Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 687 1964881 1964821 2026-05-30T18:38:47Z WikiBayer 64992 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/Dr-Andr888|Dr-Andr888]] ([[User talk:Dr-Andr888|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:SchlurcherBot|SchlurcherBot]] 1954286 wikitext text/x-wiki <!-- {{líðandi stund}} {{About|the country of Russia|the ongoing conflict|2022 Russian invasion of Ukraine|other uses|Russie (disambiguation)}} --> {{um|Rússland|stríðsástandið þar|Innrás Rússa í Úkraínu 2022–}} {{Land |nafn = Rússneska sambandsríkið |nafn_á_frummáli = Российская Федерация |nafn_í_eignarfalli = Rússlands |fáni = Flag of Russia.svg |skjaldarmerki = Coat of Arms of the Russian Federation.svg |staðsetningarkort = Russian Federation (orthographic projection).svg |tungumál = [[Rússneska]] (ásamt ýmsum öðrum tungumálum í einstökum héruðum) |höfuðborg = [[Moskva]] |stjórnarfar = [[Sambandslýðveldi]] |titill_leiðtoga1 = [[Forseti Rússlands|Forseti]] |titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Rússlands|Forsætisráðherra]] |nafn_leiðtoga1 = [[Vladímír Pútín]] |nafn_leiðtoga2 = [[Míkhaíl Míshústín]] |staða=Sjálfstæði |staða_athugasemd=við hrun [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]] |atburður1=Yfirlýst |dagsetning1=[[12. júní]] [[1990]] |atburður2=Viðurkennt |dagsetning2=[[25. desember]] [[1991]] |stærðarsæti = 1 |flatarmál = 17.098.246 |hlutfall_vatns = 13 |mannfjöldaár = 2021 |mannfjöldasæti = 9 |fólksfjöldi = 146.171.015 |íbúar_á_ferkílómetra = 8,4 |VLF_ár = 2021 |VLF = 4.328 |VLF_sæti = 6 |VLF_á_mann = 29.485 |VLF_á_mann_sæti = 50 |VÞL_ár = 2019 |VÞL = {{hækkun}} 0.824 |VÞL_sæti = 52 |gjaldmiðill = [[Rússnesk rúbla|Rúbla]] (RUB) |tímabelti = [[UTC]]+3 til +12 |þjóðsöngur = [[Sálmur rússneska sambandsins]] |tld = ru |símakóði = 7 |}} '''Rússland''' ([[rússneska]]: ''Росси́я'', umritun: ''Rossíja''), formlegt heiti '''Rússneska sambandsríkið''' ([[rússneska]]: ''Росси́йская Федера́ция'', umritun: ''Rossíjskaja federatsíja''), er víðfeðmt land í [[Austur-Evrópa|Austur-Evrópu]] og [[Norður-Asía|Norður-Asíu]]. Landið er það langstærsta að flatarmáli í heiminum, yfir 17 milljón ferkílómetrar, nær yfir 11 [[tímabelti]] og þekur 8. hluta af þurrlendi Jarðarinnar. Það er nánast tvöfalt stærra en Kanada sem er næststærst. Rússland á landamæri að 16 öðrum ríkjum. Landið er einnig það níunda fjölmennasta í heiminum og fjölmennasta Evrópulandið. Höfuðborgin, [[Moskva]], er stærsta borg Evrópu. Önnur stærsta borg landsins er [[Sankti Pétursborg]]. [[Rússar]] eru fjölmennasti hópur [[Slavar|Slava]] og [[rússneska]] er það [[slavnesk mál|slavneska mál]] sem hefur langflesta málhafa. [[Austur-Slavar]] komu fram á sjónarsviðið sem sérstök Evrópuþjóð milli 3. og 8. aldar. Á 9. öld stofnuðu norrænir víkingar [[Garðaríki]] í kringum borgirnar [[Hólmgarður|Hólmgarð]] (Novgorod) og [[Kænugarður|Kænugarð]] (Kyjív). Árið 988 tók Garðaríki upp [[Gríska rétttrúnaðarkirkjan|grískan rétttrúnað]] undir áhrifum frá [[Austrómverska ríkið|Austrómverska ríkinu]]. [[Býsantíum]] hafði mikil menningarleg áhrif á Rússland næstu aldirnar. Garðaríki tók að leysast upp á 12. öld og furstadæmin urðu að skattlöndum [[Mongólar|Mongóla]] eftir að þeir réðust á þau á 13. öld. [[Stórhertogadæmið Moskva]] efldist á 15. öld og lagði undir sig norðurhluta hins forna Gaðraríkis. [[Ívan grimmi]] tók upp titillinn [[tsar]] ([[keisari]]) og stofnaði [[Rússneska keisaradæmið]] á 16. öld. Með landkönnun og landvinningum um alla Asíu varð Rússaveldi þriðja stærsta heimsveldi sögunnar. Eftir [[Rússneska byltingin|rússnesku byltinguna]] varð Rússland [[Sovétlýðveldið Rússland|mikilvægasta sambandslýðveldi]] [[Sovétríkin|Sovétríkjanna]]. Landið átti stóran þátt í sigri [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|Bandamanna]] í [[síðari heimsstyrjöld]] og varð [[risaveldi]] sem keppti við [[Bandaríkin]] um alþjóðleg áhrif á tímum [[Kalda stríðið|kalda stríðsins]]. Eftir [[upplausn Sovétríkjanna]] árið [[1991]] fékk Rússland sjálfstæði sem sambandsríki. Eftir [[stjórnarskrárkreppan í Rússlandi 1993|stjórnarskrárkreppuna 1993]] varð landið í auknum mæli að [[forsetaræði]]. [[Vladímír Pútín]] hefur haft þar mest völd frá aldamótunum [[2000]]. Ríkisstjórn hans hefur verið sökuð um [[alræði]]stilburði, [[mannréttindabrot]] og [[spilling]]u. Pútín tilkynnti sérstaka hernaðaraðgerð til að afvopna og afnasistavæða Úkraínu í febrúar 2022, og bannar að nota orðið stríð yfir það (og þúsundum mótmælenda sem nota það orð hafa verið stungið í fangelsi fyrir það og Rússland skilgreint [[Facebook]] (og Meta, fyrirtækið sem á Facebook og Instagram) sem öfgasamtök <ref>{{Cite web |date=2022-03-21 |title=Russian War Report: Meta officially declared “extremist organization” in Russia |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/new-atlanticist/russian-war-report-meta-officially-declared-extremist-organization-in-russia/ |access-date=2022-04-05 |website=Atlantic Council |language=en-US}}</ref>), en alþjóðasamfélagið (þar á meðal Ísland) kallar það stríð og [[innrás Rússa í Úkraínu 2022]]. Rússland er [[stórveldi]] á alþjóðavísu þótt það sé ekki sama [[risaveldi]]ð og Sovétríkin voru áður. Landið situr hátt á [[Vísitala um þróun lífsgæða|Vísitölu um þróun lífsgæða]], þar er [[almenn heilbrigðisþjónusta]] og ókeypis [[háskólamenntun]]. Hagkerfi Rússlands er það 11. stærsta í heimi og það 6. stærsta [[kaupmáttarjöfnuður|kaupmáttarjafnað]]. Rússland er [[kjarnorkuveldi]] sem á mesta safn [[kjarnavopn]]a í heimi og ræður yfir öðrum öflugasta [[her Rússlands|her]] í heimi. Landið er í fjórða sæti yfir fjárveitingar til hermála. Rússland býr yfir miklum [[olíulind|olíu-]] og [[gaslind]]um. Landið á fast sæti í [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna|Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna]], á aðild að [[G20]], [[Samvinnustofnun Sjanghæ]], [[Efnahagssamstarf Asíu- og Kyrrahafsríkjanna|Efnahagssamstarfi Asíu- og Kyrrahafsríkjanna]], [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]], [[Alþjóðlegi fjárfestingarbankinn|Alþjóðlega fjárfestingarbankanum]] og [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni, auk þess að vera leiðandi í [[Samveldi sjálfstæðra ríkja]], [[Sameiginlega öryggissáttmálastofnunin|Sameiginlegu öryggissáttmálastofnuninni]] og [[Evrasíska efnahagssambandið|Evrasíska efnahagssambandinu]]. Rússland er í níunda sæti yfir fjölda [[Heimsminjaskrá UNESCO|heimsminja]]. ==Heiti== Þjóðaheitið [[Rússar]] (Русь ''Rusj'') var upphaflega heiti á [[norræna|norrænum]] mönnum, [[víkingur|víkingum]] frá [[Eystrasalt]]i og [[Væringjar|væringjum]] frá [[Mikligarður|Miklagarði]], sem stofnuðu [[Garðaríki]] í kringum borgirnar [[Hólmgarður|Hólmgarð]] og [[Kænugarður|Kænugarð]] á miðöldum. Orðið er hugsanlega dregið af finnska orðinu ''Ruotsi'' yfir Svía frá [[Roslagen]], skylt sögninni „að róa“. Latneska útgáfan [[Rúþenía]] var algengara heiti yfir lönd [[Austur-Slavar|Austur-Slava]] þar sem nú eru Rússland og Úkraína á Vesturlöndum á miðöldum og síðar. Latneska heitið ''Moscovia'' var líka áfram notað á Vesturlöndum, þótt [[Stórhertogadæmið Moskva]] yrði formlega séð fyrst Stórfurstadæmið Rússland og síðan Keisaradæmið Rússland. Núverandi heiti landsins Россия (''Rossija'') er dregið af gríska heitinu Ρωσσία (''Róssía'') sem var notað í [[Austrómverska ríkið|Austrómverska ríkinu]] yfir Garðaríki. Þessi útgáfa heitisins komst fyrst í notkun á 15. öld eftir að [[Ívan mikli]] hafði sameinað nokkur af fyrrum löndum Garðaríkis og titlaði sig „stórfursta alls Rúsj“. Á 17. öld voru lönd [[kósakkar|kósakka]] þar sem Úkraína er nú kölluð ''Malorossija'' („Litla Rússland“) og löndin við Svartahaf sem Rússar unnu af [[Tyrkjaveldi]] voru kölluð ''Novorossija'' („Nýja Rússland“). Vesturhluti hins forna Garðaríkis varð hluti [[Stórfurstadæmið Litáen|Stórfurstadæmisins Litáens]] og skiptist í [[Hvíta-Rússland]] (austurhluti núverandi Hvíta-Rússlands), [[Svarta-Rússland]] (vesturhluti núverandi Hvíta-Rússlands) og [[Rauða-Rússland]] (vesturhluti núverandi Úkraínu og suðausturhluti núverandi [[Pólland]]s). ==Saga== Þau víðerni sem Rússland nútímans þekur voru áður byggð ýmsum ósamstæðum ættbálkum sem sættu stöðugum innrásum [[Húnar|Húna]], [[Gotar|Gota]] og [[Avarar|Avara]] á milli [[3. öld|þriðju]] og [[6. öld|sjöttu aldar]] eftir Krist. Fram á [[8. öld]] bjuggu [[Skýþar]], [[Íranskar þjóðir|írönsk þjóð]], á gresjunum þar sem nú er sunnanvert Rússland og [[Úkraína]] og vestar bjó [[Tyrkneskar þjóðir|tyrknesk þjóð]], [[Kasarar]] en þessir þjóðflokkar viku fyrir [[Svíþjóð|sænskum]] [[Víkingar|víkingum]] sem kallaðir voru [[Væringjar]] og [[Slavar|Slövum]] sem þá voru teknir að flytjast á svæðið. Væringjar stofnuðu [[Garðaríki]] með höfuðborg í [[Hólmgarður|Hólmgarði]] og runnu síðar saman við slavana sem urðu fljótlega fjölmennasti þjóðflokkurinn þar. Garðaríki stóð í nokkrar aldir og á þeim tíma tengdist það [[Rétttrúnaðarkirkjan|rétttrúnaðarkirkjunni]] og flutti höfuðborg sína til [[Kænugarður|Kænugarðs]] árið [[1169]]. Á þessum tíma var fyrst farið að nota orðin „Rhos“ eða „Russ“, bæði um Væringjana og Slavana. Á [[9. öld|9.]] og [[10. öld]] var þetta ríki hið stærsta í [[Evrópa|Evrópu]] og einnig var það auðugt vegna verslunarsambanda sinna við bæði Evrópu og [[Asía|Asíu]]. Á [[13. öld]] var svæðið illa leikið af innbyrðis deilum sem og innrásum úr austri, bæði af hendi [[Mongólar|Mongóla]] og [[Íslam|íslömskum]], tyrkneskumælandi hirðingjum sem áttu eftir að valda miklum óskunda á svæðinu næstu þrjár aldirnar. Þeir gengu einnig undir nafninu [[Tatarar]] og réðu lögum og lofum í mið- og suðurhluta Rússlands á meðan vesturhluti þess féll undir yfirráð [[Pólsk-litháenska samveldið|Pólsk-litáíska samveldisins]]. Upplausn Garðaríkis leiddi til þess að aðskilnaður varð milli Rússa sem bjuggu norðar og austar og Úkraínumanna og [[Hvíta-Rússland|Hvítrússa]] í vestri og þessi aðskilnaður hefur haldist fram á þennan dag. Norður-Rússland og Hólmgarður nutu einhverrar sjálfstjórnar á valdatíma mongóla og þessi svæði sluppu betur undan þeirri skálmöld sem ríkti annars staðar í landinu. Íbúarnir þar þurftu þó að kljást við [[Þýsku riddararnir|þýska krossfara]] sem reyndu að leggja undir sig svæðið. Líkt og á [[Balkanskagi|Balkanskaga]] og í [[Litla Asía|Litlu Asíu]] varð langvarandi valdaskeið hirðingja til þess að hægja mikið á efnahagslegri og félagslegri þróun landsins. Þrátt fyrir það náðu Rússar að rétta úr kútnum ólíkt býsanska keisaradæminu sem var andlegur leiðtogi þeirra, ráðast gegn óvinum sínum og leggja lönd þeirra undir sig. Eftir að [[Konstantínópel]] féll árið [[1453]] var Rússland eina burðuga kristna ríkið í Austur Evrópu og það gat því litið á sig sem arftaka Austrómverska ríkisins. ===Rússneska keisaradæmið=== Þrátt fyrir að vera enn þá að nafninu til undir yfirráðum Mongóla tók hertogadæmið Moskva að auka áhrif sín og seint á [[14. öld]] losnaði það alveg undan yfirráðum innrásarþjóðanna. [[Ívan grimmi]] sem var fyrsti leiðtoginn sem krýndur var keisari Rússlands hélt útþenslustefnunni áfram og náði nærliggjandi héruðum undir stjórn Moskvu og lagði svo undir sig víðerni Síberíu og Rússneska keisaraveldið varð til. Því næst komst [[Rómanovættin]] til valda, fyrsti keisari hennar var [[Mikael Rómanov]] sem krýndur var [[1613]]. [[Pétur mikli]] ríkti frá [[1689]] til [[1725]] en hann færði Rússland nær Vestur-Evrópu og sótti þangað hugmyndir og menningu til að draga úr áhrifum hirðingjamenningar sem hafði hafði haldið aftur af efnahagslegri framþróun landsins. [[Katrín mikla]] (valdatíð: [[1767]]-[[1796]]) lagði áfram áherslu á þessi atriði og Rússland var nú stórveldi, ekki bara í [[Asía|Asíu]] heldur einnig í [[Evrópa|Evrópu]] þar sem það stóð nú jafnfætis löndum eins og [[England]]i, [[Frakkland]]i og [[Þýskaland]]i. Stöðugur órói var þó viðloðandi meðal ánauðugra bænda og niðurbældra menntamanna og við upphaf [[Fyrri heimsstyrjöld|Fyrri heimsstyrjaldar]] virtist staða þáverandi keisara [[Nikulás 2.|Nikulásar 2.]] og keisaradæmisins vera fremur óviss. Miklir ósigrar rússneska hersins í stríðinu kyntu undir uppþotum í stærri borgum sem að lokum leiddu til þess að Rómanovættinni var steypt af stóli [[1917]] í uppreisn [[Kommúnismi|kommúnista]]. ===Rússneska byltingin og Sovétríkin=== Undir lok þessarar byltingar tók [[Bolsévikar|bolsévika-armur]] Kommúnistaflokksins öll völd undir stjórn [[Vladimir Lenín|Vladímírs Leníns]] og [[Sovétríkin]] voru stofnuð en [[Sovétlýðveldið Rússland|rússneska sovétlýðveldið]] var þungamiðja þeirra. Undir stjórn [[Jósef Stalín|Jósefs Stalíns]] var landið [[iðnvæðing|iðnvætt]] með hraði og [[samyrkjubúskapur]] tekinn upp í landbúnaði, fyrirkomulag sem kostaði tugi milljóna mannslífa. Í valdatíð hans tóku Sovétríkin þátt í [[síðari heimsstyrjöldin]]ni gegn [[Þýskaland]]i en mannfall var geypilegt í stríðinu, bæði meðal hermanna og almennra borgara. Að stríðinu loknu öðluðust Sovétríkin mikil áhrif í Austur-Evrópu og komu þar til valda leppstjórnum kommúnista í mörgum ríkjum og stofnuðu [[Varsjárbandalagið]] með þeim sem beint var gegn [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagi]] [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og bandamanna þeirra en þessi tvö ríki voru nú einu risaveldin í heiminum og börðust um hugmyndafræði, völd og áhrif í [[Kalda stríðið|Kalda stríðinu]] svokallaða sem braust í raun aldrei út í beinum vopnuðum átökum þessara tveggja ríkja en á milli þeirra ríkti [[ógnarjafnvægi]] sem byggði á stórum [[kjarnorkuvopn]]abúrum beggja aðila. Á áratugunum eftir fráfall Stalíns stöðnuðu Sovétríkin efnahagslega og félagslega og reynt var að slaka á kjarnorkuviðbúnaðinum en þeir voru einnig tímabil mikilla afreka hjá Sovéskum vísindamönnum. ===Endalok Sovétríkjanna=== Um miðjan [[1981-1990|9. áratuginn]] kynnti þáverandi leiðtogi Sovétríkjanna, [[Míkhaíl Gorbatsjov]] tillögur sínar ''[[glasnost]]'' (opnun) og ''[[perestroika]]'' (endurskipulagning) í þeim tilgangi að nútímavæða kommúnismann en óviljandi leystu þær úr læðingi öfl sem [[Upplausn Sovétríkjanna|tvístruðu Sovétríkjunum]] í 15 sjálfstæð ríki í desember [[1991]], Rússland langstærst þeirra. Rússland hefur síðan þá verið að reyna að byggja upp [[lýðræði]]slega stjórnunarhætti og [[markaðshagkerfi]] en gengur hægt. Skömmu eftir fall Sovétríkjanna tók að bera á þjóðernisdeilum á meðal sumra þeirra fjölmörgu þjóðernishópa sem búa innan landamæra Rússlands og á stöðum eins og [[Téténía|Téténíu]] og [[Norður-Ossetía|Norður-Ossetíu]] braust út [[skæruhernaður]] sem entist í mörg ár. ==Landfræði== [[File:Russian Federation Relief Map.png|thumb|upright=1.45|[[Landslagskort]] af Rússlandi.]] Rússland nær yfir stóra hluta tveggja heimsálfa, [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]].<ref name="natgeo">{{cite encyclopedia|url=https://kids.nationalgeographic.com/geography/countries/article/russia|title=Russia|work=[[National Geographic Kids]]|access-date=26. maí 2021}}</ref> Landið nær yfir nyrsta hluta [[Evrasía|Evrasíu]] og á fjórðu lengstu strandlengju heims, 37.653 km að lengd.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/coastline/|title=Coastline - The World Factbook|work=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=27. júní 2021|archive-date=2022-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412194038/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/coastline|url-status=dead}}</ref> Rússland er á milli 41. og 82. breiddargráðu norður og 19. lengdargráðu austur og 169. lengdargráðu vestur. Landið er raunar stærra en þrjár heimsálfur: [[Eyjaálfa]], Evrópa og [[Suðurskautslandið]],<ref>{{cite web|url=https://medium.com/@callummtaylor/russia-is-huge-and-thats-about-the-size-of-it-180d99ab4a81|title=Russia is huge, and that's about the size of it.|work=[[Medium (website)|Medium]]|first=Callum|last=Taylor|quote="Russia takes up 17,098,250 square kilometres, roughly one-eighth of the world’s total land mass. That’s larger than the entire continent of Antarctica..."|date=2. apríl 2018|access-date=6. júlí 2021}}</ref> og er um það bil jafnstórt og yfirborð [[Plútó (dvergreikistjarna)|Plútós]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/science/across-the-universe/2015/jul/28/pluto-ten-things-we-now-know-about-the-dwarf-planet|title=Pluto: ten things we now know about the dwarf planet|work=[[The Guardian]]|first=Stuart|last=Clark|quote="Pluto’s diameter is larger than expected at 2,370 kilometres across. This is about two-thirds the size of Earth’s moon, giving Pluto a surface area comparable to Russia."|date=28. júlí 2015|access-date=20. júní 2021}}</ref> Vestasti hluti Rússlands er útlendan [[Kalíníngrad]] við [[Eystrasalt]], sem er um 9.000 km frá austasta hluta landsins, [[Stóra Díómedeseyja|Stóru Díómedeseyju]] í [[Beringssund]]i.<ref name="Geo">{{cite web|url=https://countrystudies.us/russia/22.htm|title=Global Position and Boundaries|last=Glenn E. Curtis (ed.)|year=1998|location=[[Washington, D.C.]]|publisher=Federal Research Division of the [[Library of Congress]]|access-date=8. júlí 2021}}</ref> Í suðurhluta landsins er stór hluti [[Kákasusfjöll|Kákasusfjalla]] með [[Elbrusfjall]]i, sem er hæsti tindur Rússlands í 5.642 metra hæð; [[Altaífjöll]] og [[Sajanfjöll]] er að finna í [[Síbería|Síberíu]]; og [[Austur-Síberíufjöll]] og fjöllin á [[Kamsjatka|Kamtsjatka]] í [[Austurlönd Rússlands|Austurlöndum Rússlands]].<ref name="Topo">{{cite web|url=https://countrystudies.us/russia/23.htm|title=Topography and Drainage|last=Glenn E. Curtis (ed.)|year=1998|location=[[Washington, D.C.]]|publisher=Federal Research Division of the [[Library of Congress]]|access-date=8. júlí 2021}}</ref> [[Úralfjöll]] liggja frá norðri til suðurs í vesturhluta Rússlands og skilgreina mörk Evrópu og Asíu.<ref>{{cite web|url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/87198/the-ural-mountains|title=The Ural Mountains|work=[[NASA Earth Observatory]]|access-date=27. maí 2021}}</ref> Ásamt [[Kanada]] er Rússland annað tveggja landa sem á strönd að þremur [[úthaf|úthöfum]],<ref name="natgeo"/> auk þess að tengjast yfir þrettán randhöfum.<ref name="Geo"/> Helstu eyjar og eyjaklasar Rússlands eru [[Novaja Semlja|Novaja Zemlja]], [[Frans Jósefsland]], [[Severnaja Semlja]], [[Nýju Síberíueyjar|Nýju-Síberíueyjar]], [[Wrangel-eyja]], [[Kúrileyjar]] og [[Sakalín|Sakhalín]].<ref name="Arctic">{{cite web|url=https://www.thearcticinstitute.org/countries/russia/|title=Russia|work=[[The Arctic Institute – Center for Circumpolar Security Studies]]|access-date=27. júní 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.euronews.com/travel/2021/02/24/island-hopping-in-russia-sakhalin-kuril-islands-and-kamchatka-peninsula|title=Island hopping in Russia: Sakhalin, Kuril Islands and Kamchatka Peninsula|work=[[Euronews]]|first=Ziryan|last=Aziz|date=28. febrúar 2020|access-date=27. júní 2021}}</ref> Sundið milli [[Díómedeseyjar|Díómedeseyja]] þar sem landhelgi Rússlands og Bandaríkjanna (Alaska) mætast, er aðeins 3,8 km að breidd,<ref>{{cite web|url=https://www.atlasobscura.com/places/diomede-islands|title=Diomede Islands – Russia|work=[[Atlas Obscura]]|access-date=27 June 2021}}</ref> og eyjan [[Kúnasjír]] (Kúrileyjar) er aðeins 20 km frá [[Hokkaídó]] í [[Japan]]. Í Rússlandi eru yfir 100.000 ár<ref name="natgeo"/> og landið ræður yfir einum mesta vatnsforða heims. Stöðuvötn í Rússlandi geyma um fjórðung ferskvatnsbirgða heims.<ref name="Topo"/> [[Bajkalvatn]] er stærsta stöðuvatn Rússlands. Það er dýpsta, elsta og vatnsmesta stöðuvatn heims<ref name="baikal">{{cite web|title=Lake Baikal—A Touchstone for Global Change and Rift Studies|publisher=United States Geological Survey|url=http://pubs.usgs.gov/fs/baikal/|access-date=26. desember 2007}}</ref> og geymir um fimmtung alls ferskvatns á yfirborði Jarðar.<ref name="Topo"/> [[Ladogavatn]] og [[Onegavatn]] í norðvesturhluta Rússlands eru tvö af stærstu vötnum Evrópu.<ref name="natgeo"/> Rússland er í öðru sæti á eftir Brasilíu yfir mesta endurnýjanlega vatnsforða heims.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/total-renewable-water-resources/|title=Total renewable water resources|website=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=9. júlí 2021|archive-date=2022-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408173647/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/total-renewable-water-resources/|url-status=dead}}</ref> [[Volga]] er lengsta fljót Evrópu.<ref name="rivers">{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/05/15/russias-largest-rivers-from-the-amur-to-the-volga-a65593|title=Russia's Largest Rivers From the Amur to the Volga|work=[[The Moscow Times]]|date=15. maí 2019|access-date=26. maí 2021}}</ref> Í Síberíu eru [[Ob]], [[Jenisej]], [[Lena (á)|Lena]] og [[Amúrfljót]] með lengstu fljótum heims.<ref name="rivers"/> ==Stjórnsýsluskipting== [[File:Map of federal subjects of Russia (2022), disputed Crimea and Donbass.svg|thumb|upright=1.45|Stjórnsýsluskipting af Rússlandi.]] {| class="wikitable" |- ! Sjálfstjórnarborgir !! Fáni !! mannfjöldi |- | [[Moskva]] || [[File:Flag of Moscow.svg|border|45x45px]] || 13.010.112 |- | [[Sankti Pétursborg]] || [[File:Flag of Saint Petersburg Russia.svg|border|45x45px]] || 5.601.911 |} {| class="wikitable" |- ! Svæði/fylki og Lýðveldi !! Fáni !! höfuðborg !! mannfjöldi |- | [[Adigea|Adygea]] || [[File:Flag of Adygea.svg|border|45x45px]] || [[Majkop]] || 496.934 |- | [[Altaífylki]] || [[File:Flag of Altai Krai.svg|border|45x45px]] || [[Barnaúl]] || 2.163.693 |- | [[Altaíska lýðveldið]] || [[File:Flag of Altai Republic.svg|border|45x45px]] || [[Gorno-Altajsk]] || 210.924 |- | [[Amúrfylki]] || [[File:Flag of Amur Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Blagovestsjensk]] || 766.912 |- | [[Arkhangelskfylki]] || [[File:Flag of Arkhangelsk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Arkhangelsk]] || 978.873 |- | [[Astrakhanfylki]] || [[File:Flag of Astrakhan Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Astrakhan]] || 960.142 |- | [[Basjkortostan]] || [[File:Flag of Bashkortostan.svg|border|45x45px]] || [[Úfa]] || 4.091.423 |- | [[Belgorodfylki]] || [[File:New Flag of Belgorod Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Belgorod]] || 1.540.486 |- | [[Brjanskfylki]] || [[File:Flag of Bryansk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Brjansk]] || 1.169.161 |- | [[Búrjatía]] || [[File:Flag of Buryatia.svg|border|45x45px]] || [[Úlan-Úde]] || 978.588 |- | [[Téténía]] || [[File:Flag of the Chechen Republic.svg|border|45x45px]] || [[Groznyj]] || 1.510.824 |- | [[Tsjeljabínskfylki]] || [[File:Flag of Chelyabinsk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Tsjeljabínsk]] || 3.431.224 |- | [[Tsjúkotkaumdæmi]] || [[File:Flag of Chukotka.svg|border|45x45px]] || [[Anadyr]] || 47.490 |- | [[Tsjúvashíja]] || [[File:Flag of Chuvashia.svg|border|45x45px]] || [[Tsjeboksary]] || 1.186.909 |- | [[Dagestan]] || [[File:Flag of Dagestan.svg|border|45x45px]] || [[Makhatsjkala]] || 3.182.054 |- | [[Ingúsetía]] || [[File:Flag of Ingushetia.svg|border|45x45px]] || [[Magas]] || 509.541 |- | [[Írkútskfylki]] || [[File:Flag of Irkutsk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Írkútsk]] || 2.370.102 |- | [[Ívanovofylki]] || [[File:Flag of Ivanovo Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Ívanovo]] || 927.828 |- | [[Hebreska sjálfstjórnarfylkið]] || [[File:Flag of the Jewish Autonomous Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Bírobídzhan]] || 150.453 |- | [[Kabardíno-Balkaríja]] || [[File:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|border|45x45px]] || [[Naltsjík]] || 904.200 |- | [[Kalíníngradfylki]] || [[File:Flag of Kaliningrad Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Kalíníngrad]] || 1.029.966 |- | [[Kalmykíja]] || [[File:Flag of Kalmykia.svg|border|45x45px]] || [[Elísta]] || 267.133 |- | [[Kalúgafylki]] || [[File:Flag of Kaluga Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Kalúga]] || 1.069.904 |- | [[Kamtsjatkafylki]] || [[File:Flag of Kamchatka Krai.svg|border|45x45px]] || [[Petropavlovsk-Kamtsjatskíj]] || 291.705 |- | [[Karatsjaj-Tsjerkessíja]] || [[File:Flag of Karachay-Cherkessia.svg|border|45x45px]] || [[Tsjerkessk]] || 469.865 |- | [[Karelíja]] || [[File:Flag of Karelia.svg|border|45x45px]] || [[Petrozavodsk]] || 533.121 |- | [[Kemerovofylki]] || [[File:Flag of Kemerovo Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Kemerovo]] || 2.600.923 |- | [[Khabarovskfylki]]|| [[File:Flag of Khabarovsk Krai.svg|border|45x45px]] || [[Khabarovsk]] || 1.292.944 |- | [[Khakassíja]] || [[File:Flag of Khakassia.svg|border|45x45px]] || [[Abakan]] || 534.795 |- | [[Khanty–Mansíumdæmi]] || [[File:Flag of Yugra.svg|border|45x45px]] || [[Khanty-Mansíjsk]] || 1.711.480 |- | [[Kírovfylki]] || [[File:Flag of Kirov Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Kírov]] || 1.153.680 |- | [[Lýðveldið Komi]] || [[File:Flag of Komi.svg|border|45x45px]] || [[Syktyvkar]] || 737.853 |- | [[Kostromafylki]] || [[File:Flag of Kostroma Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Kostroma]] || 580.976 |- | [[Krasnodarfylki]] || [[File:Flag of Krasnodar Krai.svg|border|45x45px]] || [[Krasnodar]] || 5.838.273 |- | [[Krasnojarskfylki]] || [[File:Flag of Krasnoyarsk Krai.svg|border|45x45px]] || [[Krasnojarsk]] || 2.856.971 |- | [[Kúrganfylki]] || [[File:Flag of Kurgan Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Kúrgan]] || 776.661 |- | [[Kúrskfylki]] || [[File:Flag of Kursk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Kúrsk]] || 1.082.458 |- | [[Leníngradfylki]] || [[File:Flag of Leningrad Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Gattsjína]]|| 2.000.997 |- | [[Lípetskfylki]] || [[File:Flag of Lipetsk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Lípetsk]] || 1.143.224 |- | [[Magadanfylki]] || [[File:Flag of Magadan Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Magadan]] || 136.085 |- | [[Maríj El]] || [[File:Flag of Mari El.svg|border|45x45px]] || [[Joshkar-Ola]] || 677.097 |- | [[Mordóvía]] || [[File:Flag of Mordovia.svg|border|45x45px]] || [[Saransk]] || 783.552 |- | [[Moskvufylki]] || [[File:Flag of Moscow oblast.svg|border|45x45px]] || [[Balashíkha]] || 8.524.665 |- | [[Múrmanskfylki]] || [[File:Flag of Murmansk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Múrmansk]] || 667.744 |- | [[Nenetsía]] || [[File:Flag of Nenets Autonomous District.svg|border|45x45px]] || [[Narjan-Mar]] || 41.434 |- | [[Nízhníj-Novgorodfylki]] || [[File:Flag of Ingushetia.svg|border|45x45px]] || [[Nízhníj Novgorod]]|| 3.119.115 |- | [[Norður-Ossetía-Alanía]] || [[File:Flag of North Ossetia.svg|border|45x45px]] || [[Vladíkavkaz]] || 687.357 |- | [[Novgorodfylki]] || [[File:Flag of Novgorod Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Hólmgarður|Velíkíj Novgorod]] || 583.387 |- | [[Novosíbírskfylki]] || [[File:Flag of Novosibirsk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Novosíbírsk]] || 2.797.176 |- | [[Omskfylki]] || [[File:Flag of Omsk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Omsk]] || 1.858.798 |- | [[Orenbúrgfylki]] || [[File:Flag of Orenburg Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Orenbúrg]] || 1.862.767 |- | [[Orjolfylki]] || [[File:Flag of Oryol Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Orjol]] || 713.374 |- | [[Pensafylki|Penzafylki]] || [[File:Flag of Penza Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Pensa|Penza]] || 1.266.348 |- | [[Permfylki]] || [[File:Flag of Perm Krai.svg|border|45x45px]] || [[Perm (borg)|Perm]] || 2.532.405 |- | [[Prímorja]] || [[File:Flag of Primorsky Krai.svg|border|45x45px]] || [[Vladívostok]] || 1.845.165 |- | [[Pskovfylki]] || [[File:Flag of Pskov Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Pskov]] || 599.084 |- | [[Rostovfylki]] || [[File:Flag of Rostov Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Rostov við Don]]|| 4.200.729 |- | [[Rjazanfylki]] || [[File:Flag of Ryazan Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Rjazan]] || 1.102.810 |- | [[Sakha]] (Jakútía) || [[File:Flag of Sakha.svg|border|45x45px]] || [[Jakútsk]] || 995.686 |- | [[Sakhalínfylki]] || [[File:Flag of Sakhalin Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Júzhno-Sakhalínsk]] || 466.609 |- | [[Samarafylki]] || [[File:Flag of Samara Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Samara]] || 3.172.925 |- | [[Saratovfylki]] || [[File:Flag of Saratov Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Saratov]] || 2.442.575 |- | [[Smolenskfylki]] || [[File:Flag of Smolensk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Smolensk]] || 888.421 |- | [[Stavropolfylki]] || [[File:Flag of Stavropol Krai.svg|border|45x45px]] || [[Stavropol]] || 2.907.593 |- | [[Sverdlovskfylki]] || [[File:Flag of Sverdlovsk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Jekaterínbúrg]] || 4.268.998 |- | [[Tambovfylki]] || [[File:Flag of Tambov Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Tambov]] || 982.991 |- | [[Tatarstan]] || [[File:Flag of Tatarstan.svg|border|45x45px]] || [[Kazan]] || 4.004.809 |- | [[Tomskfylki]] || [[File:Flag of Ingushetia.svg|border|45x45px]] || [[Tomsk]] || 1.062.666 |- | [[Túlafylki]] || [[File:Flag of Tula Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Túla]] || 1.501.214 |- | [[Túva]] || [[File:Flag of Tuva.svg|border|45x45px]] || [[Kyzyl]] || 336.651 |- | [[Tverfylki]] || [[File:Flag of Tver Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Tver]] || 1.230.171 |- | [[Tjúmenfylki]] || [[File:Flag of Tyumen Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Tjúmen]] || 1.601.940 |- | [[Údmúrtía]] || [[File:Flag of Udmurtia.svg|border|45x45px]] || [[Ízhevsk]] || 1.452.914 |- | [[Úljanovskfylki]] || [[File:Flag of Ulyanovsk Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Úljanovsk]] || 1.196.745 |- | [[Vladímírfylki]] || [[File:Flag of Vladimirskaya Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Vladímír]] || 1.348.134 |- | [[Volgogradfylki]] || [[File:Flag of Volgograd Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Volgograd]] || 2.500.781 |- | [[Vologdafylki]] || [[File:Flag of Vologda oblast.svg|border|45x45px]] || [[Vologda]] || 1.142.827 |- | [[Voronezhfylki]] || [[File:Flag of Voronezh Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Voronezh]] || 2.308.792 |- | [[Jamalía]] || [[File:Flag of Yamal-Nenets Autonomous District.svg|border|45x45px]] || [[Salekhard]] || 510.490 |- | [[Jaroslavlfylki]] || [[File:Flag of Yaroslavl Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Jaroslavl]] || 1.209.811 |- | [[Zabajkalfylki]] || [[File:Flag of Zabaykalsky Krai.svg|border|45x45px]] || [[Zabajkalsk]] || 1.004.125 |} ===Svæði sem Rússland gerir tilkall til=== Auk lögbundinna yfirráðasvæða Rússlands gerir ríkið tilkall til ýmissa landsvæða í [[Úkraína|Úkraínu]] sem Rússar hafa lagt undir sig í [[Stríð Rússlands og Úkraínu|stríði ríkjanna]] frá árinu 2014. Rússar [[Krímskagakreppan 2014|innlimuðu Krímskaga]] árið 2014 og viðhalda þar fullum yfirráðum. Stjórn Rússlands tilkynnti um innlimun fylkjanna [[Donetska Oblast|Donetsk]]. [[Lúhanska Oblast|Lúhansk]]. [[Khersonska Oblast|Kherson]] og [[Zaporízjzja-fylki|Zaporízjzja]] á tíma [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrásarinnar í Úkraínu]] árið 2022. Rússar hafa nær fulla stjórn á Donetsk en ráða aðeins um helmingi af hinum þremur fylkjunum. Flest ríki viðurkenna ekki tilkall Rússlands til þessara svæða og líta á stjórn þeirra þar sem ólöglegt hernám. Víðast hvar er litið á þau sem lögmætan hluta Úkraínu. {| class="wikitable" |- ! Svæði/fylki og lýðveldi !! Fáni !! höfuðborg !! mannfjöldi |- style="height:50px; font-style: | [[Alþýðulýðveldið Donetsk]]|| [[File:Flag of Donetsk People's Republic.svg|border|45x45px]] || [[Donetsk (borg)|Donetsk]] || 4.100.280 |- | [[Khersonfylki]] || [[File:Flag of the Russian administered Kherson Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Kherson]]* || 1.016.707 |- | [[Krímskagalýðveldið]]|| [[File:Flag of Crimea.svg|border|45x45px]] || [[Símferopol]] || 1.934.630 |- | [[Alþýðulýðveldið Lúhansk]] || [[File:Flag of the Luhansk People's Republic.svg|border|45x45px]] || [[Lúhansk (borg)|Lúhansk]] || 2.121.322 |- | [[Sevastopol]] || [[File:Flag of Sevastopol.svg|border|45x45px]] || - || 547.820 |- | [[Zaporízjzja-fylki]]|| [[File:Flag of the Russian administered Zaporizhzhia Oblast.svg|border|45x45px]] || [[Zaporízjzja]]*|| 1.666.515 |} <nowiki>*</nowiki> Borgirnar Kherson og Zaporízjzja eru undir yfirráðum Úkraínumanna þrátt fyrir að Rússar segist hafa innlimað þær sem fylkishöfuðborgir samnefndra fylkja. ==Borgir== * [[Moskva]] - 12.197.565 * [[Sankti Pétursborg]] - 4.661.000 * [[Novosíbírsk]] - 1.425.000 * [[Nízhníj Novgorod]] - 1.311.000 * [[Jekaterínbúrg]] - 1.294.000 * [[Samara]] - 1.157.000 * [[Krasnodar]] - 1.155.000<ref>{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/russia/gorodkrasnodar/|title=Krasnodar City|accessdate=2025-12-25|work=citypopulation.de}}</ref> * [[Omsk]] - 1.134.000 * [[Kazan]] - 1.106.000 * [[Tsjeljabínsk]] - 1.077.000 * [[Rostov við Don]] - 1.068.000 * [[Úfa]] - 1.042.000 * [[Volgograd]] - 1.011.000 * [[Perm (borg)|Perm]] - 1.002.000 * [[Krasnojarsk]] - 909.000 * [[Saratov]] - 873.000 * [[Voronezh]] - 849.000 * [[Toljattí]] - 703.000 * [[Úljanovsk]] - 636.000 * [[Ízhevsk]] - 632.000 * [[Vladívostok]] - 594.000 * [[Arkhangelsk]] - 349.000 * [[Múrmansk]] - 298.000 * [[Petropavlovsk-Kamtsjatskíj]] - 198.000 ==Tilvísanir== {{reflist}} {{SSR}} {{APEC}} {{Samvinnustofnun Sjanghæ}} {{G-20}} {{Asía}} {{Evrópa}} [[Flokkur:Rússland]] 0843eyjjfdnompx1plujaq0pbaagcbs 0 2592 1964913 1942511 2026-05-31T00:32:14Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1964913 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|ágúst}} '''5. ágúst''' er 217. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (218. