=Morgunblaðið |blaðsíða=28 |höfundur= |skoðað=28. nóvember 2025 }}</ref> ásamt [[Skúli Mogensen|Skúla Mogensen]] og síðan [[Tunglið (skemmtistaður)|Tunglið]].<ref name="dv2008:leyndarmal" /><ref>{{Tímarit.is |1770888 |Atvinnu/rað- og smáauglýsingar: Tunglið |útgáfudagsetning=6. september 1992 |blað=Morgunblaðið |blaðsíða=34 |höfundur=Björgólfur Thor; Skúli Mogensen |skoðað=28. nóvember 2025 }}</ref> Björgólfur fór fljótlega eftir það, eða árið [[1993]], til [[Sankti Pétursborg]]ar í [[Rússland]]i ásamt föður sínum og [[Magnús Þorsteinsson|Magnúsi Þorsteinssyni]] til að setja á fót gosdrykkjaverksmiðjuna ''Gosann''.<ref name="morgunbladid1996:russland">{{Tímarit.is |1867987 |Góðir möguleikar ef rétt er á haldið |útgáfudagsetning=6. desember 1996 |blað=Morgunblaðið |blaðsíða=38-39 |höfundur=Guðmundur Sv. Hermannsson |skoðað=28. nóvember 2025}}</ref> Rekstur verksmiðjunnar var erfiður framan af, bæði vegna málaferla innan fyrirtækisins og erfiðra viðskiptaaðstæðna í [[Rússland]]i.<ref name="morgunblaðið2006:rublan-petur-blondal" /> == Fjárfestingar == Björgólfur og félagar færðu sig um set í lok tíunda áratugarins og keyptu rekstur Bravo bruggverksmiðjunnar. Fljótlega hófst þar framleiðsla á Botchkarov bjór sem sló í gegn í heimalandinu. Heineken keypti Bravo árið [[2002]], fyrir $400 milljónir.<ref name="morgunblaðið2006:rublan-petur-blondal">{{Tímarit.is |4138950 |Dagurinn sem rúblan féll |útgáfudagsetning= 27. ágúst 2006 |blað=Morgunblaðið |blaðsíða=1 |höfundur=Pétur Blöndal |skoðað=28. nóvember 2025 }}</ref> Í kjölfar [[einkavæðingu ríkisbankanna]] árið 2002 keypti [[Samson ehf|Samson ehf]] 45% hlut í [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]]. Kaupin voru fjármögnuð með 3 milljarða króna láni frá [[Kaupþingbanki|Kaupþingbanka]]. Árið 2000 fjárfesti Björgólfur í gegnum Samson í félaginu [[Pharmaco]]<ref name="morgunbladid2004:gretar-junius">{{Tímarit.is |3507942 |Í miðju mikilla breytinga í viðskiptalífinu |útgáfudagsetning= 5. febrúar 2004 |blað=Morgunblaðið (sérblað) |blaðsíða=8-9 |höfundur=Grétar Júníus Guðmundsson |skoðað=28. nóvember 2025 }}</ref> og árið 2002 keypti Samson einnig lyfjafyrirtækið Delta og sameinaði það Pharmaco undir nafninu [[Actavis]].<ref>{{cite web |url=http://www.actavis.com/en/about+actavis/company+profile/milestones.htm |title=Milestones |website=Actavis Group |access-date=26. ágúst 2009 |archive-date=2009-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828073327/http://www.actavis.com/en/about+actavis/company+profile/milestones.htm |url-status=dead }}</ref> Einnig keypti Björgólfur Thor, í gegnum nokkra milliliði, stóran hlut í [[Eimskipafélag Íslands|Eimskipafélagi Íslands]] árið 2003. Landsbankinn eignaðist líka fjárfestingabankann Burðarás og sameinaði hann fjárfestingafélaginu Straumi, undir nafninu [[Straumur-Burðarás]]. Björgólfur Thor var einnig mjög virkur á fjarskiptamörkuðum, sérstaklega í Austur-Evrópu, og átti m.a. stóran hlut í símafyrirtækinu Novator í Búlgaríu. Fyrirtæki hans, Novator, [[Nova]] stundaði einnig fjarskiptaþjónustufyrirtæki á Íslandi. == Bankahrunið == Í kjölfar bankahrunsins var [[Landsbankinn]] ríkisvæddur og skömmu seinna varð eignarhaldsfélag Björgólfs, Samson gjaldþrota.<ref>{{Cite web |url=http://www.vb.is/frett/1/49668/samson-gjaldthrota |title=Samson gjaldþrota |work=Viðskiptablaðið |date=12. nóvember 2008 |archive-date=2009-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090930183044/http://www.vb.is/frett/1/49668/samson-gjaldthrota |url-status=dead |access-date=28. nóvember 2025}}</ref> Félag hans [[Novator Pharma]] hefur einnig staðið í ströngu vegna láns frá [[Deutsche Bank]] sem hljóðar uppá 700 milljarða króna.<ref name="visir2010:deutschebank">{{cite web |title=Deutsche Bank telur sameiningu borga sig |url=https://www.visir.is/g/2010152497758 |work=visir.is |author=jab |access-date=2025-11-03 |date=2010-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417075600/https://www.visir.is/g/2010152497758 |archive-date=2025-04-17 |url-status=bot: unknown }}</ref> Lánið var gert upp við söluna á Actavis til bandaríska lyfjafyrirtækisins Watson í apríl 2012.<ref>{{Cite web |title=Watson kaupir Actavis |url=http://www.vb.is/frettir/71723/ |work=Viðskiptablaðið |archive-url=https://web.archive.org/web/20120702204211/http://www.vb.is/frettir/71723/ |archive-date=2. júlí 2012 |url-status=dead |lang=is |date=25. apríl 2012}}</ref> Í júlí óskuðu Björgólfsfeðgar eftir því að felldir yrðu niður 3 af 6 milljörðum af láni sem þeir höfðu fengið hjá Búnaðarbankanum til kaupa á Landsbankanum,<ref>{{Cite web |url=https://www.visir.is/g/2009387053804 |title=Björgólfar vilja að Kaupþing afskrifi þrjá milljarða |date=7. júlí 2009 |work=Visir |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130040123/https://www.visir.is/g/2009387053804 |archive-date=2024-11-30 |url-status=live |lang=is}}</ref> þeirri beiðni var hafnað. Stöð 2 flutti frétt um að 12 milljarðar króna voru fluttar úr félögunum Samson ehf og Straum-Burðarás inn á um eitt hundrað reikninga á skattaskjólseyjum m.a. [[Caymaneyjar|Caymaneyja]].<ref>{{Cite web |url=https://www.visir.is/article/2009917048554 |title=Auðmenn forðuðu milljörðum rétt fyrir hrun |author=Gunnar Örn Jónsson |date=27. júlí 2009 |work=Vísir |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415214947/https://www.visir.is/article/2009917048554 |archive-date=2025-04-15 |url-status=bot: unknown |access-date=2025-11-03 }}</ref> Björgólfur neitaði þessu og í maí 2010 dró Stöð 2 frétt sína til baka <ref>{{Cite web |url=https://www.visir.is/g/2010771596600/leidretting-a-frett-um-fjarmagnsflutninga |title=Leiðrétting á frétt um fjármagnsflutninga |work=Vísir |date=10. maí 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415053004/https://www.visir.is/g/2010771596600/leidretting-a-frett-um-fjarmagnsflutninga |archive-date=2025-04-15 |url-status=bot: unknown |lang=is |access-date=2025-11-03 }}</ref>. Í kjölfar bankahrunsins blossaði upp mikil reiði í garð auðmannsins, og voru skemmdarverk unnin á húsnæði í hans eigu og [[Hummer]]-bifreið sem hann er skráður fyrir.<ref>{{Cite web |url=https://www.visir.is/article/2009434949543 |title=Þöktu Hummer Björgólfs Thors með rauðri málningu |author=Hafsteinn Gunnar Hauksson |work=Vísir |date=23. ágúst 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130174941/https://www.visir.is/article/2009434949543 |archive-date=2024-11-30 |url-status=bot: unknown |lang=is |access-date=2025-11-03 }}</ref> Hópur smærri hluthafa í Landsbankanum var einnig ósáttur við framferði Björgólfs við stjórn bankans þar sem þeir töldu að hann hefði leynt upplýsingum um lánveitingar bankans og brotið yfirtökureglur og þannig valdið hluthöfunum tjóni. Árið 2015 var höfðað mál gegn Björgólfi eftir nokkurra ára undurbúning með þátttöku 270 einstaklinga og félaga en málið velktist um í dómskerfinu án niðurstöðu þar til sátt náðist í því 2024 sem fólst í því að Björgólfur greiddi hluthöfunum 1.050 milljónir króna, en án þess þó að viðurkenna nokkra sök í málinu. Skilyrði Björgólfs fyrir sáttinni var þó að félög í eigu [[Róbert Wessman|Róberts Wessman]] myndu ekki fá hlutdeild í greiðslunni.<ref>{{Cite web |url=https://www.visir.is/g/20242575073d/bjorg-olfur-lykur-hopmalsokn-med-milljardssatt |title=Björgólfur lýkur hópmálsókn með milljarðssátt |author=Ólafur Björn Sverrisson |work=Vísir.is |date=24. maí 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913014357/https://www.visir.is/g/20242575073d/bjorg-olfur-lykur-hopmalsokn-med-milljardssatt |archive-date=2025-09-13 |url-status=bot: unknown |lang=is |access-date=2025-05-02 }}</ref> Í apríl 2025 fjallaði fréttaskýringaþátturinn [[Kveikur]] um umfangsmiklar njósnir sem Björgólfur lét gera um ýmsa af forvígismönnum málshöfðunarinnar um haustið 2012. Þrír starfandi eða nýlega hættir lögreglumenn tóku þátt í þessum njósnum sem fólu í sér að fylgjast með heimilum og vinnustöðum fólks og skrásetja ferðir þess. Ástæðan fyrir þessu var sögð sú að Björgólfur vildi sanna það að hópmálsókin væri í raun að undirlagi Róberts Wessman en auðmennirnir tveir höfðu átt í miklum illdeilum.<ref>{{Cite web |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-04-29-logreglumenn-njosnudu-fyrir-bjorgolf-thor-442511 |title=Lögreglumenn njósnuðu fyrir Björgólf Thor |author1=Helgi Seljan |author2=Árni Þór Theodórsson |work=Ríkisútvarpið |date=29. apríl 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250501234019/https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-04-29-logreglumenn-njosnudu-fyrir-bjorgolf-thor-442511 |archive-date=2025-05-01 |url-status=bot: unknown |lang=is |access-date=2025-05-02 }}</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> == Tenglar == * [https://www.btb.is/ Einkaheimasíða Björgólfs] * {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20241121202533/https://thorbjorgolfsson.com/ |date=2024-11-21 |title=Eldri einkaheimasíða Björgólfs}} * {{Webarchive| url=https://web.archive.org/web/20010228180341/http://www.actavis.com/ |date=2001-02-28 |title=Heimasíða Actavis}} * {{Webarchive |url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041005154116/www.burdaras.is/EN/news.aspx?catID=50 |date=2004-10-04 |title=Fréttir frá Burðarási}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060402202224/http://straumur.net/ |date=2006-04-02 |title=Heimasíða Straums-Burðaráss}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329154823/http://www.novator.is/ |date=2018-03-29 |title=Heimasíða Novator}} * {{Tímarit.is |4139023 |Björgólfur Thor Björgólfsson |útgáfudagsetning= 27. ágúst 2006 |blað=Morgunblaðið (sérblað) |höfundur=Pétur Blöndal}} ;Erlendir * [http://www.sofiaecho.com/article/meet-the-tycoon-whos-buying-bulgarias-btc/id_12999/catid_29 Meet the tycoon who's buying Bulgaria's BTC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929083820/http://www.sofiaecho.com/article/meet-the-tycoon-whos-buying-bulgarias-btc/id_12999/catid_29 |date=2007-09-29 }}, grein um Björgólf í The Sofia Echo * [http://www.forbes.com/home/free_forbes/2005/0328/138.html Thor's Saga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311035950/http://www.forbes.com/home/free_forbes/2005/0328/138.html |date=2007-03-11 }}, grein um Björgólf Thor í [[Forbes]] * [http://www.forbes.com/static/bill2005/LIR229H.html?passListId=10&passYear=2005&passListType=Person&uniqueId=229H&datatype=Person Forbes: Upplýsingar um Björgólf 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311044429/http://www.forbes.com/static/bill2005/LIR229H.html?passListId=10&passYear=2005&passListType=Person&uniqueId=229H&datatype=Person |date=2007-03-11}} * [http://www.forbes.com/lists/2007/10/07billionaires_Bjorgolfur-Thor-Bjorgolfsson_229H.html Forbes: Upplýsingar um Björgólf 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312132741/http://www.forbes.com/lists/2007/10/07billionaires_Bjorgolfur-Thor-Bjorgolfsson_229H.html |date=2007-03-12}} * [http://biz.yahoo.com/prnews/050520/lnf005.html?.v=9 Actavis to Acquire U.S. Generics Company Amide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050608090535/http://biz.yahoo.com/prnews/050520/lnf005.html?.v=9 |date=2005-06-08}} {{Hrunið}} {{Stubbur|æviágrip}} {{f|1967}} [[Flokkur:Íslenskir milljarðamæringar]] [[Flokkur:Íslenskir viðskiptafræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir viðskiptamenn]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] [[Flokkur:Fólk nefnt í Panamaskjölunum]] [[Flokkur:Stúdentar úr Verslunarskóla Íslands]] ie38k818kqz7yrt9w31im6k7uwmr40e 0 27812 1964200 1926238 2026-05-25T10:44:48Z Salvor 70 /* Tenglar */ 1964200 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Þorsteinn Erlingsson.jpg|thumb|Gröf Þorsteins.]] '''Þorsteinn Erlingsson''' ([[27. september]] [[1858]] - [[28. september]] [[1914]]) var íslenskt skáld. Hann orti mikið og er ádeila á kirkju og ríkjandi hefðir í þjóðfélaginu ríkur þáttur í skáldskap hans. Að öðrum þræði var hann mikill unnandi þjóðlegra hefða og náttúru landsins og speglast hvort tveggja í ljóðum hans. Kveðskapur hans er léttur og lipur og má segja að í honum togist á [[raunsæi]] og [[rómantík]]. Ljóðasafn hans nefnist Þyrnar. Þorsteinn var mikill dýravinur og skrifaði dýrasögur. Einnig safnaði hann þjóðsögum og fékkst nokkuð við [[þýðing]]ar. Meðal þekktra ljóða eftir hann eru Í Hlíðarendakoti („Fyrr var oft í koti kátt“) og Snati og Óli („Heyrðu snöggvast, Snati minn“) sem skólabörn hafa sungið. == Ævi == === Æska === Þorsteinn fæddist í [[Stóra-Mörk|Stóru-Mörk]] undir [[Eyjafjöll]]um og ólst upp í [[Hlíðarendakot]]i í [[Fljótshlíð]]. Foreldrar Þorsteins voru Þuríður Jónsdóttir og Erlingur Pálsson. Miklir erfiðleikar voru við fæðingu hans og var það Skúla lækni Thorarensen að þakka að Þorsteinn lifði hana af. Eins mánaðar gamall var hann tekinn í fóstur af Helgu Erlingsdóttur, ömmu sinni í Hlíðarendakoti, og manni hennar Þorsteini Einarssyni og var Þorsteinn látinn heita í höfuðið á fósturföður sínum. Þorsteinn átti heima í Hlíðarendakoti þangað til hann var 18 ára gamall og naut þar góðrar umhyggju. Hann fór ungur að yrkja. Skapstór var hann en líka viðkvæmur og kemur blanda af þessu tvennu víða fram í ljóðum hans. Sumarið 1876 voru tvö þjóðskáld gestkomandi í Hlíðarendakoti, þeir [[Matthías Jochumsson]] og [[Steingrímur Thorsteinsson]]. Þeim þótti Þorsteinn gott mannsefni. Talið er að Jón söðli hafi talað við þá, enda litlar líkur á því að ungur piltur eins og Þorsteinn færi að senda slíkum stórmennum ljóðin sín. Eftir þetta dvaldi Þorsteinn oft hjá þeim Matthíasi og Steingrími. Steingrímur kenndi honum latínu og Matthías útvegaði honum fjárstyrk. Stuðningur þeirra reyndist Þorsteini ómetanlegur. === Stúdentsnám === Þorsteinn fluttist til Reykjavíkur árið 1876, og hóf þar skólagöngu sína. Varð hann fyrst að vera í undirbúningsnámi í eitt ár. Matthías og Steingrímur fengu þriðja þjóðskáldið, [[Benedikt Sveinbjarnarson Gröndal|Benedikt Gröndal]], til liðs með sér til að undirbúa Þorstein undir skólann. Skapaðist mikil vinátta milli Benedikts og Þorsteins sem hélst órofin til æviloka. Þeir Steingrímur og Þorsteinn voru einnig miklir vinir, en Þorsteinn hélt ekki jafn góðum tengslum við Matthías. Ástæðan var meðal annars sú að íslenskir stúdentar á Hafnarárum Þorsteins fundu sér til deiluefnis Matthías og Steingrím. Má þá segja að Þorsteinn hafi verið með Steingrími í liði og var greinilegur skoðanamunur með þeim Matthíasi og Þorsteini. Það verður þó að segjast að Þorsteinn kunni að meta skáldskap Matthíasar og þótti honum ljóðin hans skína af mikilli fegurð. Árið 1876 birtist í fyrsta sinn á prenti kvæði eftir Þorstein. Kom það út í Þjóðólfi og var erfiljóð um sveitunga hans. Þorsteinn var í lærða skólanum í Reykjavík í sex ár, frá 1877 til 1883. Á þessum tíma virðist hann hafa ekki kynnst nýrri bókmenntastefnu sem tók að myndast á Norðurlöndum (raunsæisstefnunni), enda var Steingrímur mikill rómantíker og benti honum frekar á rit eldri skálda, innlendra og útlendra. Þorsteinn hafði þá birt nokkur ljóð í anda Steingríms um fegurð náttúrunnar og sælu æskunnar. Í sumum ljóðum hans sjást einnig heimshryggðaráhrif frá Kristjáni Fjallaskáldi sem áttu það til að byrja með mikilli jákvæðni en enduðu svo á frekar þunglyndislegan hátt, til dæmis ljóðið Æskan sem einnig einkennist af tvísæi. === Í Kaupmannahöfn === Orðinn stúdent ákvað Þorsteinn að sigla til Kaupmannahafnar og læra lögfræði þar. Hann áttaði sig samt fljótt á því að lögfræðin væri honum lítt að skapi. Hann hætti því lögfræðináminu og ákvað að læra málfræði og tungumál. Innritaðist han loks í norrænu, en lauk aldrei prófi vegna veikinda og fátæktar. Á meðan hann dvaldi í Kaupmannahöfn kynntist hann mörgum íslenskum stúdentum, þeirra á meðal [[Hannes Hafstein|Hannesi Hafstein]]. Í Kaupmannahöfn fór Þorsteinn að þroskast sem skáld og hafði afturhaldssöm stjórn sem hélt þegnum borgarinnar í eymd, mikil áhrif á hann. Þetta ástand breytti honum í jafnaðarmann löngu áður en sú kenning barst til Íslands. Hann skrifaði bréf þar sem kom meðal annars fram hvað honum fyndist um rómantískan skáldskap. Þar kom einnig fram að honum væri farið að leiðast að yrkja um fegurð náttúrunnar og indæli. Ljóðin hans á Kaupmannahafnarárunum bera þó best vitni þess hvað sálarlíf hans breyttist mikið. Hann gerðist meðal annars auðvaldshatari, lýðvaldsdýrkari, smælingjaástvinur, kirkjuhatari og guðstrúarleysingi. Það ber þó að hafa í huga að það sem gerði hann að trúarleysingja var hin gamla, algenga guðshugmynd kirkjunnar. Guð er þar skilgreindur á þann hátt að hann eigi að vera óendanlega voldugur konungur, í öðrum orðum, almáttugur. Samkvæmt þessu ætti hinn almáttugi guð ekki að leyfa öllum þessum svívirðingum og kúgunum viðgangast. Þorsteini fannst guð því ekki vera til, og ef hann væri til þá vildi Þorsteinn ekki ganga þeim konungi á hönd sem leyfði allt þetta. Þorsteinn var þó ekki trúlaus maður. Hann trúði á fegurðina, réttlætið, kærleikann og sannleikann. Þetta sýnir að þótt Þorsteinn hafi breytt um viðhorf á veröldinni, hætti hann aldrei að taka eftir fegurð hennar. Í Kaupmannahöfn vann Þorsteinn fyrir sér með stundakennslu en lifði samt í fátækt. Um 1890 kvæntist hann danskri ekkju sem sennilega hefur bjargað honum frá hungurdauða, og upp úr því fór hann að birta ný ljóð á prenti. === Á Íslandi (1895-1914) === Hann sneri aftur til Íslands árið 1895 á vegum [[Valtýr Guðmundsson|Valtýs Guðmundssonar]] til þess að kanna fornar húsarústir. Á Íslandi kynntist hann sautján ára stúlku, Guðrúnu Jónsdóttur. Hann varð þó að fara aftur til Kaupmannahafnar en sneri loks heim fyrir fullt haustið 1896. Eiginkona hans kom til hans sumarið eftir en dvaldist aðeins í nokkra mánuði. Þá fór hún aftur til Danmerkur og áttu þau Þorsteinn aðeins bréfaskipti eftir það. Margt bendir til þess að Þorsteinn hafi ekki elskað hana; hún fékk engin ástarljóð frá honum. Á Íslandi sneri Þorsteinn sér að blaðamennsku og varð ritsjóri Bjarka á Seyðisfirði og síðan Arnfirðings á Bíldudal. Hann fluttist til Reykjavíkur árið 1902 og bjó þar til æviloka. Á þeim árum hitti hann Guðrúnu Jónsdóttur aftur og varð hún seinni kona hans. Þau eignuðust saman tvö börn. Þrátt fyrir það að þau lifðu í fátækt, þar sem tekjur af ritstörfum og stundakennslu Þorsteins voru litlar, voru þau hamingjusöm. Þorsteinn lést úr lungnabólgu 28. september árið 1914, daginn eftir 56. afmæli sitt. == Ljóð == Þótt Þorsteinn Erlingsson mætti teljast blanda af bæði [[Rómantíkurstefna|rómantísku]] og [[Raunsæi|raunsæis]]<nowiki/>skáldi, vilja flestir flokka hann sem raunsæisskáld. Meginástæðan er sú að raunsæisljóðin sem hann orti þegar hann dvaldi í Kaupmannarhöfn ertu talin vera merkilegustu ljóðin hans. Þetta voru byltingarljóð sem höfðu mun meiri áhrif en rómantísku ljóðin. Vert er að minnast á kvæði sem olli frægasta hneyksli íslenskra bókmennta í útlöndum (Raskhneykslinu) árið 1887. Þorsteinn hafði óveruleg áhrif á skáldakynslóðina sem fram kom um aldamótin, þrátt fyrir vinsældir meðal almennings. Skýringin er eflaus sú hve lítil endurnýjun fólst í formi ljóða hans. Honum tókst þó að forðast þær klunnalegu umorðanir sem einkenndu mikið af kveðskap 19. aldar. Fyrsta ljóðabók Þorsteins, Þyrnar, kom út árið 1897. Önnur útgáfa var prentuð árið 1905. Eftir daga Þorsteins komu út tvær útgáfur í umsjón Guðrúnar konu hans og Sigurðar Nordal, sú síðasta og yfirgripsmesta árið 1943. == Heimild == * ''Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900'', Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003. == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2179024 „Þorsteinn skáld Erlingsson“; grein í Þjóðviljanum 19. október 1914] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2214564 „Þorsteinn Erlingsson“; grein í Sunnanfara 1914] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3951239 „Ræður við útför Þorsteins Erlingssonar“; grein í Ísafold 1914] * [https://www.ismus.is/einstaklingar/1003392 Þorsteinn Erlingsson (skrásetjari ísmús)] {{wikiheimild|Höfundur:Þorsteinn Erlingsson|Þorsteini Erlingssyni}} [[Flokkur:Íslensk skáld]] {{fd|1858|1914}} t3msuydtw3p2l12y6v2a7mu83871aob 0 30822 1964194 1950821 2026-05-25T09:23:59Z CommonsDelinker 1159 Skipti út Vice_President_Cheney,_David_Addington,_and_Vice_Presidential_Staff_at_Bagram_Air_Base_in_Afghanistan_(17982472704).jpg fyrir [[Mynd:Vice_President_Cheney,_David_Addington,_and_Vice_Presidential_Staff_at_Bagram_Air_Base_in_Afghanistan_-_DPLA_-_c 1964194 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2007''' ('''MMVII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 7. ár 21. aldar og almennt ár sem byrjaði á mánudegi samkvæmt [[Gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. == Atburðir == === Janúar === [[Mynd:Steve_Jobs_presents_iPhone.jpg|thumb|right|Steve Jobs kynnir iPhone til sögunnar.]] * [[1. janúar]] - Embætti [[Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu|lögreglustjóra á höfuðborgarsvæðinu]] tók til starfa. * [[1. janúar]] - [[Búlgaría]] og [[Rúmenía]] gengu í [[Evrópusambandið]]. * [[1. janúar]] - [[Slóvenía]] tók upp [[evra|evruna]] í stað hins slóvenska [[tolar]]s. * [[1. janúar]] - [[Dönsku sveitarstjórnarumbæturnar 2007]] gengu í gildi. Sveitarfélögum í Danmörku fækkaði úr 271 í 98. * [[1. janúar]] - [[Suður-Kórea|Suður-Kóreuma]]ðurinn [[Ban Ki-moon]] tók við af [[Kofi Annan]] sem aðalritari [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]]. * [[1. janúar]] - [[Angóla]] gekk í [[Samtök olíuframleiðenda]]. * [[1. janúar]] - [[Matís ohf]] tók til starfa á Íslandi. * [[5. janúar]] - Orkufyrirtækið [[Geysir Green Energy]] var stofnað í Reykjanesbæ. * [[5. janúar]] - [[Frelsisverðlaun Kjartans Gunnarssonar]] voru veitt í fyrsta sinn. * [[8. janúar]] - Rússnesk olíufyrirtæki hættu að dæla olíu um leiðslur í [[Hvíta-Rússland]]i vegna [[olíudeila Rússlands og Hvíta-Rússlands|olíudeilu landanna]]. * [[9. janúar]] - [[Apple Inc.]] kynnti snjallsímann [[iPhone]] í Bandaríkjunum. * [[11. janúar]] - [[Víetnam]] gekk í [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]ina. * [[12. janúar]] - Bygging tónlistarhússins ''[[Harpa (tónlistarhús)|Hörpu]]'' hófst formlega. * [[13. janúar]] - [[Grikkland|Gríska]] skipið ''[[Server]]'' brotnaði í tvennt úti fyrir strönd [[Noregur|Noregs]]. Um 200 lítrar af [[hráolía|hráolíu]] láku í sjóinn. * [[15. janúar]] - Meðferðarheimilinu [[Byrgið|Byrginu]] var lokað. * [[15. janúar]] - Hálfbróðir Saddams Husseins [[Barzan Ibrahim al-Tikriti]] og dómarinn [[Awad Hamed al-Bandar]] voru hengdir fyrir aðild að morðum á 148 sjíamúslimum í bænum [[Dujail]] árið 1982. * [[17. janúar]] - [[Dómsdagsklukkan]] var stillt á 5 mínútur í miðnætti. * [[18. janúar]] - Fellibylurinn [[Kýrill (fellibylur)|Kýrill]] gekk yfir Norður-Evrópu. * [[19. janúar]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Foreldrar]]'' var frumsýnd. * [[20. janúar]] - Fyrsti hópur gangandi manna náði á „óaðgengipólinn“ á [[Suðurheimskautið|Suðurheimskautinu]]. * [[23. janúar]] - [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpinu]] var breytt í [[opinbert hlutafélag]]. * [[23. janúar]] - [[Baráttusamtök eldri borgara og öryrkja]] voru stofnuð. * [[30. janúar]] - [[Windows Vista]] stýrikerfið frá [[Microsoft]] kom út. ===Febrúar=== [[File:Vice President Cheney, David Addington, and Vice Presidential Staff at Bagram Air Base in Afghanistan - DPLA - c99391115002349f751c831bae6aa2fd.jpg|thumb|right|Dick Cheney í Bagram í Afganistan 20. janúar.]] * [[2. febrúar]] - [[Loftslagsráð Sameinuðu þjóðanna]] lýsti því yfir að 90% líkur væru á að [[hnattræn hlýnun]] væri af mannavöldum. * [[3. febrúar]] - 135 létust og yfir 300 særðust þegar bílasprengja sprakk á fjölmennum markaði í [[Bagdad]]. * [[4. febrúar]] - [[Þýskaland|Þjóðverjar]] unnu [[Heimsmeistaramót karla í handknattleik 2007|heimsmeistaratitilinn í handbolta]] á heimavelli. * [[5. febrúar]] - Bandaríski geimfarinn [[Lisa M. Nowak]] var handtekin fyrir mannrán og morðtilraun. * [[8. febrúar]] - Palestínsku hreyfingarnar [[Hamas]] og [[Fatah]] sammæltust um samsteypustjórn. * [[8. febrúar]] - Bandaríska fyrirsætan [[Anna Nicole Smith]] fannst látin vegna ofneyslu lyfja á hótelherbergi í Hollywood. * [[11. febrúar]] - [[Portúgal]]ar samþykktu með [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] að leyfa [[fóstureyðing]]ar. * [[13. febrúar]] - [[Norður-Kórea]] samþykkti að loka kjarnorkurannsóknarstöð sinni í [[Yongbyon]] í skiptum fyrir olíu. * [[21. febrúar]] - Ríkisstjórn [[Romano Prodi]] sagði af sér eftir ósigur í atkvæðagreiðslu um utanríkismál. * [[26. febrúar]] - [[Alþjóðadómstóllinn]] komst að þeirri niðurstöðu að [[fjöldamorðin í Srebrenica]] hefðu verið [[þjóðarmorð]] en að [[Serbía]] bæri ekki beina ábyrgð á atburðunum. * [[27. febrúar]] - [[Björgunarsveitin Húnar]] var stofnuð á Hvammstanga. * [[27. febrúar]] - 23 létust í sjálfsmorðssprengjuárás á bandaríska herstöð í [[Bagram]] í Afganistan meðan varaforsetinn [[Dick Cheney]] var staddur þar. * [[29. febrúar]] - [[Hið íslenska töframannagildi]] var stofnað. ===Mars=== [[Mynd:Ungomshuset_demolition.jpg|thumb|right|Ungdomshuset í Kaupmannahöfn rifið 5. mars.]] * [[1. mars]] - [[Ungdomshuset]] í Kaupmannahöfn var rutt af lögreglu. * [[1. mars]] - Fjórða [[Alþjóðlega heimskautaárið]], rannsóknaráætlun fyrir bæði heimskautin, hófst í París. * [[4. mars]] - Í [[þingkosningar í Eistlandi 2007|þingkosningum í Eistlandi]] var í fyrsta sinn hægt að [[netkosning|kjósa á netinu]]. * [[6. mars]] - Fyrrum aðstoðamaður Bandaríkjaforseta, [[I. Lewis Libby]], var dæmdur sekur fyrir meinsæri og hindrun réttvísinnar í tengslum við [[Plame-málið]] þar sem nafni [[Bandaríska leyniþjónustan|leyniþjónustumanns]] var lekið í [[fjölmiðill|fjölmiðla]]. * [[7. mars]] - [[Garuda Indonesia flug 200]] hrapaði við [[Yogyakarta]] í Indónesíu með þeim afleiðingum að 20 farþegar og 1 áhafnarmeðlimur létust en 119 komust lífs af. * [[9. mars]] - Byggingu nýja [[Wembley-leikvangur|Wembley-leikvangsins]] lauk. * [[11. mars]] - Fyrstu [[Þingkosningar í Máritaníu 2007|lýðræðislegu kosningarnar]] í [[Máritanía|Máritaníu]] frá því landið fékk sjálfstæði árið 1960 fóru fram. * [[13. mars]] - Danski athafnamaðurinn [[Klaus Riskær Pedersen]] var dæmdur í hálfs árs fangelsi fyrir fjársvik í tengslum við sölu fyrirtækisins CyberCity. * [[21. mars]] - Stjórn [[Marshalleyjar|Marshalleyja]] lýsti yfir neyðarástandi vegna vatnsskorts. * [[23. mars]] - Nýja leikjatölvan frá [[Sony]], [[PlayStation 3]], kom út í Evrópu, Ástralíu og Singapúr. * [[23. mars]] - Sjóher [[Íranski byltingarvörðurinn|Íranska byltingarvarðarins]] handtóku 15 breska sjóliða á umdeildu hafsvæði milli Írans og Íraks. * [[27. mars]] - Samningur um landamæri [[Lettland]]s og [[Rússland]]s var undirritaður. * [[28. mars]] - Frumvarp um [[Vatnajökulsþjóðgarður|Vatnajökulsþjóðgarð]] var samþykkt á Alþingi. * [[29. mars]] - 179 létust í fimm sjálfsmorðssprengjutilræðum í [[Írak]]. ===Apríl=== [[Mynd:Tallinn_Bronze_Soldier_-_Protests_-_26_April_2007_night_-_010.jpg|thumb|right|Bronsnóttin í Tallinn.]] * [[1. apríl]] - Íslenska fjarskiptafyrirtækið [[Míla ehf]] var stofnað. * [[2. apríl]] - Reykingabann á almannafæri og vinnustöðum tók gildi í [[Wales]]. * [[2. apríl]] - [[Jarðskjálfti]] að stærðargráðu 8,1 á [[Richterskvarði|Richter]] skók [[Salómonseyjar]] og olli [[flóðbylgja|flóðbylgju]]. * [[3. apríl]] - Franska háhraðalestin [[TGV]] náði 574,8 km/klst hraða og setti þannig hraðamet hefðbundinna járnbrautarlesta. * [[11. apríl]] - [[Sam Mansour]], „bóksalinn frá Brønshøj“, var dæmdur í 3 og hálfs árs fangelsi eftir nýjum dönskum lögum fyrir að hvetja til [[hryðjuverk]]a. * [[13. apríl]] - [[Bílanaust]] og [[Olíufélagið ESSO]] sameinuðust og stofnuðu [[N1]]. * [[14. apríl]] - 42 létust í hryðjuverkaárás í [[Karbala]] í Írak. * [[16. apríl]] - [[Virginia Tech-fjöldamorðin]]: Nemandinn [[Seung-Hui Cho]] við Tækniháskólann í [[Virginía (fylki)|Virginíu]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] myrti 32, særði 29 og framdi síðan sjálfsmorð. * [[18. apríl]] - [[Bruninn í Austurstræti (2007)|Mikill bruni]] varð á horni [[Austurstræti]]s og [[Lækjargata|Lækjargötu]]. * [[18. apríl]] - Vatnstjón varð þegar allt að 80 °C heitt vatn rann niður Vitastíg og þar út í átt að Snorrabraut um [[Laugavegur|Laugaveg]]. * [[18. apríl]] - Nær 200 létust í röð árása í [[Bagdad]]. * [[19. apríl]] - [[Dagblaðastríðið í Danmörku]]: Fríblaðið ''[[Dato (dagblað)|Dato]]'' hætti útgáfu. * [[21. apríl]] - [[Forsetakosningar]] voru haldnar í [[Nígería|Nígeríu]]. * [[22. apríl]] - Fyrsta umferð forsetakosninga í [[Frakkland]]i fór fram. * [[23. apríl]] - [[Glópera|Glóperur]] voru bannaðar í [[Kanada]]. * [[24. apríl]] - [[Fóstureyðing]]ar voru leyfðar í [[Mexíkóborg]]. * [[24. apríl]] - Stjörnufræðingar uppgötvuðu lífvænlegu plánetuna [[Gliese 581 c]] í stjörnumerkinu [[Vogin]]ni. * [[26. apríl]] - [[Bronsnóttin]]: Óeirðir brutust út í [[Tallinn]] í [[Eistland]]i í kjölfar þess að borgaryfirvöld létu færa umdeilda styttu. * [[28. apríl]] - [[AFL Starfsgreinafélag]] var myndað með sameiningu þriggja stéttarfélaga á [[Austurland]]i. * [[28. apríl]] - 55 létust í hryðjuverkaárásum í [[Karbala]] í Írak. * [[30. apríl]] - Reykingabann á almannafæri og vinnustöðum tók gildi á [[Norður-Írland]]i. ===Maí=== [[Mynd:ESC_2007_Serbia_-_Marija_Serifovic_-_Molitva.jpg|thumb|right|Marija Serifovic syngur „Molitva“ í Eurovision-keppninni.]] * [[3. maí]] - [[Madeleine McCann]], þriggja ára gamalli stúlku, var rænt úr hótelherbergi í Portúgal, þar sem hún var með fjölskyldu sinni í fríi. * [[4. maí]] - [[Keilir, miðstöð vísinda, fræða og atvinnulífs]] var stofnuð við Keflavíkurflugvöll. * [[4. maí]] - Kvikmyndin ''[[Köngulóarmaðurinn 3]]'' var frumsýnd. * [[6. maí]] - [[Nicolas Sarkozy]] var kosinn forseti [[Frakkland]]s. * [[7. maí]] - Gröf [[Heródes mikli|Heródesar]] konungs fannst í hæðinni [[Herodium]] og hafði hennar verið leitað þar í yfir 30 ár. * [[7. maí]] - [[Frjálslynda bandalagið (Danmörku)|Frjálslynda bandalagið]] var stofnað í Danmörku af [[Naser Khader]], [[Anders Samuelsen]] og [[Gitte Seeberg]]. * [[8. maí]] - [[Norður-Írland]] fékk [[heimastjórn]] að nýju. Flokkar sambandssinna og aðskilnaðarsinna, [[Democratic Unionist Party]] og [[Sinn Féin]], mynduðu samsteypustjórn. * [[10. maí]] - [[Eiríkur Hauksson]] steig á svið í undankeppninni í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]]. * [[12. maí]] - [[Alþingiskosningar 2007|Alþingiskosningar]] voru haldnar á [[Ísland]]i. * [[12. maí]] - [[Serbía]] sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2007]] með laginu „Molitva“. * [[13. maí]] - [[Manchester United]] lyftu níunda bikar sínum í [[Enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]]. * [[16. maí]] - [[Nicolas Sarkozy]] tók við embætti forseta [[Frakkland]]s. * [[16. maí]] - [[Alex Salmond]] tók við sem æðsti ráðherra Skotlands. * [[17. maí]] - [[Rússneska rétttrúnaðarkirkjan utan Rússlands]] sameinaðist [[Rússneska rétttrúnaðarkirkjan|rússnesku rétttrúnaðarkirkjunni]] eftir 80 ára klofning. * [[21. maí]] - Breski klipparinn ''[[Cutty Sark]]'' skemmdist mikið í eldi. * [[23. maí]] - [[Úrslitaleikur meistaradeildar Evrópu 2007]] fór fram á [[Ólympíuleikvangurinn í Aþenu|Ólympíuleikvanginum í Aþenu]]. * [[24. maí]] - [[Þingvallastjórnin|Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar]] tók við völdum. ===Júní=== [[Mynd:Haymarket_car_bomb.jpg|thumb|right|Önnur bílsprengjan í London undir bláu tjaldi.]] * [[Júní]] - Íslenska vefritið [[Eyjan.is]] var stofnað. * [[1. júní]] - [[Reykingar|Reykingabann]] tók gildi á öllum veitinga- og skemmtistöðum á [[Ísland]]i. * [[7. júní]] - Fyrsta netfréttaveita [[DR]], [[DR Update]], fór í loftið. * [[13. júní]] - [[Shimon Peres]] var kjörinn forseti Ísraels. * [[15. júní]] - 15 áhorfendur á [[Heineken Jammin' Festival]] í Mestre á Ítalíu slösuðust þegar [[skýstrokkur]] olli hruni bygginga. * [[22. júní]] - Bandaríska kvikmyndin ''[[Evan Almighty]]'' var frumsýnd. * [[22. júní]] - [[Spangarheiðarskurðurinn]] var opnaður fyrir bátaumferð að nýju. * [[24. júní]] - Kanadíski glímukappinn [[Chris Benoit]] myrti eiginkonu sína, [[Nancy Daus]], og son og framdi síðan sjálfsmorð. * [[24. júní]] - Íraski stjórnmálamaðurinn [[Ali Hassan al-Majid]] (Efnavopna-Alí) var dæmdur til dauða. * [[25. júní]] - [[Hitabylgjan í Evrópu 2007]]: Hitamet var slegið á Ítalíu þegar hiti mældist 47 gráður í [[Foggia]]. * [[27. júní]] - Bandaríska kvikmyndin ''[[Die Hard 4.0]]'' var frumsýnd. * [[27. júní]] - [[Tony Blair]] sagði af sér embætti forsætisráðherra. [[Gordon Brown]] tók við. * [[28. júní]] - [[Hitabylgjan í Evrópu 2007]]: 11 létust í verstu hitabylgju Grikklands í heila öld. * [[29. júní]] - [[Bílsprengjurnar í London 2007|Tvær bílsprengjur]] fundust í [[City of Westminster]]. * [[29. júní]] - Danmörk og Þýskaland undirrituðu samkomulag um byggingu brúar yfir [[Femernsund]]. * [[30. júní]] - [[Hryðjuverkaárásin á Glasgow-flugvöll]]: Grænum Cherokee-jeppa var ekið inn í flugstöð [[Glasgow-flugvöllur|Glasgow-flugvallar]]. Hann sprakk og olli miklum bruna. ===Júlí=== [[Mynd:Potter_queue.jpg|thumb|right|Biðröð eftir síðustu Harry Potter-bókinni í Sunnyvale í Kaliforníu.]] * [[1. júlí]] - [[Hólaskóli]] varð háskóli. * [[1. júlí]] - Ný lög um kosningarétt tóku gildi í [[Austurríki]]. Lögin veita Austurríkismönnum kosningarétt frá 16 ára aldri. * [[1. júlí]] - [[Reykingabann]] tók gildi á vinnustöðum og almannafæri í [[England]]i. * [[1. júlí]] - [[Reykingabann]] tók gildi á öllum veitinga- og skemmtistöðum í [[New South Wales]] og [[Victoria]] í [[Ástralía|Ástralíu]]. * [[2. júlí]] - Átta létust í sprengjutilræði [[Al-Kaída]] í norðurhluta [[Jemen]]. * [[4. júlí]] - Ítalski bílaframleiðandinn [[FIAT]] kynnti nýja útgáfu af smábílnum [[Fiat 500 (2007)|Fiat 500]]. * [[7. júlí]] - Heimsmet var slegið í vatnsbyssuslag á [[Landsmóti UMFÍ]] í Kópavogi ([[Kópavogur]]). Fyrir þessu stóðu [[Sparisjóður Keflavíkur]] og útvarpsstöðin [[FM957]]. * [[7. júlí]] - [[Live Earth]]-tónleikar voru haldnir í 9 borgum um allan heim til að vekja athygli á umhverfismálum. * [[7. júlí]] - Svissneska félagið New Open World Corporation kynnti „[[Sjö nýju undur veraldar]]“: [[Kínamúrinn]], [[Petra (borg)|Petru]] í Jórdan, [[Cristo Redentor]] í Brasilíu, [[Machu Picchu]], [[Chichen Itza]], [[Colosseum]] í Róm og [[Taj Mahal]] á Indlandi. * [[8. júlí]] - [[Boeing]]-verksmiðjurnar afhjúpuðu nýja risafarþegaþotu, [[Boeing 787]]. * [[9. júlí]] - Það snjóaði í [[Buenos Aires]], höfuðborg Argentínu, í fyrsta sinn í nær hundrað ár. * [[11. júlí]] - Kvikmyndin ''[[Harry Potter og Fönixreglan (kvikmynd)|Harry Potter og Fönixreglan]]'' var frumsýnd. * [[17. júlí]] - Á alþjóðaflugvellinum Congonhas-São Paulo í [[Brasilía|Brasilíu]] rann farþegaþota út af flugbraut, yfir stóra umferðaræð á háannatíma og inn í vöruhús, þar sem hún sprakk. Allir um borð og nokkrir aðrir létust, samtals yfir 190 manns. * [[17. júlí]] - Öflugur jarðskjálfti í [[Niigata]] í Japan olli bruna í stærsta kjarnorkuveri heims, [[Kashiwazaki-Kariwa-kjarnorkuverið|Kashiwazaki-Kariwa-kjarnorkuverinu]]. * [[18. júlí]] - [[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á Íslandi náði hámarki, 9.016,48 punktum, en tók að [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011|falla hratt eftir það]]. * [[19. júlí]] - [[Prathiba Patil]] var kosin fyrsti kvenforseti Indlands. * [[19. júlí]] - [[Kauphöllin í Osló]] náði hámarki, 524,37 punktum. * [[21. júlí]] - Síðasta bók [[J.K. Rowling]] um Harry Potter kom út og seldist í yfir 8 milljónum eintaka á fyrsta sólarhringnum. * [[24. júlí]] - [[Bamir Topi]] varð forseti Albaníu. * [[24. júlí]] - [[HIV-réttarhöldin í Líbýu]]: Fimm búlgörskum hjúkrunarkonum var sleppt eftir 8 og hálfs árs fangelsisvist í [[Líbýa|Líbýu]]. * [[27. júlí]] - ''[[Simpsonskvikmyndin]]'' var frumsýnd. ===Ágúst=== [[Mynd:Phoenix_KSC-07PD-2115.jpg|thumb|right|Lendingarfari Fönix komið fyrir í geimfarinu skömmu fyrir geimskotið.]] * [[1. ágúst]] - 41.000 [[skátar]] frá 158 löndum héldu upp á 100 ára afmæli skátahreyfingarinnar á [[World Scout Jamboree]] í Englandi. * [[1. ágúst]] - 8 akreina vegabrú, [[I-35W Mississippi River bridge]] í [[Minneapolis]], hrundi skyndilega á háannatíma með þeim afleiðingum að 13 létust og 145 slösuðust. * [[2. ágúst]] - Rússneskur smákafbátur komst á botninn undir [[Norðurskautið|Norðurskautinu]] og skildi eftir rússneska fánann í málmhylki á 4.261 metra dýpi. * [[3. ágúst]] - Bandaríska kvikmyndin ''[[The Bourne Ultimatum]]'' var frumsýnd. * [[4. ágúst]] - [[Reykingar|Reykingabann]] tók gildi á almannafæri í [[Slóvenía|Slóveníu]]. * [[4. ágúst]] - NASA sendi geimfarið [[Fönix (geimfar)|Fönix]] til Mars. * [[9. ágúst]] - [[Fjármálakreppan 2007-2008]] hófst með því að franski bankinn [[BNP Paribas]] stöðvaði greiðslur úr þremur vogunarsjóðum sem höfðu fjárfest mikið í [[undirmálslán]]um. * [[11. ágúst]] - Forseta- og þingkosningar fóru fram í [[Síerra Leóne]]. * [[13. ágúst]] - 320 metra löng bílabrú í [[Kína]] hrundi með þeim afleiðingum að yfir 20 létust. * [[14. ágúst]] - 572 manns létu lífið í nokkrum [[sjálfsmorðsárás]]um í [[Qahtaniya]] í [[Írak]]. * [[15. ágúst]] - [[Jarðskjálfti]] að stærðinni 8,0 [[Richterskvarði|Richter]] varð 512 manns að bana í [[Perú]]. Yfir 1500 manns slösuðust. * [[22. ágúst]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Astrópía]]'' var frumsýnd. * [[22. ágúst]] - [[Menntaskóli Borgarfjarðar]] var settur í fyrsta sinn. * [[25. ágúst]] - [[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] vígði Vodafonehöllina. Þetta var mikil hátíð komu skrúðgöngur frá hverfisskólunum Austurbæjarskóla, Hlíðaskóla og Háteigsskóla. * [[28. ágúst]] - [[Abdullah Gül]] var kjörinn forseti Tyrklands. ===September=== [[Mynd:2007_Myanmar_protests_11.jpg|thumb|right|Mótmæli gegn stjórninni í Mjanmar.]] * [[4. september]] - Fellibylurinn [[Felix (fellibylur)|Felix]] gekk yfir [[Puerto Cabezas]] í Níkaragva og eyðilagði 90% af innviðum borgarinnar. * [[4. september]] - [[Norska ríkissjónvarpið]] hóf útsendingar á þriðju rás sinni, [[NRK3]]. * [[6. september]] - [[Ísraelsher]] gerði loftárás á meintan kjarnakljúf í [[Sýrland]]i. * [[7. september]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Veðramót]]'' var frumsýnd. * [[8. september]] - [[Bílsprengja]] varð yfir 50 manns að bana í [[Dellys]] í [[Alsír]]. * [[13. september]] - [[Yfirlýsing um réttindi frumbyggja]] var samþykkt af allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. * [[14. september]] - Japanska geimfarinu ''[[SELENE]]'' var skotið á braut um Tunglið. * [[16. september]] - Íslenska sjónvarpsþáttaröðin ''[[Næturvaktin]]'' hóf göngu sína á Stöð 2. * [[17. september]] - [[Fjármálakreppan 2007-2008]]: [[Northern Rock]] lenti í lausafjárvanda og [[áhlaup á banka]]nn hófst. * [[19. september]] - Bandaríska sjónvarpsþáttaröðin ''[[Gossip Girl (sjónvarpsþáttur)|Gossip Girl]]'' hóf göngu sína á The CW. * [[19. september]] - Ísrael lýsti því yfir að [[Gasaströndin]], undir stjórn [[Hamassamtökin|Hamassamtakanna]], væri óvinveitt svæði og hætti að veita þar grunnþjónustu. * [[20. september]] - [[Aðgerð Pólstjarnan]]: lögregla og tollayfirvöld gerðu tugi kílóa af amfetamíni upptæk á Fáskrúðsfirði sem reynt var að smygla með seglskútu. * [[22. september]] - [[Hæstiréttur Chile]] samþykkti framsal [[Alberto Fujimori]] til Perú. * [[26. september]] - Eftir margra daga mótmæli gegn stjórn [[Mjanmar]] brást stjórnarherinn við og reyndi að stöðva mótmælin. Fyrstu dauðsföll af völdum stjórnarhersins voru staðfest. [[Búddamunkur|Búddamunkar]] og aðrir mótmælendur voru handteknir og lokað var algjörlega fyrir [[Internet]]aðgang í landinu. * [[28. september]] - Síðasti hluti M2-leiðarinnar í [[neðanjarðarlestarkerfi Kaupmannahafnar]] milli Lergravsparken og Kastrup-flugvallar var opnaður. ===Október=== [[Mynd:Imagine_Peace_light.jpg|thumb|right|Friðarsúlan í Viðey.]] * [[1. október]] - Kvikmyndin ''[[The Amazing Truth About Queen Raquela]]'' var frumsýnd. * [[1. október]] - [[Lánasýsla ríkisins]] var lögð niður og verkefni hennar færð til [[Seðlabanki Íslands|Seðlabanka Íslands]]. * [[1. október]] - [[Forlagið]] var stofnað á Íslandi. * [[2. október]] - Sjónvarpsstöðin [[ÍNN]] tók til starfa á Íslandi. * [[2. október]] - Annar leiðtogafundur [[Suður-Kórea|Suður-]] og [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]] frá [[Kóreustríðið|Kóreustríðinu]] átti sér stað. * [[6. október]] - Forsetakosningar fóru fram í [[Pakistan]]. * [[6. október]] - Bandaríski líffræðingurinn [[Craig Venter]] tilkynnti að tekist hefði að búa til [[litningur|litning]] á tilraunastofu. * [[8. október]] - Spretthlauparinn [[Marion Jones]] skilaði fimm [[Ólympíuverðlaun]]um sem hún vann í [[Sydney]] árið [[2000]] eftir að hafa játað ólöglega lyfjanotkun. * [[9. október]] - [[Yoko Ono]] afhjúpaði [[Friðarsúlan|Friðarsúluna]] í Viðey á afmælisdegi [[John Lennon]]. * [[11. október]] - [[REI-málið]]: Meirihluti [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]] og [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]] í borgarstjórn Reykjavíkur sprakk. * [[11. október]] - [[KR-TV]] hóf útsendingar. * [[15. október]] - Fyrsta [[Airbus A380]]-breiðþotan hóf reglulega farþegaflutninga. * [[16. október]] - [[Dagur B. Eggertsson]] tók við embætti borgarstjóra í Reykjavík. * [[18. október]] - [[Benazir Bhutto]], fyrrverandi forsætisráðherra Pakistan, sneri heim til Pakistan eftir átta ára útlegð til að taka þátt í forsetakosningum. Sama kvöld var sjálfsmorðsárás gerð á bílalest Bhutto. Hún slapp ómeidd en 136 aðrir létust. * [[18. október]] - [[Velsensamningurinn]] staðfesti stofnun [[Evrópska herlögreglan|Evrópsku herlögreglunnar]] í fimm löndum Evrópusambandsins. * [[19. október]] - Ný heildarþýðing Biblíunnar á íslensku kom út, [[Biblía 21. aldar]]. * [[21. október]] - [[Kimi Räikkönen]] var krýndur heimsmeistari í [[Formúla 1|Formúlu 1]] eftir Brasilíukappaksturinn. * [[21. október]] - Kosningabandalag [[Donald Tusk]] sigraði þingkosningar í Póllandi. * [[25. október]] - Fyrsta farþegaflug [[Airbus 380]]-farþegaþotunnar flaug á milli [[Singapúr]] og [[Ástralía|Ástralíu]]. * [[26. október]] - Stýrikerfið [[Mac OS X v10.5]] („Leopard“) kom út. * [[28. október]] - Vatíkanið blessaði [[píslarvottarnir 498|píslarvottana 498]] sem voru fórnarlömb trúarofsókna í [[Spænska borgarastyrjöldin|Spænsku borgarastyrjöldinni]]. * [[28. október]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]] var kjörin forseti Argentínu. ===Nóvember=== [[Mynd:Tbilisi_riot_2007.jpg|thumb|right|Óeirðir í Tbilisi, höfuðborg Georgíu.]] * [[1. nóvember]] - [[Meredith Kercher]] var myrt í [[Perugia]] á Ítalíu. Bandarísk sambýliskona hennar, Amanda Knox, og unnusti hennar, Raffaele Sollecito, voru handtekin í kjölfarið. * [[3. nóvember]] - [[Pervez Musharraf]], forseti [[Pakistan]], lýsti yfir neyðarástandi í landinu í kjölfar umdeildra forsetakosninga. Musharraf var í kjölfarið sakaður um valdarán. * [[6. nóvember]] - 50 létust í sjálfsmorðssprengjuárás í [[Mazar-i-Sharif]] í Afganistan, þar á meðal 6 þingmenn. * [[7. nóvember]] - Ungur námsmaður gerði skotárás í skóla í bænum [[Jokela]] í [[Finnland]]i. Hann varð 8 manns að bana, særði 12 og framdi síðan sjálfsmorð. * [[7. nóvember]] - [[Mikheil Saakashvili]], forseti [[Georgía|Georgíu]], lýsti yfir neyðarástandi í höfuðborg landsins í kjölfar mikilla mótmæla gegn stjórn hans. * [[11. nóvember]] - [[Andie Sophia Fontaine]], bandarískur innflytjandi, tók sæti á [[Alþingi]] sem varaþingmaður [[Vinstri hreyfingin-grænt framboð|Vinstri-grænna]]. Hún er fyrsti útlendingurinn til þess að sitja á Alþingi. * [[11. nóvember]] - Rússneskt olíuskip brotnaði í tvennt í miklum stormi í [[Svartahaf]]i og olli miklu tjóni. * [[12. nóvember]] - ''[[The Hope]]'', fjórða breiðskífa íslensku rokksveitarinnar [[Sign]], kom út. * [[14. nóvember]] - Jarðskjálfti upp á 7,7 á Richter skók [[Chile]]. * [[14. nóvember]] - Háhraðalest frá [[London]] að [[Ermarsundsgöng]]unum, [[High Speed 1]], var opnuð. * [[16. nóvember]] - Þúsundir létust og milljónir misstu heimili sín í gífurlegum [[Sidr (fellibylur)|fellibyl]] sem gekk yfir [[Bangladess]]. * [[18. nóvember]] - 101 námuverkamaður lét lífið í námuslysi í [[Úkraína|Úkraínu]]. * [[18. nóvember]] - Silvio Berlusconi tilkynnti að flokkur hans [[Forza Italia]] yrði lagður niður og [[Popolo della Libertà]] stofnaður í staðinn. * [[19. nóvember]] - Íslenska torrentvefnum [[Istorrent|Torrent.is]] var lokað. * [[19. nóvember]] - Norski netbankinn [[Bank Norwegian]] hóf starfsemi. * [[19. nóvember]] - [[C Sharp 3.0]] kom út. * [[20. nóvember]] - [[Elísabet 2.]] Bretadrottning og [[Filippus prins, hertogi af Edinborg|Filippus prins]] héldu demantsbrúðkaup sitt hátíðlegt. * [[30. nóvember]] - [[Kárahnjúkavirkjun]] var gangsett. ===Desember=== [[Mynd:2007_Gisborne_Earthquake_Health2000.jpg|thumb|right|Skemmdir eftir jarðskjálftann í Gisborne.]] * [[2. desember]] - Íbúar [[Venesúela]] höfnuðu stjórnarskrárbreytingum sem hefðu gefið forseta meiri völd. * [[3. desember]] - [[Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna]] hófst á Balí. * [[11. desember]] - [[Mænuskaðastofnun Íslands]] var stofnuð. * [[11. desember]] - Tvær bílsprengjur urðu 31 manni að bana í [[Algeirsborg]] í [[Alsír]]. * [[18. desember]] - [[Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna]] samþykkti stöðvun dauðarefsinga með 104 atkvæðum gegn 54. 29 sátu hjá. * [[20. desember]] - Jarðskjálfti upp á 6,6 á Richter skók [[Nýja Sjáland]] og olli miklum skemmdum í borginni [[Gisborne]]. Einn lét lífið. * [[21. desember]] - [[Schengensvæðið]] stækkaði. Aðildarlönd sem bættust við voru [[Eistland]], [[Lettland]], [[Litáen]], [[Malta]], [[Pólland]], [[Slóvakía]], [[Slóvenía]], [[Tékkland]] og [[Ungverjaland]]. * [[24. desember]] - Stjórn [[Nepal]] tilkynnti að 240 ára [[einræði]] verði lagt niður árið 2008 og [[lýðræði]] tekið upp. * [[26. desember]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Duggholufólkið]]'' var frumsýnd. * [[27. desember]] - [[Benazir Bhutto]], fyrrverandi forsætisráðherra [[Pakistan]]s og forsetaframbjóðandi, var ráðin af dögum á kosningafundi í [[Rawalpindi]]. * [[27. desember]] - Forseta- og þingkosningar voru haldnar í [[Kenýa]]. * [[27. desember]] - Þrír menn rændu [[Danske Bank]] í [[Brabrand]] og komust undan með 26,7 milljón krónur. * [[28. desember]] - Í þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá í [[Nepal]] var samþykkt að leggja konungsvaldið niður. * [[30. desember]] - Íslenska sjónvarpsþáttaröðin ''[[Pressa (1. þáttaröð)|Pressa]]'' hóf göngu sína á Stöð 2. * [[31. desember]] - Yfir tvö hundruð manns létu lífið í átökum sem brutust út vegna úrslita forsetakosninganna í [[Kenýa]]. ===Ódagsettir atburðir=== * Víetnamska lággjaldaflugfélagið [[VietJet Air]] var stofnað. * Forritunarmálið [[Go (forritunarmál)|Go]] leit dagsins ljós. * Bandaríska fyrirtækið [[Dropbox]] var stofnað. * Íslenska fjárfestingafélagið [[Gift]] var stofnað. * Íslenska hljómsveitin [[No Class]] var stofnuð. * Íslenska fyrirtækið [[ValaMed]] var stofnað. * Streymisveitan [[Viaplay]] var stofnuð. == Fædd == * [[21. janúar]] - [[Luke Littler]], heimsmeistari í [[pílukast]]i. * [[10. apríl]] - [[Aríanna Hollandsprinsessa]]. * [[29. apríl]] - [[Sofía Spánarprinsessa]]. * [[13. júní]] - [[Lamine Yamal]], spænskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[7. janúar]] - [[Magnús Magnússon]], breskur sjónvarpsmaður (f. [[1929]]). * [[29. janúar]] - [[Edward Robert Harrison]], breskur heimsfræðingur (f. [[1919]]). * [[30. janúar]] - [[Sidney Sheldon]], bandarískur rithöfundur (f. [[1917]]). * [[1. febrúar]] - [[Hallgerður Gísladóttir]], íslenskur sagnfræðingur og þjóðfræðingur (f. [[1952]]). * [[8. febrúar]] - [[Anna Nicole Smith]], bandarísk fyrirsæta og leikkona, fannst meðvitundarlaus inni á hótelherbergi sínu og lést skömmu síðar af völdum of stórs lyfjaskammts (f. [[1967]]). * [[5. mars]] - [[Yvan Delporte]], belgískur myndasöguhöfundur (f. [[1928]]). * [[8. mars]] - [[Bergþóra Árnadóttir]], íslensk vísnasöngkona (f. [[1948]]). * [[17. mars]] - [[John Backus]], bandarískur tölvunarfræðingur (f. [[1924]]). * [[11. apríl]] - [[Kurt Vonnegut]], bandarískur rithöfundur (f. [[1922]]). * [[16. apríl]] - [[Seung-Hui Cho]], bandarískur fjöldamorðingi (f. [[1984]]). * [[23. apríl]] - [[Boris Jeltsín]], forseti Rússlands (f. [[1931]]). * [[23. maí]] - [[Elías Mar]], íslenskur rithöfundur (f. [[1924]]). * [[8. júní]] - [[Richard Rorty]], bandarískur heimspekingur (f. [[1931]]). * [[14. júlí]] - [[Einar Oddur Kristjánsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1942]]). * [[20. júlí]] - [[Tammy Faye Bakker]], bandarískur sjónvarpsprédikari (f. [[1942]]). * [[23. júlí]] - [[Múhameð Zahir Sja]], síðasti konungur Afganistans (f. [[1914]]). * [[30. júlí]] - [[Ingmar Bergman]], sænskur kvikmyndaleikstjóri (f. [[1918]]). * [[30. júlí]] - [[Michelangelo Antonioni]], ítalskur leikstjóri (f. [[1912]]). * [[4. ágúst]] - [[Lee Hazlewood]], bandarískur kántrísöngvari (f. [[1929]]). * [[25. ágúst]] - [[Björn Th. Björnsson]], íslenskur listfræðingur og rithöfundur (f. [[1922]]). * [[6. september]] - [[Luciano Pavarotti]], ítalskur tenórsöngvari (f. [[1935]]). * [[9. september]] - [[Ásgeir Elíasson]], íslenskur íþróttamaður og knattpsyrnuþjálfari (f. [[1949]]). * [[10. september]] - [[Jane Wyman]], bandarísk leikkona (f. [[1914]]). * [[15. september]] - [[Colin McRae]], skoskur fyrrverandi heimsmeistari í rallý, lést í flugslysi á Skotlandi (f. [[1968]]). * [[6. nóvember]] - [[Guðmundur Jónsson (söngvari)|Guðmundur Jónsson]], íslenskur óperusöngvari (f. [[1920]]). * [[10. nóvember]] - [[Norman Mailer]], bandarískur rithöfundur (f. [[1923]]). * [[20. nóvember]] - [[Ian Smith]], forsætisráðherra Ródesíu (f. [[1919]]). * [[29. nóvember]] - [[Eyjólfur Jónsson]], sundkappi og lögregluþjónn (f. [[1925]]). * [[30. nóvember]] - [[J.L. Ackrill]], enskur fornfræðingur (f. [[1921]]). * [[27. desember]] - [[Benazir Bhutto]], fyrrverandi forsætisráðherra Pakistans var myrt á kosningafundi. (f. [[1953]]). * [[31. desember]] - [[Ragnar Lár]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1935]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]]: [[Gerhard Ertl]] * [[Bókmenntaverðlaun Nóbels|Bókmenntir]]: [[Doris Lessing]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaunin]]: [[Al Gore]] og [[Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar]] * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]]: [[Albert Fert]] og [[Peter Grünberg]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]]: [[Mario Capecchi]], [[Martin Evans]] og [[Oliver Smithies]] [[Flokkur:2007]] [[Flokkur:2001-2010]] no4bfn32jbwd1o8mdsx2bx67j5uxvpy 0 32445 1964138 1851974 2026-05-24T20:07:33Z Cicihwahyuni6 91811 1964138 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Nintendo.svg|thumb|Logo]] '''Nintendo''' er fyrirtæki sem hannar og gefur út [[tölvuleikur|tölvuleiki]] og [[leikjatölva|leikjatölvur]]. == Leikjatölvur == === Nintendo Entertainment System (NES) === [[Mynd:Nes-transparent-improved.png|thumb|80px|right| [[Nintendo Entertainment System]].]] {{aðalgrein|Nintendo Entertainment System}} ''Nintendo Entertainment System'', eða NES, er 8-bita leikjatölva gefin út af Nintendo í Norður-Ameríku, Brasilíu, Evrópu, Asíu og [[Ástralía|Ástralíu]]. Japanska útgáfan er kölluð Famicom. Nes er vinsælasta leikjatölva síns tíma í Asíu og Norður-Ameríku. Nintendo segjast hafa selt 60 milljón NES eintaka um allan heim. === Super Nintendo Entertainment System (SNES) === [[Mynd:SNES-Mod1-Console-Set.png|thumb|80px|right| [[Super Nintendo Entertainment System]].]] {{aðalgrein|Super Nintendo Entertainment System}} ''Super Nintendo Entertainment System'', einnig þekkt sem Super Nintendo, Super NES eða SNES, er 16-bita leikjatölva gefin út af Nintendo í Norður-Ameríku, Brasilíu, Evrópu og Ástralíu. Í Japan er hún þekkt sem Super Famicom. Í [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] er hún þekkt sem Super Comboy. SNES var önnur leikjatölva Nintendo á eftir Nintendo Entertainment System. SNES hefur verið seld í yfir 49 milljón eintökum um allan heim. === Nintendo 64 === {{aðalgrein|Nintendo 64}} [[Mynd:Nintendo 64.jpg|thumb|80px|right| [[Nintendo 64]].]] ''Nintendo 64'', oftast kölluð N64, er þriðja leikjatölva Nintendo fyrir alþjóðlegan markað. Hún var gefin út með þrem leikjum í Japan ([[Super Mario 64]], [[Pilotwings 64]] og [[Saikyō Habu Shōgi]]) en aðeins tveim leikjum í Norður-Ameríku og PAL löndunum (Super Mario 64 og Pilotwings 64). Aðrir leikir eru meðal annars tveir [[Legend of Zelda]] leikir, GoldenEye 007 og Star Fox 64 (einnig þekktur sem Lylat Wars). Nintendo 64 hefur selst í yfir 32.93 milljónum eintökum þann [[31. mars]] [[2005]]. === GameCube (NGC) === {{aðalgrein|GameCube}} [[Mynd:NGC Gamecube.jpg|thumb|80px|right| [[GameCube|Nintendo GameCube]].]] ''GameCube'' var fjórða leikjatölva Nintendo, í sjöttu kynslóð leikjatölva sem sagt sömu kynslóð og [[Dreamcast]] frá [[Sega]], [[PlayStation 2]] frá [[Sony]] og [[Xbox]], frá [[Microsoft]]. GameCube var ódýrust af þeirri kynslóð. Hún var fyrsta leikjatölva Nintendo til að nota diska. Nintendo GameCube hefur selst í yfir 21.20 milljón eintökum [[30. september]] [[2006]]. === Wii === [[Mynd:Wii at E3 1.png|thumb|80px|right| [[Nintendo Wii]].]] {{aðalgrein|Wii}} ''Wii'' er leikjatölva frá Nintendo. Hún tilheyrir sjöundu kynslóð leikjatölva. Opinbera leyninafnið var "Revolution" sem þýðir bylting. Aðalmöguleiki Wii er þráðlausi stýripinninn, eða [[Wii fjarstýring]]in sem skynjar hreyfingu í þrívíðu umhverfi. Stýripinninn kemur með Nunchuk sem er viðbót við hann sem skynjar einnig hreyfingu. Stýripinninn er einnig með hátalara,hallaskynjara og hristing og hægt er að slökkva á tölvunni með stýripinnanum. Leikjatölvan er einnig með [[WiiConnect24]] sem er alltaf kveikt á þó það sé slökkt á vélinn og tekur lítið rafmagn. Þó er hægt að taka það af og á hvernær sem maður vill. Með leikjatölvunni fylgir [[Wii Sports]]. Í Japan fylgir leikurinn ekki með en hægt er að kaupa hann sér. Wii hefur selt yfir 3 milljón eintök [[10. janúar]] [[2007]]. === Game Boy línan === {{aðalgrein|Game Boy línan}} [[Mynd:Game Boy Advance SP.jpg|thumb|80px|right| [[GameBoy Advance SP]].]] ''Game Boy línan'' er handleikjatölva með [[batterí]]i og er gefinn út af Nintendo. Það er ein af mest seldu leikjatölvu línu, með meira en 188 milljón eintök seld um allann heim. Upprunalega [[Game Boy (leikjatölva)]] hefur selst í 70 milljón eintökum, meðan [[Game Boy Color]] hefur selst í 50 milljón eintökum. [[Game Boy Advance]] hefur náð að seljast í yfir 76.79 milljón eintökum [[30. september]] [[2006]]. Einnig eru til [[Game Boy SP]] og [[Game Boy Micro]]. === Nintendo DS/DS Lite === [[Mynd:Nintendo DS Lite (top open on).jpg|thumb|80px|right| [[Nintendo DS Lite]].]] {{aðalgrein|Nintendo DS}} ''Nintendo DS'' (oft skammstafað DS eða NDS), er leikjatölva frá Nintendo í lófastærð sem hefur tvo skjái. Hún var gefin út árið 2004. Nafnið "DS" stendur fyrir enska heitið "Dual-Screen" ("tveggja-skjáa") eða "Developers' System" ("þróunar kerfi"). Hönnunin á DS líkist skel en hún getur opnast of lokast lárétt (sbr. Game Boy Advanced SP og [[Game & Watch]]). Árið 2006 var DS endurhönnuð, og gefin út undir nafninu DS Lite. === Nintendo 3DS/2DS === {{aðalgrein|Nintendo 3DS}} ''Nintendo 3DS'' (oft skammstafað 3DS), er nýjasta leikjatölva Nintendo í lófastærð. Líkt og forveri sinn, Nintendo DS, hefur 3DS tvo skjái, en hún getur einnig spilað leiki í þrívídd án gleraugna. Tölvan kom út árið 2011, en árið 2013 kom út ódýrari útgáfa af vélinni sem nefnist Nintendo 2DS. Líkt og nafnið gefur til kynna er ekki hægt að spila leiki með þrívídd stillta á. === Nintendo Wii U === {{aðalgrein|Nintendo Wii U}} ''Nintendo Wii U'' er nýjasta leikjatölvan frá Nintendo, en hún markar fyrsta skiptið sem Nintendo tölva spilar leiki í HD upplausn. Tölvan er best þekktust fyrir fjarstýringu sína sem svipar til lófatölvu, en þar er stór skjár í miðjunni sem á að gera spilun tölvuleikja nýstárlega. Tölvan kom út árið 2012, en hefur hingað til selst mjög illa samanborið við allar aðrar leikjatölvur frá Nintendo. == Tengt efni == * [[Mario]] * [[Pokémon]] * [[Zelda]] [[Flokkur:Nintendo]] [[Flokkur:Japönsk fyrirtæki]] [[Flokkur:Raftækjaframleiðendur]] [[Flokkur:Leikjatölvur]] de3td9ezezbutfmwf3zhymusuuymdi8 0 38359 1964135 1955851 2026-05-24T19:19:48Z ~2026-31107-69 116946 /* Eftir svartadauða */ 1964135 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill1|Svartidauði|[[Brennivín]]}} [[Mynd:Burying Plague Victims of Tournai.jpg|thumb|right|Greftrun fórnarlamba svarta dauða í Tournai. Smámynd úr "The Chronicles of Gilles Li Muisis" (1272-1352)]] '''Svartidauði''' var einn skæðasti heims[[faraldur]] sögunnar og náði hámarki í [[Evrópa|Evrópu]] um miðja [[14. öld]]. Almennt er talið að sýkillinn hafi verið bakterían ''[[Yersinia pestis]]'' sem veldur [[kýlapest]]. Margir telja að sjúkdómurinn hafi borist frá Asíu og breiðst út með [[Rotta|rottum]]. Áætlað hefur verið að um 75 milljónir manna alls hafi látist úr farsóttinni, þar af í Evrópu 25–30 milljónir, eða þriðjungur til helmingur íbúa álfunnar á þeim tíma. Pestin gekk um alla Evrópu á árunum [[1348]]<nowiki/>–<nowiki/>[[1350]] en barst þó ekki til Íslands þá, einfaldlega vegna þess að engin skip komu til Íslands þau tvö ár sem pestin geisaði á Norðurlöndum og í Englandi. Ýmist tókst ekki að manna skipin vegna fólksfæðar eða þá að skipverjar dóu á leiðinni og skipin komust aldrei alla leið. Töluverður vöruskortur var í landinu vegna siglingaleysis og er meðal annars sagt að leggja hafi þurft niður altarisgöngur um tíma af því að prestar höfðu ekki [[messuvín]]. Pestin kom aftur upp rétt eftir aldamótin 1400 á Ítalíu og breiddist út til ýmissa landa en varð þó líklega hvergi viðlíka faraldur og á Íslandi, þar sem hún gekk 1402–1404. Sóttin gaus aftur upp í Evrópu hvað eftir annað fram á 18. öld en varð þó aldrei eins skæð og þegar hún gekk fyrst yfir. Á síðari tímum hafa komið fram efasemdir um að plágubakterían hafi valdið svartadauða á Íslandi. Ástæðurnar eru meðal annars þær að svartidauði fór um Ísland eins og eldur í sinu þó að landið væri laust við rottur, að útbreiðsla sjúkdómsins var einum mánuði of snemma<ref>J. Kelly, ''The Great Mortality, An Intimate History of the Black Death, the Most Devastating Plague of All Time'', (New York, NY: Harper Collins, 2005), bls. 295.</ref><ref>B. Gummer, ''The Scourging Angel: The Black Death in the British Islest'', (London: Bodley Head, 2009).</ref>. == Uppruni og smitleiðir == [[Mynd:Yersinia pestis fluorescent.jpeg|thumb|right|Sýkillinn Yersinia pestis.]] Elsta dæmið um faraldur sem talinn er hafa verið af völdum Yersinia pestis er drepsótt sem gekk um [[Býsans]] á 6. öld og barst þaðan til ýmissa hafnarborga við [[Miðjarðarhaf]] en fátt er vitað um frekari útbreiðslu hennar. Hún tók sig nokkrum sinnum upp aftur á næstu öldum en eftir miðja 8. öld virðist engin meiri háttar drepsótt hafa gengið um Evrópu fyrr en Svarti dauði gekk um miðja 14. öld. Farsóttin var kölluð „[[plága]]“ en það voru einnig margir aðrir sjúkdómar kallaðir á þessum tíma. Rannsóknir á [[DNA]] í [[tönn|tönnum]] [[beinagrind|beinagrinda]] hafa sýnt að sýkillinn var í tönnum beinagrinda í [[Kirgistan|Kyrgyzstan]] í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]] frá um [[1338]] og [[1339]] en vísindamenn rannsökuðu erfðaefni þaðan vegna þess að mikil aukning var í [[greftrun|greftrunum]] þar þessi ár og áletranir á legsteinum frá þessum tíma greina frá að fólk hafi látist af óþekktri drepsótt.<ref>{{Cite journal|last=Spyrou|first=Maria A.|last2=Musralina|first2=Lyazzat|last3=Gnecchi Ruscone|first3=Guido A.|last4=Kocher|first4=Arthur|last5=Borbone|first5=Pier-Giorgio|last6=Khartanovich|first6=Valeri I.|last7=Buzhilova|first7=Alexandra|last8=Djansugurova|first8=Leyla|last9=Bos|first9=Kirsten I.|date=2022-06-15|title=The source of the Black Death in fourteenth-century central Eurasia|url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3|journal=Nature|language=en|pages=1–7|doi=10.1038/s41586-022-04800-3|issn=1476-4687}}</ref> Pestin er oftast talin upprunnin í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]] og hefur borist þaðan yfir gresjurnar með kaupmönnum. Aðrar tilgátur hafa þó komið fram um upprunann og hefur Norður-Indland verið nefnt til og Afríka einnig. Hvað sem því líður var pestin á miðöldum landlæg í nagdýrum í Mið-Asíu og barst þaðan bæði til austurs og vesturs með kaupmönnum eftir [[Silkivegurinn|Silkiveginum]]. Rottuflóin, [[Xenopsylla cheopis]] var skæður [[smitberi]]. Ef hýsill flónna dó og þær höfðu engan annan hýsil til að leita í af sömu tegund þurftu þær að fara á menn til að fleyta sér áfram. Mennirnir smituðust í kjölfarið og gátu þá mannaflær farið að smita manna á milli. == Dánartíðni == Svartidauði var að öllum líkindum þrískipt sótt sem gat komið fram ýmist sem [[lungnapest]], [[kýlapest]] og nokkurs konar [[blóðeitrun]]. Létust 60-75% af þeim sem fengu kýlapestina, 90-95% þeirra sem greindust með lungnapestina en nær allir sem fengu blóðsýkinguna, en hún var sjaldgæfust. Oft er talið að um það bil þriðjungur af íbúum Evrópu hafi látist af völdum svartadauða en allar tölur eru þó mjög óvissar og fræðimenn hafa komist að ólíkum niðurstöðum um dánarhlutfall. Giskað hefur verið á að íbúar Evrópu hafi fyrir plágu verið um 80 milljónir og hafði fjöldi þeirra tvöfaldast á 300 árum. Sé sú tilgáta rétt að þriðjungur þeirra hafi látist í plágunni er heildarfjöldi látinna 27 milljónir. == Útbreiðsla sjúkdómsins == [[Mynd:Bubonic plague-en.svg|thumb|right|Útbreiðsla Svarta dauða um Evrópu.]] Lungnapestin braust út í verslunarbænum [[Kaffa]] á [[Krímskagi|Krímskaga]] árið [[1347]]. Þar sem Kaffa var miðstöð viðskipta og verslunar var leiðin greið fyrir rottur að ferðast þaðan með skipum og bera sjúkdóminn með sér. Einnig lágu verslunarleiðir til Asíu frá tímum heimsveldis [[Djengis Khan]] og [[Mongólar|Mongóla]]. Þær lágu yfir slétturnar víðáttumiklu milli Rússlands og Kyrrahafsins, þar sem pestin var landlæg í nagdýrum. Því má segja að það hafi ekki verið nein tilviljun að sjúkdómurinn hafi blossað upp í Kaffa. Líklegast er að svartidauði hafi svo borist með skipum frá Kaffa vestur til Evrópu, fyrst til [[Konstantínópel]] og þaðan lengra inn á meginlandið. Vitað er að pestin kom upp á [[Sikiley]] [[1347]] og hafði borist þangað með kaupmönnum frá Genúa. Munkurinn Mikael Pletensis sagði um pestina: „... 12 skip frá [[Genúa|Genóva]], sem flýðu undan refsingu þeirri sem Drottinn hafði lagt á menn vegna synda þeirra, komu til hafnar í [[Messína]]. Með þeim barst [[sjúkdómur]] sem var svo smitnæmur að ef menn svo mikið sem töluðu við þá sýktust þeir af banvænum sjúkdómi ...“. Þegar íbúar Messína sáu hvað sóttin var skæð gripu þeir til sinna ráða. Fólkið streymdi út úr borginni og settist að í skógum, en aðrir leituðu hælis í borginni Cataníu. Voru heimili sjúklingana skilin eftir ósnert þrátt fyrir að þau væru full að auðævum og skildu foreldrar við sig sjúk börn sín. Engin áhætta var tekin. Þeir sem náðu til Cataníu dóu stuttu síðar á sjúkrahúsum af völdum veikinnar og skildu íbúa borgarinnar eftir skelfingu lostna. Í hræðslu sinni neituðu þeir að sjúklingarnir yrðu grafnir í borginni. Fyrirskipaði þá biskupinn að líkin skyldu sett í djúpar gryfjur fyrir utan borgarmúrana. Á eyjunum við Ítalíu og Ítalíu sjálfri er talið að um það bil 75% íbúa hafi látið lífið í þessum skelfilegu hamförum. Frá Ítalíu breiddist plágan um alla Evrópu, bæði í suður- og vesturátt. Talið er að ástandið í [[Frakkland]]i hafi verið mjög svipað og á Ítalíu en þar geisaði pestin í eitt og hálft ár. == Viðbrögð almennings == [[Mynd:Flagellants.png|thumb|right|Sjálfspískarar.]] Enginn vissi hver orsök plágunnar var eða hvernig hún smitaðist. Þar sem almenningur hélt að svartidauði væri plága send frá [[Guð]]i til að refsa fyrir syndir manna fyrirskipaði páfinn í kjölfarið að gengnar skyldu [[helgiganga|helgigöngur]] og sungnir helgisöngvar á tilteknum dögum. Þúsundir manna mættu í þessar göngur og margir gengu berfættir með svipur og slógu á bak sitt með svipu þar til blæddi. Voru þeir kallaðir flagellantarnir eða [[sjálfspískari|sjálfspískarar]]. [[Klemens VI]] páfi var meira að segja sjálfur viðstaddur sumar þessara ganga. Sumstaðar var reynt að finna einhverja sem gætu átt sök á faraldrinum. Einhverjir menn fundust með torkennilegt duft í fórum sér. Voru þeir sakaðir um að hafa eitrað drykkjarvatnið og brenndir á báli. Einnig voru menn á því að gyðingar hefðu eitrað brunnana og voru margir þeirra ofsóttir og brenndir. Aðrir voru á þeirri skoðun að vanskapaðir og bæklaðir ættu sökina og ráku þá burt. [[Mynd:Burning Jews.jpg|thumb|left|Gyðingar brenndir á báli í Svarta dauða.]] Í Þýskalandi er talið að fólksfækkun hafi verið 33-50% á seinni hluta 14. aldar. Þar var mikið um Gyðingamorð og sjálfspískun á tímum Svarta dauða. Sjálfspískararnir voru oft miklir Gyðingahatarar en Gyðingamorð voru algeng viðbrögð fólks við pestinni. Voru margir [[Gyðingar]] brenndir í [[Solothurn]], [[Zofingen]] og [[Stuttgart]] svo eitthvað sé nefnt. Samtímaheimildir herma að 16.000 Gyðingar hafi verið brenndir á þessum tíma í [[Strassburg]] einni en nútíma sagnfræðingar segja að þessi tala sé þó helmingi of há. Gyðingar reyndu þó á tíma að vera fyrri til og drápu 2000 kristna menn í [[Mainz]]. Svöruðu kristnir með því að drepa allt að 12.000 Gyðinga. Var ástandið orðið svo slæmt að Gyðingar voru farnir að brenna sig sjálfir inni til að lenda ekki í klóm þeirra kristnu. Á [[England]]i er sömu sögu að segja af svartadauða en þó voru Gyðingar ekki drepnir þar, enda hafði [[Játvarður 1.]] rekið alla Gyðinga úr landi árið [[1290]]. Svartidauði lét fyrst á sér kræla í Englandi í júnímánuði [[1348]] og gekk um landið þar til um haustið [[1349]]. Þótt heimildir um fólksfjölda séu betri um England en um nokkurt annað land í álfunni er óvíst hver dánartalan var en nútímasagnfræðingar hafa sett fram kenningar um að allt frá 25-60% þjóðarinnar hafi fallið í valinn. Í [[Noregur|Noregi]] er talið að um 60% landsmanna hafi dáið. == Eftir svartadauða == Plágan gekk yfir Evrópu að mestu á þremur árum en það tók mun lengri tíma fyrir hana að berast til ýmissa útkjálka. Hún gekk svo aftur hvað eftir annað næstu aldirnar þótt aldrei yrðu faraldrarnir eins skæðir og Svarti dauði. Almennt er talið að [[Plágan mikla í London|Plágan mikla]] sem gekk í London 1665–1666 hafi verið síðasti meiri háttar faraldurinn. Plágan er þó alls ekki útdauð og enn koma upp minni háttar faraldrar í ýmsum þróunarlöndum. Í kringum 2000 tilfelli svartadauða eru tilkynnt ár hvert en hægt er að lækna hann með sýklalyfjum. == Tengt efni == {{commonscat|Black Death|svartadauða}} {{Wiktionary|svarti dauði}} * [[Svartidauði á Íslandi]] * [[Plágan síðari]] == Tilvísanir == {{reflist|colwidth=30em}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3271445 „Svarti dauði“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1935] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728025234/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3271445 |date=2011-07-28 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4375956 „Svartidauði“, ''Fálkinn'' 1961] [[Flokkur:Farsóttir]] [[ja:ペスト#14世紀の大流行]] 0or4hhghwm1jh3rh2q702lk0ee7jjsj 1964136 1964135 2026-05-24T19:47:23Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-31107-69|~2026-31107-69]] ([[User talk:~2026-31107-69|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 1955851 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill1|Svartidauði|[[Brennivín]]}} [[Mynd:Burying Plague Victims of Tournai.jpg|thumb|right|Greftrun fórnarlamba svarta dauða í Tournai. Smámynd úr "The Chronicles of Gilles Li Muisis" (1272-1352)]] '''Svartidauði''' var einn skæðasti heims[[faraldur]] sögunnar og náði hámarki í [[Evrópa|Evrópu]] um miðja [[14. öld]]. Almennt er talið að sýkillinn hafi verið bakterían ''[[Yersinia pestis]]'' sem veldur [[kýlapest]]. Margir telja að sjúkdómurinn hafi borist frá Asíu og breiðst út með [[Rotta|rottum]]. Áætlað hefur verið að um 75 milljónir manna alls hafi látist úr farsóttinni, þar af í Evrópu 25–30 milljónir, eða þriðjungur til helmingur íbúa álfunnar á þeim tíma. Pestin gekk um alla Evrópu á árunum [[1348]]<nowiki/>–<nowiki/>[[1350]] en barst þó ekki til Íslands þá, einfaldlega vegna þess að engin skip komu til Íslands þau tvö ár sem pestin geisaði á Norðurlöndum og í Englandi. Ýmist tókst ekki að manna skipin vegna fólksfæðar eða þá að skipverjar dóu á leiðinni og skipin komust aldrei alla leið. Töluverður vöruskortur var í landinu vegna siglingaleysis og er meðal annars sagt að leggja hafi þurft niður altarisgöngur um tíma af því að prestar höfðu ekki [[messuvín]]. Pestin kom aftur upp rétt eftir aldamótin 1400 á Ítalíu og breiddist út til ýmissa landa en varð þó líklega hvergi viðlíka faraldur og á Íslandi, þar sem hún gekk 1402–1404. Sóttin gaus aftur upp í Evrópu hvað eftir annað fram á 18. öld en varð þó aldrei eins skæð og þegar hún gekk fyrst yfir. Á síðari tímum hafa komið fram efasemdir um að plágubakterían hafi valdið svartadauða á Íslandi. Ástæðurnar eru meðal annars þær að svartidauði fór um Ísland eins og eldur í sinu þó að landið væri laust við rottur, að útbreiðsla sjúkdómsins var einum mánuði of snemma<ref>J. Kelly, ''The Great Mortality, An Intimate History of the Black Death, the Most Devastating Plague of All Time'', (New York, NY: Harper Collins, 2005), bls. 295.