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 148 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1100]] - [[Hinrik 1. Englandskonungur|Hinrik 1.]] varð konungur [[England]]s. * [[1305]] - Englendingar tóku skosku frelsishetjuna [[William Wallace]] höndum. * [[1391]] - [[Gyðingaofsóknir]] áttu sér stað í spænsku borgunum [[Tóledó]] og [[Barselóna]]. * [[1498]] - [[Barthólómeus Kólumbus]], bróðir [[Kristófer Kólumbus|Kristófers Kólumbusar]], stofnaði [[Santo Domingo]] (nú í [[Dóminíska lýðveldið|Dóminíska lýðveldinu]]) og er borgin elsta varanlega aðsetur Evrópubúa í Vesturheimi. * [[1600]] - Jarlinn af Gowrie og bróðir hans reyndu að ræna [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakob 6. Skotakonungi]] (síðar Jakob 1. Bretakonungi). Það mistókst og bræðurnir voru drepnir. * [[1619]] - [[Þrjátíu ára stríðið]]: Keisaraherinn beið ósigur fyrir [[Bæheimur|bæheimskum]] uppreisnarmönnum í [[Orrustan við Wisternitz|orrustunni við Wisternitz]]. * [[1620]] - Skipin ''[[Mayflower]]'' og ''[[Speedwell]]'' héldu saman úr höfn í [[Plymouth]] í [[England]]i og stefndu til [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] en ''Speedwell'' þurfti að snúa aftur vegna leka. * [[1666]] - [[Annað stríð Englands og Hollands]]: [[Orrustan við Ordforness]] þar sem England fór með sigur af hólmi. * [[1848]] - Fyrsti [[Þingvallafundur]]inn fór fram. * [[1858]] - Fyrsta [[Símskeyti|símskeytið]] milli [[Evrópa|Evrópu]] og [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] er sent. * [[1874]] - [[Þjóhátíðin 1874|Þjóðhátíð]] hófst á Þingvöllum í tilefni af 1000 ára Íslandsbyggð og stóð í fjóra daga. * [[1914]] - Heimsins fyrsta [[umferðarljós]] var sett upp í [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]], [[Ohio]]. * [[1914]] - [[Orrustan við Liège]] hófst þegar Þjóðverjar réðust inn í Belgíu. * [[1919]] - Fyrsti knattspyrnuleikur gegn erlendu knattspyrnuliði var leikinn í Reykjavík. Úrval úr [[Valur (íþróttafélag)|Val]] og [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]] lék gegn danska liðinu [[Akademisk Boldklub]], sem sigraði 7:0. * [[1943]] - Sjö manna áhöfn þýskrar flugvélar komst lífs af er vél þeirra var skotin niður úti fyrir Norðurlandi. Bandarísk flugvél skaut hana niður. * [[1949]] - [[Knattspyrnufélagið Þróttur]] var stofnað í bragga við Ægisíðu í Vesturbæ Reykjavíkur. * [[1956]] - [[Hraundrangi]] í Öxnadal, sem fram að þessu hafði verið talinn ókleifur, var klifinn af tveimur Íslendingum og einum Bandaríkjamanni. * [[1960]] - [[Búrkína Fasó]] fékk sjálfstæði frá Frökkum. * [[1967]] - Fyrsta breiðskífa Pink Floyd, ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]'', kom út í Bretlandi. * [[1971]] - [[Suður-Kyrrahafsráðið]] var myndað. * [[1972]] - [[Kommúnistaflokkur Íslands (m-l)]] var stofnaður. * [[1973]] - Þrír létust og yfir 50 særðust þegar skæruliðasamtökin [[Svarti september]] hófu skothríð á flugvellinum í [[Aþena|Aþenu]]. * [[1974]] - Síðasta dag [[Þjóðhátíðin 1974|þjóðhátíðar í Reykjavík]] var kyntur langeldur á Arnarhóli. Kveikt var í með blysi sem hlaupið var með frá Ingólfshöfða til Reykjavíkur. Þaðan var lagt af stað 1. ágúst. * [[1979]] - Skæruliðasamtökin [[Polisario]] gerðu friðarsamkomulag við her [[Máritanía|Máritaníu]] sem fór eftir það frá [[Vestur-Sahara]]. * [[1981]] - Ronald Reagan sagði upp 11.359 flugumferðarstjórum sem voru í verkfalli. * [[1985]] - Kertum var fleytt á [[Reykjavíkurtjörn]] til minningar um 40 ár frá því að [[Kjarnorkusprengja|kjarnorkusprengju]] var varpað var á [[Hiroshima]] í Japan 6. ágúst 1945. Síðan hefur þetta verið gert árlega. * [[1988]] - Leiðtogi sjíamúslima í Pakistan, [[Arif Hussain Hussaini]], var skotinn til bana í [[Peshawar]]. * [[1989]] - [[Jaime Paz Zamora]] varð forseti Bólivíu. * [[1993]] - Sagt var frá fundi [[Tel Dan-taflan|Tel Dan-töflunnar]] sem var fyrsta efnislega vísbendingin um [[ætt Davíðs]]. * [[1998]] - Bandaríska kvikmyndin ''[[Halloween H20: 20 Years Later]]'' var frumsýnd. * [[2004]] - [[Engisprettufaraldur]] gekk yfir [[Kenýa]] þar sem stór hluti uppskeru ársins eyðilagðist. <onlyinclude> * [[2010]] - Hrun í [[San José-náman|San José-námunni]] í Atacma-eyðimörkinni í norðanverðu [[Chile]] varð til þess að 33 námaverkamenn lokuðust inni. * [[2011]] - [[NASA]] tilkynnti að teknar hefðu verið myndir sem bentu til þess að vatn sé til í fljótandi formi á plánetunni [[Mars (reikistjarna)|Mars]]. * [[2011]] - Fyrsta sólarorkuknúna geimfarinu var skotið á loft frá [[Canaveral-höfði|Canaveral-höfða]] í átt til Júpíters. * [[2011]] - Yfir 300 mómælendur voru skotnir til bana af [[Sýrlandsher]] í [[Hama]]. * [[2011]] - [[Yingluck Shinawatra]] varð fyrst kvenna forsætisráðherra Taílands. * [[2015]] - Brak úr [[Malaysian Airlines flug 370|Malaysian Airlines flugi 370]] fannst við eyjuna [[Réunion]]. * [[2016]] - [[Sumarólympíuleikarnir 2016|Ólympíuleikar]] voru haldnir í Rio de Janeiro, Brasilíu. * [[2016]] - [[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Marta Lovísa]] Noregsprinsessa og [[Ari Behn]] tilkynntu að þau hygðust skilja. * [[2017]] - [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] samþykkti einróma viðskiptaþvinganir gegn Norður-Kóreu.</onlyinclude> == Fædd == * [[1397]] - [[Guillaume Dufay]], flæmskt tónskáld (d. [[1474]]). * [[1737]] - [[Johann Friedrich Struensee]], þýskur læknir (d. [[1772]]). * [[1802]] - [[Niels Henrik Abel]], norskur stærðfræðingur (d. [[1829]]). * [[1813]] - [[Ivar Aasen]], norskur málfræðingur (d. [[1896]]). * [[1850]] - [[Guy de Maupassant]], franskur rithöfundur (d. [[1893]]). * [[1862]] - [[Joseph Merrick]], enskur maður með alvarlegar líkamlegar afmyndanir, kallaður fílamaðurinn (d. [[1890]]). * [[1892]] - [[Eiríkur Kristófersson]], skipherra Landhelgisgæslunnar (d. [[1994]]). * [[1895]] - [[Guðmundur frá Miðdal]], íslenskur listamaður (d. [[1963]]). * [[1906]] - [[Wassily Leontief]], bandarískur hagfræðingur (d. [[1999]]). * [[1908]] - [[Harold Holt]], ástralskur stjórnmálamaður (d. [[1967]]). * [[1923]] - [[Gísli J. Ástþórsson]], ritstjóri og teiknari (d. [[2012]]) * [[1930]] - [[Neil Armstrong]], bandarískur geimfari (d. [[2012]]). * [[1947]] - [[Rósa Ingólfsdóttir]], íslensk leikkona (d. [[2020]]). * [[1955]] - [[John Whitaker]], breskur hestamaður. * [[1958]] - [[Óðinn Jónsson]], íslenskur fréttamaður. * [[1968]] - [[Marine Le Pen]], franskur stjórnmálamaður. * [[1968]] - [[Mustafa Ahmed al-Hawsawi]], sádiarabískur hryðjuverkamaður. * [[1968]] - [[Colin McRae]], skoskur rallýökumaður (d. [[2007]]). * [[1973]] - [[Björn Ingi Hrafnsson]], íslenskur fjölmiðlamaður. * [[1974]] - [[Alvin Ceccoli]], ástralskur knattspyrnumaður. * [[1977]] - [[Sverrir Þór Sverrisson]], íslenskur leikari. * [[1986]] - [[Loðvík prins af Lúxemborg]]. * [[1987]] - [[Ólafur Björn Loftsson]], íslenskur kylfingur. * [[1993]] - [[Sverrir Ingi Ingason]], islenskur knattspyrnuleikari. == Dáin == * [[1638]] - [[Peter Minuit]], landstjóri Nýja-Hollands. * [[1675]] - [[Brynjólfur Sveinsson]], biskup í Skálholti (f. [[1605]]). * [[1741]] - [[Oddur Sigurðsson lögmaður]] (f. [[1681]]). * [[1792]] - [[Frederick North]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1732]]). * [[1895]] - [[Friedrich Engels]], þýskur stjórnmálaheimspekingur (f. [[1820]]). * [[1940]] - [[Frederick Cook]], bandarískur landkönnuður (f. [[1865]]). * [[1946]] - [[Wilhelm Marx]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1863]]). * [[1962]] - [[Marilyn Monroe]], bandarísk leikkona (f. [[1926]]). * [[1984]] - [[Richard Burton]], velskur leikari (f. [[1925]]). * [[2000]] - [[Alec Guinness]], enskur leikari (f. [[1914]]). * [[2019]] - [[Toni Morrison]], bandarískur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1931]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Ágúst]] t2aqif37wg84yoxf7gdlbhl1oglb5c1 0 2797 1964893 1960590 2026-05-30T20:38:17Z Berserkur 10188 1964893 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1880]]|[[1881]]|[[1882]]|[[1883]]|[[1884]]|[[1885]]|[[1886]]| [[1871–1880]]|[[1881–1890]]|[[1891–1900]]| [[18. öldin]]|[[19. öldin]]|[[20. öldin]]| }} Árið '''1883''' ('''MDCCCLXXXIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == ===Atburðir=== * Ársbyrjun - Blaðið ''[[Suðri]]'' hóf göngu sína. Ritstjóri var [[Gestur Pálsson]]. * [[29. mars]] - Mannskaðaveður í [[Þorlákshöfn]]: Tíæringur fórst með áhöfn, en frönsk fiskiskúta bjargaði hásetum af öðru skipi. * [[2. ágúst]] - Iðnsýning var opnuð í Reykjavík. * [[1. október]] - Nýtt barnaskólahús var vígt í Reykjavík. * [[30. desember]] - Fyrstu kirkjutónleikarnir á Íslandi voru haldnir í [[Dómkirkjan|Dómkirkjunni í Reykjavík]]. ===Ódagsett=== * Norðmenn hófu [[hvalveiðar]] á landinu. *[[Bréfamálið]] - [[Benedikt Sveinbjarnarson Gröndal|Benedikt Gröndal]] er vikið úr kennarastöðu vegna óreglu. * [[Hans J. G. Schierbeck]] var settur landlæknir. Hann hóf skrúðgarðyrkju sama ár í [[Víkurgarður|Víkurgarði]]. '''Fædd''' *[[15. apríl]] - [[Guðmundur Sigurjónsson Hofdal]], glímukappi. *[[1. júlí]] - [[Guðjón Baldvinsson]], sósíalisti. *[[3. júlí]] - [[Ásta Kristín Árnadóttir]], húsamálari og fyrsta íslenska konan til taka próf í iðngrein. *[[28. júlí]] - [[Jóhannes Jósefsson]], glímukappi. * [[23. september]] - [[Inga Lára Lárusdóttir]], kennari, ritstjóri og baráttukona fyrir réttindum kvenna (d. [[1949]]). *[[15. október]] - [[Einar Ingibergur Erlendsson]], húsameistari. *[[24. október]] - [[Jakobína Johnson]], vesturíslensk skáldkona og þýðandi. *[[7. nóvember]] - [[Vilhjálmur Finsen]], ritstjóri og einn stofnenda Morgunblaðsins. '''Dáin''' *[[4. janúar]] - [[Jón Jónsson (landritari)|Jón Jónsson]], embættismaður. *[[10. september]] - [[Þórarinn Kristjánsson í Vatnsfirði]], prestur. == Erlendis == ===Atburðir=== *[[20. mars]] - [[Parísarsamþykkt um vernd eignarréttinda á sviði iðnaðar]] var undirrituð. *[[24. maí]] - [[Brooklynbrúin]] var opnuð. *[[5. apríl]] - [[Súrefni]] var fyrst breytt í vökvaform. *[[28. júní]] - Fyrsta miðlæga [[raforka|raforku]]ver í Evrópu fór í gagni í [[Mílanó]]. *[[26. ágúst]] - [[Eldgosið á Krakatá 1883|Eldgos hófst í Krakatá]] í Indónesíu. Gosið var eitt stærsta þekkta sögulega gos sem þekktist og létust um 36.000 af völdum þess og flóðbylgju sem skall á. * [[20. október]] - [[Kyrrahafsstríðið|Kyrrahafsstríðinu]] lauk milli Síle og Perú/Bólivíu. * [[22. október]] - Fyrsti [[sporvagn]]inn sem gekk fyrir rafmagni fór af stað í [[Vínarborg]]. '''Ódagsett''' *Þýski örverufræðingurinn [[Robert Koch]] uppgötvaði [[kólera|kólerusýkilinn]] ''cholera bacillus''. * [[Antoni Gaudí]] hóf vinnu á [[Sagrada Família]]-dómkirkjunni í [[Barselóna]]. '''Fædd''' *[[30. apríl]] - [[Jaroslav Hašek]], tékkneskur rithöfundur. *[[5. júní]] - [[John Maynard Keynes]], enskur hagfræðingur (d. [[1946]]). *[[29. júlí]] - [[Benito Mussolini]], ítalskur stjórnmálamaður og einræðisherra (d. [[1945]]). *[[3. júlí]] - [[Franz Kafka]], tékkneskt skáld. '''Dáin''' *[[13. febrúar]] - [[Richard Wagner]], þýskt tónskáld. *[[14. mars]] - [[Karl Marx]], þýskur hagfræðingur, heimspekingur og stjórnmálaspekingur. [[Flokkur:1883]] lw87vgmupr4dhom7ifc2ngim53w5z8n 0 4840 1964930 1885716 2026-05-31T11:33:29Z Akigka 183 /* Landfræði */ 1964930 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Africa_(orthographic_projection).svg|thumb|Kort sem sýnir staðsetningu Afríku]] [[Mynd:Africa satellite plane.jpg|thumb|Samsett gervitunglamynd af Afríku]] '''Afríka''' er önnur stærsta [[heimsálfa]] [[Jörðin|jarðar]] á eftir [[Asía|Asíu]] og er einnig sú næstfjölmennasta.<ref>{{Vísindavefurinn|2518|Hversu margir búa í Afríku?}}</ref> Hún er um það bil 30,3 milljón ferkílómetrar að [[flatarmál]]i (að meðtöldum [[eyja|eyjum]]) og þekur 20,3% af [[þurrlendi]] jarðar.<ref>{{Vísindavefurinn|3643|Hvert er flatarmál Afríku?}}</ref> Þar búa tæplega 1,3 milljarðar manna sem er um 16% alls mannfjölda heims. Íbúar Afríku eru með þeim yngstu í heimi;<ref>{{cite web|title=5 ways the world will look dramatically different in 2100|url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/08/17/5-ways-the-world-will-look-dramatically-different-in-2100/|last=Swanson|first=Ana|date=17. ágúst 2015|work=[[The Washington Post]]|access-date=26. september 2017|archive-date=26. september 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926194109/https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/08/17/5-ways-the-world-will-look-dramatically-different-in-2100/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=[[Njideka Harry|Harry]]|first=Njideka U.|date=11. september 2013|title=African Youth, Innovation and the Changing Society|work=Huffington Post|url=http://www.huffingtonpost.com/njideka-u-harry/african-youth-innovation-_b_3904408.html|access-date=27 September 2013|archive-date=20. september 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130920184934/http://www.huffingtonpost.com/njideka-u-harry/african-youth-innovation-_b_3904408.html|url-status=live}}</ref> [[miðaldur]] árið 2012 var aðeins 19,7 ár borið saman við miðaldur heimsins sem er 30,4 ár.<ref>{{cite web|title=item,4 of the provisional agenda&nbsp;– General debate on national experience in population matters: adolescents and youth|url=https://www.un.org/esa/population/cpd/cpd2012/Agenda%20item%204/UN%20system%20statements/ECA_Item4.pdf|author=Janneh, Abdoulie|date=apríl 2012|work=United Nations Economic Commission for Africa|access-date=15. desember 2015|archive-date=10. nóvember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110111359/http://www.un.org/esa/population/cpd/cpd2012/Agenda%20item%204/UN%20system%20statements/ECA_Item4.pdf|url-status=live}}</ref> Afríka býr yfir miklum og fjölbreyttum [[náttúruauðlind]]um, en er samt fátækasta heimsálfan miðað við höfðatölu, að hluta vegna landfræðilegra takmarkana, arfleifðar [[nýlendustefna|nýlendustefnu]] Evrópuveldanna og [[Kalda stríðið|Kalda stríðsins]],<ref>{{Cite book|last=Fwatshak|first=S. U.|title=Contemporary Africa|publisher=Springer|year=2014|isbn=978-1-349-49413-2|pages=89–125|chapter=The Cold War and the Emergence of Economic Divergences: Africa and Asia Compared|doi=10.1057/9781137444134_5}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Austin|first=Gareth|date=1. mars 2010|title=African Economic Development, and Colonial Legacies|url=http://journals.openedition.org/poldev/78|journal=International Development Policy {{!}} Revue internationale de politique de développement|language=en|issue=1|pages=11–32|doi=10.4000/poldev.78|issn=1663-9375|doi-access=free|access-date=12 November 2020|archive-date=21. janúar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121082142/https://journals.openedition.org/poldev/78|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Dunning|first=Thad|date=2004|title=Conditioning the Effects of Aid: Cold War Politics, Donor Credibility, and Democracy in Africa|url=https://www.jstor.org/stable/3877863|journal=International Organization|volume=58|issue=2|pages=409–423|doi=10.1017/S0020818304582073|jstor=3877863|s2cid=154368924|issn=0020-8183|access-date=12. nóvember 2020|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112223528/https://www.jstor.org/stable/3877863|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Alemazung|first=J.|date=2010|title=Post-Colonial Colonialism: An Analysis of International Factors and Actors Marring African Socio-Economic and Political Development|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Post-Colonial-Colonialism%3A-An-Analysis-of-Factors-Alemazung/3c7b2be6a73e33f366c835ce06ff8a6dd6b2cbf3|access-date=12. nóvember 2020|website=undefined|s2cid=140806396|language=en|archive-date=28. janúar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128073443/https://www.semanticscholar.org/paper/Post-Colonial-Colonialism%3A-An-Analysis-of-Factors-Alemazung/3c7b2be6a73e33f366c835ce06ff8a6dd6b2cbf3|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Bayeh|first=E.|date=2015|title=THE POLITICAL AND ECONOMIC LEGACY OF COLONIALISM IN THE POST-INDEPENDENCE AFRICAN STATES|url=https://www.semanticscholar.org/paper/THE-POLITICAL-AND-ECONOMIC-LEGACY-OF-COLONIALISM-IN-Bayeh/82148a1b7703edad0ca74394e236163eb17c82f5|access-date=12. nóvember 2020|website=www.semanticscholar.org|s2cid=198939744|language=en|archive-date=21. janúar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121000339/https://www.semanticscholar.org/paper/THE-POLITICAL-AND-ECONOMIC-LEGACY-OF-COLONIALISM-IN-Bayeh/82148a1b7703edad0ca74394e236163eb17c82f5|url-status=live}}</ref> arðráns vestrænna ríkja og Kína, og ólýðræðislegra og skaðlegra stjórnarhátta.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Collier|first1=Paul|last2=Gunning|first2=Jan Willem|date=1. ágúst 1999|title=Why Has Africa Grown Slowly?|url=https://pubs.aeaweb.org/doi/10.1257/jep.13.3.3|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=13|issue=3|pages=3–22|doi=10.1257/jep.13.3.3|issn=0895-3309|access-date=12. nóvember 2020|archive-date=30. mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330032528/https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257%2Fjep.13.3.3|url-status=live}}</ref> Þrátt fyrir þessar takmarkanir hafa hagkerfi margra Afríkulanda vaxið hratt síðustu áratugi. Afríka afmarkast af [[Miðjarðarhafið|Miðjarðarhafinu]] í norðri, [[Súesskurðurinn|Súesskurðinum]] ([[Súeseiðið|Súeseiðinu]]) í norðaustri, [[Indlandshaf]]i í austri, [[Suður-Íshaf]]inu í suðri og [[Atlantshaf]]i í vestri. [[Madagaskar]] og nokkrir stórir eyjaklasar teljast hlutar álfunnar. Í Afríku eru 54 fullvalda [[ríki]], átta heimastjórnarsvæði og tvö lönd sem eru sjálfstæð ''í raun'' en njóta takmarkaðrar alþjóðlegrar viðurkenningar. Stærsta land Afríku að flatarmáli er [[Alsír]] en [[Nígería]] er fjölmennasta landið. [[Afríkusambandið]] er samstarfsvettvangur Afríkulanda með höfuðstöðvar í [[Addis Ababa]]. Afríka er eina heimsálfan sem er staðsett í öllum fjórum [[jarðarhvel]]unum, þar sem bæði [[núllbaugur]] og [[miðbaugur]] liggja um álfuna. Hún er auk þess eina heimsálfan sem nær frá [[heittempraða beltið|heittempraða beltinu]] í norðri að heittempraða beltinu í suðri.<ref>{{cite web|title=Africa. General info|url=http://www.visualgeography.com/continents/africa.html|publisher=Visual Geography|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424072430/http://www.visualgeography.com/continents/africa.html|archive-date=24. apríl 2011|access-date=24. nóvember 2007}}</ref> Stærstur hluti Afríku og flest löndin eru staðsett á [[norðurhvel jarðar|norðurhveli]]. Flest lönd Afríku eru í [[hitabeltið|hitabeltinu]], fyrir utan hluta [[Vestur-Sahara]], Alsír, [[Líbía|Líbíu]], [[Egyptaland]]s, norðurodda [[Máritanía|Máritaníu]], [[Marokkó]], [[Ceuta]], [[Melilla]] og [[Túnis]], sem eru norðan við nyrðri [[hvarfbaugur|hvarfbaug]]. Syðst í álfunni eru suðurhlutar [[Namibía|Namibíu]], [[Botsvana]], stærstur hluti [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]], [[Lesótó]] og [[Esvatíní]], og suðuroddar [[Mósambík]] og Madagaskar staðsett sunnan syðri hvarfbaugs. Afríka býr yfir mjög mikilli [[líffjölbreytni]] og er heimkynni flestra tegunda [[risadýr]]a, þar sem álfan varð minnst fyrir áhrifum [[útdauði stórdýra á Kvartertíma|útdauða stórdýra á Kvartertíma]]. Afríka glímir samt við fjölmargar umhverfisáskoranir, eins og [[eyðimerkurmyndun]], [[skógeyðing]]u, [[vatnsskortur|vatnsskort]] og fleira. Talið er að þessi vandamál muni versna enn frekar vegna [[loftslagsbreytingar|loftslagsbreytinga]]. [[Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar]] telur Afríku vera þá heimsálfu sem er í mestri hættu vegna loftslagsbreytinga.<ref>{{cite book|author=Schneider, S.H.|url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch19s19-3-3.html|title=Chapter 19: Assessing Key Vulnerabilities and the Risk from Climate Change|publisher=Print version: CUP. This version: IPCC website|year=2007|isbn=978-0-521-88010-7|editor=Parry, M.L.|series=Climate change 2007: impacts, adaptation, and vulnerability: contribution of Working Group II to the fourth assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)|location=Cambridge University Press (CUP): Cambridge, UK|contribution=19.3.3 Regional vulnerabilities|display-authors=etal|access-date=15. september 2011|display-editors=etal|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312104158/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch19s19-3-3.html|archive-date=12. mars 2013|url-status=dead}}</ref><ref name=":10Africa">Niang, I., O.C. Ruppel, M.A. Abdrabo, A. Essel, C. Lennard, J. Padgham, and P. Urquhart, 2014: Africa. In: Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part B: Regional Aspects. Contribution of Working Group II to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Barros, V.R., C.B. Field, D.J. Dokken et al. (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 1199–1265. https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-Chap22_FINAL.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619170833/https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-Chap22_FINAL.pdf |date=19. júní 2020 }}</ref> [[Saga Afríku]] er löng, flókin og að hluta til lítið rannsökuð.<ref>{{Cite news|date=1 July 2017|title=One of Africa's best kept secrets – its history|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-40420910|access-date=29. júlí 2021}}</ref> Almennt er viðurkennt að Afríka, sérstaklega [[Austur-Afríka]], sé fæðingarstaður [[mannapar|mannapa]] og [[maður|mannkyns]]. Elstu tegundir af [[mannætt]] og forfeður þeirra komu fram á sjónarsviðið í Afríku fyrir um 7 milljónum ára. Þeirra á meðal eru ''[[Sahelanthropus tchadensis]]'', ''[[Australopithecus africanus]]'', ''[[Australopithecus afarensis]]'', ''[[Homo erectus]]'', ''[[Homo habilis]]'' og ''[[Homo ergaster]]''. Elstu leifar nútímamanna, ''Homo sapiens'', hafa fundist í [[Eþíópía|Eþíópíu]], Suður-Afríku og Marokkó, og eru allt að 300.000 ára gamlar. Talið er að ''Homo sapiens'' hafi þróast í Afríku fyrir 350-260 þúsund árum síðan.<ref>{{Cite web|url=http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071024234234/http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html|url-status=dead|title=Homo sapiens: University of Utah News Release: 16 February 2005|archive-date=24. október 2007}}</ref><ref name="Schlebusch2017">{{cite journal |doi=10.1126/science.aao6266 |pmid=28971970 |title=Southern African ancient genomes estimate modern human divergence to 350,000 to 260,000 years ago |journal=Science |volume=358 |issue=6363 |pages=652–655 |year=2017 |last1=Schlebusch |first1=Carina M |last2=Malmström |first2=Helena |last3=Günther |first3=Torsten |last4=Sjödin |first4=Per |last5=Coutinho |first5=Alexandra |last6=Edlund |first6=Hanna |last7=Munters |first7=Arielle R |last8=Vicente |first8=Mário |last9=Steyn |first9=Maryna |last10=Soodyall |first10=Himla |last11=Lombard |first11=Marlize |last12=Jakobsson |first12=Mattias |bibcode=2017Sci...358..652S |doi-access=free }}</ref><ref name="Guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2017/jun/07/oldest-homo-sapiens-bones-ever-found-shake-foundations-of-the-human-story|title=Oldest ''Homo sapiens'' bones ever found shake foundations of the human story|last=Sample|first=Ian|work=The Guardian|date=7. júní 2017|access-date=7. júní 2017|archive-date=31. október 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031005024/https://www.theguardian.com/science/2017/jun/07/oldest-homo-sapiens-bones-ever-found-shake-foundations-of-the-human-story|url-status=live}}</ref><ref name="NYT-20190910">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |title=Scientists Find the Skull of Humanity's Ancestor — on a Computer – By comparing fossils and CT scans, researchers say they have reconstructed the skull of the last common forebear of modern humans. |url=https://www.nytimes.com/2019/09/10/science/human-ancestor-skull-computer.html |date=10. september 2019 |work=[[The New York Times]] |access-date=10 September 2019 |archive-date=31. desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231125331/https://www.nytimes.com/2019/09/10/science/human-ancestor-skull-computer.html |url-status=live }}</ref><ref name="NAT-20190910">{{cite journal |last1=Mounier |first1=Aurélien |last2=Lahr |first2=Marta |title=Deciphering African late middle Pleistocene hominin diversity and the origin of our species |journal=[[Nature Communications]] |volume=10 |issue=1 |page=3406 |doi=10.1038/s41467-019-11213-w |pmid=31506422 |pmc=6736881 |year=2019 |bibcode=2019NatCo..10.3406M }}</ref> [[Egyptaland hið forna]] og [[Karþagó]] eru forn [[siðmenning]]arsamfélög sem urðu til í [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]]. Löng og flókin saga menningarsamfélaga, þjóðflutninga og verslunarleiða í Afríku hefur skapað fjölda [[þjóðflokkur|þjóðflokka]] með fjölbreytta [[menning]]u og [[tungumál]]. Áhrif Evrópuríkja í álfunni fóru vaxandi frá 16. öld og [[þríhyrningsverslunin|alþjóðleg þrælaverslun]] varð til þess að stórir hópar fólks af afrískum uppruna settust að í [[Ameríka|Ameríku]]. Seint á [[19. öld]] lögðu Evrópuríkin [[kapphlaupið um Afríku|nær alla álfuna undir sig]] og arðrændu náttúruauðlindir og íbúa hennar. Flest nútímaríki Afríku urðu til þegar evrópskar [[nýlenda|nýlendur]] fengu sjálfstæði eftir miðja [[20. öld]]. == Heiti == Nafnið Afríka er komið frá [[Rómverjar|Rómverjum]] sem notuðu heitið ''Africa terra'' („land Afri“ sem er [[fleirtala]] af ''Afer'') fyrir norður[[strönd]] álfunnar og [[Afríka (skattland)|skattlandið Afríku]] með [[höfuðborg]]ina [[Karþagó]], sem var þar sem nú er [[Túnis]].<ref>{{Vísindavefurinn|1682|Hvernig er nafnið á heimsálfunni Afríku til komið?}}</ref> Uppruni nafnsins er á huldu. Orðið ''Afer'' getur verið til komið af eftirfarandi ástæðum: * Í [[föníska|fönísku]] þýðir ''afar'' „ryk“. * Hugsanlega var til [[ættbálkur]] Afrímanna, [[Berbar|Berba]] sem bjuggu í [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]] á tímum [[Föníka]]. * Í [[gríska|grísku]] er hægt að mynda orðið ''aphrike'' sem merkir „án kulda“. * Í [[latína|latínu]] merkir orðið ''aprica'' „sólrík“. [[Sagnfræði]]ngurinn [[Leó Afríkanus]] ([[1495]]–[[1554]]) taldi nafnið komið af gríska orðinu ''phrike'' (φρικε, sem merkir „kuldi og hrollur“) ásamt neitunar[[forskeyti]]nu ''a-'' og merkti þannig „land laust við kulda og hroll“. En [[hljóðbreytingin]] úr ''ph'' í ''f'' hefur átt sér stað í kringum [[1. öldin|fyrstu öld]], svo þetta getur því ekki verið uppruni nafnsins. [[Egyptaland]] var talið hluti Asíu af fornmönnum. Fyrstur til að telja það með Afríku var [[landafræði]]ngurinn [[Ptólemajos]] ([[85]]–[[165]]) sem notaði [[Alexandría (Egyptalandi)|Alexandríu]] sem [[núllbaugur|núllbaug]] og gerði [[Súeseiðið]] að mörkum Asíu og Afríku. Eftir því sem Evrópumenn uppgötvuðu raunverulegt umfang álfunnar, óx [[inntak]] nafnsins með þeirri þekkingu. Afríka var stundum nefnd „Suðurálfa“ á íslensku áður fyrr. == Landfræði == [[Mynd:Vegetation_Africa.png|thumb|right|Helstu lífbelti Afríku.]] [[Mynd:Zebras,_Serengeti_savana_plains,_Tanzania.jpg|thumb|right|Sebrahestar og fílar í Serengeti-þjóðgarðinum.]] Afríka er stærst af þeim þremur meginlöndum sem teygja sig yfir á suðurhvelið frá stærsta landflæmi jarðar, [[Afró-Evrasía|Afró-Evrasíu]]. Mörk álfunnar eru [[Miðjarðarhafið]] í norðri, [[Súesskurðurinn]] í norð-austri, [[Indlandshaf]] og [[Rauðahaf]] í austri, [[Suður-Íshaf]]ið í suðri og [[Atlantshaf]]ið í vestri. Afríka og Asía tengjast um [[Súeseiðið]], sem er 163 km breitt, og aðeins Súesskurðurinn skilur þar á milli.<ref>Drysdale, Alasdair and Gerald H. Blake. (1985) ''The Middle East and North Africa'', Oxford University Press US. {{ISBN|0-19-503538-0}}</ref> Stundum er [[Sínaískagi]], sem tilheyrir Egyptalandi, líka talinn til Afríku.<ref>{{cite web|url=http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=africa&Rootmap=&Mode=d|title=Atlas – Xpeditions|publisher=National Geographic Society|date=2003|access-date=1 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303230811/http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=africa&Rootmap=&Mode=d|archive-date=3 March 2009| url-status=live}}</ref> Strönd Afríku er um 26.000 km á lengd og er tiltölulega jöfn, sem sést á því að Evrópa, sem er ekki nema um þriðjungur af flatarmáli Afríku, er með 32.000 km strandlengju.<ref name=MW/> Heimsálfan er um 8000 km löng frá norðri til suðurs (á milli 37°21'N og 34°51'15"S) og 7400 km breið frá vestri til austurs (17°33'22"W til 51°27'52"E). Nyrsti punktur álfunnar er [[Ras ben Sakka]] í Túnis, syðsti punkturinn er [[Agúlhashöfði]] í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]].<ref>Lewin, Evans. (1924) ''Africa'', Clarendon press</ref> Vestasti punkturinn er [[Almadihöfði]] á [[Grænhöfðaeyjar|Grænhöfðaeyjum]] og sá austasti er [[Raas Hafun-höfði]] í [[Sómalía|Sómalíu]].<ref name=MW>(1998) ''Merriam-Webster's Geographical Dictionary (Index)'', Merriam-Webster, pp. 10–11. {{ISBN|0-87779-546-0}}</ref> Stærsta ríki Afríku er [[Alsír]], en það minnsta eru [[Seychelles-eyjar]] undan austurströndinni.<ref name=Hoare>Hoare, Ben. (2002) ''The Kingfisher A–Z Encyclopedia'', Kingfisher Publications. p. 11. {{ISBN|0-7534-5569-2}}</ref> Minnsta ríkið á meginlandinu er [[Gambía]]. [[Miðbaugur]] liggur í gegnum álfuna og mestur hluti hennar er því í [[Hitabeltið|hitabeltinu]]. Það er mikið um [[Eyðimörk|eyðimerkur]] og óbyggðir og þurrkar og úrhellisrigning gera búsetu á ýmsum svæðum erfiða. Í kringum miðbaug eru stórir [[regnskógur|regnskógar]] sem fara minnkandi vegna [[skógeyðing]]ar.<ref>[http://www.africanews.com/site/list_messages/18831 Deforestation reaches worrying level – UN] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081206051452/http://www.africanews.com/site/list_messages/18831 |date=6 December 2008 }}. AfricaNews. 11. júní 2008</ref> Á gresjum Afríku lifa margir stórir stofnar villtra dýra og þar búa langflestar tegundir [[stórdýr]]a, þar sem álfan varð fyrir minnstum áhrifum af [[fjöldaútdauðinn við lok kvartertímabilsins|fjöldaútdauðanum við lok kvartertímabilsins]], þegar margar tegundir stórdýra sem lifðu á [[pleistósen]] dóu út. Í Afríku eru yfir 3000 [[verndarsvæði]], en ýmsar ógnir steðja að líffjölbreytni í álfunni. Loftslag í Afríku er mjög fjölbreytt, allt frá [[hitabeltisloftslag]]i að [[kaldtemprað loftslag|kaldtempruðu loftslagi]] í hæstu fjöllum. Stærstur hluti Afríku liggur á [[Afríkuflekinn|Afríkuflekanum]], sem er stór [[jarðfleki]] undir Afríku (fyrir utan austasta jaðarinn) og úthafinu við vestur- og suðurströndina. Í vestri mætir hann [[Norður-Ameríkuflekinn|Norður-Ameríkuflekanum]] og [[Suður-Ameríkuflekinn|Suður-Ameríkuflekanum]] (við [[Atlantshafshryggurinn|Atlantshafshrygginn]]); [[Arabíuflekinn|Arabíuflekanum]] og [[Sómalíuflekinn|Sómalíuflekanum]] í austri; [[Evrasíuflekinn|Evrasíuflekanum]], [[Eyjahafsflekinn|Eyjahafsflekanum]] og [[Anatólíuflekinn|Anatólíuflekanum]] í norðri; og [[Suður-Íshafsflekinn|Suður-Íshafsflekanum]] í suðri. Fyrir 60 til 10 milljónum ára tók Sómalíuflekann að reka frá Afríkuflekanum og [[Sigdalurinn mikli]] myndaðist á [[Austur-Afríkurekbeltið|Austur-Afríkurekbeltinu]].<ref>{{Cite web | title = Somali Plate | publisher = Ashten Sawitsky | url = http://africa-arabia-plate.weebly.com/somali-plate.html | access-date = 30 June 2015}}</ref> Þar eru hæstu fjöll Afríku, eins og [[Kilimanjaro]] (5895 metrar), [[Kenýafjall]] (5199 metrar) og [[Stanleyfjall]] (5109 metrar). Þar eru líka stærstu stöðuvötn Álfunnar, [[Viktoríuvatn]], [[Tanganjikavatn]] og [[Malavívatn]]. Stærstu fljót Afríku eru [[Nílarfljót]] sem rennur út í Miðjarðarhaf, [[Kongófljót]], [[Nígerfljót]] og Órangefljót sem renna út í Atlantshaf, og [[Sambesífljót]] sem rennur út í Indlandshaf. Stærstu fossar Afríku, [[Viktoríufossar]], eru í Sambesífljóti, en það fer raunar eftir því hvort hinir vatnsmiklu [[Boyoma-fossar]] í [[Lúalabafljót]]i eru skilgreindir sem fossar eða flúðir. == Tungumál == [[Mynd:African_language_families_en.svg|thumb|Kort sem sýnir dreifingu afrísku málaættanna og nokkur aðalmál. Níger-Kongómálaættinni er skipt til að sýna útbreiðslu Bantúmálanna, sem eru undirflokkur Níger-Kongómálaættarinnar.]] Í Afríku eru töluð yfir þúsund tungumál (um tvö þúsund samkvæmt [[UNESCO]]).<ref>{{cite web|url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=8048&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |title=Africa |date=2005 |publisher=UNESCO |access-date=1 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602050234/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D8048%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |archive-date= 2 June 2008 |url-status=dead}}</ref> Flesta málanna eru af afrískum uppruna, þótt sum þeirra hafi borist frá Evrópu eða Asíu. [[Fjöltyngi]] er útbreitt í Afríku og algengt að íbúar tali fleiri en eitt Afríkumál reiprennandi, auk einhvers Evrópumáls. Í álfunni eru fjórar aðalættir tungumála upprunnar: * [[Afróasísk mál]] er tungumálaætt sem samanstendur af um það bil 240 tungumálum, sem eru töluð af 285 milljónum manna víðs vegar um [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]], [[Austur-Afríka|Austur-Afríku]] og [[Suðaustur-Asía|Suðaustur-Asíu]]. * [[Nílar-Saharamál]] telja rúmlega 100 tungumál, sem eru töluð af um 30 milljónum manna. Nílar-Sahara tungumál eru aðallega töluð í [[Tsjad]], [[Súdan]], [[Eþíópía|Eþíópíu]], [[Úganda]], [[Kenýa]] og [[Tansanía|Norður-Tansaníu]]. * [[Níger-Kongómál]] eru töluð í mestallri Afríku fyrir sunnan Saharaeyðimörkina. Þetta er sennilega stærsta tungumálaætt heims ef talinn er fjöldi tungumála sem tilheyra henni. Hluti þessara tungumála eru [[Bantúmál]] sem eru töluð í [[Mið-Afríka|Mið-]] og [[Sunnanverð Afríka|Suður-Afríku]]. * [[Khoisan-mál]] telja um 50 tungumál sem eru töluð í suðurhluta Afríku. Um 400 þúsund manns tala Khoisanmál.<ref>{{cite web|title=Khoisan Languages|url=http://www.languagesgulper.com/eng/Khoisan.html|website=The Language Gulper|access-date=2 January 2017|archive-date=25 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125082754/http://languagesgulper.com/eng/Khoisan.html|url-status=live}}</ref> Mörg málanna eiga á hættu að deyja út. [[Koikoiar]] og [[Sanfólk]] eru talin vera frumbyggjar sunnanverðrar Afríku. Þegar nýlendutímanum lauk í Afríku, tóku nær öll Afríkuríkin upp eitthvert Evrópumál sem [[ríkismál]], þótt innlend tungumál fengju opinbera stöðu innan nokkurra þeirra (til dæmis [[svahílí]], [[jórúba]], [[igbó]] og [[hása]]). [[Enska]] og [[franska]] eru mjög víða notuð í opinberri þjónustu, menntakerfinu og fjölmiðlum. Að auki tala milljónir Afríkubúa [[arabíska|arabísku]], [[portúgalska|portúgölsku]], [[spænska|spænsku]] og [[afríkanska|afríkönsku]]. [[Ítalska]] og [[þýska]] eru sums staðar töluð í fyrrum nýlendum þessara ríkja. == Lönd í Afríku == Í Afríku eru 56 fullvalda ríki.<ref>{{Vísindavefurinn|2751|Hvað eru mörg lönd i Afríku?}}</ref> Að auki eru þar tvö yfirlýst ríki sem njóta takmarkaðrar alþjóðlegrar viðurkenningar ([[Sahrawi-lýðveldið]] og [[Sómalíland]]), tvær hjálendur ([[Frönsku suðlægu landsvæðin]] og [[Sankti Helena, Ascension-eyja og Tristan da Cunha]]) og tíu lönd sem eru héruð innan ríkja utan Afríku ([[Kanaríeyjar]], [[Mayotte]], [[Réunion]] o.s.frv.). {| class="wikitable" style="vertical-align:top;margin:auto;" | |- ! colspan=3 | [[Norður-Afríka]] |- ! colspan= | [[Land]] || [[Fáni]] || [[Höfuðborg]] |- | [[Alsír]] || [[File:Flag of Algeria.svg|border|45x45px]] || [[Algeirsborg]] |- | ''[[Ceuta]]'' (Spánn) || [[File:Flag Ceuta.svg|border|45x45px]] || |- | [[Egyptaland]] || [[File:Flag of Egypt.svg|border|45x45px]] || [[Kaíró]] |- | ''[[Kanaríeyjar]]'' (Spánn) || [[File:Flag of the Canary Islands.svg|border|45x45px]] || [[Las Palmas de Gran Canaria]],<br />[[Santa Cruz de Tenerife]] |- | [[Líbía]] || [[File:Flag of Libya.svg|border|45x45px]] || [[Trípólí]] |- | [[Marokkó]] || [[File:Flag of Morocco.svg|border|45x45px]] ||[[Rabat]] |- | ''[[Madeira]]'' (Portúgal) || [[File:Flag of Madeira.svg|border|45x45px]] || [[Funchal]] |- | ''[[Melilla]]'' (Spánn) || [[File:Flag of Melilla.svg|border|45x45px]] || |- | [[Túnis]] || [[File:Flag of Tunisia.svg|border|45x45px]] || [[Túnisborg]] |- | ''[[Vestur-Sahara]]'' (Marokkó) || [[File:Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg|border|45x45px]] || [[El Aaiún]] |- ! colspan=3 | [[Austur-Afríka]] |- | [[Búrúndí]] || [[File:Flag of Burundi.svg|border|45x45px]] || [[Gitega]] |- | [[Djibútí]] || [[File:Flag of Djibouti.svg|border|45x45px]] || [[Djibútí]] |- | [[Eritrea]] || [[File:Flag of Eritrea.svg|border|45x45px]] || [[Asmara]] |- | [[Eþíópía]] || [[File:Flag of Ethiopia.svg|border|45x45px]] || [[Addis Ababa]] |- | ''[[Frönsku suðlægu landsvæðin]]'' (Frakkland) || [[File:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|border|45x45px]] || |- | [[Kenýa]] || [[File:Flag of Kenya.svg|border|45x45px]] || [[Naíróbí]] |- | [[Kómoreyjar]] || [[File:Flag of the Comoros.svg|border|45x45px]] || [[Móróní]] |- | [[Madagaskar]] || [[File:Flag of Madagascar.svg|border|45x45px]] || [[Antananarívó]] |- | [[Malaví]] || [[File:Flag of Malawi.svg|border|45x45px]] || [[Lílongve]] |- | ''[[Mayotte]]'' (Frakkland) || [[File:Coat of Arms of Mayotte.svg|border|45x45px]] || [[Mamoudzou]] |- | [[Máritíus]] || [[File:Flag of Mauritius.svg|border|45x45px]] || [[Port Louis]] |- | [[Mósambík]] || [[File:Flag of Mozambique.svg|border|45x45px]] || [[Mapútó]] |- | ''[[Réunion]]'' (Frakkland) || [[File:Armoiries Réunion.svg|border|45x45px]] || [[Saint Denis (Réunion)|Saint Denis]] |- | [[Rúanda]] || [[File:Flag of Rwanda.svg|border|45x45px]] || [[Kigali]] |- | [[Sambía]] || [[File:Flag of Zambia.svg|border|45x45px]] || [[Lúsaka]] |- | [[Seychelles-eyjar]] || [[File:Flag of Seychelles.svg|border|45x45px]] || [[Viktoría (Seychelles-eyjum)|Viktoría]] |- | [[Simbabve]] || [[File:Flag of Zimbabwe.svg|border|45x45px]] || [[Harare]] |- | [[Sómalía]] || [[File:Flag of Somalia.svg|border|45x45px]] || [[Mógadisjú]] |- | ''[[Sómalíland]]'' (ekki viðurkennt) || [[File:Flag of Somaliland.svg|border|45x45px]] || [[Hargeisa]] |- | [[Suður-Súdan]] || [[File:Flag of South Sudan.svg|border|45x45px]] || [[Júba]] |- | [[Súdan]] || [[File:Flag of Sudan.svg|border|45x45px]] || [[Kartúm]] |- | [[Tansanía]] || [[File:Flag of Tanzania.svg|border|45x45px]] || [[Dódóma]] |- | [[Úganda]] || [[File:Flag of Uganda.svg|border|45x45px]] || [[Kampala]] |- ! colspan=3 | [[Mið-Afríka]] |- | [[Angóla]] || [[File:Flag of Angola.svg|border|45x45px]] || [[Lúanda]] |- | [[Gabon]] || [[File:Flag of Gabon.svg|border|45x45px]] || [[Libreville]] |- | [[Kamerún]] || [[File:Flag of Cameroon.svg|border|45x45px]] || [[Jánde]] |- | [[Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]] || [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|border|45x45px]] || [[Kinsasa]] |- | [[Lýðveldið Kongó]] || [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|border|45x45px]] || [[Brazzaville]] |- | [[Mið-Afríkulýðveldið]] || [[File:Flag of Central African Republic.svg|border|45x45px]] || [[Bangví]] |- | [[Miðbaugs-Gínea]] || [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|border|45x45px]] || [[Malabó]] |- | [[Saó Tóme og Prinsípe]] || [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|border|45x45px]] || [[Saó Tóme]] |- | [[Tjad]] || [[File:Flag of Chad.svg|border|45x45px]] || [[N'Djamena]] |- ! colspan=3 | [[Sunnanverð Afríka]] |- | [[Botsvana]] || [[File:Flag of Botswana.svg|border|45x45px]] || [[Gaboróne]] |- | [[Esvatíní]] || [[File:Flag of Eswatini.svg|border|45x45px]] || [[Mbabane]] |- | [[Lesótó]] || [[File:Flag of Lesotho.svg|border|45x45px]] || [[Maseru]] |- | [[Namibía]] || [[File:Flag of Namibia.svg|border|45x45px]] || [[Windhoek]] |- | [[Suður-Afríka]] || [[File:Flag of South Africa.svg|border|45x45px]] || [[Bloemfontein]], [[Höfðaborg]], [[Pretoría]] |- ! colspan=3 | [[Vestur-Afríka]] |- | [[Benín]] || [[File:Flag of Benin.svg|border|45x45px]] || [[Porto-Novo]] |- | [[Búrkína Fasó]] || [[File:Flag of Burkina Faso.svg|border|45x45px]] || [[Ouagadougou]] |- | [[Fílabeinsströndin]] || [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|border|45x45px]] || [[Abidjan]], [[Yamoussoukro]] |- | [[Gambía]] || [[File:Flag of Gambia.svg|border|45x45px]] || [[Banjul]] |- | [[Gana]] || [[File:Flag of Ghana.svg|border|45x45px]] || [[Akkra]] |- | [[Gínea]] || [[File:Flag of Guinea.svg|border|45x45px]] || [[Kónakrí]] |- | [[Gínea-Bissá]] || [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|border|45x45px]] || [[Bissá]] |- | [[Grænhöfðaeyjar]] || [[File:Flag of Cape Verde.svg|border|45x45px]] || [[Praia]] |- | [[Líbería]] || [[File:Flag of Liberia.svg|border|45x45px]] || [[Monróvía]] |- | [[Malí]] || [[File:Flag of Mali.svg|border|45x45px]] || [[Bamakó]] |- | [[Máritanía]] || [[File:Flag of Mauritania.svg|border|45x45px]] || [[Núaksjott]] |- | [[Níger (land)|Níger]] || [[File:Flag of Niger.svg|border|45x45px]] || [[Níamey]] |- | [[Nígería]] || [[File:Flag of Nigeria.svg|border|45x45px]] || [[Abútja]] |- | ''[[Sankti Helena, Ascension og Tristan da Cunha]]'' (Bretland) || [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|45x45px]] || [[Jamestown (Sankti Helenu)|Jamestown]] |- | [[Senegal]] || [[File:Flag of Senegal.svg|border|45x45px]] || [[Dakar]] |- | [[Síerra Leóne]] || [[File:Flag of Sierra Leone.svg|border|45x45px]] || [[Freetown]] |- | [[Tógó]] || [[File:Flag of Togo (3-2).svg|border|45x45px]] || [[Lomé]] |} == Tilvísanir== {{reflist}} {{Afríka}} {{Heimsálfur}} {{Heimshlutar}} [[Flokkur:Afríka]] lz4k66oala0ge8udtav630s9b6on18f 1964931 1964930 2026-05-31T11:35:51Z Akigka 183 1964931 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Africa_(orthographic_projection).svg|thumb|Kort sem sýnir staðsetningu Afríku]] [[Mynd:Africa satellite plane.jpg|thumb|Samsett gervitunglamynd af Afríku]] '''Afríka''' er önnur stærsta [[heimsálfa]] [[Jörðin|jarðar]] á eftir [[Asía|Asíu]] og er einnig sú næstfjölmennasta.<ref>{{Vísindavefurinn|2518|Hversu margir búa í Afríku?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=22.6.2002}}</ref> Hún er um það bil 30,3 milljón ferkílómetrar að [[flatarmál]]i (að meðtöldum [[eyja|eyjum]]) og þekur 20,3% af [[þurrlendi]] jarðar.<ref>{{Vísindavefurinn|3643|Hvert er flatarmál Afríku?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=7.8.2003}}</ref> Þar búa tæplega 1,3 milljarðar manna sem er um 16% alls mannfjölda heims. Íbúar Afríku eru með þeim yngstu í heimi;<ref>{{cite web|title=5 ways the world will look dramatically different in 2100|url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/08/17/5-ways-the-world-will-look-dramatically-different-in-2100/|last=Swanson|first=Ana|date=17. ágúst 2015|work=[[The Washington Post]]|access-date=26. september 2017|archive-date=26. september 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926194109/https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/08/17/5-ways-the-world-will-look-dramatically-different-in-2100/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=[[Njideka Harry|Harry]]|first=Njideka U.|date=11. september 2013|title=African Youth, Innovation and the Changing Society|work=Huffington Post|url=http://www.huffingtonpost.com/njideka-u-harry/african-youth-innovation-_b_3904408.html|access-date=27 September 2013|archive-date=20. september 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130920184934/http://www.huffingtonpost.com/njideka-u-harry/african-youth-innovation-_b_3904408.html|url-status=live}}</ref> [[miðaldur]] árið 2012 var aðeins 19,7 ár borið saman við miðaldur heimsins sem er 30,4 ár.<ref>{{cite web|title=item,4 of the provisional agenda&nbsp;– General debate on national experience in population matters: adolescents and youth|url=https://www.un.org/esa/population/cpd/cpd2012/Agenda%20item%204/UN%20system%20statements/ECA_Item4.pdf|author=Janneh, Abdoulie|date=apríl 2012|work=United Nations Economic Commission for Africa|access-date=15. desember 2015|archive-date=10. nóvember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110111359/http://www.un.org/esa/population/cpd/cpd2012/Agenda%20item%204/UN%20system%20statements/ECA_Item4.pdf|url-status=live}}</ref> Afríka býr yfir miklum og fjölbreyttum [[náttúruauðlind]]um, en er samt fátækasta heimsálfan miðað við höfðatölu, að hluta vegna landfræðilegra takmarkana, arfleifðar [[nýlendustefna|nýlendustefnu]] Evrópuveldanna og [[Kalda stríðið|Kalda stríðsins]],<ref>{{Cite book|last=Fwatshak|first=S. U.|title=Contemporary Africa|publisher=Springer|year=2014|isbn=978-1-349-49413-2|pages=89–125|chapter=The Cold War and the Emergence of Economic Divergences: Africa and Asia Compared|doi=10.1057/9781137444134_5}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Austin|first=Gareth|date=1. mars 2010|title=African Economic Development, and Colonial Legacies|url=http://journals.openedition.org/poldev/78|journal=International Development Policy {{!}} Revue internationale de politique de développement|language=en|issue=1|pages=11–32|doi=10.4000/poldev.78|issn=1663-9375|doi-access=free|access-date=12 November 2020|archive-date=21. janúar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121082142/https://journals.openedition.org/poldev/78|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Dunning|first=Thad|date=2004|title=Conditioning the Effects of Aid: Cold War Politics, Donor Credibility, and Democracy in Africa|url=https://www.jstor.org/stable/3877863|journal=International Organization|volume=58|issue=2|pages=409–423|doi=10.1017/S0020818304582073|jstor=3877863|s2cid=154368924|issn=0020-8183|access-date=12. nóvember 2020|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112223528/https://www.jstor.org/stable/3877863|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Alemazung|first=J.|date=2010|title=Post-Colonial Colonialism: An Analysis of International Factors and Actors Marring African Socio-Economic and Political Development|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Post-Colonial-Colonialism%3A-An-Analysis-of-Factors-Alemazung/3c7b2be6a73e33f366c835ce06ff8a6dd6b2cbf3|access-date=12. nóvember 2020|website=undefined|s2cid=140806396|language=en|archive-date=28. janúar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128073443/https://www.semanticscholar.org/paper/Post-Colonial-Colonialism%3A-An-Analysis-of-Factors-Alemazung/3c7b2be6a73e33f366c835ce06ff8a6dd6b2cbf3|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Bayeh|first=E.|date=2015|title=THE POLITICAL AND ECONOMIC LEGACY OF COLONIALISM IN THE POST-INDEPENDENCE AFRICAN STATES|url=https://www.semanticscholar.org/paper/THE-POLITICAL-AND-ECONOMIC-LEGACY-OF-COLONIALISM-IN-Bayeh/82148a1b7703edad0ca74394e236163eb17c82f5|access-date=12. nóvember 2020|website=www.semanticscholar.org|s2cid=198939744|language=en|archive-date=21. janúar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121000339/https://www.semanticscholar.org/paper/THE-POLITICAL-AND-ECONOMIC-LEGACY-OF-COLONIALISM-IN-Bayeh/82148a1b7703edad0ca74394e236163eb17c82f5|url-status=live}}</ref> arðráns vestrænna ríkja og Kína, og ólýðræðislegra og skaðlegra stjórnarhátta.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Collier|first1=Paul|last2=Gunning|first2=Jan Willem|date=1. ágúst 1999|title=Why Has Africa Grown Slowly?|url=https://pubs.aeaweb.org/doi/10.1257/jep.13.3.3|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=13|issue=3|pages=3–22|doi=10.1257/jep.13.3.3|issn=0895-3309|access-date=12. nóvember 2020|archive-date=30. mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330032528/https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257%2Fjep.13.3.3|url-status=live}}</ref> Þrátt fyrir þessar takmarkanir hafa hagkerfi margra Afríkulanda vaxið hratt síðustu áratugi. Afríka afmarkast af [[Miðjarðarhafið|Miðjarðarhafinu]] í norðri, [[Súesskurðurinn|Súesskurðinum]] ([[Súeseiðið|Súeseiðinu]]) í norðaustri, [[Indlandshaf]]i í austri, [[Suður-Íshaf]]inu í suðri og [[Atlantshaf]]i í vestri. [[Madagaskar]] og nokkrir stórir eyjaklasar teljast hlutar álfunnar. Í Afríku eru 54 fullvalda [[ríki]], átta heimastjórnarsvæði og tvö lönd sem eru sjálfstæð ''í raun'' en njóta takmarkaðrar alþjóðlegrar viðurkenningar. Stærsta land Afríku að flatarmáli er [[Alsír]] en [[Nígería]] er fjölmennasta landið. [[Afríkusambandið]] er samstarfsvettvangur Afríkulanda með höfuðstöðvar í [[Addis Ababa]]. Afríka er eina heimsálfan sem er staðsett í öllum fjórum [[jarðarhvel]]unum, þar sem bæði [[núllbaugur]] og [[miðbaugur]] liggja um álfuna. Hún er auk þess eina heimsálfan sem nær frá [[heittempraða beltið|heittempraða beltinu]] í norðri að heittempraða beltinu í suðri.<ref>{{cite web|title=Africa. General info|url=http://www.visualgeography.com/continents/africa.html|publisher=Visual Geography|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424072430/http://www.visualgeography.com/continents/africa.html|archive-date=24. apríl 2011|access-date=24. nóvember 2007}}</ref> Stærstur hluti Afríku og flest löndin eru staðsett á [[norðurhvel jarðar|norðurhveli]]. Flest lönd Afríku eru í [[hitabeltið|hitabeltinu]], fyrir utan hluta [[Vestur-Sahara]], Alsír, [[Líbía|Líbíu]], [[Egyptaland]]s, norðurodda [[Máritanía|Máritaníu]], [[Marokkó]], [[Ceuta]], [[Melilla]] og [[Túnis]], sem eru norðan við nyrðri [[hvarfbaugur|hvarfbaug]]. Syðst í álfunni eru suðurhlutar [[Namibía|Namibíu]], [[Botsvana]], stærstur hluti [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]], [[Lesótó]] og [[Esvatíní]], og suðuroddar [[Mósambík]] og Madagaskar staðsett sunnan syðri hvarfbaugs. Afríka býr yfir mjög mikilli [[líffjölbreytni]] og er heimkynni flestra tegunda [[risadýr]]a, þar sem álfan varð minnst fyrir áhrifum [[útdauði stórdýra á Kvartertíma|útdauða stórdýra á Kvartertíma]]. Afríka glímir samt við fjölmargar umhverfisáskoranir, eins og [[eyðimerkurmyndun]], [[skógeyðing]]u, [[vatnsskortur|vatnsskort]] og fleira. Talið er að þessi vandamál muni versna enn frekar vegna [[loftslagsbreytingar|loftslagsbreytinga]]. [[Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar]] telur Afríku vera þá heimsálfu sem er í mestri hættu vegna loftslagsbreytinga.<ref>{{cite book|author=Schneider, S.H.|url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch19s19-3-3.html|title=Chapter 19: Assessing Key Vulnerabilities and the Risk from Climate Change|publisher=Print version: CUP. This version: IPCC website|year=2007|isbn=978-0-521-88010-7|editor=Parry, M.L.|series=Climate change 2007: impacts, adaptation, and vulnerability: contribution of Working Group II to the fourth assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)|location=Cambridge University Press (CUP): Cambridge, UK|contribution=19.3.3 Regional vulnerabilities|display-authors=etal|access-date=15. september 2011|display-editors=etal|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312104158/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch19s19-3-3.html|archive-date=12. mars 2013|url-status=dead}}</ref><ref name=":10Africa">Niang, I., O.C. Ruppel, M.A. Abdrabo, A. Essel, C. Lennard, J. Padgham, and P. Urquhart, 2014: Africa. In: Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part B: Regional Aspects. Contribution of Working Group II to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Barros, V.R., C.B. Field, D.J. Dokken et al. (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 1199–1265. https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-Chap22_FINAL.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619170833/https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-Chap22_FINAL.pdf |date=19. júní 2020 }}</ref> [[Saga Afríku]] er löng, flókin og að hluta til lítið rannsökuð.<ref>{{Cite news|date=1 July 2017|title=One of Africa's best kept secrets – its history|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-40420910|access-date=29. júlí 2021}}</ref> Almennt er viðurkennt að Afríka, sérstaklega [[Austur-Afríka]], sé fæðingarstaður [[mannapar|mannapa]] og [[maður|mannkyns]]. Elstu tegundir af [[mannætt]] og forfeður þeirra komu fram á sjónarsviðið í Afríku fyrir um 7 milljónum ára. Þeirra á meðal eru ''[[Sahelanthropus tchadensis]]'', ''[[Australopithecus africanus]]'', ''[[Australopithecus afarensis]]'', ''[[Homo erectus]]'', ''[[Homo habilis]]'' og ''[[Homo ergaster]]''. Elstu leifar nútímamanna, ''Homo sapiens'', hafa fundist í [[Eþíópía|Eþíópíu]], Suður-Afríku og Marokkó, og eru allt að 300.000 ára gamlar. Talið er að ''Homo sapiens'' hafi þróast í Afríku fyrir 350-260 þúsund árum síðan.<ref>{{Cite web|url=http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071024234234/http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html|url-status=dead|title=Homo sapiens: University of Utah News Release: 16 February 2005|archive-date=24. október 2007}}</ref><ref name="Schlebusch2017">{{cite journal |doi=10.1126/science.aao6266 |pmid=28971970 |title=Southern African ancient genomes estimate modern human divergence to 350,000 to 260,000 years ago |journal=Science |volume=358 |issue=6363 |pages=652–655 |year=2017 |last1=Schlebusch |first1=Carina M |last2=Malmström |first2=Helena |last3=Günther |first3=Torsten |last4=Sjödin |first4=Per |last5=Coutinho |first5=Alexandra |last6=Edlund |first6=Hanna |last7=Munters |first7=Arielle R |last8=Vicente |first8=Mário |last9=Steyn |first9=Maryna |last10=Soodyall |first10=Himla |last11=Lombard |first11=Marlize |last12=Jakobsson |first12=Mattias |bibcode=2017Sci...358..652S |doi-access=free }}</ref><ref name="Guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2017/jun/07/oldest-homo-sapiens-bones-ever-found-shake-foundations-of-the-human-story|title=Oldest ''Homo sapiens'' bones ever found shake foundations of the human story|last=Sample|first=Ian|work=The Guardian|date=7. júní 2017|access-date=7. júní 2017|archive-date=31. október 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031005024/https://www.theguardian.com/science/2017/jun/07/oldest-homo-sapiens-bones-ever-found-shake-foundations-of-the-human-story|url-status=live}}</ref><ref name="NYT-20190910">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |title=Scientists Find the Skull of Humanity's Ancestor — on a Computer – By comparing fossils and CT scans, researchers say they have reconstructed the skull of the last common forebear of modern humans. |url=https://www.nytimes.com/2019/09/10/science/human-ancestor-skull-computer.html |date=10. september 2019 |work=[[The New York Times]] |access-date=10 September 2019 |archive-date=31. desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231125331/https://www.nytimes.com/2019/09/10/science/human-ancestor-skull-computer.html |url-status=live }}</ref><ref name="NAT-20190910">{{cite journal |last1=Mounier |first1=Aurélien |last2=Lahr |first2=Marta |title=Deciphering African late middle Pleistocene hominin diversity and the origin of our species |journal=[[Nature Communications]] |volume=10 |issue=1 |page=3406 |doi=10.1038/s41467-019-11213-w |pmid=31506422 |pmc=6736881 |year=2019 |bibcode=2019NatCo..10.3406M }}</ref> [[Egyptaland hið forna]] og [[Karþagó]] eru forn [[siðmenning]]arsamfélög sem urðu til í [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]]. Löng og flókin saga menningarsamfélaga, þjóðflutninga og verslunarleiða í Afríku hefur skapað fjölda [[þjóðflokkur|þjóðflokka]] með fjölbreytta [[menning]]u og [[tungumál]]. Áhrif Evrópuríkja í álfunni fóru vaxandi frá 16. öld og [[þríhyrningsverslunin|alþjóðleg þrælaverslun]] varð til þess að stórir hópar fólks af afrískum uppruna settust að í [[Ameríka|Ameríku]]. Seint á [[19. öld]] lögðu Evrópuríkin [[kapphlaupið um Afríku|nær alla álfuna undir sig]] og arðrændu náttúruauðlindir og íbúa hennar. Flest nútímaríki Afríku urðu til þegar evrópskar [[nýlenda|nýlendur]] fengu sjálfstæði eftir miðja [[20. öld]]. == Heiti == Nafnið Afríka er komið frá [[Rómverjar|Rómverjum]] sem notuðu heitið ''Africa terra'' („land Afri“ sem er [[fleirtala]] af ''Afer'') fyrir norður[[strönd]] álfunnar og [[Afríka (skattland)|skattlandið Afríku]] með [[höfuðborg]]ina [[Karþagó]], sem var þar sem nú er [[Túnis]].<ref>{{Vísindavefurinn|1682|Hvernig er nafnið á heimsálfunni Afríku til komið?}}</ref> Uppruni nafnsins er á huldu. Orðið ''Afer'' getur verið til komið af eftirfarandi ástæðum: * Í [[föníska|fönísku]] þýðir ''afar'' „ryk“. * Hugsanlega var til [[ættbálkur]] Afrímanna, [[Berbar|Berba]] sem bjuggu í [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]] á tímum [[Föníka]]. * Í [[gríska|grísku]] er hægt að mynda orðið ''aphrike'' sem merkir „án kulda“. * Í [[latína|latínu]] merkir orðið ''aprica'' „sólrík“. [[Sagnfræði]]ngurinn [[Leó Afríkanus]] ([[1495]]–[[1554]]) taldi nafnið komið af gríska orðinu ''phrike'' (φρικε, sem merkir „kuldi og hrollur“) ásamt neitunar[[forskeyti]]nu ''a-'' og merkti þannig „land laust við kulda og hroll“. En [[hljóðbreytingin]] úr ''ph'' í ''f'' hefur átt sér stað í kringum [[1. öldin|fyrstu öld]], svo þetta getur því ekki verið uppruni nafnsins. [[Egyptaland]] var talið hluti Asíu af fornmönnum. Fyrstur til að telja það með Afríku var [[landafræði]]ngurinn [[Ptólemajos]] ([[85]]–[[165]]) sem notaði [[Alexandría (Egyptalandi)|Alexandríu]] sem [[núllbaugur|núllbaug]] og gerði [[Súeseiðið]] að mörkum Asíu og Afríku. Eftir því sem Evrópumenn uppgötvuðu raunverulegt umfang álfunnar, óx [[inntak]] nafnsins með þeirri þekkingu. Afríka var stundum nefnd „Suðurálfa“ á íslensku áður fyrr. == Landfræði == [[Mynd:Vegetation_Africa.png|thumb|right|Helstu lífbelti Afríku.]] [[Mynd:Zebras,_Serengeti_savana_plains,_Tanzania.jpg|thumb|right|Sebrahestar og fílar í Serengeti-þjóðgarðinum.]] Afríka er stærst af þeim þremur meginlöndum sem teygja sig yfir á suðurhvelið frá stærsta landflæmi jarðar, [[Afró-Evrasía|Afró-Evrasíu]]. Mörk álfunnar eru [[Miðjarðarhafið]] í norðri, [[Súesskurðurinn]] í norð-austri, [[Indlandshaf]] og [[Rauðahaf]] í austri, [[Suður-Íshaf]]ið í suðri og [[Atlantshaf]]ið í vestri. Afríka og Asía tengjast um [[Súeseiðið]], sem er 163 km breitt, og aðeins Súesskurðurinn skilur þar á milli.<ref>Drysdale, Alasdair and Gerald H. Blake. (1985) ''The Middle East and North Africa'', Oxford University Press US. {{ISBN|0-19-503538-0}}</ref> Stundum er [[Sínaískagi]], sem tilheyrir Egyptalandi, líka talinn til Afríku.<ref>{{cite web|url=http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=africa&Rootmap=&Mode=d|title=Atlas – Xpeditions|publisher=National Geographic Society|date=2003|access-date=1 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303230811/http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=africa&Rootmap=&Mode=d|archive-date=3 March 2009| url-status=live}}</ref> Strönd Afríku er um 26.000 km á lengd og er tiltölulega jöfn, sem sést á því að Evrópa, sem er ekki nema um þriðjungur af flatarmáli Afríku, er með 32.000 km strandlengju.<ref name=MW/> Heimsálfan er um 8000 km löng frá norðri til suðurs (á milli 37°21'N og 34°51'15"S) og 7400 km breið frá vestri til austurs (17°33'22"W til 51°27'52"E). Nyrsti punktur álfunnar er [[Ras ben Sakka]] í Túnis, syðsti punkturinn er [[Agúlhashöfði]] í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]].<ref>Lewin, Evans. (1924) ''Africa'', Clarendon press</ref> Vestasti punkturinn er [[Almadihöfði]] á [[Grænhöfðaeyjar|Grænhöfðaeyjum]] og sá austasti er [[Raas Hafun-höfði]] í [[Sómalía|Sómalíu]].<ref name=MW>(1998) ''Merriam-Webster's Geographical Dictionary (Index)'', Merriam-Webster, pp. 10–11. {{ISBN|0-87779-546-0}}</ref> Stærsta ríki Afríku er [[Alsír]], en það minnsta eru [[Seychelles-eyjar]] undan austurströndinni.<ref name=Hoare>Hoare, Ben. (2002) ''The Kingfisher A–Z Encyclopedia'', Kingfisher Publications. p. 11. {{ISBN|0-7534-5569-2}}</ref> Minnsta ríkið á meginlandinu er [[Gambía]]. [[Miðbaugur]] liggur í gegnum álfuna og mestur hluti hennar er því í [[Hitabeltið|hitabeltinu]]. Það er mikið um [[Eyðimörk|eyðimerkur]] og óbyggðir og þurrkar og úrhellisrigning gera búsetu á ýmsum svæðum erfiða. Í kringum miðbaug eru stórir [[regnskógur|regnskógar]] sem fara minnkandi vegna [[skógeyðing]]ar.<ref>[http://www.africanews.com/site/list_messages/18831 Deforestation reaches worrying level – UN] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081206051452/http://www.africanews.com/site/list_messages/18831 |date=6 December 2008 }}. AfricaNews. 11. júní 2008</ref> Á gresjum Afríku lifa margir stórir stofnar villtra dýra og þar búa langflestar tegundir [[stórdýr]]a, þar sem álfan varð fyrir minnstum áhrifum af [[fjöldaútdauðinn við lok kvartertímabilsins|fjöldaútdauðanum við lok kvartertímabilsins]], þegar margar tegundir stórdýra sem lifðu á [[pleistósen]] dóu út. Í Afríku eru yfir 3000 [[verndarsvæði]], en ýmsar ógnir steðja að líffjölbreytni í álfunni. Loftslag í Afríku er mjög fjölbreytt, allt frá [[hitabeltisloftslag]]i að [[kaldtemprað loftslag|kaldtempruðu loftslagi]] í hæstu fjöllum. Stærstur hluti Afríku liggur á [[Afríkuflekinn|Afríkuflekanum]], sem er stór [[jarðfleki]] undir Afríku (fyrir utan austasta jaðarinn) og úthafinu við vestur- og suðurströndina. Í vestri mætir hann [[Norður-Ameríkuflekinn|Norður-Ameríkuflekanum]] og [[Suður-Ameríkuflekinn|Suður-Ameríkuflekanum]] (við [[Atlantshafshryggurinn|Atlantshafshrygginn]]); [[Arabíuflekinn|Arabíuflekanum]] og [[Sómalíuflekinn|Sómalíuflekanum]] í austri; [[Evrasíuflekinn|Evrasíuflekanum]], [[Eyjahafsflekinn|Eyjahafsflekanum]] og [[Anatólíuflekinn|Anatólíuflekanum]] í norðri; og [[Suður-Íshafsflekinn|Suður-Íshafsflekanum]] í suðri. Fyrir 60 til 10 milljónum ára tók Sómalíuflekann að reka frá Afríkuflekanum og [[Sigdalurinn mikli]] myndaðist á [[Austur-Afríkurekbeltið|Austur-Afríkurekbeltinu]].<ref>{{Cite web | title = Somali Plate | publisher = Ashten Sawitsky | url = http://africa-arabia-plate.weebly.com/somali-plate.html | access-date = 30 June 2015}}</ref> Þar eru hæstu fjöll Afríku, eins og [[Kilimanjaro]] (5895 metrar), [[Kenýafjall]] (5199 metrar) og [[Stanleyfjall]] (5109 metrar). Þar eru líka stærstu stöðuvötn Álfunnar, [[Viktoríuvatn]], [[Tanganjikavatn]] og [[Malavívatn]]. Stærstu fljót Afríku eru [[Nílarfljót]] sem rennur út í Miðjarðarhaf, [[Kongófljót]], [[Nígerfljót]] og Órangefljót sem renna út í Atlantshaf, og [[Sambesífljót]] sem rennur út í Indlandshaf. Stærstu fossar Afríku, [[Viktoríufossar]], eru í Sambesífljóti, en það fer raunar eftir því hvort hinir vatnsmiklu [[Boyoma-fossar]] í [[Lúalabafljót]]i eru skilgreindir sem fossar eða flúðir. == Tungumál == [[Mynd:African_language_families_en.svg|thumb|Kort sem sýnir dreifingu afrísku málaættanna og nokkur aðalmál. Níger-Kongómálaættinni er skipt til að sýna útbreiðslu Bantúmálanna, sem eru undirflokkur Níger-Kongómálaættarinnar.]] Í Afríku eru töluð yfir þúsund tungumál (um tvö þúsund samkvæmt [[UNESCO]]).<ref>{{cite web|url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=8048&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |title=Africa |date=2005 |publisher=UNESCO |access-date=1 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602050234/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D8048%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |archive-date= 2 June 2008 |url-status=dead}}</ref> Flesta málanna eru af afrískum uppruna, þótt sum þeirra hafi borist frá Evrópu eða Asíu. [[Fjöltyngi]] er útbreitt í Afríku og algengt að íbúar tali fleiri en eitt Afríkumál reiprennandi, auk einhvers Evrópumáls. Í álfunni eru fjórar aðalættir tungumála upprunnar: * [[Afróasísk mál]] er tungumálaætt sem samanstendur af um það bil 240 tungumálum, sem eru töluð af 285 milljónum manna víðs vegar um [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]], [[Austur-Afríka|Austur-Afríku]] og [[Suðaustur-Asía|Suðaustur-Asíu]]. * [[Nílar-Saharamál]] telja rúmlega 100 tungumál, sem eru töluð af um 30 milljónum manna. Nílar-Sahara tungumál eru aðallega töluð í [[Tsjad]], [[Súdan]], [[Eþíópía|Eþíópíu]], [[Úganda]], [[Kenýa]] og [[Tansanía|Norður-Tansaníu]]. * [[Níger-Kongómál]] eru töluð í mestallri Afríku fyrir sunnan Saharaeyðimörkina. Þetta er sennilega stærsta tungumálaætt heims ef talinn er fjöldi tungumála sem tilheyra henni. Hluti þessara tungumála eru [[Bantúmál]] sem eru töluð í [[Mið-Afríka|Mið-]] og [[Sunnanverð Afríka|Suður-Afríku]]. * [[Khoisan-mál]] telja um 50 tungumál sem eru töluð í suðurhluta Afríku. Um 400 þúsund manns tala Khoisanmál.<ref>{{cite web|title=Khoisan Languages|url=http://www.languagesgulper.com/eng/Khoisan.html|website=The Language Gulper|access-date=2 January 2017|archive-date=25 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125082754/http://languagesgulper.com/eng/Khoisan.html|url-status=live}}</ref> Mörg málanna eiga á hættu að deyja út. [[Koikoiar]] og [[Sanfólk]] eru talin vera frumbyggjar sunnanverðrar Afríku. Þegar nýlendutímanum lauk í Afríku, tóku nær öll Afríkuríkin upp eitthvert Evrópumál sem [[ríkismál]], þótt innlend tungumál fengju opinbera stöðu innan nokkurra þeirra (til dæmis [[svahílí]], [[jórúba]], [[igbó]] og [[hása]]). [[Enska]] og [[franska]] eru mjög víða notuð í opinberri þjónustu, menntakerfinu og fjölmiðlum. Að auki tala milljónir Afríkubúa [[arabíska|arabísku]], [[portúgalska|portúgölsku]], [[spænska|spænsku]] og [[afríkanska|afríkönsku]]. [[Ítalska]] og [[þýska]] eru sums staðar töluð í fyrrum nýlendum þessara ríkja. == Lönd í Afríku == Í Afríku eru 56 fullvalda ríki.<ref>{{Vísindavefurinn|2751|Hvað eru mörg lönd i Afríku?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=2.10.2002}}</ref> Að auki eru þar tvö yfirlýst ríki sem njóta takmarkaðrar alþjóðlegrar viðurkenningar ([[Sahrawi-lýðveldið]] og [[Sómalíland]]), tvær hjálendur ([[Frönsku suðlægu landsvæðin]] og [[Sankti Helena, Ascension-eyja og Tristan da Cunha]]) og tíu lönd sem eru héruð innan ríkja utan Afríku ([[Kanaríeyjar]], [[Mayotte]], [[Réunion]] o.s.frv.). {| class="wikitable" style="vertical-align:top;margin:auto;" | |- ! colspan=3 | [[Norður-Afríka]] |- ! colspan= | [[Land]] || [[Fáni]] || [[Höfuðborg]] |- | [[Alsír]] || [[File:Flag of Algeria.svg|border|45x45px]] || [[Algeirsborg]] |- | ''[[Ceuta]]'' (Spánn) || [[File:Flag Ceuta.svg|border|45x45px]] || |- | [[Egyptaland]] || [[File:Flag of Egypt.svg|border|45x45px]] || [[Kaíró]] |- | ''[[Kanaríeyjar]]'' (Spánn) || [[File:Flag of the Canary Islands.svg|border|45x45px]] || [[Las Palmas de Gran Canaria]],<br />[[Santa Cruz de Tenerife]] |- | [[Líbía]] || [[File:Flag of Libya.svg|border|45x45px]] || [[Trípólí]] |- | [[Marokkó]] || [[File:Flag of Morocco.svg|border|45x45px]] ||[[Rabat]] |- | ''[[Madeira]]'' (Portúgal) || [[File:Flag of Madeira.svg|border|45x45px]] || [[Funchal]] |- | ''[[Melilla]]'' (Spánn) || [[File:Flag of Melilla.svg|border|45x45px]] || |- | [[Túnis]] || [[File:Flag of Tunisia.svg|border|45x45px]] || [[Túnisborg]] |- | ''[[Vestur-Sahara]]'' (Marokkó) || [[File:Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg|border|45x45px]] || [[El Aaiún]] |- ! colspan=3 | [[Austur-Afríka]] |- | [[Búrúndí]] || [[File:Flag of Burundi.svg|border|45x45px]] || [[Gitega]] |- | [[Djibútí]] || [[File:Flag of Djibouti.svg|border|45x45px]] || [[Djibútí]] |- | [[Eritrea]] || [[File:Flag of Eritrea.svg|border|45x45px]] || [[Asmara]] |- | [[Eþíópía]] || [[File:Flag of Ethiopia.svg|border|45x45px]] || [[Addis Ababa]] |- | ''[[Frönsku suðlægu landsvæðin]]'' (Frakkland) || [[File:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|border|45x45px]] || |- | [[Kenýa]] || [[File:Flag of Kenya.svg|border|45x45px]] || [[Naíróbí]] |- | [[Kómoreyjar]] || [[File:Flag of the Comoros.svg|border|45x45px]] || [[Móróní]] |- | [[Madagaskar]] || [[File:Flag of Madagascar.svg|border|45x45px]] || [[Antananarívó]] |- | [[Malaví]] || [[File:Flag of Malawi.svg|border|45x45px]] || [[Lílongve]] |- | ''[[Mayotte]]'' (Frakkland) || [[File:Coat of Arms of Mayotte.svg|border|45x45px]] || [[Mamoudzou]] |- | [[Máritíus]] || [[File:Flag of Mauritius.svg|border|45x45px]] || [[Port Louis]] |- | [[Mósambík]] || [[File:Flag of Mozambique.svg|border|45x45px]] || [[Mapútó]] |- | ''[[Réunion]]'' (Frakkland) || [[File:Armoiries Réunion.svg|border|45x45px]] || [[Saint Denis (Réunion)|Saint Denis]] |- | [[Rúanda]] || [[File:Flag of Rwanda.svg|border|45x45px]] || [[Kigali]] |- | [[Sambía]] || [[File:Flag of Zambia.svg|border|45x45px]] || [[Lúsaka]] |- | [[Seychelles-eyjar]] || [[File:Flag of Seychelles.svg|border|45x45px]] || [[Viktoría (Seychelles-eyjum)|Viktoría]] |- | [[Simbabve]] || [[File:Flag of Zimbabwe.svg|border|45x45px]] || [[Harare]] |- | [[Sómalía]] || [[File:Flag of Somalia.svg|border|45x45px]] || [[Mógadisjú]] |- | ''[[Sómalíland]]'' (ekki viðurkennt) || [[File:Flag of Somaliland.svg|border|45x45px]] || [[Hargeisa]] |- | [[Suður-Súdan]] || [[File:Flag of South Sudan.svg|border|45x45px]] || [[Júba]] |- | [[Súdan]] || [[File:Flag of Sudan.svg|border|45x45px]] || [[Kartúm]] |- | [[Tansanía]] || [[File:Flag of Tanzania.svg|border|45x45px]] || [[Dódóma]] |- | [[Úganda]] || [[File:Flag of Uganda.svg|border|45x45px]] || [[Kampala]] |- ! colspan=3 | [[Mið-Afríka]] |- | [[Angóla]] || [[File:Flag of Angola.svg|border|45x45px]] || [[Lúanda]] |- | [[Gabon]] || [[File:Flag of Gabon.svg|border|45x45px]] || [[Libreville]] |- | [[Kamerún]] || [[File:Flag of Cameroon.svg|border|45x45px]] || [[Jánde]] |- | [[Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]] || [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|border|45x45px]] || [[Kinsasa]] |- | [[Lýðveldið Kongó]] || [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|border|45x45px]] || [[Brazzaville]] |- | [[Mið-Afríkulýðveldið]] || [[File:Flag of Central African Republic.svg|border|45x45px]] || [[Bangví]] |- | [[Miðbaugs-Gínea]] || [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|border|45x45px]] || [[Malabó]] |- | [[Saó Tóme og Prinsípe]] || [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|border|45x45px]] || [[Saó Tóme]] |- | [[Tjad]] || [[File:Flag of Chad.svg|border|45x45px]] || [[N'Djamena]] |- ! colspan=3 | [[Sunnanverð Afríka]] |- | [[Botsvana]] || [[File:Flag of Botswana.svg|border|45x45px]] || [[Gaboróne]] |- | [[Esvatíní]] || [[File:Flag of Eswatini.svg|border|45x45px]] || [[Mbabane]] |- | [[Lesótó]] || [[File:Flag of Lesotho.svg|border|45x45px]] || [[Maseru]] |- | [[Namibía]] || [[File:Flag of Namibia.svg|border|45x45px]] || [[Windhoek]] |- | [[Suður-Afríka]] || [[File:Flag of South Africa.svg|border|45x45px]] || [[Bloemfontein]], [[Höfðaborg]], [[Pretoría]] |- ! colspan=3 | [[Vestur-Afríka]] |- | [[Benín]] || [[File:Flag of Benin.svg|border|45x45px]] || [[Porto-Novo]] |- | [[Búrkína Fasó]] || [[File:Flag of Burkina Faso.svg|border|45x45px]] || [[Ouagadougou]] |- | [[Fílabeinsströndin]] || [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|border|45x45px]] || [[Abidjan]], [[Yamoussoukro]] |- | [[Gambía]] || [[File:Flag of Gambia.svg|border|45x45px]] || [[Banjul]] |- | [[Gana]] || [[File:Flag of Ghana.svg|border|45x45px]] || [[Akkra]] |- | [[Gínea]] || [[File:Flag of Guinea.svg|border|45x45px]] || [[Kónakrí]] |- | [[Gínea-Bissá]] || [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|border|45x45px]] || [[Bissá]] |- | [[Grænhöfðaeyjar]] || [[File:Flag of Cape Verde.svg|border|45x45px]] || [[Praia]] |- | [[Líbería]] || [[File:Flag of Liberia.svg|border|45x45px]] || [[Monróvía]] |- | [[Malí]] || [[File:Flag of Mali.svg|border|45x45px]] || [[Bamakó]] |- | [[Máritanía]] || [[File:Flag of Mauritania.svg|border|45x45px]] || [[Núaksjott]] |- | [[Níger (land)|Níger]] || [[File:Flag of Niger.svg|border|45x45px]] || [[Níamey]] |- | [[Nígería]] || [[File:Flag of Nigeria.svg|border|45x45px]] || [[Abútja]] |- | ''[[Sankti Helena, Ascension og Tristan da Cunha]]'' (Bretland) || [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|45x45px]] || [[Jamestown (Sankti Helenu)|Jamestown]] |- | [[Senegal]] || [[File:Flag of Senegal.svg|border|45x45px]] || [[Dakar]] |- | [[Síerra Leóne]] || [[File:Flag of Sierra Leone.svg|border|45x45px]] || [[Freetown]] |- | [[Tógó]] || [[File:Flag of Togo (3-2).svg|border|45x45px]] || [[Lomé]] |} == Tilvísanir== {{reflist}} {{Afríka}} {{Heimsálfur}} {{Heimshlutar}} [[Flokkur:Afríka]] m58fu8nipmjbs1ccd9nwgxyi8yzihbn 1964932 1964931 2026-05-31T11:36:57Z Akigka 183 /* Heiti */ 1964932 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Africa_(orthographic_projection).svg|thumb|Kort sem sýnir staðsetningu Afríku]] [[Mynd:Africa satellite plane.jpg|thumb|Samsett gervitunglamynd af Afríku]] '''Afríka''' er önnur stærsta [[heimsálfa]] [[Jörðin|jarðar]] á eftir [[Asía|Asíu]] og er einnig sú næstfjölmennasta.