</ref><ref>B. Gummer, ''The Scourging Angel: The Black Death in the British Islest'', (London: Bodley Head, 2009).</ref>. == Uppruni og smitleiðir == [[Mynd:Yersinia pestis fluorescent.jpeg|thumb|right|Sýkillinn Yersinia pestis.]] Elsta dæmið um faraldur sem talinn er hafa verið af völdum Yersinia pestis er drepsótt sem gekk um [[Býsans]] á 6. öld og barst þaðan til ýmissa hafnarborga við [[Miðjarðarhaf]] en fátt er vitað um frekari útbreiðslu hennar. Hún tók sig nokkrum sinnum upp aftur á næstu öldum en eftir miðja 8. öld virðist engin meiri háttar drepsótt hafa gengið um Evrópu fyrr en Svarti dauði gekk um miðja 14. öld. Farsóttin var kölluð „[[plága]]“ en það voru einnig margir aðrir sjúkdómar kallaðir á þessum tíma. Rannsóknir á [[DNA]] í [[tönn|tönnum]] [[beinagrind|beinagrinda]] hafa sýnt að sýkillinn var í tönnum beinagrinda í [[Kirgistan|Kyrgyzstan]] í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]] frá um [[1338]] og [[1339]] en vísindamenn rannsökuðu erfðaefni þaðan vegna þess að mikil aukning var í [[greftrun|greftrunum]] þar þessi ár og áletranir á legsteinum frá þessum tíma greina frá að fólk hafi látist af óþekktri drepsótt.<ref>{{Cite journal|last=Spyrou|first=Maria A.|last2=Musralina|first2=Lyazzat|last3=Gnecchi Ruscone|first3=Guido A.|last4=Kocher|first4=Arthur|last5=Borbone|first5=Pier-Giorgio|last6=Khartanovich|first6=Valeri I.|last7=Buzhilova|first7=Alexandra|last8=Djansugurova|first8=Leyla|last9=Bos|first9=Kirsten I.|date=2022-06-15|title=The source of the Black Death in fourteenth-century central Eurasia|url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3|journal=Nature|language=en|pages=1–7|doi=10.1038/s41586-022-04800-3|issn=1476-4687}}</ref> Pestin er oftast talin upprunnin í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]] og hefur borist þaðan yfir gresjurnar með kaupmönnum. Aðrar tilgátur hafa þó komið fram um upprunann og hefur Norður-Indland verið nefnt til og Afríka einnig. Hvað sem því líður var pestin á miðöldum landlæg í nagdýrum í Mið-Asíu og barst þaðan bæði til austurs og vesturs með kaupmönnum eftir [[Silkivegurinn|Silkiveginum]]. Rottuflóin, [[Xenopsylla cheopis]] var skæður [[smitberi]]. Ef hýsill flónna dó og þær höfðu engan annan hýsil til að leita í af sömu tegund þurftu þær að fara á menn til að fleyta sér áfram. Mennirnir smituðust í kjölfarið og gátu þá mannaflær farið að smita manna á milli. == Dánartíðni == Svartidauði var að öllum líkindum þrískipt sótt sem gat komið fram ýmist sem [[lungnapest]], [[kýlapest]] og nokkurs konar [[blóðeitrun]]. Létust 60-75% af þeim sem fengu kýlapestina, 90-95% þeirra sem greindust með lungnapestina en nær allir sem fengu blóðsýkinguna, en hún var sjaldgæfust. Oft er talið að um það bil þriðjungur af íbúum Evrópu hafi látist af völdum svartadauða en allar tölur eru þó mjög óvissar og fræðimenn hafa komist að ólíkum niðurstöðum um dánarhlutfall. Giskað hefur verið á að íbúar Evrópu hafi fyrir plágu verið um 80 milljónir og hafði fjöldi þeirra tvöfaldast á 300 árum. Sé sú tilgáta rétt að þriðjungur þeirra hafi látist í plágunni er heildarfjöldi látinna 27 milljónir. == Útbreiðsla sjúkdómsins == [[Mynd:Bubonic plague-en.svg|thumb|right|Útbreiðsla Svarta dauða um Evrópu.]] Lungnapestin braust út í verslunarbænum [[Kaffa]] á [[Krímskagi|Krímskaga]] árið [[1347]]. Þar sem Kaffa var miðstöð viðskipta og verslunar var leiðin greið fyrir rottur að ferðast þaðan með skipum og bera sjúkdóminn með sér. Einnig lágu verslunarleiðir til Asíu frá tímum heimsveldis [[Djengis Khan]] og [[Mongólar|Mongóla]]. Þær lágu yfir slétturnar víðáttumiklu milli Rússlands og Kyrrahafsins, þar sem pestin var landlæg í nagdýrum. Því má segja að það hafi ekki verið nein tilviljun að sjúkdómurinn hafi blossað upp í Kaffa. Líklegast er að svartidauði hafi svo borist með skipum frá Kaffa vestur til Evrópu, fyrst til [[Konstantínópel]] og þaðan lengra inn á meginlandið. Vitað er að pestin kom upp á [[Sikiley]] [[1347]] og hafði borist þangað með kaupmönnum frá Genúa. Munkurinn Mikael Pletensis sagði um pestina: „... 12 skip frá [[Genúa|Genóva]], sem flýðu undan refsingu þeirri sem Drottinn hafði lagt á menn vegna synda þeirra, komu til hafnar í [[Messína]]. Með þeim barst [[sjúkdómur]] sem var svo smitnæmur að ef menn svo mikið sem töluðu við þá sýktust þeir af banvænum sjúkdómi ...“. Þegar íbúar Messína sáu hvað sóttin var skæð gripu þeir til sinna ráða. Fólkið streymdi út úr borginni og settist að í skógum, en aðrir leituðu hælis í borginni Cataníu. Voru heimili sjúklingana skilin eftir ósnert þrátt fyrir að þau væru full að auðævum og skildu foreldrar við sig sjúk börn sín. Engin áhætta var tekin. Þeir sem náðu til Cataníu dóu stuttu síðar á sjúkrahúsum af völdum veikinnar og skildu íbúa borgarinnar eftir skelfingu lostna. Í hræðslu sinni neituðu þeir að sjúklingarnir yrðu grafnir í borginni. Fyrirskipaði þá biskupinn að líkin skyldu sett í djúpar gryfjur fyrir utan borgarmúrana. Á eyjunum við Ítalíu og Ítalíu sjálfri er talið að um það bil 75% íbúa hafi látið lífið í þessum skelfilegu hamförum. Frá Ítalíu breiddist plágan um alla Evrópu, bæði í suður- og vesturátt. Talið er að ástandið í [[Frakkland]]i hafi verið mjög svipað og á Ítalíu en þar geisaði pestin í eitt og hálft ár. == Viðbrögð almennings == [[Mynd:Flagellants.png|thumb|right|Sjálfspískarar.]] Enginn vissi hver orsök plágunnar var eða hvernig hún smitaðist. Þar sem almenningur hélt að svartidauði væri plága send frá [[Guð]]i til að refsa fyrir syndir manna fyrirskipaði páfinn í kjölfarið að gengnar skyldu [[helgiganga|helgigöngur]] og sungnir helgisöngvar á tilteknum dögum. Þúsundir manna mættu í þessar göngur og margir gengu berfættir með svipur og slógu á bak sitt með svipu þar til blæddi. Voru þeir kallaðir flagellantarnir eða [[sjálfspískari|sjálfspískarar]]. [[Klemens VI]] páfi var meira að segja sjálfur viðstaddur sumar þessara ganga. Sumstaðar var reynt að finna einhverja sem gætu átt sök á faraldrinum. Einhverjir menn fundust með torkennilegt duft í fórum sér. Voru þeir sakaðir um að hafa eitrað drykkjarvatnið og brenndir á báli. Einnig voru menn á því að gyðingar hefðu eitrað brunnana og voru margir þeirra ofsóttir og brenndir. Aðrir voru á þeirri skoðun að vanskapaðir og bæklaðir ættu sökina og ráku þá burt. [[Mynd:Burning Jews.jpg|thumb|left|Gyðingar brenndir á báli í Svarta dauða.]] Í Þýskalandi er talið að fólksfækkun hafi verið 33-50% á seinni hluta 14. aldar. Þar var mikið um Gyðingamorð og sjálfspískun á tímum Svarta dauða. Sjálfspískararnir voru oft miklir Gyðingahatarar en Gyðingamorð voru algeng viðbrögð fólks við pestinni. Voru margir [[Gyðingar]] brenndir í [[Solothurn]], [[Zofingen]] og [[Stuttgart]] svo eitthvað sé nefnt. Samtímaheimildir herma að 16.000 Gyðingar hafi verið brenndir á þessum tíma í [[Strassburg]] einni en nútíma sagnfræðingar segja að þessi tala sé þó helmingi of há. Gyðingar reyndu þó á tíma að vera fyrri til og drápu 2000 kristna menn í [[Mainz]]. Svöruðu kristnir með því að drepa allt að 12.000 Gyðinga. Var ástandið orðið svo slæmt að Gyðingar voru farnir að brenna sig sjálfir inni til að lenda ekki í klóm þeirra kristnu. Á [[England]]i er sömu sögu að segja af svartadauða en þó voru Gyðingar ekki drepnir þar, enda hafði [[Játvarður 1.]] rekið alla Gyðinga úr landi árið [[1290]]. Svartidauði lét fyrst á sér kræla í Englandi í júnímánuði [[1348]] og gekk um landið þar til um haustið [[1349]]. Þótt heimildir um fólksfjölda séu betri um England en um nokkurt annað land í álfunni er óvíst hver dánartalan var en nútímasagnfræðingar hafa sett fram kenningar um að allt frá 25-60% þjóðarinnar hafi fallið í valinn. Í [[Noregur|Noregi]] er talið að um 60% landsmanna hafi dáið. == Eftir svartadauða == Plágan gekk yfir Evrópu að mestu á þremur árum en það tók mun lengri tíma fyrir hana að berast til ýmissa útkjálka. Hún gekk svo aftur hvað eftir annað næstu aldirnar þótt aldrei yrðu faraldrarnir eins skæðir og Svarti dauði. Almennt er talið að [[Plágan mikla í London|Plágan mikla]] sem gekk í London 1665–1666 hafi verið síðasti meiri háttar faraldurinn. Plágan er þó alls ekki útdauð og enn koma upp minni háttar faraldrar í ýmsum þróunarlöndum. == Tengt efni == {{commonscat|Black Death|svartadauða}} {{Wiktionary|svarti dauði}} * [[Svartidauði á Íslandi]] * [[Plágan síðari]] == Tilvísanir == {{reflist|colwidth=30em}} == Tenglar == * [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3271445 „Svarti dauði“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1935] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728025234/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3271445 |date=2011-07-28 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4375956 „Svartidauði“, ''Fálkinn'' 1961] [[Flokkur:Farsóttir]] [[ja:ペスト#14世紀の大流行]] lxn3l0dpb4bxi6zxorn281o3kqe3v2e 0 41099 1964129 1963726 2026-05-24T18:19:35Z Berserkur 10188 /* Markahæstu menn frá upphafi (yfir 100 mörk) */ 1964129 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league | name = Premier League | pixels = 270px | sport = [[Association football]] | country = England | confed = [[UEFA]] | founded = {{start date and age|1992|02|20|df=y}} | relegation = [[EFL Championship]] | levels = 1 | teams = 20 | domest_cup = <div class="plainlist"> * [[FA Cup]] * [[FA Community Shield]] </div> | league_cup = [[EFL Cup]] | confed_cup = <div class="plainlist"> * [[Meistaradeild Evrópu]] * [[Evrópukeppni félagsliða]] * [[Sambandsdeild Evrópu]] </div> | champions = [[Arsenal]] (4. titill) | season = 2025–26 | most_successful_club = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] (13 titlar) | most_appearances = [[Gareth Barry]] (653) | top_goalscorer = [[Alan Shearer]] (260) | tv = <div class="plainlist"> * [[Sky Sports]], [[BT Sport]], [[Amazon Prime Video]] (beinar útsendingar) * Sky Sports, [[BBC Sport]] (yfirferð) </div> | website = [https://www.premierleague.com premierleague.com] | current = }} '''Enska úrvalsdeildin''' er efsta atvinnumannadeildin í [[knattspyrna|knattspyrnu]] á [[England]]i (og [[Wales]]). Hún er vinsælasta deild í heimi og einnig sú arðbærasta. Tímabil deildarinnar er frá ágúst og fram í maí, liðin eru 20 og eru alls 38 leikir á lið. Neðstu þrjú liðin falla í lok tímabils og þrjú lið koma í staðinn á næsta tímabili úr [[enska meistaradeildin|ensku meistaradeildinni]]. Meðaltal áhorfenda á leikjum er rúmlega 40.000 (2024-2025) <ref>[https://global.espn.com/soccer/stats/_/league/ENG.1/season/2024/view/performance Season English Premier League Performance Stats - 2024-2025] ESPN, sótt 24. apríl 2026</ref> sem er það annað mesta í heiminum á eftir þýsku [[Bundesliga]]. Hámarksstigafjöldi sem lið getur náð á einni leiktíð er 114 stig en stigametið í deildinni er 100 stig. == Söguágrip== Enska úrvalsdeildin var stofnuð árið [[1992]] af félögunum í [[Gamla enska fyrsta deildin|gömlu fyrstu deildinni]] sem hafði verið starfrækt í 104 ár. Alls hafa 49 lið tekið þátt í deildinni frá upphafi. Fyrst um sinn voru lið yfir hvert tímabil 22 en tímabilið 1995-1996 var liðum fækkað í 20. Eftir aldamót var farið að tala um stóru 4 liðið (''Big four''): Manchester United, Liverpool, Chelsea og Arsenal. Eftir 2010 var farið að tala um ''stóru sex'' (''Big six''), þá voru Tottenham Hotspur og Manchester City komin hóp stærri liða. Manchester City vann titillinn tímabilið 2011–12 og varð fyrsta liðið utan hinna stóru fjögurra til að vinna deildina síðan Blackburn Rovers tímabilið 1994–95. Síðar dró saman með liðum og önnur lið komust ofar á töfluna. Tímabilið 2003–04 var Arsenal taplaust og er það í eina skipti sem það hefur gerst. Liðið var kallað ''Hinir ósigrandi'' (e. ''The Invincibles''). Sjö lið hafa unnið deildina hingað til: [[Manchester United]] (13), [[Arsenal]] (4), [[Manchester City]] (8), [[Chelsea FC]] (5) [[Blackburn Rovers]] (1), [[Liverpool FC]] (2) og [[Leicester City]] (1). Fjögur lið hafa unnið [[Meistaradeild Evrópu]]: Liverpool (2005), Manchester United (2008) og Chelsea (2012), Manchester City (2023) Með flest mörk á einu tímabili er [[Erling Haaland]] með en hann sló metið tímabilið 2022-2023. Áður var [[Mohamed Salah]] með 32 mörk og með 31 mark deildu metinu [[Alan Shearer]], [[Cristiano Ronaldo]], [[Luis Suárez]]. [[Thierry Henry]] hefur oftast verið markakóngur eða 4 sinnum. Tímabilið 2019-2020 hóf deildin að nota [[VAR]]-myndbandsdómgæslu. Tímabilið 2022-2023 fjölgaði skiptingum úr 3 í 5 leikmenn á leik. === Sigurvegarar ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em;" |- !width="75" | Leiktímabil !width="130" | Sigurvegari |- |2025-2026 |Arsenal |- |2024-25 |Liverpool FC |- |2023-24 |Manchester City |- |2022-23 |Manchester City |- |2021-22 |Manchester City |- |[[2020-21]] |[[Manchester City]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2019-20|2019-20]] |[[Liverpool FC]] |- |[[2018-19]] |[[Manchester City]] |- |[[2017-18]] |[[Manchester City]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2016-17|2016-17]] |[[Chelsea F.C.]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2015-16|2015-16]] |[[Leicester City F.C.]] |- |[[2014-15]] |[[Chelsea F.C.]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2013-14|2013–14]] | [[Manchester City]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2012-13|2012–13]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2011-12|2011–12]] | [[Manchester City]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2010-11|2010–11]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2009-10|2009–10]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2008-09|2008–09]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2006-07|2006–07]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2005-06|2005–06]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2004-05|2004–05]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2003-04|2003–04]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2002-03|2002–03]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2001-02|2001–02]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2000-01|2000–01]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1999-00|1999–00]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1998-99|1998-99]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1997-98|1997–98]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1996-97|1996–97]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1995-96|1995–96]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1994-95|1994–95]] | [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1993-94|1993–94]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1992-93|1992–93]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |} == Lið tímabilið 2025-2026 == {| class="wikitable sortable" !width=100| Félag !width=70| Hámarksfjöldi !width=100| Leikvangur |- | style="text-align:center;" |[[Manchester United F.C.|Manchester United]] || style="text-align:center;" | 74.197 || [[Old Trafford]] |- |style="text-align:center;" | [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || style="text-align:center;" | 62.850 || [[Tottenham Hotspur Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Liverpool F.C.|Liverpool]] || style="text-align:center;" | 61.276|| [[Anfield]] |- | style="text-align:center;" | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || style="text-align:center;" | 60.704 || [[Emirates Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[West Ham United F.C.|West Ham United]] || style="text-align:center;" | 62.500 || [[London Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || style="text-align:center;" | 52.900 || [[Etihad Stadium]] |- | style="text-align:center;" |[[Everton F.C.|Everton]] || style="text-align:center;" | 52.769 || [[Everton Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] || style="text-align:center;" | 52.258 || [[St James' Park]] |- | style="text-align:center;" |[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] || style="text-align:center;" | 49.000|| [[Stadium of Light]] |- | style="text-align:center;" | [[Aston Villa]] || style="text-align:center;" | 42.918 || [[Villa Park]] |- | style="text-align:center;" | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || style="text-align:center;" | 40.173 || [[Stamford Bridge]] |- | style="text-align:center;" |[[Leeds United]] || style="text-align:center;" | 37.645|| [[Elland Road]] |- | style="text-align:center;" | [[Nottingham Forest]]|| style="text-align:center;" | 30.404 || [[City Ground]] |- | style="text-align:center;" |[[Brighton & Hove Albion]] || style="text-align:center;" | 31.876|| [[Falmer Stadium|Amex Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Wolverhampton Wanderers]] || style="text-align:center;" | 31.750 || [[Molineux Stadium]] |- | style="text-align:center;" |[[Fulham F.C.]] || style="text-align:center;" | 29.589|| [[Craven Cottage]] |- | style="text-align:center;" | [[Crystal Palace]] || style="text-align:center;" | 25.194 || [[Selhurst Park]] |- | style="text-align:center;" |[[Burnley F.C.]] || style="text-align:center;" | 21.944|| [[Turf Moor]] |- | style="text-align:center;" | [[Brentford FC]] || style="text-align:center;" | 17.250 || [[Brentford Community Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[AFC Bournemouth]] || style="text-align:center;" | 11.307 || [[Dean Court]] |- |} ==Tölfræði== === Markahæstu menn frá upphafi (yfir 100 mörk) === <small>''Uppfært 24.5. 2026.'' Feitletraðir leikmenn spila enn í PL.</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Mörk |- |1 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Alan Shearer]]||260 |- |2 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Harry Kane]]||213 |- |3 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Wayne Rooney]]||208 |- |4 |style="text-align:left;"|{{EGY}} [[Mohamed Salah]] ||193 |- |5 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Andrew Cole]] ||187 |- |6 |style="text-align:left;"|{{ARG}} [[Sergio Agüero]]||184 |- |7 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Frank Lampard]] ||177 |- |8 |style="text-align:left;"|{{FRA}} [[Thierry Henry]]||175 |- |9 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Robbie Fowler]] ||163 |- |10 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jermain Defoe]] ||162 |- |11 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Michael Owen]] ||150 |- |12 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Les Ferdinand]] ||149 |- |13 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Teddy Sheringham]] ||146 |- |14 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jamie Vardy]]||145 |- |15 |style="text-align:left;"|{{NLD}} [[Robin van Persie]] ||144 |- |16 |style="text-align:left;"|{{NLD}} [[Jimmy Floyd Hasselbaink]] ||127 |- |16 |style="text-align:left;"|{{KOR}} [[Son Heung-min]] ||127 |- |17 |style="text-align:left;"|{{IRL}} [[Robbie Keane]] ||126 |- |18 |style="text-align:left;"|{{FRA}} [[Nicolas Anelka]] ||125 |- |20 |style="text-align:left;"|{{TTO}} [[Dwight Yorke]] ||123 |- |20 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Raheem Sterling]]||123 |- |21 |style="text-align:left;"|{{BEL}} [[Romelu Lukaku]] ||121 |- |22 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Steven Gerrard]] ||120 |- |23 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Ian Wright]] ||113 |- |24 |style="text-align:left;"|{{NOR}} '''[[Erling Haaland]]''' ||112 |- |25 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Dion Dublin]] ||111 |- |25 |style="text-align:left;"|{{SEN}} [[Sadio Mané]] ||111 |- |26 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Emile Heskey]] ||110 |- |27 |style="text-align:left;"|{{WAL}} [[Ryan Giggs]] ||109 |- |28 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Peter Crouch]]||108 |- |29 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Paul Scholes]] ||107 |- |30 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Darren Bent]] ||106 |- |31 |style="text-align:left;"|{{CIV}} [[Didier Drogba]] ||104 |- |32 |style="text-align:left;"|{{PRT}} [[Cristiano Ronaldo]] ||103 |- |33 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Matt Le Tissier]] ||100 |- |} ===Stoðsendingar=== <small>Leikmenn sem enn eru spilandi '''feitletraðir'''. Uppfært 24.4 2026.</small> {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |+ Flestar stoðsendingar |- ! style="width:20px" abbr="Position"|Röð ! style="width:175px" |Nafn ! style="width:40px" abbr="Goals"|Stoðsendingar ! style="width:40px" abbr="Games Played"|Leikir ! style="width:65px" abbr="APG"|Stoðsendingar á leik ! style="width:50px" abbr="Position"|Leikstaða |- | 1 | style="text-align:left"| [[Ryan Giggs]] || '''162''' || 632 || 0.26 || Miðjumaður |- | 2 | style="text-align:left"| [[Kevin De Bruyne]] || '''119''' || 284|| 0.42 || Miðjumaður |- | 3 | style="text-align:left"| [[Cesc Fàbregas]] || '''111''' || 350 || 0.32 || Miðjumaður |- | 4 | style="text-align:left"| [[Wayne Rooney]] || '''103''' || 491 || 0.21 || Framherji |- | 5 | style="text-align:left"| [[Frank Lampard]] || '''102''' || 609 || 0.17 || Miðjumaður |- | 6 | style="text-align:left"| [[Dennis Bergkamp]] || '''94''' || 315 || 0.30 || Framherji |- | 7 | style="text-align:left"| '''[[Mohamed Salah]]''' || '''93''' || 323 || 0.29 || Miðjumaður |- | 7 | style="text-align:left"| [[David Silva]] || '''93''' || 304 || 0.30 ||Miðjumaður |- | 8 | style="text-align:left"| [[Steven Gerrard]] || '''92''' || 504 || 0.18 || Miðjumaður |- | 9 | style="text-align:left"| '''[[James Milner]]''' || '''90''' || 657|| 0.14 || Miðjumaður |- |}<ref name="PL-assists">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|title=Premier League Player Stats: Assists – All Seasons|publisher=Premier League|accessdate=26 April 2017|archive-date=24 júní 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624144700/https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|url-status=dead}}</ref> === Leikmenn með meira en 500 leiki spilaða === <small>''Uppfært 24.4. 2026.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Sæti!!Leikmaður!!Leikir |- |1 |style="text-align:left;"|{{ENG}} '''[[James Milner]]''' ||657 |- |2 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Gareth Barry]]||653 |- |3 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Ryan Giggs]]||632 |- |4 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Frank Lampard]] ||609 |- |5 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[David James]] ||572 |- |6 |style="text-align:left;"|{{WAL}} [[Gary Speed]]||535 |- |7 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Emile Heskey]] ||516 |- |8 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Mark Schwarzer]] ||514 |- |9 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jamie Carragher]] ||508 |- |10 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Phil Neville]] ||505 |- |11 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Steven Gerrard]] ||504 |- |12 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Rio Ferdinand]] ||504 |- |13 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Sol Campbell]] ||503 |- |} ===Markmenn=== ''uppfært í jan. 2023'' {| class="wikitable sortable" |+ Flest skipti haldið hreinu |- ! Röð !! Leikmaður !! Hrein mörk |- | align=center | 1 || [[Petr Čech]] || align="center" |202 |- | align=center | 2 || [[David James]] || align=center | 169 |- | align=center | 3 || [[Mark Schwarzer]] || align=center | 151 |- | align=center | 4 || [[David Seaman]] || align=center | 140 |- | align=center | 5 || [[David de Gea]] || align=center | 138 |- | align=center | 6 || [[Nigel Martyn]] || align=center | 137 |- | align=center | 7 || [[Pepe Reina]] || align=center | 136 |- | align=center rowspan="3"|8 || [[Edwin van der Sar]] || align=center rowspan="3" | 132 |- | align=left| [[Tim Howard]] |- | align=left| [[Brad Friedel]] |- | align=center | 9 || [[Peter Schmeichel]] || align=center | 128 |} ===Mörk úr aukaspyrnum=== <small>''Uppfært í maí 2025.''</small> {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- !Sæti !style="width:175px"| Nafn !style="width:50px"| Mörk !Leikir !style="width:50px"| Staða |- | 1 |style="text-align:left"| [[David Beckham]] || '''18''' || 265 || Miðherji |- |2 |style="text-align:left"| '''[[James Ward-Prowse]]''' || '''17'''|| 378 || Miðherji |- | rowspan="3" | 3 |style="text-align:left"| [[Gianfranco Zola]] || rowspan="3" | '''12''' || 229 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Thierry Henry]] || 258 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Cristiano Ronaldo]] || 222 || Framherji |- | rowspan="2" | 6 |style="text-align:left"| [[Laurent Robert]] || rowspan="2" | '''11''' || 150 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Sebastian Larsson]] || 282 || Miðherji |- | rowspan="2" | 8 |style="text-align:left"| [[Ian Harte]] || rowspan="2" | '''10''' || 237 || Varnarmaður |- |style="text-align:left"| [[Morten Gamst Pedersen]] || 260 || Miðherji |- | rowspan="4" | 10 |style="text-align:left"| '''[[James Maddison]]''' || rowspan="4" | '''9''' || 221 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Jamie Redknapp]] || 295 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Nolberto Solano]] || 302 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Frank Lampard]] || 609 || Miðherji |} ===Markahæstu Íslendingar í ensku úrvalsdeildinni=== <small>''Uppfært 16/4 2021.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Mörk |- |1 |style="text-align:left;"| [[Gylfi Þór Sigurðsson]]||67 |- |2 |style="text-align:left;"| [[Eiður Smári Guðjohnsen]]||55 |- |3 |style="text-align:left;"|[[Heiðar Helguson]] ||28 |- |4 |style="text-align:left;"| [[ Hermann Hreiðarsson]] ||14 |- |5 |style="text-align:left;"| [[Jóhann Berg Guðmundsson]] ||10 |- |6 |style="text-align:left;"| [[Guðni Bergsson]]||8 |- |7 |style="text-align:left;"|[[Ívar Ingimarsson]] ||4 |- |8 |style="text-align:left;"|[[Grétar Rafn Steinsson]] ||4 |- |9 |style="text-align:left;"|[[Brynjar Björn Gunnarsson]] ||3 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Arnar Gunnlaugsson]] ||3 |- |11 |style="text-align:left;"| [[Jóhannes Karl Guðjónsson]] ||2 |- |12 |style="text-align:left;"| [[Aron Einar Gunnarsson]] ||2 |- |13 |style="text-align:left;"| [[Þórður Guðjónsson]] ||1 |- |14 |style="text-align:left;"|[[Þorvaldur Örlygsson]] ||1 |- |colspan="3"|<small>Feitletraðir leikmenn spila enn í ensku úrvalsdeildinni</small> |} ===Fjöldi stoðsendinga Íslendinga í Premier League=== <small>''Uppfært 20/5 2021.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Stoðsendingar |- |1 |style="text-align:left;"| [[Gylfi Þór Sigurðsson]]||50 |- |2 |style="text-align:left;"| [[Eiður Smári Guðjohnsen]]||28 |- |3 |style="text-align:left;"|[[Jóhann Berg Guðmundsson]] ||17 |- |4 |style="text-align:left;"| [[ Hermann Hreiðarsson]] ||15 |- |5 |style="text-align:left;"| [[Heiðar Helguson]] ||9 |- |6 |style="text-align:left;"| [[Grétar Rafn Steinsson]]||8 |- |7 |style="text-align:left;"|[[Guðni Bergsson]] ||4 |- |8 |style="text-align:left;"|[[Aron Einar Gunnarsson]] ||3 |- |9 |style="text-align:left;"|[[Jóhannes Karl Guðjónsson]] ||2 |- |9 |style="text-align:left;"| [[Arnar Gunnlaugsson]] ||2 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Ívar Ingimarsson]] ||1 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Lárus Sigurðsson]] ||1 |- |colspan="3"|<small>Feitletraðir leikmenn spila enn í ensku úrvalsdeildinni</small> |} ==Tengt efni== [[Enska úrvalsdeild kvenna]] er efsta deild kvennaknattspyrnunnar á Englandi. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Premier League | mánuðurskoðað = 12. apríl | árskoðað = 2018}} * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Premier League records and statistics | mánuðurskoðað = 8. feb. | árskoðað = 2021}} * „[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/5237764.stm Premiership club-by-club guide]“, ''BBC Sport'', skoðað 7. maí 2007. * „[http://stats.premierleague.com/ Premier League] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613181649/http://stats.premierleague.com/ |date=2006-06-13 }}“, skoðað 7. maí 2007. {{S|1992}} {{Enska úrvalsdeildin}} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Enskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Enska úrvalsdeildin| ]] [[Flokkur:Úrvalsdeildir knattspyrnu í Evrópu]] [[Flokkur:Knattspyrnumót og -keppnir félagsliða]] qu8gwvcorosg5f5q1agve6wx6rse9hc 0 42913 1964150 1930543 2026-05-24T21:41:38Z Berserkur 10188 1964150 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = West Ham United F.C. | mynd = | Gælunafn =Hamrarnir | Stytt nafn =Hamrarnir | Stofnað =1895, sem ''Thames Ironworks F.C.'' | Leikvöllur =[[London Stadium]] | Stærð = 60.000 | Eigendur = David Sullyvan 30.6% David Silver 30.6% CB Holding Ltd. 35% Aðrir hluthafar 3.8% | Knattspyrnustjóri = {{POR}}[[Nuno Espírito Santo]] | Deild =[[Enska úrvalsdeildin]] | Tímabil =2025-2026 | Staðsetning =18. sæti | pattern_la1 = _westham2223h | pattern_b1 = _westham2223h | pattern_ra1 = _westham2223h | pattern_sh1 = _westham2223h | pattern_so1 = _westham2223hl | leftarm1 = 80BFFF | body1 = 7EBFFF | rightarm1 = 80BFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 990000 | pattern_la2 = _westham2223a | pattern_b2 = _westham2223a | pattern_ra2 = _westham2223a | pattern_sh2 = _westham2223a | pattern_so2 = | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _dresden2223a | pattern_b3 = _westham2223T | pattern_ra3 = _dresden2223a | pattern_sh3 = | pattern_so3 = _westham2223Tl | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = E56416 | socks3 = FFFFFF }} '''West Ham United''' er knattspyrnulið í [[Enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]] úr Austur-[[London]]. Gælunafn liðsins er Hamrarnir (The Hammers). Liðið vann [[Sambandsdeild Evrópu]] árið 2023. Árið 2026 féll West Ham niður í ensku meistaradeildina. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvgz1zl14k3o What happens now at relegated West Ham?] BBC, sótt 24. maí, 2026</ref> *Árið 2017 spilaði liðið æfingaleik við [[Manchester City]] á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]]. {{Stubbur|knattspyrna}} {{Enska úrvalsdeildin}} ==Tilvísanir== <references/> {{S|1895}} [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] l12qzcpbs6sr1s97ipiq8omg9prz3wz 1964156 1964150 2026-05-24T22:29:09Z TKSnaevarr 53243 1964156 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = West Ham United F.C. | mynd = | Gælunafn =Hamrarnir | Stytt nafn =Hamrarnir | Stofnað =1895, sem ''Thames Ironworks F.C.'' | Leikvöllur =[[London Stadium]] | Stærð = 60.000 | Eigendur = David Sullyvan 30.6% David Silver 30.6% CB Holding Ltd. 35% Aðrir hluthafar 3.8% | Knattspyrnustjóri = {{POR}}[[Nuno Espírito Santo]] | Deild =[[Enska úrvalsdeildin]] | Tímabil =2025-2026 | Staðsetning =18. sæti | pattern_la1 = _westham2223h | pattern_b1 = _westham2223h | pattern_ra1 = _westham2223h | pattern_sh1 = _westham2223h | pattern_so1 = _westham2223hl | leftarm1 = 80BFFF | body1 = 7EBFFF | rightarm1 = 80BFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 990000 | pattern_la2 = _westham2223a | pattern_b2 = _westham2223a | pattern_ra2 = _westham2223a | pattern_sh2 = _westham2223a | pattern_so2 = | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _dresden2223a | pattern_b3 = _westham2223T | pattern_ra3 = _dresden2223a | pattern_sh3 = | pattern_so3 = _westham2223Tl | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = E56416 | socks3 = FFFFFF }} '''West Ham United''' er knattspyrnulið í [[Enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]] úr Austur-[[London]]. Gælunafn liðsins er Hamrarnir (The Hammers). Liðið vann [[Sambandsdeild Evrópu]] árið 2023. Árið 2026 féll West Ham niður í ensku meistaradeildina. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvgz1zl14k3o What happens now at relegated West Ham?] BBC, sótt 24. maí, 2026</ref> *Árið 2017 spilaði liðið æfingaleik við [[Manchester City]] á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvelli]]. ==Tilvísanir== <references/> {{S|1895}} {{Enska úrvalsdeildin}}{{Stubbur|knattspyrna}} [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] buwofe4lapol4hh4xkzp4t9qkwxa58x 0 44436 1964143 1964075 2026-05-24T20:44:26Z TKSnaevarr 53243 1964143 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Hermann Göring | mynd = Hermann Göring - Röhr.jpg | myndatexti1 = Göring árið 1943. | titill= Forseti þýska ríkisþingsins | stjórnartíð_start = [[30. ágúst]] [[1932]] | stjórnartíð_end = [[23. apríl]] [[1945]] | forveri = [[Paul Löbe]] | eftirmaður = ''Embætti lagt niður'' | titill2= Flugmálaráðherra Þýskalands | stjórnartíð_start2 = [[27. apríl]] [[1933]] | stjórnartíð_end2 = [[23. apríl]] [[1945]] | kanslari2 = [[Adolf Hitler]] | forveri2 = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður2 = [[Robert Ritter von Greim]] | fæðingarnafn = Hermann Wilhelm Göring | fæddur = [[12. janúar]] [[1893]] | fæðingarstaður = [[Rosenheim]], [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1946|10|15|1893|1|12}} | dánarstaður = [[Nürnberg]], [[Þýskaland]]i | orsök_dauða = [[Sjálfsmorð]] með [[Blásýra|blásýrupillu]] | stjórnmálaflokkur = [[Nasistaflokkurinn]] | starf = Herflugmaður, stjórnmálamaður | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | maki = Carin von Kantzow (1923–31)<br>Emmy Sonnemann (1935–46) | börn = Edda | háskóli = [[Ludwig-Maximilian-háskóli]] |undirskrift = Hermann Göring Signature.svg }} '''Hermann Wilhelm Göring''' (12. janúar 1893 – 15. október 1945) var [[Þýskaland|þýskur]] hermaður, stjórnmálamaður og [[Stríðsglæpir|stríðsglæpamaður]]. Hann var einn af æðstu mönnum [[Nasistaflokkurinn|Nasistaflokksins]] og ríkisstjórnar [[Þriðja ríkið|Þýskalands nasismans]]. Göring var herflugmaður í [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni og var hylltur sem stríðshetja eftir stríðið. Hann gekk í Nasistaflokkinn árið 1922 og særðist í [[bjórkjallarauppreisnin]]ni árið 1923. Upp frá því varð hann háður [[morfín]]i þar til undir lok ævi sinnar. Göring var skipaður ráðherra án ráðuneytis í fyrstu ríkisstjórn [[Adolf Hitler|Adolfs Hitler]] árið 1933. Hann stofnaði leynilögregluna [[Gestapo]] en fól [[Heinrich Himmler]] stjórn hennar árið 1934. Hann var síðar skipaður yfirmaður þýska flughersins og flugmálaráðherra árið 1935. Göring sankaði að sér ýmsum fleiri embættum og hlaut meðal annars umsjón yfir fjögurra ára áætlunum ríkisins, innanríkisráðuneyti Prússlands og veiða- og skólamálum, auk þess sem hann hlaut hertignina ríkismarskálkur (''Reichsmarschall''), æðstu tignina innan þýska hersins. Í valdatíð nasista aflaði Göring sér mikilla auðæfa með kúgun, mútuþægni og upptöku á eignum auðugra gyðinga. Hann varð þekktur fyrir að lifa hátt og skipa byggingar glæsihalla í miðri [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Göring var dæmdur til dauða í [[Nürnberg-réttarhöldin|Nürnberg-réttarhöldunum]] eftir stríðið vegna aðildar sinna að ýmsum stríðsglæpum og mannréttindabrotum nasista. Hann fyrirfór sér með [[Blásýra|blásýrupillu]] áður en hægt var að taka hann af lífi. ==Æviágrip== ===Yngri ár og fyrri heimsstyrjöldin=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-R25668, Hermann Göring.jpg|thumb|left|upright|Göring árið 1907, þá 14 ára.]] Hermann Göring var fæddur í Rosenheim í [[Bæjaraland|Bæjaralandi]] 12. janúar 1893.<ref name=elding>{{Vefheimild |titill=Um Þýzkaland |mánuður=1. júní|ár=1934|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Elding''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5253119}}</ref> Ellefu ára að aldri var hann sendur í heimavistarskóla en skólavistin varð endaslepp. Hann fékk snemma áhuga á hermennsku og leikir hans voru mestan part stríðsleikir. Sextán ára hóf hann nám í herskóla og lauk námi með láði. Hann hóf síðan þjónustu í fótgönguliði prússneska hersins árið 1912. Í byrjun [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]] var Göring í fótgönguliði hersins en síðari hluta stríðsins var hann í flughernum.<ref name=erfingi>{{Vefheimild|titill=Erfingi Hitlers |mánuður=13. nóvember|ár=1941|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Vikan]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4525254}}</ref> Hann gat sér gott orð, varð reyndar annálaður flugkappi og stríðshetja, sem skaut niður allt að 22 óvinaflugvélar. Hann var sæmdur virðulegum heiðursmerkjum og undir lok stríðsins var hann yfirmaður flugsveitarinnar sem rauði baróninn, [[Manfred von Richthofen]], hafði áður stýrt.<ref name=elding/> Eftir uppgjöf Þjóðverja 1918 héldu margir því fram að þýski herinn væri ósigraður en borgaraleg yfirvöld hefðu setið á svikráðum og talað var um [[Rýtingurinn í bakið|rýtingsstungu í bakið]]. Göring aðhylltist eindregið þessa skoðun. ===Upphaf stjórnmálaferils=== Eftir lok heimsstyrjaldarinnar fyrri starfaði Göring áfram sem flugmaður. Hann gekk í flokk nasista í október 1922 eftir að hafa hlustað á [[Adolf Hitler]] flytja ræðu. Það var sannkallaður hvalreki fyrir óburðugan flokk þegar víðfræg stríðshetja bættist í hópinn. Hitler skipaði Göring yfirmann SA sveitanna, brúnstakkanna, í desember 1922. Göring tók þátt í [[Bjórkjallarauppreisnin|bjórkjallarauppreisninni]] í [[München]] árið 1923, fékk skot í nárann og særðist alvarlega en hann hafði áður fengið skot í mjöðm í loftbardaga. Eftir ósigur uppreisnarmanna flúði hann land<ref name=glæpir>{{Vefheimild |titill=„Faðir minn Hermann Göring“|mánuður=13. nóvember |ár=1986|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Tíminn]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4036646}}</ref> og varð háður [[Morfín|morfíni]] þegar sár hans var meðhöndlað. Hann sneri heim til Þýskalands á ný eftir almenna sakaruppgjöf 1927 og tók sæti á Ríkisþinginu ári síðar. Næstu árin vann Göring ötullega að því að ryðja Hitler brautina til valda. Í því skyni notfærði hann sér kunningsskap við ýmsa hægrimenn og áhrifamenn í her og viðskiptalífi. Eftir kosningar 1932 varð Göring forseti Ríkisþingsins og þegar Hitler varð kanslari 1933 varð Göring yfirmaður [[Gestapo]] og fjölmörg önnur embætti féllu honum í skaut. ===Þinghúsbruninn=== Þann 27. febrúar 1933, skömmu fyrir kosningar til ríkisþingsins, kom upp eldur í þinghúsinu í [[Berlín]]. Eldurinn breiddist út með ótrúlegum hraða og þinghúsið skemmdist mjög mikið. Ummerki í rústunum sýndu svo ekki varð um villst að kveikt hafði verið í húsinu. Nasistar brugðust hart við og námu úr gildi ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar varðandi frelsi og öryggi borgaranna. Þeir kenndu kommúnistum um brunann, handtóku vinstri menn hópum saman og notuðu brunann óspart í áróðursskyni. Í framhaldinu voru fimm menn ákærðir fyrir brunann þar á meðal [[Búlgaría|búlgarski]] [[Kommúnismi|kommúnistinn]], [[Georgi Dimitrov]]. Göring bjó skammt frá þinghúsinu og var meðal fyrstu manna á vettvang brunans. Þegar Göring bar vitni við réttarhöld í kjölfar eldsvoðans tókst Dimitrov að sauma svo að honum að Göring missti stjórn á skapi sínu og varð sér til minnkunar. Raunar töldu ýmsir að nasistar hefðu sjálfir kveikt í húsinu til þess að fá ástæðu til að herða tök stjórnarinnar og verða sér úti um vopn í áróðursstríðinu sem fram fór vegna komandi kosninga. Við stríðsglæparéttarhöldin í Nürnberg 1946 bar hershöfðinginn [[Franz Halder]] vitni og sagði m.a. að í hádegisverði á afmæli foringjans 1943 hefði þinghúsbruninn borist í tal. Göring hefði blandað sér í samræðurnar og sagt: „Sá eini, sem veit um þetta, er ég því ég kveikti eldinn.“<ref>{{cite book |last= Shirer |first= William |title= The Rise and Fall of the Third Reich |location= New York |publisher= Touchstone |year= 1959 |page= 193}}</ref> Og Göring sló sér á lær. Við réttarhöldin neitaði Göring þessu afdráttarlaust. ===Tökin hert=== [[File:Bundesarchiv Bild 101III-Reprich-012-08, Wolfschanze, Hitler, Ley, Porsche und Göring.jpg|thumb|right|Göring (lengst til hægri) hittir Hitler og vélvirkjann [[Ferdinand Porsche]] árið 1942.]] Sem stofnandi [[Gestapo]]<ref>{{Vísindavefurinn|5166|Hvað var Gestapo og hvað gerðu menn þar?|höfundur=Skúli Sæland|dags=29. júlí 2005|skoðað=24. maí 2026}}</ref> (hann lét af starfi yfirmanns Gestapo árið 1934) kom Göring við sögu stofnunar fyrstu fangabúðanna þar sem pólitískir andstæðingar nasista voru vistaðir. Undir því yfirskini að valdarán kommúnista væri yfirvofandi var fjölda lögreglustjóra og lögregluþjóna sagt upp störfum og félagar í SA og [[Waffen SS|SS]] ráðnir í þeirra stað. Síðustu leifar almennra borgararéttinda voru afnumdar, andstæðingar nasista voru hundeltir og handteknir og bönnuð var útgáfa þeirra blaða, sem nasistar litu hornauga. Göring átti drjúgan þátt í aðgerðum um „[[Nótt hinna löngu hnífa]]“ 30. júní 1934 þar sem fjölmargir SA menn voru sallaðir niður auk nokkurra andstæðinga nasista. Göring varð yfirmaður flughersins 1. mars 1935. Smíði herflugvéla var þá hafin í stórum stíl með tilheyrandi þjálfun flugmanna. Ári síðar var Göring falin yfirumsjón fjögurra ára áætlunar um uppbyggingu efnahagslífsins og var nánast einráður á því sviði. Á árinu 1938 hönnuðu Göring og [[Heinrich Himmler]] atburðarás sem var til þess ætluð að bola tveimur æðstu mönnum hersins frá störfum. Sú áætlun gekk upp en brotthvarf þessara hershöfðingja treysti mjög tök nasista á hernum. ===Lífsstíll=== Göring nýtti aðstöðu sína til að lifa í munaði.<ref name=speer>{{Vefheimild|titill=Albert Speer: 15 heiðarleg svör við 15 beinskeyttum spurningum |mánuður=7. júlí|ár=1971|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Alþýðublaðið''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3199002}}</ref> Hann bjó í stórhýsi í Berlin og reisti veglegt sveitasetur, sem hann kallaði Karinhall eftir fyrri eiginkonu sinni sem lést árið 1931. Frá Karinhall gerði Göring út veiðileiðangra og þar hélt hann íburðarmiklar veislur. Hann var stórtækur safnari listaverka en mörg þeirra höfðu verið tekin af ofsóttum [[Gyðingar|gyðingum]] án endurgjalds.<ref name=listaverk>{{Vefheimild|titill=Nazistar rændu listaverkum í stríðinu |mánuður=13. júlí|ár=1980|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Heimilistíminn''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3585977}}</ref> Göring átti fjölda einkennisbúninga sem hæfðu hinum margvíslegu vegtyllum hans og orður og skartgripir voru hans ær og kýr.<ref>{{Vefheimild|titill=Hver tekur við? |mánuður=18. júní|ár=1938|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Fálkinn''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4357169}}</ref> Hann naut töluverðrar hylli á 4. áratugnum en hann þótti viðfelldnari en flestir aðrir nasistaforingjar. [[Albert Speer]] þótti Göring spilltasti foringi nasistanna vegna þess hvernig hann misnotaði aðstöðu sína til að skara eld að eigin köku.<ref name=speer/> ===Heimsstyrjöldin síðari=== Göring var útnefndur staðgengill Hitlers 1. september 1939, sama dag og Þjóðverjar gerðu [[Innrásin í Pólland|innrás í Pólland]]. Hitler veitti Göring titil [[Marskálkur|ríkismarskálks]] árið 1940 og setti hann þar með skör hærra en aðra hermarskálka. Flugher Görings átti drjúgan þátt í sigrum í Póllandi og [[Frakkland|Frakklandi]] en hann tapaði [[Orrustan um Bretland|orrustunni um Bretland]]. Gengi flughersins var líka dapurt á austurvígstöðvunum og honum mistókst hrapalega að hindra loftárásir bandamanna á Þýskaland. Hitler kenndi Göring um ófarir Þjóðverja og vegur hins síðarnefnda fór hratt minnkandi eftir því sem leið á stríðið. [[Joseph Goebbels]] og Himmler uxu honum yfir höfuð hvað varðaði áhrif við hirð Hitlers og þar með stjórn landsins. Þegar Hitler ákvað að yfirgefa ekki Berlin í stríðslok, óskaði Göring eftir því að taka strax við völdum því Berlin væri að falla í óvinahendur. Hitler brást ókvæða við og svipti Göring öllum vegtyllum, rak hann úr nasistaflokknum og fyrirskipaði handtöku hans. ===Réttarhöld og dómur=== [[File:Nuremberg Trials retouched.jpg|thumb|left|Göring (í fremri röð lengst til vinstri) í Nürnberg-réttarhöldunum.]] [[Bandaríkin|Bandarískur]] herflokkur handtók Göring 9. maí 1945 og hann var í hópi sakborninga við stríðsglæparéttarhöld sem hófust í Nürnberg í nóvember 1945 og lauk með dómsuppkvaðningu 1. október 1946. Göring virtist kominn í betra form, hafði grennst og ávanabindandi lyf höfðu verið tekin af honum. Hann varði sig kröftuglega af fimi og bar sig mannalega enda var hann sá sakborninga sem mesta athygli vakti. Dómararnir fundu hann sekan um öll ákæruatriðin og dæmdu hann í gálgann.<ref name=glæpir/> Þann 15. október 1946, um það bil tveimur klukkustundum áður en taka átti hann af lífi, tók Göring eitur í klefa sínum og lést samstundis að kalla. ==Fjölskylda== Fyrri eiginkona Görings var Carin von Kantzov (1888 - 1931 ). Hún var sænsk og þau giftu sig árið 1923. Síðari eiginkona Görings var þýsk leikkona Emmy Sonnemann ( 1893 - 1973 ). Þau giftu sig árið 1935 og áttu dótturina Eddu sem fæddist árið 1938. Edda Göring lést 21. desember 2018. ==Umfjöllun== Göring kemur mjög víða við sögu í ótal bókum, greinum og annarri umfjöllun um nasistatímann og stríðsárin 1939 - 1945. Nokkrir fræðimenn hafa ritað um ævi hans. ==Tilvísanir== <references/> ==Heimildir== * Manvell, Roger og Fraenkel, Heinrich: Göring. London: Nel Mentor, 1968 * Shirer, William L.:The Rise and Fall of the Third Reich. London: Pan Books, 1964 * Wistrich, Robert S. : Who´s Who in Nazi Germany. New York: Routledge, 2002 {{DEFAULTSORT:Goring, Hermann}} [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] {{fd|1893|1946}} [[Flokkur:Nasistaleiðtogar]] [[Flokkur:Þýskir herflugmenn]] [[Flokkur:Þýskir stjórnmálamenn]] mc25wxzn668j3a905xyb32zckpo8yqo 1964149 1964143 2026-05-24T21:41:22Z TKSnaevarr 53243 1964149 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Hermann Göring | mynd = Hermann Göring - Röhr.jpg | myndatexti1 = Göring árið 1943. | titill= Forseti þýska ríkisþingsins | stjórnartíð_start = [[30. ágúst]] [[1932]] | stjórnartíð_end = [[23. apríl]] [[1945]] | forveri = [[Paul Löbe]] | eftirmaður = ''Embætti lagt niður'' | titill2= Flugmálaráðherra Þýskalands | stjórnartíð_start2 = [[27. apríl]] [[1933]] | stjórnartíð_end2 = [[23. apríl]] [[1945]] | kanslari2 = [[Adolf Hitler]] | forveri2 = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður2 = [[Robert Ritter von Greim]] | fæðingarnafn = Hermann Wilhelm Göring | fæddur = [[12. janúar]] [[1893]] | fæðingarstaður = [[Rosenheim]], [[Þýska keisaradæmið|þýska keisaradæminu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1946|10|15|1893|1|12}} | dánarstaður = [[Nürnberg]], [[Þýskaland]]i | orsök_dauða = [[Sjálfsmorð]] með [[Blásýra|blásýrupillu]] | stjórnmálaflokkur = [[Nasistaflokkurinn]] | starf = Herflugmaður, stjórnmálamaður | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] | maki = {{gifting|Carin von Kantzow|1923|1931|orsök=dó}}<br>{{gifting|Emmy Sonnemann|1935}} | börn = Edda | háskóli = [[Ludwig-Maximilian-háskóli]] |undirskrift = Hermann Göring Signature.svg }} '''Hermann Wilhelm Göring''' (12. janúar 1893 – 15. október 1945) var [[Þýskaland|þýskur]] hermaður, stjórnmálamaður og [[Stríðsglæpir|stríðsglæpamaður]]. Hann var einn af æðstu mönnum [[Nasistaflokkurinn|Nasistaflokksins]] og ríkisstjórnar [[Þriðja ríkið|Þýskalands nasismans]]. Göring var herflugmaður í [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni og var hylltur sem stríðshetja eftir stríðið. Hann gekk í Nasistaflokkinn árið 1922 og særðist í [[bjórkjallarauppreisnin]]ni árið 1923. Upp frá því varð hann háður [[morfín]]i þar til undir lok ævi sinnar. Göring var skipaður ráðherra án ráðuneytis í fyrstu ríkisstjórn [[Adolf Hitler|Adolfs Hitler]] árið 1933. Hann stofnaði leynilögregluna [[Gestapo]] en fól [[Heinrich Himmler]] stjórn hennar árið 1934. Hann var síðar skipaður yfirmaður þýska flughersins og flugmálaráðherra árið 1935. Göring sankaði að sér ýmsum fleiri embættum og hlaut meðal annars umsjón yfir fjögurra ára áætlunum ríkisins, innanríkisráðuneyti Prússlands og veiða- og skólamálum, auk þess sem hann hlaut hertignina ríkismarskálkur (''Reichsmarschall''), æðstu tignina innan þýska hersins. Í valdatíð nasista aflaði Göring sér mikilla auðæfa með kúgun, mútuþægni og upptöku á eignum auðugra gyðinga. Hann varð þekktur fyrir að lifa hátt og skipa byggingar glæsihalla í miðri [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Göring var dæmdur til dauða í [[Nürnberg-réttarhöldin|Nürnberg-réttarhöldunum]] eftir stríðið vegna aðildar sinna að ýmsum stríðsglæpum og mannréttindabrotum nasista. Hann fyrirfór sér með [[Blásýra|blásýrupillu]] áður en hægt var að taka hann af lífi. ==Æviágrip== ===Yngri ár og fyrri heimsstyrjöldin=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-R25668, Hermann Göring.jpg|thumb|left|upright|Göring árið 1907, þá 14 ára.]] Hermann Göring var fæddur í Rosenheim í [[Bæjaraland|Bæjaralandi]] 12. janúar 1893.<ref name=elding>{{Vefheimild |titill=Um Þýzkaland |mánuður=1. júní|ár=1934|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Elding''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5253119}}</ref> Ellefu ára að aldri var hann sendur í heimavistarskóla en skólavistin varð endaslepp. Hann fékk snemma áhuga á hermennsku og leikir hans voru mestan part stríðsleikir. Sextán ára hóf hann nám í herskóla og lauk námi með láði. Hann hóf síðan þjónustu í fótgönguliði prússneska hersins árið 1912. Í byrjun [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]] var Göring í fótgönguliði hersins en síðari hluta stríðsins var hann í flughernum.<ref name=erfingi>{{Vefheimild|titill=Erfingi Hitlers |mánuður=13. nóvember|ár=1941|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Vikan]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4525254}}</ref> Hann gat sér gott orð, varð reyndar annálaður flugkappi og stríðshetja, sem skaut niður allt að 22 óvinaflugvélar. Hann var sæmdur virðulegum heiðursmerkjum og undir lok stríðsins var hann yfirmaður flugsveitarinnar sem rauði baróninn, [[Manfred von Richthofen]], hafði áður stýrt.<ref name=elding/> Eftir uppgjöf Þjóðverja 1918 héldu margir því fram að þýski herinn væri ósigraður en borgaraleg yfirvöld hefðu setið á svikráðum og talað var um [[Rýtingurinn í bakið|rýtingsstungu í bakið]]. Göring aðhylltist eindregið þessa skoðun. ===Upphaf stjórnmálaferils=== Eftir lok heimsstyrjaldarinnar fyrri starfaði Göring áfram sem flugmaður. Hann gekk í flokk nasista í október 1922 eftir að hafa hlustað á [[Adolf Hitler]] flytja ræðu. Það var sannkallaður hvalreki fyrir óburðugan flokk þegar víðfræg stríðshetja bættist í hópinn. Hitler skipaði Göring yfirmann SA sveitanna, brúnstakkanna, í desember 1922. Göring tók þátt í [[Bjórkjallarauppreisnin|bjórkjallarauppreisninni]] í [[München]] árið 1923, fékk skot í nárann og særðist alvarlega en hann hafði áður fengið skot í mjöðm í loftbardaga. Eftir ósigur uppreisnarmanna flúði hann land<ref name=glæpir>{{Vefheimild |titill=„Faðir minn Hermann Göring“|mánuður=13. nóvember |ár=1986|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Tíminn]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4036646}}</ref> og varð háður [[Morfín|morfíni]] þegar sár hans var meðhöndlað. Hann sneri heim til Þýskalands á ný eftir almenna sakaruppgjöf 1927 og tók sæti á Ríkisþinginu ári síðar. Næstu árin vann Göring ötullega að því að ryðja Hitler brautina til valda. Í því skyni notfærði hann sér kunningsskap við ýmsa hægrimenn og áhrifamenn í her og viðskiptalífi. Eftir kosningar 1932 varð Göring forseti Ríkisþingsins og þegar Hitler varð kanslari 1933 varð Göring yfirmaður [[Gestapo]] og fjölmörg önnur embætti féllu honum í skaut. ===Þinghúsbruninn=== Þann 27. febrúar 1933, skömmu fyrir kosningar til ríkisþingsins, kom upp eldur í þinghúsinu í [[Berlín]]. Eldurinn breiddist út með ótrúlegum hraða og þinghúsið skemmdist mjög mikið. Ummerki í rústunum sýndu svo ekki varð um villst að kveikt hafði verið í húsinu. Nasistar brugðust hart við og námu úr gildi ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar varðandi frelsi og öryggi borgaranna. Þeir kenndu kommúnistum um brunann, handtóku vinstri menn hópum saman og notuðu brunann óspart í áróðursskyni. Í framhaldinu voru fimm menn ákærðir fyrir brunann þar á meðal [[Búlgaría|búlgarski]] [[Kommúnismi|kommúnistinn]], [[Georgi Dimitrov]]. Göring bjó skammt frá þinghúsinu og var meðal fyrstu manna á vettvang brunans. Þegar Göring bar vitni við réttarhöld í kjölfar eldsvoðans tókst Dimitrov að sauma svo að honum að Göring missti stjórn á skapi sínu og varð sér til minnkunar. Raunar töldu ýmsir að nasistar hefðu sjálfir kveikt í húsinu til þess að fá ástæðu til að herða tök stjórnarinnar og verða sér úti um vopn í áróðursstríðinu sem fram fór vegna komandi kosninga. Við stríðsglæparéttarhöldin í Nürnberg 1946 bar hershöfðinginn [[Franz Halder]] vitni og sagði m.a. að í hádegisverði á afmæli foringjans 1943 hefði þinghúsbruninn borist í tal. Göring hefði blandað sér í samræðurnar og sagt: „Sá eini, sem veit um þetta, er ég því ég kveikti eldinn.“<ref>{{cite book |last= Shirer |first= William |title= The Rise and Fall of the Third Reich |location= New York |publisher= Touchstone |year= 1959 |page= 193}}</ref> Og Göring sló sér á lær. Við réttarhöldin neitaði Göring þessu afdráttarlaust. ===Tökin hert=== [[File:Bundesarchiv Bild 101III-Reprich-012-08, Wolfschanze, Hitler, Ley, Porsche und Göring.jpg|thumb|right|Göring (lengst til hægri) hittir Hitler og vélvirkjann [[Ferdinand Porsche]] árið 1942.]] Sem stofnandi [[Gestapo]]<ref>{{Vísindavefurinn|5166|Hvað var Gestapo og hvað gerðu menn þar?|höfundur=Skúli Sæland|dags=29. júlí 2005|skoðað=24. maí 2026}}</ref> (hann lét af starfi yfirmanns Gestapo árið 1934) kom Göring við sögu stofnunar fyrstu fangabúðanna þar sem pólitískir andstæðingar nasista voru vistaðir. Undir því yfirskini að valdarán kommúnista væri yfirvofandi var fjölda lögreglustjóra og lögregluþjóna sagt upp störfum og félagar í SA og [[Waffen SS|SS]] ráðnir í þeirra stað. Síðustu leifar almennra borgararéttinda voru afnumdar, andstæðingar nasista voru hundeltir og handteknir og bönnuð var útgáfa þeirra blaða, sem nasistar litu hornauga. Göring átti drjúgan þátt í aðgerðum um „[[Nótt hinna löngu hnífa]]“ 30. júní 1934 þar sem fjölmargir SA menn voru sallaðir niður auk nokkurra andstæðinga nasista. Göring varð yfirmaður flughersins 1. mars 1935. Smíði herflugvéla var þá hafin í stórum stíl með tilheyrandi þjálfun flugmanna. Ári síðar var Göring falin yfirumsjón fjögurra ára áætlunar um uppbyggingu efnahagslífsins og var nánast einráður á því sviði. Á árinu 1938 hönnuðu Göring og [[Heinrich Himmler]] atburðarás sem var til þess ætluð að bola tveimur æðstu mönnum hersins frá störfum. Sú áætlun gekk upp en brotthvarf þessara hershöfðingja treysti mjög tök nasista á hernum. ===Lífsstíll=== Göring nýtti aðstöðu sína til að lifa í munaði.<ref name=speer>{{Vefheimild|titill=Albert Speer: 15 heiðarleg svör við 15 beinskeyttum spurningum |mánuður=7. júlí|ár=1971|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Alþýðublaðið''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3199002}}</ref> Hann bjó í stórhýsi í Berlin og reisti veglegt sveitasetur, sem hann kallaði Karinhall eftir fyrri eiginkonu sinni sem lést árið 1931. Frá Karinhall gerði Göring út veiðileiðangra og þar hélt hann íburðarmiklar veislur. Hann var stórtækur safnari listaverka en mörg þeirra höfðu verið tekin af ofsóttum [[Gyðingar|gyðingum]] án endurgjalds.<ref name=listaverk>{{Vefheimild|titill=Nazistar rændu listaverkum í stríðinu |mánuður=13. júlí|ár=1980|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Heimilistíminn''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3585977}}</ref> Göring átti fjölda einkennisbúninga sem hæfðu hinum margvíslegu vegtyllum hans og orður og skartgripir voru hans ær og kýr.<ref>{{Vefheimild|titill=Hver tekur við? |mánuður=18. júní|ár=1938|mánuðurskoðað=3. júní|árskoðað=2018|útgefandi=''Fálkinn''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4357169}}</ref> Hann naut töluverðrar hylli á 4. áratugnum en hann þótti viðfelldnari en flestir aðrir nasistaforingjar. [[Albert Speer]] þótti Göring spilltasti foringi nasistanna vegna þess hvernig hann misnotaði aðstöðu sína til að skara eld að eigin köku.<ref name=speer/> ===Heimsstyrjöldin síðari=== Göring var útnefndur staðgengill Hitlers 1. september 1939, sama dag og Þjóðverjar gerðu [[Innrásin í Pólland|innrás í Pólland]]. Hitler veitti Göring titil [[Marskálkur|ríkismarskálks]] árið 1940 og setti hann þar með skör hærra en aðra hermarskálka. Flugher Görings átti drjúgan þátt í sigrum í Póllandi og [[Frakkland|Frakklandi]] en hann tapaði [[Orrustan um Bretland|orrustunni um Bretland]]. Gengi flughersins var líka dapurt á austurvígstöðvunum og honum mistókst hrapalega að hindra loftárásir bandamanna á Þýskaland. Hitler kenndi Göring um ófarir Þjóðverja og vegur hins síðarnefnda fór hratt minnkandi eftir því sem leið á stríðið. [[Joseph Goebbels]] og Himmler uxu honum yfir höfuð hvað varðaði áhrif við hirð Hitlers og þar með stjórn landsins. Þegar Hitler ákvað að yfirgefa ekki Berlin í stríðslok, óskaði Göring eftir því að taka strax við völdum því Berlin væri að falla í óvinahendur. Hitler brást ókvæða við og svipti Göring öllum vegtyllum, rak hann úr nasistaflokknum og fyrirskipaði handtöku hans. ===Réttarhöld og dómur=== [[File:Nuremberg Trials retouched.jpg|thumb|left|Göring (í fremri röð lengst til vinstri) í Nürnberg-réttarhöldunum.]] [[Bandaríkin|Bandarískur]] herflokkur handtók Göring 9. maí 1945 og hann var í hópi sakborninga við stríðsglæparéttarhöld sem hófust í Nürnberg í nóvember 1945 og lauk með dómsuppkvaðningu 1. október 1946. Göring virtist kominn í betra form, hafði grennst og ávanabindandi lyf höfðu verið tekin af honum. Hann varði sig kröftuglega af fimi og bar sig mannalega enda var hann sá sakborninga sem mesta athygli vakti. Dómararnir fundu hann sekan um öll ákæruatriðin og dæmdu hann í gálgann.<ref name=glæpir/> Þann 15. október 1946, um það bil tveimur klukkustundum áður en taka átti hann af lífi, tók Göring eitur í klefa sínum og lést samstundis að kalla. ==Fjölskylda== Fyrri eiginkona Görings var Carin von Kantzov (1888 - 1931 ). Hún var sænsk og þau giftu sig árið 1923. Síðari eiginkona Görings var þýsk leikkona Emmy Sonnemann ( 1893 - 1973 ). Þau giftu sig árið 1935 og áttu dótturina Eddu sem fæddist árið 1938. Edda Göring lést 21. desember 2018. ==Umfjöllun== Göring kemur mjög víða við sögu í ótal bókum, greinum og annarri umfjöllun um nasistatímann og stríðsárin 1939 - 1945. Nokkrir fræðimenn hafa ritað um ævi hans. ==Tilvísanir== <references/> ==Heimildir== * Manvell, Roger og Fraenkel, Heinrich: Göring. London: Nel Mentor, 1968 * Shirer, William L.:The Rise and Fall of the Third Reich. London: Pan Books, 1964 * Wistrich, Robert S. : Who´s Who in Nazi Germany. New York: Routledge, 2002 {{DEFAULTSORT:Goring, Hermann}} [[Flokkur:Dauðsföll af völdum sjálfsmorða]] [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] {{fd|1893|1946}} [[Flokkur:Nasistaleiðtogar]] [[Flokkur:Þýskir herflugmenn]] [[Flokkur:Þýskir stjórnmálamenn]] g9xi7889b0mdwwr6ekjgjq1079h9s8d 0 51155 1964161 1932239 2026-05-24T23:30:15Z ~2026-31163-21 116956 /* */ 1964161 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Guðmundur Ólafsson | bgcolour = | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = Guðmundur Ólafsson | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1945|1|1}} | fæðingarstaður = {{ISL}} [[Ísland]] | dauðadagur = | dauðastaður = | önnurnöfn = | virkur = | maki = | félagi = | börn = | foreldrar = | heimili = | meðáhrifumfrá = | hafðiáhrifá = | vefsíða = | helstuhlutverk = | óskarsverðlaun = | emmy-verðlaun = | tony-verðlaun = | goldenglobe-verðlaun = | bafta-verðlaun = | sag-verðlaun = | cesar-verðlaun = | goya-verðlaun = | afi-verðlaun = | filmfare-verðlaun = | olivier-verðlaun = | gemini-verðlaun = | edduverðlaun = | grammy-verðlaun = }} '''Guðmundur Ólafsson''' (f. [[1. 1]] [[1945]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[leikari]], [[rithöfundur]] og [[þýðing|þýðandi]]. ==Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum== {| class="wikitable" |- !Ár !! Kvikmynd/Þáttur !! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun |- |'''[[1983]]'''||''[[Áramótaskaupið 1983]]''|| || |- |'''[[1987]]'''||''[[Áramótaskaupið 1987]]''|| || |- |'''[[1989]]'''||''[[Áramótaskaupið 1989]]''|| || |- |'''[[1990]]'''||''[[Áramótaskaupið 1990]]''|| || |- |'''[[1992]]'''||''[[Ingaló]]''||Eyjólfur lögga|| |- |rowspan="2"|'''[[1994]]'''||''[[Skýjahöllin]]''||Verkamaður|| |- | ''[[Áramótaskaupið 1994]]''|| || |- |'''[[1995]]''' |[[Imbakassinn]] | | |- |'''[[1996]]'''||''[[Djöflaeyjan]]''||Grettir|| |- |'''[[2001]]'''||''[[Mávahlátur]]''||Dr. Enok|| |- |'''[[2002]]'''||''[[Fálkar]]''||Doktor|| |- |'''[[2003]]'''||''[[Nói albínói]]''||Alfreð Kennari|| |- |} ==Tenglar== * {{imdb nafn|0959961|Guðmundur Ólafsson}} {{stubbur|æviágrip|leikari|Ísland}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum á Akureyri]] {{f|1951}} nyg0qr03f8lbnc2qk81qsd65a561k58 1964162 1964161 2026-05-24T23:30:33Z ~2026-31163-21 116956 /* Tenglar */ 1964162 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Guðmundur Ólafsson | bgcolour = | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = Guðmundur Ólafsson | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1945|1|1}} | fæðingarstaður = {{ISL}} [[Ísland]] | dauðadagur = | dauðastaður = | önnurnöfn = | virkur = | maki = | félagi = | börn = | foreldrar = | heimili = | meðáhrifumfrá = | hafðiáhrifá = | vefsíða = | helstuhlutverk = | óskarsverðlaun = | emmy-verðlaun = | tony-verðlaun = | goldenglobe-verðlaun = | bafta-verðlaun = | sag-verðlaun = | cesar-verðlaun = | goya-verðlaun = | afi-verðlaun = | filmfare-verðlaun = | olivier-verðlaun = | gemini-verðlaun = | edduverðlaun = | grammy-verðlaun = }} '''Guðmundur Ólafsson''' (f. [[1. 1]] [[1945]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[leikari]], [[rithöfundur]] og [[þýðing|þýðandi]]. ==Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum== {| class="wikitable" |- !Ár !! Kvikmynd/Þáttur !! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun |- |'''[[1983]]'''||''[[Áramótaskaupið 1983]]''|| || |- |'''[[1987]]'''||''[[Áramótaskaupið 1987]]''|| || |- |'''[[1989]]'''||''[[Áramótaskaupið 1989]]''|| || |- |'''[[1990]]'''||''[[Áramótaskaupið 1990]]''|| || |- |'''[[1992]]'''||''[[Ingaló]]''||Eyjólfur lögga|| |- |rowspan="2"|'''[[1994]]'''||''[[Skýjahöllin]]''||Verkamaður|| |- | ''[[Áramótaskaupið 1994]]''|| || |- |'''[[1995]]''' |[[Imbakassinn]] | | |- |'''[[1996]]'''||''[[Djöflaeyjan]]''||Grettir|| |- |'''[[2001]]'''||''[[Mávahlátur]]''||Dr. Enok|| |- |'''[[2002]]'''||''[[Fálkar]]''||Doktor|| |- |'''[[2003]]'''||''[[Nói albínói]]''||Alfreð Kennari|| |- |} ==Tenglar== * {{imdb nafn|0959961|Guðmundur Ólafsson}} {{stubbur|æviágrip|leikari|Ísland}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum á Akureyri]] {{f|1945}} 1tl2su939wjote3l3jrxz0ad6sq3yik 1964168 1964162 2026-05-25T00:00:47Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/~2026-31163-21|~2026-31163-21]] ([[User talk:~2026-31163-21|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Friðþjófur|Friðþjófur]] 1932239 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Guðmundur Ólafsson | bgcolour = | mynd = | myndastærð = | myndalýsing = | fæðingarnafn = Guðmundur Ólafsson | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1951|12|14}} | fæðingarstaður = {{ISL}} [[Ísland]] | dauðadagur = | dauðastaður = | önnurnöfn = | virkur = | maki = | félagi = | börn = | foreldrar = | heimili = | meðáhrifumfrá = | hafðiáhrifá = | vefsíða = | helstuhlutverk = | óskarsverðlaun = | emmy-verðlaun = | tony-verðlaun = | goldenglobe-verðlaun = | bafta-verðlaun = | sag-verðlaun = | cesar-verðlaun = | goya-verðlaun = | afi-verðlaun = | filmfare-verðlaun = | olivier-verðlaun = | gemini-verðlaun = | edduverðlaun = | grammy-verðlaun = }} '''Guðmundur Ólafsson''' (f. [[14. desember]] [[1951]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[leikari]], [[rithöfundur]] og [[þýðing|þýðandi]]. Hann fékk [[Íslensku barnabókaverðlaunin]] 1986 fyrir skáldsöguna ''[[Emil og Skundi]]'' og aftur 1998 fyrir bókina ''Heljarstökk afturábak''. Hann er sá eini sem hlotið hefur verðlaunin oftar en einu sinni. En vann síðastliðin ár sem smíðakennari í [[Háteigsskóli|Háteigsskóla]], eða til 2020. ==Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum== {| class="wikitable" |- !Ár !! Kvikmynd/Þáttur !! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun |- |'''[[1983]]'''||''[[Áramótaskaupið 1983]]''|| || |- |'''[[1987]]'''||''[[Áramótaskaupið 1987]]''|| || |- |'''[[1989]]'''||''[[Áramótaskaupið 1989]]''|| || |- |'''[[1990]]'''||''[[Áramótaskaupið 1990]]''|| || |- |'''[[1992]]'''||''[[Ingaló]]''||Eyjólfur lögga|| |- |rowspan="2"|'''[[1994]]'''||''[[Skýjahöllin]]''||Verkamaður|| |- | ''[[Áramótaskaupið 1994]]''|| || |- |'''[[1995]]''' |[[Imbakassinn]] | | |- |'''[[1996]]'''||''[[Djöflaeyjan]]''||Grettir|| |- |'''[[2001]]'''||''[[Mávahlátur]]''||Dr. Enok|| |- |'''[[2002]]'''||''[[Fálkar]]''||Doktor|| |- |'''[[2003]]'''||''[[Nói albínói]]''||Alfreð Kennari|| |- |} ==Tenglar== * {{imdb nafn|0959961|Guðmundur Ólafsson}} {{stubbur|æviágrip|leikari|Ísland}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum á Akureyri]] {{f|1951}} owotgxt1bl07j36oj3qw2g4drkk2c6a 0 51914 1964178 1940187 2026-05-25T04:22:48Z ~2026-31079-63 116960 1964178 wikitext text/x-wiki '''Jakob Þór Einarsson''' ([[1. 1]] [[1957]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[leikari]] sem er frægastur fyrir að hafa leikið Gest í kvikmyndinni [[Hrafninn flýgur]]. ==Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum== {| class="wikitable" |- !Ár !! Kvikmynd/Þáttur !! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun |- |'''[[1980]]'''||''[[Óðal feðranna]]''||Stefán|| |- |'''[[1984]]'''||''[[Hrafninn flýgur]]''||Gestur|| |- |'''[[1985]]'''||''[[Fastir liðir: eins og venjulega]]''|| || |- |'''[[2002]]'''||''[[Jónas: Saga um grænmeti]]''|| ||Leikstjóri fyrir íslenska útgáfuna |} ==Tenglar== * [https://www.kvikmyndavefurinn.is/films/nr/75 Jakob Þór Einarsson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004031157/https://www.kvikmyndavefurinn.is/films/nr/75 |date=2023-10-04 }} á Kvikmyndavefnum * {{imdb nafn|0251797}} {{stubbur|æviágrip|leikari|Ísland}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] {{f|1957}} t6fgt3kazbr7d75zueye5fc73lza8rq 1964182 1964178 2026-05-25T07:31:43Z TKSnaevarr 53243 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-31079-63|~2026-31079-63]] ([[User talk:~2026-31079-63|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 1940187 wikitext text/x-wiki '''Jakob Þór Einarsson''' ([[14. janúar]] [[1957]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[leikari]] sem er frægastur fyrir að hafa leikið Gest í kvikmyndinni [[Hrafninn flýgur]]. ==Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum== {| class="wikitable" |- !Ár !! Kvikmynd/Þáttur !! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun |- |'''[[1980]]'''||''[[Óðal feðranna]]''||Stefán|| |- |'''[[1984]]'''||''[[Hrafninn flýgur]]''||Gestur|| |- |'''[[1985]]'''||''[[Fastir liðir: eins og venjulega]]''|| || |- |'''[[2002]]'''||''[[Jónas: Saga um grænmeti]]''|| ||Leikstjóri fyrir íslenska útgáfuna |} ==Tenglar== * [https://www.kvikmyndavefurinn.is/films/nr/75 Jakob Þór Einarsson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004031157/https://www.kvikmyndavefurinn.is/films/nr/75 |date=2023-10-04 }} á Kvikmyndavefnum * {{imdb nafn|0251797}} {{stubbur|æviágrip|leikari|Ísland}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] {{f|1957}} qkm2xbtxdogtx95hor80ee38x6dw2xb 0 52474 1964163 1963304 2026-05-24T23:32:03Z ~2026-31163-21 116956 /* */ 1964163 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Pálmi Gestsson | fæðingardagur = [[1. 1]] [[1957]] | fæðingarstaður = {{ISL}} [[Bolungarvík]], [[Ísland]] }} '''Pálmi Árni Gestsson''' (fæddur [[1. 1]] [[1957]] í [[Bolungarvík]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[leikari]]. Pálmi er þekktastur fyrir að vera í [[Spaugstofan|Spaugstofunni]]. ==Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum== {| class="wikitable" style="text-align:left;font-size:90%;" |- !Ár !! Kvikmynd/Þáttur<ref>{{Cite web|url=https://www.icelandicfilmcentre.is/person/palmi-gestsson|title=Pálmi Gestsson|website=Icelandic Film Centre|language=en|access-date=2026-01-11}}</ref>!! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun |- |'''[[1983]]'''||''[[Áramótaskaupið 1983]]''||Ýmsir | |- | rowspan="2" |'''[[1984]]'''||''[[Gullsandur]]''||Eiríkur | |- |''[[Gullna hliðið (sjónvarpsmynd)|Gullna hliðið]]'' | | |- |'''[[1986]]'''||''[[Stella í orlofi]]''||Læjónsklúbburinn Kiddi|| |- |'''[[1987]]'''||''[[Áramótaskaupið 1987]]''||Ýmsir | |- |'''[[1989]] - [[2016]]''' |[[Spaugstofan]] |Ýmsir |Einnig handritshöfundur |- |'''[[1989]]'''||''[[Áramótaskaupið 1989]]''||Ýmsir | |- |'''[[1990]]'''||''[[Áramótaskaupið 1990]]''||Ýmsir | |- |'''[[1991]]''' |[[Hvíti víkingurinn|''Hvíti víkingurinn'']] |Ólafur Peacock (rödd) | |- |'''[[1992]]''' - '''[[1995]]''' |''[[Imbakassinn]]'' |Ýmsir |Einnig handritshöfundur |- |'''[[1994]]'''||''[[Bíódagar]]''||Flutningabílstjóri|| |- |rowspan="2"|'''[[1995]]'''||''[[Benjamín dúfa (kvikmynd)|Benjamín dúfa]]''||Faðir Andrésar|| |- | ''[[Áramótaskaupið 1995]]''||Ýmsir | |- |'''[[1996]]'''||''[[Áramótaskaupið 1996]]''||Ýmsir | |- |rowspan="2"|'''[[1998]]'''||''[[Þegar það gerist]]''|| || |- | ''[[Áramótaskaupið 1998]]''||Ýmsir | |- |'''[[1999]]'''||''[[Áramótaskaupið 1999]]''||Ýmsir | |- | rowspan="4" |'''[[2000]]'''||''[[Englar alheimsins (kvikmynd)|Englar alheimsins]]''||Vilhjálmur|| |- | ''[[Ikíngut]]''||Þorkell|| |- |[[Viktor (sjónvarpsmynd)|''Viktor'']] | | |- |''[[Áramótaskaupið 2000]]''||Ýmsir | |- |'''[[2002]]''' |''[[Áramótaskaup 2002|Áramótaskaupið 2002]]'' |Ýmsir | |- |'''[[2003]]'''||''[[Áramótaskaupið 2003]]''||Ýmsir | |- |rowspan="2"|'''[[2004]]'''||''[[Njálssaga]]''||Þráinn|| |- | ''[[Áramótaskaupið 2004]]''||Ýmsir | Einnig handritshöfundur |- |'''[[2006]]'''||''[[Áramótaskaupið 2006]]''||Ýmsir | |- |'''[[2007]]''' |[[Áramótaskaup 2007|''Áramótaskaupið 2007'']] |Ýmsir | |- | rowspan="3" |'''[[2011]]''' |''[[Pressa]]'' |Helgi | |- |''[[Heimsendir]]'' |Valur | |- |''[[Vaxandi tungl (kvikmynd)|Vaxandi tungl]]'' | | |- |'''[[2014]]''' |''[[Afinn (kvikmynd)|Afinn]]'' |Lárus | |- | rowspan="2" |'''[[2015]]''' |''[[Albatross (kvikmynd)|Albatross]]'' |Kjartan | |- |''[[Þrestir (kvikmynd)|Þrestir]]'' |Diddi | |- | rowspan="2" |'''[[2016]]''' |[[Fyrir framan annað fólk]] |Finnur Finsson | |- |[[A Reykjavik Porno|''A Reykjavik Porno'']] |Leigubílstjóri | |- | rowspan="3" |'''[[2018]]''' |[[Steypustöðin|''Steypustöðin'']] |Hann sjálfur | |- |''[[Mannasiðir|Mannasiðir]]'' | | |- |[[Áramótaskaup 2018|''Áramótaskaup 2018'']] |Ólafur Ísleifsson | |- | rowspan="2" |'''[[2019]]''' |[[Agnes Joy|''Agnes Joy'']] |Sigurhjalti | |- |''[[Þorsti (kvikmynd)|Þorsti]]'' |Lögreglustjóri | |- | rowspan="2" |'''[[2020]]''' |''[[Eurogarðurinn]]'' | | |- |''[[Áramótaskaup 2020]]'' |Kári Stefánsson / Heitapottakall | |- |'''[[2021]]''' |[[Vegferð|''Vegferð'']] |Hann sjálfur | |- | rowspan="4" |'''[[2022]]''' |[[Svörtu sandar|''Svörtu sandar'']] |Davíð | |- |''[[Þrot|Þrot]]'' |Stefán | |- |''[[Feelblock]]'' |Hlynur | |- |[[Áramótaskaup 2022|''Áramótaskaup 2022'']] |Hann sjálfur | |- | rowspan="3" |'''[[2023]]''' |''[[Á ferð með mömmu]]'' | | |- |''[[Heima er best]]'' |Gunnar | |- |''[[Eternal]]'' |Vitavörður | |- |'''[[2024]]''' |''[[Húsó]]'' |Einar | |- |} == Eftirhermur í spaugstofunni == Pálmi er ein þekktasta [[eftirherma]] landsins, ýmist í sjónvarpsþáttunum [[Spaugstofan]] og í [[Áramótaskaupið|Áramótsaskaupum]]. Hér eru dæmi um eftirhermur hans. * [[Ólafur Ragnar Grímsson]] * [[Halldór Ásgrímsson]] * [[Steingrímur Hermannsson|Steingrímur Hermansson]] * [[Bubbi Morthens]] * [[Már Guðmundsson]] * [[Gylfi Ægisson]] * [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] * [[Sighvatur Björgvinsson]] * [[Einar Oddur Kristjánsson]] * [[Ólafur Skúlason]] * [[Jón Viðar Jónsson]] * [[Halldór Blöndal]] *[[Sverrir Hermannsson|Sverrir Hermansson]] *[[Ólafur Ísleifsson]] *[[Kári Stefánsson]] == Tilvísanir == <references /> ==Tengill== * {{imdb nafn|0315191}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] {{f|1957}} [[Flokkur:Eftirhermur]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1957]] [[Flokkur:Íslenskir grínistar]] [[Flokkur:Íslenskar eftirhermur]] bzusxqd227iai55a2twburg513axcoq 1964167 1964163 2026-05-24T23:59:03Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-31163-21|~2026-31163-21]] ([[User talk:~2026-31163-21|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Berserkur|Berserkur]] 1942436 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Pálmi Gestsson | fæðingardagur = [[2. október]] [[1957]] | fæðingarstaður = {{ISL}} [[Bolungarvík]], [[Ísland]] }} '''Pálmi Árni Gestsson''' (fæddur [[2. október]] [[1957]] í [[Bolungarvík]])<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2959903?iabr=on#page/n25/mode/2up/search/%22P%C3%A1lmi%20Gestsson%22|title=Dagblaðið Vísir - DV - 224. tölublað (02.10.1997) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2026-01-11}}</ref> er [[Ísland|íslenskur]] [[leikari]]. Pálmi er þekktastur fyrir að vera í [[Spaugstofan|Spaugstofunni]]. Árið [[2020]] frumsýndi Pálmi leiksýningunna ''Útsending'' í [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhúsinu]] þar sem hann lék aðalhlutverkið. ==Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum== {| class="wikitable" style="text-align:left;font-size:90%;" |- !Ár !! Kvikmynd/Þáttur<ref>{{Cite web|url=https://www.icelandicfilmcentre.is/person/palmi-gestsson|title=Pálmi Gestsson|website=Icelandic Film Centre|language=en|access-date=2026-01-11}}</ref>!! Hlutverk !! Athugasemdir og verðlaun |- |'''[[1983]]'''||''[[Áramótaskaupið 1983]]''||Ýmsir | |- | rowspan="2" |'''[[1984]]'''||''[[Gullsandur]]''||Eiríkur | |- |''[[Gullna hliðið (sjónvarpsmynd)|Gullna hliðið]]'' | | |- |'''[[1986]]'''||''[[Stella í orlofi]]''||Læjónsklúbburinn Kiddi|| |- |'''[[1987]]'''||''[[Áramótaskaupið 1987]]''||Ýmsir | |- |'''[[1989]] - [[2016]]''' |[[Spaugstofan]] |Ýmsir |Einnig handritshöfundur |- |'''[[1989]]'''||''[[Áramótaskaupið 1989]]''||Ýmsir | |- |'''[[1990]]'''||''[[Áramótaskaupið 1990]]''||Ýmsir | |- |'''[[1991]]''' |[[Hvíti víkingurinn|''Hvíti víkingurinn'']] |Ólafur Peacock (rödd) | |- |'''[[1992]]''' - '''[[1995]]''' |''[[Imbakassinn]]'' |Ýmsir |Einnig handritshöfundur |- |'''[[1994]]'''||''[[Bíódagar]]''||Flutningabílstjóri|| |- |rowspan="2"|'''[[1995]]'''||''[[Benjamín dúfa (kvikmynd)|Benjamín dúfa]]''||Faðir Andrésar|| |- | ''[[Áramótaskaupið 1995]]''||Ýmsir | |- |'''[[1996]]'''||''[[Áramótaskaupið 1996]]''||Ýmsir | |- |rowspan="2"|'''[[1998]]'''||''[[Þegar það gerist]]''|| || |- | ''[[Áramótaskaupið 1998]]''||Ýmsir | |- |'''[[1999]]'''||''[[Áramótaskaupið 1999]]''||Ýmsir | |- | rowspan="4" |'''[[2000]]'''||''[[Englar alheimsins (kvikmynd)|Englar alheimsins]]''||Vilhjálmur|| |- | ''[[Ikíngut]]''||Þorkell|| |- |[[Viktor (sjónvarpsmynd)|''Viktor'']] | | |- |''[[Áramótaskaupið 2000]]''||Ýmsir | |- |'''[[2002]]''' |''[[Áramótaskaup 2002|Áramótaskaupið 2002]]'' |Ýmsir | |- |'''[[2003]]'''||''[[Áramótaskaupið 2003]]''||Ýmsir | |- |rowspan="2"|'''[[2004]]'''||''[[Njálssaga]]''||Þráinn|| |- | ''[[Áramótaskaupið 2004]]''||Ýmsir | Einnig handritshöfundur |- |'''[[2006]]'''||''[[Áramótaskaupið 2006]]''||Ýmsir | |- |'''[[2007]]''' |[[Áramótaskaup 2007|''Áramótaskaupið 2007'']] |Ýmsir | |- | rowspan="3" |'''[[2011]]''' |''[[Pressa]]'' |Helgi | |- |''[[Heimsendir]]'' |Valur | |- |''[[Vaxandi tungl (kvikmynd)|Vaxandi tungl]]'' | | |- |'''[[2014]]''' |''[[Afinn (kvikmynd)|Afinn]]'' |Lárus | |- | rowspan="2" |'''[[2015]]''' |''[[Albatross (kvikmynd)|Albatross]]'' |Kjartan | |- |''[[Þrestir (kvikmynd)|Þrestir]]'' |Diddi | |- | rowspan="2" |'''[[2016]]''' |[[Fyrir framan annað fólk]] |Finnur Finsson | |- |[[A Reykjavik Porno|''A Reykjavik Porno'']] |Leigubílstjóri | |- | rowspan="3" |'''[[2018]]''' |[[Steypustöðin|''Steypustöðin'']] |Hann sjálfur | |- |''[[Mannasiðir|Mannasiðir]]'' | | |- |[[Áramótaskaup 2018|''Áramótaskaup 2018'']] |Ólafur Ísleifsson | |- | rowspan="2" |'''[[2019]]''' |[[Agnes Joy|''Agnes Joy'']] |Sigurhjalti | |- |''[[Þorsti (kvikmynd)|Þorsti]]'' |Lögreglustjóri | |- | rowspan="2" |'''[[2020]]''' |''[[Eurogarðurinn]]'' | | |- |''[[Áramótaskaup 2020]]'' |Kári Stefánsson / Heitapottakall | |- |'''[[2021]]''' |[[Vegferð|''Vegferð'']] |Hann sjálfur | |- | rowspan="4" |'''[[2022]]''' |[[Svörtu sandar|''Svörtu sandar'']] |Davíð | |- |''[[Þrot|Þrot]]'' |Stefán | |- |''[[Feelblock]]'' |Hlynur | |- |[[Áramótaskaup 2022|''Áramótaskaup 2022'']] |Hann sjálfur | |- | rowspan="3" |'''[[2023]]''' |''[[Á ferð með mömmu]]'' | | |- |''[[Heima er best]]'' |Gunnar | |- |''[[Eternal]]'' |Vitavörður | |- |'''[[2024]]''' |''[[Húsó]]'' |Einar | |- |} == Eftirhermur í spaugstofunni == Pálmi er ein þekktasta [[eftirherma]] landsins, ýmist í sjónvarpsþáttunum [[Spaugstofan]] og í [[Áramótaskaupið|Áramótsaskaupum]]. Hér eru dæmi um eftirhermur hans. * [[Ólafur Ragnar Grímsson]] * [[Halldór Ásgrímsson]] * [[Steingrímur Hermannsson|Steingrímur Hermansson]] * [[Bubbi Morthens]] * [[Már Guðmundsson]] * [[Gylfi Ægisson]] * [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] * [[Sighvatur Björgvinsson]] * [[Einar Oddur Kristjánsson]] * [[Ólafur Skúlason]] * [[Jón Viðar Jónsson]] * [[Halldór Blöndal]] *[[Sverrir Hermannsson|Sverrir Hermansson]] *[[Ólafur Ísleifsson]] *[[Kári Stefánsson]] == Tilvísanir == <references /> ==Tengill== * {{imdb nafn|0315191}} [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] {{f|1957}} [[Flokkur:Eftirhermur]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1957]] [[Flokkur:Íslenskir grínistar]] [[Flokkur:Íslenskar eftirhermur]] acxdev95t7w1obrg32x61fmtt5m9txm 0 54995 1964184 1947852 2026-05-25T07:45:50Z TKSnaevarr 53243 1964184 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Janez Janša | mynd = Izredno zasedanje Evropskega sveta 09 (cropped).jpg | titill= Forsætisráðherra Slóveníu | stjórnartíð_start = 22. maí 2026 | forseti = [[Nataša Pirc Musar]] | forveri = [[Robert Golob]] | stjórnartíð_start2 = 3. mars 2020 | stjórnartíð_end2 = 25. maí 2022 | forseti2 = [[Borut Pahor]] | forveri2 = [[Marjan Šarec]] | eftirmaður2 = [[Robert Golub]] | stjórnartíð_start3 = 10. febrúar 2012] | stjórnartíð_end3 = 20. mars 2013 | forseti3 = [[Danilo Türk]]<br>[[Borut Pahor]] | forveri3 = [[Borut Pahor]] | eftirmaður3 = [[Alenka Bratušek]] | stjórnartíð_start4 = 3. desember 2004 | stjórnartíð_end4 = 21. nóvember 2008 | forseti4 = [[Janez Drnovšek]]<br>[[Danilo Türk]] | forveri4 = [[Anton Rop]] | eftirmaður4 = [[Borut Pahor]] | myndatexti1 = Janez Janša árið 2022. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1958|9|17}} | fæðingarstaður = [[Grosuplje]], [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]] (nú Slóveníu) | dánardagur = | dánarstaður = | þjóderni = [[Slóvenía|Slóvenskur]] | maki = Silva Predalič<br>Urška Bačovnik (2009–) | stjórnmálaflokkur = [[Lýðræðisflokkur Slóveníu]] | börn = | þekktur_fyrir = | bústaður = | atvinna = | háskóli = Háskólinn í Ljubljana | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Janez Janša''', skírður Ivan Janša, (f. [[17. september]] [[1958]] í [[Ljubljana]] í [[Slóvenía|Slóveníu]]) er slóvenskur stjórnmálamaður, formaður [[Lýðræðisflokkur Slóveníu|Lýðræðisflokks Slóveníu]], núverandi ([[2004]]–[[2008]], [[2012]]–[[2012]], [[2020]]–[[2022]], [[2026]]–) [[forsætisráðherra]] Slóveníu. Hann hefur verið formaður flokksins frá árinu [[1993]]. Janez á tvö börn með Silva Predalič en hefur sést við opinber tækifæri með 28 ára lækni, Urška Bačovnik að nafni. Hann hefur gefið út nokkrar bækur. Tvær best þekktu þeirra eru ''Premiki'' (e. ''The Making of the Slovenian State'', 1992) og ''Okopi'' (e. ''Barricades'', 1994), sem fjallar um þróun Slóveníu í átt að [[þingræði]]slegu stjórnarfyrirkomulagi. Janša er náinn bandamaður [[Viktor Orbán|Viktors Orbán]], forsætisráðherra [[Ungverjaland]]s.<ref>https://www.politico.eu/article/slovenian-survivor-targets-victory-a-la-orban/</ref><ref>{{Cite web |url=https://euobserver.com/tickers/141960 |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-14 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406191440/https://euobserver.com/tickers/141960 |url-status=dead }}</ref> == Ferill == Janez útskrifaðist frá [[Háskólinn í Ljubljana|Háskólanum í Ljubljana]] árið [[1982]] með gráðu í varnarfræðum (e. defence studies) og hóf störf við slóvenska varnarmálaráðuneytið. Á yngri árum var hann meðlimur í [[Júgóslavneski kommúnistaflokkurinn|kommúnistaflokknum]] og tók virkan þátt í félagsstarfi þar. Ári eftir útskrift sína birtist fyrsta grein hans sem gagnrýndi [[júgóslavneski herinn|júgóslavneska herinn]] í hinu rótttæka slóvenska blaði [[Mladina]]. Í kjölfarið var hann útskúfaður af kommúnistaflokkinum og fékk hvergi vinnu. Um miðbik [[níundi áratugurinn|níunda áratugarins]] starfaði hann sem [[forritun|forritari]] og leiðsögumaður um fjöll. Eftir því sem pólitískar umbætur í Slóveníu jukust og höftum á [[tjáningarfrelsi]] var fækkað fékk hann aftur að vinna við dagblaðið Mladina. == JBTZ-réttarhöldin == Þann [[30. maí]] [[1988]] var Janez handtekinn ásamt tveimur öðrum starfsmönnum Mladina og liðþjálfa júgóslavenska hersins. Þeim var gefið að sök að hafa í fórum sínum hernaðarleyndarmál. Hin svokölluðu [[JBTZ-réttarhöldin|JBTZ-réttarhöld]] voru haldin bak við luktar dyr og þeir fengu ekki að verja sig. Enn fremur voru réttarhöldin haldin á [[serbó-króatíska|serbó-króatísku]] (opinberu tungumáli júgóslavneska hersins) en ekki á [[móðurmál]]i þeirra [[slóvenska|slóvensku]]. Janez fékk 18 mánaða dóm sem hann átti að taka út í hámarks-öryggisfangelsinu Dob, [[almenningur]] brást harkalega við og því var ákveðið að hann skyldi taka út refsinguna í [[Ig]]. Eftir að hafa verið hálft ár í fangelsinu var honum sleppt. == Stjórnmál == Janez kom að stofnun nýs stjórnmálaflokks (SDZ) árið [[1989]] og vann sem [[ritstjóri]] tímaritsins ''Demokracija'' fram að þingkosningum í maí 1990. Hann var fyrst um sinn varaformaður flokksins og því næst þingsflokksformaður. Eftir kosningarnar fékk hann embætti varnarmálaráðherra. [[Tíu daga stríðið]], sjálfstæðisstríð Slóveníu, hófst [[26. júní]] [[1991]]. Undir leiðsögn Janezar beitti slóvenski herinn skæruliðataktík gegn ofjörlum sínum, júgóslavneska hernum. Að sjálfstæði fengnu leystist flokkur Janezar upp og hann gekk í Lýðræðisflokk Slóveníu. Hann var áfram varnarmálaráðherra fram í mars 1994 þegar [[Janez Drnovšek]], þáverandi forsætisráðherra, leyst hann úr embætti vegna ásakana um að herinn hefði haft óeðlieg afskipti af borgurum. Eftir að rannsókn hafði farið fram var Janez sýknaður af ásökunum. Þann [[3. nóvember]] [[2004]], að þingkosningum loknum, var Janez skipaður forsætisráðherra af Drnovšek forseta landsins. Hann var forsætisráðherra eitt [[kjörtímabil]] þar til arftaki hans [[Borut Pahor]] tók við af honum veturinn 2008. == Tengill == {{commonscat}} * [http://www.kpv.gov.si/index.php?id=225&L=1 Heimasíða Forsætisráðherra Slóveníu] á ensku ==Tilvísanir== <references/> {{fe|1958|Janša, Janez}} {{DEFAULTSORT:Janša, Janez}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Slóveníu]] [[Flokkur:Formenn Lýðræðisflokks Slóveníu]] [[Flokkur:Slóvenskir rithöfundar]] [[Flokkur:Forsetar evrópska ráðsins]] o3gjotns20oazmby4zxh3p47ct92sfd 1964187 1964184 2026-05-25T07:47:08Z TKSnaevarr 53243 1964187 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Janez Janša | mynd = Izredno zasedanje Evropskega sveta 09 (cropped).jpg | titill= Forsætisráðherra Slóveníu | stjórnartíð_start = 22. maí 2026 | forseti = [[Nataša Pirc Musar]] | forveri = [[Robert Golob]] | stjórnartíð_start2 = 3. mars 2020 | stjórnartíð_end2 = 25. maí 2022 | forseti2 = [[Borut Pahor]] | forveri2 = [[Marjan Šarec]] | eftirmaður2 = [[Robert Golub]] | stjórnartíð_start3 = 10. febrúar 2012 | stjórnartíð_end3 = 20. mars 2013 | forseti3 = [[Danilo Türk]]<br>[[Borut Pahor]] | forveri3 = [[Borut Pahor]] | eftirmaður3 = [[Alenka Bratušek]] | stjórnartíð_start4 = 3. desember 2004 | stjórnartíð_end4 = 21. nóvember 2008 | forseti4 = [[Janez Drnovšek]]<br>[[Danilo Türk]] | forveri4 = [[Anton Rop]] | eftirmaður4 = [[Borut Pahor]] | myndatexti1 = Janez Janša árið 2022. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1958|9|17}} | fæðingarstaður = [[Grosuplje]], [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]] (nú Slóveníu) | dánardagur = | dánarstaður = | þjóderni = [[Slóvenía|Slóvenskur]] | maki = Silva Predalič<br>Urška Bačovnik (2009–) | stjórnmálaflokkur = [[Lýðræðisflokkur Slóveníu]] | börn = | þekktur_fyrir = | bústaður = | atvinna = | háskóli = Háskólinn í Ljubljana | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Janez Janša''', skírður Ivan Janša, (f. [[17. september]] [[1958]] í [[Ljubljana]] í [[Slóvenía|Slóveníu]]) er slóvenskur stjórnmálamaður, formaður [[Lýðræðisflokkur Slóveníu|Lýðræðisflokks Slóveníu]], núverandi ([[2004]]–[[2008]], [[2012]]–[[2012]], [[2020]]–[[2022]], [[2026]]–) [[forsætisráðherra]] Slóveníu. Hann hefur verið formaður flokksins frá árinu [[1993]]. Janez á tvö börn með Silva Predalič en hefur sést við opinber tækifæri með 28 ára lækni, Urška Bačovnik að nafni. Hann hefur gefið út nokkrar bækur. Tvær best þekktu þeirra eru ''Premiki'' (e. ''The Making of the Slovenian State'', 1992) og ''Okopi'' (e. ''Barricades'', 1994), sem fjallar um þróun Slóveníu í átt að [[þingræði]]slegu stjórnarfyrirkomulagi. Janša er náinn bandamaður [[Viktor Orbán|Viktors Orbán]], forsætisráðherra [[Ungverjaland]]s.<ref>https://www.politico.eu/article/slovenian-survivor-targets-victory-a-la-orban/</ref><ref>{{Cite web |url=https://euobserver.com/tickers/141960 |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-14 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406191440/https://euobserver.com/tickers/141960 |url-status=dead }}</ref> == Ferill == Janez útskrifaðist frá [[Háskólinn í Ljubljana|Háskólanum í Ljubljana]] árið [[1982]] með gráðu í varnarfræðum (e. defence studies) og hóf störf við slóvenska varnarmálaráðuneytið. Á yngri árum var hann meðlimur í [[Júgóslavneski kommúnistaflokkurinn|kommúnistaflokknum]] og tók virkan þátt í félagsstarfi þar. Ári eftir útskrift sína birtist fyrsta grein hans sem gagnrýndi [[júgóslavneski herinn|júgóslavneska herinn]] í hinu rótttæka slóvenska blaði [[Mladina]]. Í kjölfarið var hann útskúfaður af kommúnistaflokkinum og fékk hvergi vinnu. Um miðbik [[níundi áratugurinn|níunda áratugarins]] starfaði hann sem [[forritun|forritari]] og leiðsögumaður um fjöll. Eftir því sem pólitískar umbætur í Slóveníu jukust og höftum á [[tjáningarfrelsi]] var fækkað fékk hann aftur að vinna við dagblaðið Mladina. == JBTZ-réttarhöldin == Þann [[30. maí]] [[1988]] var Janez handtekinn ásamt tveimur öðrum starfsmönnum Mladina og liðþjálfa júgóslavenska hersins. Þeim var gefið að sök að hafa í fórum sínum hernaðarleyndarmál. Hin svokölluðu [[JBTZ-réttarhöldin|JBTZ-réttarhöld]] voru haldin bak við luktar dyr og þeir fengu ekki að verja sig. Enn fremur voru réttarhöldin haldin á [[serbó-króatíska|serbó-króatísku]] (opinberu tungumáli júgóslavneska hersins) en ekki á [[móðurmál]]i þeirra [[slóvenska|slóvensku]]. Janez fékk 18 mánaða dóm sem hann átti að taka út í hámarks-öryggisfangelsinu Dob, [[almenningur]] brást harkalega við og því var ákveðið að hann skyldi taka út refsinguna í [[Ig]]. Eftir að hafa verið hálft ár í fangelsinu var honum sleppt. == Stjórnmál == Janez kom að stofnun nýs stjórnmálaflokks (SDZ) árið [[1989]] og vann sem [[ritstjóri]] tímaritsins ''Demokracija'' fram að þingkosningum í maí 1990. Hann var fyrst um sinn varaformaður flokksins og því næst þingsflokksformaður. Eftir kosningarnar fékk hann embætti varnarmálaráðherra. [[Tíu daga stríðið]], sjálfstæðisstríð Slóveníu, hófst [[26. júní]] [[1991]]. Undir leiðsögn Janezar beitti slóvenski herinn skæruliðataktík gegn ofjörlum sínum, júgóslavneska hernum. Að sjálfstæði fengnu leystist flokkur Janezar upp og hann gekk í Lýðræðisflokk Slóveníu. Hann var áfram varnarmálaráðherra fram í mars 1994 þegar [[Janez Drnovšek]], þáverandi forsætisráðherra, leyst hann úr embætti vegna ásakana um að herinn hefði haft óeðlieg afskipti af borgurum. Eftir að rannsókn hafði farið fram var Janez sýknaður af ásökunum. Þann [[3. nóvember]] [[2004]], að þingkosningum loknum, var Janez skipaður forsætisráðherra af Drnovšek forseta landsins. Hann var forsætisráðherra eitt [[kjörtímabil]] þar til arftaki hans [[Borut Pahor]] tók við af honum veturinn 2008. == Tengill == {{commonscat}} * [http://www.kpv.gov.si/index.php?id=225&L=1 Heimasíða Forsætisráðherra Slóveníu] á ensku ==Tilvísanir== <references/> {{fe|1958|Janša, Janez}} {{DEFAULTSORT:Janša, Janez}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Slóveníu]] [[Flokkur:Formenn Lýðræðisflokks Slóveníu]] [[Flokkur:Slóvenskir rithöfundar]] [[Flokkur:Forsetar evrópska ráðsins]] lktrga0qftv2za8posfu32qvcd2gmrd 1964188 1964187 2026-05-25T07:47:43Z TKSnaevarr 53243 1964188 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Janez Janša | mynd = Izredno zasedanje Evropskega sveta 09 (cropped).jpg | titill= Forsætisráðherra Slóveníu | stjórnartíð_start = 22. maí 2026 | forseti = [[Nataša Pirc Musar]] | forveri = [[Robert Golob]] | stjórnartíð_start2 = 3. mars 2020 | stjórnartíð_end2 = 25. maí 2022 | forseti2 = [[Borut Pahor]] | forveri2 = [[Marjan Šarec]] | eftirmaður2 = [[Robert Golob]] | stjórnartíð_start3 = 10. febrúar 2012 | stjórnartíð_end3 = 20. mars 2013 | forseti3 = [[Danilo Türk]]<br>[[Borut Pahor]] | forveri3 = [[Borut Pahor]] | eftirmaður3 = [[Alenka Bratušek]] | stjórnartíð_start4 = 3. desember 2004 | stjórnartíð_end4 = 21. nóvember 2008 | forseti4 = [[Janez Drnovšek]]<br>[[Danilo Türk]] | forveri4 = [[Anton Rop]] | eftirmaður4 = [[Borut Pahor]] | myndatexti1 = Janez Janša árið 2022. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1958|9|17}} | fæðingarstaður = [[Grosuplje]], [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]] (nú Slóveníu) | dánardagur = | dánarstaður = | þjóderni = [[Slóvenía|Slóvenskur]] | maki = Silva Predalič<br>Urška Bačovnik (2009–) | stjórnmálaflokkur = [[Lýðræðisflokkur Slóveníu]] | börn = | þekktur_fyrir = | bústaður = | atvinna = | háskóli = Háskólinn í Ljubljana | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Janez Janša''', skírður Ivan Janša, (f. [[17. september]] [[1958]] í [[Ljubljana]] í [[Slóvenía|Slóveníu]]) er slóvenskur stjórnmálamaður, formaður [[Lýðræðisflokkur Slóveníu|Lýðræðisflokks Slóveníu]], núverandi ([[2004]]–[[2008]], [[2012]]–[[2012]], [[2020]]–[[2022]], [[2026]]–) [[forsætisráðherra]] Slóveníu. Hann hefur verið formaður flokksins frá árinu [[1993]]. Janez á tvö börn með Silva Predalič en hefur sést við opinber tækifæri með 28 ára lækni, Urška Bačovnik að nafni. Hann hefur gefið út nokkrar bækur. Tvær best þekktu þeirra eru ''Premiki'' (e. ''The Making of the Slovenian State'', 1992) og ''Okopi'' (e. ''Barricades'', 1994), sem fjallar um þróun Slóveníu í átt að [[þingræði]]slegu stjórnarfyrirkomulagi. Janša er náinn bandamaður [[Viktor Orbán|Viktors Orbán]], forsætisráðherra [[Ungverjaland]]s.<ref>https://www.politico.eu/article/slovenian-survivor-targets-victory-a-la-orban/</ref><ref>{{Cite web |url=https://euobserver.com/tickers/141960 |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-14 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406191440/https://euobserver.com/tickers/141960 |url-status=dead }}</ref> == Ferill == Janez útskrifaðist frá [[Háskólinn í Ljubljana|Háskólanum í Ljubljana]] árið [[1982]] með gráðu í varnarfræðum (e. defence studies) og hóf störf við slóvenska varnarmálaráðuneytið. Á yngri árum var hann meðlimur í [[Júgóslavneski kommúnistaflokkurinn|kommúnistaflokknum]] og tók virkan þátt í félagsstarfi þar. Ári eftir útskrift sína birtist fyrsta grein hans sem gagnrýndi [[júgóslavneski herinn|júgóslavneska herinn]] í hinu rótttæka slóvenska blaði [[Mladina]]. Í kjölfarið var hann útskúfaður af kommúnistaflokkinum og fékk hvergi vinnu. Um miðbik [[níundi áratugurinn|níunda áratugarins]] starfaði hann sem [[forritun|forritari]] og leiðsögumaður um fjöll. Eftir því sem pólitískar umbætur í Slóveníu jukust og höftum á [[tjáningarfrelsi]] var fækkað fékk hann aftur að vinna við dagblaðið Mladina. == JBTZ-réttarhöldin == Þann [[30. maí]] [[1988]] var Janez handtekinn ásamt tveimur öðrum starfsmönnum Mladina og liðþjálfa júgóslavenska hersins. Þeim var gefið að sök að hafa í fórum sínum hernaðarleyndarmál. Hin svokölluðu [[JBTZ-réttarhöldin|JBTZ-réttarhöld]] voru haldin bak við luktar dyr og þeir fengu ekki að verja sig. Enn fremur voru réttarhöldin haldin á [[serbó-króatíska|serbó-króatísku]] (opinberu tungumáli júgóslavneska hersins) en ekki á [[móðurmál]]i þeirra [[slóvenska|slóvensku]]. Janez fékk 18 mánaða dóm sem hann átti að taka út í hámarks-öryggisfangelsinu Dob, [[almenningur]] brást harkalega við og því var ákveðið að hann skyldi taka út refsinguna í [[Ig]]. Eftir að hafa verið hálft ár í fangelsinu var honum sleppt. == Stjórnmál == Janez kom að stofnun nýs stjórnmálaflokks (SDZ) árið [[1989]] og vann sem [[ritstjóri]] tímaritsins ''Demokracija'' fram að þingkosningum í maí 1990. Hann var fyrst um sinn varaformaður flokksins og því næst þingsflokksformaður. Eftir kosningarnar fékk hann embætti varnarmálaráðherra. [[Tíu daga stríðið]], sjálfstæðisstríð Slóveníu, hófst [[26. júní]] [[1991]]. Undir leiðsögn Janezar beitti slóvenski herinn skæruliðataktík gegn ofjörlum sínum, júgóslavneska hernum. Að sjálfstæði fengnu leystist flokkur Janezar upp og hann gekk í Lýðræðisflokk Slóveníu. Hann var áfram varnarmálaráðherra fram í mars 1994 þegar [[Janez Drnovšek]], þáverandi forsætisráðherra, leyst hann úr embætti vegna ásakana um að herinn hefði haft óeðlieg afskipti af borgurum. Eftir að rannsókn hafði farið fram var Janez sýknaður af ásökunum. Þann [[3. nóvember]] [[2004]], að þingkosningum loknum, var Janez skipaður forsætisráðherra af Drnovšek forseta landsins. Hann var forsætisráðherra eitt [[kjörtímabil]] þar til arftaki hans [[Borut Pahor]] tók við af honum veturinn 2008. == Tengill == {{commonscat}} * [http://www.kpv.gov.si/index.php?id=225&L=1 Heimasíða Forsætisráðherra Slóveníu] á ensku ==Tilvísanir== <references/> {{fe|1958|Janša, Janez}} {{DEFAULTSORT:Janša, Janez}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Slóveníu]] [[Flokkur:Formenn Lýðræðisflokks Slóveníu]] [[Flokkur:Slóvenskir rithöfundar]] [[Flokkur:Forsetar evrópska ráðsins]] fooxwbdm3zha9jae9e9g2yxtbdx4e1s 0 59221 1964189 1960894 2026-05-25T08:21:18Z Woodyegg 98386 1964189 wikitext text/x-wiki '''Viðar Ísarr Eggertsson''' (f. [[18. júní]] [[1954]]) er [[leikstjóri]], [[leikari]] auk þess að hafa starfað sem [[Leikhússtjóri|leikhússtjóri]]. == Menntun == Viðar stundaði nám við [[Leiklistarskóli SÁL]] frá 1972 til 1975 og lauk því við [[Leiklistarskóla Íslands]] (nú: [[Listaháskóli Íslands]]) 1976. Einnig nám í Verkefnastjórnun - leiðtogaþjálfunná við [[Endurmenntun Háskóla Íslands]]. Auk þess hefur hann sótt ýmis námskeiða í leik, leikstjórn, útvarpsþáttagerð bæði hér heima og erlendis. ==Ferill== Viðar hefur starfað bæði sem leikstjóri og leikari auk þess að stofna leikhóp og verið leikhússtjóri. Hann hefur leikstýrt á sviði yfir 50 leikverkum auk þess að leikstýra fyrir útvarp og sjónvarp. Leikið í um 70 leikverkum á sviði, að viðbættum hlutverkum í útvarpi, sjónvarpi og kvikmyndum. Auk þess hefur hann starfað erlendis, sem leikari á Írlandi og sem leikstjóri í Færeyjum Viðar var einn af stofnendum [[Leiklistarskóli SÁL|Leiklistarskóla SÁL]] 1972, einn af fjölda stofnenda [[Alþýðuleikhúsið|Alþýðuleikhússins]] - sunnandeildar árið 1978 og stofnaði sjálfstæða leikhópinn, [[EGG-leikhúsið]]1981. Hann var leikhússtjóri [[Leikfélag Akureyrar|Leikfélags Akureyrar]] 1993 - 1996, [[Leikfélag Reykjavíkur|Leikfélags Reykjavíkur]] 1996 og [[Útvarpsleikhúsið|Útvarpsleikhússins]] 2008 - 2015. Viðar hefur hlotið ýmsar viðurkenningar og verðlaun fyrir leik og leikstjórn og verið boðið með sýningar sínar víða um lönd. Hann hefur verið dagskrárgerðarmaður við [[Rás 1]] - RÚV frá árinu 1977 og á að baki fjölda útvarpsþátta aðallega um menningarmál en líka þjóðlegan fróðleik og viðtalsþætti. Eftir sextugt hóf Viðar þátttöku í félagsmálum eldri borgara og hefur verið virkur baráttumaður fyrir bættum kjörum eftirlaunafólks. Einnig hefur hann verið einn helsti baráttumaður fyrir réttlæti til handa svonefndu „vöggustofubörnum", kornabörn sem vistuð voru á vöggustofum á árunum 1949-1979.<ref>{{Cite web|url=https://reykjavik.is/leit#?cludoquery=v%C3%B6ggustofur&cludopage=1&cludoinputtype=standard|title=Leit {{!}} Reykjavik|website=reykjavik.is|language=is|access-date=2025-01-03}}</ref> == Störf == === Leikstjórn === ==== Helstu leikstjórnarverkefni í atvinnuleikhúsi ==== * Sannar sögur af sálarlífi systra, leikgerð Viðars úr skáldsögum, höfundur þeirra: [[Guðbergur Bergsson]], [[Þjóðleikhúsið]] 1994 og hlaut [[Menningarverðlaun DV]] 1995 fyrir leikgerð og leikstjórn. * Kaffi e. [[Bjarni Jónsson]], Þjóðleikhúsið 1998. Var þeirri sýningu boðið á Bonner Biennale í Þýskalandi 1998. * Hægan, Elektra e. [[Hrafnhildur Hagalín|Hrafnhildi Hagalín]], Þjóðleikhúsið 2000. Sýningin var tilnefnd til Menningarverðlauna DV auk þess að vera boðið á Norræna leiklistardaga í Færeyjum 2002 * Shopping & Fucking e. Mark Ravenhill, EGG-leikhúsið 2000. * Öndvegiskonur e. Werner Schwab, Borgarleikhúsið 2001. * Laufin í Toscana e. Lars Norén, Þjóðleikhúsið 2001. * Túskildingsóperan e. [[Bertolt Brecht]] og [[Kurt Weill]], [[Nemendaleikhúsið]] 2001. Menningarverðlaun DV 2002 fyrir þrjár síðastnefndu sýningarnar, Öndvegiskonur, Laufin í Toscana og Túskildingsóperuna. ==== Helstu leikstjórnarverkefni í áhugaleikhúsi ==== * Þið munið hann Jörund e. [[Jónas Árnason]], [[Leikfélag Selfoss]] 1984 (tvenn verðlaun á leiklistarhátíð í Dundalk á Írlandi: sýningin og besti karlleikari í aukahlutverki). * Smáborgarabrúðkaup, e. Bertolt Brecht, Leikfélag Selfoss 1997 (valin Áhugaverðasta áhugaleiksýning ársins og sýnd í Þjóðleikhúsinu 1997). * Sálir Jónanna ganga aftur, e. Hugleikara, [[Hugleikur]] 1998 (boðid á leiklistarhátíðir í Noregi, Litháen og Færeyjum 1998-99). * Hvenær kemurðu aftur raudhærði riddari? e. Mark Medoff, [[Leikfélag Hafnarfjarðar]], 2000 (verðlaun: besta leikkona í aðalhlutverki á Leiklistarhátíð Bandalags íslenskra leikfélaga, 2000). ==== Helstu leikstjórnarverkefni í Útvarpsleikhúsinu ==== * Rung læknir e. [[Jóhann Sigurjónsson]], 1978. * Basil fursti 16 þættir í leikgerð Viðars, 1990. * Þrautagangan frá Yanacocha til framtíðar e. Manuel Scorsa 1991. * Einhverjar raddir e. Joe Penhall, 2001. * Dáið er allt án drauma höfundur leikgerðar Bjarni Jónsson úr skáldsögu [[Halldór Kiljan Laxness]], [[Barn náttúrunnar]], 2002. * Hinn íslenski aðall - höfundur leikrits Bjarni jónsson, byggt á skáldævisögu, höfundur hennar: [[Þórbergur Þórðarson]], 2004. Íslensku sviðslistaverðlaunin, [[Gríman]], 2004. * [[Skugga-Sveinn]] e. [[Matthías Jochumsson]], 2005. Gefið út af [[Hljóðbók.is|hljóðbók.is]] 2007 * Söngur hrafnanna e. Árna Kristjánsson, 2014. Íslensku sviðslistaverðlaunin, Gríman, 2014. ==== Leikstjórn í sjónvarpi: ==== Framleitt af Ríkissjónvarpinu og sýnt þar. * Vilhjálmur og Karitas e. Sigurður Valgeirsson og Sveinbjörn I. Baldvinsson, 1984-85. * Fastir liðir eins og venjulega (aðstoðarleikstjóri [[Gísli Rúnar Jónsson|Gísla Rúnars Jónssonar]]), e. [[Edda Björgvinsdóttir]], [[Helga Thorberg]] og Gísli Rúnar, 1985 *Vilborg í gluggaröð e. Sigurður Valgeirsson og Sveinbjörn I. Baldvinsson * Á jólaróli e. [[Iðunn Steinsdóttir|Iðunn Steinsdóttr]], 1987. * Íslensk þrá - tveir sjónvarpseinleikir e. Guðberg Bergsson, 2000. === Önnur störf í leikhúsi === * Stofnandi og aðaldriffjöður EGG-leikhússins frá stofnun þess 1981. * Leikhússtjóri Leikfélags Akureyrar frá vori 1993 til ársloka 1995. Ráðinn þá sem leikhússtjóri hjá Leikfélag Reykjavíkur og sinnti því í nokkrar vikur. * Leikhússtjóri Útvarpsleikhússins á RÚV, 1. janúar 2008 - 1. desember 2015. * Skrifað nokkrar leikgerðir fyrir svið og útvarp. * Ritstjóri leikskráa fyrir Alþýðuleikhúsið, EGG-leikhúsið og Leikfélag Akureyrar. * Gert leikmyndir fyrir sumar sýningar sínar í áhugaleikhúsum, sem og fyrir Alþýðuleikhúsið og EGG-leikhúsið. * Stundakennari við Háskóla Íslands, Leiklistarskóla Íslands, Leiklistardeild LHÍ og Leiklistarskóla Bandalagsins. === Önnur starfsreynsla === * Höfundur hundruða útvarpsþátta fyrir Ríkisútvarpið. * Höfundur greina og viðtala fyrir dagblöð, tímarit og vefmiðla. * Stundakennari í hagnýtri fjölmiðlun við Háskóla Íslands. * Stundakennari í leiklist við Listaháskóla Íslands * Skrifstofustjóri LEB - [[Landssamband eldri borgara]] * Verkefnastjóri fyrir [[Félag eldri borgara í Reykjavík]], [[Grái herinn|Gráa herinn]] og LEB - [[Landssamband eldri borgara]] * Ýmis störf til sjós og lands á yngri árum. === Helstu trúnaðarstörf === * [https://www.althingi.is/altext/cv/is/cv/Viðar_Eggertsson/1491/?nfaerslunr=1491 Þingmaður Samfylkingarinnar] sem 3. þingmaður í [[Reykjavíkurkjördæmi suður]] tímabundið, 20.02.2023 - 07.05.2023, fyrir [https://www.althingi.is/altext/cv/is/cv/Kristrún_Frostadóttir/1417/?nfaerslunr=1417 Kristrúnu Frostadóttur.] * Varamaður i stjórn Ríkisútvarpsins 2022 - * 2. varaþingmaður [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]] í Reykjavíkurkjördæmi suður 2021 - 2024 * Fulltrúi (varaformaður og ritari 2021 - 2023) í fulltrúaráði Leigufélags aldraðra 2021 - 2025 * Fulltrúi FEB í fulltrúaráði Múlabæjar 2021 - 2025 * Meðstjórnandi / varamaður í stjórn FEB - Félags eldri borgara í Reykjavík 2020 - 2024 * Í Öldungaráði Reykjavíkurborgar. Fulltrúi FEB (varaformaður frá hausti 2022) 2020 - 2024. Fulltrúi U3A 2024 - 2026 * Í stjórn Menningarsjóðs Félags leikstjóra á Íslandi 2020 - 2022 * Formaður stjórnar Leiklistarsjóðs [[Þorsteinn Ö. Stephensen|Þorsteins Ö Stephensen]] við RÚV 2015 - * Setið oft og tíðum í dómnefndum eins og t.d. [[Gríman]] - íslensku sviðslistaverðlaunin, [[Eddan]] - íslensku kvikmyndaverðlaunin, Ljóðasamkeppni Hinsegin daga og [[Íslensku bókmenntaverðlaunin]]. * Í stjórn [[Samtökin '78|Samtakanna 78]] 2005 - 2007 * Forseti Sviðslistasambands Íslands 2002 - 2009 * Formaður Félags leikstjóra á Íslandi 1991 - 1992 og 2002 - 2007 * Í stjórn og síðar sérstakur ráðgjafi stjórnar Alþjóða leikhúsmálastofnunarinnar, (e.The International Theatre Institute ITI) 2002 - 2009 * Í stjórn NTU, Norræna leiklistarsambandsins 2002 - 2007 * Dagskrárnefnd [[Listahátíð í Reykjavík|Listahátíð]] 2002 og 2004 * Í stjórn [[Norðurlandahúsið|Norðurlandahússins]] í Færeyjum 2000 - 2005 * Ritari í stjórn Sviðslistasambands Íslands 1999 - 2002 * Ritari í stjórn Félags leikstjóra á Íslandi 1999 - 2002 * Í stjórn [[Íslenski dansflokkurinn|Íslenska dansflokksins]] 1996 - 2000 * Í stjórn Félag íslenskra leikara 1981 - 1987 ;<big>Verðlaun</big> * [[Menningarverðlaun DV]] 1995 í leiklist fyrir leikstjórn og leikgerð Sannar sögur af sálarlífi systra ([[Þjóðleikhúsið]]) * [[Menningarverðlaun DV]] 2001 í leiklist fyrir leikstjórn á þremur leiksýningum: Öndvegiskonur (Borgarleikhúsið), Laufin í Toscana (Þjóðleikhúsið) og Túskildingsóperan (Nemendaleikhúsið) * [[Gríman]], íslensku sviðslistaverðlaunin 2004 fyrir útvarpsverk ársins, Hinn íslenski aðall (Útvarpsleikhúsið, RÚV) * [[Gríman|Gríman,]] íslensku sviðslistaverðlaunin 2014 fyrir útvarpsverk ársins, Söngur hrafnanna (Útvarpsleikhúsið, RÚV) [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Íslenskir leikstjórar]] [[Flokkur:Íslenskir leikhússtjórar]] {{f|1954|Viðar Eggersson}} ohhhgovej9km0nralev0yafldkjo2wc 0 59341 1964202 1769921 2026-05-25T11:08:51Z ~2026-31223-79 116966 1964202 wikitext text/x-wiki [[Image:Eiríkur í Vogsósum.jpg|right|thumb|Köttur stekkur á Eirík í Vogsósum. Tréstunga eftir George Pearson eftir teikningu eftir Johann Baptist Zwecker.]] '''Séra Eiríkur Magnússon í Vogsósum''' ([[1638]] – [[1716]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[prestur]] og [[:Flokkur:Íslenskar þjóðsagnapersónur|þjóðsagnapersóna]]. Hann var sonur Magnúsar Eiríkssonar lögréttumanns í [[Njarðvík]] og Guðrúnar Jónsdóttur frá [[Reykjavík]]. Hann ólst upp og lærði hjá [[Jón Daðason|Jóni Daðasyni]] presti í [[Arnarbæli]], frægum galdramanni, og virðist við það hafa fengið á sig [[galdrar|galdraorð]] sem loddi við hann síðan. [[1668]] varð hann aðstoðarprestur Jóns en fékk [[Strandarkirkja|Selvogskirkju]] [[1677]] og hélt til dauðadags. Hann var [[húsmaður]] að [[Vogsósar|Vogsósum]] í [[Selvogur|Selvogi]] og lést þar.hhhhh [[Flokkur:Íslenskir prestar]] [[Flokkur:Íslenskir galdramenn]] {{fd|1638|1716}} [[Flokkur:Íslendingar á 17. öld]] [[Flokkur:Íslendingar á 18. öld]] a2w17sja13xn4zbzxz0xypt2x303cr2 1964203 1964202 2026-05-25T11:09:10Z ~2026-31223-79 116966 1964203 wikitext text/x-wiki [[Image:Eiríkur í Vogsósum.jpg|right|thumb|Köttur stekkur á Eirík í Vogsósum. Tréstunga eftir George Pearson eftir teikningu eftir Johann Baptist Zwecker.]] '''Séra Eiríkur Magnússon í Vogsósum''' ([[1638]] – [[1716]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[prestur]] og [[:Flokkur:Íslenskar þjóðsagnapersónur|þjóðsagnapersóna]]. Hann var sonur Magnúsar Eiríkssonar lögréttumanns í [[Njarðvík]] og Guðrúnar Jónsdóttur frá [[Reykjavík]]. Hann ólst upp og lærði hjá [[Jón Daðason|Jóni Daðasyni]] presti í [[Arnarbæli]], frægum galdramanni, og virðist við það hafa fengið á sig [[galdrar|galdraorð]] sem loddi við hann síðan. [[1668]] varð hann aðstoðarprestur Jóns en fékk [[Strandarkirkja|Selvogskirkju]] [[1677]] og hélt til dauðadags. Hann var [[húsmaður]] að [[Vogsósar|Vogsósum]] í [[Selvogur|Selvogi]] og lést þar. [[Flokkur:Íslenskir prestar]] [[Flokkur:Íslenskir galdramenn]] {{fd|1638|1716}} [[Flokkur:Íslendingar á 17. öld]] [[Flokkur:Íslendingar á 18. öld]] bbk0ovk2zzpq1bk2gm44cul66t5qmm2 0 76293 1964190 1958548 2026-05-25T08:24:35Z Woodyegg 98386 1964190 wikitext text/x-wiki '''Landssamband eldri borgara''' var stofnað 19. júní 1989 á Akureyri af níu félögum eldri borgara víðs vegar um landið. 59 félög eldri borgara, með um 36 þúsund félagsmenn, eiga nú aðild að LEB. Sambandið er sjálfstætt starfandi landssamband sem gætir hlutleysis varðandi trúmál og stjórnmálaflokka. Hlutverk landssambandsins er að vinna að hagsmuna-, velferðar- og áhugamálum aldraðra og koma fram gagnvart stjórnvöldum. Einnig stuðlar LEB að samvinnu félaga eldri borgara og að slík félög séu starfandi í öllum sveitarfélögum landsins. Algengast er að heilt sveitarfélag sé starfssvæði hvers félags eldri borgara en landfræðilegar aðstæður og afleiðingar sameiningar sveitarfélaga gera það að verkum að félög eldri borgara geta spannað fleiri en eitt sveitarfélag eða að fleiri en eitt félag eldri borgara starfar í einu sveitarfélagi. Hvert sveitarfélag ber að hafa á sínum vegum öldungaráð sem að jafnaði er m.a. skipað amk. þremur fulltrúum eldri borgara sem öllu jafna eru fulltrúar félags eldri borgara í sveitarfélaginu. Landsfundur sem haldinn er árlega, fer með æðsta vald í málefnum Landssambands eldri borgara og kýs sambandinu fimm manna stjórn og þrjá til vara. Hvert aðildarfélag á rétt á amk 2 fulltrúum, fleiri eftir stærð aðildarfélaga. Aðild að landssambandinu geta átt félög fólks, sem er 60 ára og eldra, og vinna að hagsmuna-, velferðar- og áhugamálum eldri borgara. Einnig getur félag orðið aðili að LEB þó félagaaðild þess miðist við lægra aldursmark en réttindi og skyldur félagsins miðast við þá félagsmenn sem eru 60 ára og eldri. Aðild nýrra aðildarfélaga er háð samþykki landsfundar LEB en stjórn LEB getur veitt nýju félagi aukaaðild og rétt til þátttöku í starfsemi sambandsins án annarra réttinda fram að næsta landsfundi, þar sem tillaga um aðild verður afgreidd. LEB gefur út tímaritið ''LEB-blaðið'' (áður Listin að lifa) == Myndir == <gallery widths="90px" heights="60px" perrow="5"> Mynd:OB090511-6791 LES.JPG|Á stjórnarfundi 11. maí 2009 Mynd:HH090513-1265 LEB Helgi Hjalmsson.JPG|Landsfundur: Ávarp formanns Mynd:HH090513-1268 LEB Arni Pall Arnason.JPG|Landsfundur: Ræða Árna Páls Árnasonar Mynd:HH090513-1269 LEB Stefan Olafsson.JPG|Landsfundur: Ræða Stefáns Ólafssonar Mynd:HH090513-1287 LEB Margret Margeirsdottir.JPG|Landsfundur: Ræða Margrétar Margeirsdóttur Mynd:OB090513-6792 LES ÁrniPáll Stefán Borgþór.JPG|Landsfundur: Árni Páll, Stefán og Borgþór Mynd:OB090513-6800 LES Fulltrúar.JPG|Á Landsfundi 13.-14. maí 2009 </gallery> == Ytri tenglar == * [http://www.leb.is Landssamband eldri borgara] * [http://www.felagsmalaraduneyti.is/malaflokkar/malefni_aldradra/ Félags- og tryggingamálaráðuneyti - Málefni aldraðra] * [http://www.heilbrigdisraduneyti.is Heilbrigðisráðuneyti] {{Webarchive|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20080724135711/www.heilbrigdisraduneyti.is/stofnanir/oldrunarstofnanir/ |date=2008-07-24 }} ** [https://island.is/reglugerdir?rn=hr Reglugerðarsafn heilbrigðisráðuneytis] ** [https://www.stjornarradid.is/verkefni/lif-og-heilsa/oldrunarmal/thjonusta-vid-aldrada/ Stofnanir fyrir aldraða] *[https://www.althingi.is/lagasafn/?leitartegund=5&texti=aldraða&rodun=0 Lagasafn um aldraða] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070502151631/www.tr.is/eldri-borgarar/ Tryggingastofnun - Eldri borgarar] == Erlendir tenglar== * [http://www.losenior.dk/ Dönsk samtök] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091020071743/http://www.losenior.dk/ |date=2009-10-20 }} * [http://www.ifa-fiv.org/ International Federation on Ageing] {{S|1989}} [[Flokkur:Íslensk félagasamtök]] 1cfjv7p7yvvl0i5x48zsduqor37bsr9 0 77086 1964183 1958828 2026-05-25T07:44:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964183 wikitext text/x-wiki {{Engar heimildir}} '''Eykt''' er heiti á [[tími|tímalengd]], sem er einn áttundi hluti [[sólarhringur|sólarhringsins]] eða því sem næst þrjár [[klukkustund]]ir hver.<ref>{{Cite web|url=http://www.visindavefur.is/svar.php?id=1534|title=Hvaðan er orðið eykt komið? Hver er upprunaleg merking þess?|website=Vísindavefurinn|language=is|access-date=2026-04-04}}</ref> [[eyktarmark|Eyktarmörk]] eru þegar ein eykt endar og sú næsta byrjar. Eyktarmörkin gengu undir ákveðnum heitum og voru helstu [[tími|tímaviðmiðanir]] í daglegu tali.<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/70065|title=Málfarsbankinn|website=malfar.arnastofnun.is|access-date=2026-04-04|archive-date=2026-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410074818/https://malfar.arnastofnun.is/grein/70065|url-status=dead}}</ref> == Eyktarmörkin hétu == * miðnætti (kl. 24) * ótta (kl. 3) * miður morgunn eða rismál (kl. 6) * dagmál (kl. 9) * hádegi (kl. 12) * nón (kl. 15) * miður aftann (eða miðaftann) (kl. 18) * náttmál (kl. 21). Einnig var orðið eyktamark haft um viðmiðunarstaði, svo sem [[fjall]]atoppa, hóla eða hæðir eða jafnvel hlaðnar [[varða|vörður]], sem [[sól]]ina bar í séð frá ákveðnum [[bær|bæ]], á tilteknum tíma. Algengt var að slíkir staðir hétu eftir eyktamörkunum, svo sem eins og Nónvarða, Hádegishnúkur eða eitthvað slíkt. [[Flokkur:Tími]] [[Flokkur:Tímamælingafræði]] dh4piux456tel4athcgcxguxq49i52z 0 77807 1964115 1951263 2026-05-24T12:23:19Z Alvaldi 71791 /* Tilvísanir */ 1964115 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball club | name = Los Angeles Lakers | logo = Los Angeles Lakers logo.svg | imagesize = 250px | league = [[National Basketball Association|NBA]] | conference = Vesturdeild | division = Kyrrahafsriðill | founded = 1946 | history = '''Detroit Gems'''<br />1946–1947 (NBL)<br />'''Minneapolis Lakers'''<br />1947–1948 (NBL)<br />1948–1949 (BAA)<br />1949–1960 (NBA)<br />'''Los Angeles Lakers'''<br />1960–nú | arena = Crypto.com Arena | location = [[Los Angeles|Los Angeles, California]] | colors = Fjólublár, gulur, svartur<br/>{{color box|#31006F}} {{color box|#FDB927}} {{color box|#000000}} | affiliation = [[South Bay Lakers]] | league_champs ='''18''' <br />'''NBL: 1''' (1948)<br />'''BAA: 1''' (1949)<br/>'''NBA: 16''' 1950, 1952, 1953, 1954, 1972, 1980, 1982, 1985, 1987, 1988, 2000, 2001, 2002, 2009, 2010, 2020) | competition1 = Bikarmeistarar | competition1_champs = '''1''' (2023) | ret_nums = '''14''' (<!-- Do not add Bill Russell. Only names hanging up in the arena should be listed here. -->[[Kobe Bryant|8]], [[Wilt Chamberlain|13]], [[Pau Gasol|16]], [[Michael Cooper|21]], [[Elgin Baylor|22]], [[Kobe Bryant|24]], [[Gail Goodrich|25]], [[Magic Johnson|32]], [[Kareem Abdul-Jabbar|33]], [[Shaquille O'Neal|34]], [[James Worthy|42]], [[Jerry West|44]], [[Jamaal Wilkes|52]], [[George Mikan|99]]) | website = {{URL|https://www.nba.com/lakers}} }} '''Los Angeles Lakers''' er [[körfubolti|körfuboltalið]] frá [[Los Angeles]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]] sem spilar í [[National Basketball Association|NBA deildinni]]. Heimavöllur liðsins er Crypto.com Arena sem liðið deilir með [[Los Angeles Sparks]] sem leikur í [[Women's National Basketball Association|WNBA]]. Félagið var stofnað árið [[1946]] sem Detroit Gems í [[Detroit]] í [[Michigan]] og keppti í [[National Basketball League (Bandaríkin)|National Basketball League]] (NBL).<ref name="nytimes-lakers-2024">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/06/18/sports/celtics-lakers-nba-champions.html|title=The Celtics Have 18 Championships. The Lakers? 17. (And Maybe One More.)|author1=Sopan Deb|date=18 June 2024|work=[[The New York Times]]|access-date=8 September 2024|quote=A truly terrible N.B.L. team was the Detroit Gems, which played for only one season, going 4-40 in 1946-1947. Benny Berger, a Minneapolis businessman, purchased the Gems and relocated the franchise to Minneapolis. He renamed them the Lakers.}}</ref> Eftir eitt ár í Detroit var félagið selt til viðskiptamanna frá [[Minneapolis]] sem fluttu liðið þangað og endurskýrðu það sem Lakers, en nafnið er sótt úr gælunafni [[fylki]]sins, „Land of 10.000 Lakes“.<ref name="The Nicknames">{{cite news|url=https://www.latimes.com/sports/la-xpm-2013-dec-14-la-sp-sports-nicknames-history-20131215-story.html|title=Name that team: How major pro sports franchises came by their names|author1=Jim Peltz|date=14 December 2014|work=[[The Los Angeles Times]]|access-date=8 September 2024|quote=When the Detroit Gems were moved to Minneapolis before the 1947-48 season, they settled on Lakers because of Minnesota’s thousands of lakes.}}</ref> Undir nýju nafni vann liðið NBL titilinn árið 1948. Tímabilið eftir flutti Lakers sig yfir í [[Basketball Association of America]] (BAA) þar sem þeir urðu strax meistarar. Eftir sameiningu NBL og BAA í NBA árið 1949 vann Lakers fjóra af næstu fimm NBA meistaratitlum áður en það flutti til Los Angeles fyrir 1960-1961 tímabilið. Í Los Angeles hefur félagið unnið 12 NBA meistaratitla, síðast árið 2020. Árið 2023 vann Lakers Bikarkeppni NBA sem var þá keppt í í fyrsta sinn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/sports/lakers-win-nbas-first-ever-season-tournament-title-rcna128907|title=Lakers win NBA's first-ever In-Season Tournament title|date=2023-12-10|website=NBC News|language=en|access-date=2024-10-27}}</ref> ==Titlar== *'''[[National Basketball League (Bandaríkin)|NBL]]''' **Meistarar (1): 1948 *'''[[Basketball Association of America|BAA]]''' **Meistarar (1): 1949¹ *'''[[National Basketball Association|NBA]]''' **Meistarar (16): 1950, 1952, 1953, 1954, 1972, 1980, 1982, 1985, 1987, 1988, 2000, 2001, 2002, 2009, 2010, 2020 **Tap í úrslitum (15): 1959, 1962, 1963, 1965, 1966, 1968, 1969, 1970, 1973, 1983, 1984, 1989, 1991, 2004, 2008 *'''[[Bikarkeppni NBA]]''' **Meistarar (1): 2023 *'''[[World Professional Basketball Tournament]]''' **Meistarar (1): 1948<ref>{{cite news |author1=Bill Carlson |title=Lakers 'World Champions' now |url=https://www.newspapers.com/article/the-minneapolis-star-after-mikan-scores/149899226/ |access-date=23 June 2024 |work=[[The Minneapolis Star]] |date=12 April 1948 |page=23|via=[[Newspapers.com]]}} {{open access}}</ref> *'''[[McDonald's meistaramótið]]''' **Meistarar (1): 1991 {{refbegin}} #''NBA deildin telur meistaratitla unna í BAA deildinni með titlum unnum í NBA deildinni.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/sports/2022/01/21/nba-history-nbl-baa/|title=How the NBA’s 75th anniversary sweeps away its early history|author1=Curtis Harris|date=21 January 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=23 June 2024}}</ref>'' {{refend}} ==Þekktir leikmenn== {{columns-list|colwidth=20em| *{{flagdeco|USA}} [[Elgin Baylor]] *{{flagdeco|USA}} [[George Mikan]] *{{flagdeco|USA}} [[James Worthy]] *{{flagdeco|USA}} [[Jerry West]] *{{flagdeco|USA}} [[Kareem Abdul-Jabbar]] *{{flagdeco|USA}} [[Kobe Bryant]] *{{flagdeco|USA}} [[LeBron James]] *{{flagdeco|Slovenia}} [[Luka Dončić]] *{{flagdeco|USA}} [[Magic Johnson]] *{{flagdeco|ESP}} [[Pau Gasol]] *{{flagdeco|ISL}} [[Pétur Guðmundsson]] *{{flagdeco|USA}} [[Shaquille O'Neal]] *{{flagdeco|Serbia}} [[Vlade Divac]] *{{flagdeco|USA}} [[Wilt Chamberlain]] |}} == Tilvísanir == {{Reflist}}{{NBA}} [[Flokkur:Bandarísk körfuknattleiksfélög]] [[Flokkur:Íþróttalið frá Los Angeles]] [[Flokkur:NBA lið]] [[Flokkur:NBL (Bandaríkin) lið]] 2e1gpaxi96m4ug86oxahtsz9h6q35q4 0 78068 1964197 1913708 2026-05-25T10:25:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964197 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Flugumýri.JPG|thumb|350px|right|Flugumýri.]] '''Flugumýri''' er bær og kirkjustaður í [[Blönduhlíð]] í [[Skagafjörður|Skagafirði]], við rætur [[Glóðafeykir|Glóðafeykis]], [[höfuðból]] að fornu og nýju. Bærinn er landnámsjörð [[Þórir dúfunef|Þóris dúfunefs]]<ref>{{Cite web|url=https://nat.is/flugumyri/|title=FLUGUMYRI|last=Birgir|date=2020-01-10|website=NAT|language=en-US|access-date=2025-05-01}}</ref> og er samkvæmt því sem segir í [[Landnámabók]] kenndur við hryssuna Flugu, mikið góðhross sem Þórir átti.<ref>{{Cite web|url=https://is.nat.is/flugumyri/|title=Flugumýri, Blönduhlíð - NAT ferðavísir|date=2020-05-04|language=is|access-date=2025-05-01}}</ref> == Saga == [[Mynd:Teikning af Flugumýrarkirkju.jpg|thumb]] Á Flugumýri hefur jafnan verið stórbýli og þar hafa ýmsir höfðingjar búið. Á [[Sturlungaöld]] var Flugumýri eitt af höfuðbólum [[Ásbirningar|Ásbirninga]] og þar bjó [[Kolbeinn ungi Arnórsson]] frá [[1233]] til dauðadags [[1245]]. Ekkja hans gaf biskupsstólnum á Hólum jörðina en [[Gissur Þorvaldsson]] keypti hana af stólnum, settist þar að vorið 1253 og byggði þar upp stóran bæ. Hann naut hans þó ekki lengi því að [[22. október]] um haustið, eftir brúðkaupsveislu Halls sonar Gissurar og [[Ingibjörg Sturludóttir|Ingibjargar Sturludóttur]], komu óvinir Gissurar að Flugumýri og reyndu að brenna hann inni. [[Flugumýrarbrenna]] er vafalaust þekktasti atburðurinn í sögu Flugumýrar.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3651285?iabr=on#page/n1/mode/2up/search/H%C3%B3last%C3%B3ll/inflections/true|title=Mánudagsblaðið - 33. Tölublað (14.09.1953) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-05-01}}</ref> Árið 1360 eignaðist [[Hólastóll]] jörðina aftur þegar [[Jón skalli Eiríksson]] biskup keypti hana og var hún í eigu stólsins upp frá því, allt þar til hann var lagður niður um aldamótin 1800 og stóljarðir seldar.<ref>{{Vefheimild|url=https://skraning.minjastofnun.is/Verkefni_2511.pdf|titill=Fornleifaskráning í Akrahreppi: Stóru-Akrar og Flugumýri|höfundur=Guðmundur St. Sigurðarson|höfundur2=Bryndís Zoëga|höfundur3=Sigríður Sigurðardóttir|útgefandi=Byggðasafn Skagfirðinga|ár=2008|bls=45}}</ref> Á fyrri öldum voru [[prestastefna|prestastefnur]] í [[Hólabiskupsdæmi]] oftast haldnar á Flugumýri.<ref>{{Vefheimild|url=https://opinvisindi.is/bitstream/handle/20.500.11815/1215/Altarisgangatilkennslu.pdf?sequence=1&isAllowed=y|titill=Altarisganga á Íslandi 1570-1720: Fyrirkomulag og áhrif|höfundur=Skúli S. Ólafsson|útgefandi=Háskóli Íslands|mánuður=Júní|ár=2014|bls=14}}</ref> Bærinn var læknissetur á fyrri hluta 19. aldar, þegar [[Ari Arason]] fjórðungslæknir bjó þar.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5913810?iabr=on#page/n11/mode/2up/|title=Læknablaðið : fylgirit - 28. fylgirit (01.07.1995) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-05-01}}</ref> [[Kvennaskóli Skagfirðinga]] var á Flugumýri [[1880]]-[[1882]] en þá var hann lagður niður. Skólinn hafði áður verið á Hjaltastöðum frá [[1878]] til [[1880]] og verið þar á undan á [[Ás (Hegranesi)|Ási]] í [[Hegranes]]i [[1877]] þar sem hann var stofnaður.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6560422?iabr=on#page/n17/mode/2up|title=Skagfirðingabók - 1. tölublað (01.01.1966) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-05-01}}</ref> Nú er stórt hrossabú á Flugumýri og þar er einnig rekin ferðaþjónusta.<ref>{{Cite web|url=https://www.icetourist.is/Accommodation/View/flugumyri-travel-service/|title=Iceland Tourism Blog {{!}} Best Travel Guide to Iceland|last=TusoDikens|date=2018-08-30|website=Iceland Tourism Blog|language=en-US|access-date=2025-05-01}}</ref> == Staðhættir == ''Virkishóll'' er fyrir ofan bæinn á Flugumýri, upp við Glóðafeyki,<ref>{{Cite web|url=https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18815/pdf|title=Nafnið.is|website=nafnid.arnastofnun.is|language=en|access-date=2025-05-01|archive-date=2025-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250501170605/https://nafnid.arnastofnun.is/ornefnaskra/18815/pdf|url-status=dead}}</ref> og eru þar [[fornminjar]] sem kunna að vera rústir af virki, líklega frá tíma Sturlunga. Þær eru friðlýstar. Inn með fjallinu gengur dalur sem heitir Flugumýrardalur að sunnan, en Hvammsdalur að vestan. Áin sem um hann rennur heitir nú Hvammsá en hét áður Glóðafeykisá.<ref>{{Vefheimild|url=https://skraning.minjastofnun.is/Verkefni_2511.pdf|titill=Fornleifaskráning í Akrahreppi: Stóru-Akrar og Flugumýri|höfundur=Guðmundur St. Sigurðarson|höfundur2=Bryndís Zoëga|höfundur3=Sigríður Sigurðardóttir|útgefandi=Byggðasafn Skagfirðinga|ár=2008|bls=86}}</ref> Þverdalur sem heitir Ranghali skerst úr dalnum til norðausturs og er um hann gömul gönguleið yfir í [[Hjaltadalur|Hjaltadal]]. == Flugumýrarkirkja == [[Mynd:Flugumýrarkirkja.JPG|thumb]] Kirkja hefur verið á Flugumýri frá fornu fari og er hennar fyrst getið í Sturlungu, þegar sagt er frá Flugumýrarbrennu, en þá var Gissur Þorvaldsson studdur í kirkjuna og hjúkrað þar eftir að hann kom upp úr sýrukerinu. Hallur sonur hans var líka borinn þangað með banvæn sár og dó hann í kirkjunni. Kirkjan á Flugmýri var helguð Pétri postula.<ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://web.archive.org/web/20160403160706/http:/kirkjukort.net/kirkjur/flugumyrarkirkja_0335.html|titill=Flugumýrarkirkja (1930)|safnár=|safndags=}}</ref> Núverandi kirkja var reist [[1929]]-[[1930]]. Henni er þjónað frá [[Miklibær í Blönduhlíð|Miklabæ]].<ref name=":0" /> == Heimildir == * Hjalti Pálsson (ritstj.): ''Byggðasaga Skagafjarðar'' IV. bindi. Akrahreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2007. ISBN 978-9979-861-15-7} == Tilvísanir == {{Reflist}} [[Flokkur:Akrahreppur]] [[Flokkur:Kirkjustaðir í Skagafjarðarsýslu]] 7zdhlyfmzehia8en29g8u8miim7x8g0 0 79526 1964160 1816897 2026-05-24T23:12:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964160 wikitext text/x-wiki '''''CSI''''' er fjölmiðlafyrirtæki byggt á bandarískum sjónvarpsþáttum sem voru stofnaðir af höfundinum [[Anthony E. Zuiker]] og eru sýndir á CBS sjónvarpsstöðinni. Þættirnir fjalla um réttarrannsóknarmenn sem rannsaka hin ýmsu morðmál. == Yfirlit == Þættirnir eru sýndir í 200 löndum með áhorfendur í kringum 2 milljarða, nokkrar útgáfur hafa verið þróaðar fyrir markaðinn þar á meðal bækur, teiknimyndasögur og tölvuleikir. CSI þættirnar hafa átt mikinn þátt í því hvernig samfélagið hugsar, sem hefur oft verið kallað „CSI-áhrifin“ (e. CSI effect), þar sem kviðdómar hafa fengið þá hugmynd að raunverulegar sakamálarannsóknir eru alveg eins og sést í CSI-þáttunum. Þessar nýju vinsældir á rannsóknar þáttum í sjónvarpinu hafa aukið áhuga fólks á námi tengt réttarrannsóknum og fornleiðarfræðirannsóknir. Í Bretlandi einu þá hafa umsækjendur aukist um 30%.<ref>[http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,,2044244,00.html Want a career in forensics? Here's some hard evidence], ''[[The Guardian]]'', 29.mars, 2007</ref>. Dæmi um hversu mikilvægt menningarlega séð CSI hefur orðið: <blockquote>„Við byrjuðum árið 2000 og urðum mjög vinsæl en áhorfið jókst um helming eftir 11. september 2001,“ segir Zuiker, í heimildarmynd um áhrif CSI. „Fólk var hlaupandi til okkar eftir huggun, þar sem það var að leita eftir réttlæti í CSI — hjálpaði það þeim að til væru fólk eins og persónur okkar sem voru að leysa hin ýmsu morðmál og glæpi. Enda var 11. september einn stærsti vettvangur glæps í heiminum.“</blockquote> == Þáttaraðir == Í dag eru tvær þáttaraðir sýndar: * '''''[[CSI: Crime Scene Investigation]]''''' ([[2000]]–til dags, 14 þáttaraðir) ** Staðsetning: [[Las Vegas]], [[Nevada]]. *** Núverandi leikarar: [[Ted Danson]] sem D.B. Russell, [[Elisabeth Shue]] sem Julie Finlay, [[George Eads]] sem Nick Stokes, [[Eric Szmanda]] sem Greg Sanders, [[Robert David Hall]] sem Dr. Alan Robbins, [[Wallace Langham]] sem David Hodges, [[Elisabeth Harnois]] sem Morgan Brody, [[Jorja Fox]] sem Sara Sidle, og [[Paul Guilfoyle]] sem Kapteinn Jim Brass. **** Opnunarþema: ''Who Are You'' * '''''[[CSI: Miami]]''''' ([[2002]]–[[2012]], 10 þáttaraðir) ** Staðsetning: [[Miami]], [[Flórída]]. *** Núverandi leikarar: [[David Caruso]] sem Horatio Caine, [[Emily Procter]] sem Calleigh Duquesne, [[Adam Rodríguez]] sem Eric Delko, [[Jonathan Togo]] sem Ryan Wolfe, [[Rex Linn]] sem Frank Tripp, og [[Eva LaRue]] sem Natalia Boa Vista. **** ''CSI: Miami'' var frumsýnt í ''CSI''-þættinum ''Cross Jurisdictions''. ***** Opnunarþema: ''Won't Get Fooled Again'' * '''''[[CSI: NY]]''''' ([[2004]]–[[2013]], 9 þáttaraðir) ** Staðsetning: [[New York-borg]], [[New York-fylki]]. *** Núverandi leikarar: [[Gary Sinise]] sem Mac Taylor, [[Sela Ward]] sem Josephine (Jo) Danville, [[Carmine Giovinazzo]] sem Danny Messer, [[Anna Belknap]] sem Lindsay Monroe, [[Robert Joy]] sem Sid Hammerback, [[A.J. Buckley]] sem Adam Ross, [[Hill Harper]] sem Sheldon Hawkes, og [[Eddie Cahill]] sem Donald Flack. **** ''CSI: NY'' var frumsýnt í ''CSI: Miami''-þættinum ''MIA/NYC NonStop''. ***** Opnunarþema: ''Baba O'Riley'' == Seríu-litur == Hver sería af CSI hefur sinn eiginn lit tengdan með stafrænum lit sem er lagaður í eftirvinnslunni. CSI: Crime Scene Investigation liturinn er aðallega grænn og hvítur, CSI: Miami er aðallega dökk-gulur eða gull, og CSI: New York er aðallega kóbolt blátt og grátt en eftir fyrstu þáttaröð var litnum fyrir CSI: NY breytt þar sem hinn dökki-blái og grái litur var of viðbjóðslegur og þungur. == Heimildarmyndir == Vegna vinsælda þáttanna í Bretlandi hefur sjónvarpsstöðin ''Five'' búið til tvær heimildarmyndir um CSI. Sú fyrsta hét ''The Real CSI'' sem fjallaði um raunveralega réttarrannsóknarmenn og vinnu þeirra. Seinni myndin hét ''True CSI'' þar sem farið í það hvernig réttarrannsóknir hafa hjálpað til að leysa ýmis fræg rannsóknarmál. Í þessari mynd var notast við leikara sem endusköpuðu ákveðin atriði í málunum. Á fyrri hluta ársins 2007 þá var breska sjónvarpsstöðin ''ITV'', með sérstaka heimildarmynd ''Tonight With Trevor McDonald'' þar sem farið var yfir hvað CSI effect hefur haft mikil áhrif á menninguna og samfélagið í heildina. Þá sérstaklega hvernig það hefur breytt réttarkerfunum í Bandaríkjunum og Bretlandi. Vegna vinsælda þáttanna þá hafa orðið til raunveruleikaþættir og heimildarmyndir, eins og ''The First 48'' og ''North Mission Road''. == Sögurþræðir milli sería == Sögurþræðir á milli CSI-þáttanna hefur verið gerð nokkrum sinnum. === Milli-sería === *''Cross Jurisdictions'', þátturinn í ''CSI: Crime Scene Investigation'' og fyrsti þátturinn af ''CSI: Miami''. *''MIA/NYC NonStop'', þátturinn í ''CSI: Miami'' og fyrsti þátturinn af ''CSI: NY''. * Tveggja þátta söguþráður sem byrjaði í ''CSI: Miami'' (''Felony Flight'') og endaði í ''CSI: NY'' (''Manhattan Manhunt''). * Þriggja-þátta söguþráður þar sem Raymond Langston eltist við morðmál sem byrjar í CSI: Miami síðan CSI: NY og endar í CSI: Crime Scene Investigation.<ref>Batallones, Henrik. [http://www.buddytv.com/articles/csi/langston-goes-cross-country-th-30575.aspx?pollid=500000522&answer=500001790#poll500000522 "Langston Goes Cross-Country: The Whole 'CSI' Franchise Does A Crossover"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023132704/http://www.buddytv.com/articles/csi/langston-goes-cross-country-th-30575.aspx?pollid=500000522&answer=500001790#poll500000522 |date=2012-10-23 }}. [[BuddyTV]], August 7, 2009. Skoðað 07 nóvember 2010.</ref> * Tveggja þátta söguþráður sem byrjaði í ''CSI: Crime Scene Investigation'' (''In Vino Veritas'') og endaði í ''CSI:NY'' (''Seth and Apep''). === Á milli annarra þátta === Það er til fjölskylda af rannsóknarþáttum á CBS (sumir framleiddir af [[Jerry Bruckheimer]]) sem hafa verið notaðir til þess að byggja upp söguþræði á milli þeirra og CSI-þáttanna. Núverandi þættir eru: * ''[[Cold Case]]'' og ''[[CSI: NY]]'': þáttur ''Cold Reveal'' sýnt 2. maí 2007 innihélt Scotty Valens (Danny Pino)frá ''[[Cold Case]]'', sem er einnig framleitt af [[Jerry Bruckheimer]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0997926/ "CSI: NY" Cold Reveal (2007)<!-- Bot generated title -->]</ref> * ''[[Without a Trace]]'' og ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' (báðir framleiddir af Jerry Bruckheimer) höfðu söguþráðs-skipti, ''Who and What'', sýnt 9. nóvember 2007. Fyrri hlutinn gerist í ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]''' en seinni hlutinn í ''[[Without a Trace]].'' ''CSI'' hafði söguþráðs-skipti við ''[[Two and a Half Men]]'', fyrsti hluti var, ''Fish in a Drawer'', sem innihélt réttarrannsókn á morði í [[Two and a Half Men]] og í [[CSI: Crime Scene Investigation]], ''Two and a Half Deaths'', innihélt morð á sápuóperu leikara. Höfundar frá báðum þáttunum skrifuðu fyrir hvor annan.<ref name="Showbuzz">{{cite news|title="Two & A Half Men" & "CSI" Make TV History|url=http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2008/05/05/tv/main4072701.shtml|publisher=Showbuzz|work=Show Writers Teamed Up, Swapped Scripts To Create Crossover Episodes|date=2008-04-05|accessdate=2008-04-31|archive-date=2008-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719105456/http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2008/05/05/tv/main4072701.shtml|url-status=dead}}</ref> == Tónlist == Titillögin eru öll spiluð af hljómsveitinni[[The Who]] * ''Who Are You'' fyrir ''CSI: Crime Scene Investigation''. * ''Won't Get Fooled Again'' fyrir ''CSI: Miami''. * ''Baba O'Riley'' fyrir ''CSI: NY''. == Rannsóknarstofurnar == * Rannsóknarstofan í Las Vegas er dökk í yfirlitum, þó að breytingar hafa verið gerðar á henni í gegnum seríuna. * Rannsóknarstofan í Miami er sú nútímalegasta af þeim öllum, með bestu tæknina og hlutlausa liti á veggjum. Til að byrja með líktist hún LV stofunni, en vegna tækninnar og stíls þá var henni breytt með ríkisfjármagni í byrjun fjórðu þáttaraðar. Stofan er staðsett í tveggja hæða húsi með rannsóknarlögreglunni, í miðbæ Miami. * ''CSI: NY'' rannsóknarstofan er sú eina sem hefur haft tvær stofur, þá fyrri í gamalli byggingu með múrsteinum og með nýjustu tækninni; þá seinni á 35. hæð í skrifstofubyggingu, með glerveggi og bestu tækninna. Var hún sprengd upp í lokaþætti þriðju þáttaraðar en var byggð upp aftur. == Aukaútgáfur == === Teiknimyndasögur === Nokkar teiknimyndasögur hafa verið skrifaðar út frá öllum þrem seríunum, útgefandi er IDW Publishing. Meðal höfunda er Max Allan Collins. === Leikir === CSI-fyrirtækið hefur gefið út nokkra tölvuleiki, sem eru byggðir á Las Vegas og Miami. Gameloft hefur líka gefið út hreyfanlega leiki (mobile games) byggða á þáttunum. Þar að auki þá hafa verið gerðar nokkur borðspil gerð út frá CSI: LV og CSI: Miami allt gefið út af Specialty Board Games Inc. === Sýning === Chicago Museum of Science & Industry opnaði sýningu til heiðurs CSI þann 25. maí 2007, sem kallast: „CSI: The Experience“. Að auki má finna leik á heimasíðunni þar sem hægt er að þjálfa sig upp í réttarlíffræði, vopnum og værkfæra greiningu, eiturefnafræði og krufningu.<ref name="CM">{{cite web |url=http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Tv-Guide-News/Csi-Stars-Spend/800015799 |title=''CSI'' Stars Spend a Night at the Museum |work=TVGuide.com |accessdate=2007-05-24}}</ref> === Tímarit === ''Titan Magazines'' gefur út ''CSI Magazine'' (fyrst gefið út um miðjan nóvember 2007). Tímaritið inniheldur blöndu af viðtölum og yfirlitsgreinum tengt heimi CSI og fólkinu bakvið þættina. Hægt er að nálgast tímaritið í Bandaríkjunum og Bretlandi. .<ref>[http://www.csifiles.com/news/301007_02.shtml The Official 'CSI' Magazine Hits Newsstands], CSI Files, [[October 30]], [[2007]].</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.titanmagazines.co.uk/app?service=external/Product&sp=l1074 |title=CSI Magazine (UK) |access-date=2009-09-09 |archive-date=2010-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100911064738/http://www.titanmagazines.co.uk/app?service=external%2FProduct&sp=l1074 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.titanmagazines.com/app?service=external/Product&sp=l1075 |title=CSI Magazine (UK) |access-date=2009-09-09 |archive-date=2010-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101201065426/http://www.titanmagazines.com/app?service=external%2FProduct&sp=l1075 |url-status=dead }}</ref> === Bækur === Allmargar bækur hafa verið gerðar byggt á þáttunum. Höfundar eru meðal annarra Max Allan Collins (CSI), Donn Cortez (CSI: Miami) og Stuart M. Kaminsky (CSI: NY). === Listaverk === CSI-listaverk er kallast CSI: The DVD Collection hefur verið gert af Ge Fabbri, þar sem skoðað eru þættirnir á DVD með tímariti og litið á leikiara, persónur og þættina og hinar ýmsu tæknilegu aðferðir.<ref>[http://www.csicollection.com/ ''CSI: The DVD Collection'' main page]</ref> was produced by Ge Fabbri<ref>{{cite web |url=http://www.gefabbri.co.uk/publication_csi_the_dvd_collection |title=GE Fabbri page on ''CSI: The DVD Collection'' |access-date=2009-09-09 |archive-date=2009-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090121181140/http://www.gefabbri.co.uk/publication_csi_the_dvd_collection |url-status=dead }}</ref> === Leikföng === Nokkrar tegundir ef leikföngum hafa verið þróuð, eins og: * '''CSI: Forensics Lab''' * '''CSI: DNA Laboratory''' * '''CSI: Forensic Facial''' Samt sem áður hafa þau verið gagnrýnd af ''Parents Television Council''.<ref>{{cite web | url=http://www.mensnewsdaily.com/archive/newswire/news2004/1104/111704-csi-toy.htm | title=Pro-Family Group Outraged Over CSI "Toy" | publisher=Men's News Daily | accessdate=2006-10-14 | archive-date=2021-04-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210421213727/http://mensnewsdaily.com/archive/newswire/news2004/1104/111704-csi-toy.htm/ | url-status=dead }}</ref> === Skemmtigarður === „CSI: Live“ hefur verið sýnt í [[Six Flags Magic Mountain]], skammt frá Los Angeles, þar sem rannsóknarmenn reyna að finna út hver er morðinginn á galdrasýningu, með áhorfendur sem hugsanlegir morðingar. Sýningin hefur verið sýnd í [[Freestyle Music Park]] á [[Myrtle Beach]] í [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]].