<ref>{{Vísindavefurinn|2518|Hversu margir búa í Afríku?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=22.6.2002}}</ref> Hún er um það bil 30,3 milljón ferkílómetrar að [[flatarmál]]i (að meðtöldum [[eyja|eyjum]]) og þekur 20,3% af [[þurrlendi]] jarðar.<ref>{{Vísindavefurinn|3643|Hvert er flatarmál Afríku?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=7.8.2003}}</ref> Þar búa tæplega 1,3 milljarðar manna sem er um 16% alls mannfjölda heims. Íbúar Afríku eru með þeim yngstu í heimi;<ref>{{cite web|title=5 ways the world will look dramatically different in 2100|url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/08/17/5-ways-the-world-will-look-dramatically-different-in-2100/|last=Swanson|first=Ana|date=17. ágúst 2015|work=[[The Washington Post]]|access-date=26. september 2017|archive-date=26. september 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926194109/https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/08/17/5-ways-the-world-will-look-dramatically-different-in-2100/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=[[Njideka Harry|Harry]]|first=Njideka U.|date=11. september 2013|title=African Youth, Innovation and the Changing Society|work=Huffington Post|url=http://www.huffingtonpost.com/njideka-u-harry/african-youth-innovation-_b_3904408.html|access-date=27 September 2013|archive-date=20. september 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130920184934/http://www.huffingtonpost.com/njideka-u-harry/african-youth-innovation-_b_3904408.html|url-status=live}}</ref> [[miðaldur]] árið 2012 var aðeins 19,7 ár borið saman við miðaldur heimsins sem er 30,4 ár.<ref>{{cite web|title=item,4 of the provisional agenda&nbsp;– General debate on national experience in population matters: adolescents and youth|url=https://www.un.org/esa/population/cpd/cpd2012/Agenda%20item%204/UN%20system%20statements/ECA_Item4.pdf|author=Janneh, Abdoulie|date=apríl 2012|work=United Nations Economic Commission for Africa|access-date=15. desember 2015|archive-date=10. nóvember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110111359/http://www.un.org/esa/population/cpd/cpd2012/Agenda%20item%204/UN%20system%20statements/ECA_Item4.pdf|url-status=live}}</ref> Afríka býr yfir miklum og fjölbreyttum [[náttúruauðlind]]um, en er samt fátækasta heimsálfan miðað við höfðatölu, að hluta vegna landfræðilegra takmarkana, arfleifðar [[nýlendustefna|nýlendustefnu]] Evrópuveldanna og [[Kalda stríðið|Kalda stríðsins]],<ref>{{Cite book|last=Fwatshak|first=S. U.|title=Contemporary Africa|publisher=Springer|year=2014|isbn=978-1-349-49413-2|pages=89–125|chapter=The Cold War and the Emergence of Economic Divergences: Africa and Asia Compared|doi=10.1057/9781137444134_5}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Austin|first=Gareth|date=1. mars 2010|title=African Economic Development, and Colonial Legacies|url=http://journals.openedition.org/poldev/78|journal=International Development Policy {{!}} Revue internationale de politique de développement|language=en|issue=1|pages=11–32|doi=10.4000/poldev.78|issn=1663-9375|doi-access=free|access-date=12 November 2020|archive-date=21. janúar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121082142/https://journals.openedition.org/poldev/78|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Dunning|first=Thad|date=2004|title=Conditioning the Effects of Aid: Cold War Politics, Donor Credibility, and Democracy in Africa|url=https://www.jstor.org/stable/3877863|journal=International Organization|volume=58|issue=2|pages=409–423|doi=10.1017/S0020818304582073|jstor=3877863|s2cid=154368924|issn=0020-8183|access-date=12. nóvember 2020|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112223528/https://www.jstor.org/stable/3877863|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Alemazung|first=J.|date=2010|title=Post-Colonial Colonialism: An Analysis of International Factors and Actors Marring African Socio-Economic and Political Development|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Post-Colonial-Colonialism%3A-An-Analysis-of-Factors-Alemazung/3c7b2be6a73e33f366c835ce06ff8a6dd6b2cbf3|access-date=12. nóvember 2020|website=undefined|s2cid=140806396|language=en|archive-date=28. janúar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128073443/https://www.semanticscholar.org/paper/Post-Colonial-Colonialism%3A-An-Analysis-of-Factors-Alemazung/3c7b2be6a73e33f366c835ce06ff8a6dd6b2cbf3|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Bayeh|first=E.|date=2015|title=THE POLITICAL AND ECONOMIC LEGACY OF COLONIALISM IN THE POST-INDEPENDENCE AFRICAN STATES|url=https://www.semanticscholar.org/paper/THE-POLITICAL-AND-ECONOMIC-LEGACY-OF-COLONIALISM-IN-Bayeh/82148a1b7703edad0ca74394e236163eb17c82f5|access-date=12. nóvember 2020|website=www.semanticscholar.org|s2cid=198939744|language=en|archive-date=21. janúar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121000339/https://www.semanticscholar.org/paper/THE-POLITICAL-AND-ECONOMIC-LEGACY-OF-COLONIALISM-IN-Bayeh/82148a1b7703edad0ca74394e236163eb17c82f5|url-status=live}}</ref> arðráns vestrænna ríkja og Kína, og ólýðræðislegra og skaðlegra stjórnarhátta.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Collier|first1=Paul|last2=Gunning|first2=Jan Willem|date=1. ágúst 1999|title=Why Has Africa Grown Slowly?|url=https://pubs.aeaweb.org/doi/10.1257/jep.13.3.3|journal=Journal of Economic Perspectives|language=en|volume=13|issue=3|pages=3–22|doi=10.1257/jep.13.3.3|issn=0895-3309|access-date=12. nóvember 2020|archive-date=30. mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330032528/https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257%2Fjep.13.3.3|url-status=live}}</ref> Þrátt fyrir þessar takmarkanir hafa hagkerfi margra Afríkulanda vaxið hratt síðustu áratugi. Afríka afmarkast af [[Miðjarðarhafið|Miðjarðarhafinu]] í norðri, [[Súesskurðurinn|Súesskurðinum]] ([[Súeseiðið|Súeseiðinu]]) í norðaustri, [[Indlandshaf]]i í austri, [[Suður-Íshaf]]inu í suðri og [[Atlantshaf]]i í vestri. [[Madagaskar]] og nokkrir stórir eyjaklasar teljast hlutar álfunnar. Í Afríku eru 54 fullvalda [[ríki]], átta heimastjórnarsvæði og tvö lönd sem eru sjálfstæð ''í raun'' en njóta takmarkaðrar alþjóðlegrar viðurkenningar. Stærsta land Afríku að flatarmáli er [[Alsír]] en [[Nígería]] er fjölmennasta landið. [[Afríkusambandið]] er samstarfsvettvangur Afríkulanda með höfuðstöðvar í [[Addis Ababa]]. Afríka er eina heimsálfan sem er staðsett í öllum fjórum [[jarðarhvel]]unum, þar sem bæði [[núllbaugur]] og [[miðbaugur]] liggja um álfuna. Hún er auk þess eina heimsálfan sem nær frá [[heittempraða beltið|heittempraða beltinu]] í norðri að heittempraða beltinu í suðri.<ref>{{cite web|title=Africa. General info|url=http://www.visualgeography.com/continents/africa.html|publisher=Visual Geography|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424072430/http://www.visualgeography.com/continents/africa.html|archive-date=24. apríl 2011|access-date=24. nóvember 2007}}</ref> Stærstur hluti Afríku og flest löndin eru staðsett á [[norðurhvel jarðar|norðurhveli]]. Flest lönd Afríku eru í [[hitabeltið|hitabeltinu]], fyrir utan hluta [[Vestur-Sahara]], Alsír, [[Líbía|Líbíu]], [[Egyptaland]]s, norðurodda [[Máritanía|Máritaníu]], [[Marokkó]], [[Ceuta]], [[Melilla]] og [[Túnis]], sem eru norðan við nyrðri [[hvarfbaugur|hvarfbaug]]. Syðst í álfunni eru suðurhlutar [[Namibía|Namibíu]], [[Botsvana]], stærstur hluti [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]], [[Lesótó]] og [[Esvatíní]], og suðuroddar [[Mósambík]] og Madagaskar staðsett sunnan syðri hvarfbaugs. Afríka býr yfir mjög mikilli [[líffjölbreytni]] og er heimkynni flestra tegunda [[risadýr]]a, þar sem álfan varð minnst fyrir áhrifum [[útdauði stórdýra á Kvartertíma|útdauða stórdýra á Kvartertíma]]. Afríka glímir samt við fjölmargar umhverfisáskoranir, eins og [[eyðimerkurmyndun]], [[skógeyðing]]u, [[vatnsskortur|vatnsskort]] og fleira. Talið er að þessi vandamál muni versna enn frekar vegna [[loftslagsbreytingar|loftslagsbreytinga]]. [[Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar]] telur Afríku vera þá heimsálfu sem er í mestri hættu vegna loftslagsbreytinga.<ref>{{cite book|author=Schneider, S.H.|url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch19s19-3-3.html|title=Chapter 19: Assessing Key Vulnerabilities and the Risk from Climate Change|publisher=Print version: CUP. This version: IPCC website|year=2007|isbn=978-0-521-88010-7|editor=Parry, M.L.|series=Climate change 2007: impacts, adaptation, and vulnerability: contribution of Working Group II to the fourth assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)|location=Cambridge University Press (CUP): Cambridge, UK|contribution=19.3.3 Regional vulnerabilities|display-authors=etal|access-date=15. september 2011|display-editors=etal|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312104158/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch19s19-3-3.html|archive-date=12. mars 2013|url-status=dead}}</ref><ref name=":10Africa">Niang, I., O.C. Ruppel, M.A. Abdrabo, A. Essel, C. Lennard, J. Padgham, and P. Urquhart, 2014: Africa. In: Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part B: Regional Aspects. Contribution of Working Group II to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Barros, V.R., C.B. Field, D.J. Dokken et al. (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 1199–1265. https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-Chap22_FINAL.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619170833/https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-Chap22_FINAL.pdf |date=19. júní 2020 }}</ref> [[Saga Afríku]] er löng, flókin og að hluta til lítið rannsökuð.<ref>{{Cite news|date=1 July 2017|title=One of Africa's best kept secrets – its history|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-40420910|access-date=29. júlí 2021}}</ref> Almennt er viðurkennt að Afríka, sérstaklega [[Austur-Afríka]], sé fæðingarstaður [[mannapar|mannapa]] og [[maður|mannkyns]]. Elstu tegundir af [[mannætt]] og forfeður þeirra komu fram á sjónarsviðið í Afríku fyrir um 7 milljónum ára. Þeirra á meðal eru ''[[Sahelanthropus tchadensis]]'', ''[[Australopithecus africanus]]'', ''[[Australopithecus afarensis]]'', ''[[Homo erectus]]'', ''[[Homo habilis]]'' og ''[[Homo ergaster]]''. Elstu leifar nútímamanna, ''Homo sapiens'', hafa fundist í [[Eþíópía|Eþíópíu]], Suður-Afríku og Marokkó, og eru allt að 300.000 ára gamlar. Talið er að ''Homo sapiens'' hafi þróast í Afríku fyrir 350-260 þúsund árum síðan.<ref>{{Cite web|url=http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071024234234/http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html|url-status=dead|title=Homo sapiens: University of Utah News Release: 16 February 2005|archive-date=24. október 2007}}</ref><ref name="Schlebusch2017">{{cite journal |doi=10.1126/science.aao6266 |pmid=28971970 |title=Southern African ancient genomes estimate modern human divergence to 350,000 to 260,000 years ago |journal=Science |volume=358 |issue=6363 |pages=652–655 |year=2017 |last1=Schlebusch |first1=Carina M |last2=Malmström |first2=Helena |last3=Günther |first3=Torsten |last4=Sjödin |first4=Per |last5=Coutinho |first5=Alexandra |last6=Edlund |first6=Hanna |last7=Munters |first7=Arielle R |last8=Vicente |first8=Mário |last9=Steyn |first9=Maryna |last10=Soodyall |first10=Himla |last11=Lombard |first11=Marlize |last12=Jakobsson |first12=Mattias |bibcode=2017Sci...358..652S |doi-access=free }}</ref><ref name="Guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2017/jun/07/oldest-homo-sapiens-bones-ever-found-shake-foundations-of-the-human-story|title=Oldest ''Homo sapiens'' bones ever found shake foundations of the human story|last=Sample|first=Ian|work=The Guardian|date=7. júní 2017|access-date=7. júní 2017|archive-date=31. október 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031005024/https://www.theguardian.com/science/2017/jun/07/oldest-homo-sapiens-bones-ever-found-shake-foundations-of-the-human-story|url-status=live}}</ref><ref name="NYT-20190910">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |title=Scientists Find the Skull of Humanity's Ancestor — on a Computer – By comparing fossils and CT scans, researchers say they have reconstructed the skull of the last common forebear of modern humans. |url=https://www.nytimes.com/2019/09/10/science/human-ancestor-skull-computer.html |date=10. september 2019 |work=[[The New York Times]] |access-date=10 September 2019 |archive-date=31. desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231125331/https://www.nytimes.com/2019/09/10/science/human-ancestor-skull-computer.html |url-status=live }}</ref><ref name="NAT-20190910">{{cite journal |last1=Mounier |first1=Aurélien |last2=Lahr |first2=Marta |title=Deciphering African late middle Pleistocene hominin diversity and the origin of our species |journal=[[Nature Communications]] |volume=10 |issue=1 |page=3406 |doi=10.1038/s41467-019-11213-w |pmid=31506422 |pmc=6736881 |year=2019 |bibcode=2019NatCo..10.3406M }}</ref> [[Egyptaland hið forna]] og [[Karþagó]] eru forn [[siðmenning]]arsamfélög sem urðu til í [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]]. Löng og flókin saga menningarsamfélaga, þjóðflutninga og verslunarleiða í Afríku hefur skapað fjölda [[þjóðflokkur|þjóðflokka]] með fjölbreytta [[menning]]u og [[tungumál]]. Áhrif Evrópuríkja í álfunni fóru vaxandi frá 16. öld og [[þríhyrningsverslunin|alþjóðleg þrælaverslun]] varð til þess að stórir hópar fólks af afrískum uppruna settust að í [[Ameríka|Ameríku]]. Seint á [[19. öld]] lögðu Evrópuríkin [[kapphlaupið um Afríku|nær alla álfuna undir sig]] og arðrændu náttúruauðlindir og íbúa hennar. Flest nútímaríki Afríku urðu til þegar evrópskar [[nýlenda|nýlendur]] fengu sjálfstæði eftir miðja [[20. öld]]. == Heiti == Nafnið Afríka er komið frá [[Rómverjar|Rómverjum]] sem notuðu heitið ''Africa terra'' („land Afri“ sem er [[fleirtala]] af ''Afer'') fyrir norður[[strönd]] álfunnar og [[Afríka (skattland)|skattlandið Afríku]] með [[höfuðborg]]ina [[Karþagó]], sem var þar sem nú er [[Túnis]].<ref>{{Vísindavefurinn|1682|Hvernig er nafnið á heimsálfunni Afríku til komið?|höfundur=Eyja Margrét Brynjarsdóttir|dags=7.6.2001}}</ref> Uppruni nafnsins er á huldu. Orðið ''Afer'' getur verið til komið af eftirfarandi ástæðum: * Í [[föníska|fönísku]] þýðir ''afar'' „ryk“. * Hugsanlega var til [[ættbálkur]] Afrímanna, [[Berbar|Berba]] sem bjuggu í [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]] á tímum [[Föníka]]. * Í [[gríska|grísku]] er hægt að mynda orðið ''aphrike'' sem merkir „án kulda“. * Í [[latína|latínu]] merkir orðið ''aprica'' „sólrík“. [[Sagnfræði]]ngurinn [[Leó Afríkanus]] ([[1495]]–[[1554]]) taldi nafnið komið af gríska orðinu ''phrike'' (φρικε, sem merkir „kuldi og hrollur“) ásamt neitunar[[forskeyti]]nu ''a-'' og merkti þannig „land laust við kulda og hroll“. En [[hljóðbreytingin]] úr ''ph'' í ''f'' hefur átt sér stað í kringum [[1. öldin|fyrstu öld]], svo þetta getur því ekki verið uppruni nafnsins. [[Egyptaland]] var talið hluti Asíu af fornmönnum. Fyrstur til að telja það með Afríku var [[landafræði]]ngurinn [[Ptólemajos]] ([[85]]–[[165]]) sem notaði [[Alexandría (Egyptalandi)|Alexandríu]] sem [[núllbaugur|núllbaug]] og gerði [[Súeseiðið]] að mörkum Asíu og Afríku. Eftir því sem Evrópumenn uppgötvuðu raunverulegt umfang álfunnar, óx [[inntak]] nafnsins með þeirri þekkingu. Afríka var stundum nefnd „Suðurálfa“ á íslensku áður fyrr. == Landfræði == [[Mynd:Vegetation_Africa.png|thumb|right|Helstu lífbelti Afríku.]] [[Mynd:Zebras,_Serengeti_savana_plains,_Tanzania.jpg|thumb|right|Sebrahestar og fílar í Serengeti-þjóðgarðinum.]] Afríka er stærst af þeim þremur meginlöndum sem teygja sig yfir á suðurhvelið frá stærsta landflæmi jarðar, [[Afró-Evrasía|Afró-Evrasíu]]. Mörk álfunnar eru [[Miðjarðarhafið]] í norðri, [[Súesskurðurinn]] í norð-austri, [[Indlandshaf]] og [[Rauðahaf]] í austri, [[Suður-Íshaf]]ið í suðri og [[Atlantshaf]]ið í vestri. Afríka og Asía tengjast um [[Súeseiðið]], sem er 163 km breitt, og aðeins Súesskurðurinn skilur þar á milli.<ref>Drysdale, Alasdair and Gerald H. Blake. (1985) ''The Middle East and North Africa'', Oxford University Press US. {{ISBN|0-19-503538-0}}</ref> Stundum er [[Sínaískagi]], sem tilheyrir Egyptalandi, líka talinn til Afríku.<ref>{{cite web|url=http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=africa&Rootmap=&Mode=d|title=Atlas – Xpeditions|publisher=National Geographic Society|date=2003|access-date=1 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303230811/http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=africa&Rootmap=&Mode=d|archive-date=3 March 2009| url-status=live}}</ref> Strönd Afríku er um 26.000 km á lengd og er tiltölulega jöfn, sem sést á því að Evrópa, sem er ekki nema um þriðjungur af flatarmáli Afríku, er með 32.000 km strandlengju.<ref name=MW/> Heimsálfan er um 8000 km löng frá norðri til suðurs (á milli 37°21'N og 34°51'15"S) og 7400 km breið frá vestri til austurs (17°33'22"W til 51°27'52"E). Nyrsti punktur álfunnar er [[Ras ben Sakka]] í Túnis, syðsti punkturinn er [[Agúlhashöfði]] í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]].<ref>Lewin, Evans. (1924) ''Africa'', Clarendon press</ref> Vestasti punkturinn er [[Almadihöfði]] á [[Grænhöfðaeyjar|Grænhöfðaeyjum]] og sá austasti er [[Raas Hafun-höfði]] í [[Sómalía|Sómalíu]].<ref name=MW>(1998) ''Merriam-Webster's Geographical Dictionary (Index)'', Merriam-Webster, pp. 10–11. {{ISBN|0-87779-546-0}}</ref> Stærsta ríki Afríku er [[Alsír]], en það minnsta eru [[Seychelles-eyjar]] undan austurströndinni.<ref name=Hoare>Hoare, Ben. (2002) ''The Kingfisher A–Z Encyclopedia'', Kingfisher Publications. p. 11. {{ISBN|0-7534-5569-2}}</ref> Minnsta ríkið á meginlandinu er [[Gambía]]. [[Miðbaugur]] liggur í gegnum álfuna og mestur hluti hennar er því í [[Hitabeltið|hitabeltinu]]. Það er mikið um [[Eyðimörk|eyðimerkur]] og óbyggðir og þurrkar og úrhellisrigning gera búsetu á ýmsum svæðum erfiða. Í kringum miðbaug eru stórir [[regnskógur|regnskógar]] sem fara minnkandi vegna [[skógeyðing]]ar.<ref>[http://www.africanews.com/site/list_messages/18831 Deforestation reaches worrying level – UN] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081206051452/http://www.africanews.com/site/list_messages/18831 |date=6 December 2008 }}. AfricaNews. 11. júní 2008</ref> Á gresjum Afríku lifa margir stórir stofnar villtra dýra og þar búa langflestar tegundir [[stórdýr]]a, þar sem álfan varð fyrir minnstum áhrifum af [[fjöldaútdauðinn við lok kvartertímabilsins|fjöldaútdauðanum við lok kvartertímabilsins]], þegar margar tegundir stórdýra sem lifðu á [[pleistósen]] dóu út. Í Afríku eru yfir 3000 [[verndarsvæði]], en ýmsar ógnir steðja að líffjölbreytni í álfunni. Loftslag í Afríku er mjög fjölbreytt, allt frá [[hitabeltisloftslag]]i að [[kaldtemprað loftslag|kaldtempruðu loftslagi]] í hæstu fjöllum. Stærstur hluti Afríku liggur á [[Afríkuflekinn|Afríkuflekanum]], sem er stór [[jarðfleki]] undir Afríku (fyrir utan austasta jaðarinn) og úthafinu við vestur- og suðurströndina. Í vestri mætir hann [[Norður-Ameríkuflekinn|Norður-Ameríkuflekanum]] og [[Suður-Ameríkuflekinn|Suður-Ameríkuflekanum]] (við [[Atlantshafshryggurinn|Atlantshafshrygginn]]); [[Arabíuflekinn|Arabíuflekanum]] og [[Sómalíuflekinn|Sómalíuflekanum]] í austri; [[Evrasíuflekinn|Evrasíuflekanum]], [[Eyjahafsflekinn|Eyjahafsflekanum]] og [[Anatólíuflekinn|Anatólíuflekanum]] í norðri; og [[Suður-Íshafsflekinn|Suður-Íshafsflekanum]] í suðri. Fyrir 60 til 10 milljónum ára tók Sómalíuflekann að reka frá Afríkuflekanum og [[Sigdalurinn mikli]] myndaðist á [[Austur-Afríkurekbeltið|Austur-Afríkurekbeltinu]].<ref>{{Cite web | title = Somali Plate | publisher = Ashten Sawitsky | url = http://africa-arabia-plate.weebly.com/somali-plate.html | access-date = 30 June 2015}}</ref> Þar eru hæstu fjöll Afríku, eins og [[Kilimanjaro]] (5895 metrar), [[Kenýafjall]] (5199 metrar) og [[Stanleyfjall]] (5109 metrar). Þar eru líka stærstu stöðuvötn Álfunnar, [[Viktoríuvatn]], [[Tanganjikavatn]] og [[Malavívatn]]. Stærstu fljót Afríku eru [[Nílarfljót]] sem rennur út í Miðjarðarhaf, [[Kongófljót]], [[Nígerfljót]] og Órangefljót sem renna út í Atlantshaf, og [[Sambesífljót]] sem rennur út í Indlandshaf. Stærstu fossar Afríku, [[Viktoríufossar]], eru í Sambesífljóti, en það fer raunar eftir því hvort hinir vatnsmiklu [[Boyoma-fossar]] í [[Lúalabafljót]]i eru skilgreindir sem fossar eða flúðir. == Tungumál == [[Mynd:African_language_families_en.svg|thumb|Kort sem sýnir dreifingu afrísku málaættanna og nokkur aðalmál. Níger-Kongómálaættinni er skipt til að sýna útbreiðslu Bantúmálanna, sem eru undirflokkur Níger-Kongómálaættarinnar.]] Í Afríku eru töluð yfir þúsund tungumál (um tvö þúsund samkvæmt [[UNESCO]]).<ref>{{cite web|url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=8048&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |title=Africa |date=2005 |publisher=UNESCO |access-date=1 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602050234/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D8048%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |archive-date= 2 June 2008 |url-status=dead}}</ref> Flesta málanna eru af afrískum uppruna, þótt sum þeirra hafi borist frá Evrópu eða Asíu. [[Fjöltyngi]] er útbreitt í Afríku og algengt að íbúar tali fleiri en eitt Afríkumál reiprennandi, auk einhvers Evrópumáls. Í álfunni eru fjórar aðalættir tungumála upprunnar: * [[Afróasísk mál]] er tungumálaætt sem samanstendur af um það bil 240 tungumálum, sem eru töluð af 285 milljónum manna víðs vegar um [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]], [[Austur-Afríka|Austur-Afríku]] og [[Suðaustur-Asía|Suðaustur-Asíu]]. * [[Nílar-Saharamál]] telja rúmlega 100 tungumál, sem eru töluð af um 30 milljónum manna. Nílar-Sahara tungumál eru aðallega töluð í [[Tsjad]], [[Súdan]], [[Eþíópía|Eþíópíu]], [[Úganda]], [[Kenýa]] og [[Tansanía|Norður-Tansaníu]]. * [[Níger-Kongómál]] eru töluð í mestallri Afríku fyrir sunnan Saharaeyðimörkina. Þetta er sennilega stærsta tungumálaætt heims ef talinn er fjöldi tungumála sem tilheyra henni. Hluti þessara tungumála eru [[Bantúmál]] sem eru töluð í [[Mið-Afríka|Mið-]] og [[Sunnanverð Afríka|Suður-Afríku]]. * [[Khoisan-mál]] telja um 50 tungumál sem eru töluð í suðurhluta Afríku. Um 400 þúsund manns tala Khoisanmál.<ref>{{cite web|title=Khoisan Languages|url=http://www.languagesgulper.com/eng/Khoisan.html|website=The Language Gulper|access-date=2 January 2017|archive-date=25 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125082754/http://languagesgulper.com/eng/Khoisan.html|url-status=live}}</ref> Mörg málanna eiga á hættu að deyja út. [[Koikoiar]] og [[Sanfólk]] eru talin vera frumbyggjar sunnanverðrar Afríku. Þegar nýlendutímanum lauk í Afríku, tóku nær öll Afríkuríkin upp eitthvert Evrópumál sem [[ríkismál]], þótt innlend tungumál fengju opinbera stöðu innan nokkurra þeirra (til dæmis [[svahílí]], [[jórúba]], [[igbó]] og [[hása]]). [[Enska]] og [[franska]] eru mjög víða notuð í opinberri þjónustu, menntakerfinu og fjölmiðlum. Að auki tala milljónir Afríkubúa [[arabíska|arabísku]], [[portúgalska|portúgölsku]], [[spænska|spænsku]] og [[afríkanska|afríkönsku]]. [[Ítalska]] og [[þýska]] eru sums staðar töluð í fyrrum nýlendum þessara ríkja. == Lönd í Afríku == Í Afríku eru 56 fullvalda ríki.<ref>{{Vísindavefurinn|2751|Hvað eru mörg lönd i Afríku?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=2.10.2002}}</ref> Að auki eru þar tvö yfirlýst ríki sem njóta takmarkaðrar alþjóðlegrar viðurkenningar ([[Sahrawi-lýðveldið]] og [[Sómalíland]]), tvær hjálendur ([[Frönsku suðlægu landsvæðin]] og [[Sankti Helena, Ascension-eyja og Tristan da Cunha]]) og tíu lönd sem eru héruð innan ríkja utan Afríku ([[Kanaríeyjar]], [[Mayotte]], [[Réunion]] o.s.frv.). {| class="wikitable" style="vertical-align:top;margin:auto;" | |- ! colspan=3 | [[Norður-Afríka]] |- ! colspan= | [[Land]] || [[Fáni]] || [[Höfuðborg]] |- | [[Alsír]] || [[File:Flag of Algeria.svg|border|45x45px]] || [[Algeirsborg]] |- | ''[[Ceuta]]'' (Spánn) || [[File:Flag Ceuta.svg|border|45x45px]] || |- | [[Egyptaland]] || [[File:Flag of Egypt.svg|border|45x45px]] || [[Kaíró]] |- | ''[[Kanaríeyjar]]'' (Spánn) || [[File:Flag of the Canary Islands.svg|border|45x45px]] || [[Las Palmas de Gran Canaria]],<br />[[Santa Cruz de Tenerife]] |- | [[Líbía]] || [[File:Flag of Libya.svg|border|45x45px]] || [[Trípólí]] |- | [[Marokkó]] || [[File:Flag of Morocco.svg|border|45x45px]] ||[[Rabat]] |- | ''[[Madeira]]'' (Portúgal) || [[File:Flag of Madeira.svg|border|45x45px]] || [[Funchal]] |- | ''[[Melilla]]'' (Spánn) || [[File:Flag of Melilla.svg|border|45x45px]] || |- | [[Túnis]] || [[File:Flag of Tunisia.svg|border|45x45px]] || [[Túnisborg]] |- | ''[[Vestur-Sahara]]'' (Marokkó) || [[File:Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg|border|45x45px]] || [[El Aaiún]] |- ! colspan=3 | [[Austur-Afríka]] |- | [[Búrúndí]] || [[File:Flag of Burundi.svg|border|45x45px]] || [[Gitega]] |- | [[Djibútí]] || [[File:Flag of Djibouti.svg|border|45x45px]] || [[Djibútí]] |- | [[Eritrea]] || [[File:Flag of Eritrea.svg|border|45x45px]] || [[Asmara]] |- | [[Eþíópía]] || [[File:Flag of Ethiopia.svg|border|45x45px]] || [[Addis Ababa]] |- | ''[[Frönsku suðlægu landsvæðin]]'' (Frakkland) || [[File:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|border|45x45px]] || |- | [[Kenýa]] || [[File:Flag of Kenya.svg|border|45x45px]] || [[Naíróbí]] |- | [[Kómoreyjar]] || [[File:Flag of the Comoros.svg|border|45x45px]] || [[Móróní]] |- | [[Madagaskar]] || [[File:Flag of Madagascar.svg|border|45x45px]] || [[Antananarívó]] |- | [[Malaví]] || [[File:Flag of Malawi.svg|border|45x45px]] || [[Lílongve]] |- | ''[[Mayotte]]'' (Frakkland) || [[File:Coat of Arms of Mayotte.svg|border|45x45px]] || [[Mamoudzou]] |- | [[Máritíus]] || [[File:Flag of Mauritius.svg|border|45x45px]] || [[Port Louis]] |- | [[Mósambík]] || [[File:Flag of Mozambique.svg|border|45x45px]] || [[Mapútó]] |- | ''[[Réunion]]'' (Frakkland) || [[File:Armoiries Réunion.svg|border|45x45px]] || [[Saint Denis (Réunion)|Saint Denis]] |- | [[Rúanda]] || [[File:Flag of Rwanda.svg|border|45x45px]] || [[Kigali]] |- | [[Sambía]] || [[File:Flag of Zambia.svg|border|45x45px]] || [[Lúsaka]] |- | [[Seychelles-eyjar]] || [[File:Flag of Seychelles.svg|border|45x45px]] || [[Viktoría (Seychelles-eyjum)|Viktoría]] |- | [[Simbabve]] || [[File:Flag of Zimbabwe.svg|border|45x45px]] || [[Harare]] |- | [[Sómalía]] || [[File:Flag of Somalia.svg|border|45x45px]] || [[Mógadisjú]] |- | ''[[Sómalíland]]'' (ekki viðurkennt) || [[File:Flag of Somaliland.svg|border|45x45px]] || [[Hargeisa]] |- | [[Suður-Súdan]] || [[File:Flag of South Sudan.svg|border|45x45px]] || [[Júba]] |- | [[Súdan]] || [[File:Flag of Sudan.svg|border|45x45px]] || [[Kartúm]] |- | [[Tansanía]] || [[File:Flag of Tanzania.svg|border|45x45px]] || [[Dódóma]] |- | [[Úganda]] || [[File:Flag of Uganda.svg|border|45x45px]] || [[Kampala]] |- ! colspan=3 | [[Mið-Afríka]] |- | [[Angóla]] || [[File:Flag of Angola.svg|border|45x45px]] || [[Lúanda]] |- | [[Gabon]] || [[File:Flag of Gabon.svg|border|45x45px]] || [[Libreville]] |- | [[Kamerún]] || [[File:Flag of Cameroon.svg|border|45x45px]] || [[Jánde]] |- | [[Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]] || [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|border|45x45px]] || [[Kinsasa]] |- | [[Lýðveldið Kongó]] || [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|border|45x45px]] || [[Brazzaville]] |- | [[Mið-Afríkulýðveldið]] || [[File:Flag of Central African Republic.svg|border|45x45px]] || [[Bangví]] |- | [[Miðbaugs-Gínea]] || [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|border|45x45px]] || [[Malabó]] |- | [[Saó Tóme og Prinsípe]] || [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|border|45x45px]] || [[Saó Tóme]] |- | [[Tjad]] || [[File:Flag of Chad.svg|border|45x45px]] || [[N'Djamena]] |- ! colspan=3 | [[Sunnanverð Afríka]] |- | [[Botsvana]] || [[File:Flag of Botswana.svg|border|45x45px]] || [[Gaboróne]] |- | [[Esvatíní]] || [[File:Flag of Eswatini.svg|border|45x45px]] || [[Mbabane]] |- | [[Lesótó]] || [[File:Flag of Lesotho.svg|border|45x45px]] || [[Maseru]] |- | [[Namibía]] || [[File:Flag of Namibia.svg|border|45x45px]] || [[Windhoek]] |- | [[Suður-Afríka]] || [[File:Flag of South Africa.svg|border|45x45px]] || [[Bloemfontein]], [[Höfðaborg]], [[Pretoría]] |- ! colspan=3 | [[Vestur-Afríka]] |- | [[Benín]] || [[File:Flag of Benin.svg|border|45x45px]] || [[Porto-Novo]] |- | [[Búrkína Fasó]] || [[File:Flag of Burkina Faso.svg|border|45x45px]] || [[Ouagadougou]] |- | [[Fílabeinsströndin]] || [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|border|45x45px]] || [[Abidjan]], [[Yamoussoukro]] |- | [[Gambía]] || [[File:Flag of Gambia.svg|border|45x45px]] || [[Banjul]] |- | [[Gana]] || [[File:Flag of Ghana.svg|border|45x45px]] || [[Akkra]] |- | [[Gínea]] || [[File:Flag of Guinea.svg|border|45x45px]] || [[Kónakrí]] |- | [[Gínea-Bissá]] || [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|border|45x45px]] || [[Bissá]] |- | [[Grænhöfðaeyjar]] || [[File:Flag of Cape Verde.svg|border|45x45px]] || [[Praia]] |- | [[Líbería]] || [[File:Flag of Liberia.svg|border|45x45px]] || [[Monróvía]] |- | [[Malí]] || [[File:Flag of Mali.svg|border|45x45px]] || [[Bamakó]] |- | [[Máritanía]] || [[File:Flag of Mauritania.svg|border|45x45px]] || [[Núaksjott]] |- | [[Níger (land)|Níger]] || [[File:Flag of Niger.svg|border|45x45px]] || [[Níamey]] |- | [[Nígería]] || [[File:Flag of Nigeria.svg|border|45x45px]] || [[Abútja]] |- | ''[[Sankti Helena, Ascension og Tristan da Cunha]]'' (Bretland) || [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|45x45px]] || [[Jamestown (Sankti Helenu)|Jamestown]] |- | [[Senegal]] || [[File:Flag of Senegal.svg|border|45x45px]] || [[Dakar]] |- | [[Síerra Leóne]] || [[File:Flag of Sierra Leone.svg|border|45x45px]] || [[Freetown]] |- | [[Tógó]] || [[File:Flag of Togo (3-2).svg|border|45x45px]] || [[Lomé]] |} == Tilvísanir== {{reflist}} {{Afríka}} {{Heimsálfur}} {{Heimshlutar}} [[Flokkur:Afríka]] pvnw4paibhniidw472h22qwvv96b6pi 0 6262 1964849 1816573 2026-05-30T12:44:40Z Berserkur 10188 1964849 wikitext text/x-wiki '''Ögmundur Pálsson''' (d. [[13. júlí]] (?) [[1541]]) var [[biskup]] í [[Skálholt]]i frá [[1521]] til [[1541]] og var síðasti kaþólski biskupinn þar, en áður prestur, skipstjóri og síðan [[ábóti]] í [[Viðeyjarklaustur|Viðeyjarklaustri]]. Ögmundur var sonur Páls Guðmundssonar og Margrétar Ögmundsdóttur, sem bjuggu „fyrir vestan“, eins og segir í heimildum. Móðir hans var dóttir Ögmundar, sonar Eyjólfs mókolls Halldórssonar í Haukadal í Dýrafirði. Hálfbróðir Ögmundar var Eyjólfur mókollur Magnússon, faðír [[Magnús Eyjólfsson|Magnúsar Eyjólfssonar]] Skálholtsbiskups og Ingibjargar, móður Eyjólfs mókolls Gíslasonar í [[Hagi (Barðaströnd)|Haga]] á [[Barðaströnd]]. Ögmundur stundaði nám í [[England]]i og á [[Niðurlönd]]um <ref>[https://www.ismus.is/einstaklingar/1006472 Ögmundur Pálsson] Ismus.is</ref>. Hann varð prestur á [[Breiðabólstaður í Fljótshlíð|Breiðabólstað]] í [[Fljótshlíð]] og prófastur í [[Rangárþing]]i [[1504]] og hélt þeim embættum til [[1515]] er hann varð ábóti í [[Viðey]]. Hann var jafnframt skipherra á ''Þorlákssúðinni'', skipi Skálholtsstaðar. Þegar [[Árni Snæbjarnarson]] ábóti í Viðey dó [[1515]] varð Ögmundur ábóti þar. Þau fjögur ár sem hann gegndi ábótastarfinu auðgaði hann klaustrið að jörðum; hann keypti jarðir, fékk klaustrinu dæmdar jarðeignir og gerði einnig próventusamninga sem færðu því jarðir og aðrar eignir. Árið 1518 bar það til í Viðey að [[Erlendur Þorvarðarson]] frá Strönd í Selvogi, sveinn og systursonur [[Stefán Jónsson (biskup)|Stefáns Jónssonar]] biskups, vó mág sinn, Orm Einarsson í Saurbæ á Kjalarnesi, en þeir höfðu átt í deilum um heimanmund Ragnheiðar konu Orms, systur Erlendar. Talið er að þessi atburður hafi átt þátt í að Ögmundur varð biskup; Stefán hafi viljað friðmælast fyrir hönd systursonar síns og fengið stuðning Ögmundar gegn því að styðja hann sem eftirmann sinn. Stefán dó snemma um veturinn og var Ögmundur kjörinn biskupsefni snemma árs 1519. Eftirmaður hans í ábótaembættinu var [[Helgi Jónsson (ábóti)|Helgi Jónsson]], prestur í Hvammi í Norðurárdal. Ögmundur fór utan [[1520]] til að fá biskupvígslu en var ekki vígður fyrr en 1521 í [[Niðarós]]i. Kom hann svo aftur heim [[1522]]. Hann var [[hirðstjóri]] yfir Skálholtsbiskupsdæmi og rak bú að Krossi um skeið. Ögmundur lét af biskupsembætti [[1540]] nema að nafninu til, þá líklega kominn á áttræðisaldur, eftir að hafa sjálfur valið [[Gissur Einarsson]] sem eftirmann sinn. Hann fluttist þá að [[Haukadalur|Haukadal]] í [[Biskupstungur|Biskupstungum]] og átti þar heima síðan. [[Christoffer Huitfeldt]], sendimaður Danakonungs, handtók Ögmund á heimili Ásdísar systur hans á Hjalla í [[Ölfus]]i 2. júní [[1541]]. Sendimenn Christoffers tóku biskup, sem þá var orðinn blindur, og báru hann út fáklæddan. Hétu þeir honum frelsi ef hann léti af hendi allar eigur sínar, þar á meðal 50 jarðir og offjár í silfri og ýmsum gersemum. Er hann hafði samþykkt þetta, svikust þeir um að láta hann lausan, en hirtu eigur hans og fluttu hann nauðugan út á skip. Hann var fluttur áleiðis til [[Danmörk|Danmerkur]], en andaðist á leiðinni. :„Ögmundi er þannig lýst að hann væri mikill vexti, hár og þrekinn, gulur á hár, kringluleitur í andliti, fagureygur og smáeygur. Fyrirmannlegur og höfðinglegur og bauð af sér góðan þokka, skörungur mikill og framkvæmdasamur, ráðríkur og ágjarn, afarmenni að burðum og harðfengur, stórorður, reiðigjarn og siðvandur.“ == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3556313|titill=Viðeyjarklaustur. Sunnudagsblað Tímans, 23. júlí 1967.}} * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2317470|titill=Um klaustrin á Íslandi. Tímarit hins íslenzka bókmenntafélags, 8. árgangur 1887.}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=[[Skálholtsbiskup]] |frá=1521 |til=1540 |fyrir=[[Stefán Jónsson (biskup)|Stefán Jónsson]] |eftir=[[Gissur Einarsson]] }} {{Töfluendir}} {{Skálholtsbiskupar}} [[Flokkur:Íslenskir ábótar og príorar]] [[Flokkur:Íslenskir prestar í kaþólskum sið]] [[Flokkur:Skálholtsbiskupar]] [[Flokkur:Viðeyjarklaustur]] {{d|1541}} {{Stubbur|æviágrip}} 60zqdamumvfzgggazo7nhmhty3wu6jz 0 8543 1964845 1906788 2026-05-30T12:36:27Z Berserkur 10188 1964845 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1538]]|[[1539]]|[[1540]]|[[1541]]|[[1542]]|[[1543]]|[[1544]]| [[1531–1540]]|[[1541–1550]]|[[1551–1560]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]] }} Árið '''1541''' ('''MDXLI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == *[[Claus van der Marwitzen]] lét af störfum sem hirðstjóri. [[Christoffer Huitfeldt]] tók við. * [[2. júní]] – [[Christoffer Huitfeldt]] [[hirðstjóri]], handtók [[Ögmundur Pálsson|Ögmund Pálsson]] [[Skálholtsbiskupar|biskup]] fyrir morðið á [[Diðrik af Minden]]. * [[Siðaskiptin á Íslandi]]: [[Gissur Einarsson]], nýr biskup, breiddi út hinn nýja sið. ;Fædd ;Dáin * [[13. júlí]](?) – [[Ögmundur Pálsson]], [[biskup]] í [[Skálholt]]i. == Erlendis == * [[12. febrúar]] - [[Pedro de Valdivia]] stofnaði Santiago del Nuevo Extremo sem varð [[Santíagó]], höfuðborg [[Síle]]. * [[28. mars]] - San Francisco de Quito, síðar [[Quito]], höfuðborg Ekvador, var yfirlýst borg. * [[8. maí]] - Spænski landkönnuðurinn Hernando de Soto kom að [[Mississippi-fljót]]i sem hann nefndi Rio de Espiritu Santo. * [[23 maí]] - Þriðji og síðasti könnunarleiðangur [[Jacques Cartier]] til [[Kanada]]. * [[26. júní]] - Spænski landkönnuðurinn [[Francisco Pizarro]] var drepinn af fylgismönnum [[Diego de Almagro]] (sem drepinn var af Pizarro-bræðrum 3 árum áður) * [[13. september]] - [[Jóhann Kalvín]] sneri aftur til [[Genf]] og vann að [[kalvínismi|kenningu sinni]] og endurbótum kirkjunnar. * [[28. september]] - [[Karl 5. keisari]] safnaði saman flota 500 skipa og 24.000 hermönnum til árásar á [[Ottómanveldið]] í [[Alsír]]. Síðar varð liðið frá að hverfa vegna hamfarastorms við [[Algeirsborg]]. * [[23. nóvember]] - [[Catherine Howard]] Englandsdrottning, var handtekin fyrir framhjáhald. * Fysta þýðing á [[biblían|biblíunni]] yfir á sænsku. Births ;Fædd * [[Jógvan Heinason]], lögmaður Færeyja (d. [[160]]2) * [[El Greco]], spænskur listmálari, myndhöggvari og arkitekt. (d. [[1614]]) ;Dáin * [[26. júní]] [[Francisco Pizarro]], spænskur landkönnuður (f. [[1478]]). [[Flokkur:1541]] [[Flokkur:1541-1550]] go4p14dzcvzru5uwvnfobevkimtbw0a 14 11674 1964923 1400560 2026-05-31T07:45:36Z MyraMidnight 41218 Bætti hlekk fyrir aðalgrein flokks 1964923 wikitext text/x-wiki {{CommonsCat|Olympic sports}} :Aðalgrein fyrir þennan flokk er [[Ólympíugreinar]] [[Flokkur:Ólympíuleikar]] [[Flokkur:Íþróttagreinar]] jox6mq2bhnv39zcjfm7f82varyafe4z 0 13268 1964836 1485877 2026-05-30T11:59:58Z Berserkur 10188 1964836 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1539]]|[[1540]]|[[1541]]|[[1542]]|[[1543]]|[[1544]]|[[1545]]| [[1531–1540]]|[[1541–1550]]|[[1551–1560]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} Árið '''1542''' ('''MDXLII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) ==Ísland== *[[Otte Stigsen Hvide]], varð hirðstjóri og [[Christoffer Huitfeldt]] lét af störfum. *[[Ólafur Hjaltason]], biskup á Hólum kynntist [[mótmælendatrú]] í Danmörku og Þýskalandi. === Fædd === === Dáin === == Erlendis== * [[6. janúar]] - Spánverjar stofnuðu bæinn [[Mérida (Mexíkó)|Mérida]] á Júkatan í Mexíkó. * [[14. febrúar]] - Borgin [[Guadalajara (Mexíkó)|Guadalajara]] í Mexíkó var stofnuð af Spánverjum. * [[27. ágúst]] - Borgin [[Hildesheim]] í hinu heilaga rómverska ríki gekk á hendur [[mótmælendatrú]]. * [[28. ágúst]] - Cristóvão da Gama, sonur [[Vasco da Gama]] var drepinn ásamt mönnum sínum af múslimum í Eþíópíu eftir [[krossferð]] sína þangað. * [[28. september]] - Juan Rodríguez Cabrillo, lenti við San Diego-flóa og nefndi staðinn fyrst San Miguel fyrir Spán, sem varð síðar að [[San Diego]]. * [[14. desember]] - [[María Skotadrottning]] varð drottning, 6 daga gömul eftir dauða föður síns, James 5. . * Fyrstu samskipti [[Evrópa|Evrópubúa]] og [[Japan]]a eiga sér stað þegar [[portúgal]]skt skip á leið til [[Kína]] hrekst til Japan. === Fædd === * [[15. október]] - [[Akbar mikli]], keisari Mógúlveldisins (d. [[1605]]). * [[8. desember]] - [[María Skotadrottning]], drottning Skotlands (d. [[1587]]). === Dáin === * [[13. febrúar]] - [[Catherine Howard]]. drottning Englands (f. ca. [[1522]]). Tekin af lífi fyrir framhjáhald. [[Flokkur:1542]] [[Flokkur:1541-1550]] ax88we6qewq6oo9ty8s3fth3sb9qo2l 1964837 1964836 2026-05-30T12:02:00Z Berserkur 10188 1964837 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1539]]|[[1540]]|[[1541]]|[[1542]]|[[1543]]|[[1544]]|[[1545]]| [[1531–1540]]|[[1541–1550]]|[[1551–1560]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} Árið '''1542''' ('''MDXLII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) ==Ísland== *[[Otte Stigsen Hvide]], varð hirðstjóri og [[Christoffer Huitfeldt]] lét af störfum. *[[Ólafur Hjaltason]], biskup á Hólum kynntist [[mótmælendatrú]] í Danmörku og Þýskalandi. === Fædd === === Dáin === == Erlendis== * [[6. janúar]] - Spánverjar stofnuðu bæinn [[Mérida (Mexíkó)|Mérida]] á [[Júkatan]] í Mexíkó. * [[14. febrúar]] - Borgin [[Guadalajara (Mexíkó)|Guadalajara]] í Mexíkó var stofnuð af Spánverjum. * [[27. ágúst]] - Borgin [[Hildesheim]] í hinu heilaga rómverska ríki gekk á hendur [[mótmælendatrú]]. * [[28. ágúst]] - Cristóvão da Gama, sonur [[Vasco da Gama]] var drepinn ásamt mönnum sínum af múslimum í Eþíópíu eftir [[krossferð]] sína þangað. * [[28. september]] - Juan Rodríguez Cabrillo, lenti við San Diego-flóa og nefndi staðinn fyrst San Miguel fyrir Spán, sem varð síðar að [[San Diego]]. * [[14. desember]] - [[María Skotadrottning]] varð drottning, 6 daga gömul eftir dauða föður síns, James 5. . * Fyrstu samskipti [[Evrópa|Evrópubúa]] og [[Japan]]a áttu sér stað þegar [[portúgal]]skt skip á leið til [[Kína]] hraktist til Japan. === Fædd === * [[15. október]] - [[Akbar mikli]], keisari Mógúlveldisins (d. [[1605]]). * [[8. desember]] - [[María Skotadrottning]], drottning Skotlands (d. [[1587]]). === Dáin === * [[13. febrúar]] - [[Catherine Howard]]. drottning Englands (f. ca. [[1522]]). Tekin af lífi fyrir framhjáhald. [[Flokkur:1542]] [[Flokkur:1541-1550]] 4j1ibh27wygpqm0avb5bcdgi1ts13pe 1964838 1964837 2026-05-30T12:02:32Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1964838 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1539]]|[[1540]]|[[1541]]|[[1542]]|[[1543]]|[[1544]]|[[1545]]| [[1531–1540]]|[[1541–1550]]|[[1551–1560]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} Árið '''1542''' ('''MDXLII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) ==Ísland== *[[Otte Stigsen Hvide]], varð hirðstjóri og [[Christoffer Huitfeldt]] lét af störfum. *[[Ólafur Hjaltason]], biskup á Hólum kynntist [[mótmælendatrú]] í Danmörku og Þýskalandi. === Fædd === === Dáin === == Erlendis== * [[6. janúar]] - Spánverjar stofnuðu bæinn [[Mérida (Mexíkó)|Mérida]] á [[Júkatanskagi|Júkatan]] í Mexíkó. * [[14. febrúar]] - Borgin [[Guadalajara (Mexíkó)|Guadalajara]] í Mexíkó var stofnuð af Spánverjum. * [[27. ágúst]] - Borgin [[Hildesheim]] í hinu heilaga rómverska ríki gekk á hendur [[mótmælendatrú]]. * [[28. ágúst]] - Cristóvão da Gama, sonur [[Vasco da Gama]] var drepinn ásamt mönnum sínum af múslimum í Eþíópíu eftir [[krossferð]] sína þangað. * [[28. september]] - Juan Rodríguez Cabrillo, lenti við San Diego-flóa og nefndi staðinn fyrst San Miguel fyrir Spán, sem varð síðar að [[San Diego]]. * [[14. desember]] - [[María Skotadrottning]] varð drottning, 6 daga gömul eftir dauða föður síns, James 5. . * Fyrstu samskipti [[Evrópa|Evrópubúa]] og [[Japan]]a áttu sér stað þegar [[portúgal]]skt skip á leið til [[Kína]] hraktist til Japan. === Fædd === * [[15. október]] - [[Akbar mikli]], keisari Mógúlveldisins (d. [[1605]]). * [[8. desember]] - [[María Skotadrottning]], drottning Skotlands (d. [[1587]]). === Dáin === * [[13. febrúar]] - [[Catherine Howard]]. drottning Englands (f. ca. [[1522]]). Tekin af lífi fyrir framhjáhald. [[Flokkur:1542]] [[Flokkur:1541-1550]] g7dtt133xnixl96prhrwuictt2hslk2 0 17448 1964861 1818997 2026-05-30T13:33:23Z Akigka 183 1964861 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Oddvar | kyn = kk | nefnifall = Oddvar | þolfall = Oddvar | þágufall = Oddvari | eignarfall = Oddvars | eiginnöfn = 3 | millinöfn = 0 | dagsetning = júlí 2007 }} '''Oddvar''' er [[íslenskt karlmannsnafn|íslenskt]] og norrænt karlmannsnafn. Tveir einstaklingar báru nafnið sem fyrsta nafn árið 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/ibuar/faeddir-og-danir/nofn/|title=Nöfn|website=Hagstofa Íslands|access-date=30.5.2026}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn]] dndpagukz54ooyek83smwagqhbgstc1 1964862 1964861 2026-05-30T13:33:43Z Akigka 183 1964862 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Oddvar | kyn = kk | nefnifall = Oddvar | þolfall = Oddvar | þágufall = Oddvari | eignarfall = Oddvars | eiginnöfn = 2 | millinöfn = 0 | dagsetning = 2025 }} '''Oddvar''' er [[íslenskt karlmannsnafn|íslenskt]] og norrænt karlmannsnafn. Tveir einstaklingar báru nafnið sem fyrsta nafn árið 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/ibuar/faeddir-og-danir/nofn/|title=Nöfn|website=Hagstofa Íslands|access-date=30.5.2026}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn]] etd160hmnlj9v6b1zm2q2zwb9q68c5h 1964863 1964862 2026-05-30T13:34:13Z Akigka 183 1964863 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Oddvar | kyn = kk | nefnifall = Oddvar | þolfall = Oddvar | þágufall = Oddvari | eignarfall = Oddvars | eiginnöfn = 2 | millinöfn = 0 | dagsetning = 2025 }} '''Oddvar''' er [[íslenskt karlmannsnafn|íslenskt]] og norrænt karlmannsnafn. Tveir einstaklingar báru nafnið sem fyrsta nafn árið 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/ibuar/faeddir-og-danir/nofn/|title=Nöfn|website=Hagstofa Íslands|access-date=30.5.2026}}</ref> [[Oddvör]] er sambærilegt kvenmannsnafn. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn]] tvief9sn5wqgjmt4ks4kjysnw5v43z6 1964864 1964863 2026-05-30T13:34:37Z Akigka 183 1964864 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Oddvar | kyn = kk | nefnifall = Oddvar | þolfall = Oddvar | þágufall = Oddvari | eignarfall = Oddvars | eiginnöfn = 2 | millinöfn = 0 | dagsetning = 2025 }} '''Oddvar''' er [[íslenskt karlmannsnafn|íslenskt]] og norrænt karlmannsnafn. Tveir einstaklingar báru nafnið sem fyrsta nafn árið 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/ibuar/faeddir-og-danir/nofn/|title=Nöfn|website=Hagstofa Íslands|access-date=30.5.2026}}</ref> [[Oddvör]] er samsvarandi kvenmannsnafn. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn]] nri4uem4k5jgcg3i50obsdvbzvs3rmg 0 19086 1964884 1820768 2026-05-30T18:46:32Z Akigka 183 1964884 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Maggey | kyn = kvk | nefnifall = Maggey | þolfall = Maggeyju | þágufall = Maggeyju | eignarfall = Maggeyjar | eiginnöfn = 0 | millinöfn = 0 | dagsetning = 2025 }} '''Maggey''' er [[íslenskt kvenmannsnafn]]. Engin kona bar nafnið árið 2025.<ref>{{cite web|url=https://hagstofa.is/talnaefni/ibuar/faeddir-og-danir/nofn/|title=Nöfn|website=Hagstofa Íslands|access-date=30.5.2026}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} [[Flokkur:Íslensk kvenmannsnöfn]] qk1kxe5gr2g8td7z6b32wxh3kr81gwd 0 19248 1964856 1820927 2026-05-30T13:24:39Z Akigka 183 1964856 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Oddvör | kyn = kvk | nefnifall = Oddvör | þolfall = Oddvöru | þágufall = Oddvöru | eignarfall = Oddvarar | eiginnöfn = 1 | millinöfn = 0 | dagsetning = 2025 }} '''Oddvör''' er [[íslenskt kvenmannsnafn]]. Ein kona bar nafnið árið 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/ibuar/faeddir-og-danir/nofn/|title=Nöfn|website=Hagstofa Íslands|access-date=30.5.2026}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} [[Flokkur:Íslensk kvenmannsnöfn]] s953poq0m4f1rlntwb6gmcvm75zls9m 1964859 1964856 2026-05-30T13:27:35Z Akigka 183 1964859 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Oddvör | kyn = kvk | nefnifall = Oddvör | þolfall = Oddvöru | þágufall = Oddvöru | eignarfall = Oddvarar | eiginnöfn = 1 | millinöfn = 0 | dagsetning = 2025 }} '''Oddvör''' er [[íslenskt kvenmannsnafn]]. Ein kona bar nafnið árið 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/ibuar/faeddir-og-danir/nofn/|title=Nöfn|website=Hagstofa Íslands|access-date=30.5.2026}}</ref> Nafnið er líka til í [[Færeyjar|Færeyjum]] skrifað Oddvør. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} [[Flokkur:Íslensk kvenmannsnöfn]] qeo4a6mdi0dhxobxi8rvttsk7bg1a9l 1964860 1964859 2026-05-30T13:31:20Z Akigka 183 1964860 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Oddvör | kyn = kvk | nefnifall = Oddvör | þolfall = Oddvöru | þágufall = Oddvöru | eignarfall = Oddvarar | eiginnöfn = 1 | millinöfn = 0 | dagsetning = 2025 }} '''Oddvör''' er [[íslenskt kvenmannsnafn]]. Ein kona bar nafnið árið 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.hagstofa.is/talnaefni/ibuar/faeddir-og-danir/nofn/|title=Nöfn|website=Hagstofa Íslands|access-date=30.5.2026}}</ref> Nafnið er líka til í [[Færeyjar|Færeyjum]] skrifað Oddvør. [[Oddvar]] er samsvarandi karlmannsnafn. == Tilvísanir == {{reflist}} == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} [[Flokkur:Íslensk kvenmannsnöfn]] 8hf9e85f6ytirvv23ikm9zu9oztistk 0 22615 1964912 1696541 2026-05-31T00:28:59Z TKSnaevarr 53243 1964912 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Welfenhofpreis foto of winner John Whitaker 2014.jpg|thumb|180px|right|John Whitaker]] '''John Whitaker''' (fæddur [[5. ágúst]] [[1955]]) er [[Bretland|breskur]] [[hestamaður]]. Hann hefur í gegnum árin keppt í [[hindrunarstökk]]i og tók meðal annars þátt í [[Sumarólympíuleikarnir 1984|Ólympíuleikunum 1984]]. Þekktasta hross sem hann hefur keppt á var [[Milton]]. <gallery> John Whitaker (equestrian).jpg Hessischen Ministerpräsidenten John Whitaker auf Maximilian 1 mk.jpg Hessischen Ministerpräsidenten John Whitaker auf Maximilian 3 mk.jpg John Whitaker 1.jpg WPT2013-CSI5-01-John Whitaker-Argento-1.JPG </gallery> == Tengill == * [http://www.john-whitaker.co.uk/ John Whitaker International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513070130/http://www.john-whitaker.co.uk/ |date=2008-05-13 }} {{DEFAULTSORT:Whitaker, John}} [[Flokkur:Breskir hestamenn]] {{f|1955}} s0mlwwi03019p7hsfibefv7jthyrtkb 0 22992 1964916 1874375 2026-05-31T02:58:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964916 wikitext text/x-wiki [[File:Lýtingsstaðahreppur kort.png|thumb|Lýtingsstaðahreppur]] '''Lýtingsstaðahreppur''' er forn [[hreppur]] í innanverðum [[Skagafjarðarsýsla|Skagafirði]], vestan [[Héraðsvötn|Héraðsvatna]],<ref>{{Cite web|url=https://www.getamap.net/maps/iceland/(ic28)/_lytingsstadhahreppur/|title=Lytingsstadahreppur (Lytingsstadhahreppur) Map, Weather and Photos - Iceland: administrative division - Lat:65.4 and Long:-19.2|website=www.getamap.net|access-date=2024-08-11}}</ref> kenndur við bæinn [[Lýtingsstaðir|Lýtingsstaði]] í [[Tungusveit (Skagafirði)|Tungusveit]].<ref>{{Cite web|url=https://icelandictimes.com/search_page/lytingsstadir-icelandic-horse-farm/|title=Lytingsstaðir Icelandic Horse Farm|website=Icelandictimes.com|language=en-US|access-date=2024-08-11|archive-date=2025-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122052912/https://icelandictimes.com/search_page/lytingsstadir-icelandic-horse-farm/|url-status=dead}}</ref> Hreppurinn náði frá bænum Krithóli,<ref>{{Cite web|url=https://www.getamap.net/maps/iceland/(ic28)/_kritholl/|title=Kritholl Map, Weather and Photos - Iceland: farm - Lat:65.5167 and Long:-19.45|website=www.getamap.net|access-date=2024-08-11}}</ref> skammt sunnan [[Vatnsskarð]]s, allt suður að vatnaskilum á hálendinu þar sem skiptir milli norður- og suðurlands. Margar sveitir voru innan Lýtingsstaðahrepps, [[Efribyggð]] og [[Neðribyggð]] eru vestan [[Svartá í Skagafirði|Svartár]] en norðan [[Mælifellshnjúkur|Mælifellshnjúks]], undir [[Hamraheiði]] nefndist áður [[Fremribyggð]]. Austan Svartár og suður að bænum [[Tunguháls]]i heitir Tungusveit og sunnan við hana tekur við [[Vesturdalur]]. Vestan Vesturdals er [[Svartárdalur í Skagafirði|Svartárdalur]] en austan Vesturdals er [[Austurdalur]] sem reyndar er að mestu í [[Akrahreppur|Akrahreppi]] en þó var bærinn [[Bústaðir]] í Lýtingsstaðahreppi. Við Héraðsvötn, gegnt [[Úlfsstaðir|Úlfsstöðum]], [[Kúskerpi (Blönduhlíð)|Kúskerpi]] og Uppsölum í [[Blönduhlíð]] nefnist [[Dalspláss]]. [[Landbúnaður]] er helsta atvinnugreinin á svæðinu en ýmsir hafa einnig atvinnu af þjónustu og dálítið [[þéttbýli]] hefur myndast á tveimur stöðum innan hins forna hrepps, á [[Varmalæk]] á Neðribyggð og á [[Steinsstaðir|Steinsstöðum]] í Tungusveit. [[Jarðhiti]] er á nokkrum stöðum í hreppnum. Kirkjur eru á [[Reykir í Tungusveit|Reykjum]], á [[Mælifell (Skagafirði)|Mælifelli]]<ref>{{Cite web|url=https://is.nat.is/maelifellskirkja-2/|title=Mælifellskirkja - NAT ferðavísir|date=2020-05-26|language=is|access-date=2024-08-11}}</ref> og í [[Goðdalir|Goðdölum]]. Hinn [[6. júní]] [[1998]] sameinaðist hreppurinn 10 öðrum sveitarfélögum í Skagafirði: [[Skefilsstaðahreppur|Skefilsstaðahreppi]], [[Sauðárkrókskaupstaður|Sauðárkrókskaupstað]], [[Skarðshreppur (Skagafjarðarsýslu)|Skarðshreppi]], [[Staðarhreppur (Skagafjarðarsýslu)|Staðarhreppi]], [[Seyluhreppur|Seyluhreppi]], [[Rípurhreppur|Rípurhreppi]], [[Viðvíkurhreppur|Viðvíkurhreppi]], [[Hólahreppur|Hólahreppi]], [[Hofshreppur (Skagafjarðarsýslu)|Hofshreppi]] og [[Fljótahreppur|Fljótahreppi]], og mynduðu þau saman ''[[sveitarfélagið Skagafjörður|sveitarfélagið Skagafjörð]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.skagafjordur.is/is/mannlif/frodleikur-um-skagafjord|title=Fróðleikur um Skagafjörð|last=Skagafjörður|website=Skagafjörður|language=is|access-date=2024-08-11}}</ref> == Hreppsnefnd == {{aðalgrein|Hreppsnefnd Lýtingsstaðahrepps}} Síðasta [[Hreppsnefnd Lýtingsstaðahrepps|hreppsnefnd Lýtingsstaðahrepps]] var kosin í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994|hreppsnefndarkosningunum 28. maí 1994]] og hana skipuðu [[Björn Ófeigsson]], [[Elín Sigurðardóttir]], [[Eyjólfur Pálsson]], [[Indriði Stefánsson]] og [[Rósa Björnsdóttir]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1807573|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2024-08-11}}</ref> '''Oddvitar''' <ref>Byggðasaga Skagafjarðar III. bindi Lýtingsstaðahreppur, ritstjóri Hjalti Pálsson, bls 43</ref> * 1874-1876 [[Ólafur Guðmundsson í Litladalskoti|Ólafur Guðmundsson]] í [[Litladalskot|Litladalskoti]] * 1876-1877 [[Indriði Árnason]] á [[Ýrafell|Ýrafelli]] * 1877-1883 Séra [[Zophanías Halldórsson]] í [[Goðdalir|Goðdölum]] * 1873-1884 [[Indriði Árnason]] á [[Ýrafell|Ýrafelli]] * 1884-1887 [[Árni Einarsson]] í [[Hamarsgerði]] * 1887-1889 [[Indriði Árnason]] á [[Ýrafell|Ýrafelli]] * 1889-1892 [[Pálmi Pétursson]] á [[Skíðastaðir|Skíðastöðum]] * 1892-1895 [[Árni Einarsson]] á Nautabúi * 1895-1898 [[Páll Ólafsson í Litladalskoti|Páll Ólafsson]] í [[Litladalskot|Litladalskoti]] * 1898-1907 [[Árni Einarsson]] á [[Reykir|Reykjum]] * 1907-1920 [[Ólafur Briem]] á [[Álfgeirsvellir|Álfgerisvöllum]] * 1920-1938 [[Tómas Pálsson]] á [[Bústaðir|Bústöðum]] * 1938-1946 [[Guðmundur Eiríksson]] á [[Breið]] * 1946-1958 [[Guðjón Jónsson]] á [[Tunguháls|Tunguhálsi]] * 1958-1970 [[Björn Egilsson]] á [[Sveinsstaðir|Sveinsstöðum]] * 1970-1982 [[Marinó Sigurðsson]] á [[Álfgeirsvellir|Álfgerisvöllum]] * 1982-1987 [[Sigurður Sigurðsson]] á [[Brúnastaðir í Lýtingsstaðahrepp|Brúnastöðum]] * 1987-1998 [[Elín Sigurðardóttir]] í [[Sölvanes|Sölvanesi]] == Heimildir == <references/> {{Stubbur|ísland|landafræði}} [[Flokkur:Fyrrum sveitarfélög á Norðurlandi]] 0wsy21cxbtrpb43jdo59jtksuc0llwf 0 27582 1964843 1946620 2026-05-30T12:16:54Z Berserkur 10188 1964843 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | forskeyti = | nafn = Francisco Pizarro | mynd = Portrait of Francisco Pizarro.jpg | titill= Landstjóri Nýju-Kastilíu | stjórnartíð_start = 26. júlí 1529 | stjórnartíð_end = 26. júní 1541 | einvaldur = [[Karl 5. keisari|Karl 1.]] | eftirmaður = [[Cristóbal Vaca de Castro]] | myndatexti1 = Mynd af Francisco Pizarro eftir Amable-Paul Coutan, 1835. | fæddur = U. þ. b. 1478 | fæðingarstaður = [[Trujillo]], [[Kastilía|Kastilíu]] | dánardagur = 26. júní 1541 (u. þ. b. 63 ára) | dánarstaður = [[Líma]], [[Nýja-Kastilía|Nýju-Kastilíu]] (nú Perú) | þjóderni = [[Kastilía|Kastilískur]] ([[Spánn|spænskur]]) | maki = [[Inés Huaylas Yupanqui]] | börn = Francisca Pizarro Yupanqui | starf = [[Landvinningamaður]] |undirskrift = Signature of Francisco Pizarro (cropped).png }} '''Francisco Pizarro y González''' ([[16. mars]] [[1478]] – [[26. júní]] [[1541]]) var [[Spánn|spænskur]] [[landvinningamaður]] sem lagði undir sig [[Inkaveldið]] og stofnandi borgarinnar [[Líma]] í [[Perú]]. Hann var frændi [[Hernán Cortés]], fæddist í [[Trujillo]] á Spáni og ferðaðist fyrst til [[Vestur-Indíur|Vestur-Indía]] árið [[1502]]. [[1513]] fylgdi hann [[Vasco Núñez de Balboa]] yfir [[Panamaeiðið]] að strönd [[Kyrrahafið|Kyrrahafsins]]. Í [[Panama]] gerðist hann nautgripabóndi. == Fyrstu leiðangrarnir til Perú == [[1524]] frétti hann frá landkönnuðinum [[Pascual de Andagoya]] af stóru landi til suðurs sem héti Birú þar sem væri gnægð gulls. [[1524]] hélt hann með 80 menn í fyrstu landvinningaferð sína með skipi suður eftir ströndinni í félagi við hermann að nafni [[Diego de Almagro]]. Skipið náði ekki suður fyrir það sem nú heitir [[Kólumbía]] og þeir lentu í slæmu veðri og matarskorti þannig að Pizarro ákvað að snúa heim að svo búnu. [[1526]] hélt hann í sína aðra ferð og náði þá suður að strönd Perú (við [[Tumbez]]) þar sem hann hitti fyrir íbúana og sá [[lamadýr]] í fyrsta skipti. Frá íbúunum heyrðu þeir af voldugum konungi í suðri en héldu heim við svo búið. Nýr landstjóri í Panama bannaði þá frekari landkönnun til suðurs þannig að Pizarro hélt til Spánar [[1528]]. Þar hitti hann [[Karl V keisari|Karl V]] sem studdi hann og [[Ísabella af Portúgal|Ísabella drottning]] lét hann fá skjal sem heimilaði honum að leggja Perú undir sig. == Sigur á Inkaveldinu == Með bréfið upp á vasann hélt Pizarro til Trujillo og fékk bræður sína í lið með sér. Hann sigldi síðan til [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] með þrjú skip og 180 menn. [[1532]] lagði hann að strönd Perú en lenti þá í átökum við innfædda í [[Orrustan við Puná|orrustunni við Puná]] þar sem þrír af mönnum hans létu lífið. [[Hernando de Soto]], annar landvinningamaður, hélt þá í leiðangur inn í landið og sneri aftur með boð frá [[Inkinn|Inkanum]] [[Atahualpa]]. Pizarro og menn hans gengu þá í tvo mánuði til að hitta Inkann í [[Cajamarca]]. Þegar þangað var komið neitaði Inkinn þeim um leyfi til að vera í landinu þannig að til bardaga kom. Í [[orrustan við Cajamarca|orrustunni við Cajamarca]] [[16. nóvember]] [[1532]] sigruðu Spánverjar her Inkans, tóku heiðursvörð hans af lífi og hann sjálfan til fanga. Pizarro lét síðan dæma hann til dauða fyrir að hafa myrt bróður sinn [[Hvaskar]] og gert samsæri gegn Pizarro. Hann var tekinn af lífi með kyrkingu [[29. ágúst]] [[1533]]. == Endalok Pizarros == Ári síðar lagði Pizarro undir sig [[Cusco]], höfuðborg Inkaveldisins. Þrátt fyrir að lýsa yfir aðdáun sinni á fegurð borgarinnar ákvað hann að stofna nýja höfuðborg, [[Líma]], við ströndina. Deilur milli Pizarro-bræðra og Almagros um mörk yfirráða þeirra leiddu til [[orrustan í Las Salinas|orrustunnar í Las Salinas]] [[1538]] þar sem Almagro var sigraður og síðan tekinn af lífi. Synir og stuðningsmenn hans skipulögðu síðan samsæri gegn Pizarro og myrtu hann [[26. júní]] [[1541]]. == Tengt efni == * [[Inkaveldið]] * [[Saga Perú]] {{commons|Francisco Pizarro|Francisco Pizarro}} {{fd|1478|1541}} {{DEFAULTSORT:Pizarro, Francisco}} [[Flokkur:Spænskir markgreifar]] [[Flokkur:Spænskir landvinningamenn]] aq22ymcsi2g3stjl4b9850tc7bfsf3f 0 28217 1964925 1928359 2026-05-31T09:03:21Z Berserkur 10188 1964925 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = San Antonio | tegund_byggðar = [[Borg]] | mynd = San antonio riverwalk.jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = San Antonio River Walk | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Bandaríkin | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Bandaríkjunum | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Bandaríkin}} | undirskipting_gerð1 = [[Fylki Bandaríkjanna|Fylki]] | undirskipting_nafn1 = {{flagcountry|Texas}} | undirskipting_gerð2 = [[Sýslur í Texas|Sýsla]] | undirskipting_nafn2 = [[Bexar-sýsla (Texas)|Bexar]], [[Comal-sýsla (Texas)|Comal]], [[Medina-sýsla (Texas)|Medina]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = <ref name="mannfjoldi">{{cite web|url=https://data.census.gov/all?q=San%20Antonio%20city%2C%20Texas|title=US Census – San Antonio, Texas|publisher=[[United States Census Bureau]]|access-date=2025-09-08|url-status=live}}</ref> | mannfjöldi_frá_og_með = 2020 | mannfjöldi_heild = 1.434.625 | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = [[Miðtími|CST]] | utc_hliðrun = −06:00 | tímabelti_sumartími = [[Miðtími|CDT]] | utc_hliðrun_sumartími = −05:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''San Antonio''' er [[borg]] í [[Texas]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Íbúar voru 1.434.625 árið 2020.<ref name="mannfjoldi" /> Hún heitir í höfuðið á [[Heilagur Antoníus frá Padúa|heilögum Antoníusi frá Padúa]], en [[Spánn|spænskur]] leiðangur áði í dalnum á [[nafnadagur|nafnadegi]] hans árið [[1691]]. Borgin stendur við [[San Antonio-á]]na og trúboðskirkjan [[Alamo]] þar sem [[orrustan um Alamo]] fór fram árið [[1836]] er í borginni. Borgin er vinsæll viðkomustaður ferðamanna og um 20 milljónir manna heimsækja borgina árlega. Meðal þess sem dregur ferðamenn að er [[San Antonio River Walk]], net gangbrauta og brúa við ána þar sem hún rennur gegnum borgina. ==Íþróttir== *[[San Antonio Spurs]], körfubolti. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == {{commons||San Antonio}} * {{Opinber vefsíða}} {{stubbur|Bandaríkin}} [[Flokkur:Borgir í Texas]] cqyei3ix46jrf4l6rhxgtnjpiboacqn 0 28900 1964889 1954464 2026-05-30T20:15:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964889 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kris Kristofferson SXSW 2006 crop.jpg|thumb|Kris Kristofferson árið 2006]] '''Kris Kristofferson''' (f. [[22. júní]] [[1936]], d. [[28. september]] [[2024]]) var [[Bandaríkin|bandarískur]] [[Kántrýtónlist|kántrýsöngvari]], laga- og textahöfundur og kvikmynda[[leikari]]. Hann er þekktastur fyrir lög á borð við „Me and Bobby McGee“, „Sunday Mornin' Comin' Down“ og „Help me make it through the Night“. == Ungdómsárin == Kris fæddist í Brownsville í [[Texas]]. Foreldrar hans voru á faraldsfæti en settust loks að í San Mateo í [[Kalifornía|Kaliforníu]] þar sem Kris lauk framhaldsskólanámi. Faðir hans var yfirmaður í bandaríska [[flugher]]num og reyndi að beina syni sínum út á braut [[her]]mennskunnar án árangurs. Kris var vaxandi rıthöfundur á þessum tíma og fékk skólastyrk við Merton College í [[Oxford]] á [[England]]i, en hafði áður gengið í Pomona College í Bandaríkjunum. Á skólaárunum í Bretlandi hóf hann að yrkja texta og söng á plötur fyrir Top Rank Records undir nafninu ''Kris Carson''. Þessar plötur nutu ekki mikilla vinsælda. Árið [[1960]] lauk hann [[meistaragráða|meistaragráðu]] í [[enskar bókmenntir|enskum bókmenntum]]. Hann giftist æskuástinni, Fran Beer sama ár. Loks gekk hann í herinn, varð [[liðsforingi]] og lærði [[Þyrla|þyrluflug]] og nýttist það honum vel. Snemma á 7. áratugnum var hann staðsettur í [[Þýskaland]]i og þar sneri hann sér aftur að [[tónlist]] og stofnaði [[hljómsveit]]. Árið 1965 hætti hann í hernum og tók upp þráðinn við textagerð. Þá var hann orðinn [[kennari]] í West Point-herskólanum. == Tónlistarferill == Kris flutti til [[Nashville]] í [[Tennessee]] og var ákveðinn í að slá í gegn. Hann vann allt sem til féll á meðan hann reyndi að koma sér á framfæri. Hann átti í fjárhagserfiðleikum vegna meðfædds sjúkdóms sonar síns og þau hjónin skildu. Hann vann við að sópa gólf hjá Columbia Studios í Nashville og hitti þar [[Johnny Cash]], sem fékk hjá honum nokkur lög, sem hann gerði svo ekkert með. Svo varð hann húsvörður hjá sama fyrirtæki og var í þeirri stöðu þegar [[Bob Dylan]] var að hljóðrita þar breiðskífuna ''[[Blonde on Blonde]]'' árið [[1966]]. Hann gat stundum fylgst með upptökum en þorði ekki að ónáða goðið af ótta við að verða rekinn úr vinnunni. Þá vann hann einnig sem þyrluflugmaður á eigin vegum. Árið [[1966]] kom út lag eftir hann, sem [[Dave Dudley]] söng, „Viet Nam Blues“, og náði það nokkrum vinsældum. Á næsta ári gekk hann til liðs við Epic Records og gaf út tveggja laga plötu með lögunum „Golden Idol“ og „Killing Time“, en þau náðu ekki miklum vinsældum. Á næstu árum fór árangur að koma í ljós með lögum eins og „Jody and the Kid“, „From the Bottle to the Bottom“, „Sunday Mornin' Comin' Down“, „Once more with Feeling“, „Your Time's Comin'“, „Me and Bobby McGee“, „Best of all Possible Worlds“ og „Darbys Castle“. Sumir flytjendurnir voru mjög þekktir í bransanum og má hér sem dæmi nefna [[Ray Stevens]], [[Jerry Lee Lewis]], [[Faron Young]] og [[Roger Miller]], en hann söng þrjú síðast nefndu lögin. Loks tókst Kristofferson að ná athygli Johnny Cash með því að lenda þyrlu sinni fyrir utan villu hans og gefa honum nokkrar spólur með lögum eftir sig. Það varð til þess að Johnny Cash kynnti hann sérstaklega á þjóðlagahátíðinni [[Newport Folk Festival]]. Árið [[1970]] hóf Kristofferson feril sinn sem söngvari. Fyrsta LP-platan var ''Kristofferson'' og innihélt nokkur ný lög og nokkur eldri. Hún var gefin út af Monument Records og náði ekki árangri. Þessi plata var hins vegar gefin út aftur ári síðar undir nafninu ''Me and Bobby McGee'' og þá fóru hjólin að snúast. Eftirspurn eftir lögum hans og textum jókst og stóru nöfnin fóru að falast eftir verkum hans, svo sem [[Waylon Jennings]], [[Bobby Bare]], [[Sammi Smith]] og [[Johnny Cash]]. Árið [[1970]] varð honum eftirminnilegt, því tvær stofnanir kusu sitt hvort lag hans lag ársins, en það voru lögin „For the Good Times“ flutt af [[Ray Price]], kosið af Academy of Country Music og „Sunday Morning Coming Down“ flutt af Johnny Cash, kosið af Country Music Association. Þetta er í eina skiptið sem þessar tvær stofnanir hafa kosið tvö lög sama höfundar á sama árinu. Árið [[1971]] kom platan ''Pearl'' með [[Janis Joplin]] út, nokkru eftir dauða hennar. Sú plata skartaði laginu „Me and Bobby McGee“, sem hefur orðið heimsfrægt í flutningi hennar. Fleiri lög fylgdu í kjölfarið flutt af mörgum frægum söngvurum. Nefna má „Help Me Make It Through the Night“ sem flutt var af [[Joe Simon]] og einnig af [[O.C. Smith]], „Me and Bobby McGee“ flutt af [[Jerry Lee Lewis]], [[Patti Page]] söng „I'd Rather Be Sorry“ og [[Peggy Little]] söng „I've Got to Have You“. Á sama ári gaf hann út aðra breiðskífu sína, ''The Silver Tongued Devil and I''; sló hún í gegn og kom honum alveg endanlega inn á kortið. Skömmu síðar lék hann í sinni fyrstu kvikmynd, ''The Last Movie'', og kom einnig fram á [[Isle of Wight Festival]]. Árið eftir lék hann í ''Cisco