<ref>{{cite news|url=http://www.thesunnews.com/business/story/900779.html |title= Freestyle Music Park Unveils Last 2 Shows|last=Cherney |first=Mike |date=May 15, 2009 |work=The Sun News|accessdate=2009-05-15}}</ref> == CSI-heimurinn == Eftirfarandi þættir tengjast CSI heiminum: * [[CSI: Crime Scene Investigation]] * [[CSI: Miami]] * [[CSI: NY]] * [[Cold Case]] * [[Without a Trace]] == Neðanmálsgreinar == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = CSI (franchise) | mánuðurskoðað = 9. september | árskoðað = 2009}} == Ítarefni == * Cohan, Steven ''CSI: Crime Scene Investigation'' (British Film Institute Publishing, 2008). ISBN 1 844572552 * Cortez, Donn, ''Investigating "CSI"'' (BenBella Books, 2006). ISBN 1-932100-93-8 * Flaherty, Mike og Corinne Marrinan, ''"CSI" Companion''(Pocket Books, 2004). ISBN 0-7434-6741-8 * Marrinan, Corinne og Steve Parker, ''Ultimate "CSI": Crime Scene Investigation'' (Dorling Kindersley, 2006). ISBN 1-4053-1672-1 * Michael, Allen, ''Reading "CSI": Television Under the Microscope'' (I.B. Tauris, 2007). ISBN 1-84511-428-0 [[Flokkur:CSI| ]] 0b678gtijy5hrokhke6hkk38kbhc1lx 0 86030 1964165 1934871 2026-05-24T23:51:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964165 wikitext text/x-wiki {{heimildir vantar}} {{fyrirtæki| nafn = Capacent |merki = |gerð = Eignarhaldsfélag |starfsemi = Ráðningar og ráðgjöf |staðsetning = Borgartún 27, [[Reykjavík]], [[Ísland]]i |lykilmenn = Ingvi Þór Elliðasson |tekjur = |hagnaður_f_skatta = |hagnaður_e_skatta = |stofnað= {{ISL}} [[Reykjavík]], [[Ísland]] ([[1992]]) |starfsmenn = 100 |vefur = [http://www.capacent.is www.capacent.is] }} '''Capacent''' er keðja norrænna fyrirtækja sem sérhæfa sig í ráðgjöf og ráðningum. Starfsmenn Capacent á Íslandi eru 100 talsins og 300 manns starfa hjá keðjunni í hinum Norðurlöndunum til samans. Saga þess einkennist af sameiningum við bæði innlend ráðgjafarfyrirtæki og erlend. Höfuðstöðvar Capacent á Íslandi eru í Borgatúni og forstjóri þess er Ingvi Þór Elliðasson. Nafni fyrirtækisins var breytt í Capacent árið 2006 en Capacent-nafnið er samsett úr ensku orðunum Capability og Center. == Saga Capacent == Grunnurinn að rannsóknarsviði Capacent var lagður árið 1990 þegar rannsóknarfyrirtækið Íslenskar markaðsrannsóknir var stofnað. Fyrirtækið var á sviði stjórnenda og leiðtogaþjálfunnar. Tveimur árum seinna eignaðist fyrirtækið umboðið fyrir Gallup á Íslandi. Fyrirtækið sameinaðist ráðgjafafyrirtækinu Ráðgarði árið 2000 undir nafninu IMG. Ráðgarður var ráðgjafarfyrirtæki sem sérhæfði sig í ýmis konar rekstrarráðgjöf og gæðastjórnun. Sama ár keypti félagið ráðningarskrifstofuna Liðsauka, en voru ekki sameinaðar fyrr en árið 2004. Strax árið eftir varð Corporate Lifecycles International hluti af félaginu en það sérhæfði sig í stefnumótun. Félagið hóf samstarf við SHL sem sérhæfir sig í prófum og matsaðferðum í ráðningum. Árið 2002 sameinaðist fyrirtækið Deloitte ráðgjöf sem var stofnað af Deloitte með áherslu á fjármálaráðgjöf. Árið 2005 sameinaðist félagið öðru ráðgjafarfyrirtæki, KPMG ráðgjöf. Capacent Gallup er aðili að Gallup International og vinnur samkvæmt gæðastöðlum sem samtökin hafa þróað síðastliðna áratugi. Capacent Gallup fékk opinbera ISO vottun í júní 2004 og tekur ISO 9001 gæðastaðallinn til allrar starfsemi Capacent Gallup. Rannsóknarsvið Capacent hefur einnig tengingar við fleiri alþjóðleg rannsóknarfyrirtæki, þeirra stærst er AC Nielsen. Sameinað félag Gallup og Ráðgarðs, Mannafl var fyrst íslenskra ráðningarfyrirtækja að bjóða upp á persónuleikapróf sem hafði verið staðlað og staðfært fyrir íslenskan vinnumarkað.{{heimild vantar}} Capacent Corporate Finance (áður Capacent Glacier) var stofnað í mars árið 2009. Félagið er sjálfstæður lögaðili með starfsleyfi sem verðbréfafyrirtæki frá Fjármálaeftirlitinu. Capacent Corporate Finance hefur komið að margvíslegum verkefnum á sviði fjárfestingaráðgjafar, verðmatsvinnu og umbreytingu fyrirtækja. Ráðgjafar Capacent eru meðal annars sérhæfðir í mannauðsráðgjöf, markaðsráðgjöf, rekstrarráðgjöf og hagræðingarráðgjöf. Þekktustu vörumerki og lausnir Capacent á Íslandi eru svo dæmi séu nefnd Þjóðarpúlsinn, vinna.is, vinnustaðagreining (Gallup Workplace Audit) og Capacent Planner. === Útrás === Capacent hóf að byggja upp starfsemi sína utan Íslands haustið 2005 með því að festa kaup á KPMG Ráðgjöf í Danmörku og sameinast danska félaginu LogistikGruppen A/S árið 2006. Ári siðar kaupir Capacent Epinion A/S, eitt af leiðandi fyrirtækjum Danmerkur á sviði markaðsrannsókna. Árið 2008 keypti danska félagið IKU, sem sérhæfir sig í ráðningum, þjónustu vegna uppsagna og ýmissi annarri markaðsráðgjöf. Sama ár keypti Capacent danska ráðgjafafyrirtækið Drescher & Schröder og styrkir þar með sérfræðiþjónustu sína í innkaupamálum og sænska fyrirtækið Capto Financial Consulting. Höfuðstöðvar Capacent voru fluttar til Danmerkur árið 2009. Sameiginlegt eignarhald Capacent-fyrirtækjanna rofnaði árið 2010 og eru þau nú rekin sem sjálfstæðar einingar. Þau eiga áfram með sér samstarf og starfa undir sama nafni. == Gjaldþrot == Rekstur Capacent á Íslandi komst í þrot í september 2010 eftir að félagið hafði átt í viðræðum við viðskiptabanka sinn undanfarna átján mánuði um hvernig mætti tryggja að rekstur félagsins stæði undir skuldbindingum til framtíðar. Þær viðræður skiluðu ekki árangri og varð niðurstaðan sú að starfsfólk Capacent stofnaði nýtt félag sem yfirtók reksturinn og hefur haldið starfseminni áfram undir sama nafni. Tíu árum seinna lauk svo sögu Capacent endanlega þegar 50 manns misstu vinnuna við gjaldþrot félagsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20201973578d|title=Ráðgjafafyrirtækið Capacent gjaldþrota - Vísir|last=Hilmarsdóttir|first=Sunna Kristín|website=visir.is|language=is|access-date=2022-09-06}}</ref> == Tenglar == * [http://www.capacent.is Heimasíða Capacent á Íslandi] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20101116140027/www.capacent.is/Thjonusta/Radgjof/ Capacent Ráðgjöf] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20101116135555/www.capacent.is/Thjonusta/Radningar/ Capacent Ráðningar] * [http://www.capacent.com Heimasíða Capacent International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416070603/https://capacent.com/ |date=2021-04-16 }} * [http://www.capacentpeople.dk Heimasíða Capacent í Danmörku] * [http://www.capacent.se Heimasíða Capacent í Svíþjóð] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180402093015/http://capacent.se/ |date=2018-04-02 }} * [http://www.capacent.fi Heimasíða Capacent í Finnlandi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122053333/https://www.capacent.fi/ |date=2022-01-22 }} [[Flokkur:Íslensk fyrirtæki]] {{S|1992}} 7ee7dcf337t4lpbgylaovoyow2esql8 0 86121 1964181 1939934 2026-05-25T07:01:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964181 wikitext text/x-wiki {{hnit|65|32|16.577|N|18|7|44.504|V|display=title|region:IS}} '''Espihóll''' er bær og gamalt [[höfuðból]] í [[Eyjafjarðarsveit]] og tilheyrði áður [[Hrafnagilshreppur|Hrafnagilshreppi]].<ref>{{Cite web|url=https://sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=667404|title=Sarpur.is - Býli, Fjall, Fólk, Hestur, Tún|website=Sarpur.is|language=is|access-date=2024-05-29|archive-date=2025-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122053508/https://sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=667404|url-status=dead}}</ref> Sunnan við bæinn er stór hóll með sama nafni. Samkvæmt því sem segir í [[Landnámabók]] var fyrsti bóndinn á Espihóli Þórarinn, sonur Þóris Hámundarsonar, dóttursonar [[Helgi magri|Helga magra]]. Bærinn er nefndur í ýmsum fornritum og kemur mikið við sögu í [[Víga-Glúms saga|Víga-Glúms sögu]].<ref>{{Bókaheimild|titill=Víga-Glúms saga|url=https://sagadb.org/viga-glums_saga.is}}</ref> Espihóls er einnig getið í [[Sturlunga|Sturlungu]] og þar var [[Dufgussynir|Kolbeinn grön Dufgusson]] drepinn af mönnum [[Gissur Þorvaldsson|Gissurar Þorvaldssonar]] árið [[1254]] til hefnda fyrir [[Flugumýrarbrenna|Flugumýrarbrennu]].<ref>{{Cite web|url=http://www.northwest.is/1sogulegirstadir2.asp|title=Northwest Iceland|date=2011-07-22|website=web.archive.org|access-date=2024-05-29|archive-date=2011-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722021902/http://www.northwest.is/1sogulegirstadir2.asp|url-status=dead}}</ref> Á Espihóli var jafnan stórbýli og þar bjuggu ýmsir helstu höfðingjar Eyfirðinga. Bærinn var líka löngum sýslumannssetur. Á [[17. öld]] bjó þar Björn Pálsson sýslumaður,<ref>{{Cite web|url=https://handrit.is/manuscript/list/people/BjoPal004|title=Listi yfir handrit {{!}} Handrit.is|website=handrit.is|language=is|access-date=2024-05-29|archive-date=2024-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529152405/https://handrit.is/manuscript/list/people/BjoPal004|url-status=dead}}</ref> sonarsonur [[Guðbrandur Þorláksson|Guðbrandar Þorlákssonar]] biskups, og Magnús sonur hans eftir hann. Kona Magnúsar var Sigríður eldri, dóttir [[Jón Vigfússon|Jóns Vigfússonar]] biskups, og urðu þau mjög kynsæl. Á síðari hluta [[18. öld|18. aldar]] bjó [[Jón Jakobsson]] sýslumaður á Espihóli.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7637090|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2024-05-29}}</ref> Hann var einn af frumkvöðlum [[upplýsingin|upplýsingarinnar]] og gerði meðal annars fyrstu tilraunir sem vitað er um hérlendis til [[rúningur|vetrarrúnings]] á sauðfé. Sonur hans, [[Jón Espólín]], sýslumaður og sagnaritari, fæddist á Espihóli [[1769]] og kenndi sig við bæinn.<ref>{{Cite web|url=https://afangar.com/byggdasaga/espiholl/|title=Espihóll í Eyjafirði|last=Essbald|date=2017-09-02|website=Áfangar.com|language=is|access-date=2024-05-29}}</ref> Stefán Thorarensen, sonur [[Stefán Þórarinsson|Stefáns Þórarinssonar]] [[Amtmaður|amtmanns]], bjó á Espihóli og drukknaði í [[Eyjafjarðará]] vorið [[1844]]. Eftir það þótti reimt á þeim slóðum, einkum á Stórholtsleiti milli Espihóls og [[Stokkahlaðir|Stokkahlaða]]. Upp úr miðri [[19. öld]] bjó [[Eggert Briem]] sýslumaður á Espihóli um tíma<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/thingmenn/althingismannata/sogulegur-frodleikur/fulltruar-a-thjodfundinum-1851/|title=Fulltrúar á Þjóðfundinum 1851|website=Alþingi|language=is|access-date=2024-05-29}}</ref> og þar fæddist dóttir hans, [[Elín Briem]], skólastjóri og höfundur ''[[Kvennafræðarinn|Kvennafræðarans]]''.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2283120|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2024-05-29}}</ref> == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Eyjafjarðarsveit]] [[Flokkur:Íslenskir sveitabæir]] 1j63476mki7q3iardo12fvcpuvufraj 0 89648 1964176 1769812 2026-05-25T03:49:47Z SilkPyjamas 81838 greinarmerkjasetning í ljóðinu 1964176 wikitext text/x-wiki '''Helga Aradóttir''' (um [[1538]] – [[1614]]) var íslensk hefðarkona á [[16. öld]], kona [[Staðarhóls-Páll|Staðarhóls-Páls Jónssonar]] og húsfreyja á [[Staðarhóll|Staðarhóli]] í [[Saurbær (Dalasýslu)|Saurbæ]] og [[Reykhólar|Reykhólum]]. Hún var dóttir [[Ari Jónsson lögmaður|Ara Jónssonar]] lögmanns, sonar [[Jón Arason|Jóns Arasonar]] biskups, og konu hans Halldóru [[Þorleifur Grímsson|Þorleifsdóttur Grímssonar]] sýslumanns á [[Möðruvellir (Eyjafjarðarsveit)|Möðruvöllum]] í Eyjafirði. Eftir að faðir Helgu var tekinn af lífi [[1550]] ólst hún upp hjá [[Þórunn Jónsdóttir á Grund|Þórunni Jónsdóttur]] á [[Grund (Eyjafjarðarsveit)|Grund]], föðursystur sinni. Hún var sögð uppivöðslusöm og ódæl, mjög skapmikil og er sagt að allt heimilisfólk á Grund hafi fagnað þegar hún fór þaðan. Páll Jónsson frá [[Svalbarð (Svalbarðsströnd)|Svalbarð]]i við Eyjafjörð var fáeinum árum eldri en Helga og urðu þau hrifin hvort af öðru á unglingsárum. Páll bað hennar en Þorleifur afi hennar sagði þvert nei. Páll hélt þó áfram að sækjast eftir ráðahagnum og orti eldheit ástarljóð til Helgu. Eitt þeirra hefst á ljóðlínunum: „Ég leit í einum garði / yfrið fagurt blóm.“ Hann hafði stuðning séra [[Sigurður Jónsson á Grenjaðarstað|Sigurðar Jónssonar]] á [[Grenjaðarstaður|Grenjaðarstað]], föðurbróður Helgu. Sjálf sagðist hún vilja ganga með Páli ef það álitist jafnræði sitt því hún vildi ekki taka niður fyrir sig. Voru menn nefndir í dóm á [[Skriða (Hörgárdal)|Skriðu]] í [[Hörgárdalur|Hörgárdal]] [[1556]] og úrskurðuðu þeir að jafnræði væri með Helgu og Páli því hann hafði þá komið höndum yfir Staðarhól í Saurbæ og bætt mjög hag sinn, en þó voru eignir hennar mun meiri. Var brúðkaup þeirra haldið á Grund rétt eftir nýár [[1558]]. Fór miklum sögum af því hve heitar ástir þeirra voru og er sagt að þau hafi ekki risið úr rekkju í margar vikur eftir brúðkaupið. Ástarbríminn kulnaði þó fyrr en varði. Ungu hjónin bjuggu fyrstu búskaparárin á [[Eyrarland]]i í Eyjafirði og [[Einarsstaðir (Reykjadal)|Einarsstöðum]] í [[Reykjadalur|Reykjadal]]. Þau fluttust svo vestur að Staðarhóli um [[1562]]. Þar bjuggu þau þó ekki nema til [[1570]] en þá fluttu þau að Reykhólum, sem Páll átti einnig. Þá var sambúð þeirra farin að stirðna mjög, enda voru bæði mjög skapstór og ágjörn, drambsöm, stórlynd og ráðrík. Helga vildi sjálf ráða yfir þeim eignum sem hún hafði fært í búi, en það samþykkti Páll alls ekki. Hann var líka drykkfelldur og mjög stóryrtur og orðljótur og vandaði konu sinni ekki kveðjurnar þegar þau deildu. Sagt er að þegar hún hótaði einu sinni sem oftar að fara frá honum hafi hann ort: ::Ef leiðist þér, grey, að ganga, ::gefa vil ég þér hest. ::Segi ég upp sambúð langa, ::svo trúi ég fari best. ::Hafir þú fornt á fótum, ::fá skaltu skæðin ný. ::Gakktu hart á grjótum ::og ganaðu upp í ský ::með bandvettlinga og traf, ::styttuband og staf. ::Farðu norður í Gýgjarfoss ::og stingdu þér þar á kaf. ::Sökktu til botns sem blý ::og komdu aldrei upp frá því. Árið [[1578]] skildu þau svo að [[skilnaður að borði og sæng|borði og sæng]], sem þá var mjög fátítt, en þó var Helga stundum hjá Páli en skeytti lítið um búið. Árið [[1590]] fór hún svo til Elínar dóttur þeirra og var þar líklega upp frá því. Ári síðar stefndi Páll henni fyrir dóm og bar á hana ýmsar sakir, meðal annars samvistarslit, brottför af heimili og fjáreyðslu; „hér með hefur hún verið þrálynd, keppin og óhlýðin og sagt upp á sig óheyrilega hluti.“ Málinu var vísað til [[Alþingis]] en ekki tekið fyrir fyrr en [[1594]]. Þá taldi lögrétta það ekki löglega undirbúið þar sem Helga var ekki kölluð fyrir og enginn fulltrúi hennar. [[Oddur Einarsson|Oddur biskup Einarsson]] stóð á móti Páli og sagði hann standa í þessum klögumálum þvert gegn vilja ættingja og væri hann öðrum til hneykslunar. Páll skrifaði biskupi þá bréf, mótmælti þessu og sagði lítt sæma að börn sín og gamalmenni eins og séra Sigurður á Grenjaðarstað og Þórunn á Grund væru talinn vitrari en hann og myndi hann ekki leita ráða hjá þeim. Ástæðan fyrir þessu brölti Páls var að hann vildi fá [[lögskilnaður|lögskilnað]] frá Helgu, þar sem hann hafði fest ást á [[Halldóra Guðbrandsdóttir|Halldóru Guðbrandsdóttur]] [[Guðbrandur Þorláksson|Þorlákssonar]] Hólabiskups, sem að vísu var um fjörutíu árum yngri en hann, og hafði hug á að giftast henni. Hún hafði þó engan áhuga á þeim ráðahag. Börn þeirra Helgu og Páls voru Ragnheiður, sem fyrst giftist Gissuri Þorlákssyni sýslumanni á [[Núpur (Dýrafirði)|Núpi]] og síðar Sveini Símonarsyni presti í [[Holt (Önundarfirði)|Holti]] í [[Önundarfjörður|Önundarfirði]], móðir [[Brynjólfur Sveinsson|Brynjólfs Sveinssonar]] biskups; Pétur, sýslumaður á Staðarhóli; og Elín, kona Björns Benediktssonar sýslumanns á [[Munkaþverá]]. == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4379736|titill=Illa konu eiga hlaut. Fálkinn, 4. tbl. 1963.}} * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3552652|titill=Staðarhóls-Páll. Sunnudagsblað Tímans, 19. apríl 1964.}} * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2769436|titill=Staðarhóls-Páll. Þjóðviljinn, 24. desember 1954.}} [[Flokkur:16. öldin]] {{fd|1538|1614}} [[Flokkur:Íslendingar á 16. öld]] [[Flokkur:Íslenskar konur á 16. öld]] [[Flokkur:Íslendingar á 17. öld]] [[Flokkur:Íslenskar konur á 17. öld]] 5txev3tsaomj2b3nk3jsio85i29qlao 0 92854 1964120 1952934 2026-05-24T13:07:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964120 wikitext text/x-wiki '''Amnesty International''' eru alþjóðleg samtök sem berjast fyrir [[mannréttindi|mannréttindum]] um allan heim. Samtökin voru stofnuð árið [[1961]] af [[Bretland|breskum]] lögfræðingi, Peter Benenson. Samtökin hafa skoðun á [[stjórnmál|pólitík]], [[trú|trúmálum]] eða [[hugmyndafræði]]. Árið [[1963]] urðu samtökin fyrst alþjóðleg. Samtökin fengu [[friðarverðlaun Nóbels]] árið [[1977]].<ref>[https://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1977/amnesty-history.html Nobel Peace Price 1977]</ref> Merki samtakana er gaddagirðing sem umlykur kerti og var hannað af Diana Redhouse. <ref>{{cite web |url=http://www.amnesty.ca/about/history/history_of_amnesty_international/meaning_of_the_Amnesty_candle.php |title=Amnesty's candle in barbed wire |access-date=2010-10-19 |archive-date=2008-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618203138/http://www.amnesty.ca/about/history/history_of_amnesty_international/meaning_of_the_Amnesty_candle.php |url-status=dead }}</ref> == Saga == Upphaf Amnesty varð þegar stofnandi samtakana, Peter Benenson, breskur lögfræðingur, hóf átak fyrir mannréttindum, 1961. Fyrsta mál hans var fangelsisvist [[Portúgal]]skra nemenda sem höfðu verið fangelsaðir fyrir að hafa skálað fyrir frelsi. Ári síðar fór Amnesty í sína fyrstu rannsóknarferð, til [[Ghana]]. Á sama áratug fékk Amnesty ráðgjafarhlutverk hjá [[Mennta-, vísinda- og menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna|UNESCO]] og hafa unnið náið með [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]] síðan þá. <ref>[http://www.amnesty.org/en/who-we-are/history The history of Amnesty International]</ref> == Íslandsdeild Amnesty International== Íslandsdeild Amnesty International var stofnuð árið 1974 í Reykjavík. Hún tekur að sér málefni sem aðalskrifstofa Amnesty International hefur rannsakað. Íslandsdeildin býr einnig yfir öflugri Ungliðahreyfingu fyrir 14 til 25 ára. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == {{commonscat}} * [http://www.amnesty.org Heimasíða Aðalstöðva Amnesty International] * [https://www.amnesty.is Heimasíða Íslandsdeildar Amnesty International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260314195549/https://amnesty.is/ |date=2026-03-14 }} {{Friðarverðlaun Nóbels}} {{s|1961}} [[Flokkur:Alþjóðleg mannréttindasamtök]] 706gy1spt26sa3yq40sbk8s0ouo5v01 0 100196 1964180 1831320 2026-05-25T05:02:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964180 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Egilshöll.jpg|thumb|Egilshöll árið 2007.]] '''Egilshöll''' er 24.000 [[fermetri|fermetra]] íþrótta-, tónleika- og [[kvikmyndahús|kvikmyndahöll]] í [[Grafarvogur|Grafarvogi]], [[Reykjavík]]. Hún geymir 10.800 fermetra knattspyrnusal, auk skautahallar og skotævingarsvæðis. Skautahöll hennar er heimavöllur [[Ísknattleiksfélagið Björninn|Ísknattleiksfélagsins Bjarnarins]].<ref>{{cite web |url=http://www.egilshollin.is/um-egilsholl/ |title=Um egilshöll |access-date=2011-07-25 |archive-date=2012-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120802083802/http://www.egilshollin.is/um-egilsholl |url-status=dead }}</ref> Fyrstu tónleikar í Egilshöll voru með [[Metallica]] 4. júlí 2004. 18 þúsund miðar seldust á tónleikana og upphitunarhljómsveitir voru [[Brain Police]] og [[Mínus (hljómsveit)|Mínus]].<ref>[http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?radnr=769112 Tveir fingur upp] Morgunblaðið</ref> Sumarið 2005 var knattspyrnusalur Egilshallarinnar nýttur í fimm stórtónleika; [[Placido Domingo]] 14. mars,<ref>[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=1006646 Umferðarteppa við Egilshöll] Morgunblaðið</ref> [[Iron Maiden]] 7. júní með 10.000 áhorfendur<ref>[http://www.logreglan.is/displayer.asp?cat_id=157&module_id=220&element_id=6188 Tónleikar Iron Maden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413092258/http://www.logreglan.is/displayer.asp?cat_id=157&module_id=220&element_id=6188 |date=2012-04-13 }} Lögreglan</ref> og loks tónlistarhátíðin Reykjavík Rocks. Reykjavík Rocks samanstóð af tónleikum [[Duran Duran]] 30. júní með 12 þúsund gestum<ref>[http://www.grapevine.is/Music/ReadArticle/DURAN-DURAN Duran Duran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130920174552/http://grapevine.is/Music/ReadArticle/DURAN-DURAN |date=2013-09-20 }} Reykjavík Grapevine</ref> og tónleikum [[Foo Fighters]] og [[Queens of the Stone Age]] 5. júlí.<ref>[http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=1017682 Reykjavík rokkar 2005] Morgunblaðið</ref> Í mars 2010 gerðu [[Sambíóin]] samning um leigu á kvikmyndarhúsi Egilshallarinnar til 30 ára.<ref>[http://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2010/03/02/sambioin_i_egilsholl/ Sambíóin í Egilshöll] Morgunblaðið</ref> ==Tónleikar== {| class="wikitable sortable" !width=10| Listamaður !width=100| Dagsetning !width=100| Fjöldi |- | [[Metallica]]|| 4. júní 2004 || 18.000 |- | [[Plácido Domingo]]||14. mars 2005||5.000 |- | [[Iron Maiden]]|| 7. júní 2005|| 10.000 |- | [[Duran Duran]]|| 30. júní 2005|| 11.000 |- | [[Foo Fighters]] & [[Queens of the Stone Age]]|| 5. júlí 2006||? |- | [[Roger Waters]] || 12. júní 2006|| 15.000 |- |} == Sjá einnig == * [[Listi yfir knattspyrnuhús á Íslandi]] ==Tilvísanir== {{Reflist}} [[Flokkur:Íslensk margnota íþróttamannvirki]] [[Flokkur:Íslenskir frjálsíþróttaleikvangar]] [[Flokkur:Kvikmyndahús á Íslandi]] rqqccwt3pxnt7mzn9ho3in5gzpgo07x 0 106357 1964139 1962640 2026-05-24T20:13:23Z Alvaldi 71791 /* Þjálfarar */ 1964139 wikitext text/x-wiki {{infobox basketball club | color1 = white | color2 = #243263 | name = Vestri | image = | imagesize = 200px | leagues = | founded = 1965 (sem KFÍ) | history = '''KFÍ'''<br>(1965–2016)<br>'''Vestri'''<br>(2016–nú) | arena = [[Íþróttarhúsið á Torfnesi|Ísjakinn]]<br>(Sæti: 1200) | location = [[Ísafjörður]], Ísland | colors = Blár, rauður, hvítur<br>{{color box|navy}} {{color box|red}} {{color box|white}} | championships = | website = [https://www.vestri.is/korfubolti Vestri.is] }} '''Kvennalið Vestra í körfuknattleik''' er hluti körfuknattleiksdeild [[Íþróttafélagið Vestri|Íþróttafélagsins Vestra]]. Hún var stofnuð árið 1965 undir nafninu Körfuknattleiksfélag Ísafjarðar en árið 2016 gekk félagið inn í [[Íþróttafélagið Vestri|Íþróttafélagið Vestra]] og hóf 2016-2017 tímabilið sem körfuknattleiksdeild þess.<ref>{{Cite web|url=https://www.vestri.is/korfubolti/saga/|title=Saga körfuknattleiksdeildarinnar|website=www.vestri.is|access-date=2026-01-06}}</ref> == Titlar == * '''[[1. deild karla í körfuknattleik|1. deild karla]] (4)''': ** 1996, 2003, 2010, 2012 * '''[[2. deild karla í körfuknattleik|2. deild karla]] (4)''': ** 1975, 1980, 1994, 2024 ==Einstaklingsverðlaun== * '''Erlendi leikmaður ársins''' ** [[Joshua Helm]] - 2005 * '''Úrvalslið ársins''' ** [[Friðrik Erlendur Stefánsson]] - 1998 * '''Besti ungi leikmaðurinn''' ** [[Friðrik Erlendur Stefánsson]] - 1997 ==Þekktir leikmenn== {{Viðmið fyrir þekkta leikmenn}} {{columns-list|colwidth=20em| * {{flagicon|USA}} Adam Spanich * {{flagicon|ISL}} [[Baldur Ingi Jónasson]] * {{flagicon|ISL}} [[Birgir Björn Pétursson]] * {{flagicon|ISL}} [[Birgir Örn Birgisson]] * {{flagicon|USA}} [[Craig Schoen]] * {{flagicon|USA}} [[Damier Pitts]] * {{flagicon|USA}} [[David Bevis]] * {{flagicon|USA}} [[Dwayne Fontana]] * {{flagicon|ISL}} Einar Matthíasson * {{flagicon|ISL}} [[Friðrik Erlendur Stefánsson]] * {{flagicon|ISL}} [[Guðni Ólafur Guðnason]] * {{flagicon|ISL}} [[Hrafn Kristjánsson]] * {{flagicon|USA}} [[Jeb Ivey]] * {{flagicon|Iceland}} [[Jón Oddsson]] * {{flagicon|USA}} [[Joshua Helm]] * {{flagicon|Serbia}} [[Nebojsa Knezevic]] * {{flagicon|Montenegro}} [[Nemanja Knezevic]] * {{flagicon|ISL}} [[Ólafur Jón Ormsson]] * {{flagicon|ISL}} [[Ómar Torfason]] * {{flagdeco|ISL}} [[Ósvaldur Knudsen]] * {{flagicon|Makedónía}} Pance Ilievski * {{flagicon|Iceland}} [[Pétur Már Sigurðsson]] * {{flagicon|UK}} Ray Carter * {{flagicon|USA}} [[Sean Gibson]] * {{flagicon|ISL}} [[Sigurður Gunnar Þorsteinsson]] }} == Þjálfarar == {{columns-list|colwidth=20em| *{{flagdeco|ISL}} Geir Þorsteinsson 1993–1994 *{{flagdeco|ISL}} Guðjón Már Þorsteinsson 1994–1996 *{{flagdeco|ISL}} [[Guðni Ólafur Guðnason]] 1996–1998 *{{flagdeco|ENG}} [[Tony Garbelotto]] 1998–2000 *{{flagdeco|ISL}} Karl Jónsson 2000–2001 *{{flagdeco|ISL}} Hrafn Kristjánsson 2001–2004 *{{flagdeco|ISL}} Baldur Ingi Jónasson 2001–2002, 2004–2006 *{{flagdeco|Makedónía}} [[Borce Ilievski]] 2006–2010 *{{flagdeco|USA}} B.J. Aldridge 2010 *{{flagdeco|ISL}} Neil Shiran Þórisson 2010–2011 *{{flagdeco|ISL}} Pétur Már Sigurðsson 2011–2013 *{{flagdeco|ISL}} Birgir Örn Birgisson 2013–2016 *{{flagdeco|ISL}} Neil Shiran Þórisson og Guðni Ólafur Guðnason 2016 *{{flagdeco|ISL}} [[Yngvi Gunnlaugsson]] 2016–2019 *{{flagdeco|ISL}} Pétur Már Sigurðsson 2019–2024 *{{flagdeco|ISL}} Birgir Örn Birgisson 2024–2026 *{{flagdeco|ESP}} Fernando Bethencourt Muñoz 2026– }} ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Ytri tenglar== *[https://www.vestri.is/korfubolti Vestri.is/korfubolti] {{stubbur|íþrótt|ísland}} {{s|1965}} [[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög á Vestfjörðum]] fqtes070ari3267pnxjl1i7c2gsdn5t 0 115056 1964118 1954162 2026-05-24T12:53:58Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964118 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur | litur = | flokksnafn_íslenska = Alþýðufylkingin | mynd = [[Mynd:Merki Alþýðufylkingarinnar.svg|250px|center|]] | formaður = [[Þorvaldur Þorvaldsson]] | fylgi = 0,2% | stofnár = 2013 | hugmyndafræði = [[Sósíalismi]], [[náttúruvernd|náttúruverndarstefna]], [[friðarsinni|friðarstefna]], [[kvenfrelsisstefna]]. | einkennislitur = Rauður | vefsíða = [http://www.althydufylkingin.is ''althydufylkingin.is''] }} '''Alþýðufylkingin''' er íslensk stjórnmálahreyfing sem stofnuð var í [[Friðarhús|Friðarhúsi]] í [[Reykjavík]] 12. janúar árið 2013.<ref>[http://althydufylkingin.blogspot.com/2013/01/stofnyfirlysing-alyufylkingarinnar.html „Stofnyfirlýsing Alþýðufylkingarinnar“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305124246/http://althydufylkingin.blogspot.com/2013/01/stofnyfirlysing-alyufylkingarinnar.html |date=2016-03-05 }}, [http://althydufylkingin.blogspot.com/ ''Alþýðufylkingin''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120112552/http://althydufylkingin.blogspot.com/ |date=2016-11-20 }} 13. janúar 2013. [Skoðað 9. mars 2013].</ref> Flokkurinn er róttækur vinstri flokkur sem ætlar sér að vera „baráttutæki íslenskrar alþýðu til að bæta hag sinn með því að heimta sitt úr höndum auðstéttarinnar“.<ref name="Stefnuskrá">[http://www.althydufylkingin.blogspot.com/p/drog-stefnuskra-alyufylkingarinnar.html „Stefnuskrá Alþýðufylkingarinnar“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118123816/http://www.althydufylkingin.blogspot.com/p/drog-stefnuskra-alyufylkingarinnar.html |date=2015-01-18 }}, [http://althydufylkingin.blogspot.com/ ''Alþýðufylkingin''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120112552/http://althydufylkingin.blogspot.com/ |date=2016-11-20 }}, [Skoðað 12. mars 2013].</ref> Alþýðufylkingunni hefur verið stillt upp sem klofningsframboði úr [[Vinstrihreyfingin - grænt framboð|Vinstri grænum]]. Forkólfar Alþýðufylkingarinnar, [[Þorvaldur Þorvaldsson]] og [[Vésteinn Valgarðsson]] voru í stjórn og flokksráði [[Vinstrihreyfingin - grænt framboð|Vinstri grænna]] en sögðu sig úr flokknum vegna óánægju með hann og ríkisstjórnina. Framboðið var svar við eftirspurn eftir stjórnmálaafli sem staðsetur sig vinstra megin við [[Vinstrihreyfingin - grænt framboð|Vinstri græna]].<ref>[https://www.ruv.is/frett/audstettin-fai-ekki-ad-ardraena-folk „Auðstéttin fái ekki að arðræna fólk“], [http://www.ruv.is/ ''RÚV''] 13. mars 2013. [Skoðað 10. apríl 2013]</ref> Flokkurinn bauð fram í alþingiskosningunum [[Alþingiskosningar 2013|2013]], [[Alþingiskosningar 2016|2016]] og [[Alþingiskosningar 2017|2017]]. Auk þess í borgarstjórnarkosningunum [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2014|2014]] og [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018|2018]]. Í öll þessi skipti hlaut flokkurinn minna en 0,5% atkvæða. Á landsfundi flokksins árið [[2018]] var samþykkt að stefna ekki lengur á framboðum til alþingis og sveitarstjórnar. Árið [[2021]] var listabókstafur flokksins gerður óvirkur. Auk þess hefur lítið sem ekkert starf verið innan flokksins síðan árið [[2022]]. == Stefnumál == Alþýðufylkingin berst skilyrðislaust gegn aðild Íslands að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] á þeim forsendum að þar ráði [[Kapítalismi|auðvaldsskipulag]] og [[frjálshyggja]] ríkjum, og Íslendingar eigi heldur að standa vörð um pólitískt og efnahagslegt fullveldi þjóðarinnar.<ref>[http://www.grapevine.is/Features/ReadArticle/Althythufylkingin-The-Peoples-Front-of-Iceland-Interviewed „Alþýðufylkingin (“The People’s Front of Iceland”) Interviewed“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408041842/http://grapevine.is/Features/ReadArticle/Althythufylkingin-The-Peoples-Front-of-Iceland-Interviewed |date=2013-04-08 }}, [http://www.grapevine.is/ ''The Reykjavík Grapevine''] 5. mars 2013. [Skoðað 10. apríl 2013]</ref> Flokkurinn mælir með úrsögn Íslands úr [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]] og vill þess í stað að landið beiti sér í þágu friðar og réttlætis á alþjóðavettvangi. Alþýðufylkingin hefur það að markmiði að jöfnuður og jafnrétti verði raunverulegar stoðir samfélagsins. Til þess þyrfti að efla lýðræði og auka vægi hins félagslega í hagkerfinu á kostnað [[markaðsvæðing|markaðsvæðingar]], en þá verði hægt að reisa velferðarkerfið við og styrkja alla innviði félagskerfisins. {{Tilvitnun|Með félagsvæðingu er ekki aðeins átt við ríkisrekstur eða annað félagslegt eignarhald heldur verði markmið rekstrarins annað og víðtækara en bókhaldslegur hagnaður: Hagur almennings og samfélagsins í heild verði í öndvegi, viðkomandi starfsemi lúti lýðræðislegum ákvörðunum og stefnumörkun og enginn geti haft hana sér að féþúfu.|Stefnuskrá Alþýðufylkingarinnar|16. febrúar 2013}} Markmiðið verði að heilbrigðisþjónusta og menntun verði án endurgjalds og séu samfélagsleg verðmæti fremur en markaðsvara. Forsenda þess er að létta oki fjármálastarfsemi og að kröfunni um sífellda útþenslu verði létt af hagkerfinu. Þá segir flokkurinn að einkarekstur eigi rétt á sér í verðmætaskapandi framleiðslu og þjónustu sem teljist ekki til innviða samfélagsins. Atvinnuvegir eigi að vera fjölbreyttir samfara því sem þeir uppfylli þarfir þjóðfélagsins. Alþýðufylkingin berst fyrir því að auðlindir lands og sjávar verði óframseljanleg sameign þjóðarinnar svo hagnaðurinn skili sér í bættum lífskjörum hennar. Hófleg nýting skuli vera höfð að leiðarljósi og stórauknu fé skuli veitt til þess að auka landgæði og vinna gegn náttúruspjöllum. Varast skal of mikla samþjöppun og einokun bæði hvað landbúnaðinn og ferðaþjónustuna varðar til að koma í veg fyrir rýrnun á landsgæðum. == Framboð == === Alþingiskosningar 2013 === Alþýðufylkingin fékk úthlutað listabókstafnum R<ref>[http://www.kosning.is/althingiskosningar/frettir/nr/8071 „Fimm nýir listabókstafir“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403182201/http://www.kosning.is/althingiskosningar/frettir/nr/8071 |date=2016-04-03 }}, [http://www.kosning.is/althingiskosningar/ ''Kosningavefur Innanríkisráðuneytisins''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121109112420/http://www.kosning.is/althingiskosningar/ |date=2012-11-09 }} 8. mars 2013. [Skoðað 12. mars 2013].</ref> og bauð fram framboðslista í [[Alþingiskosningar 2013|alþingiskosninganna 2013]] í Reykjavíkurkjördæmum [[Reykjavíkurkjördæmi norður|norður]] og [[Reykjavíkurkjördæmi suður|suður]]. Þótt flokkurinn hafi ekki fengið mann kjörinn inn á Alþingi, sögðust félagsmenn stefna á áframhaldandi samstarf og vera komnir til þess að vera.<ref>[http://althydufylkingin.blogspot.com/2013/04/fundur-i-kvold-gour-morall.html „Fundur í kvöld -- góður mórall“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305125549/http://althydufylkingin.blogspot.com/2013/04/fundur-i-kvold-gour-morall.html |date=2016-03-05 }}, [http://althydufylkingin.blogspot.com/ ''Alþýðufylkingin''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120112552/http://althydufylkingin.blogspot.com/ |date=2016-11-20 }} 9. apríl 2013. [Skoðað 10. apríl 2013].</ref> Atkvæði flokksins voru 118, eða um 0,04% af heildarfjölda atkvæða. === Sveitarstjórnarkosningar 2014 === Í mars 2014 lýsti Alþýðufylkingin yfir framboði í sveitarstjórnarkosningum og bauð um vorið fram í Reykjavík, þar sem Þorvaldur Þorvaldsson leiddi listann.<ref>[https://www.dv.is/frettir/2014/3/24/leysa-samfelagsleg-mal-thess-ad-audmenn-geti-haft-thau-ad-fethufu/ „Leysa samfélagsleg mál án þess að auðmenn geti haft þau að féþúfu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328034145/http://www.dv.is/frettir/2014/3/24/leysa-samfelagsleg-mal-thess-ad-audmenn-geti-haft-thau-ad-fethufu/ |date=2014-03-28 }}, [http://www.dv.is/ 'DV'] [Skoðað 28. mars 2014].</ref> Hlaut framboðið 219 atkvæði, eða um 0,4%. === Alþingiskosningar 2016 === Í september 2016 tilkynnti Alþýðufylkingin að hún mundi bjóða fram til Alþingis sama haust. Bauð flokkurinn fram í öllum kjördæmunum nema norðvesturkjördæmi. Hlaut hann samanlagt 575 atkvæði, eða um 0,3%. Mest var fylgið í norðausturkjördæmi, 0,9%. === Alþingiskosningar 2017 === Í [[Alþingiskosningar 2017|Alþingiskosningunum haustið 2017]] bauð Alþýðufylkingin fram í fjórum kjördæmum. [[Reykjavíkurkjördæmi norður]], [[Reykjavíkurkjördæmi suður]], [[Norðausturkjördæmi]] og [[Suðvesturkjördæmi]]. === Sveitarstjórnarkosningar 2018 === Í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018|sveitarstjórnarkosningunum 2018]] bauð Alþýðufylkingin fram í Reykjavík.<ref>[hhttp://www.ruv.is/frett/althydufylkingin-bydur-fram-i-reykjavik Alþýðufylkingin býður fram í Reykjavík], vuv.is (Skoðað 12. maí 2018).</ref> Hún fékk 149 atkvæði. === Aukalandsfundur 2018 === Flokkurinn hélt aukalandsfund 6.-7. október 2018. Þar var Þorvaldur Þorvaldsson endurkjörinn formaður en varaformaðurinn, Vésteinn Valgarðsson, sté til hliðar og Þorvarður B. Kjartansson var kjörinn varaformaður. Fleiri breytingar urðu á forystunni, en auk þeirra ákvað flokkurinn að stefna ekki að nýju framboði til Alþingis eða sveitarstjórna á næstunni, heldur einbeita sér þess í stað að grasrótarstarfi og starfi með frjálsum félagasamtökum. == Formenn og varaformenn == {| class="wikitable" |+Formenn Alþýðufylkingarinnar !Formaður !Kjörinn !Hætti |- |[[Þorvaldur Þorvaldsson]] |[[12. janúar]] [[2013]] |Enn í embætti |} {| class="wikitable" |+Varaformenn Alþýðufylkingarinnar !Varaformaður !Kjörinn !Hætti |- |[[Vésteinn Valgarðsson]] |[[12. janúar]] [[2013]] |[[7. október]] [[2018]] |- |[[Þorvarður B. Kjartansson]] |[[7. október]] [[2018]] |Enn í embætti |} == Tenglar == *''[https://www.althydufylkingin.is/grunnstefna Stefnuskrá Alþýðufylkingarinnar]'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220815095807/https://althydufylkingin.is/grunnstefna/ |date=2022-08-15 }} *[http://www.raudurvettvangur.blog.is/blog/raudurvettvangur/ ''Rauður vettvangur''] == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir stjórnmálaflokkar]] [[Flokkur:Sósíalistaflokkar á Íslandi]] {{s|2013}} 40kshho85imbuadh7tqonxdthuo80ow 0 116514 1964122 1580824 2026-05-24T14:22:52Z Masae 538 1964122 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Investiturewoodcut.jpg|thumb|right|Trérista sem sýnir konung skrýða biskup embættistáknum sínum]] '''Skrýðingardeilan''' ([[latína]]: ''Controversia de Investitura''.) voru hörð átök milli [[kaþólska kirkjan|kirkjunnar]] og [[konungsvald]]sins í [[Evrópa|Evrópu]] á [[miðaldir|miðöldum]]. Á [[11. öldin|11.]] og [[12. öldin|12. öld]] börðust [[páfi|páfar]] gegn því að veraldleg yfirvöld skipuðu ([[skrýðing|skrýddu]]) háttsetta embættismenn kirkjunnar, svo sem [[biskup]]a og [[ábóti|ábóta]]. Höfuðdeilan stóð milli páfa og [[keisari hins Heilaga rómverska ríkis|keisara]] [[hið Heilaga rómverska ríki|hins Heilaga rómverska ríkis]] og hófst árið [[1075]] en hliðstæðar deilur áttu sér stað víðsvegar um Evrópu. Deilan var leyst með [[sáttagerðin í Worms|sáttagerðinni í Worms]] árið [[1122]] þar sem vald páfa yfir skipan embættismanna kirkjunnar var staðfest. Lausn deilunnar styrkti páfann í sessi en veikti vald keisaranna í [[Þýskaland]]i og á [[Ítalía|Ítalíu]]. == Saga == Árið 1075 gaf [[Gregoríus 7.]] páfi út yfirlýsinguna ''[[Dictatus papae]]'', safn [[kirkjuréttur|laga]] þar sem vald páfa var skilgreint sem algilt og sjálfstætt og frá guði einum komið. Á kirkjuþingi í [[Lateranhöll]] 24. og 28. febrúar sama ár var því haldið fram að einungis páfi mætti skipa og setja af embættismenn kirkjunnar og flytja þá milli [[biskupsdæmi|biskupsdæma]]. [[Hinrik 4. keisari]] virti þessi lög að vettugi og hélt áfram að skipa sína biskupa, meðal annars biskupinn í [[Mílanó]], þrátt fyrir að páfi hefði áður skipað annan prest í það embætti. Árið [[1076]] [[bannfæring|bannfærði]] páfi því Hinrik og afturkallaði keisaratign hans. Þýsku furstarnir tóku þessu sem kærkomnu tækifæri til að gera uppreisn gegn Hinriki. Hinrik neyddist því til að gera yfirbót gagnvart páfa. Hann klæddist skyrtu úr geitarull og [[Canossa-ganga|gekk til Canossa]] berfættur á fund páfa. Páfi nam þá bannfæringuna úr gildi en þýsku furstarnir héldu uppreisninni áfram og kusu sér nýjan keisara, [[Rudolf von Rheinfelden]], hertoga af Schwaben. Hinrik skipaði þá [[Klemens 3. andpáfi|Klemens 3. andpáfa]] og árið 1081 náði hann Rudolf á sitt vald og drap hann. Sama ár réðist hann á [[Róm]] í þeim tilgangi að steypa Gregoríusi af stóli en páfi komst undan með aðstoð [[Normannar|Normanna]] frá Suður-Ítalíu. Normannarnir rændu Róm og þegar íbúar borgarinnar risu gegn Gregoríusi neyddist hann til að flýja á náðir þeirra þar sem hann lést [[25. maí]] [[1085]]. Þegar Hinrik lést árið [[1106]] tók sonur hans, [[Hinrik 5. keisari|Hinrik 5.]], við völdum. Hann hafði áður tekið undir sjónarmið páfa í deilunni. Hann hélt þó áfram að skipa eigin biskupa. Samningaviðræður við [[Paskalis 2.]] páfa fóru út um þúfur og árið [[1110]] réðist Hinrik inn í Ítalíu með stóran her. Þeir Paskalis gerðu samkomulag þar sem Hinrik afsalaði sér réttinum til að skipa biskupa en páfi lofaði á móti að krýna hann keisara alls kristindóms. Þegar keisarinn kom inn í [[Péturskirkjan|Péturskirkjuna]] urðu uppþot og páfi neitaði að krýna hann. Hermenn Hinriks tóku páfa höndum og í látunum særðist Hinrik sjálfur. [[Róbert 1. af Capúa]] sendi [[Normannar|Normannaher]] til að frelsa páfa en þeir voru stöðvaðir af [[Ptólemajos 1. af Tusculum|Ptólemajosi 1. hertoga af Tusculum]] sem var hliðhollur keisaranum. Paskalis neyddist til að krýna keisarann og staðfesta rétt hans til að skipa biskupa. Þýsku furstarnir héldu uppreisn sinni áfram og þegar keisarinn var farinn frá Róm lýsti kirkjuráð krýningu hans ógilda þar sem hún var fengin með valdi. [[Kallixtus 2.|Guy]] erkibiskup af [[Vienne]] gekk jafnvel svo langt að bannfæra keisarann og óskaði eftir staðfestingu páfa. Hinrik sneri nú aftur til Rómar og páfi neyddist til að flýja borgina. Hinrik skipaði þá [[Gregoríus 8. andpáfi|Gregoríus 8. andpáfa]]. Hann sneri svo aftur til Þýskalands og tókst að berja uppreisnina niður. Í kjölfarið hófust samningaviðræður við Paskalis sem lyktaði með sáttagerðinni í Worms. Bannfæringu keisarans var þá aflétt og hann fékk áheyrnarfulltrúa við kjör biskupa. [[Flokkur:Kirkjusaga]] [[Flokkur:Saga Evrópu]] [[Flokkur:Miðaldir]] [[Flokkur:1075]] [[Flokkur:1122]] bzhlcbxo766cy6xzpjvocj2kksvqg9x 0 125093 1964159 1955403 2026-05-24T22:52:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964159 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Bomärke.png|thumbnail|Tvö íslensk og tvö sænsk búmerki]] '''Búmerki''' (eða '''eignarmark''') er merki um eignarhald sem fyrr á tímum var skorið eða rist í hluti, oft samsett úr [[rúnir|rúnum]] ([[bandrún]]um). Jón Sigurðsson skrifaði 9. júlí 1868 handrit að grein um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignaréttar. == Heimildir == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000588602 Föng til búmarkafræði,Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, 01.01.1975] * [http://www.sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=459789 Þjöl með búmerki]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://handrit.is/is/manuscript/view/JS04-0496 Handrit með grein Jóns Sigurðssonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020024236/https://handrit.is/is/manuscript/view/JS04-0496 |date=2020-10-20 }} [[Flokkur:Merki]] [[Flokkur:Rúnir]] gej7pie6pprsexuqop3w7otp9liuhxy 0 125288 1964153 1961082 2026-05-24T21:44:11Z Berserkur 10188 1964153 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Burnley Football Club | mynd = James Hargreaves Stand Burnley.jpg | Gælunafn = ''The Clarets'' | Stytt nafn = B.F.C. | Stofnað = 1882 | Leikvöllur = [[Turf Moor]] | Stærð = 21.944 | Knattspyrnustjóri = {{ENG}} [[Scott Parker]] | Deild = [[Enska úrvalsdeildin]] | Tímabil =2025-2026 | Staðsetning = 19. sæti | pattern_la1 = _burnley1920h | pattern_b1 = _burnley1920h | pattern_ra1 = _burnley1920h | pattern_sh1 = _burnley1920h | pattern_so1 = _burnley1920h | leftarm1 = 80BFFF | body1 = 800000 | rightarm1 = 80BFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _burnley1920a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _burnley1920a | pattern_so2 = _burnley1920a | leftarm2 = 77BBFF | body2 = 77BBFF | rightarm2 = 77BBFF | shorts2 = 77BBFF | socks2 = 77BBFF | pattern_la3 = _burnley1920t | pattern_b3 = _burnley1920t | pattern_ra3 = _burnley1920t | pattern_sh3 = _burnley1920t | pattern_so3 = _burnley1920t | leftarm3 = 035B6F | body3 = 035B6F | rightarm3 = 035B6F | shorts3 = 000000 | socks3 = 035B6F }} '''Burnley F.C.''' er knattspyrnulið í [[Enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]] úr borginni [[Burnley]] norður af [[Manchester]]. Heimavöllur þess er [[Turf Moor]]. Félagið var stofnað árið 1882 og hefur orðið enskur meistari tvisvar, árin 1921 og 1960. Gælunafn liðsins er ''The Clarets'' sem vísar í vínrauða litinn á búningunum. Á tímabilinu 2017-2018 náði liðið evrópusæti; 7. sæti. [[Sean Dyche]] stýrði Burnley frá 2012-2022 og var með liðið í ensku úrvalsdeildinni í 6 ár. Honum var sagt upp þegar 8 leikir voru eftir af tímabilinu 2021-2022 og liðið var í fallsæti. Liðið hefur fallið í ensku meistaradeildina og komist upp í ensku úrvalsdeildina 2022-2026. [[Jóhann Berg Guðmundsson]], miðherji og landsliðsmaður spilaði með félaginu frá 2016 til 2024. {{s|1882}} {{stubbur|fótbolti}} {{Enska úrvalsdeildin}} [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] jj9dmltvw7wu2o49nrg2k61wlfewpzd 0 125294 1964148 1959490 2026-05-24T21:40:17Z Friðþjófur 104929 /* Titlar */ 1964148 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Inter Mílanó | Mynd = FC Internazionale Milano 2021.svg | Gælunafn = I Nerazzurri (''Þeir Svörtu og Bláu'') | Stytt nafn = Inter | Stofnað = 1908 | Leikvöllur = [[San Siro]] | Stærð = 80.018 | Knattspyrnustjóri = {{ITA}} [[Simone Inzaghi]] | Deild = [[Ítalska A-deildin|Serie A]] | Tímabil = 2023/24 | Staðsetning = 1. sæti | pattern_la1 = _internazionale2425h | pattern_b1 = _internazionale2425h | pattern_ra1 = _internazionale2425h | pattern_sh1 = _internazionale2425h | pattern_so1 = _internazionale2425hl | leftarm1 = 0041FF | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _internazionale2425a | pattern_b2 = _internazionale2425a | pattern_ra2 = _internazionale2425a | pattern_sh2 = _internazionale2425a | pattern_so2 = _internazionale2425al | leftarm2 = F1F6F7 | body2 = F1F6F7 | rightarm2 = F1F6F7 | shorts2 = F1F6F7 | socks2 = F1F6F7 | pattern_la3 = _internazionale2425t | pattern_b3 = _internazionale2425t | pattern_ra3 = _internazionale2425t | pattern_sh3 = _internazionale2425t | pattern_so3 = _internazionale2425tl | leftarm3 = ffcc00 | body3 = ffcc00 | rightarm3 = ffcc00 | shorts3 = 000050 | socks3 = ffcc00 }} '''F.C. Internazionale Milano''', oft kallað '''Inter Mílanó''' alþjóðlega, er [[Ítalía|ítalskt]] [[knattspyrna|knattspyrnufélag]] frá [[Mílanó]] sem spilar í [[Ítalska A-deildin|Serie A]]. Liðið varð meistari síðast 2023-2024. == Titlar == * '''[[Ítalska A-deildin]]: (21)''' 1909/10, 1919/20, 1929/30, 1937/38, 1939/40, 1952/53, 1953/54, 1962/63, 1964/65, 1965/66 1970/71, 1979/80, 1988/89, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2020/2021, 2023/2024, 2025/26 * '''[[Coppa Italia]]: (10)''' 1938/39, 1977/78, 1981/82, 2004/05, 2005/06, 2009/10, 2010/11,2021/22, 2022/23, 2025/26 * '''[[Supercoppa italiana di calcio]]: (5)''' 1989, 2005, 2006, 2008, 2010 * '''[[Meistaradeild Evrópu]]: (3)''' 1963/64, 1964/65, 2009/10 * '''[[Intercontinental Cup]]: (2)''' 1964, 1965 * '''HM félagsliða''': (1) 2010 * '''[[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópukeppni félagsliða ]]:''' (3) 1990-91, 1993-94, 1997-98 [[Flokkur:Ítölsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:stofnað 1908]] [[Flokkur:Mílanó]] jkrpmehlla965xqa81zs7a5n3gizors 0 125331 1964128 1961928 2026-05-24T18:15:22Z Berserkur 10188 1964128 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |mynd= Mohamed Salah 2021 CAN Final.jpg |nafn= Mohamed Salah<br/>محمد صلاح |fullt nafn= Mohamed Salah Hamed Mahrous Ghaly |fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1992|6|15}} |fæðingarbær=[[Nagrig]] |fæðingarland=Egyptaland |hæð= 1,75 m |staða= Sóknarmaður |núverandi lið= [[Liverpool FC]] |númer= 11 |ár í yngri flokkum=2006-2010 |yngriflokkalið= [[El Mokawloon]] |ár1=2010-2012 |ár2=2012-2014 |ár3=2014-2016 |ár4=2015 |ár5=2015-2016 |ár6=2016-2017 |ár7=2017-2026 |lið1=[[El Mokawloon]] |lið2= [[FC Basel]] |lið3=[[Chelsea F.C.]] |lið4=→ [[Fiorentina]] (lán) |lið5=→ [[A.S. Roma]] (lán) |lið6=[[A.S. Roma]] |lið7=[[Liverpool FC]] |leikir (mörk)1=38 (11) |leikir (mörk)2= 47 (9) |leikir (mörk)3= 13 (2) |leikir (mörk)4= 16 (6) |leikir (mörk)5=34 (14) |leikir (mörk)6=31 (15) |leikir (mörk)7=315 (191) |landsliðsár=2010-2011<br>2011-2012<br>2011- |landslið=Egyptaland U20<br> Egyptaland U21<br>[[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]] |landsliðsleikir (mörk)=11 (3)<br>11 (4)<br>115 (67)<br> |mfuppfært= maí 2026 |lluppfært= mars 2026 }} '''Mohamed Salah Hamed Mahrous Ghaly''' (fæddur [[15. júní]] [[1992]]) er [[Egyptaland|egypskur]] knattspyrnumaður sem spilaði síðast fyrir [[Liverpool (knattspyrnufélag)|Liverpool]]. Hann spilar sem hægri vængmaður og er með hraðan og fiman leikstíl. Í Evrópu spilaði Salah með [[FC Basel]], [[Chelsea FC]], [[Fiorentina]] og [[Roma]] áður en hann hélt til Liverpool þar sem hann var í 9 ár og vann fjölda titla. Hann hlaut gullskóinn fjórvegis í ensku úrvalsdeildinni og er í 4. sæti yfir markahæstu menn allra tíma í deildinni ásamt flestum markaframlögum (mörk og stoðsendingar) fyrir eitt lið í úrvalsdeild. <ref>[https://m.fotbolti.net/news/13-12-2025/salah-baetti-met-thridji-atkvaedamesti-i-sogu-urvalsdeildarinnar Salah bætti met - Þriðji atkvæðamesti í sögu úrvalsdeildarinnar] Fótbolti.net, sótt 13. desember 2025</ref> Salah hefur skorað yfir 400 mörk í öllum keppnum. ==Liverpool== '''2017-2018''' Salah varð fyrsti leikmaður ensku úrvalsdeildarinnar til að verða leikmaður mánaðarins þrisvar á tímabili. <ref>[https://www.premierleague.com/news/662050 Salah makes history with EA SPORTS award] Premier league.com, skoðað 13. apríl, 2018.</ref>. Hann keppti við [[Harry Kane]] um að verða markakóngur tímabilsins og sló markametið í úrvalsdeildinni á einu tímabili; 32 mörk. Salah skoraði 4 mörk í leik gegn Watford í mars. Hann var valinn afríski leikmaður ársins 2017 <ref>[http://www.bbc.com/sport/football/42308421 Mohamed Salah named BBC African Footballer of the Year] BBC. Skoðað 13. apríl, 2018.</ref> og leikmaður tímabilsins af samtökum leikmanna (PFA) <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/43860354 Mohamed Salah: Liverpool forward voted PFA Player of the Year 2017-18] BBC, skoðað 23. apríl, 2018.</ref> og leikmaður úrvalsdeildarinnar á tímabilinu. Salah varð þriðji Liverpool leikmaðurinn sem hefur náð 40 mörkum á tímabili, ásamt [[Ian Rush]] og [[Roger Hunt]]. <ref>[http://www.visir.is/g/2018180419186/salah-mer-er-alveg-sama-um-allt-annad Salah: Mér er alveg sama um allt annað] Vísir, skoðað 16. apríl, 2018.</ref> '''2018-2019''' Sumarið 2018 gerði Salah 5 ára samning við Liverpool. Hann varð í þriðja sæti yfir leikmann ársins 2018 í verðlaunum FIFA. Einnig átti hann mark ársins (gegn Everton). <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45631205 Luka Modric named best male player and Marta best female player at Fifa awards]BBC</ref> Salah skoraði 22 mörk á tímabilinu í ensku úrvalsdeildinni og deildi markakóngstitlinum með [[Sadio Mané]] og [[Pierre Emerick-Aubameyang]]. '''2019-2020''' Salah varð Englandsmeistari með Liverpool árið 2020 seint um sumarið á tímabili sem var seinkað vegna [[Covid-19]]. Hann varð fyrsti Liverpool leikmaðurinn til að skora 20 mörk í öllum keppnum 3 tímabil í röð síðan [[Michael Owen]] spilaði með félaginu. '''2020-2021''' Í desember 2020 varð Salah markahæsti leikmaður Liverpool í [[Meistaradeild Evrópu]] þegar hann tók fram úr [[Steven Gerrard]].<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/55221508 BBC News - Champions League: Midtjylland 1-1 Liverpool - Mohamed Salah becomes record scorer]BBC</ref> '''2021-2022''' Salah varð fyrsti leikmaðurinn í sögu ensku úrvalsdeildarinnar til að skora í fyrsta leik tímabils, fimm tímabil í röð. Hann komst í 100 úrvalsdeildarmörk og inn á topp 30 yfir markahæstu leikmenn í september 2021. Salah skoraði í 10 leikjum í röð og náði þrennu í 5:0 stórsigri Liverpool á Old Trafford. Hann var valinn leikmaður októbermánaðar. Salah skoraði sitt 150. mark fyrir félagið í febrúar og varð 10. markahæsti leikmaður þess frá upphafi. Salah deildi markakóngstitlinum með [[Son Heung-min]] tímabilið 2021-2022. Hann var einnig stoðsendingahæstur. [[Kevin De Bruyne]] var þó valinn bestur á tímabilinu. Salah hlaut verðlaun blaðamanna sem besti leikmaðurinn. Liverpool vann báða deildarbikarana en var einu stigi á eftir Man City í baráttunni um englandsmeistaratitilinn. '''2022-2023''' Salah skrifaði undir nýjan 3 ára samning við Liverpool sumarið 2022. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/62013642 Salah signs new 3 year contract] BBC, sótt 1/7 2022</ref> Honum gekk illa að skora í byrjun tímabils en skoraði hröðustu þrennu í [[Meistaradeild Evrópu]] á 6 mínútum. Í febrúar varð Salah markahæsti leikmaður Liverpool í evrópukeppnum. Í mars 2023 varð Salah markahæsti leikmaður Liverpool í ensku úrvalsdeildinni með 2 mörkum í 7-0 sigri á [[Manchester United]]. Í apríl varð hann sá leikmaður sem hafði oftast skorað með vinstri fæti þegar hann tók fram úr [[Robbie Fowler]]. '''2023-2024''' Í desember varð Salah fyrsti leikmaðurinn frá Afríku til að skora 150 mörk í ensku úrvalsdeildinni og 200 mörk í öllum keppnum. Hann komst á topp 10 yfir þá markahæstu í deildinni. Auk þess skoraði hann yfir 20 mörk fyrir Liverpool sjöunda tímabilið í röð sem er met. '''2024-2025''' Fyrir áramót var Salah afkastamikill og átti hvort tveggja mörk og stoðsendingar yfir tug, nokkuð sem enginn hafði gert í úrvalsdeildinni. Salah ýjaði að því í janúar 2025 að þetta yrði hans síðasta tímabil með Liverpool. <ref>[https://www.visir.is/g/20252670919d/salah-stad-festir-ad-thetta-se-hans-sidasta-tima-bil-med-liver-pool Salah staðfestir að þetta sé hans síðasta tímabil með Liverpool] Vísir, sótt 3. janúar, 2025</ref> Hann náði hins vegar samningi við félagið í apríl og framlengdi um tvö ár. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c05n7791r13o Salah signs new two-year deal with Liverpool] BBC, sótt 11. apríl 2025</ref> Salah varð markahæstur í úrvalsdeildinni á tímabilinu og var valinn leikmaður tímabilsins. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cwyvpkg2ryeo Salah wins Premier League player of season award] BBC, sótt 25. maí, 2025</ref> Hann var með 29 mörk og einnig stoðsendingarhæstur með 18 talsins og jafnaði [[Thierry Henry]] með fjóra gullskó í deildinni. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cj93ze2gdkgo Salah has final say on day of 'special' Liverpool celebrations] BBC, sótt 25. maí, 2025</ref> '''2025-2026''' Í upphafi tímabils hlaut Salah PFA-verðlaunin sem kosin eru af leikmönnum í þriðja skipti og hafði enginn hlotið þau svo oft. Salah náði þeim áfanga í nóvember að hafa skorað 250 mörk fyrir Liverpool og varð hann þriðji markahæsti leikmaður félagsins frá upphafi. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c0jddyxpq1zo Salah shines as Slot & Liverpool get fans' backing] BBC, sótt, 2. nóvember 2025</ref> Gengi liðsins var brösugt og eftir að hafa setið á bekknum þrjá leiki í röð í byrjun desember lýsti Salah yfir vonbrigðum með félagið og [[Arne Slot]], þjálfara og tjáði það að næsti leikur gæti orðið hans síðasti fyrir félagið. <ref>[https://m.fotbolti.net/news/06-12-2025/salah-hraunar-yfir-liverpool-og-slot-hent-undir-rutuna Salah hraunar yfir Liverpool og Slot] Fótbolti.net, sótt 6. desember 2025</ref> Í kjölfarið var hann utan hóps þegar Liverpool ferðaðist til Mílanó í leik Meistaradeildar Evrópu. Salah spilaði sinn síðasta leik sinn fyrir Afríkukeppnina um miðjan desember og gaf stoðsendingu eftir að hafa komið af bekknum. Þar með komst hann í 277 markaframlög í úrvalsdeildinni fyrir eitt lið og tók yfir met [[Wayne Rooney]]. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/cnv2r76lp56t Salah back as Ekitike double helps Liverpool beat Brighton] BBC, sótt 13. desember, 2025</ref> Staðfest var í mars að hann yfirgæfi félagið eftir tímabilið. <ref>[https://www.liverpoolfc.com/news/mohamed-salah-leave-liverpool-end-season Mohamed Salah to leave Liverpool at the end of the season] Liverpoolfc.com, sótt 24. mars 2026</ref> ==Egypska landsliðið== Salah hefur spilað með landsliðinu síðan 2011 og er annar markahæsti leikmaður þess frá upphafi. Hann spilaði stórt hlutverk þegar Egyptar komust á HM 2018. Hann skoraði 5 mörk í undankeppninni, þar á meðal 2 mörk í lokaleiknum gegn Kongó. Egyptar komust ekki í gegnum riðlakeppnina í lokakeppninni. Salah skoraði tvö mörk í keppninni. Í [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla|Afríkukeppninni]] 2022 mætti Egyptaland Senegal í úrslitum og mætti Salah því félaga sínum [[Sadio Mané]] úr Liverpool. Svo fór að Senegal vann í vítaspyrnukeppni en Salah fékk ekki að taka síðustu spyrnu Egypta þar sem lið hans hafði misnotað 2 spyrnur og vann því Senegal 4-2. Salah og Mané mættust aftur í [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla 2025|undanúrslitum Afríkukeppninnar 2025]]. Þá hafði Mané aftur betur og skoraði eina markið. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/ce8rg4263y1t Mane hits winner as Senegal ends Salah's AFCON bid] BBC, sótt 14. janúar, 2026</ref> ==Svipmyndir== <gallery> Mynd:Mohamed Salah 2017.jpg|Salah með Liverpool 2017. Mynd:Mohamed Salah 2015.jpg|Salah með Fiorentina 2015. Mynd:Mohamed Salah.JPG|Salah með Chelsea 2014. Mynd:Zenit-bazel 2013 (2).jpg|Salah með Basel 2013. </gallery> ==Tengill== *[https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2023-10-22-hver-er-sannleikurinn-um-salah Hver er sannleikurinn um Salah? - Umfjöllun RÚV] ==Tilvísanir== {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Salah, Mohamed}} [[Flokkur:Egypskir knattspyrnumenn|Salah, Mohamed]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1992]] j1aayntecavzhkkqd6js6sqjf20ergq 0 129020 1964134 1962798 2026-05-24T19:12:51Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964134 wikitext text/x-wiki '''Björn Þorsteinsson''' ([[20. mars]] [[1918]] - [[6. október]] [[1986]]) var [[sagnfræði]]ngur og [[prófessor]] við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Foreldrar Björns voru Þorsteinn Björnsson og Þuríður Þorvaldsdóttir og föðurafi hans var Björn Eysteinsson heiðarbóndi. Björn lauk stúdentsprófi utanskóla 1941 og kandidatsprófi í íslenskum fræðum með sögu að sérgrein árið 1947. Hann kenndi íslensku og sögu í Gagnfræðaskóla Reykjavíkur frá 1943. Veturinn 1948-49 var hann í framhaldsnámi í London.<ref>{{cite journal|author=Einar Laxness|year=1987|title=Björn Þorsteinsson|journal=Saga|volume=25|number=1|pages=6-19|url=https://timarit.is/gegnir/991004014319706886}}</ref> Björn var forseti [[Sögufélag]]s og ritstjóri tímaritsins ''Sögu'' frá 1960 til 1972.<ref>{{cite web|url=https://sogufelag.is/2020/03/10/bjorn-thorsteinsson/|title=Björn Þorsteinsson|website=Sögufélag|access-date=3.2.2026}}</ref> Björn fékkst lengi við sögukennslu og samdi töluvert af kennsluefni í Íslandssögu. Hann rannsakaði tengsl Íslands og Englands á miðöldum og setti meðal annars fyrstur fram hugtökin „[[enska öldin]]“, „[[þýska öldin]]“ og „[[norska öldin]]“; og kenninguna um [[Eyrarsundslásinn]].<ref>{{tímarit.is|1480463|„Tíu þorskastríð“ eftir Björn Þorsteinsson|blað=Morgunblaðið|bls=13|dags=27.11.1976}}</ref> Björn samdi yfirlitsrit um Íslandssögu og kom fyrsta bindið ''Íslenska þjóðveldið'' út árið 1953 og síðar ''Íslenska skattlandið'' sem var saga Íslands frá 1262-1400. Yfirlitsrit hans um Íslandssögu í einu bindi, ''Íslandssaga til okkar daga'', kom út að honum látnum árið 1991. == Helstu ritverk == * ''Íslenska þjóðveldið'' (1953) * ''Íslenska skattlandið'' (1956) * ''Hansestæderne og Norden'' (1957) * ''Enska öldin í sögu Íslendinga'' (1970) * ''Tíu þorskastríð 1415-1976'' (1976) * ''Á fornum slóðum og nýjum'' (1978) * ''Íslensk miðaldasaga'' (1978) * ''[https://baekur.is/bok/81f2ed20-7e69-4ccc-8f30-e3deb3c90a8b Íslandssaga til okkar daga]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}'' (1991) == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] {{fd|1918|1986}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] qijykt83g5u20iqj3tg1dqcr3lo195e 0 133734 1964137 1690330 2026-05-24T19:49:05Z TKSnaevarr 53243 1964137 wikitext text/x-wiki {{hnit|39|10|00|N|26|20|00|E|display=title|region:GR}}[[Mynd:GR Lesvos.PNG|thumb|Lega Lesbos]] [[Mynd:Lesvos.jpg|thumb|Loftmynd af Lesbos.]] [[Mynd:Mytilene 2010-04-03.jpg|thumb|Mytilene.]] [[Mynd:Roman Aqueduct in Mytilini (Lesbos), Greece.jpg|thumb|Rómversk vatnsleiðsla á Lesbos.]] '''Lesbos''' er þriðja stærsta eyja Grikklands eftir Krít og Euboea. Hún er 1632 ferkílómetrar að stærð og íbúar eru um 86.000. Þar af býr um þriðjungur í höfuðstaðnum [[Mytilene]]. Lesbos er nálægt Tyrklandi og aðskilin því af Mytilinisundi. ==Söguágrip== Samkvæmt [[Ilíonskviða|ilíonskviðu]] [[Hómer]]s var Lesbos í [[fornöld]] hluti af konungsríkinu Príam sem er nú svæði innan Tyrklands. Ýmis konungsríki voru á eyjunni þar til [[Rómverjar]] náðu völdum árið 79. fyrir Krist og höfðu [[Persía|Persar]] ráðið henni um stuttan tíma. Á miðöldum var eyjan undir [[Austrómverska keisaradæmið|Austrómverska keisaradæminu]] og undir stjórn borgríkisins [[Genúa]]. [[Ottómanaveldið]] lagði undir sig Lesbos árið 1462 og réð henni til 1912 þegar hún varð hluti af [[Grikkland]]i eftir [[Balkanstríðið fyrsta]]. Árið 2015 komst eyjan í sviðsljósið þegar [[Evrópski flóttamannavandinn|straumur flóttamanna]] hélt til eyjarinnar frá Tyrklandi. ==Lesbía== Orðið lesbía er tilvísun í Lesbos en þekktasta forngríska skáldkonan [[Saffó]] orti þar tilfinningarík ljóð til annarra kvenna.<ref>[http://www.visindavefur.is/svar.php?id=3618 Hver var þekktasta skáldkona Forngrikkja?] Vísindavefur. Skoðað 15. apríl, 2016</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Heimildir== {{commonscat|Lesbos}} {{wpheimild|tungumál= en|titill= Lesbos|mánuðurskoðað= 15. apríl|árskoðað= 2016 }} [[Flokkur:Grískar eyjur]] [[Flokkur:Miðjarðarhaf]] 6fu4g1p3t6f01fpsrz3trw4v54he6q3 0 135738 1964204 1834133 2026-05-25T11:33:33Z Akigka 183 1964204 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Looking_West_From_Peristyle,_Court_of_Honor_and_Grand_Basin,_1893.jpg|thumb|right|World's Columbian Exposition í Chicago: Horft framhjá [[Stytta lýðveldisins|Styttu lýðveldisins]] að stjórnarbyggingunni.]] '''World's Columbian Exposition''' eða '''Kólumbusarheimssýningin''' var [[heimssýning]] sem haldin var í [[Chicago]] árið [[1893]] í tilefni af því að 400 ár voru liðin frá því [[Kristófer Kólumbus]] kom fyrst til [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] [[1492]]. Miðpunktur sýningarinnar var stórt stöðuvatn sem átti að tákna hina löngu leið Kólumbusar yfir [[Atlantshaf]]ið. Samkeppni um að halda sýninguna stóð milli [[New York-borg]]ar, [[Washington D.C.]], [[St. Louis]] og Chicago sem hreppti hnossið. Sýningin var vel sótt og vakti mikla athygli. Hún hafði mikil áhrif á [[byggingarlist]], hreinlætismál, sjálfsmynd Chicago-borgar og trú samtímafólks á framfarir í iðnaði. Setningarhátíðir voru haldnar 21. október 1892 en sýningin var ekki opnuð almenningi fyrr en 1. maí 1893. Sýningin stóð til 30. október 1893. Auk þess að minnast 400 ára frá fyrstu ferð Kólumbusar hafði sýningin þann tilgang að sýna fram á endurreisn Chicago eftir [[Bruninn mikli í Chicago|brunann mikla]] sem eyðilagði stóran hluta borgarinnar árið 1871. [[Matthías Jochumsson|Matthíasi Jochumssyni]], sem heimsótti sýninguna, þótti enda mikið til borgarinnar koma og lýsti sérstaklega tækninýjungum eins og [[lyfta|lyftum]], [[sími|símanum]], [[vatnslögn]]um í hverju húsi og [[sporvagn|sporvögnum]].<ref>{{cite book|author=Matthías Jochumsson|title=Chicagó-för mín 1893|year=1893|publisher=Prentsmiðja Björns Jónssonar|location=Akureyri|url=https://baekur.is/bok/52f2982a-e4c0-4dbb-9755-1d3d9f8d8399}}</ref> Á sýningunni var sett upp eftirmynd af klaustrinu í [[La Rábida]] á Spáni þaðan sem [[Kristófer Kólumbus]] lagði af stað til Nýja heimsins. Þar inni var sýning helguð [[landafundatímabilið|landafundunum]]. Skipuleggjendur sóttu fast að fá ''[[Flateyjarbók]]'' lánaða frá [[Konungsbókhlaða|Konungsbókhlöðu]] í Kaupmannahöfn. Þeir buðust til að flytja handritið með herskipi og borga undir fylgdarmann, sem ætlunin var að yrði [[Valtýr Guðmundsson]] sagnfræðingur. Um þetta spunnust miklar deilur í Danmörku og á endanum var ákveðið að hafna tilboðinu.<ref>{{cite journal|author=Erik Petersen|title=Vínlandsferð Flateyjarbókar: Um bókaverði, ''Codex Flateyensis'' og þjóðlega hégómadýrð|journal=Árbók Landsbókasafns Íslands|volume=17|year=1991|pp=5-25|url=https://timarit.is/page/3138999}}</ref> Í staðinn var gefin út í fáum eintökum bók í fullri stærð með ljósprentun af þeim síðum Flateyjarbókar sem innihalda Vínlandssögurnar, ''[[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu]]'' og ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'', sem hægt væri að stilla út á sýningunni. == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} {{heimssýningar}} [[Flokkur:Heimssýningar]] [[Flokkur:Chicago]] [[Flokkur:1893]] bq5dizpd1oupaa38n55rlarc6fox3i2 0 139889 1964141 1962131 2026-05-24T20:16:45Z Alvaldi 71791 1964141 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography |name = Rondey Robinson |image = |caption = |position = Miðherji |height_cm = 201 |weight_kg = |birth_date = {{fæðingardagur og aldur|1967|05|14}} |birth_place = [[Chicago, Illinois]], Bandaríkin |college = *Compton CC *Wright State (1987–1989) |career_start = 1990 |career_end = 1996 |career_number= 14, 42 |years1 = 1990–1996 |team1 = [[Njarðvík (körfuknattleikur karla)|Njarðvík]] |highlights = }} '''Rondey Robinson''' (f. [[14. maí]] [[1967]]) er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður. Hann lék sex tímabil í [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Úrvalsdeild karla]] með [[Körfuknattleiksdeild Njarðvíkur|Njarðvík]], þar sem hann varð þrívegis Íslandsmeistari.<ref name="visasport">{{cite web|title=Rondey Robinson í Visa sport|url=https://www.youtube.com/watch?v=cnb6N3sYeQQ|website=Youtube.com|date=1996|accessdate=2 September 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Kárason|first1=Ægir Már|title=Ég á orðið fleiri vini hér en í Bandaríkjunum|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2726978|accessdate=2 September 2017|work=[[Dagblaðið Vísir]]|date=April 11, 1995|language=Icelandic}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ólafsson|first1=Frímann|title=Rondey líklega áfram|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1827918|accessdate=2 September 2017|work=[[Morgunblaðið]]|date=April 11, 1995|language=Icelandic}}</ref><ref>{{cite news|title=Eðlislægt að leggja mig alltaf eins vel fram og ég get|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1827984|accessdate=2 September 2017|work=[[Morgunblaðið]]|date=April 12, 1995|language=Icelandic}}</ref> ==Háskóli== Rondey lék körfuknattleik með liði Wright State sem þjálfað var af Ralph Underhill.<ref>{{cite news|last1=Archdeacon|first1=Tom|title=Ex-WSU basketball coach Underhill passes away|url=http://www.springfieldnewssun.com/sports/college/wsu-basketball-coach-underhill-passes-away/uamg6yJyhjz3ArKde6RlqK/|accessdate=2 September 2017|work=[[Springfield News-Sun]]|date=September 9, 2011|language=Icelandic}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Hann missti af lokaári sínu í skólanum vegna hnémeiðsla sem þörfnuðust skurðaðgerðar.<ref name="visasport"/><ref>{{cite news|title=Þarf að sanna mig|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1796113|accessdate=19 September 2017|work=[[Morgunblaðið]]|date=November 23, 1993|page=B2|language=Icelandic}}</ref> ==Ísland== Rondey samdi við Njarðvík sumarið 1990 um að verða spilandi þjálfari fyrir liðið. Fljótlega eftir að hann kom til Njarðvíkur var þó ákveðið að [[Friðrik Ingi Rúnarsson]] tæki við sem þjálfari og að Rondey einbeitti sér að spilun. Eftir erfiða byrjun þá féll Rondey betur inn í liðið eftir því sem á leið tímabilið. Undir lokin fögnuðu Njarðvíkingar Íslandsmeistaratitlinum eftir sigur á Keflavík í oddaleik. Í oddaleiknum skoraði Rondey 17 stig og tók 23 fráköst.<ref>{{cite news|title=„Litli bróðir" var of stórfyrir Keflvíkinga|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=123909&pageId=1741613|accessdate=25 September 2017|work=[[Morgunblaðið]]|date=April 12, 1991}}</ref> Í úrslitakeppninni 1994 tryggði Rondey Njarðvíkinum Íslandsmeistaratitilinn með því að skora úr einu af tveimur vítum þegar 1,4 sekúndur voru eftir af oddaleik þeirra á móti Grindavík en lokatölur leiksins urðu 68-67.<ref>{{cite news|title=Taugar Njarðvíkinga sterkari|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1804949|accessdate=19 September 2017|work=[[Morgunblaðið]]|date=April 18, 1994|pages=6,7}}</ref><ref>{{cite news|title=Áttundi titill Njarðvíkinga|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2625393|accessdate=19 September 2017|work=[[Dagblaðið Vísir]]|date=April 18, 1994|pages=22, 23}}</ref> Eftir tímablið var hann útnefndur besti erlendi leikmaður Úrvalsdeildar karla.<ref>{{cite news|title=Guðmundur sá besti|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=195348&pageId=2625569|accessdate=19 September 2017|work=[[Dagblaðið Vísir]]|date=April 23, 1994|page=38}}</ref> Rondey lagði skóna á hilluna eftir tap Njarðvíkur á móti Keflavík í undanúrslitum úrslitakeppninnar 1996.<ref>{{cite news|title=„Ég á eftir að sakna fólksins"|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=196657&pageId=2938695|accessdate=19 September 2017|work=[[Dagblaðið Vísir]]|date=March 26, 1996}}</ref><ref>{{cite news|title=Rondey kvaddur!|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=391630&pageId=6761179|accessdate=19 September 2017|work=Víkurfréttir|date=April 2, 1996}}</ref> ==Fjölskylda== Rondey ólst upp í [[Chicago]] með fimm bræðrum og tveimur systrum.