Pike'' og gaf út þriðju breiðskífu sína, ''Border Lord''. Á henni voru eingöngu ný lög og salan var dræm. Hann fékk [[Grammy-verðlaun]] það ár, mörg lög hans voru tilnefnd og sum unnu til ýmissa verðlauna. Fjórða breiðskífan, ''Jesus Was a Capricorn'' fór af stað hægt og hljótt, en lagið „Why Me“, sem hann gaf út á smáskífu, varð vinsælt og örvaði mjög sölu á stóru plötunum. == Kvikmyndaferill == Næstu árin einbeitti hann sér að [[kvikmynd]]aleik. Hann lék í ''[[Blume in Love]]'' og ''[[Pat Garrett and Billy the Kid]]''. Einnig giftist hann aftur og var nýja konan hans [[Rita Coolidge]]. Með henni gerði hann albúmið ''Full Moon'', sem hann svo fylgdi eftir með nokkrum smáplötum og fékk tilnefningar til Grammy-verðlauna. En fimmta breiðskífan, ''Spooky Lady's Sideshow'', reyndist algert flopp og eftir það lá leiðin niður á við. Nokkrir söngvarar héldu áfram að nota lög hans og texta, en hin hrjúfa rödd hans og anti-popp-hljómurinn héldu aðdáendum hans sjálfs í lágmarki. Hann lék í kvikmyndunum ''[[Bring Me the Head of Alfredo Garcia]]'', ''[[Convoy]]'', ''[[Alice Doesn't Live Here Anymore]]'', ''[[Vigilante Force]]'', ''[[The Sailor Who Fell from Grace with the Sea]]'' og ''[[A Star Is Born]]'', þar sem hann lék á móti [[Barbra Streisand|Barböru Streisand]]. En ferill hans á tónlistarsviðinu var allur niður á við og albúmið ''Shake Hands with the Devil'' náði engum vinsældum. Næsta kvikmynd hans, ''Freedom Road'', var ekki gefin út í Bandaríkjunum og eftir það skildu þau Rita. Á sama tíma voru aðrir söngvarar að ná frábærum árangri með lögum hans, til dæmis Lena Martell með lagið „One Day at a Time“ og svo [[Willy Nelson]] með LP-plötuna ''Willy Nelson Sings Kris Kristofferson'', sem reyndist metsöluplata. Næsta kvikmynd Kristoffersons var ''[[Heaven's Gate]]''. Hún var mislukkuð og ferill hans var á enda um skeið. == Framhaldið == Árið [[1982]] kom út platan ''The Winning Hand'', með áður óútgefnum lögum fluttum af honum sjálfum, [[Dolly Parton]], [[Willie Nelson]] og [[Brenda Lee|Brendu Lee]]. Þau höfðu öll verið á samningi hjá sama plötufyrirtækinu upp úr [[1960]]. Þessi plata var vinsæl sem kántrýplata en náði litlum vinsældum utan þess. Nú giftist hann í þriðja sinn og varð Lisa Meyers þriðja eiginkona hans. Hann lék í kvikmyndunum ''[[The Lost Honor of Kathryn Beck]]'', ''[[Flashpoint]]'' og ''[[Songwriter]]''. Í þeirri síðastnefndu lék einnig Willy Nelson, og saman gáfu þeir út plötu með lögum úr myndinni og náði hún miklum vinsældum. Þeir héldu áfram samstarfi og ásamt [[Waylon Jennings]] og [[Johnny Cash]] stofnuðu þeir stjörnubandið [[The Highwaymen]]. Fyrsta platan þeirra hét ''Highwayman''. Þeir héldu áfram samstarfi um skeið. Árið [[1985]] lék Kris aðalhlutverk í ''Trouble in Mind'' og gaf út albúmið ''Repossessed'', sem var mjög pólitískt meðvitað, sérstaklega lagið „They Killed Him“ (sem einnig hafði verið flutt af [[Bob Dylan]], sem tileinkaði það hetjum sínum: [[Martin Luther King]], [[Jesú]] og [[Mohandas Gandhi]]). Á svipuðum tíma kom hann fram í ''Amerika'', sem var umdeild sjónvarpsþáttaröð. ''Highwayman 2'' kom út [[1990]] og þrátt fyrir vinsældir þeirrar plötu og viðvarandi samstarf og gott gengi The Highwaymen fóru vinsældir Kris sjálfs minnkandi eftir [[1990]]. Hann gekk hins vegar í endurnýjun lífdaga í kvikmyndunum eftir [[1996]], en þá kom út myndin ''[[Lone Star]]'' og svo fljótlega ''[[Blade]]'', ''[[Blade II]]'', ''[[Blade Trinity]]'', ''[[A Soldier's Daughter Never Cries]]'', ''[[Fire Down Below]]'', endurgerð á ''[[Planet of the Apes (2001)|Planet of the Apes]]'', ''[[Payback]]'' og ''[[The Jacket]]''. Kris Kristofferson var kosinn í [[Nashville Songwriters' Hall of Fame]] árið [[1977]], [[Songwriters' Hall of Fame]] [[1985]] og í [[Country Music Hall of Fame]] árið 2004. Árið 2006 hlaut hann verðlaunin [[Johnny Mercer Award]] frá Songwriters' Hall of Fame. == Félagsmál == Kris var félagi í [[Veterans for Peace]], sem eru friðarsamtök fyrrverandi hermanna og sem slíkur fór hann í nokkrar ferðir til [[Níkaragva]] með [[friðarsinni|friðarsinnanum]] S. Brian Willson á níunda áratugnum. == Plötur == === Sólóplötur === * ''[[Kristofferson]]'' (1970), endurútgefin sem ''Me & Bobby McGee'' (1971) * ''[[The Silver Tongued Devil and I]]'' (1971) * ''[[Border Lord]]'' (1972) * ''[[Jesus Was a Capricorn]]'' (1972) * ''[[Spooky Lady's Sideshow]]'' (1974) * ''[[Who's to Bless and Who's to Blame]]'' (1975) * ''[[Surreal Thing]]'' (1976) * ''[[Easter Island (breiðskífa)|Easter Island]]'' (1978) * ''[[Shake Hands with the Devil (breiðskífa)|Shake Hands with the Devil]]'' (1979) * ''[[To the Bone]]'' (1981) * ''[[Repossessed (breiðskífa)|Repossessed]]'' (1986) * ''[[Third World Warrior]]'' (1990) * ''[[A Moment of Forever]]'' (1995) * ''[[The Austin Sessions]]'' (1999) * ''[[This Old Road]]'' (2006) * ''[[Closer to the Bone]]'' (2009) * ''Feeling Mortal'' (2013) * ''The Cedar Creek Sessions'' (2016) === KK og Rita Coolidge === * ''Full Moon'' (1973) * ''Breakaway'' (1974) * ''Natural Act'' (1978) === The Highwaymen (KK, [[Willie Nelson]], [[Waylon Jennings]], [[Johnny Cash]]) === * ''Highwayman'' (Columbia, 1985) * ''Live'' (Image, 1986) * ''[[Highwayman 2]]'' (Columbia, 1990) * ''[[The Road Goes on Forever]]'' (Liberty, 1995) * ''Highwaymen Ride Again'' (Sony, 1995) * ''Super Hits'' (Columbia, 1999) * ''[[The Road Goes on Forever]]'' [Bonus Tracks] (Capitol/EMI, 2005) * ''[[The Road Goes on Forever]]'' [CD & DVD] (Capitol, 2005) * ''Country Legends'' (DeLuxe Holland, 2005) == Kvikmyndir == *''[[The Last Movie]]'' ([[1971]]) *''[[Cisco Pike]]'' ([[1972]]) *''[[Gospel Road: A Story of Jesus]]'' ([[1973]]) *''[[Pat Garrett & Billy the Kid]]'' ([[1973]]) *''[[Blume in Love]]'' ([[1973]]) *''[[Bring Me the Head of Alfredo Garcia]]'' ([[1974]]) *''[[Alice Doesn't Live Here Anymore]]'' ([[1974]]) *''[[The Sailor Who Fell from Grace with the Sea]]'' ([[1976]]) *''[[Vigilante Force]]'' ([[1976]]) *''[[A Star Is Born]] ([[1976]])'' *''[[Semi-Tough]]'' ([[1977]]) *''[[Convoy]]'' ([[1978]]) *''[[Heaven's Gate]]'' ([[1980]]) *''[[Rollover]]'' ([[1981]]) *''[[Songwriter]]'' ([[1984]]) *''[[Flashpoint]]'' ([[1984]]) *''[[Trouble in Mind]]'' ([[1985]]) *''[[Blood & Orchids]]'' ([[1986]]) (sjónvarpsmynd) *''[[Big Top Pee-wee]]'' ([[1988]]) *''[[Millennium]]'' ([[1989]]) *''[[Welcome Home]]'' ([[1989]]) *''[[Sandino]]'' ([[1990]]) *''[[Night of the Cyclone]]'' ([[1990]]) *''[[Original Intent]]'' ([[1992]]) *''[[Paper Hearts]]'' ([[1993]]) *''[[No Place to Hide]]'' ([[1993]]) *''[[Knights]]'' ([[1993]]) *''[[Pharaoh's Army]]'' ([[1995]]) *''[[Lone Star]]'' ([[1996]]) *''[[Message to Love: The Isle of Wight Festival]]'' ([[1997]]) (heimildamynd) *''[[Fire Down Below]]'' ([[1997]]) *''[[Girls' Night]]'' ([[1998]]) *''[[Blade]]'' ([[1998]]) *''[[Dance with Me]]'' ([[1998]]) *''[[A Soldier's Daughter Never Cries]]'' ([[1998]]) *''[[The Land Before Time VI: The Secret of Saurus Rock]]'' ([[1998]]) (rödd) *''[[Payback]]'' ([[1999]]) *''[[Molokai: The Story of Father Damien]]'' ([[1999]]) *''[[Limbo]]'' ([[1999]]) *''[[The Joyriders]]'' ([[1999]]) *''[[Comanche]]'' ([[2000]]) *''[[The Ballad of Ramblin' Jack]]'' ([[2000]]) (heimildamynd) *''[[Immaculate Funk]]'' ([[2000]]) (heimildamynd) *''[[Planet of the Apes]]'' ([[2001]]) *''[[Chelsea Walls]]'' ([[2001]]) *''[[Wooly Boys]]'' ([[2001]]) *''[[John Ford Goes to War]]'' ([[2002]]) (heimildamynd) (sögumaður) *''[[D-Tox]]'' ([[2002]]) *''[[Blade II]]'' ([[2002]]) *''[[Easy Riders, Raging Bulls: How the Sex, Drugs and Rock 'N' Roll Generation Saved Hollywood]]'' ([[2003]]) (heimildamynd) *''[[Where the Red Fern Grows]]'' ([[2003]]) *''[[Silver City]]'' ([[2004]]) *''[[Final Cut: The Making and Unmaking of 'Heaven's Gate']]'' ([[2004]]) (heimildamynd) *''[[Be Here to Love Me: A Film About Townes Van Zandt]]'' ([[2004]]) (heimildamynd) *''[[Blade: Trinity]]'' ([[2004]]) *''[[Trudell]]'' ([[2005]]) (heimildamynd) *''[[The Jacket]]'' ([[2005]]) *''[[The Life and Hard Times of Guy Terrifico]]'' ([[2005]]) *''[[The Wendell Baker Story]]'' ([[2005]]) *''[[Passion & Poetry: The Ballad of Sam Peckinpah]]'' ([[2005]]) (heimildamynd) *''[[Dreamer: Inspired by a True Story]]'' ([[2005]]) *''[[GUN]]'' ([[2005]]) (tölvuleikur) Rödd Neds *''[[Disappearances]]'' ([[2006]]) == Tenglar == * [https://www.kriskristofferson.com/ Opinber heimasíða KK]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.countrymusichalloffame.com/site/inductees.aspx?cid=136 Country Music Hall of Fame] * [http://www.newwestrecords.com/kris.php Record Label] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060705100247/http://www.newwestrecords.com/kris.php |date=2006-07-05 }} * {{Imdb nafn|0001434}} == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Kris Kristofferson | mánuðurskoðað = 7. júlí | árskoðað = 2006}} {{gæðagrein}} {{fd|1936|2024}} {{DEFAULTSORT:Kristofferson, Kris}} [[Flokkur:Kántrýsöngvarar]] [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] g4fmhq0dj1mufayqx7h1hs5hgwtjru3 0 30665 1964914 1955224 2026-05-31T01:26:20Z TKSnaevarr 53243 1964914 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Belgíu | ætt = [[Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]] | skjaldarmerki = Great coat of arms of Belgium.svg | nafn = Albert 2. | mynd = Albert II, King of Belgium.jpg | skírnarnafn = Albert Felix Humbert Theodoor Christiaan Eugène Marie (á flæmsku), Albert Félix Humbert Théodore Chrétien Eugéne Marie (á frönsku) | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1934|6|6}} | fæðingarstaður = [[Brussel]], Belgíu | ríkisár = [[31. júlí]] [[1993]] – [[21. júlí]] [[2013]] | undirskrift = Albert II of Belgium Signature.svg | faðir = [[Leópold 3. Belgíukonungur]] | móðir = [[Ástríður Belgíudrottning]] | maki = ''Donna'' [[Pála Belgíudrottning|Paola Ruffo di Calabria]] | titill_maka = Drottning | börn = 4 }} '''Albert II''' ''(Albert Félix Humbert Théodore Chrétien Eugéne Marie)'' (f. [[6. júní]] [[1934]]) var konungur [[Belgía|Belgíu]] frá [[9. ágúst]] [[1993]] til [[21. júlí]] [[2013]]. Hann er yngri sonur [[Leópold III Belgíukonungur|Leópolds III konungs]] og [[Ástríður Belgíudrottning|Ástríðar]] prinsessu af [[Svíþjóð]]. Hann tók við konungsveldinu af bróður sínum [[Baldvin Belgíukonungur|Baldvin]] sem lést árið 1993 og hélt þeirri stöðu fram að uppsögn hans 21. júlí 2013. Árið 2019 skipaði belgískur dómstóll Alberti að ganga undir faðernispróf til að ganga úr skugga hvort hann hafi feðrað dóttur í lausaleik á sjöunda áratugnum. Móðir meintrar dóttur, barónessan Sybille de Selys Longchamps, sagðist hafa átt í tveggja áratuga löngu leynilegu ástarsambandi við Albert. Albert neitaði í fyrstu að fara að skipun dómsins og leitaði sér lögfræðiaðstoðar til að láta áfrýja dómnum<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrrum konungur neitar að gangast undir faðernispróf|höfundur=Vésteinn Örn Pétursson|url=https://www.visir.is/g/2019190209857/fyrrum-konungur-neitar-ad-gangast-undir-fadernisprof|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2019|mánuður=1. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=1. febrúar}}</ref> en féllst á að gefa lífsýni í lok maí sama ár.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrrum konungur Belgíu samþykkir að veita lífsýni vegna faðernismáls|höfundur=Andri Eysteinsson|url=https://www.visir.is/g/2019190528701/fyrrum-konungur-belgiu-samthykkir-ad-veita-lifsyni-vegna-fadernismals|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2019|mánuður=29. maí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=29. maí}}</ref> Niðurstaða erfðaprófsins var gerð opinber í janúar 2020. Hún staðfesti að Albert væri barnsfaðir barónessunnar. Dóttir þeirra er belgíski myndhöggvarinn Delphine Boël.<ref>[https://www.rtbf.be/info/belgique/detail_albert-ii-pere-biologique-de-delphine-selon-le-test-adn?id=10418022 L'ADN a parlé: Albert II "arrête le combat judiciaire et accepte que Delphine Boël devienne son quatrième enfant"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201002024712/https://www.rtbf.be/info/belgique/detail_albert-ii-pere-biologique-de-delphine-selon-le-test-adn?id=10418022 |date=2020-10-02 }} rtbf.be, Fabien Van Eeckhaut, 27. janúar 2020.</ref> Delphine hlaut rétt til að bera titil prinsessu og að bera aðalsættarnafnið [[Sachsen-Coburg-Gotha-ætt|Saxe-Cobourg-Gotha]] eftir dómsúrskurð í september 2020.<ref>{{Vefheimild|titill=Laun­dóttir Alberts II orðin prinsessa|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir|url=https://www.visir.is/g/20202019356d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2020|mánuður=1. október|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=3. október}}</ref> == Fjölskyldulíf == Þann [[2. júlí]] [[1959]] giftist Albert ítalskri konu að nafni Dona Paola Ruffo di Calabria, sem hefur síðan 1993 verið þekkt sem [[Pála Belgíudrotting]]. Börn þeirra eru: * '''[[Filippus Belgíukonungur|Filippus]]''', (f. [[15. apríl]] [[1960]]). Kona hans er [[Matthildur Belgíudrottning|Matthildur]] (f. [[1973]]). Matthildur og Filippus eiga svo fjögur börn: ** [[Elísabet, hertogaynjan af Brabant|Elísabetu]] (f. [[2001]]) ** [[Gabríel Belgíuprins|Gabríel]] (f. [[2003]]) ** [[Emanúel Belgíuprins|Emanúel]] (f. [[2005]]) ** [[Elenóra Belgíuprinsessa|Elenóru]] (f. [[2008]]) * '''[[Ástríður Belgíuprinsessa|Ástríður]]''' (f. [[5. júní]] [[1962]]). Er gift Lorenz erkihertoga af [[Austurríki]] (f. [[1955]]). Þau eiga fimm börn: ** [[Amedeo Marie Joseph Carl Pierre Philippe Paola Marcus d'Aviano, erkihertogi af Austurríki-Este og Belgíuprins|Amedeo]] (f. [[1986]]) ** [[Maria Laura Zita Beatrix Gerhard, erkihertogaynja af Austurríki-Este og Belgíuprinsessa|Maria Laura]] (f. [[1988]]) ** [[Joachim Carl Maria Nikolaus Isabelle Marcus d'Aviano, erkihertogi af Austurríki-Este og Belgíuprins|Joachim Carl]] (f. [[1991]]) ** [[Luisa Maria Anna Martine Pilar, erkihertogaynja af Austurríki-Este og Belgíuprinsessa|Luisa Maria]] (f. [[1995]]) ** [[Laetitia Maria Nora Anna Joachim Zita, erkihertogaynja af Austurríki-Este og Belgíuprinsessa|Laetitia Maria]] (f. [[2003]]) * '''[[Lárentíus Belgíuprins|Lárentíus]]''' (f. [[19. október]] [[1963]]). Er giftur [[Claire Belgíuprinsessa|Claire Belgíuprinsessu]] (áður Claire Coombs), (f. [[1974]]). Þau eiga þrjú börn: ** [[Louise Belgíuprinsessa|Louise]] (f. [[2004]]) ** [[Nicolas Belgíuprins|Nicolas]] (f. [[2005]]) ** [[Aymeric Belgíuprins|Aymeric]] (f. [[2005]]) Albert á eina dóttur utan hjónabands: * '''[[Delphine Belgíuprinsessa|Delphine]]''' (f. [[22. febrúar]] [[1968]]). Er gift James O'Hare. Þau eiga tvö börn. ==Tilvísanir== <references/> {{commonscat|Albert II of Belgium|Albert 2. Belgíukonungi}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Baldvin Belgíukonungur|Baldvin]] | titill=Konungur Belgíu | frá=[[9. ágúst]] [[1993]] | til=[[21. júlí]] [[2013]] | eftir=[[Filippus Belgíukonungur|Filippus]]}} {{töfluendir}} {{f|1934}} {{Konungar Belgíu}} [[Flokkur:Konungar Belgíu]] [[Flokkur:Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]] [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] 40dt32nhf258mzmb52lmffwjpp5tg92 0 32902 1964918 1963889 2026-05-31T05:30:22Z ~2026-32285-74 117155 1964918 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Forseti | body = Bandaríkjanna | native_name = {{nobold|President of the United States of America}} | flag = Seal Of The President Of The United States Of America.svg | flagsize = 100px | flagcaption = Skjaldarmerki embættis forseta Bandaríkjanna. | flagalt = Skjaldarmerki embættis forseta Bandaríkjanna. | image = Kamala Harris Vice Presidential Portrait.jpg | alt = Kamala Harris | incumbent = [[Kamala Harris]] | incumbentsince = 20. janúar 2025 | member_of = Ríkisstjórn Bandaríkjanna | seat = [[Hvíta húsið]], [[Washington, D.C.]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | nominator = | appointer = [[Kjörmannaráð (Bandaríkin)|Kjörmannaráði]] | termlength = Fjögur ár, allt að tvenn kjörtímabil | constituting_instrument = [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna]] | formation = 4. mars 1789 | first = [[George Washington]] | deputy = [[Varaforseti Bandaríkjanna]] | salary = $400.000 á ári | website = {{URL|whitehouse.gov}} }} '''Forseti Bandaríkjanna''' ([[enska]]: ''President of the United States of America'', skammstafað POTUS) er hvort tveggja [[þjóðhöfðingi]] og [[stjórnarleiðtogi]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Embættið var stofnað við fullgildingu [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna|stjórnarskrár Bandaríkjanna]] árið [[1789]]. [[Þrískipting ríkisvaldsins]] er í hávegum höfð í bandarískri stjórnskipun og er forsetinn yfir [[framkvæmdavald]]inu. [[Löggjafarvald]]ið liggur hjá [[Bandaríkjaþing|þinginu]] og [[dómsvald]]ið hjá [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|hæstarétti]]. Völd forsetans eru skilgreind í 2. grein stjórnarskrárinnar, en þau eru helst að hann er æðsti yfirmaður [[Bandaríkjaher|heraflans]], getur synjað lögum staðfestingar, hann skipar ráðherra í ríkisstjórn, [[náðun|náðar]] menn og skipar, með samþykki [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeildar þingsins]], í stöður æðstu embættismanna, sendiherra og dómara á alríkisstigi.<ref>{{vísindavefurinn|47540|Hvaða völd hefur forseti Bandaríkjanna?|höfundur=Árni Helgason|dags=29.10.2009}}</ref> Kjörtímabil forsetans er fjögur ár og honum er ekki heimilt að sitja fleiri en tvö tímabil. Embætti [[Varaforseti Bandaríkjanna|varaforseta]] er einnig til staðar, en varaforsetinn tekur við embætti forseta ef hann fellur frá eða segir af sér. Bandaríkin voru ein fyrsta þjóðin sem bjó til embætti forseta til að gegna störfum þjóðhöfðingja í nútíma[[lýðveldi]]. Stjórnarfar af þessari gerð nefnist [[forsetaræði]].<ref name="Sundquist">{{Cite book |last=Sundquist |first=James L. |title=Designs for Democratic Stability: Studies in Viable Constitutionalism |publisher=[[Routledge]] |year=1997 |isbn=0765600528 |editor-last=Baaklini |editor-first=Abdo I. |pages=53–72 |language=en |chapter=The U.S. Presidential System as a Model for the World |editor-last2=Desfosses |editor-first2=Helen}}</ref> Forsetaræði tíðkast nú í mörgum löndum víða um heim, en þó sérstaklega í [[Ameríka|Ameríku]] og [[Afríka|Afríku]]. [[Þingræði]] er hin megintegund stjórnarfars í lýðræðisríkjum og byggir á [[Bretland|breskri]] fyrirmynd. Það er ráðandi kerfi í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Breska samveldið|fyrrum nýlendum Breta]]. Frá upphafi hafa [[Listi yfir forseta Bandaríkjanna|46 forsetar]] gegnt embættinu í Bandaríkjunum, en þar sem [[Grover Cleveland]] gegndi embættinu í tvígang er hann talinn tvisvar. Sá fyrsti var [[George Washington]]. Núverandi forseti er [[Kamala Harris]]. Frá því Bandaríkin urðu [[risaveldi]] á fyrri hluta [[20. öldin|20. aldar]] hafa þeir sem gegnt hafa embættinu verið á meðal þekktustu manna heims á hverjum tíma og embættið er gjarnan talið vera valdamesta embætti í heimi.<ref>{{Cite magazine|url=https://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/|title=Is Steve Bannon the Second Most Powerful Man in the World?|last=Von Drehle|first=David|date=February 2, 2017|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=mars 23, 2026|archive-date=desember 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224084144/http://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jan/03/uselections2008.world|title=Who should be the world's most powerful person?|date=January 3, 2008|newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/meacham-history-power-83117|title=Meacham: The History of Power|last=Meacham|first=Jon|date=December 20, 2008|magazine=[[Newsweek]]|access-date=September 4, 2010}}</ref> [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum]] fara yfirleitt fram fyrsta [[Þriðjudagur|þriðjudag]] eftir fyrsta [[Mánudagur|mánudag]] [[Nóvember|nóvembermánaðar]] fjórða hvert ár. Nýkjörinn forseti er sver embættiseið [[20. janúar]] árið eftir. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.whitehouse.gov/ Vefur Forseta Bandaríkjanna] {{Bandarísk stjórnmál}} [[Flokkur:Forsetar Bandaríkjanna| ]] 5jfs3epki1twspk7bv1z63y8vz02t8n 1964926 1964918 2026-05-31T09:20:03Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-32285-74|~2026-32285-74]] ([[User talk:~2026-32285-74|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:~2026-30473-24|~2026-30473-24]] 1963889 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Forseti | body = Bandaríkjanna | native_name = {{nobold|President of the United States of America}} | flag = Seal Of The President Of The United States Of America.svg | flagsize = 100px | flagcaption = Skjaldarmerki embættis forseta Bandaríkjanna. | flagalt = Skjaldarmerki embættis forseta Bandaríkjanna. | image = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | alt = Donald Trump | incumbent = [[Donald Trump]] | incumbentsince = 20. janúar 2025 | member_of = Ríkisstjórn Bandaríkjanna | seat = [[Hvíta húsið]], [[Washington, D.C.]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | nominator = | appointer = [[Kjörmannaráð (Bandaríkin)|Kjörmannaráði]] | termlength = Fjögur ár, allt að tvenn kjörtímabil | constituting_instrument = [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna]] | formation = 4. mars 1789 | first = [[George Washington]] | deputy = [[Varaforseti Bandaríkjanna]] | salary = $400.000 á ári | website = {{URL|whitehouse.gov}} }} '''Forseti Bandaríkjanna''' ([[enska]]: ''President of the United States of America'', skammstafað POTUS) er hvort tveggja [[þjóðhöfðingi]] og [[stjórnarleiðtogi]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Embættið var stofnað við fullgildingu [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna|stjórnarskrár Bandaríkjanna]] árið [[1789]]. [[Þrískipting ríkisvaldsins]] er í hávegum höfð í bandarískri stjórnskipun og er forsetinn yfir [[framkvæmdavald]]inu. [[Löggjafarvald]]ið liggur hjá [[Bandaríkjaþing|þinginu]] og [[dómsvald]]ið hjá [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|hæstarétti]]. Völd forsetans eru skilgreind í 2. grein stjórnarskrárinnar, en þau eru helst að hann er æðsti yfirmaður [[Bandaríkjaher|heraflans]], getur synjað lögum staðfestingar, hann skipar ráðherra í ríkisstjórn, [[náðun|náðar]] menn og skipar, með samþykki [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeildar þingsins]], í stöður æðstu embættismanna, sendiherra og dómara á alríkisstigi.<ref>{{vísindavefurinn|47540|Hvaða völd hefur forseti Bandaríkjanna?|höfundur=Árni Helgason|dags=29.10.2009}}</ref> Kjörtímabil forsetans er fjögur ár og honum er ekki heimilt að sitja fleiri en tvö tímabil. Embætti [[Varaforseti Bandaríkjanna|varaforseta]] er einnig til staðar, en varaforsetinn tekur við embætti forseta ef hann fellur frá eða segir af sér. Bandaríkin voru ein fyrsta þjóðin sem bjó til embætti forseta til að gegna störfum þjóðhöfðingja í nútíma[[lýðveldi]]. Stjórnarfar af þessari gerð nefnist [[forsetaræði]].<ref name="Sundquist">{{Cite book |last=Sundquist |first=James L. |title=Designs for Democratic Stability: Studies in Viable Constitutionalism |publisher=[[Routledge]] |year=1997 |isbn=0765600528 |editor-last=Baaklini |editor-first=Abdo I. |pages=53–72 |language=en |chapter=The U.S. Presidential System as a Model for the World |editor-last2=Desfosses |editor-first2=Helen}}</ref> Forsetaræði tíðkast nú í mörgum löndum víða um heim, en þó sérstaklega í [[Ameríka|Ameríku]] og [[Afríka|Afríku]]. [[Þingræði]] er hin megintegund stjórnarfars í lýðræðisríkjum og byggir á [[Bretland|breskri]] fyrirmynd. Það er ráðandi kerfi í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Breska samveldið|fyrrum nýlendum Breta]]. Frá upphafi hafa [[Listi yfir forseta Bandaríkjanna|45 forsetar]] gegnt embættinu í Bandaríkjunum, en þar sem [[Grover Cleveland]] gegndi embættinu í tvígang er hann talinn tvisvar. Sá fyrsti var [[George Washington]]. Núverandi forseti er [[Donald Trump]]. Hann er númer 47 og 45 í röðinni. Frá því Bandaríkin urðu [[risaveldi]] á fyrri hluta [[20. öldin|20. aldar]] hafa þeir sem gegnt hafa embættinu verið á meðal þekktustu manna heims á hverjum tíma og embættið er gjarnan talið vera valdamesta embætti í heimi.<ref>{{Cite magazine|url=https://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/|title=Is Steve Bannon the Second Most Powerful Man in the World?|last=Von Drehle|first=David|date=February 2, 2017|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=mars 23, 2026|archive-date=desember 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224084144/http://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jan/03/uselections2008.world|title=Who should be the world's most powerful person?|date=January 3, 2008|newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/meacham-history-power-83117|title=Meacham: The History of Power|last=Meacham|first=Jon|date=December 20, 2008|magazine=[[Newsweek]]|access-date=September 4, 2010}}</ref> [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum]] fara yfirleitt fram fyrsta [[Þriðjudagur|þriðjudag]] eftir fyrsta [[Mánudagur|mánudag]] [[Nóvember|nóvembermánaðar]] fjórða hvert ár. Nýkjörinn forseti er sver embættiseið [[20. janúar]] árið eftir. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.whitehouse.gov/ Vefur Forseta Bandaríkjanna] {{Bandarísk stjórnmál}} [[Flokkur:Forsetar Bandaríkjanna| ]] 1guuj1v5mfpk9hs3ez2b14a5lpbkpwo 0 33095 1964852 1964508 2026-05-30T13:06:58Z Berserkur 10188 1964852 wikitext text/x-wiki {{Fyrir|úrúgvæska knattspyrnuliðið|Liverpool F.C. (Montevídeó)}} {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Liverpool Football Club | Mynd = [[Mynd:LFC.svg|185px|Merki]] | Gælunafn = ''Rauði Herinn'', ''Þeir rauðu (The Reds)'' | Stytt nafn = Liverpool F.C. | Stofnað = 1892 | Leikvöllur = [[Anfield]] | Stærð = 60.725 | Knattspyrnustjóri = ''Laus staða'' | Deild = [[Enska úrvalsdeildin]] | Tímabil =2025-2026 | Staðsetning = 5. sæti | pattern_la1 = _liverpool2425h | pattern_b1 = _liverpool2425h | pattern_ra1 = _liverpool2425h | pattern_sh1 = _liverpool2425h | pattern_so1 = _liverpool2425hl | leftarm1 = E00000 | body1 = E00000 | rightarm1 = E00000 | shorts1 = E00000 | socks1 = E00000 | pattern_la2 = _liverpool2425a | pattern_b2 = _liverpool2425a | pattern_ra2 = _liverpool2425a | pattern_sh2 = _liverpool2425a | pattern_so2 = _liverpool2425al | leftarm2 = 141414 | body2 = 141414 | rightarm2 = 141414 | shorts2 = 141414 | socks2 = 141414 | pattern_la3 = _liverpool2425t | pattern_b3 = _liverpool2425t | pattern_ra3 = _liverpool2425t | pattern_sh3 = _liverpool2425t | pattern_so3 = _liverpool2425tl | leftarm3 = ffffff | body3 = ffffff | rightarm3 = ffffff | shorts3 = 000000 | socks3 = ffffff }} '''Liverpool Football Club''' er [[England|enskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] sem var stofnað árið 1892 og hefur spilað á [[Anfield]], [[Liverpool]] frá upphafi. Liðinu er nú stjórnað af Hollendingnum [[Arne Slot]]. Liverpool hefur unnið 20 titla í efstu deild, 8 FA-bikara, 9 deildarbikara, 15 samfélagsskildi. Í Evrópu hefur liðið unnið 3 Europa League titla, 6 Meistaradeildartitla, 4 ofurbikara. Auk þess vann félagið 1 FIFA Club World Cup. Félagið varð Englandsmeistari árið 2020 í fyrsta skipti í 30 ár undir stjórn [[Jürgen Klopp]] og vann [[Meistaradeild Evrópu]] árið 2019. Klopp kom liðinu þrisvar í úrslitaleik Meistaradeildarinnar. Eftir nær 3 og hálft ár þar sem félagið tapaði ekki leik á Anfield þá tapaði það 6 leikjum í röð tímabilið 2020-2021 sem er met. Á 8. og 9. áratugunum var sigurganga liðsins mikil, knattspyrnustjórar eins og [[Bill Shankly]], [[Bob Paisley]], [[Joe Fagan]] og [[Kenny Dalglish]] færðu liðinu 11 titla og 4 Evrópubikara. Helsti rígur liðsins er gegn [[Manchester United]] og [[Everton]]. Lag liðsins og slagorð er "You'll Never Walk Alone" sem var frægt með hljómsveitinni Gerry and the Pacemakers á 6. áratug 20. aldar. [[Mynd:John_Houlding.jpg|thumb|John Houlding, stofnandi Liverpool]] == Titlar == * [[Enska úrvalsdeildin]] og [[gamla enska fyrsta deildin]]) '''20''' ** 1900-01, 1905-06, 1921-22, 1922-23, 1946-47, 1963-64, 1965-66, 1972-73, 1975-76, 1976-77, 1978-79, 1979-80, 1981-82, 1982-83, 1983-84, 1985-86, 1987-88, 1989-90, [[Enska úrvalsdeildin 2019-20|2019-20]], 2024-2025 * [[Enska önnur deildin]] '''3''' ** 1893-94, 1895-96, 1904-05, 1961-62 * [[Enski bikarinn]] '''8''' ** 1964, 1974, 1986, 1989, 1992, 2001, 2006, 2022 * [[Enski deildabikarinn]] '''10''' ** 1981, 1982, 1983, 1984, 1995, 2001, 2003, 2012, 2022, 2024 * [[Meistaradeild Evrópu]] '''6''' ** 1977, 1978, 1981, 1984, 2005, 2019 * [[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópukeppni félagsliða (UEFA Cup)]] '''3''' ** 1973, 1976, 2001 * [[Evrópski ofurbikarinn]] '''4''' ** 1977, 2001 ,2005, 2019 * [[Góðgerðaskjöldurinn]]/Samfélagsskjöldurinn '''16''' ** 1964*, 1965*, 1966, 1974, 1976, 1977*, 1979, 1980, 1982, 1986*, 1988, 1989, 1990*, 2001, 2006, 2022 *[[Heimsmeistaramót félagsliða]] '''1''' **2019 (* sameiginlegir sigurvegarar) == Rígar == === Rígurinn við Manchester United === Liverpool á í miklum ríg við [[Manchester United]] og er rígurinn á milli liðanna einn sá stærsti í [[Evrópa|Evrópu]]. Þessi rígur hefur haldist lengst af öllum rígum í sögu enska boltans. Rígurinn er nánast jafn gamall liðunum sjálfum því borgirnar eru aðeins í 50km fjarlægð hvor frá annari. [[Manchester]] var mikil iðnaðarborg á meðan [[Liverpool]] var hafnarborg og mismunandi menning borganna leiddi til metings og rígs á milli íbúanna sem birtist í leikjum Liverpool og Manchester United. Árið 1887 hófu nokkrir athafnamenn í Manchester að grafa skipaskurð til sjávar þrátt fyrir andstöðu stjórnmálamanna í Liverpool sem sáu fram á að höfnin þar myndi missa viðskipti. Skurðurinn jók óvildina sem var nú þegar á milli íbúa borganna.   [[Mynd:2009-3-14 ManUtd vs LFC Red Card Vidic.JPG|thumb|Leikmaður Manchester United fær rautt spjald í leik gegn Liverpool]] [[Ultras|Fótboltabullur]] á meðal stuðningsmanna beggja liða hika ekki við að nota harmleiki úr sögu liðanna til að láta í ljós fyrirlitningu á andstæðingnum. Til dæmis má heyra stuðningsmenn Manchester United syngja níðsöngva um [[Hillsborough slysið|harmleikinn við Hillsborough]] og eins syngja stuðningsmenn Liverpool stundum söngva um [[flugslysið í München]] í febrúar 1958.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/chants-fans-liverpool-united-hillsborough-munich-3499c7729403340b145dc40d4cdbdb30|title=Liverpool and United call on fans to stop 'tragedy chanting'|date=2023-03-04|website=AP News|language=en|access-date=2023-12-24}}</ref> =Leikmenn 2025-2026= ==Markmenn== *[[Alisson Becker]] *[[Giorgi Mamardashvili]] *[[Ármin Pésci]] *[[Freddie Woodman]] ==Varnarmenn== *[[Ibrahima Konaté]] *[[Joe Gomez]] *[[Virgil van Dijk]] (fyrirliði) *[[Andrew Robertson]] *[[Rhys Williams]] *[[Conor Bradley]] *[[Milos Kerkez]] *[[Calvin Ramsey]] *[[Jeremie Frimpong]] *[[Giovanni Leoni]] ==Miðjumenn== *[[Curtis Jones]] *[[Alexis Mac Allister]] *[[Dominik Szoboszlai]] *[[Wataru Endo]] *[[Ryan Gravenberch]] *[[Stefan Bajcetic]] *[[Federico Chiesa]] *[[Tyler Morton]] ==Sóknarmenn== *[[Mohamed Salah]] *[[Cody Gakpo]] *[[Florian Wirtz]] *[[Hugo Ekitike]] *[[Alexander Isak]] *[[Rio Ngumoha]] [[Mynd:Shankly Gates.jpg|thumb|Toppurinn á Shankly-hliðinu, þar sem stendur „You`ll never walk alone“]] === Leikjahæstir === {| class="wikitable" |+'''Tíu leikjahæstu leikmenn í sögu Liverpool''' ! style="background:#ffdead;"|Númer ! style="background:#ffdead;"|leikmaður ! style="background:#ffdead;"|Ár ! style="background:#ffdead;"|Leikir |- |style="text-align:right;"|1 |[[Ian Callaghan]] |1959–1978 |style="text-align:center;"|857 |- |style="text-align:right;"|2 |[[Jamie Carragher]] |1996–2013 |style="text-align:center;"|700 |- |style="text-align:right;"|3 |[[Ray Clemence]] |1968–1981 |style="text-align:center;"|665 |- |style="text-align:right;"|4 |[[Emlyn Hughes]] |1966–1979 |style="text-align:center;"|665 |- |style="text-align:right;"|5 |[[Ian Rush]] |1980–1987, 1988–1996 |style="text-align:center;"|660 |- |style="text-align:right;"|6 |[[Phil Neal]] |1974–1986 |style="text-align:center;"|650 |- |style="text-align:right;"|7 |[[Tommy Smith]] |1962–1979 |style="text-align:center;"|638 |- |style="text-align:right;"|8 |[[Bruce Grobbelaar]] |1981–1994 |style="text-align:center;"|628 |- |style="text-align:right;"|9 |[[Alan Hansen]] |1977–1990 |style="text-align:center;"|620 |- |style="text-align:right;"|10 |[[Steven Gerrard]] |1998–2015 |style="text-align:center;"|586 |} [[Mynd:Ian Rush.jpg|thumb|Ian Rush er sá leikmaður sem skorað hefur flest mörk í sögu Liverpool]] === Markahæstir === <small>''Uppfært í júlí 2025''</small> {| class="wikitable" |+'''Tíu markahæstu leikmenn í sögu Liverpool ! style="background:#ffdead;"|Númer ! style="background:#ffdead;"|Leikmaður ! style="background:#ffdead;"|Ár ! style="background:#ffdead;"|Mörk |- |style="text-align:right;"|1 |[[Ian Rush]] |1980–1987, 1988–1996 |346 |- |style="text-align:right;"|2 |[[Roger Hunt]] |1959–1970 |285 |- |style="text-align:right;"|3 |[[Mohamed Salah]] |2017– |245 |- |style="text-align:right;"|4 |[[Gordon Hodgson]] |1925–1936 |241 |- |style="text-align:right;"|5 |[[Billy Liddell]] |1945–1961 |228 |- |style="text-align:right;"|6 |[[Steven Gerrard]] |1998-2015 |186 |- |style="text-align:right;"|7 |[[Robbie Fowler]] |1993–2001, 2006–2007 |183 |- |style="text-align:right;"|8 |[[Kenny Dalglish]] |1977–1990 |172 |- |style="text-align:right;"|9 |[[Michael Owen]] |1997–2004 |158 |- |style="text-align:right;"|10 |[[Harry Chambers]] |1919–1928 |151 |- |} ==Þekktir leikmenn sem hafa spilað fyrir félagið == {| |valign="top"| * [[Ephraim Longworth]] * [[Elisha Scott]] * [[Gordon Hodgson]] * [[Billy Liddell]] * [[Roger Hunt]] * [[Ian Callaghan]] * [[Ron Yeats]] * [[Tommy Smith]] * [[Ray Clemence]] * [[Emlyn Hughes]] * [[Markus Babbel]] * [[Kevin Keegan]] * [[Phil Thompson]] * [[Phil Neal]] * [[Alan Hansen]] * [[Kenny Dalglish]] * [[Øyvind Leonhardsen]] * [[John Arne Riise]] |width="85"|&nbsp; |valign="top"| * [[Graeme Souness]] * [[Ronnie Whelan]] * [[Ian Rush]] * [[Bruce Grobbelaar]] * [[Steve Nicol]] * [[Jan Mölby]] * [[John Aldridge]] * [[John Barnes]] * [[Peter Beardsley]] * [[Steve McManaman]] * [[Jamie Redknapp]] * [[David James]] * [[Robbie Fowler]] * [[Michael Owen]] * [[Jamie Carragher]] * [[Dietmar Hamann]] * [[Stig Inge Bjørnebye]] * [[Vegard Heggem]] |width="85"|&nbsp; |valign="top"| * [[Sami Hyypiä]] * [[Emile Heskey]] * [[Jerzy Dudek]] * [[John Arne Riise]] * [[Milan Baroš]] * [[Steve Finnan]] * [[Harry Kewell]] * [[Luis Garcia]] * [[Xabi Alonso]] * [[Peter Crouch]] * [[Daniel Agger]] * [[Fernando Torres]] * [[Luis Suárez]] * [[Javier Mascherano]] * [[Steven Gerrard]] * [[Philippe Coutinho]] * [[Glenn Hysèn]] * [[Frode Kippe]] * [[Bjørn Tore Kvarme]] * [[Sadio Mané]] * [[Roberto Firmino]] * [[James Milner]] * [[Jordan Henderson]] * [[Trent Alexander-Arnold]] |} == Stærstu sigrar og töp == {| class="wikitable" |+'''5 stærstu sigrarnir''' !Dagsetning !