<ref name="visasport"/> ==Titlar og viðurkenningar== * 3x Íslandsmeistari (1991, 1994, 1995) * Bikarkeppni karla (1992) * Meistarakeppni karla (1995) * 2x Besti erlendi leikmaður Úrvalsdeildar karla (1992, 1994) * Frákastahæsti leikmaður Úrvalsdeildar karla (1991) == Tilvísanir == {{Reflist|30em}} ==Tenglar== *[http://gamli.kki.is/tolfraedi_ferill_leikmanns.asp?Felaganumer=82959 Ferill í úrvalsdeild] *[https://www.sports-reference.com/cbb/players/rondey-robinson-1.html Ferill í háskóla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170930041120/https://www.sports-reference.com/cbb/players/rondey-robinson-1.html |date=2017-09-30 }} {{stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Robinson, Rodney}} [[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]] [[Flokkur:Leikmenn Úrvalsdeildar karla í körfuknattleik]] {{f|1967}} f9mpx8kk66hwz1y1th2p9lhhcmrjuq8 0 141888 1964146 1963750 2026-05-24T21:14:39Z TKSnaevarr 53243 1964146 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Erich Honecker | mynd = Bundesarchiv Bild 183-R1220-401, Erich Honecker (cropped).jpg | myndatexti1 = Erich Honecker árið 1976. | titill= Aðalritari Sósíalíska einingarflokksins | stjórnartíð_start = [[3. maí]] [[1971]] | stjórnartíð_end = [[13. október]] [[1989]] | staðgengill = [[Paul Verner]]<br>[[Egon Krenz]] | forveri = [[Walter Ulbricht]] | eftirmaður = [[Egon Krenz]] | titill2= Formaður ríkisráðs Austur-Þýskalands | stjórnartíð_start2 = [[29. október]] [[1976]] | stjórnartíð_end2 = [[18. október]] [[1989]] | forsætisráðherra2 = [[Willi Stoph]] | forveri2 = [[Willi Stoph]] | eftirmaður2 = [[Egon Krenz]] | fæðingarnafn = Erich Honecker | fæddur = [[25. ágúst]] [[1912]] | fæðingarstaður = [[Neunkirchen]], [[Þýska keisaraveldið|þýska keisaraveldinu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1994|5|29|1912|8|25}} | dánarstaður = [[Santíagó]], [[Síle]] | orsök_dauða = Lifrarkrabbamein | stjórnmálaflokkur = [[Sósíalíski einingarflokkurinn]] | starf = Stjórnmálamaður | maki = {{gifting|Charlotte Schanuel|1945|1947|orsök=dó}}<br>{{gifting|Edith Baumann|1947|1953|orsök=skildu}}<ref>{{Vefheimild|url=https://www.bundesstiftung-aufarbeitung.de/wer-war-wer-in-der-ddr-%2363%3B-1424.html?ID=1484|titill=Honecker, Erich * 25.8.1912, † 29.5.1994 Generalsekretär des ZK der SED, Staatsratsvorsitzender|útgefandi=Bundesstiftung zur Aufarbeitung der SED-Diktatur|mánuðurskoðað=28. febrúar|árskoðað=2017|tungumál= þýska}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.hdg.de/lemo/biografie/erich-honecker.html|titill=Erich Honecker 1912 - 1994|útgefandi=Lebendiges Museum Online|mánuðurskoðað=28. febrúar|árskoðað=2017|tungumál= þýska}}</ref><br>{{gifting|Margot Feist|1953}}<ref>{{Vefheimild|url=https://www.bundesstiftung-aufarbeitung.de/wer-war-wer-in-der-ddr-%2363%3B-1424.html?ID=1485|titill=Honecker, Margot geb. Feist * 17.4.1927, † 6.5.2016 Ministerin für Volksbildung|útgefandi=Bundesstiftung zur Aufarbeitung der SED-Diktatur|mánuðurskoðað=28. febrúar|árskoðað=2017|tungumál= þýska}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.chronikderwende.de/lexikon/biografien/biographie_jsp/key=honecker_margot.html|titill=Margot Honecker|útgefandi=Chronik der Wende|mánuðurskoðað=28. febrúar|árskoðað=2017|tungumál= þýska}}</ref> | börn = 2 |undirskrift = Erich Honecker Signature.svg }} '''Erich Ernst Paul Honecker''' (25. ágúst 1912 – 29. maí 1994)<ref>[https://books.google.com/books?id=rMKHCOW9aIYC&pg=PT679&dq=Erich+Honecker+29+may+1994&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjrwM3ivIXWAhWmCJoKHe8eAtoQ6AEIKDAC#v=onepage&q=Erich%20Honecker%2029%20may%201994&f=false Profile of Erich Honecker]</ref> var þýskur stjórnmálamaður sem var aðalritari þýska [[Sósíalíski einingarflokkurinn|Sósíalíska einingarflokksins]] og leiðtogi [[Austur-Þýskaland]]s frá árinu 1971 þar til [[Berlínarmúrinn]] féll árið 1989. Frá árinu 1976 var hann jafnframt þjóðhöfðingi landsins sem formaður ríkisráðsins eftir að [[Willi Stoph]] sagði af sér. Stjórnmálaferill Honeckers hófst á fjórða áratugnum þegar hann gerðist embættismaður [[Kommúnistaflokkur Þýskalands|þýska kommúnistaflokksins]]. Hann var fangelsaður fyrir stjórnmálaskoðanir sínar þegar [[nasistar]] komust til valda í Þýskalandi. Eftir [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldina]] var hann leystur úr haldi og hélt stjórnmálaferli sínum áfram með stofnun samtakanna [[Frjáls æskulýður Þýskalands|Fráls æskulýðs Þýskalands]] árið 1946. Honecker var formaður samtakanna til ársins 1955. Sem öryggisritari miðstjórnar þýska kommúnistaflokksins í hinu nýstofnaða kommúníska Austur-Þýskalandi bar Honecker mesta ábyrgð á byggingu Berlínarmúrsins árið 1961 og gaf skipun til að skjóta á þá sem reyndu að komast yfir landamærin á milli Austur- og Vestur-Þýskalands. Árið 1971 hóf Honecker valdabaráttu gegn sitjandi leiðtoga Austur-Þýskalands, [[Walter Ulbricht]], og tók með stuðningi [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] við af Ulbricht sem aðalritari miðstjórnar kommúnistaflokksins og formaður austur-þýska öryggisráðsins. Undir forystu Honeckers tók ríkið upp stefnu „neytendasósíalisma“ og aðlagaðist alþjóðasamfélaginu með því að stofna til stjórnmálasambands við [[Vestur-Þýskaland]] og gerast meðlimur í [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]]. Þegar slakaði á spennunni í [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]] á níunda áratugnum með frjálslyndisumbótum [[Míkhaíl Gorbatsjov|Míkhaíls Gorbatsjov]] í Sovétríkjunum neitaði Honecker að gera verulegar breytingar á stjórnarkerfi Austur-Þýskalands. Hann benti á harðlínustefnur [[Kim Il-sung]] og [[Fidel Castro]] í [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]] og [[Kúba|Kúbu]] sem fordæmi fyrir því að forðast róttækar umbætur. Eftir því sem andkommúnísk mótmæli færðust í aukana í Austur-Þýskalandi grátbað Honecker Sovétríkin um herstuðning til að vernda kommúnismann líkt og hafði verið gert í [[Vorið í Prag|vorinu í Prag]] og [[Uppreisnin í Ungverjalandi|uppreisninni í Ungverjalandi árið 1956]] en Gorbatsjov neitaði. Honecker neyddist til þess að segja af sér sem flokksformaður í október árið 1989 til þess að bæta ímynd ríkisstjórnarinnar. Eftir [[Sameining Þýskalands|sameiningu Þýskalands]] sótti Honecker um hæli í sendiráði [[Síle]] í Moskvu árið 1991 en hann var framseldur til Þýskalands næsta ár til að hægt yrði að rétta yfir honum fyrir mannréttindabrot austur-þýsku stjórnarinnar. Hætt var við réttarhöldin vegna veikinda Honeckers og honum leyft að ferðast til fjölskyldu sinnar í Síle, þar sem hann lést í maí árið 1994 úr lifrarkrabbameini.<ref>{{Vefheimild|titill=Faðir Berlínarmúrsins lést í útlegð og einsemd |mánuður=31. júní|ár=1994 |mánuðurskoðað=13. febrúar|árskoðað=2018|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1807530}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Walter Ulbricht]] | titill=Aðalritari þýska sósíalíska einingarflokksins | frá=[[3. maí]] [[1971]] | til=[[13. október]] [[1989]] | eftir=[[Egon Krenz]] }} {{Erfðatafla | fyrir=[[Willi Stoph]] | titill=Formaður ríkisráðs Austur-Þýskalands | frá=[[29. október]] [[1976]] | til=[[18. október]] [[1989]] | eftir=[[Egon Krenz]] }} {{töfluendir}} {{fde|1912|1994|Honecker, Erich}} {{DEFAULTSORT:Honecker, Erich}} [[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Austur-Þýskalands]] d759ci82950lwlir69byd7h2ip7apno 0 142760 1964169 1927591 2026-05-25T00:22:50Z Berserkur 10188 1964169 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Leicester 1 Chelsea 2 (36325510703) (cropped).jpg|thumb|Vardy (2017).]] '''Jamie Richard Vardy''' (fæddur í [[Sheffield]], [[11. janúar]], [[1987]]) er enskur knattspyrnumaður sem spilar sem framherji hjá ítalska úrvalsdeildarliðinu [[Cremonese]]. Hann spilaði í 13 ár hjá [[Leicester City]] og er í 14. sæti yfir markahæstu leikmenn ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi. Vardy spilaði með enska landsliðinu 2015-2018. Vardy hóf ungmennaferilinn með [[Sheffield Wednesday]] en fór til Stocksbridge Park Steels frá 2003-2010. Hann vakti áhuga í efri deildum og gerði samning við F.C. Halifax Town 2010 og ári síðar við Fleetwood Town. Á tímabili sínu með Fleetwood skoraði hann 31 mark. ==Ferill== ===Leicester City=== Árið 2012 gekk hann til liðs við Leicester City sem var þá í [[enska meistaradeildin|ensku meistaradeildinni]]. Árið 2014 komst Leicester upp í [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildina]] er það vann ensku meistaradeildina. Tímabilið 2015-2016 varð Leicester úrvalsdeildarmeistari og Vardy skoraði alls 24 mörk, þar af 11 leiki í röð og sló hann met [[Ruud van Nistelrooy]]. Vardy varð markahrókur tímabilið 2019-2020 með 23 mörk. Vardy vann [[FA-bikarinn]] með liðinu árið 2021. Hann skoraði sitt 200. mark fyrir félagið í lokaleik sínum árið 2025. ==Heimild== {{commonscat|Jamie Vardy}} * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Jamie Vardy|mánuðurskoðað= 19. mars|árskoðað= 2018 }} {{stubbur|æviágrip}} {{DEFAULTSORT:Vardy, Jamie }} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1987]] [[Flokkur:Enskir knattspyrnumenn]] hninbexpr98h79ubyuuexy14njipyr1 0 143933 1964154 1960707 2026-05-24T21:45:16Z Berserkur 10188 1964154 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Wolverhampton Wanderers Football Club | Gælunafn = Wolves (Úlfarnir), Wanderers | Stofnað =1877, sem ''St. Luke's F.C'' | Leikvöllur =[[Molineux Stadium]] | Stærð = 32.050 | Stjórnarformaður ={{CHN}} Jeff Shi | Knattspyrnustjóri = Vitor Pereira | Deild =[[Enska úrvalsdeildin]] | Tímabil =2025-2026 | Staðsetning =20. sæti | pattern_la1 = _wolverhampton2223h | pattern_b1 = _wolverhampton2223h | pattern_ra1 = _wolverhampton2223h | pattern_sh1 = _wolverhampton2223h | pattern_so1 = | leftarm1 = FDB913 | body1 = FDB913 | rightarm1 = FDB913 | shorts1 = 000000 | socks1 = FDB913 | pattern_la2 = _wolverhampton2223a | pattern_b2 = _wolverhampton2223a | pattern_ra2 = _wolverhampton2223a | pattern_sh2 = _wolverhampton2223a | pattern_so2 = | leftarm2 = 008080 | body2 = 008080 | rightarm2 = 008080 | shorts2 = 008080 | socks2 = 008080 | pattern_la3 = _wolverhampton2223t | pattern_b3 = _wolverhampton2223t | pattern_ra3 = _wolverhampton2223t | pattern_sh3 = _wolverhampton2223t | pattern_so3 = | leftarm3 = E0E0E0 | body3 = E0E0E0 | rightarm3 = E0E0E0 | shorts3 = E0E0E0 | socks3 = E0E0E0 }} '''Wolverhampton Wanderers Football Club''' einnig kallað '''Wolves''' ('''Úlfarnir''') er enskt knattspyrnufélag frá [[Wolverhampton]] sem stofnað var árið [[1877]]. Liðið hefur verið 63 tímabil í efstu deild á Englandi og unnið titillinn þrisvar ásamt því að hafa unnið [[FA-bikarinn]] fjórum sinnum. Tímabilið 2017-2018 varð liðið meistari í [[enska meistaradeildin|ensku meistaradeildinni]] og komst í úrvalsdeildina. Síðast voru Úlfarnir frá 2009-2012 í úrvalsdeildinni. Liðið féll svo úr úrvalsdeild árið 2026. Heimavöllur liðsins er [[Molineux Stadium]] sem tekur rúm 32.000 í sæti. ==Saga== [[Mynd:Wolverhampton wanderers 1893.jpg|thumb|left|Bikarmeistaralið Úlfanna árið 1893.]]Wolverhampton Wanderers var stofnað sem ''St. Luke's Football Club'' af nokkrum nemendum í Skóla heilags Lúkasar í Blakenhall-hverfinu í Wolverhampton árið 1877. Tveimur árum síðar sameinaðist það krikket- og knattspyrnufélagi í nágrenninu sem gekk undir nafninu ''The Wanderers'' og fékk hið sameinaða félag núverandi nafn sitt. Árið 1888 var félagið í hópi stofenda [[Enska fyrsta deildin (1888-1992)|ensku deildarkeppninnar]] og hafnaði í þriðja sæti strax á fyrsta ári. Á sömu leiktíð komust Úlfarnir í fyrsta sinn í úrslitaleik [[Enski bikarinn|bikarkeppninnar]] en töpuðu þar fyrir tvöföldum meisturum [[Preston North End F.C.|Preston North End]]. Úlfarnir léku í efstu deild óslitið til 1906 þegar liðið féll í fyrsta sinn. Á því tímabili varð félagið bikarmeistari í fyrsta sinn þegar það lagði [[Everton]] að velli 1:0 árið 1893, þar sem úrslitaleikurinn fór í fyrsta og eina skiptið fram á Fallowfield-leikvangnum í [[Manchester]]. Troðningur áhorfenda umhverfis völlinn var slíkur að megnið af tímanum stóð hópur fólks inni á leikvellinum. Stjórnendur Everton kærðu framkvæmd leiksins á þessari forsendu en þeim umkvörtunum var vísað frá. ===Annar bikar og árin milli stríða=== Árið 1908 urðu Úlfarnir bikarmeistarar í annað sinn eftir 3:1 sigur á [[Newcastle United F.C.|Newcastle]] í úrslitum. Sigurinn var afar óvæntur enda Newcastle í hópi sterkari liða 1. deildar en Úlfarnir miðlungslið í 2. deild. Þetta reyndist hins vegar síðasti stóri titill félagsins í meira en fjóra áratugi. Lið Úlfanna var lengst af um miðbik 2. deildar og gerði sjaldnast atlögu að sæti í efstu deild. Vorið 1923 féll liðið meira að segja niður í 3. deild (norður) en komst þegar í stað upp aftur sem meistari. Árið 1932 vann félagið svo 2. deildina og komst í hóp þeirra bestu á ný eftir um aldarfjórðungs fjarveru. Eftir rólega byrjun í 1. deildinni styrktust Úlfarnir þegar leið á fjórða áratuginn og undir lok hans voru þeir komnir í hóp öflugari liða, allan tímann undir stjórn Frank Buckley sem var knattspyrnustjóri félagsins frá 1927 til 1944. Árið 1937 náði liðið fimmta sæti og árið eftir máttu Úlfarnir bíta í það súra epli að enda í öðru sæti eftir að hafa misst meistaratitilinn til [[Arsenal F.C.|Arsenal]] í lokaumferðinni eftir tap gegn [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] sem hafði ekki að neinu að keppa. Arið 1939 fékk liðið aftur silfurverðlaunin, að þessu sinni á eftir Everton. Úlfarnir virtust þó komnir á beinu brautina og aðeins spurning um tíma hvenær liðið yrði fyrst Englandsmeistari, en [[síðari heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldin]] átti þó eftir að setja strik í reikninginn. ===Stan Cullins kemur til skjalanna=== Úlfarnir voru í dauðafæri að verða fyrstu Englandsmeistararnir eftir stríð, leiktíðina 1946-47. Liverpool og Úlfarnir mættust í hreinum úrslitaleik um titilinn í lokaumferðinni, Liverpool vann 2:1 og Úlfarnir máttu sætta sig við þriðja sætið. Þetta var jafnframt síðasti leikur Stan Cullins í búningi Wolverhampton Wanderers en ári síðar átti hann eftir að snúa aftur, þá í hlutverki knattspyrnustjóra. Þegar á fyrsta ári sínu landaði Cullins titli þegar Úlfarnir urðu bikarmeistarar vorið 1949 eftir 3:1 sigur á [[Leicester City F.C.|Leicester]]. Úrslitin voru ekki talin óvænt enda hafði Leicester verið í fallbaráttu í 2. deild og mætti í leikinn án síns besta leikmanns, [[Don Revie]]. Leiktíðina 1949-50 misstu Úlfarnir Englandsmeistaratitilinn til [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]] á markatölu. Í kjölfarið komu tvö tímabil þar sem Úlfarnir höfnuðu í neðri hluta deildarinnar en leiktíðina 1952-53 blandaði liðið sér á ný í slaginn um meistaratitilinn og hafnaði í þriðja sæti, fast á hæla Arsenal og Preston North End. Að lokum tókst að brjóta ísinn veturinn 1953-54. Ríkjandi meistarar Arsenal áttu afleitt tímabil og féllu niður í tólfta sæti en nágrannaliðin og erkifjendurnir Wolves og [[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]] bitust um titilinn. Úlfarnir náðu mest átján leikjum án ósigurs í deildinni og luku keppni fjórum stigum á undan WBA á toppnum. Knattspyrnustíll liðsins undir stjórn Cullins var mjög skilvirkur og var oft lýst sem ''kick & rush'' (''sparkað og hlaupið''). ===Á alþjóðasviðinu=== Í kjölfar meistaratitilsins óx frægð Úlfanna mjög, einnig utan landsteinanna. Árið 1953 varð félagið eitt af þeim fyrstu til að koma sér upp öflugum flóðljósum sem gerðu það mögulegt að leika kvöldleiki í miðri viku yfir vetrarmánuðina. Þar var einkum um að ræða vináttuleiki við erlend félög, sem vakið gáðu gríðarlega athygli og skilað miklum tekjum. [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Enska landsliðið]] var í sögulegri lægð eftir afhroð gegn [[Ungverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ungverjum]] á árinu 1953 og leituðu knattspyrnuáhugamenn huggunar í að fylgjast með leikjum félagsliða við útlend lið. Meðal mótherja Úlfanna í þessum vináttuleikjum voru [[Real Madrid]], [[Spartak Moskva]], [[Sovéska karlalandsliðið í knattspyrnu|landslið Sovétríkjanna]] og [[Argentína|argentínska]] félagið [[Racing Club de Avellaneda|Racing Club]]. Mesta athygli vakti þó 3:2 sigur á [[Honvéd]] með [[Ferenc Puskás]] í broddi fylkingar sem sjónvarpað var á [[BBC]]. Með sigrinum voru Úlfarnir taldir endurheimta hluta af stolti enska fótboltans eftir afhroðið gegn ungverska landsliðinu árið áður og gripu sum götublöðin til þess að kalla Úlfana ''heimsmeistara í knattspyrnu''. Sú athygli sem Honvéd-leikurinn vakti og vinsældir slíkta alþjóðakappleikja í miðri viku undir flóðljósum er talin veigamikil ástæða fyrir því að ákveðið var að stofnsetja [[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni meistaraliða]]. ===Gullöldin=== Úlfunum tókst ekki að fylgja meistaratitlinum 1954 á næstu leiktíð. Þeir höfnuðu í öðru sæti, fjórum stigum á eftir [[Chelsea F.C.|Chelsea]]. Leiktíðina 1955-56 deildu Úlfarnir og [[Blackpool FC|Blackpool]] öðru og þriðja sætinu, heilum ellefu stigum á eftir [[Manchester United]] undir stjórn [[Matt Busby]]. Árið 1956-57 gekk allt á afturfótunum og Úlfarnir enduðu í sjötta sæti. Stjórnin ákvað þó að halda tryggð við Stan Cullins og sú ákvörðun átti eftir að reynast gifturík. [[File:Billy Wright (1961).jpg|thumb|Billy Wright]] Leiktíðarinnar 1957-58 er af flestum minnst fyrir flugslysið í [[München]] sem þurrkaði út helminginn af tvöföldu meistaraliði Manchester United. Úlfarnir komu hins vegar sterkir til leiks og enduðu á toppnum fimm stigum á undan [[Preston North End F.C.|Preston North End]]. Úlfarnir vörðu titilinn 1958-59, þar sem fyrirliðinn [[Billy Wright]] lagði skóna á hilluna eftir lokaleikinn. Úlfarnir kepptu einnig í [[Evrópukeppni meistaraliða]] sem haldin var í annað sinn þennan vetur. Þeir féllu úr leik gegn [[FC Schalke 04|Schalke]] strax í fyrstu umferð. Ekki tókst Úlfunum að vinna þriðja árið í röð leiktíðina 1959-60, þótt litlu mætti muna. Þeir voru á toppnum eftir lokaleik sinn en [[Burnley F.C.|Burnley]] átti leik til góða og nældi sér í meistaratitilinn með naumindum. Í bikarkeppninni urðu Úlfarnir hins vegar meistarar eftir 3:0 sigur á [[Blackburn Rovers]] í úrslitum. Evrópukeppni meistaraliða fóru Úlfarnir ágætlega af stað en brotlentu svo í fjórðungsúrslitum á móti [[FC Barcelona|Barcelona]], 4:0 og 5:2. [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] tókst leiktíðina 1960-61 þar sem Úlfarnir og Manchester United höfðu árangurslaust reynt á árunum á undan, að verða fyrsta liðið á 20. öldinni til að vinna tvöfalt. Úlfarnir máttu sætta sig við þriðja sætið en [[Evrópukeppni bikarhafa]] bauð upp á mestu skemmtunina. Mótið var haldið í fyrsta sinn og einungis tíu lið voru skráð til leiks. Úlfarnir og [[Rangers FC|Rangers]] frá [[Skotland|Skotlandi]] mættust í undanúrslitaeinvígi þar sem Glasgow-liðið hafði betur. Áratugur átti eftir að líða uns Úlfarnir tóku aftur þátt í Evrópukeppni. ===Hallar undan fæti=== Gengi Úlfanna fór hnignandi sjöunda áratugnum. Árin 1962 og 1964 hafnaði liðið í 18. og 16. sæti. Eftir afleita byrjun leiktíðarinnar 1964-65 var Stan Cullins rekinn eftir átján ára þjónustu, en brottreksturinn kom þó ekki í veg fyrir fall þá um vorið. Árin í 2. deildinni urðu þó ekki nema tvö að þessu sinni. Sumarið 1967, eftir að efstu deildar sætið var tryggt á nýjan leik, héldu Úlfarnir í víking til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] þar sem þeir tóku þátt í knattspyrnudeild með ellefu öðrum evrópskum og suður-amerískum félagsliðum. Úlfarnir kepptu þar undir heitinu ''Los Angeles Wolves'' og fóru með sigur af hólmi í mótinu sem var undanfari NASL-deildarinnar vestanhafs. Eftir nokkur róleg ár í 1. deildinni áttu Úlfarnir gott tímabil 1970-71 þar sem þeir höfnuðu ásamt Tottenham í þriðja til fjórða sæti. Það tryggði báðum liðum keppnisrétt í [[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópukeppni félagsliða]] næsta vetur, sem átti eftir að reynast sögulegt. ===Enskir úrslitaleikir=== Úlfarnir fengu strembið verkefni í fjórðungsúrslitum Evrópukeppni félagsliða 1971-72 þegar þeir mættu [[Juventus FC|Juventus]]. Skotinn Jim McCalliog jafnaði metin í fyrri viðureigninni í [[Tórínó]] og á Molineux náði liðið að herja fram 2:1 sigur. Í undanúrslitum voru mótherjarnir [[Ferencváros]] frá Ungverjalandi. Úlfarnir jöfnuðu metin, 2:2, seint í útileiknum og unnu svo 2:1 á heimavelli. Þar með var ljóst að úrslitaleikir keppninnar yrðu enskir, þar sem Tottenham Hotspur tryggði sér hitt sætið. [[Martin Shivers]] skoraði tvö mörk fyrir Tottenham í 1:2 sigri gestanna í fyrri leiknum. Brekkan var því brött á [[White Hart Lane]] þar sem liðin skildu jöfn 1:1. Úlfunum hafði því mistekist að bæta Evróputitli í bikarasafn sitt. ===Deildarbikarar og fölsk dögun=== Keppni um enska deildarbikarinn hófst leiktíðina 1966-67. Árið 1973 komust Úlfarnir alla leið í undanúrslitin en féllu þar naumlega úr leik fyrir Tottenham. Árið eftir komst liðið alla leið í úrslitaleikinn á Wembley og sigraði þar Manchester City 2:1 með marki undir lokin. Þetta var fyrsti verðlaunagripur félagsins frá bikarsigrinum 1960 ef Ameríkumótið er undanskilið. Sex árum síðar, árið 1980, urðu Úlfarnir deildarbikarmeistarar í annað sinn. Í það skiptið eftir 1:0 sigur á [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] með marki [[Andy Gray]]. Gray hafði verið keyptur til félagsins fyrir nýtt enskt félagaskiptamet, 1,49 milljónir punda og með hann innanborðs náði liðið sjötta sæti og komst í Evrópukeppni í fyrsta sinn í áraraðir. En það sem leit út fyrir að vera byrjun á nýju blómaskeiði var fljótt að snúast upp í andhverfu sína. [[PSV Eindhoven]] sló Úlfana úr leik ´strax í fyrstu umferð Evrópumótsins. Úlfarnir enduðu tveimur stigum frá falli og eini ljósi punkturinn á tímabilinu 1980-81 var að félaginu komst í undanúrslit bikarkeppninnar en tapaði þar fyrir Tottenham í aukaleik. Verra átti þó eftir að taka við. ===Í frjálsu falli=== Eigendur Wolverhampton Wanderers réðust í löngu tímabærar framkvæmdir á heimavelli liðsins árið 1979 en þær reyndust félaginu þungar í skauti. Keppnistímabilið 1981-82 var leikið í skugga þrálátrar umræðu um mögulegt gjaldþrot félagsins og liðið féll sama ár með langverstu markatölu allra liðanna í 1. deildinni. Tvísýnt var hvort Úlfarnir hefðu fjárhagslegt bolmagn til að mæta til keppni í 2. deildinni 1982-83. Á síðustu stundu steig þó gamall leikmaður, Derek Dougan inn með fjármagn og félagið komst beint aftur upp í 1. deildina. Leynilegir fjárhagslegir bakhjarlar Dougan reyndust vera kaupsýslumenn frá [[Sádi Arabía|Sádi Arabíu]] sem höfðu hug á að reisa verslunarmiðstöð á hluta af landi félagsins. Endurkoman í 1. deild varð skammvinn. Úlfarnir sátu rækilega á botni deildarinnar nær alla leiktíðina 1983-84 og féllu niður á nýjan leik. Skoski reyndluboltinn [[Tommy Docherty]] var fenginn til að stýra liðinu í 2. deildinni en tókst ekki að koma veg fyrir að Úlfarnir enduðu í botnsætinu annað árið í röð. Þótt ekki væri búist við neinum stórræðum í 3. deildinni veturinn 1985-86 áttu fæstir von á þriðja fallinu á jafn mörgum árum. Úlfarnir enduðu næst neðstir og höfðu þar með farið úr efstu niður í neðstu deild ensku deildarkeppninnar á skemmsta mögulega tíma. ===Félaginu bjargað=== Sumarið 1986 misstu hinir illa þokkuðu sádi-arabísku eigendur félagið úr höndum sér og borgarstjórn Wolverhampton steig inní og festi kaup á leikvangi liðsins. Úlfarnir léku í fjórðu efstu deild í fyrsta sinn í sögu sinni 1986-87 og höfnuðu í fjórða sæti, sem þýddi að þeirra beið þátttaka í umspili sem tekið var upp í fyrsta sinn sama ár. Ekki var farið að leika umspilsúrslitaleiki á Wembley heldur voru tveir leikir, heima og heiman þar sem Úlfarnir töpuðu fyrir [[Aldershot Town F.C.|Aldershot]]. Lykilmaður liðsins þetta árið var tvítugi framherjinn [[Steve Bull]] sem átti eftir að verða markakóngur félagsins átta ár í röð og níu sinnum alls á næstu þrettán árum sínum hjá Úlfunum. Undir forystu Bull unnu Úlfarnir 4. deildina veturinn 1987-88 og urðu að euki bikarmeistarar liða í 3. og 4. deild þegar þeir unnu Burnley í úrslitum. Knattspyrnustjóri liðsins var Graham Turner. Leiktíðina 1988-89 urðu Úlfarnir fyrsta liðið í sögu ensku knattspyrnunnar til að vinna allar fjórar deildinar þegar félagið endaði á toppi 3. deildar. Steve Bull varð markakóngur og fyrstur allra til að skora meira fimmtíu mörk, tvö tímabil í röð. Þessi frammistaða, þótt í neðri deildunum væri, vakti slíka athygli að Bull var valinn í enska landsliðið sumarið 1989 þrátt fyrir að vera enn tæknilega 3. deildar leikmaður og var slíkt afar óvenjulegt. Alls lék Bull þrettán sinnum fyrir enska landsliði og skoraði fjögur mörk, en hann var ekki valinn í leikmannahópinn fyrir [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1990|HM á Ítalíu]]. ===Í næstefstu deild=== Eftir að hafa farið sex sinnum milli deilda á sjö árum rann loks upp tími stöðugleika hjá Úlfunum, sem voru í næstefstu deild óslitið frá 1989 til 2003. Deildin skipti þó um nafn á tímabilinu í kjölfar stofnunar Ensku úrvalsdeildarinnar og var heiti hennar breytt úr 2. deild í 1. deild. Árin 1995, 1997 og 2002 komust Úlfarnir í umspil um að fara upp í efstu deild en töpuðu í öll skiptin í undanúrslitum. Árið 2003 tókst þó loks að höggva á hnútinn undir stjórn stjórans David Jones. Úlfarnir unnu Sheffield United á Millenium-leikvangnum í [[Cardiff]]. Dvölin í Úrvalsdeildinni varð ekki löng, því Úlfarnir voru eitt þriggja liða sem enduðu á botninum með 33 stig. Félagið fór því aftur niður í næstefstu deild en var þó reynslunni ríkara. ===Sveiflukennt gengi=== [[Glenn Hoddle]], fyrrum landsliðsþjálfari Englendinga, tók við liði Úlfanna á miðju tímabili þegar fallið blasti við og hélt áfram með liðið í næstefstu deild. Arftaki hans, [[Mick McCarthy]], tók við árið 2006 og átti eftir að stýra félaginu næstu árin. Vorið 2009 komst félagið á ný upp í úrvalsdeildina og tókst að halda sér uppi fyrstu tvö árin. Leiktíðina 2011-12 fór hins vegar allt í skrúfuna og Úlfarnr kolféllu. Árið eftir féll liðið aftur niður um deild, þótt dvölin í þriðju neðstu deildinni varði ekki nema í eitt tímabil. Knattspyrnustjóraskipti voru ör á þessum árum og þjálfarar komu og fóru. Eftir fjögur ár í næst efstu deild fóru Úlfarnir upp sem meistarar árið 2018. Frá því ári hefur liðið verið í úrvalsdeildinni. Þegar á fyrsta árinu, 2018-19 náðu Úlfarnir sjöunda sæti sem dugði þeim til þátttöku í [[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópudeildinni]] á næstu leiktíð. Vegna Covid-faraldursins fóru síðustu umferðir Evrópudeildarinnar fram með óvænjulegu sniðu þar sem liðin mættust á hlutlausum velli í einni viðureign í stað þess að leika heima og heiman. Úlfarnir féllu naumlega út fyrir meistaraefnum [[Sevilla FC|Sevilla]] í 8-liða úrslitum keppninnar sumarið 2020. {{Enska úrvalsdeildin}} == Heimildir == <references/> * {{wpheimild|tungumál = En|titill = Wolverhampton Wanderers F.C.|mánuðurskoðað = 23. október|árskoðað = 2023}} [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Stofnað 1877]] knuo2so0rutw2ex54goqyl3jkh4hrws 0 147298 1964126 1774805 2026-05-24T17:35:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964126 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Macaca sylvanus.Mother and baby.jpg | image_caption = Apamóðir með unga | status = EN <!--| status_system = IUCN3.1--> | status_ref = <ref name=iucn>{{Cite journal | author = Butynski, T. M. | author2 = Cortes, J. | author3 = Water, S. | author4 = Fa, J. | author5 = Hobbelink, M. E. | author6 = van Lavieren, E. | author7 = Belbachir, F. | author8 = Cuzin, F. | author9 = de Smet, K. | author10 = Mouna, M. | display-authors = etal | title = ''Macaca sylvanus'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2008 | page = e.T12561A3359140 | publisher = [[IUCN]] | date = 2008 | url = http://oldredlist.iucnredlist.org/details/12561/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T12561A3359140.en | access-date = 16 January 2018 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = [[Prímatar]] (''Primates'') | subordo = ''[[Haplorrhini]]'' | infraordo = [[Simiiformes]] | familia = [[Stökkapaætt]] ''([[Cercopithecidae]])'' | genus = [[Macaca]] | species = sylvanus | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])<ref>{{cite book|last=Linne'|first=Carl von|title=Systema naturæ. Regnum animale.|year=1758|page=25|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/80764#page/35/mode/1up|edition=10th|accessdate=19 November 2012}}</ref> | range_map = Macaca sylvanus range map.png | range_map_caption = Útbreiðsla | synonyms = ''Simia sylvanus'' <small>Linnaeus, 1758</small> }} '''Berbaloðapi''' ([[fræðiheiti]]: ''Macaca sylvanus''), er tegund af austuröpum sem er einstök fyrir útbreiðslu sína fyrir utan Asíu<!-- "og fyrir rófustúfinn" - Svartloðapi (Macaca nigra) hefur einnig rófustúf. -->.<ref name="Ecology BM" /> Finnst hann í Atlasfjöllum í [[Alsír]] og [[Marokkó]] ásamt litlum hópum af óþekktum uppruna í [[Gíbraltar]].<ref>{{cite journal|last=Emmanuel|first=John|title=A Survey Of Population and Habitat of the Barbary Macaqu Macaca Sylvanus L. In North Morocco|journal=Biological Conservation|date=September 1982|volume=24|issue=1|pages=45–66|doi=10.1016/0006-3207(82)90046-5}}</ref> [[File:Barbarymaqaqueskull&brain.png|thumb|right|Hauskúpa og heili, eins og þau eru sett fram í [[Paul Gervais|Gervais]]' ''Histoire naturelle des mammifères'']] Loðapar borða aðallega plöntur og skordýr og finnast þeir í fjölda búsvæða. Karldýr verða um 25 ára og kvendýr að 30 ára.<ref>{{Cite journal|last=Rathke|first=Eva-Maria|last2=Berghänel|first2=Andreas|last3=Bissonnette|first3=Annie|last4=Ostner|first4=Julia|last5=Schülke|first5=Oliver|date=2017-01-26|title=Age-dependent change of coalitionary strategy in male Barbary macaques|url=http://www.primate-biol.net/4/1/2017/|journal=Primate Biology|language=English|volume=4|issue=1|pages=1–7|doi=10.5194/pb-4-1-2017|issn=2363-4707|archive-date=2018-06-02|access-date=2018-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602050935/https://www.primate-biol.net/4/1/2017/|url-status=dead}}</ref><ref name="Ecology BM" /> ==Lýsing== '''Berbaloðapi''' er gulbrúnn til grár með ljósari feldi á kviði. Kvendýr eru að jafnaði 55 sm langur og karlar um 63 sm. Vigtin er 9,9 ± 1,03 kg hjá kvendýrum og 14,5 ± 1,75 kg hjá körlum.<ref name="Ecology BM" /> Andlitið er dökkbleikt og er rófan stutt ({{ill|vestigial|en|Vestigiality}}), getur verið frá 4 til 22mm.<ref name="Ecology BM" /> Karlarnir hafa oft lengri rófurnar. Framleggirnir eru lengri en afturleggirnir. Kvendýrin eru minni en karldýrin.<ref name=overview>{{cite journal|last=Fischer|first=Julia|author2=Kurt Hammerschimidt|title=An Overview of the Barbary Macaque, ''Macaca sylvanus'', Vocal Repertoire|journal=Folia Primatologica|year=2002|volume=73|issue=1|doi=10.1159/000060417|pages=32–45}}</ref> ==Vistfræði== Berbaloðapi finnst aðallega í [[Atlasfjöll|Atlas]] og [[Rif-fjöll|Rif-fjall]]görðunum í [[Marokkó]] og [[Alsír]]. Þetta er eina tegundin af loðöpum sem hefur útbreiðslu fyrir utan Asíu.<ref name="Ecology BM">{{cite book|last=Fooden|first=Jack|title=Systematic review of the Barbary macaque, ''Macaca sylvanus''|year=2007|publisher=Field Museum of Natural History|url=https://archive.org/stream/systematicreview00food/systematicreview00food_djvu.txt}}</ref> Búsvæðin eru breytileg; sedrus, eikar og furuskógar, graslendi og runnar, sem og gróðursæl urð.<ref name="Ecology BM"/> Fæðan er blanda af plöntum og skordýrum.<ref name="Ecology BM"/> Næstum allir hlutar plantnanna eru étnir.<ref name="Ecology BM"/> Þeir veiða og éta skordýr, sporðdreka, köngulær, ánamaðka, snigla og jafnvel halakörtur.<ref name="Ecology BM"/> [[Image:Magot 1.jpg|thumb|Berbaloðapar að makast]] [[File:Gibraltar Barbary Macaque.jpg|thumb|Nærmynd af andliti unga]] [[File:Magot or Barbary Macaque.jpg|thumb|right|Teikning frá 19du öld]] Það finnast sannanir fyrir verslun með berbaloðapa síðan jafnvel á járnöld. Leifar þeirra hafa fundist í [[Emain Macha]] í Írlandi, frá að minnst kosti 95 BC; járnaldarvirkið [[Titelberg]] í Lúxembourg; og tvemur rómverskum stöðum í Bretlandi.<ref>{{cite book|last1=Lynn|first1=Chris|title=Navan Fort: Archaeology and Myth|date=2003|publisher=Wordwell|location=Bray, Co. Wicklow, Ireland|isbn=9781869857677|pages=49–50}}</ref> ==Tilvísanir== {{Reflist|2}} ==Ytri tenglar== *ARKive - [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Macaca_sylvanus/ images and movies of the Barbary macaque ''(Macaca sylvanus)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060413122724/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Macaca_sylvanus/ |date=2006-04-13 }} *Chisholm, Hugh, ed. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Barbary_Ape "Barbary Ape".] Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press. {{Commons|Macaca sylvanus}} {{Wikilífverur|Macaca sylvanus}} [[Flokkur:Apar]] e7d3vbx8e67jmyajx4t9rr7f2edelkn 0 148340 1964121 1958378 2026-05-24T13:20:15Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964121 wikitext text/x-wiki Rímur af Andra jarli eru rímur ortar af skáldunum [[Hannes Bjarnason|Hannesi Bjarnasyni]] presti og [[Gísli Konráðsson|Gísla Konráðssyni]] bónda og voru þær gefnar út í [[Viðeyjarklaustur|Viðeyjarklaustri]] árið [[1834]]. Rímur af Andra jarli urðu mjög vinsælar. Til eru fornar rímur, Andra rímur, sem Rímur af Andra jarli byggja á (rímur 1–13) . Hinar fornu [[Andrarímur fornu|Andra rímur]] voru ortar á 15. öld og eru til í mörgum uppskriftum. Þær þóttu skemmtilegar og höfðu menn dálæti á þeim. Í elsta varðveitta handriti af hinum fornu Andrarímum AM 604 b 4to er m.a. þessi vísa: :Fyrri girntust fagurleg víf :framandi menn að gilja, :þeir settu í háska sál og líf :fyrir sætu mjúkan vilja. ==Heimildir== * [http://baekur.is/bok/000160569/Rimur_af_Andra Andrarímur frá 1834]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://handrit.is/is/manuscript/view/is/AM04-0604b Handrit af Andrarímum hinum fornu AM 604 b 4to]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Rímur]] knetl5bvoqarkog9ro6wp8kau4ldad4 0 148378 1964140 1955128 2026-05-24T20:14:33Z Alvaldi 71791 1964140 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Nebojša Knezević | image = | alt = | team = Sindri | position = Yfirþjálfari | league = [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Úrvalsdeild karla]] | birth_date = {{fæðingardagur og aldur|1987|2|21}} | birth_place = Melenci, [[Serbía]] | height_cm = 196 | weight_kg = 85 | career_start = | career_end = 2022 | career_position = Leikstjórnandi | years1 = 200?–2010 | team1 = KK Vojvodina | years2 = 2010–2011 | team2 = [[KFÍ]] | years3 = 2011–2014 | team3 = Proleter | years4 = 2014–2016 | team4 = KFÍ | years5 = 2015 | team5 = → [[KFÍ|KFÍ-b]] | years6 = 2016–2020 | team6 = [[Körfuknattleiksdeild Vestra|Vestri]] | years7 = 2020–2022 | team7 = [[Skallagrímur]] | cyears1 = 2017–2020 | cteam1 = [[Körfuknattleiksdeild Vestra|Vestri]] (kk, aðstoparþjálfari) | cyears2 = 2021 | cteam2 = [[Skallagrímur]] (kvk) | cyears3 = 2022–2024 | cteam3 = [[Íþróttabandalag Akraness|ÍA]] (kk) | cyears4 = 2024–nú | cteam4 = [[Ungmennafélagið Sindri|Sindri Höfn]] (kk) | highlights = '''Sem leikmaður:''' *Stoðsendingakóngur 1. deildar (2017) '''Sem þjálfari:''' *Þjálfari ársins í 1. deild kk (2026) }} '''Nebojša Knezević''' (fæddur [[21. febrúar]] [[1987]] í Melenci, Serbíu) er [[Serbía|serbneskur]] körfuknattleiksþjálfari og fyrrum leikmaður. ==Ferill== Hann lék fyrst á Íslandi tímabilið 2010–2011 með [[Körfuknattleiksdeild Vestra|Körfuknattleiksfélagi Ísafjarðar]] (KFÍ) í [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Úrvalsdeild karla]] þar sem hann var með 14,6 stig og 4,5 fráköst í 22 leikjum. Eftir að tímabilinu lauk gekk hann til liðs við Proleter í serbnesku efstu deildinni.<ref>{{cite news|title=Nebebojša Knezević košarkaš i trener uživa na Islandu|url=https://www.sportinfo.rs/2017/08/07/nebojsa-knezevic-kosarkas-i-trener-uziva-na-islandu/|accessdate=12. janúar 2019|work=sportinfo.rs|date=7. ágúst 2017|archive-date=2017-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811223440/http://www.sportinfo.rs/2017/08/07/nebojsa-knezevic-kosarkas-i-trener-uziva-na-islandu/|url-status=dead}}</ref> Hann gekk aftur til liðs við KFÍ haustið 2014<ref>{{cite news |title=Nebojsa Knezevic á leið heim til KFÍ |url=https://www.vestri.is/korfubolti/Nebojsa_Knezevic_a_leid_heim_til_KFI/ |accessdate=12. janúar 2019 |work=Vestri.is|date=11. september 2014}}</ref> og var hann einn besti leikmaður 1. deildarinnar á tímabilinu en hann leiddi deildina í skotnýtingu og stolnum boltum auk þess að vera í topp 10 í stigaskorun, stoðsendingum og framlagsstigum. Mest skoraði hann 43 stig í sigurleik á móti Breiðablik en hann braut 40 stiga múrinn tvívegis og var með 24,7 stig að meðaltali í leik í deildinni. Hann leiddi KFÍ aftur í stigaskorun tímabilið 2015–2016 með 18,8 stigum auk þess sem hann tók 6,7 fráköst og gaf 3,4 stoðsendingar þrátt fyrir að spila einungis um 24 mínútur að meðaltali í leik. Mest skoraði hann 32 stig í einum leik, en það gerði hann tvívegis og bæði skiptin á móti Ármanni frá Reykjavík. Tímabilið 2016–2017 deildi hann spilatíma með bandaríkjamanninum Yima Chia-Kur en endaði aftur stigahæstur í liðinu með 18,7 stig að meðaltali í leik auk þess sem hann tók 7,9 fráköst að meðaltali.<ref>{{cite web |title=Vestri - 1. deild karla (2017 tímabil) |url=https://www.kki.is/motamal/leikir-og-urslit/motayfirlit/Eitt-lid?league_id=191&season_id=93701&team_id=4632337#mbt:6-200$t&0=3 |accessdate=24. september 2022 |work=[[Körfuknattleikssamband Íslands]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Nebojsa semur við Vestra |url=https://www.bb.is/2017/04/nebojsa-semur-vid-vestra/ |accessdate=12. janúar 2019 |work=[[Bæjarins besta]]|date=21. apríl 2017}}</ref> Eftir að hafa verið búsettur í 3 ár í röð á Íslandi, þá taldist Nebojsa ekki lengur sem erlendur leikmaður samkvæmt reglugerð KKÍ og þurfti því ekki lengur að deila spilatíma með öðrum erlendum leikmanni. Mínútufjöldi hans jókst til muna og lék hann að meðaltali rétt undir 38 mínútum að meðaltali í 27 leikjum í deild og úrslitakeppni. Leiddi hann Vestra í stigaskorun með 23,7 stig ásamt því að leiða 1. deildina með 7,3 stoðsendingum að meðaltali í leik.<ref name="bb-2018-08-01"/> Í ágúst 2018 skrifaði hann undir 3 ára framlengingu á samningi sínum við Vestra.<ref name="bb-2018-08-01">{{cite news |title=Körfuknattleiksdeild Vestra semur við Nebojsa |url=http://www.bb.is/2018/08/korfuknattleiksdeild-vestra-semur-vid-nebojsa/ |accessdate=12. janúar 2019 |work=[[Bæjarins besta]]|date=1. ágúst 2018}}</ref> Þann 16. desember 2018, skoraði hann 36 stig í óvæntum sigri Vestra á Úrvalsdeildarliði Hauka í [[Bikarkeppni KKÍ (karlar)|Bikarkeppni KKÍ]].<ref>{{cite news |author1=Bjarni Þórarinn Hallfreðsson|title=Fyrstu deildarlið Vestra sló út deildarmeistara Hauka |url=https://www.visir.is/g/2018181219068 |accessdate=12. janúar 2019 |work=[[Vísir.is]]|date=15. desember 2018}}</ref> Í Apríl 2020 samdi Nebojsa við [[Skallagrímur|Skallagrím]] um að leika með félaginu í 1. deildinni.<ref>{{cite news|author1=Ólafur Þór Jónsson|title=Nebojsa Knezevic í Skallagrím|url=https://www.karfan.is/2020/04/nebojsa-knezevic-i-skallagrim/|accessdate=9. maí 2020|work=[[Vísir.is]]|date=28. apríl 2020|archive-date=2020-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519071007/https://www.karfan.is/2020/04/nebojsa-knezevic-i-skallagrim/|url-status=dead}}</ref> Tímabilið 2020–2021 glímdi hann við meiðsli og lék 11 deildarleiki þar sem hann var með 17,8 stig, 4,5 fráköst og 4,7 stoðsendingar í leik. Hann lék aukinheldur 6 leiki í úrslitakeppninni þar sem hann var með 17,8 stig, 2,8 fráköst og 5,0 stoðsendingar í leik og hjálpaði Skallagrím í undanúrslit þar sem liðið féll út á móti Vestra. Hann missti af nánast öllu 2021–2022 tímabilinu vegna meiðsla og lagði skóna á hilluna í lok þess. ==Þjálfaraferill== Nebojsa var aðstoðarþjálfari hjá Vestra frá 2017 til 2020. Í Október 2021 var hann ráðinn þjálfari liðs Skallagríms í Úrvalsdeild kvenna í stað Gor­ans Milj­evic sem var sagt upp störfum.<ref>{{cite news |author1=Kristjana Arnarsdóttir |title=Nýr þjálfari í Borgarnesi |url=https://www.ruv.is/frett/2021/10/29/nyr-thjalfari-i-borgarnesi |accessdate=24. september 2022 |work=[[RÚV]]|date=29. október 2021}}</ref> Nokkrum vikum seinna, þann 9. desember, ákvað stjórn Skallagríms að draga liðið úr keppni.<ref>{{cite news |author1=Einar Örn Jónsson |title=Skallagrímur dregur lið sitt úr keppni |url=https://www.ruv.is/frett/2021/12/09/skallagrimur-dregur-lid-sitt-ur-keppni |accessdate=24. september 2022 |work=[[RÚV]]|date=9. desember 2021}}</ref> Í júní 2022 var hann ráðinn þjálfari [[Íþróttabandalag Akraness|ÍA]] í 1. deild karla.<ref>{{cite news |title=ÍA semur við Nebojsa |url=https://www.mbl.is/sport/korfubolti/2022/06/18/ia_semur_vid_nebojsa/ |accessdate=24. september 2022 |work=[[Morgunblaðið]]|date=18. júní 2022}}</ref> Hann þjálfaði liðið tvö tímabil þar sem það vann 21 af 49 af leikjum sínum í deild og fór í úrslitakeppni 1. deildarinnar seinna árið þar sem liðið beið lægri hlut fyrir Fjölni.<ref>{{Cite web|url=https://www.karfan.is/nebojsa-yfirgefur-ia/|title=Nebojsa yfirgefur ÍA|last=|first=|date=2024-05-31|website=Karfan.is|language=is-IS|access-date=2024-05-31}}</ref> Árið 2024 var hann ráðinn þjálfari Sindra. Hann var valinn þjálfari ársins í 1. deild karla tímabilið 2025-2026 eftir að hafa leitt Sindra til 17 sigra í 22 leikjum og annars sætis í deildinni ásamt því að koma liðinu upp í efstu deild í fyrsta sinn í sögu þess. ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Heimildir== *[http://www.kki.is/motamal/leikir-og-urslit/motayfirlit/Leikmadur?league_id=191&season_id=103143&player_id=106538 Leikferill á Íslandi] á kki.is {{fe|1987|Knezevic, Nebojsa}} [[Flokkur:Leikmenn Úrvalsdeildar karla í körfuknattleik]] [[Flokkur:Serbneskir körfuknattleiksmenn|Knezevic, Nebojsa]] m3mwk1y5kow5cs4aexsnmv6h39kks8s 0 148994 1964113 1942539 2026-05-24T12:22:38Z Alvaldi 71791 1964113 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball club | name = Detroit Pistons | logo = Logo of the Detroit Pistons.svg | imagesize = 200px | league = [[NBA]] | conference = Austurdeild | division = Miðriðill | founded = 1937 | history = '''Fort Wayne Zollner Pistons'''<br />1937–1941<br />1941–1948 (NBL)<br />''' Fort Wayne Pistons'''<br />1948–1949 (BAA)<br />1949–1957 (NBA)<br />'''Detroit Pistons'''<br />1957–nú<ref name="Founded">{{cite web|last=Pretzer|first=Ryan|title=Farewell, Fort Wayne|url=https://www.nba.com/pistons/news/ftwayne_071016.html|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=NBA.com|date=October 16, 2007|access-date=May 12, 2022|archive-date=April 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415052654/https://www.nba.com/pistons/news/ftwayne_071016.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Franchise History–NBA Advanced Stats|url=https://www.nba.com/stats/history|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=NBA.com|access-date=May 13, 2024|url-status=live|archive-date=May 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240513053430/https://www.nba.com/stats/history}}</ref><ref>{{cite web|title=NBA.com/Stats–Detroit Pistons|url=https://www.nba.com/stats/team/1610612765/seasons|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Stats.NBA.com|access-date=December 2, 2022|archive-date=December 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202035956/https://www.nba.com/stats/team/1610612765/seasons|url-status=live}}</ref> | arena = Little Caesars Arena | capacity=20.332 | location = [[Detroit|Detroit, Michigan]], Bandaríkin | colors = Blár, rauður, króm, svartur, hvítur<ref name="NewPistonsLogo2017">{{cite news|title=Detroit Pistons Unveil Newly Updated Primary Logo|url=https://www.nba.com/pistons/news/detroit-pistons-unveil-newly-updated-primary-logo|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Pistons.com|date=May 16, 2017|access-date=March 3, 2019|archive-date=January 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123110027/https://www.nba.com/pistons/news/detroit-pistons-unveil-newly-updated-primary-logo|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=NBA LockerVision - Detroit Pistons - Association Edition - Story Guide|url=https://lockervision.nba.com/outfit/detroit-pistons/association-edition|publisher=NBA Properties, Inc.|website=LockerVision.NBA.com|access-date=November 2, 2022|quote=The Detroit Pistons Association Edition uniform is the traditional white-base uniform found in every team’s uniform lineup. The Pistons core brand elements are brought to life using the teams classic red, white and blue colorway along with the "Pistons" jersey wordmark and classic stripes on the side inserts. The shorts feature the team's primary and secondary logos, while also maintaining the stripe detail found on the jersey.|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020232609/https://lockervision.nba.com/outfit/detroit-pistons/association-edition|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Detroit Pistons Reproduction and Usage Guideline Sheet|url=https://cdn-assets-us.frontify.com/s3/frontify-enterprise-files-us/eyJwYXRoIjoibmJhXC9maWxlXC9RRjJGb1JxdFdWOXdjWkhWaUFXQi5wZGYifQ:nba:lQC2SIHzkGFdVPnmHwsPqUv3EIHtTleNbNSzVb4VzqU|publisher=NBA Properties, Inc.|access-date=March 1, 2025}}</ref><br />{{color box|#1D428A}} {{color box|#C8102E}} {{color box|#BEC0C2}} {{color box|#000000}} {{color box|#FFFFFF}} | affiliation = [[Motor City Cruise]] | league_champs = '''5'''<br />'''NBL: 2''' (1944, 1945)<br />'''NBA: 3 ''' (1989, 1990, 2004) | ret_nums = '''11''' ([[Chauncey Billups|1]], [[Chuck Daly|2]], [[Ben Wallace (basketball)|3]], [[Joe Dumars|4]], [[Dennis Rodman|10]], [[Isiah Thomas|11]], [[Vinnie Johnson|15]], [[Bob Lanier|16]], [[Dave Bing|21]], [[Richard Hamilton (basketball)|32]], [[Bill Laimbeer|40]]) | website = {{URL|nba.com/pistons}} }} [[Mynd:Little_Caesars_Arena_panorama.jpg|thumb|Little Caesars Arena hefur verið heimavöllur liðsins frá 2017.]] '''The Detroit Pistons''' er bandarískt [[körfubolti|körfuboltalið]] frá [[Detroit]] sem spilar í [[National Basketball Association|NBA deildinni]]. Liðið var stofnað árið 1937 sem Fort Wayne Zollner Pistons í [[Fort Wayne]], [[Indiana]]. Það hóf leik í NBL deildinni 1941 og komst í úrslit deildarinnar fjögur ár í röð. Eftir töp í úrslitunum 1942 og 1943 vann það tvo titla í röð árin 1944 og 1945. Seinni part níunda áratugs og fyrri hlut þess tíuna á 20. öldinni var liðið þekkt undir viðurnefninu ''Bad boys'' sökum mikillar baráttu og grófrar spilamennsku. Þekktur var rígur þeirra gegn [[Boston Celtics]], [[Los Angeles Lakers]] og [[Chicago Bulls]]. Meðal leikmanna á þessum tíma voru: [[Isiah Thomas]], [[Bill Laimbeer]], [[Joe Dumars]] og [[Dennis Rodman]]. Liðið vann NBA meistaratitla 1989, 1990 og síðar 2003.<ref>{{Cite news |title=Detroit Pistons {{!}} History, Championships, Notable Players, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Detroit-Pistons |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903102735/https://www.britannica.com/topic/Detroit-Pistons |archive-date=2025-09-03 |access-date=2025-12-18 |work=Encyclopedia Britannica |language=en |url-status=live }}</ref> ==Þekktir leikmenn== {{columns-list|colwidth=20em| *{{flagdeco|USA}} [[Ben Wallace]] *{{flagdeco|USA}} [[Bill Laimbeer]] *{{flagdeco|USA}} [[Blake Griffin]] *{{flagdeco|USA}} [[Bob Lanier]] *{{flagdeco|Serbia}} [[Boban Marjanović]] *{{flagdeco|USA}} [[Cade Cunningham]] *{{flagdeco|USA}} [[Chauncey Billups]] *{{flagdeco|Serbia}} [[Darko Miličić]] *{{flagdeco|USA}} [[Dave Bing]] *{{flagdeco|USA}} [[Dave DeBusschere]] *{{flagdeco|USA}} [[Dennis Rodman]] *{{flagdeco|USA}} [[Gene Shue]] *{{flagdeco|USA}} [[George Yardley]] *{{flagdeco|USA}} [[Grant Hill]] *{{flagdeco|USA}} [[Isiah Thomas]] *{{flagdeco|USA}} [[Joe Dumars]] *{{flagdeco|USA}} [[Kelly Tripucka]] *{{flagdeco|USA}} [[Larry Foust]] *{{flagdeco|USA}} [[Rasheed Wallace]] *{{flagdeco|USA}} [[Richard Hamilton]] *{{flagdeco|USA}} [[Vinnie Johnson]] |}} ==Titlar== *'''[[National Basketball Association]]''' **Meistarar (3): 1989, 1990, 2004 **Tap í úrslitum (4): 1955, 1956, 1988, 2005 *'''[[National Basketball League (Bandaríkin)|NBL]]''' **Meistarar (2): 1944, 1945 **Tap í úrslitum (2): 1942, 1943 *'''[[World Professional Basketball Tournament]]''' **Meistarar (3): 1944, 1945, 1946 ==Tilvísanir== {{commonscat|Detroit Pistons}}{{Reflist}} * {{NBA}} {{s|1941}} [[Flokkur:Bandarísk körfuknattleiksfélög]] [[Flokkur:Íþróttalið frá Detroit]] [[Flokkur:NBA lið]] [[Flokkur:NBL (Bandaríkin) lið]] 4taqor2b5o9ce4ux983m8jdpvgtbj08 10 150538 1964125 1964108 2026-05-24T15:47:50Z Snævar 16586 bæti aftur við formanni, notað á [[Siðmennt]] og [[Q – félag hinsegin stúdenta]] 1964125 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css" /> {| class="infobox" style="border: 1px solid #aaaaaa; background-color: #f9f9f9; color: black; margin-bottom: 0.5em; margin-left: 1em; padding: .2em; float: right; clear: right;width:25em; font-size: 95%" | colspan="2" align="center"|<big>'''{{{nafn}}}'''</big> {{#if: {{{merki|}}} | {{!}}- {{!}} colspan="2" align="center"{{!}}[[Mynd:{{{merki}}}{{!}}{{#if: {{{staerd|}}}|{{{staerd}}}|200}}px{{!}}alt={{{alt|Merki samtakanna}}}]] |}} |- {{#if: {{{stofnað|}}} | {{!}} '''Stofnað''' {{!}} {{{stofnað}}} }} |- {{#if: {{{formaður|}}} | {{!}} '''Formaður''' {{!}} {{{formaður}}} }} |- {{#if: {{{forseti|}}} | {{!}} '''Forseti''' {{!}} {{{forseti}}} }} |- {{#if: {{{varaforseti|}}} | {{!}} '''Varaforseti''' {{!}} {{{varaforseti}}} }} |- {{#if: {{{heimilisfang|}}} | {{!}} '''Heimilisfang''' {{!}} {{{heimilisfang}}} }} |- {{#if: {{{netfang|}}} | {{!}} '''Netfang''' {{!}} {{{netfang}}} }} |- {{#if: {{{vefsida|}}} | {{!}} '''Vefsíða''' {{!}} {{{vefsida}}} }} |}<noinclude> <pre> {{Samtök |nafn= |merki= |staerd= |alt= |stofnað= |forseti= |varaforseti= |heimilisfang= |netfang= |vefsida= }}</pre> {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Flokkur:Upplýsingasnið]] </noinclude> qwywyvjxm0gu3f7zr1dmsg7ido30wi8 0 155696 1964127 1938243 2026-05-24T18:13:01Z Berserkur 10188 1964127 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður | nafn = Erling Braut Haaland | mynd = [[File:Erling Haaland June 2025.jpg|200px]] | fullt nafn = Erling Braut Haaland | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|2000|7|21|}} | fæðingarbær = [[Leeds]] | fæðingarland = [[England]] | hæð = 1,94 m | staða = Framherji | núverandi lið = [[Manchester City]] | númer = 17 | ár í yngri flokkum = | yngriflokkalið = [[Bryne FK]] | ár1 = 2016-2017 | ár2 = 2017–2018 | ár3 = 2019-2020 | ár4 = 2020-2022 | ár5 = 2022- | lið1 = [[Bryne FK]] | lið2 = [[Molde F.K.]] | lið3 = [[Red Bull Salzburg]] | lið4 = [[Borussia Dortmund]] | lið5 = [[Manchester City]] | leikir (mörk)1 = 16 (0) | leikir (mörk)2 = 39 (14) | leikir (mörk)3 = 16 (17) | leikir (mörk)4 = 67 (62) | leikir (mörk)5 = 132 (112) | landsliðsár = 2019- | landslið = [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]] | landsliðsleikir (mörk) = 47 (51) | mfuppfært =maí 2026 | lluppfært = nóv. 2025 }} '''Erling Braut Haaland''' (fæddur '''Håland'''<ref>{{Cite web|url=https://www.dagbladet.no/sport/derfor-byttet-han-fra-haland-til-haaland/71617171|title=Derfor byttet han fra Håland til Haaland|last=Hagen|first=Mathias|date=2019-09-19|website=dagbladet.no|language=no|access-date=2024-08-07}}</ref>, [[21. júlí]] [[2000]]) er [[Noregur|norskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar með [[Manchester City]] og [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|norska landsliðinu]]. Hann hefur skorað um 300 mörk í öllum keppnum. Faðir hans er [[Alf-Inge Håland]], fyrrum knattspyrnumaður hjá [[Leeds United]], Manchester City og fleiri félögum. Árið [[2016]] hóf Haaland að spila í meistaraflokki fyrir Bryne. Síðar fór hann yfir til Molde þar sem [[Ole Gunnar Solskjær]] þjálfaði hann. Í leik gegn Brann skoraði hann 4 mörk á 17 mínútum. Hann skaust upp enn frekar á stjörnuhimininn þegar hann fór til Red Bull Salzburg árið 2019 og sama ár varð hann fyrsti táningurinn til að skora í 5 leikjum í röð í [[Meistaradeild Evrópu]]. ==Borussia Dortmund== Þýska stórliðið [[Borussia Dortmund]] keypti hann í janúar 2020 og Haaland byrjaði afar vel; skoraði 5 mörk í fyrstu 2 leikjum sínum með félaginu þar sem hann kom inn sem varamaður. Síðar á árinu skoraði hann fernu í leik. Í mars 2021 varð hann fljótastur til að ná 20 mörkum í meistaradeildinni eða í 14 leikjum og mölbraut met [[Harry Kane]] sem náði því í 24 leikjum. Haaland skoraði 2 mörk í 4-1 sigri á RB Leipzig þegar Dortmund vann DFB-Pokal bikarkeppnina 2021. Hann skoraði 41 mark á tímabilinu 2020-2021 í öllum keppnum. Haaland var sá yngsti til að ná 50 mörkum í Bundesliga. ==Manchester City== ===2022-2023=== Í maí 2022 náðu Haaland og City samkomulagi um að hann gerðist leikmaður félagsins í júlí. <ref>[https://www.mancity.com/news/mens/club-statement-erling-haaland-63787789 Club statement - Erling Haaland] Mancity.com, sótt 10/5 2022</ref> Haaland skoraði tvennu í byrjunarleik tímabilsins í ágúst 2022-2023 í 2:0 sigri gegn [[West Ham]] og þrennu þrjá heimaleiki í röð síðar. Hann byrjaði tímabilið afar vel og setti met yfir mörk skoruð í deildinni fyrir áramót eða 21 talsins. Í Meistaradeild Evrópu skoraði Haaland 5 mörk á innan við 60 mínútum gegn [[RB Leipzig]]. Hann var markahæstur í keppninni. Haaland sló markametið í ensku úrvalsdeildinni á einu tímabili í apríl þegar hann náði 33 mörkum en [[Mohamed Salah]] átti eldra met frá 2017-2018. Alls skoraði hann 36 mörk í 35 leikjum það tímabil og alls 52 mörk í öllum keppnum. City vann þrennu það tímabil, deild, bikar og Meistaradeild Evrópu. ===2025-2026=== Haaland náði 100 mörkum í ensku úrvalsdeildinni í desember 2025 og gerði það í 111 leikjum, 13 færri en fyrri methafi, [[Alan Shearer]]. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/live/clykgyyz474t Haaland beats Shearer record as ManCity win nine-goal thriller ] BBC, skoðað 2. desember, 2025</ref> Hann var markahæstur í deildinni með 27 mörk. ==Norska landsliðið== Haaland skoraði 9 mörk með norska U20 landsliðinu gegn Honduras árið 2019. Hann hóf frumraun sína með aðalliðinu í september sama ár. Það tók hann aðeins rúm 5 ár að verða markahæsti landsliðsmaðurinn en hann sló metið í október árið 2024. Metið hafði staðið síðan 1937. <ref>[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/41721566/erling-haaland-norway-leading-scorer Erling Haaland becomes Norway leading scorer] ESPN.com</ref> ==Verðlaun og viðurkenningar== ===Redbull Salzburg=== *Austurríska Bundesliga, meistari: 2018–19, 2019–20 *Austurríski bikarinn: 2018–19 *Leikmaður tímabilsins í Bundesliga 2019–20 ===Borussia Dortmund=== *DFB-Pokal: 2020–21 *Besti framherji 2020-2021 í [[Meistaradeild Evrópu]] *Leikmaður mánaðarins í [[Bundesliga]]: Janúar og febrúar 2020, apríl 2021. *Leikmaður tímabilsins í Bundesliga 2020-2021 ===Manchester City=== *Leikmaður mánaðarins: Ágúst 2022, apríl 2023, ágúst 2024, september 2025 *Leikmaður tímabilsins: 2022-2023 *Markakóngur ensku úrvalsdeildarinnar: 2022-2023, 2023-2024 *UEFA leikmaður tímabilsins 2022-2023 *Besti framherjinn, Gullknötturinn 2023 *[[Enska úrvalsdeildin]]: 2022-2023, 2023-2024 *[[Enski bikarinn]]: 2022-2023 *[[Meistaradeild Evrópu]]: 2022-2023 ==Tilvísanir== {{Commonscat}} <references/> {{DEFAULTSORT:Haaland, Erling}} [[Flokkur:Norskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 2000]] pyy8chi9p45ugfgwh9appx291h6w00i 0 158740 1964166 1963941 2026-05-24T23:58:33Z Berserkur 10188 1964166 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn= Pep Guardiola | mynd = 2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2797 (cropped).jpg |fullt nafn= Josep Guardiola Sala |fæðingardagur= {{fæðingardagur og aldur|1971|1|18}} |fæðingarbær= [[Santpedor]] |fæðingarland= [[Spánn]] |hæð= 1,8 m |staða= Varnasinnaður miðjumaður |núverandi lið= |númer= |ár í yngri flokkum= 1984-1990 |yngriflokkalið= FC Barcelona |ár1=1988-1990 |ár2=1990-1992 |ár3=1990-2001 |ár4=2001-2002 |ár5=2002-2003 |ár6=2003 |ár7=2003-2005 |ár8=2005-2006 |lið1=FC Barcelona C |lið2=FC Barcelona |lið3=[[FC Barcelona]] |lið4=[[Brescia Calcio]] |lið5=[[A.S. Roma]] |lið6=[[Brescia Calcio]] |lið7=Al-Ahli SC |lið8=Dorados |leikir (mörk)1=8 (1) |leikir (mörk)2=53 (5) |leikir (mörk)3=263 (6) |leikir (mörk)4=11 (2) |leikir (mörk)5=4 (0) |leikir (mörk)6=13 (1) |leikir (mörk)7=36 (5) |leikir (mörk)8=10 (1) |landsliðsár= 1991<br>1991-1992<br>1992-2001<br>1995-2005 |landslið= Spánn U21<br>Spánn U23 <br> [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]<br>Katalónía |landsliðsleikir (mörk)= 2 (0)<br>12 (2)<br>47 (5)<br>7 (0) |þjálfaraár= 2007-2008<br>2008-2012<br>2013-2016<br>2016-2026 |þjálfað lið= FC Barcelona B <br>[[FC Barcelona]]<br>[[Bayern München]]<br>[[Manchester City]] }} '''Josep "Pep" Guardiola Sala''' er spænskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum leikmaður. Guardiola á met yfir flesta sigurleiki í röð [[La Liga]], [[Bundesliga]] og [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]]. Sem leikmaður var hann lengst af hjá [[FC Barcelona]] og vann deildina sex sinnum með félaginu. Hann var í landsliði Spánar og Katalóníu. Hann spilaði sem varnarsinnaður miðjumaður. Guardiola er sigursæll þjálfari og vann þrefalt á fyrsta tímabilinu með Barcelona; [[La Liga]], [[Meistaradeild Evrópu]] og [[Copa del Rey]], Með [[Bayern München]] sigraði hann deildina þau þrjú tímabil sem hann var þar. Guardiola stýrði [[Manchester City]] í 10 ár og vann hann deildina sex sinnum ásamt átta bikartitlum. Tímabilið 2022-2023 vann hann Meistaradeildina með City. Áberandi var samkeppni milli hans og [[Jürgen Klopp]] stjóra [[Liverpool FC]]. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvgz5v15w4xo An architect who redefined football - why Guardiola stands apart] BBC, sótt 24. maí 2026</ref> Árið 2025 stýrði hann 1000. leik sínum sem knattspyrnustjóri og vann hann 716 leiki af þeim fjölda. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cp97p00y0n7o 1,000 games in, Guardiola has new] BBC, sótt 10. nóvember 2025 </ref> Guardiola hefur stutt sjálfstæði [[Katalónía|Katalóníu]]. ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Guardiola, Pep }} [[Flokkur:Spænskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Spænskir knattspyrnustjórar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1971]] fbl0cgeang02944lqmxt3t2mzl7x2ut 1964192 1964166 2026-05-25T09:15:46Z CommonsDelinker 1159 Skipti út 2023-10-04_Fußball,_Männer,_UEFA_Champions_League,_RB_Leipzig_-_Manchester_City_FC_1DX_2797_(cropped).jpg fyrir [[Mynd:Josep_Guardiola_2023-10-04_Fußball,_Männer,_UEFA_Champions_League,_RB_Leipzig_-_Manchester_City_FC_1DX_2797_(cropped).jpg]] (e 1964192 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnumaður |nafn= Pep Guardiola | mynd = Josep Guardiola 2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2797 (cropped).jpg |fullt nafn= Josep Guardiola Sala |fæðingardagur= {{fæðingardagur og aldur|1971|1|18}} |fæðingarbær= [[Santpedor]] |fæðingarland= [[Spánn]] |hæð= 1,8 m |staða= Varnasinnaður miðjumaður |núverandi lið= |númer= |ár í yngri flokkum= 1984-1990 |yngriflokkalið= FC Barcelona |ár1=1988-1990 |ár2=1990-1992 |ár3=1990-2001 |ár4=2001-2002 |ár5=2002-2003 |ár6=2003 |ár7=2003-2005 |ár8=2005-2006 |lið1=FC Barcelona C |lið2=FC Barcelona |lið3=[[FC Barcelona]] |lið4=[[Brescia Calcio]] |lið5=[[A.S. Roma]] |lið6=[[Brescia Calcio]] |lið7=Al-Ahli SC |lið8=Dorados |leikir (mörk)1=8 (1) |leikir (mörk)2=53 (5) |leikir (mörk)3=263 (6) |leikir (mörk)4=11 (2) |leikir (mörk)5=4 (0) |leikir (mörk)6=13 (1) |leikir (mörk)7=36 (5) |leikir (mörk)8=10 (1) |landsliðsár= 1991<br>1991-1992<br>1992-2001<br>1995-2005 |landslið= Spánn U21<br>Spánn U23 <br> [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]<br>Katalónía |landsliðsleikir (mörk)= 2 (0)<br>12 (2)<br>47 (5)<br>7 (0) |þjálfaraár= 2007-2008<br>2008-2012<br>2013-2016<br>2016-2026 |þjálfað lið= FC Barcelona B <br>[[FC Barcelona]]<br>[[Bayern München]]<br>[[Manchester City]] }} '''Josep "Pep" Guardiola Sala''' er spænskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum leikmaður. Guardiola á met yfir flesta sigurleiki í röð [[La Liga]], [[Bundesliga]] og [[enska úrvalsdeildin|ensku úrvalsdeildinni]]. Sem leikmaður var hann lengst af hjá [[FC Barcelona]] og vann deildina sex sinnum með félaginu. Hann var í landsliði Spánar og Katalóníu. Hann spilaði sem varnarsinnaður miðjumaður. Guardiola er sigursæll þjálfari og vann þrefalt á fyrsta tímabilinu með Barcelona; [[La Liga]], [[Meistaradeild Evrópu]] og [[Copa del Rey]], Með [[Bayern München]] sigraði hann deildina þau þrjú tímabil sem hann var þar. Guardiola stýrði [[Manchester City]] í 10 ár og vann hann deildina sex sinnum ásamt átta bikartitlum. Tímabilið 2022-2023 vann hann Meistaradeildina með City. Áberandi var samkeppni milli hans og [[Jürgen Klopp]] stjóra [[Liverpool FC]]. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvgz5v15w4xo An architect who redefined football - why Guardiola stands apart] BBC, sótt 24. maí 2026</ref> Árið 2025 stýrði hann 1000. leik sínum sem knattspyrnustjóri og vann hann 716 leiki af þeim fjölda. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cp97p00y0n7o 1,000 games in, Guardiola has new] BBC, sótt 10. nóvember 2025 </ref> Guardiola hefur stutt sjálfstæði [[Katalónía|Katalóníu]]. ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Guardiola, Pep }} [[Flokkur:Spænskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Spænskir knattspyrnustjórar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1971]] dkrq4087bqd52x8xebsmhiivpea6rr1 0 159561 1964171 1950383 2026-05-25T01:36:11Z TKSnaevarr 53243 1964171 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Tedros Adhanom Ghebreyesus | nafn_á_frummáli = {{nobold|ቴዎድሮስ አድሓኖም ገብረኢየሱስ}} | mynd = Mukhisa Kituyi, Houlin Zhao, Tedros Adhanom Ghebreyesus with Sophia - AI for Good Global Summit 2018 (41223188035) (cropped).jpg | myndatexti1 = Tedros árið 2018. | titill= Framkvæmdastjóri Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar | stjórnartíð_start = 1. júlí 2017 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Margaret Chan]] | titill2= Utanríkisráðherra Eþíópíu | stjórnartíð_start2 = 29. nóvember 2012 | stjórnartíð_end2 = 1. nóvember 2016 | forsætisráðherra2 = [[Hailemariam Desalegn]] | forveri2 = [[Berhane Gebre-Christos]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður2 = [[Workneh Gebeyehu]] | titill3= Heilbrigðisráðherra Eþíópíu | stjórnartíð_start3 = 12. október 2005 | stjórnartíð_end3 = 29. nóvember 2012 | forsætisráðherra3 = [[Meles Zenawi]]<br>[[Hailemariam Desalegn]] | forveri3 = Kebede Tadesse | eftirmaður3 = [[Kesetebirhan Admasu]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1965|3|3}} | fæðingarstaður = [[Asmara]], [[Eritrea (hérað)|Eritreu]], [[Eþíópía|Eþíópíu]] (nú [[Eritrea|Eritreu]]) | þjóderni = [[Eþíópía|Eþíópískur]] | stjórnmálaflokkur = [[Þjóðfrelsishreyfing Tígra]] | börn = 5 | háskóli = [[Háskólinn í Asmara]] (BS)<br>[[London School of Hygiene & Tropical Medicine]] (MS)<br>[[Háskólinn í Nottingham]] (PhD) |undirskrift = Tedros Adhanom Ghebreyesus signature.svg }} '''Tedros Adhanom Ghebreyesus''' ([[Ge'ez]]: ቴዎድሮስ አድሓኖም ገብረኢየሱስ; fæddur [[3. mars]] [[1965]]) er [[Eþíópía|eþíópískur]] líffræðingur, lýðheilsufræðingur og embættismaður sem hefur starfað síðan 2017 sem framkvæmdastjóri [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin|Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar]].<ref>{{Vefheimild|titill=Yfirmaður WHO er eþíópískur sérfræðingur í malaríu|höfundur=Davíð Roach Gunnarsson|höfundur2=Þórunn Elísabet Bogadóttir|url=https://www.ruv.is/frett/yfirmadur-who-er-ethiopiskur-serfraedingur-i-malariu|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2020|mánuður=24. mars|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=15. maí}}</ref><ref name=2017-STAT-WHO-DG>{{cite news|last1=Branswell|first1=Helen|title=Tedros Adhanom Ghebreyesus elected new head of WHO|url=https://www.statnews.com/2017/05/23/who-director-general-tedros/|work=STAT|date=23 May 2017|access-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714173433/https://www.statnews.com/2017/05/23/who-director-general-tedros/|archive-date=14 July 2019|url-status=live}}</ref><ref name=2017-WHO-DG-TakesOffice>{{cite news|title=Dr Tedros takes office as WHO Director-General|url=https://www.who.int/en/news-room/detail/01-07-2017-dr-tedros-takes-office-as-who-director-general|work=World Health Organization|date=1 July 2017|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504182312/https://www.who.int/en/news-room/detail/01-07-2017-dr-tedros-takes-office-as-who-director-general|archive-date=4 May 2020|url-status=live}}</ref> Tedros er sá fyrsti sem ekki er læknir til að gegna embættinu og jafnframt fyrsti Afríkumaðurinn í hlutverkinu. [[Afríkusambandið]] mælti með honum í embættið. Hann hefur gegnt tveimur háttsettum embættum í ríkisstjórn Eþíópíu: Hann var heilbrigðisráðherra landsins frá 2005 til 2012 og utanríkisráðherra frá 2012 til 2016.<ref name=2016-FDRE-MinistryOfForeignAffairs-Profile-Page1>{{cite news|title=His Excelency Dr Tedros Adhanom G/Eyesus|url=http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|work=FDRE Ministry of Foreign Affairs (1 of 2)|year=2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109220120/http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|archivedate=9 November 2016}}</ref><ref name=2016-FDRE-MinistryOfForeignAffairs-Profile-Page2>{{cite news|title=His Excelency Dr Tedros Adhanom G/Eyesus|url=http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|work=FDRE Ministry of Foreign Affairs (2 of 2)|year=2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161129071739/http://mfa.gov.et/web/guest/minister?p_p_id=56_INSTANCE_oTqOFPLES4jC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_56_INSTANCE_oTqOFPLES4jC_page=2|archivedate=29 November 2016}}</ref> Tedros var á lista ''[[Time]]'' yfir 100 áhrifamestu einstaklinga heims árið 2020.<ref>{{Cite web|title=Tedros Adhanom Ghebreyesus: The 100 Most Influential People of 2020|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888335/tedros-adhanom-ghebreyesus/|access-date=2020-09-23|website=Time|archive-date=2023-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007033827/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888335/tedros-adhanom-ghebreyesus/|url-status=dead}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Tedros Adhanom Ghebreyesus}} {{f|1965}} [[Flokkur:Framkvæmdastjórar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Eþíópíu]] 3w99p55nxe3979hr01d1fybh1f20qom 0 161034 1964151 1918820 2026-05-24T21:42:13Z Friðþjófur 104929 /* Titlar */ 1964151 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Kolejowy Klub Sportowy Lech Poznań, S.A. | mynd = | Gælunafn = Kolejorz (Járnbrautamennirnir) | Stytt nafn = | Stofnað = [[1922]] | Leikvöllur =[[Stadion Miejski]], [[Poznań]] | Stærð = 43.269 | Stjórnarformaður= {{POL}} Karol Klimczak | Knattspyrnustjóri= {{NLD}} John van den Brom | Deild =[[Ekstraklasa]] | Tímabil =2024/25 | Staðsetning = 1.sæti | pattern_la1 = _lech2021h | pattern_b1 = _lech2021h | pattern_ra1 = _lech2021h | pattern_sh1 = _macrontempel1wrb | pattern_so1 = _lech2021h | leftarm1 = 000066 | body1 = 0000FF | rightarm1 = 000066 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 000066 | pattern_la2 = _lech2021a | pattern_b2 = _lech2021a | pattern_ra2 = _lech2021a | pattern_sh2 = _macrontempel1rbw | pattern_so2 = _lech2021a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 0000FF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _lech2021t | pattern_b3 = _lech2021t | pattern_ra3 = _lech2021t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 | }} '''Lech Poznań''' er pólskt [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] með aðsetur í [[Poznań]]. Það spilar í pólsku úrvalsdeildinni [[Ekstraklasa]]. [[File:Stadion Lecha Poznan. 2010-11-03 (4).JPG|thumb|270px|Leikvöllur: [[Stadion Miejski (Poznań)|Stadion Miejski]], [[Poznań]]]] == Titlar == * '''[[Ekstraklasa|Pólska úrvalsdeildin]] (10)''': 1982/83, 1983/84, 1989/90, 1991/92, 1992/93, 2009/10, 2014/15, 2021/22, 2024/25, 2025/26. * '''Pólska bikarkeppnin (5)''': 1981/82, 1983/84, 1987/88, 2003/04, 2008/09. * '''Pólski deildarbikarinn (6)''': 1990, 1992, 2004, 2009, 2015, 2016. ==Þekktir leikmenn== * {{POL}} [[Robert Lewandowski]] ==Heimasíða== * [https://www.lechpoznan.pl/ Lech Poznań] (lechpoznan.pl) * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=169&id_sezon=101 Lech Poznań] (90minut.pl) [[Flokkur:Pólsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Poznań]] [[Flokkur:stofnað 1922]] i41z2nukay6h7q672z6hlyuyyh54uhm 0 161631 1964196 1847552 2026-05-25T10:15:27Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964196 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Aeroflot_AOC.pdf|alt=Mynd af flugrekstrarleyfi rússneska flugfélagsins Aeroflot.|thumb|Flugrekstrarleyfi rússneska flugfélagsins Aeroflot.]] '''Flugrekstrarleyfi '''er leyfisbréf flugmálayfirvalda viðkomandi lands, sem heimilar flugrekanda að nota loftför í atvinnuskyni. Flugrekanda (sá er stundar flugrekstur) er þá heimilt að starfrækja tiltekna tegund flutningaflugs, það er rekstur loftfara sem felur í sér flutninga á farþegum, og vörum gegn endurgjaldi. Þeir einir geta sinnt slíku flugi sem hafa til þess gilt flugrekendaskírteini og þá um leið flugrekstrarleyfi (á ensku '''AOC''': Air operator's certificate) Þess er krafist að rekstraraðilinn hafi starfsmenn, eignir og kerfi til staðar til að tryggja öryggi starfsmanna sinna og almennings. Í vottorðinu verða skráðar loftfarstegundir og skráningar sem nota á, í hvaða tilgangi og á hvaða svæði, á tilteknir flugvöllum eða landsvæði. Á Íslandi er [[Samgöngustofa]] stjórnsýslustofnun allra samgöngumála og þar með flugmála. Stofnunin fer með stjórnsýslu og eftirlit flugmála, öryggiseftirlit samgöngumannvirkja og leiðsögu. Hún heldur loftfaraskrá sem er hin lögformlega skráning á eignarhaldi loftfara, og birtir yfirlit yfir þá sem hafa fengið tilskilin leyfi og skírteini. Til þess að fá flugrekendaskírteini og flugrekstrarleyfi til flutningaflugs á Íslandi þarf að sýna fram á að skilyrðum flugöryggisstofnunar Evrópu EASA (European Aviation Agency) um stjórnun á flugrekstri og lofthæfi séu uppfyllt. == Tenglar == * Vefur [https://www.samgongustofa.is/ Samgöngustofu.] sem fer með flugmál á Íslandi. == Heimildir == * Vefur [https://www.samgongustofa.is/flug/flugrekendur/atvinnuflug/spurt-og-svarad-um-atvinnuflug/ Samgöngustofu um atvinnuflug.]