Úrslit !Andstæðingur !Keppni |- |1974-09-17 |style="text-align:center;"|11–0 |[[Strømsgodset IF|Strømsgodset]] |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |- |1969-09-16 |style="text-align:center;"|10–0 |[[Dundalk F.C]] |[[Inter-Cities Fairs Cup]] |- |1986-09-23 |style="text-align:center;"|10–0 |[[Fulham FC|Fulham]] |[[Enski deildabikarinn]] |- |1896-02-18 |style="text-align:center;"|10–1 |[[Rotherham United]] |[[Enska fyrsta deildin (1888-1992)]] |- |1980-10-01 |style="text-align:center;"|10–1 |[[Oulun Palloseura]] |[[Meistaradeild Evrópu]] |} {| class="wikitable" |+'''Fimm stærstu töpin''' !Dagsetning !Úrslit !Andstæðingur !Keppni |- |1954-12-11 |style="text-align:center;"|1–9 |[[Birmingham City]] |[[Enska fyrsta deildin (1888-1992)]] |- |1934-11-10 |style="text-align:center;"|0–8 |[[Huddersfield Town AFC]] |[[Enska fyrsta deildin (1888-1992)]] |- |1934-01-01 |style="text-align:center;"|2–9 |[[Newcastle United FC]] |[[Enska fyrsta deildin (1888-1992)]] |- |1932-05-07 |style="text-align:center;"|1–8 |[[Bolton Wanderers FC]] |[[Enska fyrsta deildin (1888-1992)]] |- |1934-09-01 |style="text-align:center;"|1–8 |[[Arsenal FC]] |[[Enska fyrsta deildin (1888-1992)]] |} == Heimildir == {{Reflist}} == Tenglar == * [http://www.liverpool.is Liverpoolklúbburinn á Íslandi] * https://web.archive.org/web/20171028043343/http://www.lfchistory.net/Stats/GamesBiggestWinsHome {{Enska úrvalsdeildin}} {{S|1892}} [[Flokkur:Ensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Knattspyrnufélög frá Liverpool]] g4p5nvty1vrkw02c11ja3sueui5tzbl 0 33105 1964911 1961071 2026-05-31T00:27:49Z TKSnaevarr 53243 1964911 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | upprunalegt heiti = The Elephant Man | image = TheElephantManposter.jpg | alt = In black and white, a man is standing behind a building wearing a hood (with one eyehole) and hat to cover his face, with the film's title appearing below the figure. The film's tagline reads "I am not an animal! I am a human being! I...am...a man!" | caption = Auglýsingaplakat fyrir myndina í kvikmyndahúsum | director = [[David Lynch]] | screenplay = {{Plainlist| * Christopher De Vore * [[Eric Bergren]] * David Lynch }} | based_on = {{plainlist| * ''The Elephant Man and Other Reminiscences'' eftir [[Sir Frederick Treves, 1. barónett|Frederick Treves]] *''The Elephant Man: A Study in Human Dignity'' eftir [[Ashley Montagu]] }} | producer = [[Jonathan Sanger]] | starring = {{plainlist| * [[Anthony Hopkins]] * [[John Hurt]] * [[Anne Bancroft]] * [[Freddie Jones]] * [[John Gielgud]] * [[Wendy Hiller]] }} | cinematography = [[Freddie Francis]] | editing = [[Anne V. Coates]] | music = [[John Morris (tónskáld)|John Morris]] | studio = [[Brooksfilms]] | distributor = {{Plainlist| * [[Columbia Pictures|Columbia]]–[[EMI Films|EMI]]–[[Warner Bros.|Warner Distributors]] (Bretland) * [[Paramount Pictures]] (Bandaríkin) }} | released = {{Film date|1980|10|03|New York-borg|ref1=<ref>{{cite news|work=[[The Times]] |date=October 8, 1980 |page=9 |first= John |last=Higgins |title=The Elephant Man, which opens tomorrow at the ABC, Shaftesbury Avenue, is also likely to establish the reputation of its director, David Lynch.}}</ref>|1980|10|10|Bandaríkin}} | runtime = 123 mínútur<ref>{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/elephant-man-1980 | title=''The Elephant Man'' | website=[[British Board of Film Classification]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20200805191842/https://www.bbfc.co.uk/releases/elephant-man-1980 | accessdate=November 8, 2022| archive-date=August 5, 2020 }}</ref> | country = {{Plainlist| * Bretland * Bandaríkin<ref>{{cite web|url=https://www.bfi.org.uk/education-research/education/gothic-classroom/elephant-man-1980 |title=The Elephant Man (1980) |archive-url=https://web.archive.org/web/20200910040510/https://www2.bfi.org.uk/education-research/education/gothic-classroom/elephant-man-1980 |archive-date=September 10, 2020 |website=BFI. |access-date=February 22, 2019}}</ref> }} | language = Enska | budget = $5 milljónir | gross = $26 milljónir {{Small|{{Nowrap|(Norður-Ameríka)}}}}<ref name="bom">{{Cite web | title = The Elephant Man (1980) | work = [[Box Office Mojo]] | url = http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=elephantman.htm | access-date =July 4, 2010}}</ref> }} '''''Fílamaðurinn''''' (enska: '''''The Elephant Man''''') er [[kvikmynd]] byggð á ævisögu [[Joseph Carey Merrick]]. Myndin var leikstýrð af [[David Lynch]] og með aðalhlutverk fóru [[John Hurt]] og [[Anthony Hopkins]]. == Söguþráður == John Merrick er með mjög alvarlegan [[Sjúkdómur|sjúkdóm]] sem veldur því að hann er með verulega afmyndað andlit og fær því viðurnefnið „fílamaðurinn“. Vegna þessar afmyndunar er hann settur í [[Fjölleikahús|sirkus]] sem sirkusfyrirbæri. Á eina af sýningunum hans kemur læknir að nafni Sir Frederic Treves en hann tekur hann frá sirkusnum til að skoða hann vísindalega séð. En hann vingast mjög fljótlega við fílamanninn og gefur honum húsnæði í spítalanum sínum til að forða honum frá því að lenda aftur í sirkusnum og láta fólk líta niður á hann. Það kemur í ljós að Joseph er ekki einhver afmyndaður vitleysingur heldur greindur og heillandi maður í afmynduðum líkama. ==Tilvísanir== <references/> {{Stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Columbia Pictures-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 1980]] [[Flokkur:Kvikmyndir í leikstjórn Davids Lynch]] [[Flokkur:Paramount Pictures-kvikmyndir]] [[Flokkur:Ævisögulegar kvikmyndir]] gxr19jwz90uvcnwgak9kw60vtz5h84z 0 42163 1964887 1962297 2026-05-30T19:06:13Z Berserkur 10188 1964887 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament | name = UEFA Champions League | founded = {{Start date and age|df=yes|1955}}<br />(endurnefnd 1992) | region = Evrópa ([[UEFA]]) | number of teams = 32 (riðlakeppni)<br />80 (alls) | qualifier for = [[UEFA Super Cup]]<br />[[FIFA Club World Cup]] | related comps = {{nowrap|[[UEFA Europa League]] (2. stig)}}<br/>{{nowrap|[[UEFA Europa Conference League]] (3. stig)}} | current champions = {{FRA}} [[Paris Saint-Germain]] (2. titill) | most successful club = {{ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] (15 titlar) | website = [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/ Opinber vefsíða] | current = }} [[Mynd:UEFA members Champs League group stage.png|thumb|Lönd sem hafa tekið þátt í riðlakeppni: Grænt. Lið sem ekki hafa tekið þátt í henni: Blátt.]] '''Meistaradeild Evrópu''' ([[enska]]: UEFA Champions League) er árleg keppni í [[Knattspyrna|knattspyrnu]]. Keppnina heldur [[Knattspyrnusamband Evrópu]] fyrir öll bestu lið [[Evrópa|Evrópu]]. Sigurvegarar keppninnar hljóta Evrópumeistaratitilinn sem eru mjög virt verðlaun í knattspyrnuheiminum. Sigurvegarinn í keppninni fær þátttökurétt í [[Evrópski ofurbikarinn|Evrópska ofurbikarnum]], sem og í heimsmeistarakeppni félagsliða. Meistaradeildinni var hleypt af stokkunum [[1955]] og hét þá Evrópukeppni félagsliða, en [[1992]] var keppninni breytt í Meistaradeildina. Sigursælasta lið keppninnar er [[Real Madrid]] sem hefur unnið fimmtán sinnum. == Saga == [[Mynd:Trofeo UEFA Champions League.jpg|thumb|Bikar Meistaradeildarinnar]] Keppni evrópskra knattspyrnuliða var ekki ný af nálinni. [[1927]] hófst Mitropabikarinn, en það var félagskeppni liða frá [[Austurríki]], [[Ungverjaland]]i, [[Júgóslavía|Júgóslavíu]], [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]], [[Ítalía|Ítalíu]], [[Sviss]] og [[Rúmenía|Rúmeníu]]. Hún lagði hins vegar upp laupana við upphaf [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjaldarinnar síðari]]. Eftir stríð var önnur slík keppni í gangi, miklu minni þó, og hét hún Coupe Latine. Í henni kepptu meistaralið frá Ítalíu, [[Frakkland]]i, [[Spánn|Spáni]] og [[Portúgal]]. Hugmyndir um nýja Evrópukeppni með meistaraliðum frá sem flestum löndum í Evrópu fæddust snemma á sjötta áratugnum með Gabriel Hanot, íþróttafréttamanni L‘Équipe og fyrrverandi frönskum landsliðsmanni. Skipulagning Hanots var gerð opinber í blaðinu í [[desember]] [[1954]] og hófst keppnin sjálf á haustmánuðum árið eftir. 16 lið voru þátttakendur í fyrstu keppninni. Ekki sáu þó öll lið sér fært að taka þátt. T.d. meinaði [[Enska knattspyrnusambandið]] [[Chelsea F.C.|Chelsea]] þátttöku og var þá Gwardia Varsjá sent í staðinn. Sigurvegari var Real Madrid sem sigraði franska liðið Stade Reims í úrslitaleik 4-3. Real Madrid vann keppnina reyndar 5 fyrstu skiptin, árangur sem ekkert annað lið hefur tekist að gera. Suðurevrópsk lið (frá Spáni, Ítalíu og Portúgal) sigruðu keppnina allt til [[1966]], en [[1967]] tókst [[Glasgow Celtic]] að sigra, fyrst breskra liða. Aðeins tvisvar hefur liði tekist að sigra keppnina þrisvar í röð (eftir hina stórkostlegu byrjun Real Madrid): [[Ajax Amsterdam|Ajax]] 1971-73 og [[Bayern München]] 1974-76. Mesta sigurganga liða frá einu landi var 1977-82 en þá sigruðu [[Liverpool (knattspyrnufélag)|Liverpool]], [[Nottingham Forest]] og [[Aston Villa]] til skiptis sex sinnum í röð. Einn sorglegasti viðburður keppninnar var úrslitaleikurinn [[1985]] á Heyselvellinum í [[Brussel]] milli [[Juventus]] og Liverpool en þá hrundi veggur og létust við það 39 manns. Afleiðingarnar voru þær að ensk lið voru útilokuð frá keppninni í fimm ár (Liverpool í sjö ár). Frá byrjun til ársins [[1991]] var fyrirkomulag keppninnar útsláttur, þ.e. heimaleikur og útileikur. Á leiktíðinni 1991-92 var í fyrsta sinn komið upp riðlum, þ.e. í átta liða úrslitum var liðunum komið fyrir í tveimur riðlum. Sigurlið riðlanna komust í úrslitaleikinn. [[1992]] var keppninni breytt í Meistaradeild Evrópu. Fyrsta árið (92-93) var fyrirkomulag keppninnar eins og á síðasta ári, þ.e. útsláttur og tveir riðlar. En [[1994]] var í fyrsta sinn komið upp riðlakeppni strax í upphafi. 16 lið voru sett í fjóra riðla. Efstu tvö liðin í riðlunum komust í átta liða úrslit. Í leiktíðunum 96-97 og 97-98 var liðunum fjölgað í 24 og léku þau í 6 riðlum. Efstu liðin í riðlunum og þau bestu sem lentu í öðru sæti komust í átta liða úrslit. Leiktíðina [[1999]]-[[2000]] var keppninni enn breytt. Að þessu sinni fengu 32 lið þátttökurétt og voru þau skipuð í átta riðla. Tvö efstu lið riðlanna mynduðu svo fjóra nýja riðla. Tvö efstu liðin þar komust í átta liða úrslit. Liðið í þriðja sæti fer í [[Evrópudeild UEFA]] en liðið í neðsta sæti fellur úr leik. Milliriðlarnir voru þó fljótt afnumdir, þannig að í dag hefst útsláttarkeppnin strax að lokinni fyrstu riðlakeppninni. Tólf af liðunum 32 voru meistarar í sínum eigin löndum en þar að auki sex lið sem lentu í 2. sæti. Afgangurinn, 10 lið, vinna sér þátttökurétt með forkeppni. Árið 2024 var á ný fyrirkomulaginu breytt og 4 liða riðlar afnumdir og var liðum fjölgað í 36. Lið dragast gegn átta liðum úr 4 styrkleikaflokkum og stendur deildakeppni frá september til janúar. Útsláttarkeppni byrjar í febrúar. == Úrslitaleikir == {{Aðalgrein|Úrslitaleikur Meistaradeildar Evrópu}} == Tölfræði == === Sigurliðin === Listi yfir öll sigurlið Meistaradeildarinnar frá upphafi. {| class="wikitable" |- ! Röð !! Sigurlið !! Titlar!! Ár !! 2. sætið |- | 1 || [[Real Madrid]] || 15 || 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966, 1998, 2000, 2002, 2014, 2016, 2017, 2018, 2022, 2024 || (3) 1962, 1964, 1981, |- | 2 || [[AC Milan]] || 7 || 1963, 1969, 1989, 1990, 1994, 2003, 2007 || (4) 1958, 1993, 1995, 2005 |- | 3-4 || [[Liverpool (knattspyrnufélag)|Liverpool]] || 6 || 1977, 1978, 1981, 1984, 2005, 2019 || (4) 1985, 2007, 2018, 2022 |- | || [[Bayern München]] || 6 || 1974, 1975, 1976, 2001, 2013, 2020 || (5) 1982, 1987, 1999, 2010, 2012 |- | 5 || [[FC Barcelona|Barcelona]] || 5 || 1992, 2006, 2009, 2011, 2015 || (3) 1961, 1986, 1994 |- | 6 || [[Ajax Amsterdam|Ajax]] || 4 || 1971, 1972, 1973, 1995 || (2) 1969, 1996 |- | 7-8 || [[Inter Milan]] || 3 || 1964, 1965, 2010 || (3) 1967, 1972, 2023 |- | || [[Manchester United]] || 3 || 1968, 1999, 2008 || (2) 2009, 2011 |- | 9-14 || [[Juventus FC|Juventus]] || 2 || 1985, 1996 || (7) 1973, 1983, 1997, 1998, 2003, 2015, 2017 |- | || [[S.L. Benfica|Benfica]] || 2 || 1961, 1962 || (5) 1963, 1965, 1968, 1988, 1990 |- | || [[Nottingham Forest]] || 2 || 1979, 1980 || (0) |- | || [[FC Porto|Porto]] || 2 || 1987, 2004 || (0) |- | || [[Chelsea FC|Chelsea]] || 2 || 2012, 2021 || (1) 2008 |- | || [[Paris Saint-Germain]] || 2|| 2025, 2026 |- | 15-22 || [[Glasgow Celtic]] || 1 || 1967 || (1) 1970 |- | || [[Hamburger SV|Hamburg]] || 1 || 1983 || (1) 1980 |- | || [[FCSB|Steaua Búkarest]] || 1 || 1986 || (1) 1989 |- | || [[Olympique de Marseille|Olympique de Marseille]] || 1 || 1993 || (1) 1991 |- | || [[Feyenoord]] || 1 || 1970 || (0) |- | || [[Aston Villa]] || 1 || 1982 || (0) |- | || [[PSV Eindhoven]] || 1 || 1988 || (0) |- | || [[Rauða stjarnan Belgrad]] || 1 || 1991 || (0) |- | || [[Borussia Dortmund]] || 1 || 1997 ||2013, 2024 (2) |- | || [[Manchester City]] || 1 || 2023 |- |} === Sigurlið eftir löndum === <small>Uppfært [[2026]]</small> {| class="wikitable" |- ! Röð !! Sigurland !! Sigrar !! Hve oft í 2. sæti |- | 1 || [[Spánn]] || 20 || 11 |- | 2 || [[England]] || 15 || 10 |- | 3 || [[Ítalía]] || 12 || 17 |- | 4 || [[Þýskaland]] || 8 || 11 |- | 5 || [[Holland]] || 6 || 2 |- | 6 || [[Portúgal]] || 4 || 5 |- | 7-10 || [[Frakkland]] || 3 || 6 |- | || [[Skotland]] || 1 || 1 |- | || [[Rúmenía]] || 1 || 0 |- | || [[Júgóslavía]] || 1 || 1 |} === Leikjahæstu menn === <small>Uppfært 5/5 [[2026]]</small> {| class="wikitable" |- ! Röð !! Leikmaður !! Leikir !! Tímabil |- | 1 || [[Cristiano Ronaldo]] || 183|| 2003-2022 |- | 2 || [[Iker Casillas]] || 177 || 1999-2019 |- | 3 || [[Lionel Messi]] || 163 || 2005-2023 |- | 4 || '''[[Manuel Neuer]]''' || 160 ||2007- |- | 5 || [[Thomas Müller]] || 156|| 2009-2025 |- | 6 || [[Karim Benzema]] || 152 || 2006-2023 |- | 7 || [[Xavi]] || 151 || 1998-2015 |- | 7 || [[Toni Kroos]] || 151 || 2008-2024 |- | 8 || '''[[Robert Lewandowski]]''' || 144 || 2011- |- | 9 || [[Raúl]] || 142 || 1995-2011 |- | 9 || [[Sergio Ramos]] || 142|| 2005-2023 |- | 9 || [[Luka Modrić]] || 142 || 2010-2025 |- | 10 || [[Ryan Giggs]] || 101 || 1993-2014 |- | 11 || [[Andrés Iniesta]] || 130 || 2002-2018 |- | 13 || [[Sergio Busquets]] || 129 || 2008-2022 |- | 12 || [[Gerard Piqué]] || 128 || 2004-2022 |} === Markahæstu menn === <small>Uppfært 5/5 2026.</small> {| class="wikitable" |- ! Röð !! Leikmaður !! Mörk !! Leikir !! Tímabil |- | 1 || [[Cristiano Ronaldo]] || 142|| 182 || 2003-2022 |- | 2 || [[Lionel Messi]] || 129 || 161 || 2005-2023 |- | 3 || '''[[Robert Lewandowski]]''' || 109 || 144 || 2011- |- | 4 || [[Karim Benzema]] || 90 || 152 || 2006-2023 |- | 5 || [[Raúl]] || 71 || 142 || 1995-2011 |- | 6 || '''[[Kylian Mbappé]]''' || 70 || 98 || 2016- |- | 7 || '''[[Erling Haaland]]''' || 57 || 58 || 2019- |- | 7 || [[Thomas Müller]] || 57 || 163|| 2009-2025 |- | 8 || [[Ruud van Nistelrooy]] || 56 || 73 || 1998-2009 |- | 9 || '''[[Harry Kane]]''' || 53 || 69 || 2016- |- | 10 || '''[[Mohamed Salah]]''' || 50 || 98 || 2013- |- | 10 || [[Thierry Henry]] || 50 || 112 || 1997-2012 |- | 11 || [[Alfredo di Stefano]] || 49 || 58 || 1955-1964 |- | 12 || [[Andriy Shevchenko]] || 48 || 100 || 1994-2012 |- | 12 || [[Zlatan Ibrahimovic]] || 48 || 124 || 2001-2021 | |} ==Íslendingar sem hafa spilað í meistaradeildinni== *[[Eyjólfur Sverrisson]] (Hertha Berlin) *[[Eiður Smári Guðjohnsen]] (Chelsea FC) *[[Kolbeinn Sigþórsson]] (Ajax) *[[Alfreð Finnbogason]] (Olympiakos) *[[Arnór Sigurðsson]] (CSKA Moskva) *[[Hörður Björgvin Magnússon]] (CSKA Moskva) *[[Mikael Anderson]] (Midtjylland) *[[Birkir Bjarnason]] (Basel) *[[Árni Gautur Arason]] (Rosenborg) *[[Helgi Sigurðsson]] (Panathinaikos) *[[Rúrik Gíslason]] (FC Köbenhavn) *[[Sölvi Geir Ottesen]] (FC Köbenhavn) *[[Ragnar Sigurðsson]] (FC Köbenhavn) *[[Kári Árnason]] (FC Köbenhavn) *[[Hákon Arnar Haraldsson]] (FC Köbenhavn, Lille) *[[Ísak Bergmann Jóhannesson]] (FC Köbenhavn) *[[Orri Óskarsson]] (FC Köbenhavn) <ref>[https://skessuhorn.is/2018/09/20/yngstur-islendinga-meistaradeild-evropu/ Yngstur Íslendinga í Meistaradeild Evrópu] Skessuhorn, skoðað, 27. október 2020</ref> *[[Viktor Bjarki Daðason]] (FCK) == Heimildir == * [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/ UEFA Champions League - Official website] * [http://www.uefa-coefficients.com UEFA-COEFFICIENTS.COM - Country Ranking and Champions League Statistics] ==Tilvísanir== {{S|1955}} [[Flokkur:Meistaradeild Evrópu]] [[Flokkur:Stofnað 1955]] bxhrcogdf1wc2x9ofjmla6654kswdud 0 42370 1964920 1571331 2026-05-31T07:11:28Z MyraMidnight 41218 /* Tignir og belti */ tók út dálka sem setti töflurnar hlið við hlið. Þetta var of breitt fyrir síðuna 1964920 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Taekwondo_Fight.jpg|thumb|right|Taekwondo-keppni.]] '''Taekwondo''' ([[kóreska]]: 태권도; framburður: tæ-kvon-dó) er [[Kórea|kóresk]] [[bardagalist]] og [[þjóðaríþrótt]] [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]]. Hún er byggð á alda gamalli sjálfsvarnarlist sem [[Kórea|Kóreubúar]] fundu upp fyrir um tvöþúsund árum til þess að verja sig. Í dag er taekwondo íþrótt þar sem keppt er í poomse (form), kyourgi (bardagi) og kykopa (brot). Núna er Taekwondo þjóðaríþrótt Suður-Kóreu og er helsta bardagaíþróttin sem notuð er í kóreska hernum. Taekwondo er samansett af þrem orðum: „tae“ (fótur), „kwon“ (hnefi) og „do“ (leið) og saman þýða þau „fóta- og handatækni“. Árið 1988 var í fyrsta sinn keppt í Taekwondo á [[Ólympíuleikar|Ólympíuleikunum]] og frá árinu 2000 hefur íþróttin verið fullgild á Ólympíuleikunum. Björn Þorleifsson hefur náð einna lengst í íþróttinni á Íslandi en hann er margfaldur Norðurlandameistari með svarta beltið. Í dag eru 16 félög á Íslandi sem kenna listina. Meðal félaga sem kenna greinina er Taekwondodeild Fram Grafarholti og U.M.F.A (ungmennafélag Aftureldingar) == Tignir og belti == Litir belta geta verið mismunandi eftir skólum. === Algengast === Algengasta kerfið er sem hér segir: {| class="wikitable" ! colspan="4" | Kup ! colspan="4" | Dan |- ! Röð ! Tign ! colspan="2" | Litur ! Röð ! Tign ! colspan="2" | Litur |- | 1 | 10. <br />kup | Hvítt belti | <span style="background-color: white; color: white;">XXXXXXXXXXXXX</span> | 11 | 1. <br />dan | rowspan="10" | Svart belti | rowspan="10" | <span style="background-color: black; color: black;">XXXXXXXXXXXXX</span> |- | 2 | 9. <br />kup | Hvítt belti með gulri rönd | <span style="background-color: white; color: white;">XXX</span><span style="background-color: yellow; color: yellow;">X</span><span style="background-color: white; color: white;">XXXXXXXXX</span> | 12 | 2. <br />dan |- | 3 | 8. <br />kup | Gult belti | <span style="background-color: yellow; color: yellow;">XXXXXXXXXXXXX</span> | 13 | 3. <br />dan |- | 4 | 7. <br />kup | Gult belti með grænni rönd | <span style="background-color: yellow; color: yellow;">XXX</span><span style="background-color: green; color: green;">X</span><span style="background-color: yellow; color: yellow;">XXXXXXXXX</span> | 14 | 4. <br />dan |- | 5 | 6. <br />kup | Grænt belti | <span style="background-color: green; color: green;">XXXXXXXXXXXXX</span> | 15 | 5. <br />dan |- | 6 | 5. <br />kup | Grænt belti með blárri rönd | <span style="background-color: green; color: green;">XXX</span><span style="background-color: blue; color: blue;">X</span><span style="background-color: green; color: green;">XXXXXXXXX</span> | 16 | 6. <br />dan |- | 7 | 4. <br />kup | Blátt belti | <span style="background-color: blue; color: blue;">XXXXXXXXXXXXX</span> | 17 | 7. <br />dan |- | 8 | 3. <br />kup | Blátt belti með rauðri rönd | <span style="background-color: blue; color: blue;">XXX</span><span style="background-color: red; color: red;">X</span><span style="background-color: blue; color: blue;">XXXXXXXXX</span> | 18 | 8. <br />dan |- | 9 | 2. <br />kup | Rautt belti | <span style="background-color: red; color: red;">XXXXXXXXXXXXX</span> | 19 | 9. <br />dan |- | 10 | 1. <br />kup | Rautt belti með svartri rönd | <span style="background-color: red; color: red;">XXX</span><span style="background-color: black; color: black;">X</span><span style="background-color: red; color: red;">XXXXXXXXX</span> | 20 | 10. <br />dan |} === Ísland === Á Íslandi er eftirfarandi kerfi notað: {| class="wikitable" ! colspan="4" | Kup ! colspan="4" | Dan |- ! Röð ! Tign ! colspan="2" | Litur ! Röð ! Tign ! colspan="2" | Litur |- | 1 | 10. <br />kup | Hvítt belti með gulri rönd | <span style="background-color: #EAEAEA; color: #EAEAEA;">XXX</span><span style="background-color: #FCEB57; color: #FCEB57;">X</span><span style="background-color: #EAEAEA; color: #EAEAEA;">XXXXXXXXX</span> | 11 | 1. <br />dan | rowspan="10" | Svart belti | rowspan="10" | <span style="background-color: #2E3638; color: #2E3638;">XXXXXXXXXXXXX</span> |- | 2 | 9. <br />kup | Gult belti | <span style="background-color: #FCEB57; color: #FCEB57;">XXXXXXXXXXXXX</span> | 12 | 2. <br />dan |- | 3 | 8. <br />kup | Apelsínugult belti | <span style="background-color: #FB5813; color: #FB5813;">XXXXXXXXXXXXX</span> | 13 | 3. <br />dan |- | 4 | 7. <br />kup | Grænt belti | <span style="background-color: #2F9A62; color: #2F9A62;">XXXXXXXXXXXXX</span> | 14 | 4. <br />dan |- | 5 | 6. <br />kup | Blátt belti | <span style="background-color: #52629E; color: #52629E;">XXXXXXXXXXXXX</span> | 15 | 5. <br />dan |- | 6 | 5. <br />kup | Blátt belti með rauðri rönd | <span style="background-color: #52629E; color: #52629E;">XXX</span><span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">X</span><span style="background-color: #52629E; color: #52629E;">XXXXXXXXX</span> | 16 | 6. <br />dan |- | 7 | 4. <br />kup | Rautt belti | <span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">XXXXXXXXXXXXX</span> | 17 | 7. <br />dan |- | 8 | 3. <br />kup | Rautt belti með svartri rönd | <span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">XXX</span><span style="background-color: #2E3638; color: #2E3638;">X</span><span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">XXXXXXXXX</span> | 18 | 8. <br />dan |- | 9 | 2. <br />kup | Rautt belti með tveimur svörtum röndum | <span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">XXX</span><span style="background-color: #2E3638; color: #2E3638;">X</span><span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">X</span><span style="background-color: #2E3638; color: #2E3638;">X</span><span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">XXXXXXX</span> | 19 | 9. <br />dan |- | 10 | 1. <br />kup | Rautt belti með þremur svörtum röndum | <span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">XXX</span><span style="background-color: #2E3638; color: #2E3638;">X</span><span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">X</span><span style="background-color: #2E3638; color: #2E3638;">X</span><span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">X</span><span style="background-color: #2E3638; color: #2E3638;">X</span><span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">X</span><span style="background-color: #C4332E; color: #C4332E;">XXXX</span> | 20 | 10. <br />dan |} {{commonscat|Taekwondo}} {{stubbur|bardagaíþrótt}} [[Flokkur:Taekwondo| ]] [[Flokkur:Kóresk menning]] akximo0mv5qnv2u7hp5uzxt3ycqji8u 0 44765 1964834 1756241 2026-05-30T11:59:02Z Akigka 183 /* Lagalisti */ 1964834 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa |Nafn = Ég veit þú kemur |Gerð = SG - 535 |Tónlistarmaður = Elly Vilhjálms |Forsíða = SG-hlj%C3%B3mpl%C3%B6tur-SG_-_535_-_A-jpeg-72p.jpg |Bakhlið = SG-hlj%C3%B3mpl%C3%B6turSG_-_535_-_B-jpeg-72p.jpg |Bakgrunnur = Gray |Gefin út = 1968 |Tónlistarstefna = Dægurlög |Lengd = |Útgáfufyrirtæki = SG - hljómplötur |Upptökustjóri = |Gagnrýni = |Síðasta breiðskífa = |Þessi breiðskífa = |Næsta breiðskífa = |Hljóðdæmi=SG-535-Br%C3%BA%C3%B0kaupi%C3%B0.ogg |}} '''Ég veit þú kemur''' er 45-snúninga [[hljómplata]] gefin út af [[SG - hljómplötur|SG - hljómplötum]] árið 1968. Á henni flytur [[Elly Vilhjálms]] fjögur lög. == Lagalisti == # „Heyr mína bæn“ - Lag - texti: [[Mario Panzeri|Erlent lag]] - [[Ólafur Gaukur]] # „Brúðkaupið“ - Lag - texti: [[Joaquin Prieto|Erlent lag]] - [[Árelíus Nielsson]] # „Ég veit þú kemur“ - Lag - texti: [[Oddgeir Kristjánsson]] - [[Ási í Bæ]] # „Lítill fugl“ - Lag - texti: [[Sigfús Halldórsson]] - [[Arnar Arnarson]] [[Flokkur:SG-hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1968]] j495wtm2bbv8baydtq4nptyfo16qz4d 1964840 1964834 2026-05-30T12:04:23Z Akigka 183 1964840 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa |Nafn = Ég veit þú kemur |Gerð = SG - 535 |Tónlistarmaður = Elly Vilhjálms |Forsíða = SG-hlj%C3%B3mpl%C3%B6tur-SG_-_535_-_A-jpeg-72p.jpg |Bakhlið = SG-hlj%C3%B3mpl%C3%B6turSG_-_535_-_B-jpeg-72p.jpg |Bakgrunnur = Gray |Gefin út = 1968 |Tónlistarstefna = Dægurlög |Lengd = |Útgáfufyrirtæki = SG - hljómplötur |Upptökustjóri = |Gagnrýni = |Síðasta breiðskífa = |Þessi breiðskífa = |Næsta breiðskífa = |Hljóðdæmi=SG-535-Br%C3%BA%C3%B0kaupi%C3%B0.ogg |}} '''Ég veit þú kemur''' er 45-snúninga [[hljómplata]] gefin út af [[SG - hljómplötur|SG - hljómplötum]] árið 1968. Á henni flytur [[Elly Vilhjálms]] fjögur lög. Tvö af lögunum eru erlend að uppruna. Lagið „Heyr mína bæn“ („Non ho l'età“) er eftir [[Mario Panzeri]] og var fyrst flutt af [[Gigliola Cinquetti]] á tónlistarhátíðinni í [[Sanremo]] árið 1964. Hún flutti það svo í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1964]] og sigraði keppnina. Hitt lagið er „Brúðkaupið“ („La novia“) eftir síleska lagahöfundinn [[Joaquín Prieto]] og frumflutt af bróður hans, [[Antonio Prieto]], árið 1961. Það fékk titilinn „The Wedding“ í enskri útgáfu sem [[Julie Rogers]] flutti árið 1964. == Lagalisti == # „Heyr mína bæn“ - Lag - texti: [[Mario Panzeri|Erlent lag]] - [[Ólafur Gaukur]] # „Brúðkaupið“ - Lag - texti: [[Joaquin Prieto|Erlent lag]] - [[Árelíus Nielsson]] # „Ég veit þú kemur“ - Lag - texti: [[Oddgeir Kristjánsson]] - [[Ási í Bæ]] # „Lítill fugl“ - Lag - texti: [[Sigfús Halldórsson]] - [[Arnar Arnarson]] [[Flokkur:SG-hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1968]] h5sq6xm6orh87fxjsm64to8drm41srp 1964844 1964840 2026-05-30T12:18:18Z Akigka 183 1964844 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa |Nafn = Ég veit þú kemur |Gerð = SG - 535 |Tónlistarmaður = Elly Vilhjálms |Forsíða = SG-hlj%C3%B3mpl%C3%B6tur-SG_-_535_-_A-jpeg-72p.jpg |Bakhlið = SG-hlj%C3%B3mpl%C3%B6turSG_-_535_-_B-jpeg-72p.jpg |Bakgrunnur = Gray |Gefin út = 1968 |Tónlistarstefna = Dægurlög |Lengd = |Útgáfufyrirtæki = SG - hljómplötur |Upptökustjóri = |Gagnrýni = |Síðasta breiðskífa = |Þessi breiðskífa = |Næsta breiðskífa = |Hljóðdæmi=SG-535-Br%C3%BA%C3%B0kaupi%C3%B0.ogg |}} '''Ég veit þú kemur''' er 45-snúninga [[hljómplata]] gefin út af [[SG - hljómplötur|SG - hljómplötum]] árið 1968. Á henni flytur [[Elly Vilhjálms]] fjögur lög. Tvö af lögunum eru erlend að uppruna. Lagið „Heyr mína bæn“ („Non ho l'età“) er eftir [[Mario Panzeri]] og var fyrst flutt af [[Gigliola Cinquetti]] á tónlistarhátíðinni í [[Sanremo]] árið 1964. Hún flutti það svo í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1964]] og sigraði keppnina. Hitt lagið er „Brúðkaupið“ („La novia“) eftir síleska lagahöfundinn [[Joaquín Prieto]] og frumflutt af bróður hans, [[Antonio Prieto]], árið 1961. Það fékk titilinn „The Wedding“ í enskri útgáfu sem [[Julie Rogers]] flutti árið 1964. Fyrra lagið varð sígilt íslenskt sönglag með texta [[Ólafur Gaukur|Ólafs Gauks]] og er oft flutt sem [[jólalag]] á Íslandi.<ref>{{cite web|url=https://hvitutjoldin.dalurinn.is/is/page/song|title=Canzoni natalizie italo-islandesi|author=Roberto Luigi Pagani|website=Un italiano in Islanda|date=24. nóvember 2020}}</ref> Hin tvö lögin eru íslensk sönglög sem urðu gríðarvinsæl í flutningi Ellyjar Vilhjálms. „Ég veit þú kemur“ eftir [[Oddgeir Kristjánsson]] með texta eftir [[Ási í Bæ|Ása í Bæ]] var [[þjóðhátíðarlag]] í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] árið 1962. Lagið fjallar í raun um óánægju Oddgeirs yfir því að Ási hefði ekki samið texta við lagið tímanlega.<ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2015/01/19/asi_i_bae/|title=Ási í Bæ|author=Helgi Jónsson|date=19.1.2015|website=Glatkistan}}</ref> Hitt lagið er „Lítill fugl“ sem [[Sigfús Halldórsson]] samdi líklega um svipað leyti og hann samdi „[[Vegir liggja til allra átta]]“, eða um 1962.<ref>{{cite web|url=https://www.ismus.is/einstaklingar/1004268|title=Sigfús Halldórsson - Fúsi|access-date=30. maí 2026|website=Ísmús}}</ref> == Lagalisti == # „Heyr mína bæn“ - Lag - texti: [[Mario Panzeri|Erlent lag]] - [[Ólafur Gaukur]] # „Brúðkaupið“ - Lag - texti: [[Joaquin Prieto|Erlent lag]] - [[Árelíus Nielsson]] # „Ég veit þú kemur“ - Lag - texti: [[Oddgeir Kristjánsson]] - [[Ási í Bæ]] # „Lítill fugl“ - Lag - texti: [[Sigfús Halldórsson]] - [[Arnar Arnarson]] == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:SG-hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1968]] s6k8dinhyjf0ge8x1h3ticepaocrxxd 1964848 1964844 2026-05-30T12:44:39Z Akigka 183 1964848 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa |Nafn = Ég veit þú kemur |Gerð = SG - 535 |Tónlistarmaður = Elly Vilhjálms |Forsíða = SG-hlj%C3%B3mpl%C3%B6tur-SG_-_535_-_A-jpeg-72p.jpg |Bakhlið = SG-hlj%C3%B3mpl%C3%B6turSG_-_535_-_B-jpeg-72p.jpg |Bakgrunnur = Gray |Gefin út = 1968 |Tónlistarstefna = Dægurlög |Lengd = |Útgáfufyrirtæki = SG - hljómplötur |Upptökustjóri = |Gagnrýni = |Síðasta breiðskífa = |Þessi breiðskífa = |Næsta breiðskífa = |Hljóðdæmi=SG-535-Br%C3%BA%C3%B0kaupi%C3%B0.ogg |}} '''Ég veit þú kemur''' er 45-snúninga [[hljómplata]] gefin út af [[SG - hljómplötur|SG - hljómplötum]] árið 1968. Á henni flytur [[Elly Vilhjálms]] fjögur lög. Tvö af lögunum eru erlend að uppruna. Lagið „Heyr mína bæn“ („Non ho l'età“) er eftir [[Mario Panzeri]] og var fyrst flutt af [[Gigliola Cinquetti]] á tónlistarhátíðinni í [[Sanremo]] árið 1964. Hún flutti það svo í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1964]] og sigraði keppnina. Hitt lagið er „Brúðkaupið“ („La novia“) eftir síleska lagahöfundinn [[Joaquín Prieto]] og frumflutt af bróður hans, [[Antonio Prieto]], árið 1961. Það fékk titilinn „The Wedding“ í enskri útgáfu sem [[Julie Rogers]] flutti árið 1964. Fyrra lagið varð sígilt íslenskt sönglag með texta [[Ólafur Gaukur|Ólafs Gauks]] og er oft flutt sem [[jólalag]] á Íslandi.<ref>{{cite web|url=https://hvitutjoldin.dalurinn.is/is/page/song|title=Canzoni natalizie italo-islandesi|author=Roberto Luigi Pagani|website=Un italiano in Islanda|date=24. nóvember 2020}}</ref> Elly hafði áður flutt bæði lögin á plötum árið 1965. Hin tvö lögin eru íslensk sönglög sem urðu gríðarvinsæl í flutningi Ellyjar Vilhjálms. „Ég veit þú kemur“ eftir [[Oddgeir Kristjánsson]] með texta eftir [[Ási í Bæ|Ása í Bæ]] var [[þjóðhátíðarlag]] í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] árið 1962. Lagið fjallar í raun um óánægju Oddgeirs yfir því að Ási hefði ekki samið texta við lagið tímanlega.<ref>{{cite web|url=https://glatkistan.com/2015/01/19/asi_i_bae/|title=Ási í Bæ|author=Helgi Jónsson|date=19.1.2015|website=Glatkistan}}</ref> Hitt lagið er „Lítill fugl“ sem [[Sigfús Halldórsson]] samdi líklega um svipað leyti og hann samdi „[[Vegir liggja til allra átta]]“, eða um 1962.