. Listi yfir handhafa flugrekstrarleyfa og fleira. * Vefur [https://idordabanki.arnastofnun.is/leit//ordabok/FLUG Flugorð Íorðabanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250923074709/https://idordabanki.arnastofnun.is/leit//ordabok/FLUG |date=2025-09-23 }} Stofnunar Árna Magnúsonar í íslenskum fræðum. * {{Wpheimild|tungumál=en|titill=Air operator's certificate|mánuðurskoðað=29. janúar|árskoðað=2021}} [[Flokkur:Flugfélög]] t5zcxjr71aqubuyu83dbxx1ji2wyktl 0 161833 1964116 1939998 2026-05-24T12:23:38Z Alvaldi 71791 1964116 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball club | name = Philadelphia 76ers | logo = | logo_size = 200px | league = [[NBA]] | conference = Austurdeild | division = Atlantshafsriðill | founded = 1946 | history = '''Syracuse Nationals'''<br />1946–1949 (NBL)<br />1949–1963 (NBA)<br />'''Philadelphia 76ers'''<br />1963–nú<ref name="76ersHistoricalLook">{{cite book|chapter=Historical Look at the Sixers|chapter-url=https://sixer.s3.us-east-1.amazonaws.com/2024-25-Philadelphia-76ers-Media-Guide-compressed.pdf#page=194|publisher=NBA Media Ventures, LLC|title=2024–25 Philadelphia 76ers Media Guide|url=https://sixer.s3.us-east-1.amazonaws.com/2024-25-Philadelphia-76ers-Media-Guide-compressed.pdf|access-date=March 1, 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Franchise History–NBA Advanced Stats|url=https://www.nba.com/stats/history|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=NBA.com|access-date=May 13, 2024|archive-date=May 13, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240513053430/https://www.nba.com/stats/history|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=NBA.com/Stats–Philadelphia 76ers seasons|url=https://www.nba.com/stats/team/1610612755/seasons|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Stats.NBA.com|access-date=December 2, 2022|archive-date=December 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202035959/https://www.nba.com/stats/team/1610612755/seasons|url-status=live}}</ref> | location = [[Philadelphia|Philadelphia, Pennsylvania]], Bandaríkin | colors = Blár, rauður, silfur, navy, hvítur<ref>{{cite web|title=Jersey History|url=https://www.nba.com/sixers/history/76ers-jerseys|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Sixers.com|access-date=November 6, 2023|archive-date=February 4, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240204031058/https://www.nba.com/sixers/history/76ers-jerseys|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=NBA LockerVision - Philadelphia 76ers - Icon Edition - Story Guide|url=https://lockervision.nba.com/outfit/philadelphia-76ers/icon-edition|publisher=NBA Properties, Inc.|website=LockerVision.NBA.com|access-date=November 7, 2023|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020172931/https://lockervision.nba.com/outfit/philadelphia-76ers/icon-edition|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Philadelphia 76ers Reproduction and Usage Guideline Sheet|url=https://cdn-assets-us.frontify.com/s3/frontify-enterprise-files-us/eyJwYXRoIjoibmJhXC9maWxlXC9XZFNoeDN1bVV2QkxxbWg1d1daWi5wZGYifQ:nba:fCJNl4IcmzpmyvqGosKmpiOexRZujCjk5zbcbxZ32fw|publisher=NBA Properties, Inc.|access-date=March 1, 2025}}</ref><br />{{color box|#1D428A}} {{color box|#C8102E}} {{color box|#9EA2A2}} {{color box|#002B5C}} {{color box|#FFFFFF}} | affiliation = [[NBA G League|Delaware Blue Coats]] | league_champs = '''3''' (1955, 1967, 1983) | ret_nums = '''10''' ([[Moses Malone|2]], [[Allen Iverson|3]], [[Dolph Schayes|4]], [[Julius Erving|6]], [[Maurice Cheeks|10]], [[Wilt Chamberlain|13]], [[Hal Greer|15]], [[Bobby Jones|24]], [[Billy Cunningham|32]], [[Charles Barkley|34]]) | website = {{URL|nba.com/sixers}} }} '''Philadelphia 76ers''' (gælunafn: '''Sixers''') er [[körfubolti|körfuboltalið]] frá [[Philadelphia]] sem spilar í [[National Basketball Association|NBA deildinni]]. Liðið var stofnað árið [[1946]] sem Syracuse Nationals í borginni [[Syracuse]] í [[New York-fylki]]. Liðið hefur unnið 3 NBA meistaratitla, þann síðasta 1983. Liðið komst síðast í úrslit árið 2001 en tapaði gegn [[Los Angeles Lakers]] í 5 leikjum. ==Heiti== Nafn liðsins vísar til [[Sjálfstæðisyfirlýsing Bandaríkjanna|sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna]] en skrifað var undir hana í Philadelphia árið [[1776]]. ==Þekktir leikmenn== {{columns-list|colwidth=20em| *{{flagdeco|USA}} [[Allen Iverson]] *{{flagdeco|USA}} [[Andre Iguodala]] *{{flagdeco|AUS}} [[Ben Simmons]] *{{flagdeco|USA}} [[Bobby Jones]] *{{flagdeco|USA}} [[Charles Barkley]] *{{flagdeco|USA}} [[Darryl Dawkins]] *{{flagdeco|Congo}} [[Dikembe Mutombo]] *{{flagdeco|USA}} [[Dolph Schayes]] *{{flagdeco|USA}} [[Hal Greer]] *{{flagdeco|USA}} [[James Harden]] *{{flagdeco|USA}} [[Jimmy Butler]] *{{flagdeco|USA}} [[Joel Embiid]] *{{flagdeco|USA}} [[Julius Erving]] *{{flagdeco|Sudan}} [[Manute Bol]] *{{flagdeco|USA}} [[Moses Malone]] *{{flagdeco|GER}} [[Shawn Bradley]] *{{flagdeco|USA}} [[Wilt Chamberlain]] |}} ==Titlar== *'''[[National Basketball Association|NBA]]''' **Meistarar (3): 1955, 1967, 1983 **Tap í úrslitum (6): 1950, 1954, 1977, 1980, 1982, 2001 ==Heimild== * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Philadelphia 76ers|mánuðurskoðað= 7. feb.|árskoðað= 2021 }} {{NBA}} {{s|1946}} [[Flokkur:Bandarísk körfuknattleiksfélög]] [[Flokkur:NBA lið]] [[Flokkur:Philadelphia]] [[Flokkur:NBL (Bandaríkin) lið]] oewuh9s0ou62fjxev8ypdz0d3esrhm6 0 167409 1964147 1916889 2026-05-24T21:39:09Z Friðþjófur 104929 /* Titlar */ 1964147 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Union_saint-gilloise_1903-1904.jpg|thumb|hægri|Royale Union Saint-Gilloise tímabilið 1903-1904.]] '''Royale Union Saint-Gilloise''', yfirleitt skammstafað sem '''Union SG''', '''USG''' eða einfaldlega kallað '''Union''' er [[Belgía|belgískt]] knattspyrnulið sem stofnað var í Saint-Gilles-hverfinu í [[Brussel]] en flutti sig á þriðja áratug tuttugustu aldar yfir í Vorst-hverfið í sömu borg. Union var eitt allra sigursælasta félagið í árdaga belgískrar knattspyrnu og varð ellefu sinnum meistari frá 1904 til 1935. Eftir seinni heimsstyrjöldina tók við langvinn eyðimerkurganga. Árið 2021 lék liðið í efstu deild í fyrsta sinn í 48 ár og varð bikarmeistari vorið 2024 og belgískur meistari ári síðar. ==Saga== Royale Union Saint-Gilloise var stofnað árið 1897, tveimur árum eftir að keppnin um belgíska meistaratitilinn hófst. Leiktíðina 1901-02 tók félagið fyrst þátt í keppninni um Belgíumeistaratitilinn. Tveimur árum síðar varð það meistari í fyrsta sinn og varði titilinn fimm næstu ár. Á þessum árum tók félagið einnig þátt í millilandakeppnum með ágætum árangri. Union bætti tveimur titlum í sarpinn árin 1913 og 1923. Önnur gullöld félagsins stóð frá 1933 til 1935 þegar liðið var ósigrað í 60 deildarleikjum í röð, sem er ekki met í Belgíu. Þetta skilaði Union Belgíumeistaratitlum númer níu, tíu og ellefu. Það eru enn í dag einu meistaratitlar félagsins, sem einnig hefur orðið bikarmeistari í tvígang, 1913 og 1914. Þegar [[borgakeppni Evrópu í knattspyrnu|borgakeppni Evrópu]] var haldin í annað sinn á árunum 1958-60 fór Royale Union alla leið í undanúrslit eftir að hafa m.a. slegið [[AS Roma]] úr keppni. Eftir það fór vegur Royale Union heldur hnignandi og eftir að hafa rokkað milli efstu og næstefstu deildar féll liðið úr efstu deild árið 1973. Við tóku margir áratugir í neðri deildunum þar sem hið sögufræga félag virtist aðeins ætla að vera neðanmálsgrein í sögu belgískrar knattpyrnu. Vorið 2018 var tilkynnt að Tony Bloom, stjórnarformaður enska knattspyrnuliðsins [[Brighton & Hove Albion]] væri nýr aðaleigandi Royale Union. Með nýju eignarhaldi kom mikil peningainnspýting í félagið sem styrktist hratt. Vorið 2021 komst Royale Union upp í efstu deilt eftir nærri fimm áratuga bið og þegar á sínu fyrsta tímabili þar gerði félagið atlögu að belgíska meistaratitlinum, en varð að lokum að sætta sig við 2. sætið. Vorið 2025 tókst félaginu að landa sínum fyrsta belgíska meistaratitli í níutíu ár. ==Titlar== *'''Belgíumeistarar''' ** '''Sigrar (12):''' 1903–04, 1904–05, 1905–06, 1906–07, 1908–09, 1909–10, 1912–13, 1922–23, 1932–33, 1933–34, 1934–35, 2024-25 ** Númer tvö (8): 1902–03, 1907–08, 1911–12, 1913–14, 1919–20, 1920–21, 1921–22, 1923–24 *'''Bikarmeistarar''' ** '''Sigrar (4):''' 1912–13, 1913–14, 2023-24, 2025-26 [[Flokkur:Belgísk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Stofnað 1897]] {{DEFAULTSORT:Royal}} bfwuwxscnc2vqjzyip2716vptrgj5gu 0 172323 1964186 1794143 2026-05-25T07:46:32Z TKSnaevarr 53243 1964186 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Nataša Pirc Musar | mynd = PircMusar2022 (cropped).png | myndatexti1 = Nataša Pirc Musar árið 2022. | titill= Forseti Slóveníu | stjórnartíð_start = [[23. desember]] [[2022]] | forsætisráðherra = [[Robert Golob]]<br>[[Janez Janša]] | forveri = [[Borut Pahor]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1968|5|9}} | fæðingarstaður = [[Ljúbljana]], [[Sósíalíska lýðveldið Slóvenía|Slóveníu]], [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavíu]] | stjórnmálaflokkur = Óflokksbundin | maki = Aleš Musar | háskóli = [[Háskólinn í Ljúbljana]]<br>[[Vínarháskóli]] | börn = 1 }} '''Nataša Pirc Musar''' (f. 9. maí 1968) er [[Slóvenía|slóvensk]] stjórnmálakona, lögfræðingur og blaðakona sem hefur verið [[forseti Slóveníu]] frá 23. desember 2022. ==Æviágrip== Nataša Pirc Musar útskrifaðist með gráðu í lögfræði frá Háskólanum í Ljúbljana árið 1992 og hlaut lögmannsréttindi árið 1997. Hún hóf feril í blaðamennsku, fyrst á ríkissjónvarpsstöðinni [[Radiotelevizija Slovenija]], þar sem hún flutti sjónvarpsfréttir, og síðar hjá einkareknu sjónvarpsstöðinni POP TV.<ref name="Telegraf"/> Hún úskrifaðist með doktorsgráðu frá [[Vínarháskóli|Vínarháskóla]] með lokaritgerð þar sem hún fjallaði um togstreituna milli friðhelgi einkalífs og upplýsingafrelsis. Árið 2003 hóf Pirc Musar störf fyrir Hæstarétt Slóveníu sem framkvæmdastýra mennta- og upplýsingamiðstöðvarinnar. Frá 2004 til 2014 hafði hún umsjón með upplýsingagjöf og varð [[upplýsingafulltrúi]] og síðan forseti sameiginlegrar eftirlitsstofnunar [[Europol]] frá 2012 til 2014. Eftir að Pirc Musar lauk þessum störfum stofnaði hún eigin lögmannsstofu ásamt Rosönu Lemut Strle árið 2016. Stofan bar nafnið Pirc Musar & Lemut Strle og starfaði á tímabili fyrir bandarísku forsetafrúna [[Melania Trump|Melaniu Trump]] (eiginkonu [[Donald Trump|Donalds Trump]] Bandaríkjaforseta), sem er af slóvenskum uppruna. Pirc Musar var ráðin til að gæta hagsmuna Melaniu Trump og stöðva fyrirtæki sem reyndu að markaðssetja vörur með nafni hennar á forsetatíð eiginmanns hennar.<ref>{{Vefheimild|titill=Lögfræðingur Melaniu Trump gæti orðið forseti Slóveníu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/11/13/logfraedingur_melaniu_trump_gaeti_ordid_forseti_slo/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=13. nóvember 2022|skoðað=4. febrúar 2023}}</ref> Lögmannsstofan sérhæfði sig í málefnum sem tengdust [[friðhelgi einkalífs]] og hún starfaði einnig fyrir slóvenska [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Slóvenía)|Jafnaðarmannaflokkinn]] og fyrir sendiherra Slóveníu í Bandaríkjunum, Stanislav Vidovič.<ref name="Telegraf">[https://www.telegraf.rs/english/2899588-exclusive-natasa-pirc-musar-how-i-became-melania-trumps-attorney-and-we-never-met « Nataša Pirc Musar: How I became Melania Trump's attorney, and we never met!»], ''Telegraf'', 28. september 2017.</ref> === Forsetakosningarnar 2022 === Í júní árið 2022 tilkynnti Pirc Musar að hún myndi gefa kost á sér í forsetakosningum Slóveníu í haust sama ár. Hún bauð sig fram sem óháður frambjóðandi hinnar frjálslyndu miðju en hún naut stuðnings fyrrverandi forsetanna [[Milan Kučan|Milans Kučan]] og [[Danilo Türk]], auk slóvenska [[Pírataflokkur|Pírataflokksins]].<ref name="Le Monde">[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/10/24/slovenie-le-conservateur-anze-logar-en-tete-du-premier-tour-de-la-presidentielle-devant-natasa-pirc-musar_6147030_3210.html « Slovénie : le conservateur Anze Logar en tête du premier tour de la présidentielle, devant Natasa Pirc Musar »], ''[[Le Monde]]'', 24 octobre 2022</ref> Í fyrri umferð kosninganna, sem fór fram þann 23. október 2022, hlaut Parc Musar 27 % atkvæðanna en helsti keppinautur hennar, fyrrum utanríkisráðherrann [[Anže Logar]], hlaut 34 %.<ref>{{Vefheimild|titill=Enginn hlaut meirihluta í slóvensku forsetakosningunum|url=https://www.ruv.is/frett/2022/10/24/enginn-hlaut-meirihluta-i-slovensku-forsetakosningunum|útgefandi=[[RÚV]]|dags=24. október 2022|skoðað=4. febrúar 2023|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Hún hlaut 54 % atkvæða í seinni kosningaumferðinni sem fór fram þann 13. nóvember og var þar með kjörin forseti Slóveníu. Hún er fyrst kvenna til að gegna þessu embætti.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrsta konan sem verður forseti|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/11/13/fyrsta_konan_sem_verdur_forseti/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=13. nóvember 2022|skoðað=4. febrúar 2023}}</ref> === Forseti lýðveldisins === Nataša Pirc Musar sór embættiseið þann 22. desember 2022 og tók við af [[Borut Pahor]] sem forseti Slóveníu daginn eftir.<ref>{{Vefheimild|tungumál=sl|titill=Predsednica Nataša Pirc Musar naklonjena uvedbi nove pristojnosti|dags=24. desember 2022|url=https://n1info.si/novice/slovenija/predsednica-natasa-pirc-musar-naklonjena-uvedbi-nove-pristojnosti/|útgefandi=N1|skoðað=4. febrúar 2023}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=Forseti Slóveníu |frá=[[13. nóvember]] [[2022]] |til= |fyrir=[[Borut Pahor]] |eftir=Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}} {{DEFAULTSORT:Parc Musar, Nataša}} {{f|1968}} [[Flokkur:Forsetar Slóveníu]] nrvkivtashh6htc2duyi9rq27e9kqji 0 174168 1964170 1943338 2026-05-25T01:28:41Z TKSnaevarr 53243 1964170 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Lesja Úkrajínka | nafn_á_frum = {{nobold|Леся Українка}} | mynd = Lesya Ukrainka portrait.jpg | fæðingardagur = [[25. febrúar]] [[1871]] | fæðingarstaður = [[Zvjahel|Novohrad-Volynskyj]], [[Volhynía|Volhyníu]], [[Rússneska keisaradæmið|rússneska keisaradæminu]] (nú [[Úkraína|Úkraínu]]) | dauðadagur = {{Dánardagur og aldur|1913|8|1|1871|2|25}} | dauðastaður = [[Súramí]], [[Tíflís]], [[Rússneska keisaradæmið|rússneska keisaradæminu]] (nú [[Georgía|Georgíu]]) | þjóðerni = [[Úkraína|Úkraínsk]] | starf = [[Skáld]], [[rithöfundur]] | maki = [[Klyment Kvítka]] | undirskrift =Lesya Ukrainka signature.gif }} '''Lesja Úkrajínka''' ([[úkraínska]]: Леся Українка), fædd undir nafninu '''Larysa Petrívna Kosasj''' (úkraínska: Лариса Петрівна Косач; 25. febrúar 1871 – 1. ágúst 1913) var [[Úkraína|úkraínskur]] rithöfundur, gagnrýnandi og skáld. Hún var jafnframt virk í [[Femínismi|femínísku]] og pólitísku félagsstarfi og átti í slagtogi við [[Marxismi|marxista]] og [[Sósíaldemókratismi|jafnaðarmenn]].<ref name=":0">{{Vefheimild|tungumál=fr|titill=Larousse « Dictionnaire mondial des littératures », article « Laryssa Petrivna Kossatch, dite Lessia Ukrainka » |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Oukra%C3%AFnka/175804 |vefsíða=larousse.fr}}</ref> Þekktasta verk hennar er leikritið ''[[Skógarsöngurinn]]'' (Лісова пісня). Lesja Úkrajínka var gift [[tónlistarfræði]]ngnum [[Klyment Kvítka]].<ref>[https://gigafox.ru/fr/abortion/ukrainka-lesya-biografiya-neobychnye-fakty-iz-zhizni-lesi-ukrainki/ Æviágrip Lesju Úkrajínku og Klyment Kvítka.]</ref> ==Æviágrip== Lesja Úkrajínka fæddist árið 1871 í Úkraínu. Móðir hennar var rithöfundurinn og ritstýran Olha Drahomanova-Kosasj (síðar þekkt undir nafninu [[Olena Ptsjílka]]) og faðir hennar var Petro Antonovytsj Kosasj. Foreldrar Lesju voru tengd ýmsum mektarmönnum þessa tíma, meðal annars tónskáldinu [[Mykola Lysenko]] og skáldinu og leikskáldinu [[Mykhajlo Starytskyj]]. Móðurbróðir Lesju, [[Mykhajlo Drahomanov]], var þekktur vísindamaður og sagnfræðingur og hann er talinn andlegur lærifaðir hennar. Lesja orti fyrsta ljóð sitt, ''Vonina'', þegar hún var níu ára, þegar [[Rússneska keisaradæmið|rússneska keisarastjórnin]] gerði frænku hennar útlæga til [[Síbería|Síberíu]] vegna þátttöku hennar í úkraínsku sjálfstæðishreyfingunni. Í ljóðinu fjallaði Lesja um þá von að geta snúið aftur til Úkraínu og barið [[Dnjepr]] augum. Lesja nam í heimahúsum þar sem [[Berklar|berklasýki]] sem hún þjáðist af kom í veg fyrir að hún gæti gengið í skóla. Auk móðurmáls síns, [[Úkraínska|úkraínsku]], kunni hún [[Enska|ensku]], [[Franska|frönsku]], [[Þýska|þýsku]], [[Ítalska|ítölsku]], [[Pólska|pólsku]], [[Rússneska|rússnesku]] og [[Búlgarska|búlgörsku]]. Hún las og þýddi ýmsar erlendar heimsbókmenntir, meðal annars verk eftir [[Byron lávarður|Byron]], [[Adam Mickiewicz|Mickiewicz]], [[Níkolaj Gogol|Gogol]], [[Heinrich Heine|Heine]] og [[Victor Hugo|Hugo]].<ref>https://www.universalis.fr/encyclopedie/ukrainka-larissa-petrovna-kossatch-kvitka-dite-lessia/</ref> Hún þýddi jafnframt ''[[Kommúnistaávarpið]]'' og önnur rit marxista á úkraínsku. Tungumálakunnátta Lesju auðveldaði henni að ferðast til margra landa, meðal annars til [[Egyptaland]]s, [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]], [[Þýskaland]]s, [[Austurríki-Ungverjaland|Austurríkis-Ungverjalands]] og [[Búlgaría|Búlgaríu]], auk þess sem hún ferðaðist til ýmissa hluta rússneska keisaradæmisins (þ. á m. [[Krímskagi|Krímskaga]] og [[Georgía|Georgíu]]) til að dveljast á heilsuhælum vegna veikinda sinna. Ættjarðarást Lesju og nýjungagirni hennar gagnvart erlendum menningarheimum gáfu henni þá hugmynd að stofna „Alheimsbókasafn“ fyrir úkraínska lesendur sem ætti að gera þeim kleift að kynnast menningararfi heimsins. Lesja Úkrajínka átti í nánu sambandi við [[Ívan Franko]], sem bar hana saman við úkraínska þjóðskáldið [[Taras Sjevtsjenko]]. Hún tileinkaði honum ljóðið ''Tár-perlur'' árið 1891. Úkrajínka gaf út ljóðasafnið ''Þrælasöngva'' árið 1895. Í verkinu jókst samfélagslegur undirtónn í textasmíð hennar og fór að jaðra við byltingarákall.<ref>{{Cite book|year=1992|author1= Jean-Claude Polet, ritstj.|author2=Claude Pichois, form.|title=Patrimoine littéraire européen : [archive] anthologie en langue française, Volume 12 : xixe – xxe siècle : 1885-1922|url=https://books.google.fr/books?id=C5tp-XNrQKIC&pg=PA555&dq=chants+d%27esclaves&hl=fr&ei=g25tTeaGM8Gt8gOOwKCPBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CE0Q6AEwBw#v=onepage&q&f=false|place=París|publisher=De Boeck Université, cop.|BNF=34336136s}}</ref> Lesja Úkrajínka var handtekin árið 1907 og var þaðan í frá undir eftirliti keisaralögreglunnar.<ref name=":0" /> Úkrajínka lést úr berklum á meðan hún dvaldi í [[Súramí]] árið 1913 og var jarðsett í Bajkove-kirkjugarðinum í [[Kænugarður|Kænugarði]]. Húsið þar sem hún dvaldi í Súramí er í dag safn til minningar um hana.<ref>{{Vefheimild|tungumál=ru|url=http://what.in.ua/page/muzej-lesi-ukrainki-v-gorode-surami|titill=Музей Леси Украинки в городе Сурами.|vefsíða=what.in.ua|skoðað=23. mars 2023}}</ref> == Myndasafn == <gallery widths="170" heights="200"> File:Monument à Lessia Oukraïnka.jpg|Minnismerki um Lesju Úkrajínku eftir myndhöggvarann Mykhajlo Tsjeresjnovskyj í High Park í Toronto í Kanada. Undir styttunni stendur: „Хто визволиться сам, той буде вільний, хто визволить кого, в неволю візьме“ („Sá verður frjáls sem frelsar sjálfan sig, en sá áfram fanginn sem er frelsaður af öðrum“). File:Леся Українка і Рада Драгоманова. 1894 р.jpg|Lesja Úkrajínka ásamt [[Aríadna Trúsj|Aríödnu Drahomanov]] árið 1894. File:200-uah-2020-1.png|Lesja Úkrajínka á úkraínskum 200 [[Úkraínsk hrinja|hrinju]] peningaseðli. </gallery> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Úkrajínka, Lesja}} {{fd|1871|1913}} [[Flokkur:Úkraínskir rithöfundar]] [[Flokkur:Úkraínsk skáld]] trv9tlt8l6pbgtoxaeet8w7wz2cg3lo 0 179334 1964199 1963902 2026-05-25T10:30:00Z Bjarki S 9 uppfært skv. kosningaskýrslum 1964199 wikitext text/x-wiki '''Sveitastjórnarkosningarnar á Íslandi 2026''' voru haldnar þann [[16. maí]] [[2026]]. Kjörin var 61 sveitarstjórn en þeim fækkaði um þrjár frá [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|seinustu kosningum]] vegna sameininga sveitarfélaga sem þegar höfðu farið fram eða tóku gildi eftir kosningarnar. Helstu tíðindi kosninganna voru gott gengi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu þar sem flokkurinn náði annað hvort hreinum meirihluta í sveitarstjórnum eða var í lykilstöðu fyrir meirihlutamyndun. Þá náði [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] víða góðum árangri. Niðurstöðunum var gjarnan lýst sem „hægribylgju“. Meirihlutar féllu í Reykjavík, Reykjanesbæ, Akureyri, Mosfellsbæ, Skagafirði, Borgarbyggð og Ísafirði svo nokkur séu nefnd af stærri sveitarfélögum landsins. ==Framkvæmd== Sveitarstjórnir eru kjörnar annað hvort með [[Listakosning|listakosningu]] eða [[Óbundin kosning|óbundinni kosningu]] en síðari kosturinn felur í sér persónukjör þar sem allir kjörgengir einstaklingar í sveitarfélagi eru í framboði nema þeir sem sérstaklega hafa skorast undan því. Óbundin kosning fer fram ef enginn framboðslisti kemur fram fyrir framboðsfrest en ef aðeins einn framboðslisti berst, þá teljast efstu menn þess lista sjálfkjörnir (jafn margir og sætin eru í sveitarstjórninni). Fjöldi sveitarstjórnarmanna er misjafn eftir sveitarfélögum en stendur þó alltaf á oddatölu. Fæstir geta þeir verið fimm en flestir eru þeir í Reykjavík þar sem þeir eru 23. Fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar var sett í kosningalög sérstakt tímabundið ákvæði vegna [[Sundhnúkseldar|náttúruhamfara við Grindavík]] sem leyfir þeim kjósendum sem höfðu [[lögheimili]] þar fyrir rýmingu bæjarins 10. nóvember 2023 en hafa flutt það í annað sveitarfélag að velja hvort þeir verði á kjörskrá í Grindavík eða í því sveitarfélagi þar sem þeir hafa nú lögheimili.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-19-grindvikingar-fa-ad-velja-um-hvar-their-kjosa-467464|titill=Grindvíkingar fá að velja um hvar þeir kjósa|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=19. febrúar|ár=2026}}</ref> ==Yfirlit== Kosningarnar fóru fram í 62 sveitarfélögum en kjörnar voru 61 sveitarstjórn. Munurinn þarna á milli er vegna þess kjörin var sveitarstjórn í sameinuðu sveitarfélagi Borgarbyggðar og Skorradalshrepps en sameiningin tók gildi eftir kosningar. 50 sveitarstjórnir voru kjörnar í listakosningu og samanlagt voru 3.156 einstaklingar í framboði á 178 framboðslistum. Þar fyrir utan var sjálfkjörið í fjórum sveitarfélögum þar sem aðeins einn framboðslisti barst og í sjö sveitarfélögum fór fram óbundin kosning.<ref>{{Vefheimild|url=https://island.is/v/sveitarstjornarkosningar-2026/frett/frambod-vid-sveitarstjornarkosningar|titill=Framboð við sveitarstjórnarkosningar|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=17. apríl|ár=2026}}</ref> ===Framboð=== [[Sjálfstæðisflokkurinn]] var í framboði undir eigin nafni í 34 sveitarfélögum, [[Framsóknarflokkurinn]] í 26 sveitarfélögum, [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] og [[Samfylkingin]] í 19 sveitarfélögum hvor og Viðreisn í 10 sveitarfélögum. [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] buðu fram undir eigin nafni í fjórum sveitarfélögum en í kosningabandalagi undir merkjum [[Vinstrið|Vinstrisins]] í tveimur. [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] bauð fram í tveimur sveitarfélögum en [[Píratar]] og [[Flokkur fólksins]] eingöngu í Reykjavík. Aðrir framboðslistar voru staðbundnir og ekki undir merkjum stjórnmálaflokka á landsvísu. {| class="wikitable sortable" |+ Yfirlit framboða í öllum sveitarfélögum. Raðað eftir fjölda kjósenda á kjörskrá. ! colspan="2" | Sveitarfélag ! colspan="7" | Framboð í fleiri en einu sveitarfélagi ! colspan="4" rowspan="2" class=unsortable | Önnur framboð ! rowspan="2" class=unsortable |Umfjöllun |- !Nafn ! Kjósendur ! class=unsortable | {{LB|B}} ! class=unsortable | {{LB|C}} ! class=unsortable | {{LB|D}} ! class=unsortable | {{LB|J}} ! class=unsortable | {{LB|M}} ! class=unsortable | {{LB|S}} ! class=unsortable | {{LB|V}}/{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |- |[[Reykjavík]] |style="text-align:right" | 108.545 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} |{{LB|F}} |{{LB2|G|Góðan daginn}} |{{LB|P}} |{{LB2|R|Okkar borg}} |[[#Reykjavík|Umfjöllun]] |- |[[Kópavogur]] | style="text-align:right" | 30.949 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} |{{LB|J}} |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Kópavogur|Umfjöllun]] |- |[[Hafnarfjörður]] | style="text-align:right" | 24.593 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB2|A|Vinstrið|#023f38}} | | | | |[[#Hafnarfjörður|Umfjöllun]] |- |[[Reykjanesbær]] | style="text-align:right" | 17.086 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Reykjanesbær|Umfjöllun]] |- |[[Garðabær]] | style="text-align:right" | 15.730 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|G|Garðabæjarlistinn|#ffc103}} | | | |[[#Garðabær|Umfjöllun]] |- |[[Akureyri]] | style="text-align:right" | 15.547 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} |{{LB2|A|Akureyrarlistinn|#0176d3}} |{{LB2|L|Bæjarlisti Akureyrar|#f36f21}} | | |[[#Akureyri|Umfjöllun]] |- |[[Mosfellsbær]] | style="text-align:right" | 10.391 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | |{{LB2|L|Vinir Mosfellsbæjar|#ffff01|#707070}} | | | |[[#Mosfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Árborg|Árborg]] | style="text-align:right" | 9.567 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Árborg|Umfjöllun]] |- |[[Akranes]] |style="text-align:right" | 6.296 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Akranes|Umfjöllun]] |- |[[Fjarðabyggð]] |style="text-align:right" | 3.976 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Fjarðabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Múlaþing]] |style="text-align:right" | 3.949 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | |{{LB|V}} |{{LB2|L|Austurlistinn og Viðreisn|#cb6be6}} | | | |[[#Múlaþing|Umfjöllun]] |- |[[Seltjarnarnes]] |style="text-align:right" | 3.541 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Seltjarnarnes|Umfjöllun]] |- |[[Vestmannaeyjar]] |style="text-align:right" | 3.540 | | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|E|Eyjalistinn|#fe8212}} | | | |[[#Vestmannaeyjar|Umfjöllun]] |- |[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]] |style="text-align:right" | 3.297 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|L|Byggðalistinn|black|white}} | | | |[[#Skagafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Suðurnesjabær]] |style="text-align:right" | 3.152 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Suðurnesjabær|Umfjöllun]] |- |[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur|Skorradalshr.]] |style="text-align:right" | 3.141 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|A|Borgarbyggðarlistinn|#195184}} | | | |[[#Borgarbyggð og Skorradalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ísafjarðarbær]] |style="text-align:right" | 2.976 |{{LB|B}} |{{LB|C}} |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} | | | | | |[[#Ísafjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Hveragerði]] |style="text-align:right" | 2.567 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|O|Okkar Hveragerði}} | | | |[[#Hveragerði|Umfjöllun]] |- |[[Norðurþing]] |style="text-align:right" | 2.345 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} |{{LB|S}} |{{LB|V}} | | | | |[[#Norðurþing|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Ölfus|Svf. Ölfus]] |style="text-align:right | 2.212 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | | | | | |[[#Sveitarfélagið Ölfus|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Hornafjörður|Svf. Hornafjörður]] |style="text-align:right" | 1.922 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | |{{LB2|K|Kex framboðið}} | | | |[[#Sveitarfélagið Hornafjörður|Umfjöllun]] |- |[[Fjallabyggð]] |style="text-align:right" | 1.555 | | |{{LB|D}} | | |{{LB|S}} | |{{LB2|H}} | | | |[[#Fjallabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing eystra]] |style="text-align:right" | 1.547 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Rangárþing eystra|Umfjöllun]] |- |[[Rangárþing ytra]] |style="text-align:right" | 1.518 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Á}} | | | |[[#Rangárþing ytra|Umfjöllun]] |- |[[Dalvíkurbyggð]] |style="text-align:right" | 1.478 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|K}} | | |[[#Dalvíkurbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Vogar|Svf. Vogar]] |style="text-align:right" | 1.474 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | |[[#Sveitarfélagið Vogar|Umfjöllun]] |- |[[Snæfellsbær]] |style="text-align:right" | 1.269 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB|D}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Snæfellsbær|Umfjöllun]] |- |[[Grindavík]] |style="text-align:right" | 1.118 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | |{{LB|M}} | | | | | | |[[#Grindavík|Umfjöllun]] |- |[[Þingeyjarsveit]] |style="text-align:right" | 1.114 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|L}} |{{LB2|N}} | |[[#Þingeyjarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Vesturbyggð]] |style="text-align:right" | 1.097 | | | | | | | |{{LB2|N}} |{{LB2|V}} | | |[[#Vesturbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnabyggð]] |style="text-align:right" | 1.034 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|A}} | | | |[[#Húnabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Sveitarfélagið Stykkishólmur|Svf. Stykkishólmur]] |style="text-align:right" | 1.034 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Sveitarfélagið Stykkishólmur|Umfjöllun]] |- |[[Bláskógabyggð]] |style="text-align:right" | 988 | | | | | | | |{{LB2|T}} |{{LB2|Þ}} | | |[[#Bláskógabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Húnaþing vestra]] |style="text-align:right" | 963 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|N}} | | | |[[#Húnaþing vestra|Umfjöllun]] |- |[[Eyjafjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 907 | | | | | | | |{{LB2|F}} |{{LB2|K}} | | |[[#Eyjafjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Bolungarvík]] |style="text-align:right" | 774 | | | | | | | |{{LB2|K}} |{{LB2|O}} | | |[[#Bolungarvík|Umfjöllun]] |- |[[Hörgársveit]] |style="text-align:right | 715 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|H}} | | |[[#Hörgársveit|Umfjöllun]] |- |[[Hrunamannahreppur]] |style="text-align:right" | 678 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|L}} | | | |[[#Hrunamannahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Mýrdalshreppur]] |style="text-align:right" | 666 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Z}} | | |[[#Mýrdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Hvalfjarðarsveit]] |style="text-align:right" | 657 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|Í}} | | |[[#Hvalfjarðarsveit|Umfjöllun]] |- |[[Grundarfjarðarbær]] |style="text-align:right" | 639 |{{LB|B}} | |{{LB|D}} | | | | | | | | |[[#Grundarfjarðarbær|Umfjöllun]] |- |[[Grímsnes- og Grafningshreppur]] |style="text-align:right" | 579 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|Ö}} | | |[[#Grímsnes- og Grafningshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Flóahreppur]] |style="text-align:right" | 567 | | | | | | | |{{LB2|I}} |{{LB2|T}} | | |[[#Flóahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Dalabyggð]] |style="text-align:right" | 534 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Dalabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]] |style="text-align:right" | 497 | | | | | | | |{{LB2|E}} |{{LB2|L}} | | |[[#Skeiða- og Gnúpverjahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Vopnafjarðarhreppur]] |style="text-align:right" | 494 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|O}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Vopnafjarðarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Langanesbyggð]] |style="text-align:right" | 455 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Langanesbyggð|Umfjöllun]] |- |[[Skaftárhreppur]] |style="text-align:right" | 454 | | |{{LB|D}} | | | | |{{LB2|Ö}} | | | |[[#Skaftárhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Svalbarðsstrandarhreppur]] |style="text-align:right" | 377 | | | | | | | |{{LB2|H}} |{{LB2|S}} |{{LB2|Ö}} | |[[#Svalbarðsstrandarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Skagaströnd|Svf. Skagaströnd]] |style="text-align:right" | 352 |{{LB|B}} | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|K}} | | | |[[#Sveitarfélagið Skagaströnd|Umfjöllun]] |- |[[Strandabyggð]] |style="text-align:right" | 350 |{{LB|B}} | | | | | | |{{LB2|G}} |{{LB2|T}} | | |[[#Strandabyggð|Umfjöllun]] |- |[[Grýtubakkahreppur]] |style="text-align:right" | 281 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Grýtubakkahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kjósarhreppur]] |style="text-align:right" | 276 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|A}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Kjósarhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Ásahreppur]] |style="text-align:right" | 224 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Ásahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Reykhólahreppur]] |style="text-align:right" | 196 | | | | | |{{LB|S}} | |{{LB2|R}} | | | |[[#Reykhólahreppur|Umfjöllun]] |- |[[Súðavíkurhreppur]] |style="text-align:right" | 176 | | | | | | | |{{LB2|A}} |{{LB2|E}} | | |[[#Súðavíkurhreppur|Umfjöllun]] |- |[[Fljótsdalshreppur]] |style="text-align:right" | 95 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Fljótsdalshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Kaldrananeshreppur]] |style="text-align:right" | 92 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Kaldrananeshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Eyja- og Miklaholtshreppur]] |style="text-align:right" | 83 | colspan="11" style="text-align:center" | ''óbundin kosning'' |[[#Eyja- og Miklaholtshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Árneshreppur]] |style="text-align:right" | 57 | | | | | | | |{{LB2|Á}} |{{LB2|S}} | | | [[#Árneshreppur|Umfjöllun]] |- |[[Tjörneshreppur]] |style="text-align:right" | 44 | colspan="11" style="text-align:center" | ''einn listi'' ({{LB2|T}}) ''kom fram og er sjálfkjörinn'' |[[#Tjörneshreppur|Umfjöllun]] |} ===Niðurstöður=== Í töflunni hér að neðan má sjá þá stjórnmálaflokka sem starfa á landsvísu og fjölda sveitarstjórnarfulltrúa á landsvísu sem komu í hlut hvers og eins. Hér er eingöngu litið til framboða undir listabókstöfum flokkanna og því ekki tekið tillit til staðbundinna framboða sem flokkarnir eiga í einhverjum tilfellum aðkomu að. {{Kosningaúrslit |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |seats1=127 |sc1=+14 |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |seats2=54 |sc2=-15 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |seats3=38 |sc3=+12 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |seats4=23 |sc4=+17 |party5=[[Viðreisn]] (C) |seats5=9 |sc5=+4 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð]] (V)<br>og [[Vinstrið]] (A) |seats6=6 |sc6=-3 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |seats7=1 |sc7=-1 |party8=[[Píratar]] (P) |seats8=0 |sc8=-4 |party9=[[Flokkur fólksins]] (F) |seats9=0 |sc9=-2 |party10=Aðrir listar |seats10=156 |sc10=-9 |party11=Kjörnir í óbundnum kosningum |seats11=39 |sc11=-30 |total_sc=-17 }} Sjálfstæðisflokkurinn fékk flesta fulltrúa kjörna í sveitarstjórn og bætti nokkrum við sig á landsvísu en Miðflokkurinn bætti við sig flestum fulltrúum. Gott gengi Framsóknarflokksins í kosningunum 2022 gekk nú að nokkru leyti til baka en flokkurinn hefur þó næst flesta fulltrúa í sveitarstjórnum á landsvísu. Fulltrúum Samfylkingar og Viðreisnar fjölgaði einnig en þessir flokkar buðu nú fram undir eigin nafni í fleiri sveitarfélögum en áður. Píratar og Flokkur fólksins misstu alla fulltrúa úr sveitarstjórnum. ==Höfuðborgarsvæðið== === [[Reykjavík]] === {{Sjá einnig|Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand6=[[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] |votes6= 4805 |seats6=1 |sc6=-3 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=[[Björg Magnúsdóttir]] |votes4= 7436 |seats4=2 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Hildur Björnsdóttir]] |votes1=22930 |seats1=9 |sc1=+3 |party10=Góðan daginn (G) |color10= |cand10=Ingimar Þór Friðriksson |votes10=361 |seats10=0 |sc10= |party8=[[Flokkur fólksins]] (F) |cand8=[[Guðmundur Ingi Þóroddsson]] |votes8=2319 |seats8=0 |sc8=-1 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=[[Silja Sóley Birgisdóttir]] |votes7=2858 |seats7=1 |sc7=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=[[Ari Edwald]] |votes3=7912 |seats3=3 |sc3=+3 |party9=[[Píratar]] (P) |cand9=[[Kristinn Jón Ólafsson]] |votes9=1348 |seats9=0 |sc9=-3 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=[[Pétur Marteinsson]] |votes2=12737 |seats2=5 |sc2= |party5=[[Vinstrið]] (A) |color5=#023f38 |cand5=[[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] |votes5=6649 |seats5=2 |sc5=+2 |party11=Okkar borg (R) |color11= |cand11=Sigfús Aðalsteinsson |votes11=306 |seats11=0 |sc11= |invalid= 228 |blank= 1107 |electorate= 108545 }} Í kjölfar borgarstjórnarkosninga 2022 var myndaður meirihluti [[Samfylkingin|Samfylkingar]], [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokks]], [[Viðreisn]]ar og [[Píratar|Pírata]]. Samkvæmt samkomulagi flokkanna gegndi [[Dagur B. Eggertsson]], oddviti Samfylkingar, hlutverki borgarstjóra fram í janúar 2024 en þá tók [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]], oddviti Framsóknar, við embættinu. Upp úr þessu meirihlutasamstarfi slitnaði í febrúar 2025, m.a. vegna ágreinings um skipulagsmál vegna [[Reykjavíkurflugvöllur|Reykjavíkurflugvallar]]. Nýr fimm flokka meirihluti Samfylkingar, Pírata, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Flokkur fólksins|Flokks fólksins]] tók þá við og [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] tók við embætti borgarstjóra, en hún var þá orðin oddviti Samfylkingar í borgarstjórn eftir að Dagur [[Alþingiskosningar 2024|náði kjöri á Alþingi]] og vék úr borgarstjórn. Á síðustu mánuðum fyrir kosningar sýndu skoðanakannanir meira fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokks]], Samfylkingar, Viðreisnar og [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokksins]] en það fylgi sem flokkarnir fengu árið 2022, en Miðflokkurinn fékk þá engann mann kjörinn í borgarstjórn. Á móti hafði fylgi við Framsóknarflokkinn minnkað verulega og einnig nokkuð hjá Pírötum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252811685d/ny-konnun-synir-meiri-hlutann-fallinn-i-borginni|titill=Ný könnun sýnir meiri­hlutann fallinn í borginni|höfundur=Sunna Sæmundsdóttir|útgefandi=Vísir.is|mánuður=2. desember|ár=2025}}</ref> Nokkur umræða átti sér stað um möguleika á sameiginlegu framboði vinstri flokka. Sanna Magdalena Mörtudóttir sem áður var oddviti Sósíalistaflokksins í borgarstjórn gaf út að hún hygði á framboð undir merkjum „Vors til vinstri“ og bauð öðrum að vera með. Vinstri græn þáðu boðið og var nafninu síðar breytt í ''Vinstrið''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252816686d|titill=Sanna býður sig fram undir merkjum Vors til vinstri|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=Vísir.is|mánuður=12. desember|ár=2025}}</ref> Á síðustu vikum kosningabaráttunnar jókst fylgi Sjálfstæðisflokksins verulega í skoðananakönnunum og það skilaði sér í kosningunum þar sem flokkurinn náði sinni bestu niðurstöðu í Reykjavík í 16 ár sem skilaði honum níu fulltrúum í borgarstjórn. Fimm flokka meirihlutinn kolféll þar sem Samflykingin stóð í stað en Píratar og Flokkur fólksins misstu alla sína fulltrúa. Miðflokkurinn fékk bestu útkomu sem hann hefur náð í borgarstjórn með þrjá fulltrúa kjörna. ===[[Kópavogur]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand4=Orri Hlöðversson |votes4=2116 |seats4=1 |sc4=-1 |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=María Ellen Steingrímsdóttir |votes5=2068 |seats5=1 |sc5= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Ásdís Kristjánsdóttir]] |votes1=9359 |seats1=6 |sc1=+2 |party7=[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] (J) |cand7=Markús Candi |votes7=344 |seats7=0 |sc7= |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Einar Jóhannes Guðnason |votes3=2148 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Jónas Már Torfason |votes2=3869 |seats2=2 |sc2=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn og óháð]] (V) |cand6=Anna Sigríður Hafliðadóttir |votes6=563 |seats6=0 |sc6= |invalid=129 |blank=355 |electorate=30949 }} Sitjandi meirihluti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hélt velli. Sjálfstæðisflokkurinn fékk sína bestu niðurstöðu í sögu bæjarins og hreinan meirihluta í bæjarstjórn í fyrsta skiptið. ===[[Hafnarfjörður]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=[[Valdimar Víðisson]] |votes2=3752 |seats2=3 |sc2=+1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Karólína Helga Símonardóttir |votes4=2204 |seats4=2 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Orri Björnsson]] |votes1=4286 |seats1=3 |sc1=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Einar Geir Þorsteinsson |votes5=1768 |seats5=1 |sc5=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=[[Guðmundur Árni Stefánsson]] |votes3=2755 |seats3=2 |sc3=-2 |party6=[[Vinstrið]] (A) |color6=#023f38 |cand6=Ester Bíbí Ásgeirsdóttir |votes6=684 |seats6=0 |sc6= |invalid= 63 |blank= 280 |electorate= 24593 }} Meirihluti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hélt velli. ===[[Garðabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=[[Hlynur Bæringsson]] |votes3=1024 |seats3=1 |sc3= |party6=[[Viðreisn]] (C) |cand6=Guðlaugur Kristmundsson |votes6=721 |seats6=0 |sc6=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Almar Guðmundsson]] |votes1=6644 |seats1=8 |sc1=+1 |party4=[[Garðabæjarlistinn]] (G) |color4=#ffc103 |cand4=Þorbjörg Þorvaldsdóttir |votes4=988 |seats4=1 |sc4=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=[[Lárus Guðmundsson]] |votes5=762 |seats5=0 |sc5= |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Kjartan Atli Kjartansson |votes2=1323 |seats2=1 |sc2=+1 |invalid= 34 |blank= 130 |electorate= 15724 |heimild=[https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/2IQECokxMyCuaVuzGM93aS/a946ec3b0b9b13db8ed427a8eaf5c76d/Kosningask%C3%83_rsla_Gar%C3%83_ab%C3%83_r_2026.pdf Kosningaskýrsla] }} Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft hreinan meirihluta í bæjarstjórn Garðabæjar frá því að bærinn fékk kaupstaðarréttindi og ekki varð breyting á því nú. ===[[Mosfellsbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Sævar Birgisson |votes2=1453 |seats2=2 |sc2=-2 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Gylfi Þór Þorsteinsson |votes4= 708 |seats4=1 |sc4= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Hilmar Gunnarsson |votes1=2949 |seats1=5 |sc1=+1 |party5=[[Vinir Mosfellsbæjar]] (L) |color5=#ffff01 |cand5=Árni Jónsson |votes5=595 |seats5=1 |sc5= |party7=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand7=[[Sveinn Óskar Sigurðsson]] |votes7=517 |seats7=1 |sc7=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Ólafur Ingi Óskarsson |votes3= 764 |seats3=1 |sc3= |invalid= 23 |blank= 84 |electorate= 10391 }} ===[[Seltjarnarnes]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Þór Sigurgeirsson |votes1=1401 |seats1=4 |sc1= |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Skafti Harðarson |votes3=392 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Samfylkingin|Samfylking]], [[Viðreisn]] og óháðir (S) |cand2=Kristinn Ólafsson |votes2=906 |seats2=2 |sc2=-1 |invalid=8 |blank=36 |electorate=3541 }} ===[[Kjósarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Íbúar í Kjós (A) |cand1=Jóhanna Hreinsdóttir |votes1= |seats1=5 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Fimm efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ==Suðurnes== ===[[Reykjanesbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Halldóra Fríða Þorvaldsdóttir |votes2=2254 |seats2=3 |sc2=- |party5=[[Viðreisn]] (C) |cand5=Arnar Páll Guðmundsson |votes5=453 |seats5=0 |sc5=- |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Vilhjálmur Árnason (stjórnmálamaður)|Vilhjálmur Árnason]] |votes1=3380 |seats1=5 |sc1=+2 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Gunnlaugur Kárason |votes4=965 |seats4=1 |sc4=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Guðný Birna Guðjónsdóttir |votes3=1577 |seats3=2 |sc3=-1 |invalid=42 |blank=149 |electorate=17086 }} ===[[Suðurnesjabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand3=Anton Kristinn Guðmundsson |votes3=439 |seats3=2 |sc3= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listinn og óháðir]] (D) |cand2=Haukur Andreasson |votes2=495 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Daði Bergþórsson |votes4=351 |seats4=2 |sc4=+2 |party1=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand1=Svavar Grétarsson |votes1=663 |seats1=3 |sc1=+1 |invalid= 14 |blank= 40 |electorate= 3152 }} ===[[Sveitarfélagið Vogar]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=Fyrir samfélagið (A) |cand2=Gunnar J. Helgason |votes2=223 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Björg Ásta Þórðardóttir |votes1=333 |seats1=3 |sc1= |party3=Framboðsfélag E-listans (E) |color3= |cand3=Birgir Örn Ólafsson |votes3=172 |seats3=1 |sc3=-2 |party4=Framfarafélag L-listans (L) |color4= |cand4=Kristinn Björgvinsson |votes4=125 |seats4=1 |sc4= |invalid=4 |blank=18 |electorate=1474 }} ===[[Grindavík]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand1=Ásrún Helga Kristinsdóttir |votes1=367 |seats1=3 |sc1=+2 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Guðbjörg Eyjólfsdóttir |votes2=351 |seats2=3 |sc2=+1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Magnús Már Jakobsson |votes3=119 |seats3=1 |sc3=-2 |invalid=1 |blank=4 |electorate=1117 }} ==Vesturland== ===[[Akranes]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akranesi}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og frjálsir]] (B) |cand2=Ragnar Baldvin Sæmundsson |votes2= 1006 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Jón Guðni Guðmundsson |votes4=454 |seats4=1 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Líf Lárusdóttur |votes1= 1431 |seats1=3 |sc1= |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Hrafn Ágúst Björnsson |votes5=414 |seats5=1 |sc5=+1 |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Sigurður Vopni Vatnsdal |votes3=949 |seats3=2 |sc3=-1 |invalid= 18 |blank= 118 |electorate= 6292 |source=[https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/4UFP5OsTzw55vpIszPxi8o/6e7c0b978986f42387c531309da0f600/Kosningask%C3%83_rsla_Akraneskaupsta%C3%83_ur_2026.pdf Kosningaskýrsla] }} ===[[Borgarbyggð]] og [[Skorradalshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Davíð Sigurðsson |votes2=527 |seats2=2 |sc2=-3 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Sigurður Guðmundsson |votes1=608 |seats1=3 |sc1=+1 |party3=Borgarbyggðarlistinn (A) |color3=#fc7d14 |cand3=Jovana Pavlović |votes3=488 |seats3=2 |sc3=+1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)]] (M) |cand4=Haukur Þór Hauksson |votes4=455 |seats4=2 |sc4=+2 |valid=2078 |invalid= 8 |blank= 60 |electorate=3140 }} Sameining Borgarbyggðar og Skorradalshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í september 2025 og tekur gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga. Framsóknarflokkur hafði haft hreinan meirihluta í Borgarbyggð sem féll nú. ===[[Snæfellsbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Auður Kjartansdóttir |votes1= |seats1=7 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Sjö efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ===[[Sveitarfélagið Stykkishólmur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Listi framfarasinna (H) | cand1 = Björn Ásgeir Sumarliðason | votes1 = 461 | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = Íbúalistinn (Í) | cand2 = Sigurður Grétar Jónasson | votes2 = 305 | seats2 = 3 | sc2 = | invalid = 9 | blank = 26 | electorate = 989 }} ===[[Grundarfjarðarbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand1=Fannar Þór Þorfinnsson |votes1=252 |seats1=4 |sc1=+4 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Jósef Kjartansson |votes2=159 |seats2=3 |sc2=-1 |invalid= 5 |blank= 15 |electorate= 639 }} ===[[Hvalfjarðarsveit]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Samhent sveit (A) | cand1 = Haraldur Benediktsson | votes1 = 336 | seats1 = 5 | sc1 = | party2 = Íbúahreyfingin (Í) | cand2 = Þóra Margrét Júlíusdóttir | votes2 = 150 | seats2 = 2 | sc2 = | invalid = 4 | blank = 17 | electorate = 657 }} ===[[Dalabyggð]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Ingibjörg Þóranna Steinudóttir || 248 || 84,6 |- | Guðbrandur Tumi Gíslason || 238 || 81,6 |- | Ingveldur Guðmundsdóttir || 228 || 77,8 |- | Skjöldur Orri Skjaldarson || 222 || 75,8 |- | Guðlaug Kristinsdóttir || 192 || 65,5 |- | Sindri Geir Sigurðsson || 142 || 48,5 |- | Bjarnheiður Jóhannsdóttir || 107 || 36,5 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 293 || 98,7 |- | Auð atkvæði || 4 || 1,3 |- | Ógild atkvæði || 0 || 0,0 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''297''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''534'' || ''55,6'' |- | colspan=3 | Heimild: [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/753hfHNdbqNC0ITPKNuzzk/a2b7d89013e071caf77c85cbd7fdc6ef/Kosningask%C3%83_rsla_Dalabygg%C3%83__2026.pdf Kosningaskýrsla] |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 534 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan fjóra sem skoruðust undan því. ===[[Eyja- og Miklaholtshreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Guðbjörg Gunnarsdóttir || 37 || 60,7 |- | Eggert Kjartansson || 31 || 50,8 |- | Veronika G. Sigurvinsdóttir || 29 || 47,5 |- | Þröstur Aðalbjarnarson || 29 || 47,5 |- | Sigurbjörg Ottesen || 29 || 47,5 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 61 || 95,3 |- | Auð atkvæði || 2 || 3,1 |- | Ógild atkvæði || 1 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''64''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''83'' || ''77,1'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 83 og voru þeir allir í kjöri. ==Vestfirðir== ===[[Ísafjarðarbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn]] og óháðir (B) |cand1=Kristján Þór Kristjánsson |votes1=698 |seats1=4 |sc1=+1 |party2=[[Viðreisn]] (C) |cand2=Gylfi Ólafsson |votes2=326 |seats2=1 |sc2=+1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand3=Jónas Þór Birgisson |votes3=521 |seats3=2 |sc3=- |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Sævar Óli Hjörvarsson |votes4=91 |seats4=0 |sc4=- |party5=[[Samfylkingin]] |cand5=Svanfríður Guðrún Bergvinsdóttir |votes5=400 |seats5=2 |sc5=- |invalid=19 |blank=38 |electorate=2976 }} ===[[Vesturbyggð]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Ný sýn (N) | cand1 = Þórkatla Soffía Ólafsdóttir | votes1 = 375 | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = Sterkari Vesturbyggð (V) | cand2 = Hlynur Ársælsson | votes2 = 262 | seats2 = 3 | sc2 = +3 | invalid = 29 | electorate = 1097 }} <!-- Vantar skiptingu auðra og ógilda--> ===[[Bolungarvík]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Máttur meyja og manna (K) | cand1 = Guðfinnur Ragnar Jóhannsson | votes1 = 336 | seats1 = 3 | sc1 = -1 | party2 = Betri Bolungarvík (O) | cand2 = Kristján Jón Guðmundsson | votes2 = 247 | seats2 = 4 | sc2 = +4 | invalid = 2 | blank = 9 | electorate = 774 | source = [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/791kRqZQ3HIJzfbp1FDTu2/c3b2644fe63c64057b139a32ce9d89ae/Kosningask%C3%83_rsla_Bolungarv%C3%83_kurkaupsta%C3%83_ur_2026.pdf Kosningaskýrsla] }} ===[[Strandabyggð]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party2 = Framsóknarmenn og óháðir (B) | cand2 = Sigurbjörn Rafn Úlfarsson | votes2 = 74 | seats2 = 1 | sc2 = +1 | party1 = Vegvísir (G) | cand1 = Hrafnhildur Þorsteinsdóttir | votes1 = 141 | seats1 = 3 | sc1 = +3 | party3 = Strandabandalagið (T) | cand3 = Þorgeir Pálsson | votes3 = 69 | seats3 = 1 | sc3 = -2 | invalid = 2 | blank = 15 | electorate = 351 }} ===[[Reykhólahreppur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Raddir okkar allra (R) | cand1 = Árný Huld Haraldsdóttir | ipct1= 71,5 | votes1 = | seats1 = 4 | sc1 = | party2 = [[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) | cand2 = Hrefna Jónsdóttir | ipct2= 28,5 | votes2 = | seats2 = 1 | sc2 = | invalid = | blank = | electorate = 196 }} <!-- vantar upplýsingar um atkvæðatölur og auða/ógilda --> ===[[Súðavíkurhreppur]]=== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party2 = Fjarðarlistinn (A) | cand2 = Kristján Rúnar Kristjánsson | votes2 = 53 | seats2 = 2 | sc2 = | party1 = Framtíðarlistinn (E) | cand1 = Kjartan Geir Karlsson | votes1 = 91 | seats1 = 3 | sc1 = | invalid = 0 | blank = 1 | electorate = 176 }} ===[[Kaldrananeshreppur]] og [[Árneshreppur]]=== Sameining Kaldrananeshrepps og Árneshrepps var samþykkt í báðum sveitarfélögum í íbúakosningum í mars 2026 og átti að taka gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna en framkvæmd íbúakosninganna var kærð til innviðaráðuneytisins sem úrskurðaði sameiningarkosninguna ógilda. Sveitarstjórnarkosningar fara því fram í sitt hvoru lagi í hreppunum en síðan þarf að endurtaka sameiningarkosninguna.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-10-kosid-i-tvennu-lagi-a-strondum-thratt-fyrir-sameiningu-472418|titill=Kosið í tvennu lagi á Ströndum þrátt fyrir sameiningu|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=10. apríl|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-15-kosningar-um-sameiningu-a-strondum-ogildar-475150|titill=Kosninar um sameiningu á Ströndum ógildar|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. maí|ár=2026}}</ref> ====[[Kaldrananeshreppur]]==== Í Kaldrananeshreppi barst ekkert framboð og því fer fram óbundin kosning. ====[[Árneshreppur]]==== {{Kosningaúrslit | dsv = y | candtitle = Oddviti | party1 = Framtíð Árneshrepps (Á) | cand1 = Sigrún Sverrisdóttir | votes1 = 31 | seats1 = 3 | sc1 = | party2 = Sólstöður (S) | cand2 = Arnibjörn Bernharðsson | votes2 = 22 | seats2 = 2 | sc2 = | invalid = 0 | blank = 1 | electorate = 57 | source = [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/IvgH9W9O4me08xi2BH4Za/6d31e47a5fdb4498adb53e43f33d4ebf/Kosningask%C3%83_rsla_%C3%83_rneshreppur_2026.pdf Kosningaskýrsla] }} Í Árneshreppi fór fram listakosning í fyrsta sinn síðan 1958.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/04/23/arneshreppur_listakosning_i_fyrsta_sinn_fra_1958/|titill=Árneshreppur: Listakosning í fyrsta sinn frá 1958|útgefandi=Mbl.is|mánuður=23. apríl|ár=2026}}</ref> ==Norðurland vestra== ===[[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Einar Eðvald Einarsson |votes3=571 |seats3=2 |sc3=-1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Magnús Barðdal |votes2=767 |seats2=3 |sc2=+1 |party1=[[Byggðalistinn]] (L) |color1=black |cand1=Eyþór Fannar Sveinsson |votes1=839 |seats1=3 |sc1=+1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Högni Elfar Gylfason |votes4=319 |seats4=1 |sc4=+1 |invalid=5 |blank=58 |electorate=3297 }} ===[[Húnabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=Öll saman (A) |cand3=Jón Gíslason |votes3=135 |seats3=1 |sc3=+1 |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand2=Grímur Rúnar Lárusson |votes2=298 |seats2=3 |sc2=- |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Guðmundur Haukur Jakobsson |votes1=445 |seats1=5 |sc1=+1 |invalid= 2 |blank= 17 |electorate=1034 }} ===[[Húnaþing vestra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand1=Sigurður Líndal Þórisson |votes1=239 |seats1=2 |sc1=-1 |party3=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand3=Örn Arnarson |votes3=196 |seats3=2 |sc3=0 |party2=Nýtt afl í Húnaþingi vestra (N) |cand2=Viktor Ingi Jónsson |votes2=264 |seats2=3 |sc2=+1 |blank=12 |invalid=2 |electorate=963 }} ===[[Sveitarfélagið Skagaströnd]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og óháðir]] (B) |cand3=Eydís Inga Sigurjónsdóttir |votes3=51 |seats3=1 |sc3= |party2=Fyrir Skagaströnd (K) |cand2=Vigdís Elva Þorgeirsdóttir |votes2=122 |seats2=2 |sc2= |party1=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand1=Ragnheiður Erla Stefánsdóttir |votes1=132 |seats1=2 |sc1= |blank=3 |invalid=2 |electorate=352 }} ==Norðurland eystra== ===[[Akureyri]]=== {{Sjá einnig|Bæjarstjórnarkosningar á Akureyri}} {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party7=Akureyrarlistinn (A) |colour7=#0176d3 |cand7=Þórhallur Jónsson |votes7=774 |seats7=1 |sc7=+1 |party4=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand4=Sunna Hlín Jóhannesdóttir |votes4=1552 |seats4=2 |sc4= |party8=[[Viðreisn]] (C) |cand8=Lovísa Oktovía Eyvindsdóttir |votes8=615 |seats8=0 |sc8= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=[[Berglind Ósk Guðmundsdóttir]] |votes1=1992 |seats1=2 |sc1= |party2=[[Bæjarlisti Akureyrar|L-listinn, Bæjarlisti Akureyrar]] (L) |color2=#f36f21 |cand2=Óðinn Svan Óðinsson |votes2=1976 |seats2=2 |sc2=-1 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand5=Hlynur Jóhannsson |votes5=829 |seats5=1 |sc5= |party3=[[Samfylkingin]] (S) |cand3=Sindri S. Kristjánsson |votes3=1709 |seats3=2 |sc3=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] (V) |cand6=Jana Salóme Ingibjargar Jósepsdóttir |votes6=810 |seats6=1 |sc6= |invalid=25 |blank=275 |electorate=15546 |source=[https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/7IeQ931dM2Gc9kNrqFI3sR/3083f9c5705db904b0d383214acc0acc/Kosningask%C3%83_rsla_Akureyrarb%C3%83_r_2026.pdf Kosningaskýrsla] }} ===[[Norðurþing]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Eysteinn Heiðar Kristjánsson |votes3=298 |seats3=2 |sc3=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Helena Eydís Ingólfsdóttir |votes1=334 |seats1=2 |sc1= |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Listi samfélagsins]] (M) |cand4=Rúnar Traustason |votes4=251 |seats4=1 |sc4= |party5=Óskalistinn (Ó) |cand5=Ómar Gunnarsson |votes5=228 |seats5=1 |sc5=+1 |party2=[[Samfylkingin]] (S) |cand2=Kjartan Páll Þórarinsson |votes2=306 |seats2=2 |sc2=+1 |party6=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V-listi velferðar]] (V) |cand6=Aldey Unnar Traustadóttir |votes6=225 |seats6=1 |sc6=-1 |blank=41 |invalid=4 |electorate=2345 }} ===[[Fjallabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Tómas Atli Einarsson |votes1=420 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=H-listinn (H) |cand2=Helgi Jóhannsson |votes2=394 |seats2=2 |sc2= |party3=[[Samfylkingin|Jafnaðarmannafélag Fjallabyggðar og óháðir]] (S) |cand3=Jóhann K. Jóhannsson |votes3=363 |seats3=2 |sc3=+2 |blank=21 |invalid=4 |electorate=1555 |source = [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/3ISr8784fqyIDCdsXMUprk/e2691c6228238a30173372a27a5491ef/Kosningask%C3%83_rsla_Fjallabygg%C3%83__2026.pdf Kosningaskýrsla] }} ===[[Dalvíkurbyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=Byggðalistinn (A) |cand4=Börkur Þór Ottósson |votes4=134 |seats4=1 |sc4=+1 |party3=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand3=Monika Margrét Stefánsdóttir |votes3=165 |seats3=1 |sc3=-1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Benedikt Snær Magnússon |votes2=257 |seats2=2 |sc2= |party1=Dalvíkurbyggð (K) |cand1=Helgi Einarsson |votes1=512 |seats1=3 |sc1= |blank=27 |invalid=8 |electorate=1475 |source = [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/2d7dMKHEuTxgVzLOybqfao/b5432f82e63a86771e2d88a33f7d299b/Kosningask%C3%83_rsla_Dalv%C3%83_kurbygg%C3%83__2026.pdf Kosningaskýrsla] }} ===[[Þingeyjarsveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Ábyrgð (Á) |cand1=Knútur Emil Jónasson |votes1=390 |seats1=4 |sc1= |party3=N listinn (N) |cand3=Eyþór Kári Ingólfsson |votes3=172 |seats3=1 |sc3= |party2=Framfarir (L) |cand2=Hallgrímur Páll Leifsson |votes2=232 |seats2=2 |sc2= |blank=23 |invalid=1 |electorate=1115 }} ===[[Eyjafjarðarsveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=F-listinn (F) |cand1=Hermann Ingi Gunnarsson |votes1=418 |seats1=5 |sc1= |party2=K-listinn (K) |cand2=Guðmundur Sigurbjörn Óskarsson |votes2=249 |seats2=2 |sc2= |blank=11 |invalid= 1 |electorate=907 }} ===[[Hörgársveit]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] |cand2=Árni Rúnar Örvarsson |votes2=174 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=Gróska (G) |cand1=Sunna María Jónasdóttir |votes1=241 |seats1=2 |sc1=-1 |party3=Hörgársveit (H) |cand3=Bjarki Brynjólfsson |votes3=89 |seats3=1 |sc3=-1 |blank=4 |invalid=4 |electorate=715 }} ===[[Langanesbyggð]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Mateusz Swierczewski || 118 || 46,1 |- | Jóhann Hafberg Jónasson || 115 || 44,9 |- | Júlíus Þröstur Sigurbjartsson || 103 || 40,2 |- | Christina Elisabeth Merkel || 93 || 36,3 |- | Ólína Ingibjörg Jóhannesdóttir || 91 || 35,5 |- | Sigurður Ragnar Kristinsson || 91 || 35,5 |- | Sigurður Þór Guðmundsson || 83 || 32,4 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 256 || 97,3 |- | Auð atkvæði || 4 || 1,5 |- | Ógild atkvæði || 3 || 1,1 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''263''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''454'' || ''57,9'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 454 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan tvo sem sérstaklega höfðu skorast undan því. ===[[Svalbarðsstrandarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=Strönd til framtíðar (H) |cand2=Ólafur Rúnar Ólafsson |votes2=100 |seats2=2 |sc2= |party3=Samstaða (S) |cand3=Sigríður Ingibjörg Stefánsdóttir |votes3=67 |seats3=1 |sc3= |party1=Ströndungur (Ö) |cand1=Bjarni Þór Guðmundsson |votes1=121 |seats1=2 |sc1= |blank=4 |invalid=3 |electorate=377 }} ===[[Grýtubakkahreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Gísli Gunnar Oddgeirsson || 164 || 84,5 |- | Þorgeir Rúnar Finnsson || 135 || 69,6 |- | Inga María Sigurbjörnsdóttir || 129 || 66,5 |- | Árni Páll Jóhannsson || 74 || 38,1 |- | Ingólfur Kr. Ásgeirsson || 71 || 36,6 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 194 || 99,5 |- | Auð atkvæði || 1 || 0,5 |- | Ógild atkvæði || 0 || 0,0 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''195''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''281'' || ''69,4'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 281 og voru þeir allir í kjöri. ===[[Tjörneshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Tjörneslistinn (T) |cand1=Aðalsteinn Jóhannes Halldórsson |votes1= |seats1=5 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Fimm efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ==Austurland== ===[[Fjarðabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party4=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] (B) |cand4=Þuríður Lillý Sigurðardóttir |votes4=505 |seats4=2 |sc4=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokkur]] (D) |cand1=Ragnar Sigurðsson |votes1=749 |seats1=3 |sc1=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkur]] (M) |cand3=Hrafn Bjarnason |votes3=618 |seats3=2 |sc3=+2 |party2=[[Samfylkingin|Samfylking og annað félagshyggjufólk]] (S) |cand2=Stefán Þór Eysteinsson |votes2=707 |seats2=2 |sc2=+2 |blank=57 |invalid=3 |electorate=3972 |source = [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/XjfIo9KErDjMp53HqvCUv/29c8261f85bd90420cc4df440e240bcf/Kosningask%C3%83_rsla_Fjar%C3%83_abygg%C3%83__2026.pdf Kosningaskýrsla] }} ===[[Múlaþing]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Jónína Brynjólfsdóttir |votes2=619 |seats2=3 |sc2= |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Berglind Harpa Svavarsdóttir |votes1=773 |seats1=4 |sc1=+1 |party5=Austurlistinn/Viðreisn Múlaþingi (L) |cand5=Hólmfríður Rut Einarsdóttir |votes5=287 |seats5=1 |sc5=-1 |party4=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand4=Lárus Bjarnason |votes4=378 |seats4=1 |sc4= |party3=[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|VG og óháð]] (V) |cand3=Ásrún Mjöll Stefánsdóttir |votes3=498 |seats3=2 |sc3= |blank=65 |invalid=10 |electorate=3949 }} ===[[Vopnafjarðarhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Sterk Stoð (O) |cand1=Íris Edda Jónsdóttir |votes1= |seats1=7 |sc1= |blank= |invalid= |electorate= }} Einungis kom fram einn framboðslisti. Sjö efstu menn hans voru því sjálfkjörnir í sveitarstjórn. ===[[Fljótsdalshreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Halla Auðunardóttir || 58 || 90,6 |- | Guðni Jónsson || 47 || 73,4 |- | Þórhallur Jóhannsson || 30 || 46,9 |- | Lárus Heiðarsson || 28 || 43,8 |- | Helga Eyjólfsdóttir || 27 || 42,2 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 64 || 95,1 |- | Auð og ógild atkvæði || 3 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''67''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''96'' || ''69,8'' |- | colspan=3 | Heimild: [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/3M04uFpF65gkqkhf9QfFjj/7eabf5f76515c02ccb8ff9936c584936/Kosningask%C3%83_rsla_Flj%C3%83_tsdalshreppur_2026.pdf Kosningaskýrsla] |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 96 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan þrjá sem sérstaklega höfðu skorast undan því. Tveir urðu jafnir í 5. og 6. sæti með 27 atkvæði og var þá notast við hlutkesti til að ákveða hvor yrði aðalmaður í sveitarstjórn. ==Suðurland== ===[[Sveitarfélagið Árborg]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn]] (B) |cand2=Matthías Bjarnason |votes2=1309 |seats2=2 |sc2= |party4=[[Viðreisn]] (C) |cand4=Heiðrún Kristmundsdóttir |votes4=481 |seats4=1 |sc4=+1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Bragi Bjarnason |votes1=3332 |seats1=6 |sc1= |party3=[[Samfylkingin|Samfylkingin og óháðir]] (S) |cand3=Sigurjón Vídalín Guðmundsson |votes3=1184 |seats3=2 |sc3= |blank=200 |invalid=23 |electorate=9567 }} ===[[Vestmannaeyjabær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Eyþór Harðarson |votes1=1422 |seats1=5 |sc1=+1 |party3=Eyjalistinn (E) |cand3=Arndís María Kjartansdóttir |votes3=488 |seats3=2 |sc3= |party2=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand2=Jón Þór Guðjónsson |votes2=643 |seats2=2 |sc2=+2 |blank=84 |invalid=12 |electorate=3540 }} ===[[Hveragerðisbær]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party3=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]] (B) |cand3=Marta Rut Ólafsdóttir |votes3=295 |seats3=1 |sc3=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Ingimar Guðmundsson |votes1=869 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=Okkar Hveragerði (O) |cand2=Lárus Jónsson |votes2=559 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=[[Samfylkingin|Samfylking og óflokksbundin]] (S) |cand4=Birgitta Ragnarsdóttir |votes4=256 |seats4=1 |sc4=+1 |blank=5 |invalid=20 |electorate=2567 }} ===[[Sveitarfélagið Ölfus]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Samfylkingin|Samfylking og félagar]] (S) |cand2=Gunnsteinn R Ómarsson |votes2=474 |seats2=2 |sc2=+2 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand1=Grétar Ingi Erlendsson |votes1=1070 |seats1=5 |sc1=+1 |blank=29 |invalid=0 |electorate=2212 }} ===[[Sveitarfélagið Hornafjörður]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og stuðningsmenn]] (B) |cand1=Hjalti Þór Vignisson |votes1=623 |seats1=3 |sc1=+1 |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] (D) |cand2=Gauti Árnason |votes2=361 |seats2=2 |sc2=-1 |party4=Kex framboð (K) |cand4=Eyrún Fríða Árnadóttir |votes4=187 |seats4=1 |sc4=-1 |party3=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] (M) |cand3=Reynir Ásgeirsson |votes3=219 |seats3=1 |sc3=+1 |blank=19 |invalid=12 |electorate=1922 }} ===[[Rangárþing eystra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=[[Framsóknarflokkurinn|Framsókn og aðrir framfarasinnar]] (B) |cand2=Rafn Bergsson |votes2=320 |seats2=2 |sc2=-1 |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listinn og aðrir lýðræðissinnar]] (D) |cand1=Anton Kári Halldórsson |votes1=624 |seats1=4 |sc1=+1 |party3=N-listinn (N) |cand3=Tómas Birgir Magnússon |votes3=189 |seats3=1 |sc3=- |blank=9 |invalid=3 |electorate=1547 }} ===[[Rangárþing ytra]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Á-listinn (Á) |cand1=Eggert Valur Guðmundsson |votes1=574 |seats1=4 |sc1= |party2=[[Sjálfstæðisflokkurinn|D-listi sjálfstæðismanna]] (D) |cand2=Ingvar Pétur Guðbjörnsson |votes2=545 |seats2=3 |sc2= |blank=36 |invalid=8 |electorate=1518 }} ===[[Bláskógabyggð]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=T listi (T) |cand1=Helgi Kjartansson |votes1=456 |seats1=5 |sc1= |party2=Þ listi (Þ) |cand2=Anna Greta Ólafsdóttir |votes2=210 |seats2=2 |sc2= |blank=13 |invalid=4 |electorate=990 |source = [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/3lsH8RcfwiMeBjwbzneUAV/c26c1988f0e69f02c7e6eb60d67b5648/Kosningask%C3%83_rsla_Bl%C3%83_sk%C3%83_gabygg%C3%83__2026.pdf Kosningaskýrsla] }} ===[[Hrunamannahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Jón Bjarnason |votes1=330 |seats1=3 |sc1= |party2=L-listinn (L) |cand2=Daði Geir Samúelsson |votes2=170 |seats2=2 |sc2= |invalid=12 |electorate=675 }} ===[[Flóahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Framfaralistinn (I) |cand1=Árni Eiríksson |votes1=357 |seats1=4 |sc1= |party2=T listinn (T) |cand2=Almar Sigurðsson |votes2=108 |seats2=1 |sc2= |blank = 9 |invalid= 5 |electorate=568 |source = [https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/3xJJeONahD7MNonlZBBLxd/702a2b186c84a03ea895e61b37567041/Kosningask%C3%83_rsla_Fl%C3%83_ahreppur_2026.pdf Kosningaskýrsla] }} ===[[Mýrdalshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party2=A fyrir alla (A) |cand2=Anna Huld Óskarsdóttir |votes2=170 |seats2=2 |sc2= |party1=Samfélagið (Z) |cand1=Björn Þór Ólafsson |votes1=236 |seats1=3 |sc1= |blank=10 |invalid=1 |electorate=666 }} ===[[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Uppbygging (E) |cand1=Gunnar Örn Marteinsson |votes1=179 |seats1=2 |sc1= |party2=Samvinnulistinn (L) |cand2=Haraldur Þór Jónsson |votes2=240 |seats2=3 |sc2= |blank=2 |invalid=3 |electorate=496 }} ===[[Skaftárhreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=[[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismenn og óháðir]] (D) |cand1=Sveinn Hreiðar Jensson |votes1=199 |seats1=3 |sc1=+2 |party2=Öflugt samfélag (Ö) |cand2=Jóhannes Gissurarson |votes2=121 |seats2=2 |sc2=-2 |blank=6 |invalid=4 |electorate=454 }} ===[[Grímsnes- og Grafningshreppur]]=== {{Kosningaúrslit |dsv=y |candtitle=Oddviti |party1=Framboðslisti um öflugt samfélag í vaxandi sveitarfélagi (A) |cand1=Guðmundur Finnbogason |votes1=309 |seats1=4 |sc1= |party2=Betri sveit - fyrir okkur öll (Ö) |cand2=Andrés Bertelsen |votes2=154 |seats2=1 |sc2= |blank=9 |invalid=1 |electorate=579 }} ===[[Ásahreppur]]=== {| class="wikitable sortable" ! Fulltrúi !! Atkvæði !! % |- | Ísleifur Jónasson|| 86 || 68,8 |- | Helga Björg Helgadóttir || 86 || 68,8 |- | Kristín Hreinsdóttir || 72 || 57,6 |- | Gréta Vilborg Guðmundsdóttir || 47 || 37,6 |- | Emil Þórðarson || 46 || 36,8 |- ! colspan=3 | |- | Gild atkvæði || 125 || 98,4 |- | Ógild atkvæði || 0 || 1,6 |- | Auð atkvæði || 2 || 1,6 |- | '''Heildarfjöldi atkvæða''' || '''127''' || '''100,0''' |- | ''Kjörskrá og kjörsókn'' || ''224'' || ''56,7'' |} Fram fór óbundin kosning. Á kjörskrá voru 224 og voru þeir allir í kjöri fyrir utan tvo sem sérstaklega höfðu skorast undan því. ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Sveitarstjórnarkosningar}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi]] hik53izjytb9c3ixa6eyrhz51m53l82 0 183113 1964109 1963381 2026-05-24T12:11:43Z Alvaldi 71791 Tiltekt 1964109 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = George Mikan | image = George Mikan 1945.jpeg | image_size = | caption = Mikan árið 1945 | birth_date = {{fæðingardagur|1924|6|18}} | birth_place = Joliet, Illinois, Bandaríkin | death_date = {{dánardagur og aldur|2005|6|1|1924|6|18}} | death_place = [[Scottsdale, Arizona]], Bandaríkin | height_cm = 208 | weight_kg = 111 | college = [[DePaul University|DePaul]] (1942–1946) | career_start = 1946 | career_end = 1954,<br>1956 | career_position = [[Miðherji (körfuknattleikur)|Miðherji]] | career_number = 99 | coach_start = 1957 | coach_end = 1958 | years1 = 1946–1947 | team1 = [[Chicago American Gears]] | years2 = 1947–1954,<br>1956 | team2 = [[Minneapolis Lakers]] | cyears1 = 1957–1958 | cteam1 = [[Minneapolis Lakers]] | stats_league = NBL, BAA og NBA | stat1label = Stig | stat1value = 11.764 (22,6) | stat2label = Leikir | stat2value = 520 }} '''George Lawrence Mikan Jr.''' (/ˈmaɪ klen/; 18. júní 1924 – 1. júní 2005), oft kallaður "'''Mr. Basketball'''", var bandarískur atvinnumaður í [[Körfuknattleikur|körfubolta]] fyrir Chicago American Gears í [[National Basketball League (Bandaríkin)|National Basketball League]] (NBL) og [[Minneapolis Lakers]] í NBL, [[Basketball Association of America]] (BAA) og [[National Basketball Association]] (NBA). Mikan var einn af brautryðjendum atvinnumennskunnar í körfubolta í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og með stærð sinni og hæfileikum endurskilgreindi hann körfubolta sem leik sem stjórnað var af "stórum mönnum".<ref name="nbacomsummary">{{Cite web|url=https://www.nba.com/news/history-nba-legend-george-mikan|title=Legends profile: George Mikan|date=2007-02-23|website=[[NBA.com]]|access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite news |title=George Mikan {{!}} Hall of Fame, Minneapolis Lakers, NBA Pioneer {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/George-Mikan |archive-url=http://web.archive.org/web/20251226135522/https://www.britannica.com/biography/George-Mikan |archive-date=2025-12-26 |access-date=2026-05-24 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Mikan átti mjög farsælan leikferil og vann sjö meistaratitla í NBL, BAA og NBA deildunum á níu tímabilum. Sökum yfirburða sinna voru fjölmargar reglubreytingar teknar upp, meðal annars reglur gegn því að verja skot á niðurleið, innleiðing skotklukkunar og breikkun á vítateignum, sem varð þekkt sem "Mikan reglan".<ref name="hoophall">{{Cite web|url=https://www.hoophall.com/hall-of-famers/george-mikan|title=George Mikan: The Naismith Basketball Hall of Fame|date=2007-02-23|access-date=2026-05-24}}</ref> Eftir leikferil sinn varð Mikan einn af stofnendum [[American Basketball Association]] (ABA), sem fór í samkeppni við NBA, og starfaði sem framkvæmdastjóri deildarinnar fyrstu árin. Hann átti einnig stóran þátt í að mynda [[Minnesota Timberwolves]] sem tekið var inn í NBA árið 1989. Seinna á ævinni tók Mikan þátt í málaferlum gegn NBA til að auka lífeyri leikmanna sem leikið höfðu fyrir gullaldar ár deildarinnar. Mikan lést árið 2005 eftir langvarandi baráttu við [[sykursýki]].<ref name="espnfirstdominator">{{Cite web|url=https://www.espn.com/classic/obit/s/2005/0602/2074322.html|title=Mikan was first pro to dominate the post|publisher=[[ESPN]]|date=2007-02-23|access-date=2026-05-24}}</ref> ==Titlar== ===Félagslið=== *[[National Basketball League (Bandaríkin)|NBL]] meistari (2): 1947, 1948 *[[Basketball Association of America|BAA]] meistari (1): 1949 *[[National Basketball Association|NBA]] meistari (4): 1950, 1952, 1953, 1954 *[[World Professional Basketball Tournament]] (1): 1948<ref>{{cite news |author1=Bill Carlson |title=Lakers 'World Champions' now |url=https://www.newspapers.com/article/the-minneapolis-star-after-mikan-scores/149899226/ |access-date=23 June 2024 |work=[[The Minneapolis Star]] |date=12 April 1948 |page=23|via=[[Newspapers.com]]}} {{open access}}</ref> ===Háskólalið=== *[[National Invitation Tournament]] meistari: 1945 == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * {{Cite book|title=Giants: The 25 Greatest Centers of All Time|url=https://archive.org/details/giants25greatest0000heis|last=Heisler|first=Mark|publisher=Triumph Books|year=2003|isbn=1-57243-577-1|location=Chicago}} * {{Cite book|title=Cages to Jump Shots: Pro Basketball's Early Years|last=Peterson|first=Robert W.|publisher=University of Nebraska Press|year=2002|isbn=0-8032-8772-0|location=Lincoln|pages=142–149|chapter=The Big Man Cometh}} {{DEFAULTSORT:Mikan, George}} [[Flokkur:Fólk dáið árið 2005]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1924]] [[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]] [[Flokkur:NBA leikmenn]] o6jdhghwq5x26ni7wj9869l89196q25 0 185007 1964117 1939983 2026-05-24T12:23:55Z Alvaldi 71791 /* Tilvísanir */ 1964117 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball club | name = Sacramento Kings | current = | logo = SacramentoKings.svg | imagesize = 180px | league = [[NBA]] | conference = Vesturdeild | division = Kyrrahafsriðill | founded = 1923 | history = '''Rochester Seagrams'''<br/>1923–1942<br/>'''Rochester Eber Seagrams'''<br/>1942–1943<br/>'''Rochester Pros'''<br/>1943–1945<br/>'''Rochester Royals'''<br/>1945–1948 (NBL)<br/>1948–1949 (BAA)<br>1949–1957 (NBA)<br/>'''Cincinnati Royals'''<br/>1957–1972<br/>'''Kansas City-Omaha Kings'''<br/>1972–1975<br/>'''Kansas City Kings'''<br/>1975–1985<br/>'''Sacramento Kings'''<br/>1985–nú<ref name="KingsTimeline">{{cite web|title=Franchise Timeline|url=https://www.nba.com/kings/history-franchise-timeline|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Kings.com|access-date=December 2, 2022|archive-date=December 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202050801/https://www.nba.com/kings/history-franchise-timeline|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Franchise History–NBA Advanced Stats|url=https://www.nba.com/stats/history|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=NBA.com|access-date=May 13, 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=NBA.com/Stats–Sacramento Kings seasons|url=https://www.nba.com/stats/team/1610612758/seasons|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Stats.NBA.com|access-date=December 2, 2022|archive-date=December 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202040000/https://www.nba.com/stats/team/1610612758/seasons|url-status=live}}</ref> | arena = Golden 1 Center | location = [[Sacramento]], [[Kalifornía]], Bandaríkin | colors = Svartur, fjólublár, grár, hvítur, blár<!-- Please do not change the HTML color codes unless the HTML color code values listed in the club's Reproduction and Usage Guideline Sheet from MediaCentral.NBA.com change. Thank you. --><ref>{{cite web|title=NBA LockerVision - Sacramento Kings - Icon Edition - Story Guide|url=https://lockervision.nba.com/outfit/sacramento-kings/icon-edition|publisher=NBA Properties, Inc.|website=LockerVision.NBA.com|access-date=November 6, 2023|quote=The new Icon Edition uniform for the Sacramento Kings marks a significant return to the team's iconic black primary color, reminiscent of the 1993 transition from royal blue and red to black and purple. Purple takes on a vital role as a secondary color, prominently featured in the core uniforms.|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020153018/https://lockervision.nba.com/outfit/sacramento-kings/icon-edition|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Color|url=https://cdn.nba.com/teams/uploads/sites/1610612758/2023/08/KingsBrandUpdate_2023-24.pdf#page=8|publisher=NBA Media Ventures, LLC|work=2023-24 Sacramento Kings Brand Book|access-date=January 3, 2024|archive-date=January 3, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240103055927/https://cdn.nba.com/teams/uploads/sites/1610612758/2023/08/KingsBrandUpdate_2023-24.pdf#page=8|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Sacramento Kings Reproduction and Usage Guideline Sheet|url=https://cdn-assets-us.frontify.com/s3/frontify-enterprise-files-us/eyJwYXRoIjoibmJhXC9maWxlXC9WdHpoNmRnM01MdDN2a1ZRcVBQQS5wZGYifQ:nba:wpxshf1kmv-Tl38P9VUrRXccqrz749PLKSeAK1G_wPA|publisher=NBA Properties, Inc.|access-date=March 1, 2025}}</ref><br/>{{color box|#000000}} {{color box|#5A2D81}} {{color box|#707271}} {{color box|#FFFFFF}} {{color box|#213469}} | affiliation = [[Stockton Kings]] | league_champs = '''2'''<br/>'''NBL: 1''' (1946)<br/>'''NBA: 1 '''(1951) | ret_nums = '''11''' ([[Nate Archibald|1]], [[Mitch Richmond|2]], [[Chris Webber|4]], [[Sixth man (fans)|6]], [[Bob Davies|11]], [[Maurice Stokes|12]], [[Oscar Robertson|14]], [[Peja Stojaković|16]], [[Vlade Divac|21]], [[Jack Twyman|27]], [[Sam Lacey|44]]) | website = {{URL|nba.com/kings}} }} '''Sacramento Kings''' er bandarískt körfuknattleikslið sem leikur í [[National Basketball Association|NBA deildinni]]. Kings er elsta liðið í NBA og fyrsta stóra atvinnumannaliðið til að leika í Sacramento. Félagið hóf sögu sína sem hálf-atvinnumannaliðið Rochester Seagrams árið 1923. Árið 1945 endurskýrð félagið sig sem Rochester Royals og gekk í [[National Basketball League (Bandaríkin)|National Basketball League]] (NBL) þar sem liðið vann meistaratitilinn á sínu fyrsta tímabili. Árið 1948 skipti félagið ásamt þremur öðrum NBL liðum yfir í [[Basketball Association of America|BAA deildina]], sem síðar sameinaðist NBL og myndaði NBA. Undir nafni Royals gekk liðinu vel innan vallar og varð NBA meistari árið 1951. Liðinu gekk hins vegar erfiðlega fjárhagslega sökum smæðar Rochester og flutti að lokum til Cincinnati árið 1957 og varð að Cincinnati Royals. Fyrir tímabilið 1972–73 flutti liðið aftur, að þessu sinni til [[Kansas City]] í [[Missouri]], og var endurskýrt Kansas City–Omaha Kings vegna þess að það skipti upphaflega heimaleikjum sínum á milli Kansas City og Omaha í Nebraska. Royals nafninu var breytt til að forðast rugling við hafnaboltaliðið sem kallað var Kansas City Royals. Eftir þrjú tímabil stytti liðið nafið í Kansas City Kings, en hélt áfram að spila nokkra heimaleiki á tímabili í Omaha, fram í mars 1978.<ref name=ktdch>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZJZfAAAAIBAJ&sjid=MTEMAAAAIBAJ&pg=5480%2C600618 |work=Lewiston Morning Tribune |location=(Idaho) |agency=Associated Press |title=Kings troubled despite changes |date=December 2, 1977 |page=5C |access-date=April 28, 2021 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428132306/https://news.google.com/newspapers?id=ZJZfAAAAIBAJ&sjid=MTEMAAAAIBAJ&pg=5480,600618 |url-status=live }}</ref><ref name=kwiot77>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=J7oxAAAAIBAJ&sjid=QeYFAAAAIBAJ&pg=3714%2C694405 |work=Lawrence Journal-World |location=(Kansas) |title=Kings win in overtime |agency=Associated Press |date=December 5, 1977 |page=20 |access-date=April 28, 2021 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428133624/https://news.google.com/newspapers?id=J7oxAAAAIBAJ&sjid=QeYFAAAAIBAJ&pg=3714,694405 |url-status=live }}</ref><ref name=ggpmk>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=crorAAAAIBAJ&sjid=XOYFAAAAIBAJ&pg=4615%2C3734580 |work=Lawrence Journal-World |location=(Kansas) |title=Gervin gets point mark |agency=Associated Press |date=March 27, 1978 |page=17 |access-date=April 28, 2021 |archive-date=April 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428142730/https://news.google.com/newspapers?id=crorAAAAIBAJ&sjid=XOYFAAAAIBAJ&pg=4615,3734580 |url-status=live }}</ref> Félaginu gekk einnig erfiðlega í Kansas, bæði innan vallar sem utan, og flutti eftir tímabilið 1984–85 til Sacramento. Bestu tímabil þeirra í Sacramento komu fljótlega eftir aldamótin, meðal annars tímabilið 2001–02 þegar félagið var með flesta sigurleiki allra liða.<ref>{{cite web|last=Khan|first=Shahbaz|title=Oral History: The Greatest Show on Court|url=https://www.nba.com/kings/blog/oral-history-greatest-show-court|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Kings.com|date=February 26, 2018|access-date=December 22, 2022|archive-date=December 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224144711/https://www.nba.com/kings/blog/oral-history-greatest-show-court|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=RonHamp614 |date=May 13, 2014 |title=NBA: Remembering The Greatest Show on the Court |url=https://thefrontofficenews.com/v2/2014/05/13/nba-remembering-the-greatest-show-on-the-court/ |access-date=December 24, 2022 |website=The Front Office News |archive-date=December 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224150216/https://thefrontofficenews.com/v2/2014/05/13/nba-remembering-the-greatest-show-on-the-court/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Poust |first=Nick |date=April 14, 2011 |title=Remembering the Sacramento Kings at Their Finest |url=https://bleacherreport.com/articles/667004-remembering-the-sacramento-kings-at-their-finest |access-date=December 24, 2022 |work=Bleacher Report |archive-date=December 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224144711/https://bleacherreport.com/articles/667004-remembering-the-sacramento-kings-at-their-finest |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Adams |first=Damain |date=June 30, 2017 |title=The Lost Rings: A Look Back at the 2001-2002 Sacramento Kings - The 3 Point Conversion |url=https://www.the3pointconversion.com/sacramento-kings-a-look-back-at-2001-2002/ |access-date=December 24, 2022 |archive-date=December 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224144713/https://www.the3pointconversion.com/sacramento-kings-a-look-back-at-2001-2002/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Tan |first=John |date=November 27, 2022 |title="It's a common expression here" - Scot Pollard revealed the code the Sacramento Kings used for too much dribbling {{!}} Basketball Network - Your daily dose of basketball |url=https://www.basketballnetwork.net/.amp/old-school/scot-pollard-revealed-the-code-the-sacramento-kings-used-for-too-much-dribbling |access-date=December 24, 2022 |website=basketballnetwork.net |archive-date=December 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224144742/https://www.basketballnetwork.net/.amp/old-school/scot-pollard-revealed-the-code-the-sacramento-kings-used-for-too-much-dribbling |url-status=live }}</ref> Milli 2006 og 2022 voru Kings með 16 taptímabil í röð, það mesta í sögu NBA.<ref>{{Cite web |url=https://twitter.com/SBNation/status/1500268576887955464 |title=SB Nation su Twitter: "THE SACRAMENTO KINGS HAVE MADE HISTORY ... The bad kind… " |access-date=March 6, 2022 |archive-date=March 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306041957/https://twitter.com/SBNation/status/1500268576887955464 |url-status=dead }}</ref> ==Þekktir leikmenn== {{columns-list|colwidth=20em| *{{flagdeco|USA}} [[Chris Webber]] *{{flagdeco|USA}} [[DeMarcus Cousins]] *{{flagdeco|USA}} [[Jason Williams]] *{{flagdeco|USA}} [[Jerry Lucas]] *{{flagdeco|USA}} [[Mitch Richmond]] *{{flagdeco|USA}} [[Nate Archibald]] *{{flagdeco|USA}} [[Oscar Robertson]] *{{flagdeco|Serbia}} [[Peja Stojaković]] *{{flagdeco|Serbia}} [[Vlade Divac]] |}} ==Titlar== *'''[[National Basketball Association|NBA]]''' **Meistarar (1): 1951 *'''[[National Basketball League (Bandaríkin)|NBL]]''' **Meistarar (1): 1946 **Tap í úrslitum (2): 1947, 1948 ==Tilvísanir== {{reflist}} {{NBA}} [[Flokkur:Stofnað 1923]] [[Flokkur:Bandarísk körfuknattleiksfélög]] [[Flokkur:NBA lið]] [[Flokkur:NBL (Bandaríkin) lið]] raziiq13rhxciwfaxtsylgpc9g9hbci 0 185010 1964112 1960062 2026-05-24T12:22:06Z Alvaldi 71791 1964112 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball club | name = Atlanta Hawks | logo = | imagesize = 200px | league = [[NBA]] | conference = Austurdeild | division = Suðaustur riðill | founded = 1946 | history = '''Buffalo Bisons'''<br />1946 (NBL)<br />'''Tri-Cities Blackhawks'''<br />1946–1949 (NBL)<br />1949–1951 (NBA)<br />'''Milwaukee Hawks'''<br />1951–1955<br />'''St. Louis Hawks'''<br />1955–1968<br />'''Atlanta Hawks'''<br />1968–nú<ref>{{cite web|title=NBA.com/Stats–Atlanta Hawks|url=https://www.nba.com/stats/team/1610612737/seasons|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Stats.NBA.com|access-date=December 2, 2022|archive-date=December 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202035955/https://www.nba.com/stats/team/1610612737/seasons|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Franchise History–NBA Advanced Stats|url=https://www.nba.com/stats/history|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=NBA.com|access-date=May 13, 2024}}</ref> | location = [[Atlanta|Atlanta, Georgia]], Bandaríkin | colors = Rauður, gulur, svartur, grár<ref>{{cite news|title=NBA LockerVision - Atlanta Hawks - Icon Edition - Story Guide|url=https://lockervision.nba.com/outfit/atlanta-hawks/icon-edition|publisher=NBA Properties, Inc.|website=LockerVision.NBA.com|access-date=November 7, 2023|quote=The Atlanta Hawks Icon Edition uniform mirrors the build of the Association Edition. A torch red base with white filled numbers, letters and marks are bordered in legacy yellow. The side inserts of white and yellow stripes run the length of the full jersey and short. The shorts include the Hawk's Primary Icon logo on each side and the secondary logo on the waistband.|archive-date=October 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027185429/https://lockervision.nba.com/outfit/atlanta-hawks/icon-edition|url-status=live}}</ref><ref name="NewATLHawksUnis2020">{{cite press release|title=Hawks look to past with new uniform set|url=https://www.nba.com/article/2020/07/21/hawks-unveil-new-uniforms-official-release|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=NBA.com|date=July 21, 2020|access-date=July 21, 2020|archive-date=July 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721150726/https://www.nba.com/article/2020/07/21/hawks-unveil-new-uniforms-official-release|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Atlanta Hawks Reproduction and Usage Guideline Sheet|url=https://cdn-assets-us.frontify.com/s3/frontify-enterprise-files-us/eyJwYXRoIjoibmJhXC9maWxlXC9zRzF4VDR5bnhkanlSSFd3RTJ5Ni5wZGYifQ:nba:U-vt5urkkdutJbfxBrMAXEf8igXa9A7Nx96pzj4uEjs|publisher=NBA Properties, Inc.|access-date=March 1, 2025}}</ref><br />{{color box|#C8102E}} {{color box|#FDB927}} {{color box|#000000}} {{color box|#9EA2A2}} | affiliation = [[NBA G League|College Park Skyhawks]] | league_champs = '''1''' (1958) | ret_nums = '''6''' ([[Bob Pettit|9]], [[Dominique Wilkins|21]], [[Lou Hudson|23]], [[Pete Maravich|44]], [[Dikembe Mutombo|55]], [[Kasim Reed|59]]) | website = {{URL|nba.com/hawks}} }} '''Atlanta Hawks''' er bandarískt körfuknattleikslið sem leikur í [[National Basketball Association|NBA deildinni]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Atlanta-Hawks|title=Atlanta Hawks {{!}} NBA, Basketball, History, & Notable Players {{!}} Britannica|date=2025-02-19|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref> Uppruna liðsins má rekja til stofnunar Buffalo Bisons árið 1946 í Buffalo í New York fylki. Liðið var í eigu Ben Kerner og Leo Ferris og tók þátt í [[National Basketball League (Bandaríkin)|National Basketball League]] (NBL).<ref name="WagnerForbes">{{cite news|last=Wagner|first=Andrew|title=Long Before The Bucks Were Born, Milwaukee Was Home Of The Hawks|url=https://www.forbes.com/sites/andrewwagner/2021/06/21/long-before-the-bucks-were-born-milwaukee-was-home-of-the-hawks/?sh=429657c84082|magazine=[[Forbes]]|date=June 21, 2021|access-date=November 22, 2023|quote=The Hawks have called Atlanta home since 1968, the same season the Bucks joined the NBA as an expansion team, but the franchise itself dates back to 1946 when it was known as the Buffalo Bisons and a member of the fledgling National Basketball League.|archive-date=November 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231123003702/https://www.forbes.com/sites/andrewwagner/2021/06/21/long-before-the-bucks-were-born-milwaukee-was-home-of-the-hawks/?sh=429657c84082|url-status=live}}</ref> Eftir einungis 38 daga í Buffalo flutti liðið til Moline í [[Illinois]]-fylki, þar sem það var endurnefnt Tri-Cities Blackhawks.<ref name=":0">{{cite news|last=Markazi|first=Arash|title=Long-forgotten Leo Ferris helped devise NBA's 24-second clock, first used 61 years ago today|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/14007640|publisher=[[ESPN]]|date=October 3, 2015|access-date=May 5, 2016|archive-date=February 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225220530/https://www.espn.com/nba/story/_/id/14007640|url-status=live}}</ref> Árið 1949 gekk félagið til liðs við NBA sem hluta af sameiningu NBL og [[Basketball Association of America]] (BAA) og var [[Red Auerbach]] þjálfari liðsins fyrsta tímabilið þar. Árið 1951 flutti Kerner liðið til [[Milwaukee]], þar sem þeir breyttu nafni sínu í Milwaukee Hawks. Kerner og liðið fluttu aftur árið 1955, í þetta sinn til St. Louis, þar sem þeir unnu sinn fyrsta NBA meistaratitil árið 1958 auk þess sem félagið komst í úrslit NBA árin 1957, 1960 og 1961. Hawks léku við [[Boston Celtics]] í öllum fjórum ferðum sínum í úrslitunum. Árið 1968 seldi Kerner félagið til Thomas Cousins ​​og Carl Sanders, fyrrverandi ríkisstjóra Georgíu, sem fluttu það til Atlanta og skýrðu Atlanta Hawks.<ref>{{cite web|title=1966-68: "Sweet Lou" Makes His Debut–Franchise History|url=http://www.nba.com/hawks/history/season-by-season-recaps.html|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Hawks.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023232607/https://www.nba.com/hawks/history/season-by-season-recaps.html|archive-date=October 23, 2013|access-date=June 6, 2023|quote=On May 3, 1968, owner Ben Kerner shocked residents of both St. Louis and Atlanta when he announced that the Hawks had been sold to Georgia real estate developer Thomas Cousins and former Georgia Governor Carl Sanders. Kerner believed that a St. Louis franchise could no longer compete financially in the NBA; the league now consisted of 14 teams and had to compete with the ABA for supremacy.|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=This Date in the NBA: May|url=https://www.nba.com/news/history-this-date-in-nba-may|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=NBA.com|date=September 13, 2021|access-date=June 6, 2023|quote=May 3, 1968–It is announced that the St. Louis Hawks would move to Atlanta for the 1968-69 season, under the guidance of new owners Tom Cousins and former Georgia Governor Carl Sanders.|archive-date=June 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605115556/https://www.nba.com/news/history-this-date-in-nba-may|url-status=live}}</ref> ==Þekktir leikmenn== {{columns-list|colwidth=20em| *{{flagdeco|Dominican Republic}} [[Al Horford]] *{{flagdeco|USA}} [[Bob Pettit]] *{{flagdeco|USA}} [[Cliff Hagan]] *{{flagdeco|USA}} [[Christian Laettner]] *{{flagdeco|Congo}} [[Dikembe Mutombo]] *{{flagdeco|USA}} [[Doc Rivers]] *{{flagdeco|USA}} [[Dominique Wilkins]] *{{flagdeco|USA}} [[Jeff Teague]] *{{flagdeco|USA}} [[Joe Johnson]] *{{flagdeco|USA}} [[Kevin Willis]] *{{flagdeco|USA}} [[Lou Hudson]] *{{flagdeco|USA}} [[Mookie Blaylock]] *{{flagdeco|USA}} [[Pete Maravich]] *{{flagdeco|USA}} [[Spud Webb]] *{{flagdeco|USA}} [[Trae Young]] |}} ==Titlar== *'''[[National Basketball Association|NBA]]''' **Meistarar (1): 1958 **Tap í úrslitum (3): 1957, 1960, 1961 ==Tilvísanir== {{reflist}} {{NBA}} [[Flokkur:Stofnað 1946]] [[Flokkur:Bandarísk körfuknattleiksfélög]] [[Flokkur:NBA lið]] Flokkur:NBL (Bandaríkin) lið fp3bl3tmsowzc2760ya34kam3y2gv84 1964114 1964112 2026-05-24T12:22:59Z Alvaldi 71791 /* Tilvísanir */ 1964114 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball club | name = Atlanta Hawks | logo = | imagesize = 200px | league = [[NBA]] | conference = Austurdeild | division = Suðaustur riðill | founded = 1946 | history = '''Buffalo Bisons'''<br />1946 (NBL)<br />'''Tri-Cities Blackhawks'''<br />1946–1949 (NBL)<br />1949–1951 (NBA)<br />'''Milwaukee Hawks'''<br />1951–1955<br />'''St. Louis Hawks'''<br />1955–1968<br />'''Atlanta Hawks'''<br />1968–nú<ref>{{cite web|title=NBA.com/Stats–Atlanta Hawks|url=https://www.nba.com/stats/team/1610612737/seasons|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Stats.NBA.com|access-date=December 2, 2022|archive-date=December 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202035955/https://www.nba.com/stats/team/1610612737/seasons|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Franchise History–NBA Advanced Stats|url=https://www.nba.com/stats/history|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=NBA.com|access-date=May 13, 2024}}</ref> | location = [[Atlanta|Atlanta, Georgia]], Bandaríkin | colors = Rauður, gulur, svartur, grár<ref>{{cite news|title=NBA LockerVision - Atlanta Hawks - Icon Edition - Story Guide|url=https://lockervision.nba.com/outfit/atlanta-hawks/icon-edition|publisher=NBA Properties, Inc.|website=LockerVision.NBA.com|access-date=November 7, 2023|quote=The Atlanta Hawks Icon Edition uniform mirrors the build of the Association Edition. A torch red base with white filled numbers, letters and marks are bordered in legacy yellow. The side inserts of white and yellow stripes run the length of the full jersey and short. The shorts include the Hawk's Primary Icon logo on each side and the secondary logo on the waistband.|archive-date=October 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027185429/https://lockervision.nba.com/outfit/atlanta-hawks/icon-edition|url-status=live}}</ref><ref name="NewATLHawksUnis2020">{{cite press release|title=Hawks look to past with new uniform set|url=https://www.nba.com/article/2020/07/21/hawks-unveil-new-uniforms-official-release|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=NBA.com|date=July 21, 2020|access-date=July 21, 2020|archive-date=July 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721150726/https://www.nba.com/article/2020/07/21/hawks-unveil-new-uniforms-official-release|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Atlanta Hawks Reproduction and Usage Guideline Sheet|url=https://cdn-assets-us.frontify.com/s3/frontify-enterprise-files-us/eyJwYXRoIjoibmJhXC9maWxlXC9zRzF4VDR5bnhkanlSSFd3RTJ5Ni5wZGYifQ:nba:U-vt5urkkdutJbfxBrMAXEf8igXa9A7Nx96pzj4uEjs|publisher=NBA Properties, Inc.|access-date=March 1, 2025}}</ref><br />{{color box|#C8102E}} {{color box|#FDB927}} {{color box|#000000}} {{color box|#9EA2A2}} | affiliation = [[NBA G League|College Park Skyhawks]] | league_champs = '''1''' (1958) | ret_nums = '''6''' ([[Bob Pettit|9]], [[Dominique Wilkins|21]], [[Lou Hudson|23]], [[Pete Maravich|44]], [[Dikembe Mutombo|55]], [[Kasim Reed|59]]) | website = {{URL|nba.com/hawks}} }} '''Atlanta Hawks''' er bandarískt körfuknattleikslið sem leikur í [[National Basketball Association|NBA deildinni]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Atlanta-Hawks|title=Atlanta Hawks {{!}} NBA, Basketball, History, & Notable Players {{!}} Britannica|date=2025-02-19|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref> Uppruna liðsins má rekja til stofnunar Buffalo Bisons árið 1946 í Buffalo í New York fylki. Liðið var í eigu Ben Kerner og Leo Ferris og tók þátt í [[National Basketball League (Bandaríkin)|National Basketball League]] (NBL).<ref name="WagnerForbes">{{cite news|last=Wagner|first=Andrew|title=Long Before The Bucks Were Born, Milwaukee Was Home Of The Hawks|url=https://www.forbes.com/sites/andrewwagner/2021/06/21/long-before-the-bucks-were-born-milwaukee-was-home-of-the-hawks/?sh=429657c84082|magazine=[[Forbes]]|date=June 21, 2021|access-date=November 22, 2023|quote=The Hawks have called Atlanta home since 1968, the same season the Bucks joined the NBA as an expansion team, but the franchise itself dates back to 1946 when it was known as the Buffalo Bisons and a member of the fledgling National Basketball League.|archive-date=November 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231123003702/https://www.forbes.com/sites/andrewwagner/2021/06/21/long-before-the-bucks-were-born-milwaukee-was-home-of-the-hawks/?sh=429657c84082|url-status=live}}</ref> Eftir einungis 38 daga í Buffalo flutti liðið til Moline í [[Illinois]]-fylki, þar sem það var endurnefnt Tri-Cities Blackhawks.<ref name=":0">{{cite news|last=Markazi|first=Arash|title=Long-forgotten Leo Ferris helped devise NBA's 24-second clock, first used 61 years ago today|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/14007640|publisher=[[ESPN]]|date=October 3, 2015|access-date=May 5, 2016|archive-date=February 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225220530/https://www.espn.com/nba/story/_/id/14007640|url-status=live}}</ref> Árið 1949 gekk félagið til liðs við NBA sem hluta af sameiningu NBL og [[Basketball Association of America]] (BAA) og var [[Red Auerbach]] þjálfari liðsins fyrsta tímabilið þar. Árið 1951 flutti Kerner liðið til [[Milwaukee]], þar sem þeir breyttu nafni sínu í Milwaukee Hawks. Kerner og liðið fluttu aftur árið 1955, í þetta sinn til St. Louis, þar sem þeir unnu sinn fyrsta NBA meistaratitil árið 1958 auk þess sem félagið komst í úrslit NBA árin 1957, 1960 og 1961. Hawks léku við [[Boston Celtics]] í öllum fjórum ferðum sínum í úrslitunum. Árið 1968 seldi Kerner félagið til Thomas Cousins ​​og Carl Sanders, fyrrverandi ríkisstjóra Georgíu, sem fluttu það til Atlanta og skýrðu Atlanta Hawks.<ref>{{cite web|title=1966-68: "Sweet Lou" Makes His Debut–Franchise History|url=http://www.nba.com/hawks/history/season-by-season-recaps.html|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=Hawks.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023232607/https://www.nba.com/hawks/history/season-by-season-recaps.html|archive-date=October 23, 2013|access-date=June 6, 2023|quote=On May 3, 1968, owner Ben Kerner shocked residents of both St. Louis and Atlanta when he announced that the Hawks had been sold to Georgia real estate developer Thomas Cousins and former Georgia Governor Carl Sanders. Kerner believed that a St. Louis franchise could no longer compete financially in the NBA; the league now consisted of 14 teams and had to compete with the ABA for supremacy.|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=This Date in the NBA: May|url=https://www.nba.com/news/history-this-date-in-nba-may|publisher=NBA Media Ventures, LLC|website=NBA.com|date=September 13, 2021|access-date=June 6, 2023|quote=May 3, 1968–It is announced that the St. Louis Hawks would move to Atlanta for the 1968-69 season, under the guidance of new owners Tom Cousins and former Georgia Governor Carl Sanders.|archive-date=June 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605115556/https://www.nba.com/news/history-this-date-in-nba-may|url-status=live}}</ref> ==Þekktir leikmenn== {{columns-list|colwidth=20em| *{{flagdeco|Dominican Republic}} [[Al Horford]] *{{flagdeco|USA}} [[Bob Pettit]] *{{flagdeco|USA}} [[Cliff Hagan]] *{{flagdeco|USA}} [[Christian Laettner]] *{{flagdeco|Congo}} [[Dikembe Mutombo]] *{{flagdeco|USA}} [[Doc Rivers]] *{{flagdeco|USA}} [[Dominique Wilkins]] *{{flagdeco|USA}} [[Jeff Teague]] *{{flagdeco|USA}} [[Joe Johnson]] *{{flagdeco|USA}} [[Kevin Willis]] *{{flagdeco|USA}} [[Lou Hudson]] *{{flagdeco|USA}} [[Mookie Blaylock]] *{{flagdeco|USA}} [[Pete Maravich]] *{{flagdeco|USA}} [[Spud Webb]] *{{flagdeco|USA}} [[Trae Young]] |}} ==Titlar== *'''[[National Basketball Association|NBA]]''' **Meistarar (1): 1958 **Tap í úrslitum (3): 1957, 1960, 1961 ==Tilvísanir== {{reflist}} {{NBA}} [[Flokkur:Stofnað 1946]] [[Flokkur:Bandarísk körfuknattleiksfélög]] [[Flokkur:NBA lið]] [[Flokkur:NBL (Bandaríkin) lið]] 0p7wx16xef1z37kcxui4a8gbgqikkrz 0 185195 1964119 1961737 2026-05-24T13:03:00Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964119 wikitext text/x-wiki '''Amerískur humar''' ''(Homarus americanus)'' er tegund af humraætt, náskyld [[Rækjur|rækjum]] og [[Krabbar|kröbbum]].{{Taxobox | name = Amerískur humar | image = Homarus americanus eggs.jpg | regnum = [[Dýraríkið]] (''Animalia'') | phylum = [[Krabbadýr]] (''Subphylum'') | classis = [[Stórkrabbar]] (''Class'') | ordo = [[Skjaldkrabbar]] (''Order'') | familia = [[Humrar]] (''Nephropidae'') | genus = (''[[Homarus]]'') | species = '''H. americanus''' | binomial = ''Homarus americanus'' | clade = [Liðdýr]] (''Euathropoda'') }}Humrar geta fundist í öllum heimsins höfum, jafnvel í ferskvatni, en ameríski humarinn nýtur sín best á grýttum sjávarbotni við [[Atlantshaf|Atlantshafsstrendur]] [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] <ref>National Geographic. (e.d.). ''American lobster.'' https://www.nationalgeographic.com/animals/invertebrates/facts/american-lobster</ref>. Humarinn er mikilvæg nytjategund. == Útlitseinkenni og lífshættir == Búkur amerísks humars er stór. Hann hefur tíu fætur og ytri stoðgrind, betur þekkt sem ''[[skel]]'', sem er einkenni ættbálks skjaldkrabba. Stoðgrindin veitir vernd frá mögulegum rándýrum. Hún stækkar ekki og þarf humarinn því að losna við skelina til þess að stækka. Áður en hamskipti (e. moulting) hefjast, byrjar humarinn að byggja nýja og stærri skel inni í gömlu skelinni. Þegar nýja skelin er búin að stækka töluvert, brýst hún í gegnum ytri skelina og nýja stoðgrindin harðnar. Við þetta ferli verður stoðgrindin mjúk í nokkrar klukkustundir og humarinn þá mjög berskjaldaður gagnvart rándýrum<ref>Oceana. (e.d.). ''American lobster.'' https://oceana.org/marine-life/american-lobster/</ref>. Líftími amerísks humars er langur og talið er að hann geti orðið allt að 100 ára gamall. Á fyrstu 5-8 árum lífs hans hefur hann hamskipti um 25 sinnum. Framvegis hafa karldýrin hamskipti einu sinni á ári en kvendýrin tvisvar <ref>The University of Maine. (e.d.). ''Lobster Institute: Life cycle and reproduction.'' https://umaine.edu/lobsterinstitute/educational-resources/life-cycle-reproduction/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>. Amerískur humar getur orðið allt að 100 cm á lengd og 20 kg. Tveir fremstu fætur humarsins hafa þróast í stórar ''klær''. Önnur klóin er sterkari og notar humarinn hana til að merja skeljar á meðan hin er skarpari og notuð til þess að skera mjúkt hold bráðarinnar. Algengasti litur ameríska humarsins er ólífugrænn eða grænbrúnn. Stundum hafa þeir appelsínugula, rauðleita eða dökka bletti eða  eru bláleitir í kringum liðamótin. Hægt er að aðskilja kven- og karlkyns humra með því að skoða fremsta par sundlima (e. swimmerets) sem er framarlega á undirhlið halans. Sundlimir karldýrsins eru stærri og stirðari á meðan kvendýrið hefur minni og linari sundlimi með mýkri brúnir <ref name=":0">NOAA Fisheries. (2024, 12. desember). ''American lobster.'' https://www.fisheries.noaa.gov/species/american-lobster/overview</ref>. Helsta fæða ameríska humarsins eru krabbadýr, skrápdýr, burstaormar og kræklingar en einnig neytir hann þörunga og ýmiss sjávargróðurs <ref name=":1">Palomares, M. L. D. og Pauly, D. (2024). ''Homarus americanus: American lobster.'' SeaLifeBase. https://www.sealifebase.se/summary/Homarus-americanus.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250425145242/https://www.sealifebase.se/summary/Homarus-americanus.html |date=2025-04-25 }}</ref>. == Heimkynni og hrygning == Búsvæði amerísks humars er í Norðvestur- og Vestur Atlantshafi. Tegundin er heimakær og fer ekki í göngur, eða þá að litlu leyti <ref name=":1" />. Humarinn finnst í mestu magni við austurströnd Bandaríkjanna, frá [[Maine]] niður til [[New Jersey]] en er einnig algengur allt að 700 metrum frá strönd á svæði sem spannar frá Maine niður til [[Norður-Karólína|Norður Karólínu]]. Þeir eru botndýr og halda sig ýmist við strendur eða landgrunn þar sem þeir hafa aðgang að holum eða innskoti til að fela sig í. Amerískir humrar eru mjög bundnir sínu svæði og búa helst einir <ref name=":0" />. Kjörhitastig sjávar fyrir vöxt og æxlun ameríska humarsins eru 12-18°C sem skýrir tilhneigingu hans til þess að halda sig á norðlægum slóðum <ref name=":2">Monterey Bay Aquarium Seafood Watch. (2022). ''American lobster: Homarus americanus'' https://www.montereybayaquarium.org/globalassets/sfw-data-blocks/reports/s/seafood-watch-american-lobster-us-524.pdf{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>. Ameríski humarinn fjölgar sér með innri frjóvgun. Sæðing á sér oftast stað innan við 30 mínútum eftir að kvendýrið hefur haft hamskipti og skelin er enn mjúk. Karldýrið skilur eftir sæði í kvendýrinu sem hún geymir svo innvortis í u.þ.b. ár. Mjög stór kvendýr geta borið lífvænlegt sæði í allt að þrjú ár. Karldýr geta frjóvgað allt að 54 kvendýr á einu pörunartímabili á meðan kvendýrin eru yfirleitt frjóvgaðar af einu karldýri í senn <ref>Waddy, S. L., Feindel, N., Hamilton-Gibson, N., Aiken, D. E., Merritt, V. og Leavitt, N. (2017). Reproductive cycles and mating capacity in male American lobsters (Homarus americanus). ''Fisheries Research, 186''(1), 358-366. https://doi.org/10.1016/j.fishres.2016.09.034</ref>.  Í kjölfar sæðingar byrja egg kvendýrsins að þróast í eggjastokkunum. Kvenkyns humar getur framleitt á bilinu 5.000-100.000 egg í senn og fer það eftir stærð hennar. Þegar eggin eru þroskuð frjóvgast þau og losna að undirhlið kvendýrsins þar sem hún geymir þau í 9-11 mánuði. Þegar kemur að því að klekja eggjunum færir hún sig nær ströndum. Úr klakinu koma sviflægar lirfur sem munu ekki byrja að líkjast fullvaxta humri fyrr en þær hafa átt hamskipti fjórum sinnum og setjast þá lirfurnar að á botninum <ref name=":0" />. == Veiðar og Afli == Amerískur humar er eingöngu veiddur beint upp úr sjó og er ekki alinn í fiskeldi. Nær allur aflinn kemur úr Norðvestur-Atlantshafi. Langstærstu veiðiþjóðirnar eru [[Bandaríkin]] og [[Kanada]]. Aðrar þjóðir sem veitt hafa amerískan humar eru Sankti Pierre og Miquelon, Spánn og Portúgal en veiðar þeirra eru svo litlar að það er erfitt að bera þær saman við fyrrnefndar þjóðir. Veiðar hafa aukist mikið frá upphafi níunda áratugsins en aflinn hefur rúmlega fjórfaldast frá árinu 1950 til ársins 2022 <ref>FAO. (2022). Fishery and Aquaculture Statistics. [Global capture production 1950-2022] (FishStatJ). http://www.fao.org/fishery/statistics/software/FishStatJ/en</ref>. Amerískur humar er einn af verðmætustu sjávarafurðum Bandaríkjanna. Tveir meginstofnar eru þekktir sem eru nefndir eftir þeim svæðum sem þeir finnast í. Annar stofninn finnst bæði í [[Maine-flói|Maine-flóa]] og Georges Bank á meðan hinn er í Southern New England. Sá hluti fyrrnefnda stofnsins sem er í Maine-flóa veiðist nærri ströndu og stendur fyrir 90% af löndunum á amerískum humri. Georges Bank hlutinn er mestmegnis veiddur utan strandar og stendur fyrir 5% af löndunum. Hinn stofninn, Southern New England, er veiddur fjær ströndum og stendur fyrir töluvert minna af aflanum, eða um 3% <ref name=":2" />. Bandaríkjamenn veiddu tæp 55.000 tonn af amerískum humri árið 2022 og sama magn árið 2023 en virði aflans jókst um 110.000 bandaríska dali milli ára <ref>NOAA Fisheries. (e.d.). ''Landings.'' https://www.fisheries.noaa.gov/foss/f?p=215:200:14106338272008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250425145259/https://www.fisheries.noaa.gov/foss/f?p=215:200:14106338272008 |date=2025-04-25 }}</ref>. Hvorugur stofninn er talin vera ofveiddur þrátt fyrir að veiðar hafi aukist mikið <ref name=":2" />. == Heimildir == <references/> {{stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Humrar]] llil2i4wc90ashqk8k12s0nc6fdm3sa 0 185661 1964164 1962192 2026-05-24T23:41:54Z Örverpi 89677 /* Umferðir */ Kanadíski kappaksturinn 1964164 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | perrow = 3/2 | total_width = 400 | image1 = Kimi Antonelli at the 2025 US Grand Prix in Austin, TX (cropped).jpg | image2 = 2026 Chinese GP - Mercedes - Kimi Antonelli - Qualifying.jpg | footer = [[Kimi Antonelli]] leiðir heimsmeistaramót ökumanna, liðið hans, [[Mercedes-Benz í Formúlu 1|Mercedes]], leiðir heimsmeistaramót bílasmiða. }} '''2026 FIA Formúla 1 Heimsmeistarakeppnin''' er 77 tímabilið af Formúlu 1 heimsmeistarakeppninni. Það er samkvæmt Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), stjórn alþjóðlegra akstursíþrótta, hæsti flokkur í keppni bíla án yfirbyggingar yfir hjóla. Heimsmeistarakeppnin fer fram í 22 kappökstrum víðsvegar um heiminn. Keppt er um tvo heimsmeistaratitla, heimsmeistaratitill ökumanna og heimsmeistaratitill bílasmiða. Miklar reglubreytingar taka gildi fyrir 2026 tímabilið með bæði breytingar á vélum og yfirbyggingu bíla. [[Sauber Motorsport|Sauber]] liðið verður að [[Audi í Formúlu 1|Audi]] og [[Cadillac í Formúlu 1|Cadillac]] kemur inn sem nýtt lið. == Lið og ökumenn == Listi yfir þá ökumenn sem hafa verið staðfestir af liðum sínum fyrir 2026 tímabilið í Formúlu 1. {| class="wikitable sortable" border="1" style="font-size: 85%;" !Lið !Bílasmiður !Vél ! width="25" |Númer !Ökumenn |- | rowspan="2" data-sort-value="Alpine"| {{flagicon|France}} BWT Alpine F1 Team<ref>{{cite web|url=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-f1/|title=BWT and Alpine F1 team combine forces in strategic partnership aimed at sustainability drive|website=BWT.com|date=11 February 2022|access-date=24 April 2024}}</ref> ! rowspan="2" | [[Alpine F1 Lið|Alpine]]-[[Mercedes-Benz í Formúlu 1|Mercedes]] |rowspan="2"|{{Nowrap|Mercedes}}<ref>{{Vefheimild|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cx2npqq99xro|titill=Alpine to use Mercedes engines from 2026|höfundur=Andrew Benson|útgefandi=|tilvitnun=|dags=12. nóvember 2024|vefsíða=bbc.com|skoðað=29. mars 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |style="text-align:center"|10 |{{flagicon|France}} [[Pierre Gasly]]<ref>{{Cite web |title=Gasly commits future to Alpine after agreeing multi-year extension |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-gasly-commits-future-to-alpine-after-agreeing-multi-year-extension.2fTOrdhn0AgZa4r4UVkktt |access-date=27 June 2024|website=Formula 1.com|language=en}}</ref> |- |style="text-align:center"|43 |{{flagicon|Argentina}} [[Franco Colapinto]]<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/colapinto-earns-new-deal-as-alpine-complete-2026-driver-line-up.5KBTVHBlPBBR0Ld91fSJim|titill=Colapinto earns new deal as Alpine complete 2026 driver line-up|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=7. nóvember 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=14. nóvember 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |- |rowspan=2|{{flagicon|United Kingdom}} Aston Martin Aramco F1 Team<ref>{{cite web|access-date=25 January 2024|date=3 February 2022|title=F1: Aston Martin sela acordo de patrocínio com Aramco|url=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/f1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/|website=motorsport.uol.com.br}}<!-- auto-translated from Portuguese by Module:CS1 translator --></ref> ! rowspan="2" |{{Nowrap|[[Aston Martin F1 lið|Aston Martin Aramco]]-Honda}} |rowspan="2"| Honda<ref>{{Vefheimild|url=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport|titill=Aston Martin confirm Honda as F1 engine partner from 2026 as Japanese manufacturer makes official return to sport|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=24. maí 2023|vefsíða=skysports.com|skoðað=29. mars 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |style="text-align:center"|14 |{{flagicon|Spain}} [[Fernando Alonso]]<ref>{{Cite web |title=Alonso signs new F1 deal with Aston Martin |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-fernando-alonso-signs-new-deal-with-aston-martin-to-end-speculation-over-f1.14YlqBvQcJlYUwtV61LsEH |access-date=11 April 2024 |website=www.formula1.com |language=en}}</ref> |- |style="text-align:center"|18 |{{flagicon|Canada}} [[Lance Stroll]]<ref>{{Cite web |title=Aston Martin confirm Stroll to remain at team |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-aston-martin-confirm-stroll-to-remain-as-alonsos-team-mate-after.2jFNF8IKenDvIeDXEpblBD |access-date=2024-06-27 |website=Formula 1.com|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" data-sort-value="Audi"| {{flagicon|Þýskaland}} Revolut Audi F1 Team<ref name="AudiExpands">{{cite news |title=Audi expands commitment to Formula 1 with 100% takeover of Sauber {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/audi-expands-commitment-to-formula-1-with-100-takeover-of-sauber.4g5fNv9jl03sw5btt4LuSw |access-date=7 May 2024 |work=Formula1.com |date=8 March 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.revolut.com/news/revolut_becomes_title_partner_of_the_future_audi_f1_team/|titill=Revolut becomes title partner of the future Audi F1 Team|höfundur=|útgefandi=Revolut|tilvitnun=|dags=30. júlí 2025|vefsíða=revolut.com|skoðað=14. nóvember 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> ! rowspan="2" | [[Audi í Formúlu 1|Audi]] |rowspan="2"|{{Nowrap|Audi}} |style="text-align:center"|27 |{{nowrap|{{flagicon|Germany}} [[Nico Hülkenberg]]}}<ref>{{cite web|access-date=26 April 2024|date=26 April 2024|title=F1: Kick Sauber sign Nico Hulkenberg for 2025 ahead of Audi transformation|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/nico-hulkenberg-to-depart-haas.18AzRKDjCvuib4kGwr6MA7|website=formula1.com}}</ref> |- |style="text-align:center"|5 |{{flagicon image|Flag of Brazil.svg}} [[Gabriel Bortoleto]]<ref>{{cite web|access-date=5 March 2025|date=6 November 2024|title=Kick Sauber confirm rookie Bortoleto as second driver for 2025|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kick-sauber-confirm-rookie-bortoleto-as-second-driver-for-2025.2EL5ciR1wh3baHcobZqGl9|website=formula1.com}}</ref> |- | rowspan="2" data-sort-value="Cadillac"|{{flagicon|United States}} Cadillac F1 Team<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/cadillac-receive-final-approval-to-join-formula-1-grid-in-2026-as-11th-team.1saxQLtLPc7k9TFl4eNrQN|titill=Cadillac receive final approval to join Formula 1 grid in 2026 as 11th team|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=7. mars 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=29. mars 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> ! rowspan="2" |[[Cadillac í Formúlu 1|Cadillac]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |rowspan="2"|Ferrari<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-agree-to-supply-general-motors-f1-project-with-power-units-and.5iJ8zSH3IEfakRY5XXt8GM|titill=Ferrari agree to supply General Motors F1 project with power units and gearboxes|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=11. desember 2024|vefsíða=formula1.com|skoðað=29. mars 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |style="text-align:center"|11 |{{flagicon|Mexico}} [[Sergio Pérez]]<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/perez-and-bottas-to-make-f1-returns-in-2026-with-cadillac.6sqKNbUEoFjveym9YfGkxQ|titill=Perez and Bottas to make F1 returns in 2026 with Cadillac|höfundur=Lawrence Barretto|útgefandi=|tilvitnun=|dags=26. ágúst 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=4. október 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |- |style="text-align:center"|77 |{{flagicon|Finland}} [[Valtteri Bottas]]<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/perez-and-bottas-to-make-f1-returns-in-2026-with-cadillac.6sqKNbUEoFjveym9YfGkxQ|titill=Perez and Bottas to make F1 returns in 2026 with Cadillac|höfundur=Lawrence Barretto|útgefandi=|tilvitnun=|dags=26. ágúst 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=4. október 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |- | rowspan=2 data-sort-value="Ferrari"|{{flagicon|Italy}} Scuderia Ferrari HP<ref>{{cite web |title=Ferrari and HP Announce a Title Partnership |url=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |website=press.hp.com |access-date=24 April 2024}}</ref> ! rowspan="2" | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |rowspan="2"| Ferrari<ref name="TheRaceUntil2026">{{cite news |title=What engine every F1 team is using for 2026 rules |url=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |access-date=8 February 2024 |work=The Race |date=8 January 2024 |language=en}}</ref> |style="text-align:center"|16 |{{flagicon|Monaco}} [[Charles Leclerc]]<ref>{{cite web|access-date=25 January 2024|date=25 January 2024|title=F1: Ferrari anuncia extensão de contrato de Leclerc|url=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/f1-ferrari-anuncia-extensao-de-contrato-de-leclerc/10569073/|website=motorsport.uol.com.br}}<!-- auto-translated from Portuguese by Module:CS1 translator --></ref> |- |style="text-align:center"|44 |{{flagicon|United Kingdom}} [[Lewis Hamilton]] |- | rowspan="2" data-sort-value="Haas"|{{flagicon|United States}} TGR Haas F1 Team<ref>{{Vefheimild|url=https://www.caranddriver.com/news/a69632797/toyota-title-sponsor-haas-f1-2026/?link_source=ta_first_comment&taid=6931da59fcca0f00012366f4&utm_campaign=trueanthemFBCDphoto&utm_content=6931ccd12a090300013b3406&utm_medium=social&utm_source=facebook&fbclid=IwY2xjawOfrZpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFjSThNUFRQYzJXZVh4TEJVc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHsinziXRrLkdGwXUon47_Ujg4BJR77Xi7xc56waa_nO1gd3qDl2MGiDPKJrF_aem_lfys47pN-gUhSX4bUGq21Q|titill=Toyota Will Take Over as Title Sponsor for Haas F1 In 2026|höfundur=Jack Fitzgerald|útgefandi=|tilvitnun=|dags=4. desember 2025|vefsíða=caranddriver.com|skoðað=5. desember 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> ! rowspan="2" |[[Haas F1 Lið|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |rowspan="2"|Ferrari<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|title=Haas to stick with Ferrari amid engine crisis|url=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|access-date=30 August 2020|website=grandprix.com|archive-date=30 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|url-status=live}}</ref> |style="text-align:center"|31 |{{flagicon|France}} [[Esteban Ocon]]<ref>{{Cite web |title=Haas confirm signing of Ocon on multi-year contract |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-haas-confirm-signing-of-ocon-with-frenchman-to-partner-bearman-in.7uQGY6qNKCZmU8fXM57TBi |access-date=2024-07-25 |website=Formula 1.com|language=en}}</ref> |- |style="text-align:center"|87 |{{flagicon|United Kingdom}} [[Oliver Bearman]]<ref>{{cite web|url=https://racingnews365.com/bearman-confirms-choice-for-key-f1-driver-decision|title=Bearman reveals selection for F1 identity detail|website=racingnews365.com|date=13 March 2024|access-date=13 March 2024}}</ref> |- | rowspan=2 scope="row" data-sort-value="McLaren"|{{flagicon|United Kingdom}} McLaren Mastercard Formula 1 Team ! rowspan="2" scope="row" nowrap | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz í Formúlu 1|Mercedes]] |rowspan="2"|Mercedes<ref>{{Cite web |title=McLaren's deal to use Mercedes F1 engines again from 2021 announced |url=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |access-date=17 September 2022 |website=www.autosport.com |date=28 September 2019 |language=en |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |url-status=live }}</ref> |style="text-align:center"|1 |{{flagicon|United Kingdom}} [[Lando Norris]]<ref>{{cite web|access-date=26 January 2024|date=26 January 2024|title=F1: Norris assina extensão de contrato multianual com a McLaren|url=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/f1-norris-assina-extensao-de-contrato-multianual-com-a-mclaren/10569454/|website=motorsport.uol.com.br}}<!-- auto-translated from Portuguese by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-confirms-he-will-use-car-number-1-next-season-after-claiming-maiden.ACReb1X9OOwHKUb2u8hPk|titill=Norris confirms he will use car number 1 next season after claiming maiden F1 World Championship|höfundur=|útgefandi=Formula One|tilvitnun=|dags=8. desember 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=8. desember 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |- |style="text-align:center"|81 |{{flagicon|Australia}} [[Oscar Piastri]]<ref>{{cite web|access-date=25 January 2024|date=20 September 2023|title=F1: Piastri prorroga contrato com a McLaren até 2026|url=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/f1-piastri-prorroga-contrato-com-a-mclaren-ate-2026/10522745/|website=motorsport.uol.com.br}}<!-- auto-translated from Portuguese by Module:CS1 translator --></ref> |- | rowspan=2 data-sort-value="Mercedes"|{{nowrap|{{flagicon|Germany}} Mercedes-AMG Petronas F1 Team}}<ref>{{cite news |last1=Noble |first1=Jonathan |title=Mercedes signs early Petronas deal extension ahead of new F1 2026 rules |url=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |access-date=24 April 2024 |work=us.motorsport.com |date=28 September 2022 |language=en}}</ref> ! rowspan="2" | [[Mercedes-Benz í Formúlu 1|Mercedes]] |rowspan="2"| Mercedes<ref name="TheRaceUntil2026"/> |style="text-align:center"|12 |{{flagicon|Italy}} [[Andrea Kimi Antonelli|Kimi Antonelli]]<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-and-antonelli-confirmed-as-2026-mercedes-line-up.1vrWrdgEflkIwPgaybBEDj|titill=Russell and Antonelli confirmed as 2026 Mercedes line-up|höfundur=Lawrence Barretto|útgefandi=|tilvitnun=|dags=15. október 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=15. október 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |- |style="text-align:center"|63 |{{flagicon|United Kingdom}} [[George Russell]]<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-and-antonelli-confirmed-as-2026-mercedes-line-up.1vrWrdgEflkIwPgaybBEDj|titill=Russell and Antonelli confirmed as 2026 Mercedes line-up|höfundur=Lawrence Barretto|útgefandi=|tilvitnun=|dags=15. október 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=15. október 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |- |rowspan="2"|{{flagicon|Italy}} Visa Cash App Racing Bulls F1 Team<ref name="AT Rebrand 2024">{{cite web|access-date=25 January 2024|date=24 January 2024|language=en|title=AlphaTauri's new name for 2024 is confirmed|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.alphatauri-rebrand-confirmed-for-2024-season-as-new-team-name-revealed.4xAWHWI66d5L9mFELLGb6J.html|website=www.formula1.com}}<!-- auto-translated from Portuguese by Module:CS1 translator --></ref> !rowspan=2|[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Ford]] |rowspan="2"|Red Bull Ford<ref>{{Vefheimild|url=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/2023/01/03/ford-returns-to-formula-1--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html|titill=Ford Returns To Formula 1; Strategic Partner To Oracle Red Bull Racing For 2026 Season And Beyond|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=3. febrúar 2023|vefsíða=media.ford.com|skoðað=29. mars 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |style="text-align:center"|30 |{{flagicon|New Zealand}} [[Liam Lawson]]<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hadjar-earns-red-bull-seat-for-2026-as-rookie-lindblad-joins-lawson-at.3agyavmwcP9LJkVkRXWSEb|titill=Hadjar earns Red Bull seat for 2026 as rookie Lindblad joins Lawson at Racing Bulls and Tsunoda takes reserve role|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=2. desember 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=2. desember 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |- |style="text-align:center"|41 |{{flagicon|UK}} [[Arvid Lindblad]]<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hadjar-earns-red-bull-seat-for-2026-as-rookie-lindblad-joins-lawson-at.3agyavmwcP9LJkVkRXWSEb|titill=Hadjar earns Red Bull seat for 2026 as rookie Lindblad joins Lawson at Racing Bulls and Tsunoda takes reserve role|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=2. desember 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=2. desember 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |- |rowspan="2"|{{flagicon|Austria}} Oracle Red Bull Racing<ref>{{cite web|access-date=25 January 2024|date=10 February 2022|publisher=www.autoracing.com.br|title=Acordo Red Bull/Oracle é "o maior na história da F1"|url=https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-f1/}}<!-- auto-translated from Portuguese by Module:CS1 translator --></ref> !rowspan="2"|[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Ford]] |rowspan="2"|Red Bull Ford<ref>{{Vefheimild|url=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/2023/01/03/ford-returns-to-formula-1--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html|titill=Ford Returns To Formula 1; Strategic Partner To Oracle Red Bull Racing For 2026 Season And Beyond|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=3. febrúar 2023|vefsíða=media.ford.com|skoðað=29. mars 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |style="text-align:center"|6 |{{flagicon|France}} [[Isack Hadjar]]<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hadjar-earns-red-bull-seat-for-2026-as-rookie-lindblad-joins-lawson-at.3agyavmwcP9LJkVkRXWSEb|titill=Hadjar earns Red Bull seat for 2026 as rookie Lindblad joins Lawson at Racing Bulls and Tsunoda takes reserve role|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=2. desember 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=2. desember 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |- |style="text-align:center"|3 |{{nowrap|{{flagicon|Netherlands}} [[Max Verstappen]]<ref>{{cite web|access-date=25 January 2024|date=3 March 2022|title=Verstappen renova com Red Bull até o fim de 2028; contrato é o mais longo da história da F1|url=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/verstappen-renova-com-red-bull-ate-o-fim-de-2028-contrato-e-o-mais-longo-da-historia-da-f1/8660822/|website=motorsport.uol.com.br}}<!-- auto-translated from Portuguese by Module:CS1 translator --></ref>}}<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/max-verstappen-confirms-he-will-use-car-number-3-for-2026-season.6qvN2SQwcyGYnMWhGdDpNS|titill=Max Verstappen confirms he will use car number 3 for 2026 season|höfundur=|útgefandi=Formula One|tilvitnun=|dags=18. desember 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=18. desember 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |- |rowspan="2"|{{flagicon|United Kingdom}} Atlassian Williams F1 Team<ref>{{Vefheimild|url=https://www.williamsf1.com/evolution-of-an-icon|titill=EVOLUTION OF AN ICON|höfundur=|útgefandi=Williams F1 Team|tilvitnun=|dags=3. nóvember 2025|vefsíða=williamsf1.com|skoðað=14. nóvember 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> !rowspan="2"|[[Williams Racing|Williams]]-[[Mercedes-Benz í Formúlu 1|Mercedes]] |rowspan="2"| Mercedes<ref>{{cite news |title=Williams F1 team to use Mercedes engines until at least 2030 |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |access-date=8 February 2024 |work=Reuters |date=8 January 2024}}</ref> |style="text-align:center"|23 |{{flagicon|THA}} [[Alexander Albon]]<ref>{{cite web|access-date=5 February 2024|date=5 February 2024|title=Albon tied to Williams until the end of F1 2025, clarifies Vowles|url=https://www.motorsport.com/f1/news/albon-tied-williams-end-f1-2025-vowles/10572717/|website=motorsport.com}}</ref> |- |style="text-align:center"|55 |{{flagicon|ESP}} [[Carlos Sainz Jr.]]<ref name="SAIWilliams">{{cite web|access-date=29 July 2024|date=29 July 2024|title=Sainz signs for Williams as Spaniard's F1 future is confirmed|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-carlos-sainz-signs-for-williams-as-spaniards-f1-future-is-confirmed.2wsM0VoH6D7H2akmtW9uXe|website=Formula 1.com}}</ref> |- |} ==Dagatal== 2026 tímabilið mun hafa 24 keppnir líkt og tvö tímabilin á undan. {| class="sortable wikitable" style="font-size: 85%;" ! data-sort-type="number" |Umferð !Kappakstur !Braut ! class="unsortable" |Dagsetning |- !1 |Ástralski kappaksturinn |{{flagicon|AUS}} Albert Park Circuit, [[Melbourne]] |8. mars |- !2 |Kínverski kappaksturinn |{{flagicon|Kína}} Shanghai International Circuit, [[Sjanghaí]] |15. mars |- !3 |Japanski kappaksturinn |{{flagicon|JPN}} Suzuka Circuit, Suzuka |29. mars |- !4 |Miami kappaksturinn |nowrap|{{flagicon|USA}} Miami International Autodrome, [[Miami]] |3. maí |- !5 |Kanadíski kappaksturinn |{{flagicon|Kanada}} Circuit Gilles Villeneuve, [[Montreal]] |24. maí |- !6 |Mónakóski kappaksturinn |{{flagicon|Mónakó}} Circuit de Monaco, [[Mónakó]] |7. júní |- !7 |Barcelona-Catalunya kappaksturinn |{{flagicon|ESP}} Circuit de Barcelona-Catalunya, Montmeló |14. júní |- !8 |Austurríski kappaksturinn |{{flagicon|Austurríki}} Red Bull Ring, Spielberg |28. júní |- !9 |Breski kappaksturinn |{{flagicon|GBR}} Silverstone Circuit, Silverstone |5. júlí |- !10 |Belgíski kappaksturinn |{{flagicon|Belgía}} Circuit de Spa-Francorchamps, Stavelot |19. júlí |- !11 |Ungverski kappaksturinn |{{flagicon|Ungverjaland}} Hungaroring, Mogyoród |26. júlí |- !12 |Hollenski kappaksturinn |{{flagicon|NED}} Circuit Zandvoort, Zandvoort |23. ágúst |- !13 |Ítalski kappaksturinn |{{flagicon|ITA}} Monza Circuit, [[Monza]] |6. september |- !14 |Spænski kappaksturinn |{{flagicon|ESP}} Madring, [[Madríd]] |13. september |- !15 |Aserbaísjan kappaksturinn |{{flagicon|Aserbaídsjan}} Baku City Circuit, [[Baku]] |nowrap|27. september |- !16 |Singapúr kappaksturinn |{{flagicon|Singapúr}} Marina Bay Street Circuit, [[Singapúr]] |11. október |- !17 |Bandaríski kappaksturinn |{{flagicon|USA}} Circuit of the Americas, [[Austin]] |25. október |- !18 |Mexíkóborgar kappaksturinn |{{flagicon|MEX}} Autódromo Hermanos Rodríguez, [[Mexíkóborg]] |1. nóvember |- !19 |São Paulo kappaksturinn |{{flagicon|Brasilía}} Interlagos Circuit, [[São Paulo]] |8. nóvember |- !20 |Las Vegas kappaksturinn |{{flagicon|USA}} Las Vegas Strip Circuit, [[Paradise (Nevada)|Paradise]] |21. nóvember |- !21 |Katar kappaksturinn |{{flagicon|Katar}} Lusail International Circuit, Lusail |29. nóvember |- !22 |Abú Dabí kappaksturinn |{{flagicon|Sameinuðu arabísku furstadæmin}} Yas Marina Circuit, [[Abú Dabí]] |6. desember |- ! colspan="4" |Heimild:<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|titill=Formula 1 reveals calendar for 2026 season|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=10. júní 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=10. júní 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> |} ===Dagatalsbreytingar=== Spænski kappaksturinn fer frá Barcelona-Catalunya brautinni yfir á nýja götubraut í [[Madríd]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.reuters.com/sports/formula1/madrid-host-spanish-f1-gp-2026-10-year-deal-2024-01-23/|titill=Madrid to host Spanish GP from 2026, Barcelona future uncertain|höfundur=Fernando Kallas|útgefandi=|tilvitnun=|dags=23. janúar 2024|vefsíða=reuters.com|skoðað=10. júní 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> Hollenski kappaksturinn mun hafa sprettkeppni þar sem keppnishaldarar hafa tilkynnt að 2026 verður seinasta árið sem keppt verður í [[Holland|Hollandi]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-to-celebrate-final-dutch-grand-prix-in-2026-after-one-year.7EYLHSMGIJyqefI5tMjLrZ|titill=Formula 1 to celebrate final Dutch Grand Prix in 2026 after one-year extension confirmed for Zandvoort|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=4. desember 2024|vefsíða=formula1.com|skoðað=10. júní 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> [[Emilía-Rómanja]] kappaksturinn á Imola brautinni snýr ekki aftur eftir að samningur um það var ekki framlengdur.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|titill=Formula 1 reveals calendar for 2026 season|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=10. júní 2025|vefsíða=formula1.com|skoðað=10. júní 2025|archive-url=|archive-date=}}</ref> ===Aflýstar keppnir=== Barein og Sádí-Arabíski kappaksturinn áttu að vera þriðja og fjórða umferðin í mótaröðinni en þeim var aflýst í kjölfar [[Íransstríðið 2026|Íranstríðsins 2026]]. Tilkynning um það kom út yfir keppnishelgina í Kína og sökum þess með hve litlum fyrirvara þeim var aflýst var ekki hægt að skipuleggja aðrar keppnir í stað þeirra og því tímabilið stytt um tvær keppnir.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5ykne3g305o|titill=F1 cancels Bahrain & Saudi Arabia Grands Prix|höfundur=Andrew Benson|útgefandi=BBC|tilvitnun=|dags=14. mars 2026|vefsíða=bbc.com|skoðað=16. mars 2026|archive-url=|archive-date=}}</ref> ==Umferðir== {|class="wikitable sortable" style="font-size:85%" !Umferð !Kappakstur !Braut !Dagsetning !Ráspóll !Hraðasti hringur !Sigurvegari ökumaður !Sigurvegari lið |- |1 |{{flagicon|AUS}} Ástralski kappaksturinn |Albert Park Circuit |8. mars |{{flagicon|Bretland}} [[George Russell]] |{{flagicon|Holland}} [[Max Verstappen]] |{{flagicon|Bretland}} [[George Russell]] |{{flagicon|Þýskaland}} [[Mercedes-Benz í Formúlu 1|Mercedes]] |- |2 |{{flagicon|Kína}} Kínverski kappaksturinn |Shanghai International Circuit |15. mars |{{flagicon|Ítalía}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|Ítalía}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|Ítalía}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|Þýskaland}} [[Mercedes-Benz í Formúlu 1|Mercedes]] |- |3 |{{flagicon|JPN}} Japanski kappaksturinn |Suzuka International Racing Course |29. mars |{{flagicon|Ítalía}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|Ítalía}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|Ítalía}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|Þýskaland}} [[Mercedes-Benz í Formúlu 1|Mercedes]] |- |4 |{{flagicon|USA}} [[Miami]] kappaksturinn |Miami International Autodrome |3. maí |{{flagicon|Ítalía}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|Bretland}} [[Lando Norris]] |{{flagicon|Ítalía}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|Þýskaland}} [[Mercedes-Benz í Formúlu 1|Mercedes]] |- |5 |{{flagicon|Kanada}} Kanadíski kappaksturinn |Circuit Gilles Villeneuve |24. maí |{{flagicon|Bretland}} [[George Russell]] |{{flagicon|Ítalía}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|Ítalía}} [[Kimi Antonelli]] |{{flagicon|Þýskaland}} [[Mercedes-Benz í Formúlu 1|Mercedes]] |- |6 |{{flagicon|Mónakó}} Mónakóski kappaksturinn |Circuit de Monaco |7. júní | | | | |- |7 |{{flagicon|Spánn}} [[Barselóna]]-[[Katalónía]] kappaksturinn |Circuit de Barcelona-Catalunya |14. júní | | | | |- |8 |{{flagicon|Austurríki}} Austurríski kappaksturinn |Red Bull Ring |28. júní | | | | |- |9 |{{flagicon|GBR}} Breski kappaksturinn |Silverstone Circuit |5. júlí | | | | |- |10 |{{flagicon|Belgía}} Belgíski kappaksturinn |Circuit de Spa-Francorchamps |19. júlí | | | | |- |11 |{{flagicon|Ungverjaland}} Ungverski kappaksturinn |Hungaroring |26. júlí | | | | |- |12 |{{flagicon|NED}} Hollenski kappaksturinn |Circuit Zandvoort |23. ágúst | | | | |- |13 |{{flagicon|ITA}} Ítalski kappaksturinn |Monza Circuit |6. september | | | | |- |14 |{{flagicon|Spánn}} Spænski kappaksturinn |Madring |13. september | | | | |- |15 |{{flagicon|Aserbaídsjan}} Aserbaídsjan kappaksturinn |Baku City Circuit |26. september | | | | |- |16 |{{flagicon|Singapúr}} Singapúr kappaksturinn |Marina Bay Street Circuit |11. október | | | | |- |17 |{{flagicon|USA}} Bandaríski kappaksturinn |Circuit of the Americas |25. október | | | | |- |18 |{{flagicon|MEX}} [[Mexíkóborg|Mexíkóborgar]] kappaksturinn |Autódromo Hermanos Rodríguez |1. nóvember | | | | |- |19 |{{flagicon|Brasilía}} [[São Paulo]] kappaksturinn |Interlagos Circuit |8. nóvember | | | | |- |20 |{{flagicon|USA}} [[Las Vegas]] kappaksturinn |Las Vegas Strip Circuit |21. nóvember | | | | |- |21 |{{flagicon|Katar}} Katar kappaksturinn |Lusail International Circuit |29. nóvember | | | | |- |22 |{{flagicon|Sameinuðu arabísku furstadæmin}} [[Abú Dabí]] kappaksturinn |Yas Marina Circuit |6. desember | | | | |- class="sortbottom" | colspan="9" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''Heimildir:'''<ref>{{Vefheimild|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-reveals-calendar-for-2026-season.YctbMZWqBvrgyddrnauo8|titill=Formula 1 reveals calendar for 2026 season|höfundur=|útgefandi=Formula One|tilvitnun=|dags=|vefsíða=formula1.com|skoðað=5. mars 2026|archive-url=|archive-date=}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2026|titill=FIA Formula One World Championship Results 2026|höfundur=|útgefandi=Motorsport Stats|tilvitnun=|dags=|vefsíða=motorsportstats.com|skoðað=24. maí 2026|archive-url=|archive-date=}}</ref> |} == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|bíll|íþrótt}} [[Flokkur:Tímabil í Formúlu 1]] idp6d2j5es2mmnhdb8l5cc6813e1qr9 0 187095 1964130 1952264 2026-05-24T18:52:43Z Nesi13 106374 Setti inn Eric Sardinas í stað Battleaxe 1964130 wikitext text/x-wiki '''Time to Rock Festival''' (áður Helgeåfestivalen) er [[rokk|rokkhátíð]] sem hefur verið haldin í [[Knislinge]] síðan 2006. ==Nafn== Upphaflega nafn hátíðarinnar, ''Helgeåfestivalen'' dregur nafn sitt af því að hátíðin er haldin við árbakka árinnar [[Helge å|Helge]]. Hátíðin skipti um nafn yfir í '''Time to Rock Festival''' fyrir hátíðina 2022 til þess að styrkja stöðu sína bæði á sænskum og alþjóðlegum markaði.<ref>https://timetorock.se/en/home/about-us</ref> ==Hljómsveitir== ===2026=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 3-6 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[10cc]] *[[999 (hljómsveit)|999]] *[[Gary Moore|A Tribute to Gary Moore]] *[[Alterium]] *[[ATC]] *[[Atomic Swing]] *[[Baron Rojo]] *[[Bloodstain]] *[[Arthur Brown|The Crazy World of Arthur Brown]] *[[Crimson Glory]] *[[Crucified Barbara]] *[[The Dogs D'Amour]] *[[Discharge]] *[[Dominum]] *[[Dynazty]] *[[Easy Action]] *[[Enforcer]] *[[Eric Sardinas]] *[[Erik Grönwall]] *[[Foghat]] *[[Geoff Tate|Geoff Tate's Operation: Mindcrime The Final Chapter]] *[[The Good, the Bad and the Zugly]] *[[Gotthard]] *[[Hardcore Superstar]] *[[The Haunted]] *[[Hera (Helsingborg)|Hera]] *[[Heroes of Rock]] *[[Knogjärn]] *[[Leningrad Cowboys]] *[[Liar Thief Bandit]] *[[Loudness]] *[[Magnum]] *[[Marco Mendoza]] *[[The Mercury Riots]] *[[Metal Dragon]] *[[Moxy]] *[[Nanowar of Steel]] *[[The Night Flight Orchestra]] *[[PAIN]] *[[Rhapsody of Fire]] *[[Rosalie Cunningham]] *[[Roulette]] *[[Savage]] *[[Snowstorm]] *[[Treat]] *[[Tyketto]] *[[The Üniverse]] *[[Vanquisher]] *[[Wolf]] *[[Anderz Wrethov|Wrethovs Bryan Adams Tribute]] |} ===2025=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-7 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Alien]] *[[Ambush]] *[[The Anti-Queens]] *[[Andy and the Rockets]] *[[Ashes of Souls]] *[[Asomvel]] *[[Battle Beast]] *[[Bonafide]] *[[Bourbon Boys]] *[[Bullet]] *[[Cobra Spell]] *[[Creedence Tribute]] *[[Dare]] *[[Udo Dirkschneider|Dirkschneider]] *[[Eclipse]] *[[Eläkeläiset]] *[[Firewind]] *[[Heavy Pettin]] *[[Hellgroove]] *[[Jay Smith]] *[[Jean Beauvoir]] *[[John Lindberg Trio]] *[[Joe Lynn Turner]] *[[Korpiklaani]] *[[Krokus]] *[[Laura Cox]] *[[Majestica]] *[[Michael Schenker]] *[[Mikkey Dee|Mikkey Dee and Friends]] *[[The Mind Palace]] *[[Myrath]] *[[Nashville Pussy]] *[[Nestor]] *[[Oomph!]] *[[Praying Mantis]] *[[Quireboys]] *[[Renegade]] *[[Riot V]] *[[Smash Into Pieces]] *[[Sonata Arctica]] *[[Stray]] *[[U.K Subs]] *[[Velveteen Queen]] *[[The Warner E. Hodges Band]] *[[The Wildhearts]] *[[Wytch Hazel]] *[[Y&T]] |} ===2024=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 5-8 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[The 69 Eyes]] *[[Alastair Greene]] *[[Aldo Nova]] *[[Amaranthe]] *[[Amorphis]] *[[Anti-Nowhere League]] *[[The Anti-Queens]] *[[Bite Me]] *[[Bow Wow]] *[[Brian Downey|Brian Downey's Alive and Dangerous]] *[[Doro Pesch|Doro]] *[[Ebba Gold]] *[[Electric Banana Band]] *[[Eradikated]] *[[Eric Johanson]] *[[The Fiascos]] *[[Gabba]] *[[Geordie]] *[[Hardcore Superstar]] *[[Janne Schaffer|Janne Schaffer's Music Story Band]] *[[Joddla med Siv]] *[[Junkyard Drive]] *[[Kee Marcello|Kee Marcello performs Europe]] *[[Lion's Share]] *[[Metal Church]] *[[Michael Monroe]] *[[Mike Tramp|Songs of White Lion featuring Mike Tramp]] *[[Murasaki]] *[[Pedalens Pågar]] *[[Phil Campbell|Phil Campbell and the Bastard Sons]] *[[Portrait]] *[[Pretty Maids]] *[[Raven]] *[[Sator]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Steelwings]] *[[Torsson]] *[[Unleash the Archers]] *[[Uriah Heep]] *[[Vandenberg]] *[[Velvet Insane]] *[[Visions of Atlantis]] |} ===2023=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 8-10 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Alestorm]] *[[Angel Witch]] *[[The Answer]] *[[Back Street Crawler]] *[[Blind Guardian]] *[[Bourbon Boys]] *[[Brothers of Metal]] *[[The Cruel Intentions]] *[[The Crypt]] *[[D-A-D]] *[[The Dahmers]] *[[Dream Evil]] *[[Emotional Fire]] *[[Gasbox]] *[[Happy Hour]] *[[Hardline]] *[[The Hooters]] *[[KK's Priest]] *[[Knogjärn]] *[[Marky Ramone's Blitzkrieg]] *[[Masterplan]] *[[Mats Ronander Band]] *[[Michael Schenker]] *[[Molly Hatchet]] *[[Prins Svart]] *[[Punkrock Factory]] *[[The Quill]] *[[Ross the Boss]] *[[Saffire]] *[[Saxon]] *[[Släkkten]] *[[Steve 'n' Seagulls]] *[[Ström]] *[[Teaze]] *[[The Toy Dolls]] *[[Treat]] *[[Triumph of Death]] *[[Triptykon]] *[[Tungsten_(band)|Tungsten]] *[[Tygers of Pan Tang]] *[[Uli Jon Roth]] |} ===2022=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-6 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[AC/She-C]] *[[Adam and the Metal Hawks]] *[[Black Mamba]] *[[Candlemass]] *[[Crypta]] *[[Dare]] *[[The Dead Daisies]] *[[Demon]] *[[Electric Boys]] *[[Florence Black]] *[[Gathering of Kings]] *[[Gloryhammer]] *[[Grand Slam]] *[[Hammerfall]] *[[H.E.A.T.]] *[[Lok]] *[[Lordi]] *[[Lucifer]] *[[Mother's Finest]] *[[Nervosa]] *[[Nestor]] *[[Rob Tognoni]] *[[Rose Tattoo]] *[[Satan_(band)|Satan]] *[[Sister Sin]] *[[Status Quo]] |} ===2021=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! Aflýst út af [[COVID-19]] |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} |} ===2020=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! Aflýst út af [[COVID-19]] |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} |} ===2019=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-6 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Alien]] *[[Asta Kask]] *[[Battle Beast]] *[[Björn Rosenström]] *[[Corroded]] *[[Daddy's Drinkin']] *[[Dead by April]] *[[Dee Snider]] *[[Eleine]] *[[Finnegan's Hell]] *[[Flush the Fashion]] *[[Gul Front]] *[[Hardcore Superstar]] *[[Lillasyster]] *[[Love Generators]] *[[Mustasch]] *[[Onsdagsbandet]] *[[Perkele]] *[[Project M]] *[[Secret Service]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Warner Drive]] *[[W.A.S.P.]] *[[Waterhill]] *[[Wicked Wendy]] *[[Wilmer X]] |} ===2018=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 5-7 júlí |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Ages of Rock]] *[[Arch Enemy]] *[[Avatar_(band)|Avatar]] *[[Backyard Babies]] *[[Black Ingvars]] *[[Bullets and Octane]] *[[Charta 77]] *[[Crashdïet]] *[[Dan Reed Network]] *[[Dia Psalma]] *[[Dragonforce]] *[[Electric Boys]] *[[Finnegan's Hell]] *[[Frontback]] *[[The Headlines]] *[[H.E.A.T.]] *[[John Lindberg Trio]] *[[John Wildcat]] *[[Liar Thief Bandit]] *[[Mimikry]] *[[The Parity Complex]] *[[Saffire]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Sons of Apollo]] *[[Streamline]] *[[Supernova Downtown]] *[[Takida]] *[[Wildness]] |} ===2017=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 3-5 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Art Nation]] *[[Artmade]] *[[The Carburetors]] *[[Chris L. Svensson]] *[[Crazy Lixx]] *[[Crier]] *[[D-A-D]] *[[Daddy's Drinkin']] *[[The Dahmers]] *[[Deceptic]] *[[Udo Dirkschneider|Dirkschneider]] *[[Ebba Gold]] *[[Hajhatt]] *[[Hammerfall]] *[[Imperial State Electric]] *[[Kill the Kong]] *[[Manny Ribera]] *[[Marky Ramone|Marky Ramone's Blitzkrieg]] *[[Middlemantra]] *[[Noice]] *[[Pretty Maids]] *[[Sator]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Talisman]] *[[Ugly Kid Joe]] *[[VA Rocks]] *[[Vinterspöke]] *[[Warner Drive]] |} ===2016=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 4-5 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[2 Blyga Läppar]] *[[Alphaville]] *[[Amaranthe]] *[[Art Nation]] *[[Avengeus]] *[[Convoluted]] *[[The Dead Daisies]] *[[Eclipse]] *[[Helloween]] *[[The Hypnagogics]] *[[The Kali Mamas]] *[[Knogjärn]] *[[Raubtier]] *[[Sha-Boom]] *[[Sleepwulf]] *[[Släkkten]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Syd & Ekman]] *[[Thundermother]] *[[Treat]] *[[W.A.S.P.]] *[[Warner Drive]] |} ===2015=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! 31 júlí - 1 ágúst |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Björn Rosenström]] *[[Bullet]] *[[Corroded]] *[[Europe]] *[[FM_(band)|FM]] *[[Jay Smith]] *[[Lillasyster]] *[[Micke Syd]] *[[Plan Three]] *[[The Quireboys]] *[[Saxon]] *[[Skid Row]] *[[Tommy Ekman]] *[[Treat]] |} ===2014=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Avengius]] *[[Bombus_(band)|Bombus]] *[[Daddy's Drinkin']] *[[Deville]] *[[Drumstick Victors]] *[[Graveyard]] *[[Heavy Tiger]] *[[Joddla med Siv]] *[[Magnum]] *[[Mustasch]] *[[Robert Pehrsons Humbuckers]] *[[The Royal Concept]] *[[Skitarg]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Sparzanza]] *[[Tennessee Drifters]] *[[Thomas Dileva]] *[[Warner Drive]] |} ===2013=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Adept]] *[[Artmade]] *[[Babian]] *[[Casablanca_(band)|Casablanca]] *[[Civil War]] *[[D-A-D]] *[[Dust Bowl Jokies]] *[[Familjen]] *[[Håkan Hemlin]] *[[Hardcore Superstar]] *[[John Bull Gang]] *[[Lillasyster]] *[[Linus Svenning]] *[[Lyzyrd Skyzyrd]] *[[Mikael Rickfors]] *[[My Dear Addiction]] *[[Nanne Grönwall]] *[[Panda Da Panda]] *[[The Poodles]] *[[Pretty Maids]] *[[The Refreshments]] *[[Sister Sin]] *[[Unsolved]] *[[Warner Drive]] *[[Yohio]] |} ===2012=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Abalone Dots]] *[[Amaranthe]] *[[Avengeus]] *[[Badmouth]] *[[Bob Hund]] *[[Bourbon Boys]] *[[Corroded]] *[[Crier]] *[[The Dahmers]] *[[Demotional]] *[[Den Svenska Björnstammen]] *[[Eddie Meduza Lever]] *[[Father and Son]] *[[Hammerfall]] *[[Legends Voices of Rock]] *[[Maskinen]] *[[Mofeta and Jerre]] *[[Nationalteatern]] *[[The Pusher]] *[[Räfven]] *[[Raubtier]] *[[Roxie 77]] *[[Sarah Gave It Up]] *[[Skitarg]] *[[Solitude]] *[[The Sounds]] *[[Udo Dirkschneider|Udo]] *[[Warner Drive]] *[[Zip of Fire]] |} ===2011=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Adept]] *[[Björn Rosenström]] *[[Calle and the Undervalleys]] *[[Corroded]] *[[Dan Hylander and Orkestern]] *[[Hardcore Superstar]] *[[Itchy Daze]] *[[Lillasyster]] *[[Micke Syd and Tommy Ekman]] *[[Plan Three]] *[[The Poodles]] *[[Slade]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Supreme Majesty]] |} ===2010=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Hoffmaestro & Chraa]] *[[Kitto]] *[[Nisse Hellberg]] *[[Pernilla Andersson]] *[[Sator]] *[[Sibel]] *[[Sme'ns Baglomma]] *[[Sonic Syndicate]] *[[Treat]] |} ===2009=== {| class="toccolours collapsible expanded" style="width:100%;" |- ! |- |{{div col|colwidth=22em|small=yes}} *[[Backyard Babies]] *[[Dead By April]] |} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Tónlistarhátíðir]] 7igouo7oxgb866dnffkwujz0yd46rxx 0 189045 1964172 1941435 2026-05-25T01:37:14Z TKSnaevarr 53243 1964172 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = John Starks | image = Lipofsky-John Starks.jpg | width = | caption = Starks með Knicks árið 1996. | height_cm = 196 | birth_date = {{fæðingardagur og aldur|1965|8|10}} | birth_place = [[Tulsa, Oklahoma]], Bandaríkin | college = * Northern Oklahoma (1985) * Oklahoma JC (1986–1987) * Oklahoma State (1987–1988) | career_start = 1988 | career_end = 2002 | career_position = Bakvörður | years1 = 1988–1989 | team1 = [[Golden State Warriors]] | years2 = 1989–1990 | team2 = [[Cedar Rapids Silver Bullets]] | years3 = 1990 | team3 = [[Memphis Rockers]] | years4 = 1990–1998 | team4 = [[New York Knicks]] | years5 = 1999–2000 | team5 = Golden State Warriors | years6 = 2000 | team6 = [[Chicago Bulls]] | years7 = 2000–2002 | team7 = [[Utah Jazz]] | cyears1 = 2003 | cteam1 = Westchester Wildfire | highlights = | stats_league = NBA | stat1label = Stig | stat1value = 10.829 (12,5) | stat2label = Fráköst | stat2value = 2.129 (2,5) | stat3label = Stoðsendingar | stat3value = 3.085 (3,6) }} '''John Levell Starks''' (fæddur 10. ágúst 1965) er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður sem lék 13 ár í [[NBA|NBA-deildinni]]. Hann er þekktastur fyrir veru sína hjá [[New York Knicks]].<ref>{{Cite web|url=https://jokermag.com/john-starks-nba-story/|title=John Starks: From Bagging Groceries to Dunking on The GOAT|author=Steve Lee|date=2023-08-28|website=Joker Mag|language=en-US|access-date=2025-12-24}}</ref> Starks hóf atvinnumannaferilinn með [[Golden State Warriors]] árið 1988. Eftir að hafa leikið í [[Continental Basketball Association|CBA-deildinni]] um skeið, þar sem hann var valinn í stjörnuleikinn 1990, þá samdi hann við New York haustið 1990.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/04/17/magazine/off-the-bench-out-of-purgatory-john-starks.html|title=Off the Bench, Out of Purgatory; John Starks|author=Roger Rosenblatt|date=April 17, 1994|newspaper= [[The New York Times]]|url-access=subscription}}</ref> Hjá Knicks varð hann fljótlega þekktur fyrir góða vörn og árið 1993 var hann valinn í annað varnarlið ársins. Ári seinna var hann valinn í [[Stjörnuleikur NBA-deildarinnar|stjörnuleik NBA]] og var lykilmaður í að koma liðinu alla leið í úrslit deildarinnar þar sem það laut í lægra haldi á móti [[Houston Rockets]] í sjö leikjum. Árið 1995 varð Starks fyrsti leikmaðurinn í NBA til að hitta úr yfir 200 þriggja stiga skotum á einu tímabili.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/01/21/sports/basketball/how-the-nba-3-point-shot-went-from-gimmick-to-game-changer.html|title=How the N.B.A. 3-Point Shot Went From Gimmick to Game Changer|date=January 20, 2016|author=Victor Mather|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=January 27, 2022|url-access=subscription}}</ref> Tímabilið 1996–1997 var hann valinn sjötti maður ársins í deildinni.<ref>{{Cite web |title=NBA Sixth Man of the Year Award Winners |url=https://www.nba.com/news/history-sixth-man-of-the-year-winners |access-date=2024-02-21 |website=NBA.com |language=en}}</ref> Í janúar 1999 var honum skipt til Warrors aftur ásamt Terry Cummings og Chris Mills fyrir [[Latrell Sprewell]]. Hann lék síðar stuttlega með [[Chicago Bulls]]<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-mar-22-sp-11419-story.html|title=Bulls Settle Up With Starks|last=Archives|first=L. A. Times|date=2000-03-22|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=2025-12-24}}</ref> áður en hann kláraði ferilinn með [[Utah Jazz]].<ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/s/starkjo01.html|title=John Starks Stats, Height, Weight, Position, Draft Status and more|website=Basketball-Reference.com|language=en|access-date=2025-12-24}}</ref> ==Titlar== *'''[[McDonald's meistaramótið]]''' **Meistari (1): 1990 ==Tilvísanir== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Starks, John}} {{f|1965}} [[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksmenn]] [[Flokkur:Bandarískir körfuknattleiksþjálfarar]] [[Flokkur:NBA leikmenn]] rb6imtc7s3cd7980vame0hh3dv37h2s 0 189414 1964198 1952846 2026-05-25T10:29:57Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 3 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964198 wikitext text/x-wiki '''Flóamanna saga''' er auðug af fjölbreyttu frásagnarefni sem er að nokkru sótt í [[Landnámabók|Landnámu]] og aðrar [[Íslendingasögur]]. Sagan fjallar einkum um Þorgils Þórðarson sem nefndur var Örrabeinsstjúpur sem tekur upp [[Kristni|kristni]] og uppsker í kjölfarið reiði þrumuguðsins [[Þór (norræn goðafræði)|Þórs]]. Auk hans koma við sögu þekktar persónur úr íslenskun fornritum eins og [[Ingólfur Arnarson]], fóstbróður hans [[Hjörleifur Hróðmarsson|Hjörleif Hróðmarsson]], [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríkur rauði]] og [[Ásgrímur Elliða-Grímsson]]. Sagan gerist að stórum hluta á suðurlandi enda bjó Þorgils á bænum Traðarholt í [[Flóinn|Flóa]] rétt norður af þar sem er nú er [[Eyrarbakki]], en einnig í [[Noregur|Noregi]], [[Skotland|Skotlandi]] og [[Grænland|Grænlandi]]. Sagan hefur verið sérstaklega þekkt fyrir raunsæja lýsingu á ferð aðalpersónunnar til Grænlands, sem gæti endurspeglað eigin reynslu höfundarins af slíkri ferð, eða reynslu heimildarmanns. Það er með Flóamanna sögu eins og öðrum Íslendingasögum að höfunda þeirra er hvergi getið. Sögurnar hafa að öllum líkindum varðveist í munnlegri geymd og síðar rituðum heimildum en frumtexta sagnanna er hvergi að finna. == Söguágrip == Sagan nær yfir fjórar kynslóðir, um árin 870-1020, og snýst um um Þorgils. Kaflarnir 1-9 og 18 eru frásögn af forfeðrum Þorgils byggð á [[Sturla Böðvarsson|Sturlubók]] Landnámabók. Texti sögunnar hefur einnig nokkur þemu sem eru algengari í fornaldarsögunum, meðal annars styðst textinn við [[Völsunga saga|Völsungasögu]] til að bæta við goðsagnahetjunum [[Ragnar loðbrók|Ragnari loðbrók]], [[Sigurður Fáfnisbani|Sigurði Fáfnisbananum]] og [[Óðinn|Óðni]] sem forfeðrum Þorgils. Frásögnin hefst í Noregi og segir frá athöfnum Atla og sona hans, þar á meðal deilum þeirra við Ingólf Arnarson og fósturbróður hans Hjörleif. Síðan segir frá flutningi Hallsteins Atlasonar til Íslands, þar sem sögusviðið færist til suðvesturhluta Íslands á landnámsöld.<ref>{{Bókaheimild|titill='Flóamanna saga',|höfundur=Wilhelm Heizmann|útgefandi=Medieval Scandinavia: An Encyclopedia|ár=1993|bls=199-200}}</ref> Sextán ára gamall snýr Þorgils til Noregs, lands föðurs síns, til að leita arfleifðar sinnar. Síðar ferðast hann til Bretlandseyja og eignast þar bæði dýrmætt sverð og skoska brúði. Þegar hann snýr aftur til Íslands gefur hann besta vini sínum þessa skosku konu og giftist sjálfur íslenskri konu. Hann snýst til kristni og uppsker í kjölfarið reiði þrumuguðsins [[Þór (norræn goðafræði)|Þórs]] sem birtist honum í draumum. Þorgils heldur síðan til Grænlands í boði Eiríks rauða í þeim tilgangi að setjast þar að en lendir í skipbroti. Félagar hans hrjást mjög af sjúkdómi og kona hans deyr og Þorgils verður að ala upp ungbarn sitt. Dvöl hans á Grænlandi styttist enn frekar af erfiðu sambandi við Eirík hinn rauða. Hann snýr aftur til Íslands um [[Írland]] og [[Hálogaland]] og sest að í Traðarholt. Í síðastu köflum sögunnar, köflunum 29-35, verður Þorgils þrjóskur og erfiður í skapi. Þorgils er lýst sem flókinni blöndu af norrænni heiðursmenningu og evrópskri, andlega innblásinni kristinni trú.<ref>{{Bókaheimild|titill=Mannen som mor, kjønnsoverskridelse som motiv i Flóamanna saga. MA thesis,|höfundur=Hilde A. Bliksrud.|útgefandi=Universitetet i Oslo|ár=2008}}</ref> Sagan sýnir í þessu áhrif frá öðrum sögum eins og [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]], en einnig ævisögum [[Dýrlingur|dýrlinga]]. Þorgils giftist aftur og deyr 85 ára að aldri. Uppruni og handrit Sagan er oft talin rituð um 1300, sagnfræðingurinn [[Richard Perkins]] telur að ritunatíminn væri örugglega á milli 1290 og 1385 og sennilegast á milli 1290 og 1330. Hann telur sérstaklega að sagan gæti hafa verið samin af [[Haukur Erlendsson|Hauki Erlendssyni]] eða undir hans verndarvæng.<ref>{{Bókaheimild|titill=Flóamanna saga, Gaulverjabær, and Haukr Erlendsson|höfundur=Richard Perkins|útgefandi=Bókaútgáfa Menningarsjóðs|ár=1978}}</ref> Flóamanna saga er varðveitt í að minnsta kosti 67 fornum afskriftum, sem voru gerðar eftir tveimur miðaldaútgáfum af sögunni: sú lengri er þekkt af fræðimönnum sem M-útgáfan sem er til í [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0445b AM 445 b, 4o] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260108032707/https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0445b |date=2026-01-08 }}, og með frekari efni í [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0515 AM 515, 4to] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260331130255/https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0515 |date=2026-03-31 }}, og styttri, þekkt sem X-útgáfan, sem næstum öll hin handritin eru af.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=An edition of Flóamanna saga with a study of its sources and analogues.|höfundur=Richard Perkins|útgefandi=University of Oxford. p. 4.]|ár=1972|bls=4}}</ref> Eitt helsta þekkta X-handritið er [[Vatnshyrna]] varð eldinum að bráð í [[Bruninn í Kaupmannahöfn árið 1728|brunanum í Kaupmannahöfn]] 1728, en texti þess er varðveittur í eintaki [[Ketill Jörundarson|Ketils prests Jörundarsonar]] (skráð hjá Stofnun Árna Magnússonar sem [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0516 AM 516 4o]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} , og sem skýringar eftir [[Árni Magnússon|Árna Magnússon]] við annað handrit, [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0515 AM 515 4o] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260331130255/https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0515 |date=2026-03-31 }}. Lengri M-textinn er líklega besta dæmi um upprunalega útgáfu sögunnar, en hefur aðeins varðveist í brotum.<ref name=":0" /> ==Tenglar== * Flóamanna saga, textinn á nútíma íslensku https://www.sagadb.org/floamanna_saga * Perkins, Richard (ritstjóri.), (1972). An edition of Flóamanna saga with a study of its sources and analogues. Dphil. University of Oxford. https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:5d462e3f-f9b4-419d-b796-d67cd58ea1d4 * Þórhallur Vilmundarson og Bjarni Vilhjálmsson (ritstjórar), Harðar saga, Íslenzk fornrit, 13 (Reykjavík: Hið Íslenzka Fornritfélag, 1991) * [https://heimskringla.no/wiki/%C3%8Dslendinga_s%C3%B6gur Íslendinga sögur] frá «Kulturformidlingen Norrøne Tekster og Kvad» í Noregi. * [https://sagadb.org/index_az Íslendingasögurnar, ásamt þýðingum] * [https://snerpa.is/net/isl/isl.htm Allar íslendingasögurnar] í stafrófsröð frá Netútgáfunni == Tilvísanir == {{reflist}} {{íslendingasögur}} [[Flokkur:Íslendingasögur| ]] [[Flokkur:Fornrit| ]] sl3cfdv1f9rvnmh52o6zdzfuziigjtg 0 189679 1964193 1947268 2026-05-25T09:23:09Z Raufarhöfn1950 113405 1964193 wikitext text/x-wiki '''Síldareinkasala Íslands''' – oft nefnd Síldareinkasala ríkisins – var [[Ríkisstofnanir á Íslandi|ríkisfyrirtæki]] sem starfaði frá 1. maí [[1928]] til loka ársins [[1931]] þegar fyrirtækið varð [[Gjaldþrot|gjaldþrota]].<ref>„Síldareinkasalan gjaldþrota.“ ''Verkamaðurinn'', 12. desember 1931. bls. 1.[https://timarit.is/page/2303199]</ref> Hlutverk einkasölunnar var að annast sölu og útflutning frá Íslandi á allri saltaðri, kryddaðri og verkaðri [[síld]]. Markmið einkasölunnar var að koma skipulagi á framleiðsluna og forðast verðsveiflur á mörkuðum m.a. vegna á stundum ólíkra hagsmuna framleiðenda og síldarspekúlanta. Einnig átti að tryggja að framleiðsla yrði ekki meiri en markaðir gætu borið.<ref name=":0">Helgi Skúli Kjartansson (2010). ''Ísland á 20. öld''. Sögufélag. bls. 88.</ref> == Aðdragandi == Síldveiðar og síldarsöltun voru önnur veigamesta stoðin í [[Útflutningsvörur Íslendinga|útflutningi]] Íslands á þessum tíma á eftir [[Saltfiskur|saltfiski]] sem seldur var til [[Spánn|Spánar]] og [[Ítalía|Ítalíu]]. Saltsíldin var seld til landanna við [[Eystrasalt]] og mest til [[Svíþjóð|Svíþjóðar]].<ref>Helgi Skúli Kjartansson (2010). ''Ísland á 20. öld''. Sögufélag. bls. 88.</ref> Verð á mörkuðum sveiflaðist mikið og var það m.a. rakið til þess að lítil stýring var á veiðum og því magni sem var saltað og í framhaldinu reynt að selja á erlendum mörkuðum.<ref name=":1">''Alþingistíðindi'' 1928. Frumvarp til laga um sölu síld o.fl., þskj. 424, 38. löggjafarþing. Sótt 9. febrúar 2026. [https://www.althingi.is/thingstorf/leidbeiningar-og-yfirlit/althingistidindi/1918-1944/]</ref> Þegar [[Ráðuneyti Tryggva Þórhallssonar|ríkisstjórn Tryggva Þórhallssonar]] tók við stjórnartaumunum eftir [[Alþingiskosningar 1927|kosningarnar 1927]] varð meiri áhersla á ríkisafskipti en verið hafði í tíð ríkisstjórna [[Jón Magnússon (f. 1859)|Jóns Magnússona]]<nowiki/>r, [[Magnús Guðmundsson|Magnúsar Guðmundssonar]] og [[Jón Þorláksson (stjórnmálamaður)|Jóns Þorlákssonar]] árin á undan. Var markmiðið m.a. að draga úr fólksflutningum úr sveitinni á mölina. Ríkisstjórnin var skipuð ráðherrum [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] en [[Alþýðuflokkurinn]] varði hana vantrausti.<ref>Helgi Skúli Kjartansson (2010). ''Ísland á 20. öld''. Sögufélag. bls. 126 og 134.</ref><ref>{{Bókaheimild|titill=Iðnbylting hugarfarsins. Átök um atvinnuþróun á Íslandi 1900–1940|höfundur=Ólafur Ásgeirsson|ár=1988|útgefandi=Bókmenntaútgáfa Menningarsjóðs}}</ref> == Stofnun og stjórn == 11. apríl 1928 samþykkti efri deild [[Alþingi|Alþingis]] lög um Síldareinkasölu Íslands og hóf hún starfsemi sína þann [[Fyrsti maí|1. maí]] sama ár. Frá þeim tíma var einkasala á allri verkaðri síld sem ætluð var til útflutnings og voru framleiðendur háðir leyfum einkasölunnar.<ref>''Alþingistíðindi'' 1928. Lög um einkasölu á útfluttri síld, þskj. 737, 40. löggjafarþing. Sótt 9. febrúar 2026.[https://www.althingi.is/thingstorf/leidbeiningar-og-yfirlit/althingistidindi/1918-1944/]</ref> Í greinargerð með frumvarpinu kom fram að því væri ætlað að koma á lögformlegu samvinnufélagi þar sem stjórnendur væru kosnir í sameiningu af Alþingi, atvinnurekendum og verkalýðshreyfingunni.<ref>''Alþingistíðindi'' 1928. Frumvarp til laga um einkasölu á útfluttri síld, þskj. 113, 38. löggjafarþing. Sótt 8. febrúar 2026.[https://www.althingi.is/thingstorf/leidbeiningar-og-yfirlit/althingistidindi/1918-1944/]</ref> Fimm manna [[útflutningsnefnd]] fór með stjórn og framkvæmd einkasölunnar. Alþingi kaus þrjá þessara fulltrúa, einn var tilnefndur af [[Verkalýðssamband Norðurlands|Verkalýðssambandi Norðurlands]] og annar kosinn af þeim útgerðarmönnum sem gerðu út báta á komandi vertíð. Fékk hver bátur eitt atkvæði.<ref>Helgi Skúli Kjartansson (2010). Ísland á 20. öld. Sögufélag. bls. 89.</ref> [[Erlingur Friðjónsson]] var skipaður formaður nefndarinnar og [[Steinþór Guðmundsson]] starfsmaður.<ref name=":2">„Síldareinkasalan.“ ''Verkamaðurinn,'' 19. maí 1928. bls. 3.[https://timarit.is/issue/175771]</ref> == Starfsemi == Aðsetur Síldareinkasölu Ísland var ákveðið með lögum að skyldi vera við [[Siglufjörður|Siglufjörð]] og [[Eyjafjörður|Eyjafjörð]] enda bróðurpartur söltunar og síldarverkunar á svæðinu.<ref name=":1" /> Útflutningsnefnd skipaði þrjá framkvæmdastjóra, tveir tilnefndir af Alþingi og einn úr röðum síldarframleiðenda. Framkvæmdastjórarnir þrír voru þeir [[Pjetur A. Ólafsson]], kaupmaður, útgerðarmaður og konsúll, [[Ingvar Pálmason]] alþingismaður og [[Einar Olgeirsson]]. Ingvar var fulltrúi Framsóknarflokksins en Einar fulltrúi Alþýðuflokksins.<ref name=":2" /> Síldareinkasalan starfaði í rúmlega þrjú og hálft ár. Hún annaðist sölu afurða til helstu markaðslanda við Eystrasalt, en leitaði jafnframt nýrra markaða vestan hafs og [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]].<ref>P. A. Ólafsson (1930). ''Skýrsla um Síldareinkasölu Íslands og framkvæmdir á öðru reikningsári hennar''. Reykjavík: Félagsprentsmiðjan. bls. 29–31.</ref> Auk þess útvegaði stofnunin framleiðendum nauðsynjar eins og tunnur og salt.<ref>P. A. Ólafsson (1930). ''Skýrsla um Síldareinkasölu Íslands og framkvæmdir á öðru reikningsári hennar''. Reykjavík: Félagsprentsmiðjan. bls. 8.</ref> Jafnframt stóð einkasalan fyrir umfangsmiklum tilraunum og rannsóknum til að efla atvinnuveginn, svo sem síldarleit úr lofti með flugvélum og rannsóknum [[Árni Friðriksson|Árna Friðrikssonar]] á lífsháttum síldarinnar.<ref>P. A. Ólafsson (1930). ''Skýrsla um Síldareinkasölu Íslands og framkvæmdir á öðru reikningsári hennar''. Reykjavík: Félagsprentsmiðjan. bls. 31–32.</ref><ref>Árni Friðriksson (1930). ''Áta íslenskrar síldar. Leiðbeiningar handa sjómönnum gefin út af Síldareinkasölu Íslands''. Kaupmannahöfn: Bókhlaða C. A. Reitzels. bls. 3–4.</ref> Á sama tíma þurfti reksturinn að mæta erfiðri samkeppni frá norskum veiðiskipum og sveiflum í gæðum og magni aflans. == Deilur == Starfsemi Síldareinkasölunnar var allan starfstíma hennar lituð af hörðum pólitískum átökum þeirra sem aðhylltust afskipti ríkisins af atvinnulífinu og þeirra sem aðhylltust einkaframkvæmd.<ref name=":0" /> Aðkoma sósíalistans Einars Olgeirssonar, sem framkvæmdastjóri Síldareinkasölunnar fyrir Alþýðuflokkinn, var umdeild og fór þannig að Einari var sagt upp störfum á fundi framkvæmdastjórnar í desember 1930.<ref>„Einar Olgeirsson rekinn úr stjórn Síldareinkasölunnar.“ ''Morgunblaðið'', 21. desember 1930. bls. 4. [https://timarit.is/issue/102222]</ref> Einar hafði þá um sumarið, í nafni Síldareinkasölunnar, leigt síldarplan [[Kveldúlfur|Kveldúlfs]] á Siglufirði og réði þangað aðeins yfirlýsta kommúnista. Var þetta síldarplan kallað [[Rauða planið]]. <ref>{{Vefheimild|url=http://www.sild.is/ahugavert/greinar/rauda-planid/|titill=Rauða planið|höfundur=Anita Elefsen|ár=2013|mánuðurskoðað=febrúar|árskoðað=2026}}</ref> Í lok nóvember 1930 klauf hópur fólks sig úr Alþýðuflokknum og stofnaði [[Kommúnistaflokkur Íslands|Kommúnistaflokk Íslands]].<ref>„Kommúnistaflokkur stofnaður.“ ''Vísir,'' 6. desember 1930. bls. 3.[https://timarit.is/issue/75196]</ref> Einar Olgeirsson var einn af stofnfélögunum og varð þetta ekki til að draga úr togstreitunni í kringum störf hans fyrir einkasöluna og starfsemina almennt.<ref>„Yfirlýsing um vantraust á stjórn Alþýðusambands Íslands og nauðsyn kommúnistaflokks.“ ''Verkalýðsblaðið'', 6. desember 1930. bls. 2. [https://timarit.is/issue/292284]</ref> == Heimskreppa og gjaldþrot == [[Kreppan mikla|Heimskreppan]] í kjölfar hrunsins á [[Verðbréfahrunið á Wall Street 1929|Wall Street]] í október [[1929]] skall ekki með fullum þunga á Íslandi fyrr en undir lok árs 1930.<ref>Guðmundur Jónsson (2017). „Heimskreppan og hrun alþjóðaverslunar.“ Í Sumarliði R. Ísleifsson (ritstj.). ''Líftaug landsins: Saga íslenskrar utanlandsverslunar 1900–2010''. II. bindi. Reykjavík: Skrudda. bls. 187.</ref> Hvort sem það var fyrirkomulag rekstrar Síldareinkasölunnar, heimskreppan, vanhæfni stjórnenda eða blanda af þessu öllu þá fór reksturinn í þrot í lok árs 1931. [[Kristján 10.|Kristján 10]]. skrifaði undir bráðabirgðalög um skiptameðferð búsins þann 9. desember 1931 og skipuð var [[skilanefnd]] í stað stjórnar einkasölunnar. Þar gjörði Kristján 10. kunnugt: :Atvinnu- og samgöngumálaráðherra Vor hefir tjáð Oss, að Síldareinkasala Íslands hafi orðið fyrir svo miklum óhöppum og tapi á yfirstandandi ári, að hagur hennar standi nú þannig, að eigi sé annað fyrirsjáanlegt, en að bú hennar hlyti bráðlega að verða að takast til gjaldþrotaskipta, ef eigi er önnur skipun gerð á um meðferð hennar.<ref>''Alþingistíðindi'' 1932. Frumvarp til laga um skiptameðferð á búi Síldareinkasölu Íslands, þskj. 11, 45. löggjafarþing. Sótt 8. febrúar 2026. [https://www.althingi.is/thingstorf/leidbeiningar-og-yfirlit/althingistidindi/1918-1944/]</ref> == Tilvísanir == <references responsive="" /> t1zykbi9ppdskpfi5syh3w2wzjk19vl 0 189691 1964175 1957418 2026-05-25T03:28:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964175 wikitext text/x-wiki '''Draumur Þorsteins Síðu-Hallssonar''' er mjög stuttur [[Íslendingaþættir|Íslendingaþáttur]] frá síðari hluta 13. aldar.<ref>{{Bókaheimild|titill=Meeting the Other: The Cases of Draumr Þorsteins Síðu-Hallssonar and Kumlbúa þáttr. Úr Myths, Legends and Heroes: Essays on Old Norse and Old English Literature,|höfundur=Lindow, John|höfundur2=Daniel Anlezark, (ritstjóri) 9947-1]|útgefandi=University of Toronto Press|ár=2011|bls=77–90|ISBN=978-0-8020-9947-1}}</ref> Þessi Þorsteinn er sá sami og aðalpersónan í [[Saga Þorsteins Síðu-Hallssonar|Sögu Þorsteins Síðu-Hallssonar]]. Saga Þorsteins Síðu-Hallssonar er aðeins varðveitt af litlum hluta og talið er að þessi saga um draum Þorsteins hljóti upphaflega að hafa verið hluti af hinni glötuðu heildarsögu.<ref>{{Bókaheimild|titill=Eddas and sagas, Iceland's Medieval Literature.|útgefandi=Hið íslenska bókmenntafélag|ár=2007|ISBN=9789979804192}}</ref> Sagan fjallar um Þorstein sem fær þrjár konur í heimsókn í draumi. Þorsteinn hafði verið í [[Víkingar|víking]] á [[Írland|Írlandi]] og haft með sér [[þræll|þræl]] að nafni Gilli til [[Ísland|Íslands]]. Konurnar í draumnum vöruðu Þorstein við því að þrællinn ætlaði drepa hann sem hefnd fyrir að hafa verið [[Gelding|geldur]] að skipun Þorsteins. Þær ráðlögðu honum að drepa þrællinn en hann fannst hvergi. Þær komu aftur næstu tvær nætur og ítrekuðu spádómin um dauða hans, sem og dauða sonar hans. Nóttina eftir stakk Gilli [[Skæri|skærum]] í háls Þorsteins þar sem hann svaf og drap hann. Heimamenn Þorsteins handtóku Gilli, [[Pyntingar|pyntuðu]] hann til bana og köstaðu líki hans í fen. Konurnar þrjár í draumunum sem sem nefndar eru í þessari sögu eru mjög líklega [[Fylgja (ósýnileg vera)|fylgjur]], yfirnáttúrulegar verur úr norrænni goðafræði sem oft spáðu dauða í draumum. Í lok sögunnar er sagt að þrællinn Gilli hafi verið sonur Jaðguðs Gillasonar, Bjaðakssonar, Kjarvalssonar konungs af Írlandi hins gamla. [https://sagadb.org Þorsteins saga Síðu-Hallssonar]. Textinn hefur varðveist í brotum í [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0564c AM 564 c 4to]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (Gervi-Vatnshyrna) og í pappírsafritum sem [[Árni Magnússon]] gerði árið 1686 úr handritinu [[Vatnshyrna|Vatnshyrnu]] sem var frá síðari hluta fjórtándu aldar, sem eyðilagðist í [[Bruninn í Kaupmannahöfn árið 1728|Kaupmannahafnarbrunanum árið 1728]]. == Útgáfur == * Nútíma útgáfa á [https://www.snerpa.is/net/isl/bergb.htm snerpa.is] ==Tilvísanir== {{Reflist}} [[Flokkur: Íslendingaþættir]] kg0715v9b9kijf2q895j1k3e2a32etj 0 191038 1964123 1963645 2026-05-24T14:25:31Z Masae 538 /* Um heiðingja */ 1964123 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Utdrag_ur_Gesta_Hammaburgensis_ecclesiae_pontificum.jpg|thumb|Handritsíða úr ''Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum''. Hér hefst frásagan um Dani í Vínarhandritinu (Codex Vindobonensis 521, fol. 69v).]]<nowiki> </nowiki>'''Adam frá Brimum''' ([[Þýska|þýska]]: Adam von Bremen; [[Latína|latína]]: Adam Bremensis), fæddur fyrir 1050 og lést um 1080, var [[Prestur|prestur]], [[Rithöfundur|rithöfundur]] og [[Sagnfræði|sagnfræðingur]] og einn mikilvægasti þýski annálaritarinn á [[Miðaldir|miðöldum]]. Hann lifði og starfaði á seinni hluta elleftu aldar. Adam var líklega frá [[Þýskaland|Suður-Þýskalandi]], hugsanlega frá [[Bamberg]] eða [[Meissen]]. Hann kom til [[Bremen]] árið 1068, sennilega til að starfa sem kennari (kallaður ''magister scolarum'' árið 1069) við prestaskólann þar<ref>[ http://www.newadvent.org/cathen/01132c.htm Catholic Encyclopedia: Adam of Bremen.] www.newadvent.org.</ref>, í þjónustu Adalberts erkibiskups. Hann er talinn „''einn fremsti sagnfræðingur og þjóðfræðingur miðalda''“.<ref> Lazda, Rasma [https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedia-of-the-medieval-chronicle/adam-of-bremen-SIM_00031, "Adam of Bremen",] [https://referenceworks.brill.com/display/db/emco?alpha=P+-+Pg&contents=mrw-browse-a-z&language=en ''Encyclopedia of the Medieval Chronicle''], (Graeme Dunphy og Cristian Bratu, ritstj.) 2016]</ref> Adam er frægastur fyrir ritverk sitt um sögu [[Erkibiskupsdæmi|erkibiskupsdæmisins]] í [[Hamborg]], ''Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum'' („A''frek biskupa Hamborgarkirkjunnar''“) sem byggði á munnlegum heimildum og gömlum handritum og fjallaði um sögu erkibiskupsdæmisins í Hamborg frá 788 til dauða [[Adalbert erkibiskup|Adalberts erkibiskups]] árið 1072. Bókin er einnig talin vera merk heimild um mannlíf á [[Norðurlöndin|Norðurlöndum]]. Danski konungurinn [[Sveinn Ástríðarson]] (eða Sveinn Úlfsson), sem var talinn mjög lærður maður á sínum tíma, var einn aðalheimildarmaður verksins samkvæmt Adam um aðstæður í [[Danmörk|Danmörku]], [[Svíþjóð]] og [[Noregur|Noregi]]. Þegar verkið var gefið út á prenti árið 1595 var það nefnt ''De situ Daniae et reliquarum quæ trans Daniam sunt regionum natura'' (''Um aðstæður og náttúru Danmörku og annarra svæða utan Danmerkur''). Verkið inniheldur 6 hluta, (bækur eða bindi) og hver hluti er niðurskiptur í kafla: * Formáli beint til [[Liemar erkibiskup|erkibiskups Liemar]] * Liber I (Saga biskupsdæmisins í Bremen og (eftir 845) Hamborgar-Bremen (788–940)). * Liber II/Liber secundus (Saga erkibiskupsdæmis Hamborgar-Bremen (940–1045)). * Liber III/Liber tertius (Ævisaga Adalberts erkibiskups af Hamborg (1043–1072)). * Descriptio insularum aquilonis (Lýsing á eyjum í norðri). * M. Adami epilogus ad Liemarum episcopum (Tileinkun til Liemar biskups í [[Sexliðaháttur|sexliðahætti]] (1072-1101)) Upprunalegt handrit verksins hefur ekki varðveist en það var afritað snemma og síðar bætt við spássíugreinum<ref>Spássíugreinar eru athugasemdir og leiðréttingar skrifaðar á spássíu og er mjög algengt á miðaldahandritum. Spássía er auð blaðrönd utan leturflatar (á blaðsíðu), komið úr latínu spatium (ft. spatia).</ref>, mörgum mótsagnakenndum. Elsta handritið sem varðveist hefur er frá um 1100. Meðal annarra studdu [[Helmold frá Bosau]] og [[Saxo Grammaticus]] sig við verkið í sínum eigin skriftum. Verkið var hins nánast eingöngu þekkt í Norður-Þýskalandi á miðöldum.<ref> Volker Scior: ''Das Eigene und das Fremde: Identität und Fremdheit in den Chroniken Adams von Bremen, Helmolds von Bosau und Arnolds von Lübeck''. Berlin 2002, Bls. 31–33.</ref> Árið 1579 fannst handrit af Gestu í [[Sorø|Sorø-klaustrinu]] í Danmörku, sem danski sagnfræðingurinn og kanúkinn Anders Sørensen Vedel gaf út og hafði mikilli þýðingu fyrir norrænar sögurannsóknir. Handritið er nú varðveitt á Konunglega bókasafninu í Kaupmannahöfn<ref> [''Digitale faksimiler af middelalderlige kilder til Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum på Det Kongelige Bibliotek'']</ref> ==Baksvið== Adam frá Brimum nýtti sér stöðu sína og sambönd kirkjunnar í Bremen til að safna alls kyns upplýsingum um sögu og landafræði Norður-Þýskalands og Norður-Evrópu. Sagt er að hann hafi, skömmu eftir komu sína til Bremen, farið á vit danska konungsins [[Sveinn Ástríðarson|Sveins Ástríðarsonar]] (1047-1076), sem var umtalaður fyrir þekkingu sína á sögu og landafræði Norðurlanda. Mögulegt er að þessi fundur hafi átt sér stað á [[Sjáland|Sjálandi]]; en engar heimildir er fyrir þessari ferð en ekki er langt til Sjálands frá Bremen. Honum var vel tekið af konungi og fékk frá verðmætar upplýsingar frá honum fyrir það sögurit sem hann hóf að skrifa eftir andlát Adalberts erkibiskups 1072. Formálinn er tileinkaður eftirmanni Adalberts, Liemar (1072-1101). Skráningu verkisins sjálfs, að minnsta kosti að hluta, var lokið fyrir andlát Sveins konungs árið 1076, því í annarri bókinni skrifar hann um konungin eins og hann sé enn á lífi.<ref>Catholic Encyclopedia</ref> Bremen var mikilvæg verslunarborg og þaðan fóru skip, kaupmenn og trúboðar víða um Norður-Evrópu. Erkibiskupsdæmið í Hamborg var í þrjú hundruð ár (um 834–1560) helgað því að snúa norrænum og slavnesku þjóðum til kristni og hafði því lögsögu yfir öllum trúboðum í Norðurlöndum, [[Rússland|Norðvestur-Rússlandi]], [[Ísland|Íslandi]] og [[Grænland|Grænlandi]]. Eftir að danskir víkingar höfðu rænt og rupplað og brennt Hamborgar bæ 845 hafði erkibiskupsdæmið verið sameinað biskupsdæminu í Bremen. Sérstakt erkibiskupsdæmi var stofnað í Lundi árið 1105 fyrir Norðurlöndin, Ísland og Grænland, sem hafði lengi verið ósk konungana í Svíþjóð og Danmörku að snúa baki við þýskum yfirráðum. ==Gesta== ''Gesta Hammaburgensis Ecclesiae Pontificum'' samanstendur af fjórum bindum eða bókum (og formála og eftirmála), þar af eru fyrstu þrjú aðallega um sögu og það síðasta um landafræði og siði. Fyrsta gerð verksins var fullskráð á árunum 1075–1076 og en Adam hélt áfram að endurskoða og umskrifa verkið þar til hann lést á níunda áratugi 11. aldar. Fyrsta bindið segir frá sögu kirkjunnar í Hamborg og Bremen og trúboðsstarfsins í norðri allt frá árinu 788. Þetta bindi er mikilvægasta ritaða heimildin um Norðurlönd allt fram á 13. öld. Annað bindi fjallar um þýska sögu á árunum 940 til 1045. Þriðja bókin fjallar um ævisögu og verk Adalberts erkibiskups er talin hafa fat mikil áhrif á ritu ævisagna á miðöldum. Sennilegt er talið að Adam hafi lokið skráningu fjórða bindisins, Descriptio insularum Aquilonis, 1075 og en það bindi fjallar um landafræði, þjóðir og siði í norðri, og ekki síst um árangur kristniboðs þar. Adam miklaði hlutverk erkibiskupsdæmisins í Hamborg í nýlegri kristnitöku íbúa Norðurlanda. Tilgangur verksins var ef til vill að hvetja og leiðbeina trúboðum með upplýsingum um þessi lönd. Þrátt fyrir að mikið af þeim byggja á fordómum og misskilningi þá er verkið ein mikilvægasta heimildin um Norðurlöndin fyrir kristni. Verkið er einnig fyrsta evrópska heimildin þar sem talað er um [[Vínland]] sem öldum síðar var þekkt sem [[Ameríka]]. ===Heimildir Adams=== Adam notaði fjölda heimilda fyrir utan frásögur Sveins konungs. Adam notaði fremur ævisögur en króníkur og annála. Hann hafði aðgang að ævisögum margra trúboða í kirkjubókasafninu í Bremen, til dæmis [[Ansgar|Ansgars]], Liudgers, Radbods, Rimberts, Willehads og Willibrords sem allir höfðu boðað kristna trú í norðuhluta Evrópu. Hann notaðist einnig við ''Ævisögu Karlamagnúsar'' (''Vita Karoli Magni)'' eftir Einhard auk fjölda annara sögulegra heimilda, Historia Francorum, Annals of Fulda, Annals of Corbie, Chronicon Suevicum universale og Regino Prumiensis. Þrjár heimildir sem hann vitnar í virðast vera týndar: ''Annales Caesarum'', ''Gesta Francorum'' og ''Gesta Anglorum''.<ref> Tschan, Francis J., ritst. (2002) [1959]. ''Adam of Bremen: History of the Archbishops of Hamburg-Bremen'' (2. útgáfa) New York: Columbia University Press. ISBN 0231125755</ref> Adam hafði einnig aðgang að bréfum og sáttmálum, bæði frá [[páfi|páfa]] og keisara [[Heilaga rómverska ríkið|hins Heilaga rómverska ríkis]]. Auk þess hafði hann aðgang að bréfum frá trúboðum og prestum á Norðurlöndum. ===Framhald verksins=== Eftir að Adam hafði skrifa verkið hélt hann áfram að bæta við upplýsingum. Það síðasta sem hann nokkuð örugglega bætti við lýsir atburðum sem áttu sér stað í Svíþjóð árið 1080. Um 20 handrit og handritabrot hafa varðveist, en ekki frumritið sem Liemar erkibiskup fékk. Elsta varðveitta handritið án spássíugreina var skráð um ár 1200. Elsta handritaafritið með spássíugreinum var skráð um 1100 og í því eru hlutur úr annarri og allri fjórðu bókinni.<ref> ''Adam av Bremen: Beretningen om Hamburg stift'' (bls. 14-15), Forlaget Aschehoug, Oslo 1993, ISBN 82-03-20028-1</ref> Verk Adams var á miðöldum aðalheimildin um Norðurlönd á tímum [[Víkingar|víkinga]] og var mikið notað af Saxo Grammaticus og þeim sem rituðu [[Íslendingasögurnar]]. Þegar fram leið hvarf verkið að miklu af sjónarsviði þar sem sagnfræðingar völdu fremur frásagnarlist Saxo og Íslendingasagnana. Á síðari tímum hefur verk Adams á nýju orðið mikilvæg heimild, ekki síst sem heimild um forn rit sem nú eru glötuð en sem hann nefnir. Hann er ekki síst dæmi um ævisöguritun á miðöldum og þeirri bókmenntategund sem kölluð er gesta („verk“), þ.e. afrek einstaklinga.<ref>''Adam av Bremen: Beretningen om Hamburg stift'' (bls. 19)</ref> ==Sagnabrot um íbúa norðursins== [[Mynd:Figure-3-even-myths-may-contain-grain-of-truth-like-the.jpg|upright=1.4| thumb|Kort af löndum og eyjum í norðri, byggt á textanum í ''Descriptio insularum aquilonis'']] Mikið af þeim upplýsingum sem Adam frá Bremen safnaði um Norðurlönd komu frá Sveini konungi og kristnum trúboðum. Hér neðan eru bútar úr fjórðu bókinni ''Descriptio insularum aquilonis'', [https://web.archive.org/web/20050207105412/http://hbar.phys.msu.su/gorm/chrons/bremen.htm#descrip hér má lesa allan textann á latínu.] ===Danir=== Að sögn Adams höfðu Danir safnað miklum auði með sjóránum og væringi. “''Því sjóræningjarnir sjálfir, sem þeir kalla víkinga'' <nowiki>[Wichingos]</nowiki>, ''greiða skatt til danska konungsins, svo að þeim verði leyft að ræna útlendinga, en misnotuðu einnig leyfi konungs gegn sínum eigin; svo mikið að þeir treysta ekki hvor öðrum og ef einhver tekur nágranna sinn til fanga, er hann miskunnarlaust seldur sem þræll, annað hvort vini eða ókunnugum. Danir hafa margt annað, bæði í lögum og siðferði, sem stríðir gegn réttlæti og góðvild; sem ég mun ekki telja upp hér.''” <ref>Descriptio ... Kap. 6</ref> Hann nefnir einnig að “''konur eru seldar þegar í stað ef þeim hefði verið nauðgað, en ef karlmenn eru sakaðir um landráð eða gripnir glóðvolgir með eitthvað annað ólöglegt, þá vilja þeir frekar vera hálshöggnir en húðstrýktir. Þeir þekkja enga aðra refsingu en öxi og þrældóm, og jafnvel þegar maður er dæmdur, þá er það talið heiður að vera glaður, því grátur, kvartanir og önnur merki um iðrun, sem við teljum rétt, en Dönum finnst það svo mikil andstyggð að það er ekki einu sinni leyfilegt að gráta yfir syndum sínum eða yfir látnum ættingjum''.”<ref>Descriptio ... Kap. 6</ref> ===Svía=== „''Svía skortir engan auð nema stoltið sem við elskum eða öllu heldur dáum. Allt það sem tengist tómum hégóma, svo sem gull, silfur, gæða hestum, bjóra og marðarskinnum, hlutum sem fólk hjá okkur dýrkar, virða þeir ekkert. Það er aðeins í tengslum við konur sem þeir þekkja enga hófsemi: hver og einn á tvær eða þrjár konur á sama tíma, eftir því sem þeir hafa efni á, en þeir sem eru ríkir eða höfðingjar eiga ótaldar.'' ''Synir fæddir í slíku hjónabandi eru taldir lögmætir. Hins vegar er dauðarefsingin fyrir þann sem hefur samræði við konu náunga síns eða nauðgar mey eða rænir eignum náunga síns eða slasar hann. Þótt Norðmenn séu þekktir fyrir gestrisni sína eru Svíar feti framar. Þeir telja það mesta skömm að neita ferðamanni um gestrisni og það er hörð samkeppni um hver telst helst verðugur að taka á móti gestinum. Þessi gestrisni er sýnd á allan mögulegan hátt og svo lengi sem gesturinn óskar er honum boðið til eins af vina gestgjafans hver á fætur öðrum. Þessir góðu eiginleikar eru meðal siða þeirra''. <ref>Descriptio ... Kap. 21</ref> ''Svíar eru margir afburðamenn í styrk og vopnum og eru einnig bestu stríðsmenn bæði á hestum og skipum. Þess vegna virðast þeir hafa vald til að halda uppi reglu meðal hinna norrænu þjóða, það sem þeir hafa lofað sameiginlega, verður konungurinn að staðfesta, nema ef skoðun hans virðist betri, sem þeir fylgja því stundum treglega. Á friðartímum hentar þeim að vera jafningjar á þennan hátt, en í stríði hlýða þeir í blindni konung eða þeim sem hann setur yfir þá sem hæfastan''.“ „''Ef þeir lenda hins vegar í neyð í bardaga, ákalla þeir einn af hinum mörgu guðum sem þeir dýrka til hjálpar; eftir sigur eru þeir honum hollir þaðan í frá og kjósa hann fremur en aðra''.“ <ref>Descriptio ... Kap. 22</ref> === Norðmenn === „''Þeir láta sér nægja það sem þeir fá af búfénaði sínum, nota mjólk til matar og ull til klæða. Þess vegna elur landið upp marga hugrakka stríðsmenn, sem ráðast oftar á aðra en ráðist er á þá. Þeir hafa góð samskipti við Svía, en stundum ger þeir árásir ráðast á Dani, sem eru jafn fátækir og þeir. Þeir eru líka sparsamir og leggja mikla áherslu á einfaldleika og hófsemi bæði í matarvenjum og siðum''.<ref>Descriptio ... Kap. 30</ref> ''Víða í Noregi og Svíþjóð eru búfjárbændur taldir virðulegir einstaklingar, sem lifa eftir siðum ættfeðranna og af erfiði handa sinna''. “ ... „''Allir sem nú búa í Noregi eru mjög kristnir, nema þeir sem eru langt í norðri við hina þröngu landræmu við hafið. Þeir eru sagðir vera mjög fjölkunnigir og svo öflugir í töfrum og göldrum að þeir viti hvað einstaklingar um allan heim eru að gera. Þá draga þeir einnig stóra hvali að ströndum með öflugum særingum og margt annað sem sagt er frá um galdramenn í Ritningunni eiga þeir auðvelt með. Í hrjóstrugustu háfjöllunum hef ég heyrt sagt að konur séu skeggjaðar, en skógardýr sjást sjaldan. Þeir klæðast villidýraskinnum, og þegar þeir tala sín á milli er sagt að það sé líkara að þeir gnísti tönnum frekar en að mæla orð, svo að fólkið í kringum þá skilur þau varla''.“<ref>Descriptio ... Kap. 31</ref> „''Höfuðborg Norðmanna er Þrándheimur,'' <nowiki>[Trondhemis]</nowiki> ''þar sem nú eru margar kirkjur. …. Þar liggur lík hins blessaða konungs og píslarvotts Ólafs. Mikil lækningarkraftaverk fylgja gröf hans, svo að þangað streymir fólk frá fjarlægum svæðum til fá hjálp frá dýrlingnum. Annað hvort er siglt frá Álaborg eða Vendel í Danmörku, … eða farin landleið frá frá Skáni'' <nowiki>[Sconia]</nowiki> ''til Þrándheims, en hún er erfiði yfir fjöllin og full af hættum þess vegna forðast ferðalangar hana''.“<ref>Descriptio ... Kap. 32</ref> ===Samar=== „''Milli Norðmanna og Svía búa Vermalandmenn og Finnar, og fleiri; sem nú eru allir kristnir og leita til kirkjunnar í Skaraborg. Á landamærum Svía eða Norðmanna í norðri búa Skriðfinnarnir'' [Scritefini], ''sem sagt að að villidýrin forðist.''“<ref>Descriptio ... Kap. 24</ref> „''Skriðfinnarnir geta ekki lifað án kuldans í snjónum, þeir hlaupa hraðar gegnum dýpsta snjó en villidýr í flugi''.“<ref>Descriptio ... Kap. 31</ref> Skriðfinnar voru án efa Samar og ástæðan fyrir hraða þeirra yfir snjóin var að þeir renndu á skíðum.<ref>Fjellström, Phebe (1986). Samernas samhälle i tradition och nutid: [Lappish society in tradition and the present day] (2. uppl.). Stockholm: Norstedt. Libris 8345682. ISBN 91-1-863632-2</ref> ===Kvenir og kvennalandið=== Í bók Adams er [[Finnland]] kallað ''Terra feminarum'', sem þýðir „land kvenna“ á latínu.<ref>Descriptio ... Kap. 19.</ref >Þetta hefur mögulega vera misstúlkun á því sem nú heitir ''Kvenland'' á norsku og ''Kvänland'' á sænsku og en hét ''Cwēnaland'' á [[Fornnorræna|fornnorrænu]]. Þessi hugmynd um „land kvenna“ er grundvöllur þjóðsöguna um „land Amasónanna“ í norðri.<ref>[https://www.uppslagsverket.fi/sv/sok/view-170045-AdamAvBremen Adam av Bremen] i Uppslagsverket Finland (2012). CC-BY-SA 4.0</ref><ref> Valtonen, Irmeli (2008). The North in the Old English Orosius. Helsinki: Société néophilologique. pp. 386–393. ISBN 978-951-9040-29-5.</ref> ===Ísland og Íslendingar=== „''Thule er langt út í miðju hafinu og lítið þekkt, segja þeir. Sagt er að engin nótt sé á sumarsólstöðum á Thule og á vetrarsólstöðum er enginn dagur. Eyjan Thule kallast nú Ísland, sökum þess að þar liggur ís á hafinu, og verður hann þar svo svartur og þurr af elli, að hann brennur. Eyjan mjög stór, svo að þar búa margir þjóðir sem lifa aðeins á afkvæmum nautgripa'' <nowiki>[hér hlýtur að vera átt við sauðfé]</nowiki><ref>Tatjana N. Jackson (2022). ''The Far North in the Eyes of Adam of Bremen and the Anonymous Author of the Historia Norwegie''. Í The Global North, ritstj. Carol Symes. Arc Humanities Press. ISBN: 9781641894906 DOI: https://doi.org/10.1017/9781641894906</ref> ''og safna reyfum þeirra; þar er engin uppskera og mjög lítill um tré, þess vegna búa þeir í neðanjarðarhellum og njóta sameiginlegs þaks og rúms með gripum sínum. Þeir lifa erfiðu en einföldu og hamingjuríku lífi á því sem náttúran hafi upp á bjóða og óska einskis annars. Þeir geta glaðir sagt með postulanum: „Þar sem við höfum mat og klæði, skulum við láta okkur nægja það.“ Fjöll þeirra eru hafa þeir fyrir borgir og uppsprettur hafa þeir sér til ánægju''.… ''Siðir þeirra einkennast af mörgu, en það helsta er kærleikur, sem leiðir til þessa að allt er sameiginlegt bæði fyrir nýkomna og innfædda. Þeir hafa biskup sinn sem konung og allt fólkið fylgir vilja hans. Það sem hann staðfestir að sé frá Guði, og frá ritningunum og einnig frá siðum annarra þjóða, það verða lög þeirra''.“<ref>Descriptio ... Kap. 35</ref> ===Grænland=== „''Einnig eru margar aðrar eyjar í hafinu, ekki síst Grænland, sem liggur djúpt í hafi andstætt Svíþjóðarfjöllum eða Ripheanfjöll''.<ref>Í grísk-rómverskri landafræði voru Rifeafjöllin ([[Forngríska|forngríska]]: Ῥιπαῖα ὄρη; latína: ''Rhipaei'' eða ''Riphaei montes'') talinn fjallgarður fyrir norðan Evrasíu. Nafn fjallanna er líklega dregið af forngrísku: ῥιπή („vindhviða“). Rifeafjöllin voru oft talin norðurmörk hins þekkta heims. Þess vegna lýstu klassískir og miðalda rithöfundar þeim sem afar köldum og þöktum af snjó.</ref> ''Til þessarar eyju segja menn að hægt sé að sigla frá ströndum Norðmanna á fimm eða sjö dögum, eins og til Íslands. Fólkið þar er blágrænt eins og sjórinn; og þaðan fékk landið nafniðt. Þeir lifa svipuðu lífi og Íslendingar, nema að það eru grimmilega ráðist á þá og þeir rændir af fjandsamlegum sjóræningjum og róðrarmönnum. Einnig er sagt að kristni hafi nýlega breiðst út til þeirra''.“ <ref>Descriptio ... Kap. 36></ref> ===Vínland=== „E''nnfremur sagði hann'' <nowiki>[Það er Sveinn konungur]</nowiki> f''rá annarri eyju sem margir hafa fundið sem kallast Vínland, því þar vex villtur vínviður og gefur af sér frábært vín. Þar er einnig gnægð uppskeru án þess að það sé sáð – þetta er ekki ótrúlegar sögusagnir, heldur staðreynd sem við lærðum af Dönum. Handan við þessa eyju, segir hann, finnst ekkert byggilegt land, allt sem er handan við eyjuna er fullt af hrikalegum ís og gífurlegu myrkri''. “<ref>Descriptio ... Kap. 38</ref> ==Um heiðingja== Ein af meginástæðum þess að Adam ritaði þetta mikla verk voru deilur páfa, keisarveldisins og biskupa og erkibiskupa um stjórn kirkjunnar og yfirráð. En ekki síður deilur Liemar erkibiskups í Hamborg-Bremen og [[Gregoríus 7|Gregoríusar 7]].<ref>Uta-Renate Blumenthal, ''The Investiture Controversy: Church and Monarchy from the Ninth to the Twelfth Century'' (1988), bls. 111.</ref> Páfaveldið vildi auka að mun miðstýringu á kostnað biskupa og erkibiskup Liemar var meðal þeirra sem reyndu að stöðva það. Deilan snérist ekki síst um hver hafði rétt til að velja biskupa og vígja til embættis í svo nefndri [[Skrýðingardeilan|skrýðingardeilu]] (latín: ''Controversia de Investitura''.) Þessar átök náðu einnig til Norðurlanda. Páfaveldið og keisarveldið kepptust um stjórn kirkjunnar í Norðurhluta Evrópu og keisarinn með stuðningi erkibiskupsdæmis Hamborgar-Bremen, krafðist þess að konungsríkin á Norðurlöndum gengust undir vald hans. Valdamenn í norðri voru margi mótfallnir þessu og sérstaklega mikil mótspyrna kom frá sænska konunginum sem studdi páfaveldið. Í þessari valdabaráttu voru andstæðingar oft sakaðir um [[Heiðni|heiðni]], jafnvel þótt augljóst væri að þeir væru [[Kristni|kristnir]]. Lykilhugtökin hér voru trú, ''fides'', sem þýðir trúfesta og hlýðni, ''obedientia'', eins og Gregoríus VII sagði: „''hver sá sem fellur í synd heiðninar'' <nowiki>[paganitas]</nowiki>, ''þótt hann segist vera kristinn, fyrirlítur postullega stólinn''“. Einn af þeim sem varð fyrir barðinu á þessu var erkibiskupinn Liemar frá Hamborg Bremen, en Adam frá Bremen skrifaði verk sitt í þjónustu hans og honum til varnar.<ref> Anders Winroth (2014), ''The conversion of Scandinavia: vikings, merchants, and missionaries in the remaking of Northern Europe'', Yale University Press, bls. 148. ISBN 0300205538</ref> Adam leggur áherslu á mikilvægi erkibiskupdæmis Hamborgar-Bremen í trúboði og kristni Norðurlanda og lýsir þess vegna víða í bókinni hjátrú og grimmd heiðinnar trúar.<ref>Henrik Janson, ''Templum Nobilissimum. Adam av Bremen Uppsalatemplet och konfliktlinjerna i Europa kring år 1075'', Göteborg 1998.</ref> Meðal annars hjá Svíum: [[Mynd:Thor statue transparent.png|thumb|Þór með Mjölni frá Eyrarlandi Öngulsstaðarhreppi í Eyjafirði]] [[Mynd:Frej Rällinge.jpg|thumb|Rällinge styttan frá [[Södermanland]] í [[Svíþjóð]] sem er talin vera af Frey]] „''Nú skulum við segja nokkuð frá hjátrú Svía. Þeir hafa mikið musteri, þar sem heitir [[Uppsalir]] skammt frá frá borginni [[Sigtuna]]. Það er algerlega úr gulli,'' <nowiki>[totum ex auro paratum]</nowiki>, ''helgað þremur voldugum guðum: [[Þór (norræn goðafræði)|Þór]]'' <nowiki>[Thor]</nowiki>, [[Óðinn|''Óðni'']] <nowiki>[Wodan]</nowiki> ''og [[Freyr|Frey]]'' <nowiki>[Fricco]</nowiki>, e''n styttur þeirra stóðu hlið við hlið þannig að Þór, sem er þeirra máttugastur, á sæti í miðjum salnum, en Óðinn situr honum til annarrar handar, en Freyr til hinnar.'' ''Merking þeirra er sem hér segir: „Þór,“ segja þeir, „drottnar í lofti og ræður þrumum og eldingum, vindum og rigningu, heiðríkju og uppskeru.“ Óðinn, það er heiftin'' <nowiki>[id est furor]</nowiki>, ''er dýrkaður sem stríðsguð og gefur mönnum styrk gegn óvinum sínum. Sá þriðji er Freyr, sem veitir dauðlegum'' <nowiki>[mortalibus]</nowiki> ''mönnum frið, ánægju og frjósemi. Risastór getnaðarlimur'' <nowiki>[cum ingenti priapo]</nowiki> ''er á styttu hans. Stytta Óðins sýnir hann vopnaðan eins og við höfum sýnt [[Mars (guð)|guðin Mars]]'' <nowiki>[sicut nostri Martem solent]</nowiki> ''en Þór hefur veldissprota og virðist þannig líkja eftir [[Júpíter (guð)|Júpíter]]'' <nowiki>[Iovem sceptro imitans]</nowiki>.“<ref>Descriptio ... Kap. 26</ref> „''Prestar þeirra færa guðunum fórnir allt eftir eiginleikum þeirra. Ef plága og hungursneyð ógnar eru færðar fórnir til Þórs, ef stríð ógnar, til Óðins, ef brúðkaup á að fara fram, til Freys.'' ''Það er einnig venja að halda sameiginlega hátíð allra héraða Svíþjóðar í Uppsölum á níu ára fresti. Enginn fær undanþágu frá þátttöku. Konungar og alþýða senda gjafir sínar Uppsala, og það sem er grimmari en nokkur refsing, er að þeir sem þegar hafa tekið upp kristni þurfa að endurleysa sig frá þeim með helgiathöfnum. Slík er þá fórnin. Í þessari athöfn voru níu karlkyns dýr af hverri tegund fórnað og blóð þeirra friðaði guðina. Líkin eru síðan hengd upp í lund sem er við hliðina á musterinu. Heiðingjarnir telja þennan lund heilagan og hvert tré í honum er talið vera guðlegt vegna dauða og rotnunar þeirra sem var fórnað. Þar eru hundar og hestar hengdir upp með mönnum, en kristinn maður sagði mér að hann hafi séð lík þeirra hanga þar saman. Þessi fórnarathöfn fer fram um vorjafndægur''. “ <ref>Descriptio ... Kap. 27</ref> Mikið hefur verið skrifað um þessa lýsingu Adams, bæði á hofinu í Uppsölum og á manna og dýrafórnum, og margir fræðimenn hafa dregið í efa sannleiksgildi þess. <ref> Nell Andersson (2019). ''Uppsalatemplet – myt eller verklighet? En diskursanalys över debatten kring Adam av Bremens tempelskildring''. Lunds Universitet</ref><ref>Hansson, M. (2024). ''Från fornnordisk tro till reformation: gravar, kristnande och kyrkobygge (ca 600-1658)''. I P. Carelli, A. Häggström, L. Malmgren, & L. Åkesson (Red.), Blekinges historia : band I (s. 245-277). Blekinge museum.</ref><ref>Sundqvist, O. (2017) ''The Temple, the Tree and the Well: A Topos or Cosmic Symbolism at Cultic Sites in Pre-Christian Northern Europe?'' I Hermann, P., Mitchell, S. A., Schjödt, J. P., Rose, A. J. (red.) (2017) ''Old Norse Mythology – Comparative Perspectives''. Cambridge: The Milman Parry Collection of Oral Litterature, Harvard University.</ref> ===Lokaorð Adams=== Adam líkur bókinni með því að undirstrika mikilvægi erkibiskupsdæmis Hamborgar-Bremen í kristni Norðurlanda: „''Það sem við höfum lært um eðli norðursvæðanna er mjög til heiðurs hinni heilögu kirkju í Hamborg, sem með gjöf guðlegrar guðrækni hefur snúið óteljandi fjölda fólks til kristni. ...'' ''Sjáið þessa grimmu þjóðir Dana, Norðmanna og Svía, ... Sjáið þetta sjóræningjafólk, sem eitt sinn lögði öll héruð Gallíu og Þýskalands í rúst, er nú ánægð með sín eigin landamæri og segja með postulanum: „Við höfum enga varanlega borg hér, en við bíðum einnar sem mun koma“ Sjáið hvernig þetta hræðilega land hefur snúist sem áður var alltaf ófögnuður vegna skurðgoðadýrkuna''r''.“<ref>Descriptio ... Kap. 42</ref>'' == Tilvísanir == {{reflist}} == Ítarefni== * Bartusik, Grzegorz; Biskup, Radosław; Morawiec, Jakub, eds. (2022). Adam of Bremen's Gesta Hammaburgensis Ecclesiae Pontificum: Origins, Reception and Significance. Studies in Medieval History and Culture. London: Routledge. doi:10.4324/9781003223030. ISBN 9781003223030. * [http://www.kb.dk/permalink/2006/manus/345/eng/ Konunglega bókasfnið í kaupmannahöfn, Handrit NKS 1463 2°] * Adamus Bremensis [https://www.intratext.com/IXT/LAT0975/_P63.HTM Gesta Hammaburgensis Ecclesiae Pontificum], öll bókin aågengileg á latínu.] [[Flokkur:Fólk dáið á 11. öld]] [[Flokkur:Þýskir sagnfræðingar]] [[Flokkur:Saga Norðurlanda]] [[Flokkur:Hamborg]] [[Flokkur:Bremen]] bk9dwvw2xqu2e2dz38ye71zw2bgg7kh 0 191092 1964110 2026-05-24T12:21:02Z Alvaldi 71791 Bjó til síðu með „{{Infobox basketball club | color1 = | color2 = | color3 = | name = Chicago American Gears | logo = | leagues = | founded = c.1943 | folded = 1947 | history = '''Chicago American Gears'''<br>1944–1947 ([[National Basketball League (Bandaríkin)|NBL]])<br>1947 ([[Professional Basketball League of America|PBLA]]) | arena = International Amphitheatre | location = [[Chicago, Illinois]], Bandaríkin | colors = | championships = '''NBL: 1''' (1947) |owner...“ 1964110 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball club | color1 = | color2 = | color3 = | name = Chicago American Gears | logo = | leagues = | founded = c.1943 | folded = 1947 | history = '''Chicago American Gears'''<br>1944–1947 ([[National Basketball League (Bandaríkin)|NBL]])<br>1947 ([[Professional Basketball League of America|PBLA]]) | arena = International Amphitheatre | location = [[Chicago, Illinois]], Bandaríkin | colors = | championships = '''NBL: 1''' (1947) |owner=Maurice White |capacity=9.000 }} '''Chicago American Gears''' var bandarískt atvinnumannalið í körfuknattleik sem lék í [[National Basketball League (Bandaríkin)|NBL]]-deildinni frá 1944 til 1947 og í [[Professional Basketball League of America]] (PBLA) árið 1947 eftir að hafa yfirgefið NBL. Liðið er þekktast fyrir veru [[George Mikan]] hjá liðinu en hann leiddu það til sigurs í NBL-deildinni árið 1947. Liðið var nefnt eftir American Gear & Manufacturing Company en eigandi beggja var Maurice White.<ref>{{cite book|last=Nelson|first=Murry R.|title=The National Basketball League: A History, 1935–1949|year=2009|publisher=McFarland & Company, Inc., Publishers|isbn=978-0-7864-4006-1}}, p. 131</ref><ref name="chicago1st">{{cite news |last1=Hirsley |first1=Michael |title=Chicago's 1st NBA dynasty never got into Gear|url=https://www.chicagotribune.com/1997/10/13/chicagos-1st-nba-dynasty-never-got-into-gear/ |work=Chicago Tribune |date=13 October 1997}}</ref> Eftir að hafa unnið NBL titilinn árið 1947 stofnaði White PBLA-deildina. Deildin lenti strax í fjárhagslegum erfiðleikum og eftir að Gears hafði byrjaði tímabilið 8-0 fór lagði deildin upp laupana. White reyndi að ganga aftur en í NBL deildina en var hafnað og lagðist liðið af í kjölfarið. ==Tilvísanir== {{reflist}} ==Heimildir== *{{cite book | last = Triptow | first = Richard F. | year = 1997 | language = en | title = The Dynasty That Never Was: Chicago's First Professional Basketball Champions, the American Gears | publisher = | isbn = 978-0965928007 | ref ={{sfnRef|Triptow}} }} *{{cite book | last = Nelson | first = Murry R. | year = 2009 | language = en | title = The National Basketball League: A History, 1935-1949 | publisher = [[McFarland & Company]] | isbn = 9780786453610 | ref ={{sfnRef|Nelson}} }} {{s|1943}} [[Flokkur:Bandarísk körfuknattleiksfélög]] [[Flokkur:Íþróttalið frá Chicago]] [[Flokkur:NBL (Bandaríkin) lið]] gfqu3x1vpqct7pwqivrf8u4688yyfa3 14 191093 1964111 2026-05-24T12:21:49Z Alvaldi 71791 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Bandarísk körfuknattleiksfélög]]“ 1964111 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Bandarísk körfuknattleiksfélög]] leqr3jito64aabcr5hht1tf0ryqkopg 0 191094 1964144 2026-05-24T20:49:51Z Akigka 183 Bjó til síðu með „{{ár nav|-15}} '''15 f.Kr.''' var 85. ár 1. aldar f.Kr. og [[almennt ár]] eða [[hlaupár]], samkvæmt [[júlíska tímatalið|júlíska tímatalinu]]. Í [[Rómaveldi]] var það þekkt sem „ræðismannsár Drúsusar og Písós“, eða sem árið 739 ''[[ab urbe condita]]''. Árið hefur verið þekkt sem 15 f.Kr. síðan á miðöldum þegar [[Anno Domin]]-tímatalið var tekið upp. == Atburðir == * Rómverjar lögðu undir sig ættbálkabandalagið R...“ 1964144 wikitext text/x-wiki {{ár nav|-15}} '''15 f.Kr.''' var 85. ár 1. aldar f.Kr. og [[almennt ár]] eða [[hlaupár]], samkvæmt [[júlíska tímatalið|júlíska tímatalinu]]. Í [[Rómaveldi]] var það þekkt sem „ræðismannsár Drúsusar og Písós“, eða sem árið 739 ''[[ab urbe condita]]''. Árið hefur verið þekkt sem 15 f.Kr. síðan á miðöldum þegar [[Anno Domin]]-tímatalið var tekið upp. == Atburðir == * Rómverjar lögðu undir sig ættbálkabandalagið [[Raeti]] í [[Alpafjöll]]um og stofnuðu [[rómverskt skattland|skattlandið]] [[Raetia]] með höfuðborgina Curia (nú [[Chur]] í Sviss). == Fædd == * [[24. maí]] - [[Germanicus]], rómverskur herforingi (d. [[19]]). * [[Phaedrus]], dæmisagnahöfundur (d. um 50). == Dáin == [[Flokkur:15 f.Kr.]] [[Flokkur:20-11 f.Kr.]] 2aux59dy2pozsjvsf6x6xbminjol21t 1964145 1964144 2026-05-24T20:51:29Z Akigka 183 1964145 wikitext text/x-wiki {{ár nav|-15}} '''15 f.Kr.''' var 85. ár 1. aldar f.Kr. og [[almennt ár]] eða [[hlaupár]], samkvæmt [[júlíska tímatalið|júlíska tímatalinu]]. Í [[Rómaveldi]] var það þekkt sem „ræðismannsár Drúsusar og Písós“, eða sem árið 739 ''[[ab urbe condita]]''. Árið hefur verið þekkt sem 15 f.Kr. síðan á miðöldum þegar [[Anno Domini]]-tímatalið var tekið upp. == Atburðir == * Rómverjar lögðu undir sig ættbálkabandalagið [[Raeti]] í [[Alpafjöll]]um og stofnuðu [[rómverskt skattland|skattlandið]] [[Raetia]] með höfuðborgina Curia (nú [[Chur]] í Sviss). == Fædd == * [[24. maí]] - [[Germanicus]], rómverskur herforingi (d. [[19]]). * [[Phaedrus]], dæmisagnahöfundur (d. um 50). == Dáin == [[Flokkur:15 f.Kr.]] [[Flokkur:20-11 f.Kr.]] dhppeff5ymt5y3hnp63m64lm2gjkn5b 0 191095 1964155 2026-05-24T21:51:22Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Maximilien Robespierre]] 1964155 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Maximilien Robespierre]] 6wrv0lzkcnjmbj4iqogs3urtc840t6p 1 191097 1964173 2026-05-25T01:37:32Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}}“ 1964173 wikitext text/x-wiki {{Æviágrip lifandi fólks}} b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up 2 191098 1964191 2026-05-25T08:27:06Z MyraMidnight 41218 Bjó til síðu með „Sandkastalinn minn stendur hér“ 1964191 wikitext text/x-wiki Sandkastalinn minn stendur hér 2wve3o2dfke49iulzru1jjvc0cpzgkt