<ref>{{cite web|url=https://www.ismus.is/einstaklingar/1004268|title=Sigfús Halldórsson - Fúsi|access-date=30. maí 2026|website=Ísmús}}</ref> Elly hafði áður flutt lagið á plötu árið 1963. == Lagalisti == # „Heyr mína bæn“ - Lag - texti: [[Mario Panzeri|Erlent lag]] - [[Ólafur Gaukur]] # „Brúðkaupið“ - Lag - texti: [[Joaquin Prieto|Erlent lag]] - [[Árelíus Nielsson]] # „Ég veit þú kemur“ - Lag - texti: [[Oddgeir Kristjánsson]] - [[Ási í Bæ]] # „Lítill fugl“ - Lag - texti: [[Sigfús Halldórsson]] - [[Arnar Arnarson]] == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:SG-hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1968]] 45qielob2x5koz4tasi2nw46g5cdx3m 0 45209 1964841 1942752 2026-05-30T12:09:48Z Berserkur 10188 1964841 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Santíagó | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = Santiago | tegund_byggðar = [[Höfuðborg]] | mynd = Montaje de Santiago de Chile (202103220).jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Svipmyndir | fáni = Flag of Santiago de Chile.svg | fáni_stærð = 80px | innsigli = | skjaldarmerki = Coat of arms of Santiago (Chile).svg | skjaldarmerki_stærð = 80px | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Síle | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Síle | teiknibóla_kort_mjótt = yes | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Síle}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = 641 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = | mannfjöldi_frá_og_með = {{YEAR|{{#invoke:WD|qualifier|raw|P1082|P585}}}} | mannfjöldi_heild = {{#property:P1082}} | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = | utc_hliðrun = −04:00 | tímabelti_sumartími = | utc_hliðrun_sumartími = −03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Santíagó''', eða '''Santiago de Chile''', er [[höfuðborg]] [[Síle]]. Borgin stendur 522 metra yfir [[sjávarmál]]i í stærsta [[dalur|dal]] landsins. Árið [[2017]] bjuggu 6,3 milljón manns í borginni. Í [[Stórborgarhérað Santíagó|Stórborgarhéraði Santíagó]] búar 7,4 milljónir (2024). == Myndasafn == <gallery perrow=4> Metro de Santiago.svg|right|Kort yfir neðanjarðalestakerfi Santíagó. Palacio de La Moneda - miguelreflex.jpg|La Moneda Biblioteca Nacional de Chile, 2012-09-08.jpg|Biblioteca Nacional de Chile Fuente Neptuno en la Terraza del Cerro Santa Lucía II.jpg|Cerro Santa Lucía </gallery> {{Höfuðborgir í Suður-Ameríku}} {{Stubbur|landafræði}} {{s|1541}} [[Flokkur:Borgir í Síle]] [[Flokkur:Höfuðborgir í Suður-Ameríku]] [[Flokkur:Stórborgarhérað Santíagó]] j10j3ooz7x253217gwzih04d9g5awdu 1964853 1964841 2026-05-30T13:17:29Z Berserkur 10188 1964853 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Santíagó | nafn_í_eignarfalli = | nafn_á_frummáli = Santiago | tegund_byggðar = [[Höfuðborg]] | mynd = Montaje de Santiago de Chile (202103220).jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Svipmyndir | fáni = Flag of Santiago de Chile.svg | fáni_stærð = 80px | innsigli = | skjaldarmerki = Coat of arms of Santiago (Chile).svg | skjaldarmerki_stærð = 80px | viðurnefni = | kjörorð = | kort = | kort_texti = | teiknibóla_kort = Síle | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning í Síle | teiknibóla_kort_mjótt = yes | hnit = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = {{fáni|Síle}} | undirskipting_gerð1 = | undirskipting_nafn1 = | undirskipting_gerð2 = | undirskipting_nafn2 = | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = 641 | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = | mannfjöldi_frá_og_með = {{YEAR|{{#invoke:WD|qualifier|raw|P1082|P585}}}} | mannfjöldi_heild = {{#property:P1082}} | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = auto | tímabelti = | utc_hliðrun = −04:00 | tímabelti_sumartími = | utc_hliðrun_sumartími = −03:00 | póstnúmer_gerð = Póstnúmer | póstnúmer = | svæðisnúmer = | vefsíða = {{Opinber vefslóð}} }} '''Santíagó''', eða '''Santiago de Chile''', er [[höfuðborg]] [[Síle]]. Borgin stendur 522 metra yfir [[sjávarmál]]i í stærsta [[dalur|dal]] landsins. Árið [[2017]] bjuggu 6,3 milljón manns í borginni. Í [[Stórborgarhérað Santíagó|Stórborgarhéraði Santíagó]] búar 7,4 milljónir (2024). [[Pedro de Valdivia]] stofnaði borgina árið [[1541]] sem ''Santiago del Nuevo Extremo''. == Myndasafn == <gallery perrow=4> Metro de Santiago.svg|right|Kort yfir neðanjarðalestakerfi Santíagó. Palacio de La Moneda - miguelreflex.jpg|La Moneda Biblioteca Nacional de Chile, 2012-09-08.jpg|Biblioteca Nacional de Chile Fuente Neptuno en la Terraza del Cerro Santa Lucía II.jpg|Cerro Santa Lucía </gallery> {{Höfuðborgir í Suður-Ameríku}} {{Stubbur|landafræði}} {{s|1541}} [[Flokkur:Borgir í Síle]] [[Flokkur:Höfuðborgir í Suður-Ameríku]] [[Flokkur:Stórborgarhérað Santíagó]] n1rwhnrvp3dnkfxc183pxs5trjb6h86 0 62515 1964835 1964823 2026-05-30T11:59:08Z MyraMidnight 41218 Fann hvenær félögin voru stofnuð og heimildir 1964835 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Motobu_Choki2.jpg|thumb|right|150px|Karate krefst mikillar einbeitingar.]] '''Karate''' ([[japanska]]: 空手, orðrétt: „tóm hönd“) er [[Asía|austurasísk]] [[sjálfsvarnaríþrótt]] sem á rætur sínar að rekja til [[Japan]]s, [[Okinawa]] og [[Ryukyu-eyjar|Ryukyu-eyja]] og á endanum til [[Kína|kínversks]] [[kenpo]] og [[kung fu]]. Í karate eru veitt högg bæði með krepptum hnefa og opinni hendi og spörk auk þess sem olnbogar og hné eru notuð til að koma höggi á andstæðinginn. Karate er vinsæl keppnisíþrótt víða um heim. Mörg afbrigði eru til. Meðal þeirra vinsælustu eru [[Shotokan karate]], [[Goju-ryu karate]], [[Wado-ryu karate]] og [[Kyokushin kaikan]]. == Karate félög og deildir == Þessar upplýsingar koma að mestu leiti frá '''Karatesambandi Íslands.'''<ref>{{Cite web|url=https://kai.is/karatefelog-og-deildir/|title=Karatefélög og -deildir {{!}} Karatesamband Íslands|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatefélög === * [[Karatefélag Reykjavíkur]], stofnað 13. september 1973.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reykjaviks-karate-club/|title=English – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélagið Þórshamar]], stofnað 27. maí 1979.<ref>{{Cite web|url=http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|title=Karatefélagið Þórshamar|website=gamli.thorshamar.is|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521002125/http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|archive-date=2024-05-21|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Suðurlands]], stofnað 17. janúar 2010.<ref>{{Cite web|url=http://karatefelag.weebly.com/um-feacutelagieth.html|title=Um félagið|website=Karatefélag Suðurlands|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Vestmannaeyja]], stofnað 12. desember 2012.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/252538758148327/|titill=Karatefélag Vestmannaeyja á Facebook|mánuðurskoðað=30. maí|árskoðað=2026}}</ref> * [[Karatefélag Akureyrar]], endurstofnað október 2008.<ref>{{Cite web|url=https://karateakureyri.is/?page_id=2|title=Um félagið|website=Karatefélag Akureyrar|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Akraness]], stofnað hausið 1990<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7114253#page/n17/mode/2up|titill=ÍA hornið|höfundur=Skessuhorn|safnmánuður=26. nóvember|safnár=1998|bls=18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ia.is/karate-stjorn/|title=Karate – Stjórn – Íþróttabandalag Akraness|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatedeildir === * Karatedeild [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingar]] * Karatedeild [[Breiðablik|Breiðabliks]] * Karatedeild [[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnis]] * Karatedeild [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] * Karatedeild [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkis]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkings]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [http://www.kai.is/ Karatesamband Íslands] * [http://www.karate.is/ Karate.is - Karatefélagið Þórshamar] * [http://www.itkf.org/ International Traditional Karate Federation] * [http://www.jka.or.jp/english/e_index.html Japan Karate Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128192919/http://www.jka.or.jp/english/e_index.html |date=2013-01-28 }} * [http://www.wkf.net/ World Karate Federation] [[Flokkur:Karate| ]] hhnxkfohjbu4t30ajc7bjtszjc547yu 1964839 1964835 2026-05-30T12:02:43Z MyraMidnight 41218 /* Karatefélög */ stafsetning leiðrétt 1964839 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Motobu_Choki2.jpg|thumb|right|150px|Karate krefst mikillar einbeitingar.]] '''Karate''' ([[japanska]]: 空手, orðrétt: „tóm hönd“) er [[Asía|austurasísk]] [[sjálfsvarnaríþrótt]] sem á rætur sínar að rekja til [[Japan]]s, [[Okinawa]] og [[Ryukyu-eyjar|Ryukyu-eyja]] og á endanum til [[Kína|kínversks]] [[kenpo]] og [[kung fu]]. Í karate eru veitt högg bæði með krepptum hnefa og opinni hendi og spörk auk þess sem olnbogar og hné eru notuð til að koma höggi á andstæðinginn. Karate er vinsæl keppnisíþrótt víða um heim. Mörg afbrigði eru til. Meðal þeirra vinsælustu eru [[Shotokan karate]], [[Goju-ryu karate]], [[Wado-ryu karate]] og [[Kyokushin kaikan]]. == Karate félög og deildir == Þessar upplýsingar koma að mestu leiti frá '''Karatesambandi Íslands.'''<ref>{{Cite web|url=https://kai.is/karatefelog-og-deildir/|title=Karatefélög og -deildir {{!}} Karatesamband Íslands|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatefélög === * [[Karatefélag Reykjavíkur]], stofnað 13. september 1973.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reykjaviks-karate-club/|title=English – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélagið Þórshamar]], stofnað 27. maí 1979.<ref>{{Cite web|url=http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|title=Karatefélagið Þórshamar|website=gamli.thorshamar.is|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521002125/http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|archive-date=2024-05-21|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Suðurlands]], stofnað 17. janúar 2010.<ref>{{Cite web|url=http://karatefelag.weebly.com/um-feacutelagieth.html|title=Um félagið|website=Karatefélag Suðurlands|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Vestmannaeyja]], stofnað 12. desember 2012.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/252538758148327/|titill=Karatefélag Vestmannaeyja á Facebook|mánuðurskoðað=30. maí|árskoðað=2026}}</ref> * [[Karatefélag Akureyrar]], endurstofnað október 2008.<ref>{{Cite web|url=https://karateakureyri.is/?page_id=2|title=Um félagið|website=Karatefélag Akureyrar|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Akraness]], stofnað haustið 1990.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7114253#page/n17/mode/2up|titill=ÍA hornið|höfundur=Skessuhorn|safnmánuður=26. nóvember|safnár=1998|bls=18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ia.is/karate-stjorn/|title=Karate – Stjórn – Íþróttabandalag Akraness|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatedeildir === * Karatedeild [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingar]] * Karatedeild [[Breiðablik|Breiðabliks]] * Karatedeild [[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnis]] * Karatedeild [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] * Karatedeild [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkis]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkings]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [http://www.kai.is/ Karatesamband Íslands] * [http://www.karate.is/ Karate.is - Karatefélagið Þórshamar] * [http://www.itkf.org/ International Traditional Karate Federation] * [http://www.jka.or.jp/english/e_index.html Japan Karate Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128192919/http://www.jka.or.jp/english/e_index.html |date=2013-01-28 }} * [http://www.wkf.net/ World Karate Federation] [[Flokkur:Karate| ]] igs5oqq3b3sg6dqk691zezf0k9ywyjx 1964846 1964839 2026-05-30T12:37:33Z MyraMidnight 41218 bæti pabba gamla í greinina, hann kom karate á legg hér á Íslandi virðist vera 1964846 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Motobu_Choki2.jpg|thumb|right|150px|Karate krefst mikillar einbeitingar.]] '''Karate''' ([[japanska]]: 空手, orðrétt: „tóm hönd“) er [[Asía|austurasísk]] [[sjálfsvarnaríþrótt]] sem á rætur sínar að rekja til [[Japan]]s, [[Okinawa]] og [[Ryukyu-eyjar|Ryukyu-eyja]] og á endanum til [[Kína|kínversks]] [[kenpo]] og [[kung fu]]. Í karate eru veitt högg bæði með krepptum hnefa og opinni hendi og spörk auk þess sem olnbogar og hné eru notuð til að koma höggi á andstæðinginn. Karate er vinsæl keppnisíþrótt víða um heim. Mörg afbrigði eru til. Meðal þeirra vinsælustu eru [[Shotokan karate]], [[Goju-ryu karate]], [[Wado-ryu karate]] og [[Kyokushin kaikan]]. == Karate á Íslandi == Það er hægt að karate á Íslandi til [[Reynir Z. Santos]] sem byrjaði að kenna það í Reykjavík árið 1972 í húsnæði Júdófélags Reykjavíkur og stofnaði síðan Karatefélag Reykjavíkur.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karatebla%C3%B0i%C3%B0-3-1982.pdf|titill=Karate på Island|útgefandi=Karateblaðið, 2tbl, 2.árg.|mánuður=Október|ár=1982|bls=17}}</ref> == Karate félög og deildir == Þessar upplýsingar koma að mestu leiti frá '''Karatesambandi Íslands.'''<ref>{{Cite web|url=https://kai.is/karatefelog-og-deildir/|title=Karatefélög og -deildir {{!}} Karatesamband Íslands|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatefélög === * [[Karatefélag Reykjavíkur]], stofnað 13. september 1973.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reykjaviks-karate-club/|title=English – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélagið Þórshamar]], stofnað 27. maí 1979.<ref>{{Cite web|url=http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|title=Karatefélagið Þórshamar|website=gamli.thorshamar.is|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521002125/http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|archive-date=2024-05-21|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Suðurlands]], stofnað 17. janúar 2010.<ref>{{Cite web|url=http://karatefelag.weebly.com/um-feacutelagieth.html|title=Um félagið|website=Karatefélag Suðurlands|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Vestmannaeyja]], stofnað 12. desember 2012.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/252538758148327/|titill=Karatefélag Vestmannaeyja á Facebook|mánuðurskoðað=30. maí|árskoðað=2026}}</ref> * [[Karatefélag Akureyrar]], endurstofnað október 2008.<ref>{{Cite web|url=https://karateakureyri.is/?page_id=2|title=Um félagið|website=Karatefélag Akureyrar|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Akraness]], stofnað haustið 1990.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7114253#page/n17/mode/2up|titill=ÍA hornið|höfundur=Skessuhorn|safnmánuður=26. nóvember|safnár=1998|bls=18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ia.is/karate-stjorn/|title=Karate – Stjórn – Íþróttabandalag Akraness|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatedeildir === * Karatedeild [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingar]] * Karatedeild [[Breiðablik|Breiðabliks]] * Karatedeild [[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnis]] * Karatedeild [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] * Karatedeild [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkis]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkings]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [http://www.kai.is/ Karatesamband Íslands] * [http://www.karate.is/ Karate.is - Karatefélagið Þórshamar] * [http://www.itkf.org/ International Traditional Karate Federation] * [http://www.jka.or.jp/english/e_index.html Japan Karate Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128192919/http://www.jka.or.jp/english/e_index.html |date=2013-01-28 }} * [http://www.wkf.net/ World Karate Federation] [[Flokkur:Karate| ]] 755iydcr5us75xjs8wr9i9nr364d3o4 1964847 1964846 2026-05-30T12:38:20Z MyraMidnight 41218 /* Karate á Íslandi */ ansans, vantaði heilt orð í settninguna 1964847 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Motobu_Choki2.jpg|thumb|right|150px|Karate krefst mikillar einbeitingar.]] '''Karate''' ([[japanska]]: 空手, orðrétt: „tóm hönd“) er [[Asía|austurasísk]] [[sjálfsvarnaríþrótt]] sem á rætur sínar að rekja til [[Japan]]s, [[Okinawa]] og [[Ryukyu-eyjar|Ryukyu-eyja]] og á endanum til [[Kína|kínversks]] [[kenpo]] og [[kung fu]]. Í karate eru veitt högg bæði með krepptum hnefa og opinni hendi og spörk auk þess sem olnbogar og hné eru notuð til að koma höggi á andstæðinginn. Karate er vinsæl keppnisíþrótt víða um heim. Mörg afbrigði eru til. Meðal þeirra vinsælustu eru [[Shotokan karate]], [[Goju-ryu karate]], [[Wado-ryu karate]] og [[Kyokushin kaikan]]. == Karate á Íslandi == Það er hægt að rekja karate á Íslandi til [[Reynir Z. Santos]] sem byrjaði að kenna það í Reykjavík árið 1972 í húsnæði Júdófélags Reykjavíkur og stofnaði síðan Karatefélag Reykjavíkur.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karatebla%C3%B0i%C3%B0-3-1982.pdf|titill=Karate på Island|útgefandi=Karateblaðið, 2tbl, 2.árg.|mánuður=Október|ár=1982|bls=17}}</ref> == Karate félög og deildir == Þessar upplýsingar koma að mestu leiti frá '''Karatesambandi Íslands.'''<ref>{{Cite web|url=https://kai.is/karatefelog-og-deildir/|title=Karatefélög og -deildir {{!}} Karatesamband Íslands|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatefélög === * [[Karatefélag Reykjavíkur]], stofnað 13. september 1973.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reykjaviks-karate-club/|title=English – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélagið Þórshamar]], stofnað 27. maí 1979.<ref>{{Cite web|url=http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|title=Karatefélagið Þórshamar|website=gamli.thorshamar.is|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521002125/http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|archive-date=2024-05-21|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Suðurlands]], stofnað 17. janúar 2010.<ref>{{Cite web|url=http://karatefelag.weebly.com/um-feacutelagieth.html|title=Um félagið|website=Karatefélag Suðurlands|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Vestmannaeyja]], stofnað 12. desember 2012.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/252538758148327/|titill=Karatefélag Vestmannaeyja á Facebook|mánuðurskoðað=30. maí|árskoðað=2026}}</ref> * [[Karatefélag Akureyrar]], endurstofnað október 2008.<ref>{{Cite web|url=https://karateakureyri.is/?page_id=2|title=Um félagið|website=Karatefélag Akureyrar|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Akraness]], stofnað haustið 1990.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7114253#page/n17/mode/2up|titill=ÍA hornið|höfundur=Skessuhorn|safnmánuður=26. nóvember|safnár=1998|bls=18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ia.is/karate-stjorn/|title=Karate – Stjórn – Íþróttabandalag Akraness|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatedeildir === * Karatedeild [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingar]] * Karatedeild [[Breiðablik|Breiðabliks]] * Karatedeild [[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnis]] * Karatedeild [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] * Karatedeild [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkis]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkings]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [http://www.kai.is/ Karatesamband Íslands] * [http://www.karate.is/ Karate.is - Karatefélagið Þórshamar] * [http://www.itkf.org/ International Traditional Karate Federation] * [http://www.jka.or.jp/english/e_index.html Japan Karate Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128192919/http://www.jka.or.jp/english/e_index.html |date=2013-01-28 }} * [http://www.wkf.net/ World Karate Federation] [[Flokkur:Karate| ]] s7msa4n424z6wir2fehoiazuhrak2cg 1964855 1964847 2026-05-30T13:21:06Z MyraMidnight 41218 /* Karate á Íslandi */ 'faðir karate á íslandi' var hvað Karatesamband íslands kallaði hann - bætti við heimild 1964855 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Motobu_Choki2.jpg|thumb|right|150px|Karate krefst mikillar einbeitingar.]] '''Karate''' ([[japanska]]: 空手, orðrétt: „tóm hönd“) er [[Asía|austurasísk]] [[sjálfsvarnaríþrótt]] sem á rætur sínar að rekja til [[Japan]]s, [[Okinawa]] og [[Ryukyu-eyjar|Ryukyu-eyja]] og á endanum til [[Kína|kínversks]] [[kenpo]] og [[kung fu]]. Í karate eru veitt högg bæði með krepptum hnefa og opinni hendi og spörk auk þess sem olnbogar og hné eru notuð til að koma höggi á andstæðinginn. Karate er vinsæl keppnisíþrótt víða um heim. Mörg afbrigði eru til. Meðal þeirra vinsælustu eru [[Shotokan karate]], [[Goju-ryu karate]], [[Wado-ryu karate]] og [[Kyokushin kaikan]]. == Karate á Íslandi == [[Reynir Z. Santos]] hefur verið kallaður faðir Karate á Íslandi<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/02/02.-%C3%81rssk%C3%BDrsla-KA%C3%8D-1985-texti.pdf|titill=Ársskýsla Karatesamband Íslands 1985|útgefandi=KAÍ|mánuður=22. nóvember|ár=1985|bls=15}}</ref>, þar sem hann byrjaði að kenna íþróttina í Reykjavík árið 1972 í húsnæði Júdófélags Reykjavíkur og stofnaði svo fyrsta karatefélagið á Íslandi árið 1973.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karatebla%C3%B0i%C3%B0-3-1982.pdf|titill=Karate på Island|útgefandi=Karateblaðið, 2tbl, 2.árg.|mánuður=Október|ár=1982|bls=17}}</ref> == Karate félög og deildir == Þessar upplýsingar koma að mestu leiti frá '''Karatesambandi Íslands.'''<ref>{{Cite web|url=https://kai.is/karatefelog-og-deildir/|title=Karatefélög og -deildir {{!}} Karatesamband Íslands|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatefélög === * [[Karatefélag Reykjavíkur]], stofnað 13. september 1973.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reykjaviks-karate-club/|title=English – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélagið Þórshamar]], stofnað 27. maí 1979.<ref>{{Cite web|url=http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|title=Karatefélagið Þórshamar|website=gamli.thorshamar.is|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521002125/http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|archive-date=2024-05-21|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Suðurlands]], stofnað 17. janúar 2010.<ref>{{Cite web|url=http://karatefelag.weebly.com/um-feacutelagieth.html|title=Um félagið|website=Karatefélag Suðurlands|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Vestmannaeyja]], stofnað 12. desember 2012.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/252538758148327/|titill=Karatefélag Vestmannaeyja á Facebook|mánuðurskoðað=30. maí|árskoðað=2026}}</ref> * [[Karatefélag Akureyrar]], endurstofnað október 2008.<ref>{{Cite web|url=https://karateakureyri.is/?page_id=2|title=Um félagið|website=Karatefélag Akureyrar|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Akraness]], stofnað haustið 1990.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7114253#page/n17/mode/2up|titill=ÍA hornið|höfundur=Skessuhorn|safnmánuður=26. nóvember|safnár=1998|bls=18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ia.is/karate-stjorn/|title=Karate – Stjórn – Íþróttabandalag Akraness|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatedeildir === * Karatedeild [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingar]] * Karatedeild [[Breiðablik|Breiðabliks]] * Karatedeild [[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnis]] * Karatedeild [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] * Karatedeild [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkis]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkings]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [http://www.kai.is/ Karatesamband Íslands] * [http://www.karate.is/ Karate.is - Karatefélagið Þórshamar] * [http://www.itkf.org/ International Traditional Karate Federation] * [http://www.jka.or.jp/english/e_index.html Japan Karate Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128192919/http://www.jka.or.jp/english/e_index.html |date=2013-01-28 }} * [http://www.wkf.net/ World Karate Federation] [[Flokkur:Karate| ]] 7wq6jozfatu4xs7i3ixalxid701r3au 1964871 1964855 2026-05-30T14:36:58Z MyraMidnight 41218 lagaði hlekk 1964871 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Motobu_Choki2.jpg|thumb|right|150px|Karate krefst mikillar einbeitingar.]] '''Karate''' ([[japanska]]: 空手, orðrétt: „tóm hönd“) er [[Asía|austurasísk]] [[sjálfsvarnaríþrótt]] sem á rætur sínar að rekja til [[Japan]]s, [[Okinawa]] og [[Ryukyu-eyjar|Ryukyu-eyja]] og á endanum til [[Kína|kínversks]] [[kenpo]] og [[kung fu]]. Í karate eru veitt högg bæði með krepptum hnefa og opinni hendi og spörk auk þess sem olnbogar og hné eru notuð til að koma höggi á andstæðinginn. Karate er vinsæl keppnisíþrótt víða um heim. Mörg afbrigði eru til. Meðal þeirra vinsælustu eru [[Shotokan karate]], [[Goju-ryu karate]], [[Wado-ryu karate]] og [[Kyokushin kaikan]]. == Karate á Íslandi == [[Reynir Santos]] hefur verið kallaður faðir Karate á Íslandi<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/02/02.-%C3%81rssk%C3%BDrsla-KA%C3%8D-1985-texti.pdf|titill=Ársskýsla Karatesamband Íslands 1985|útgefandi=KAÍ|mánuður=22. nóvember|ár=1985|bls=15}}</ref>, þar sem hann byrjaði að kenna íþróttina í Reykjavík árið 1972 í húsnæði Júdófélags Reykjavíkur og stofnaði svo fyrsta karatefélagið á Íslandi árið 1973.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karatebla%C3%B0i%C3%B0-3-1982.pdf|titill=Karate på Island|útgefandi=Karateblaðið, 2tbl, 2.árg.|mánuður=Október|ár=1982|bls=17}}</ref> == Karate félög og deildir == Þessar upplýsingar koma að mestu leiti frá '''Karatesambandi Íslands.'''<ref>{{Cite web|url=https://kai.is/karatefelog-og-deildir/|title=Karatefélög og -deildir {{!}} Karatesamband Íslands|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatefélög === * [[Karatefélag Reykjavíkur]], stofnað 13. september 1973.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reykjaviks-karate-club/|title=English – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélagið Þórshamar]], stofnað 27. maí 1979.<ref>{{Cite web|url=http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|title=Karatefélagið Þórshamar|website=gamli.thorshamar.is|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521002125/http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|archive-date=2024-05-21|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Suðurlands]], stofnað 17. janúar 2010.<ref>{{Cite web|url=http://karatefelag.weebly.com/um-feacutelagieth.html|title=Um félagið|website=Karatefélag Suðurlands|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Vestmannaeyja]], stofnað 12. desember 2012.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/252538758148327/|titill=Karatefélag Vestmannaeyja á Facebook|mánuðurskoðað=30. maí|árskoðað=2026}}</ref> * [[Karatefélag Akureyrar]], endurstofnað október 2008.<ref>{{Cite web|url=https://karateakureyri.is/?page_id=2|title=Um félagið|website=Karatefélag Akureyrar|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Akraness]], stofnað haustið 1990.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7114253#page/n17/mode/2up|titill=ÍA hornið|höfundur=Skessuhorn|safnmánuður=26. nóvember|safnár=1998|bls=18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ia.is/karate-stjorn/|title=Karate – Stjórn – Íþróttabandalag Akraness|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatedeildir === * Karatedeild [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingar]] * Karatedeild [[Breiðablik|Breiðabliks]] * Karatedeild [[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnis]] * Karatedeild [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] * Karatedeild [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkis]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkings]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [http://www.kai.is/ Karatesamband Íslands] * [http://www.karate.is/ Karate.is - Karatefélagið Þórshamar] * [http://www.itkf.org/ International Traditional Karate Federation] * [http://www.jka.or.jp/english/e_index.html Japan Karate Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128192919/http://www.jka.or.jp/english/e_index.html |date=2013-01-28 }} * [http://www.wkf.net/ World Karate Federation] [[Flokkur:Karate| ]] 42pct9dskblrnhe85rpm1nmtesivjj2 1964873 1964871 2026-05-30T15:05:16Z MyraMidnight 41218 Þurfti að breyta upplýsingum um hvaða félög hann stofnaði eftir að hafa lesið þýðingu á norskri grein um byrjun karate á íslandi úr Karateblaðinu. 1964873 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Motobu_Choki2.jpg|thumb|right|150px|Karate krefst mikillar einbeitingar.]] '''Karate''' ([[japanska]]: 空手, orðrétt: „tóm hönd“) er [[Asía|austurasísk]] [[sjálfsvarnaríþrótt]] sem á rætur sínar að rekja til [[Japan]]s, [[Okinawa]] og [[Ryukyu-eyjar|Ryukyu-eyja]] og á endanum til [[Kína|kínversks]] [[kenpo]] og [[kung fu]]. Í karate eru veitt högg bæði með krepptum hnefa og opinni hendi og spörk auk þess sem olnbogar og hné eru notuð til að koma höggi á andstæðinginn. Karate er vinsæl keppnisíþrótt víða um heim. Mörg afbrigði eru til. Meðal þeirra vinsælustu eru [[Shotokan karate]], [[Goju-ryu karate]], [[Wado-ryu karate]] og [[Kyokushin kaikan]]. == Karate á Íslandi == [[Reynir Santos]] hefur verið kallaður faðir Karate á Íslandi<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/02/02.-%C3%81rssk%C3%BDrsla-KA%C3%8D-1985-texti.pdf|titill=Ársskýsla Karatesamband Íslands 1985|útgefandi=KAÍ|mánuður=22. nóvember|ár=1985|bls=15}}</ref>, þar sem hann byrjaði að kenna íþróttina í Reykjavík árið 1972 í húsnæði Júdófélags Reykjavíkur. Hann hann stofnaði Karatefélag Vestmannaeyja á meðan hann bjó þar árið 1973 og stofnaði seinna ''Karatefélag Íslands'' árið 1975 (sem var seinna breytt í ''Shotokan Félagið'') þegar hann fluttist aftur til Reykjavíkur.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karatebla%C3%B0i%C3%B0-3-1982.pdf|titill=Karate på Island|útgefandi=Karateblaðið, 2tbl, 2.árg.|mánuður=Október|ár=1982|bls=17}}</ref> == Karate félög og deildir == Þessar upplýsingar koma að mestu leiti frá '''Karatesambandi Íslands.'''<ref>{{Cite web|url=https://kai.is/karatefelog-og-deildir/|title=Karatefélög og -deildir {{!}} Karatesamband Íslands|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatefélög === * [[Karatefélag Reykjavíkur]], stofnað 13. september 1973.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reykjaviks-karate-club/|title=English – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélagið Þórshamar]], stofnað 27. maí 1979.<ref>{{Cite web|url=http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|title=Karatefélagið Þórshamar|website=gamli.thorshamar.is|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521002125/http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|archive-date=2024-05-21|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Suðurlands]], stofnað 17. janúar 2010.<ref>{{Cite web|url=http://karatefelag.weebly.com/um-feacutelagieth.html|title=Um félagið|website=Karatefélag Suðurlands|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Vestmannaeyja]], endurstofnað 12. desember 2012.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/252538758148327/|titill=Karatefélag Vestmannaeyja á Facebook|mánuðurskoðað=30. maí|árskoðað=2026}}</ref> * [[Karatefélag Akureyrar]], endurstofnað október 2008.<ref>{{Cite web|url=https://karateakureyri.is/?page_id=2|title=Um félagið|website=Karatefélag Akureyrar|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Akraness]], stofnað haustið 1990.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7114253#page/n17/mode/2up|titill=ÍA hornið|höfundur=Skessuhorn|safnmánuður=26. nóvember|safnár=1998|bls=18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ia.is/karate-stjorn/|title=Karate – Stjórn – Íþróttabandalag Akraness|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatedeildir === * Karatedeild [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingar]] * Karatedeild [[Breiðablik|Breiðabliks]] * Karatedeild [[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnis]] * Karatedeild [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] * Karatedeild [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkis]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkings]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [http://www.kai.is/ Karatesamband Íslands] * [http://www.karate.is/ Karate.is - Karatefélagið Þórshamar] * [http://www.itkf.org/ International Traditional Karate Federation] * [http://www.jka.or.jp/english/e_index.html Japan Karate Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128192919/http://www.jka.or.jp/english/e_index.html |date=2013-01-28 }} * [http://www.wkf.net/ World Karate Federation] [[Flokkur:Karate| ]] f9u6pca4nce5bbp3dtmfwa5ghsejm8h 1964876 1964873 2026-05-30T15:26:57Z MyraMidnight 41218 endurtekið orð fjarlægt, bætti við hvernig karate sum félögin æfa, og shotokan karatefélagið. 1964876 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Motobu_Choki2.jpg|thumb|right|150px|Karate krefst mikillar einbeitingar.]] '''Karate''' ([[japanska]]: 空手, orðrétt: „tóm hönd“) er [[Asía|austurasísk]] [[sjálfsvarnaríþrótt]] sem á rætur sínar að rekja til [[Japan]]s, [[Okinawa]] og [[Ryukyu-eyjar|Ryukyu-eyja]] og á endanum til [[Kína|kínversks]] [[kenpo]] og [[kung fu]]. Í karate eru veitt högg bæði með krepptum hnefa og opinni hendi og spörk auk þess sem olnbogar og hné eru notuð til að koma höggi á andstæðinginn. Karate er vinsæl keppnisíþrótt víða um heim. Mörg afbrigði eru til. Meðal þeirra vinsælustu eru [[Shotokan karate]], [[Goju-ryu karate]], [[Wado-ryu karate]] og [[Kyokushin kaikan]]. == Karate á Íslandi == [[Reynir Santos]] hefur verið kallaður faðir Karate á Íslandi<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/02/02.-%C3%81rssk%C3%BDrsla-KA%C3%8D-1985-texti.pdf|titill=Ársskýsla Karatesamband Íslands 1985|útgefandi=KAÍ|mánuður=22. nóvember|ár=1985|bls=15}}</ref>, þar sem hann byrjaði að kenna íþróttina í Reykjavík árið 1972 í húsnæði Júdófélags Reykjavíkur sem leiddi til stofnun [[Karatefélag Reykjavíkur|Karatefélags Reykjavíkur]] árið 1973. Reynir stofnaði Karatefélag Vestmannaeyja þegar hann flutti þangað árið 1973 og stofnaði seinna ''Karatefélag Íslands'' árið 1975 (sem var seinna breytt í ''Shotokan Karatefélagið'', sem sá um útgáfu Karate blaðsins) þegar hann fluttist aftur til Reykjavíkur.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karatebla%C3%B0i%C3%B0-3-1982.pdf|titill=Karate på Island|útgefandi=Karateblaðið, 2tbl, 2.árg.|mánuður=Október|ár=1982|bls=17}}</ref> Karatefélagið Þórshamar iðkar ''shotokan'' karate. Karatefélag Reykjavíkur iðkar ''goju ryu'' karate. == Karate félög og deildir == Þessar upplýsingar koma að mestu leiti frá '''Karatesambandi Íslands.'''<ref>{{Cite web|url=https://kai.is/karatefelog-og-deildir/|title=Karatefélög og -deildir {{!}} Karatesamband Íslands|access-date=2026-05-30}}</ref> === Karatefélög === * [[Karatefélag Reykjavíkur]], stofnað 13. september 1973.<ref>{{Cite web|url=https://karatedo.is/reykjaviks-karate-club/|title=English – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélagið Þórshamar]], stofnað 27. maí 1979.<ref>{{Cite web|url=http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|title=Karatefélagið Þórshamar|website=gamli.thorshamar.is|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521002125/http://gamli.thorshamar.is/um_felagid.html|archive-date=2024-05-21|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Akraness]], stofnað haustið 1990.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/7114253#page/n17/mode/2up|titill=ÍA hornið|höfundur=Skessuhorn|safnmánuður=26. nóvember|safnár=1998|bls=18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ia.is/karate-stjorn/|title=Karate – Stjórn – Íþróttabandalag Akraness|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Akureyrar]], upphaflega stofnað 1975<ref name=":0" />, endurstofnað október 2008.<ref>{{Cite web|url=https://karateakureyri.is/?page_id=2|title=Um félagið|website=Karatefélag Akureyrar|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Suðurlands]], stofnað 17. janúar 2010.<ref>{{Cite web|url=http://karatefelag.weebly.com/um-feacutelagieth.html|title=Um félagið|website=Karatefélag Suðurlands|access-date=2026-05-30}}</ref> * [[Karatefélag Vestmannaeyja]], endurstofnað 12. desember 2012.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/252538758148327/|titill=Karatefélag Vestmannaeyja á Facebook|mánuðurskoðað=30. maí|árskoðað=2026}}</ref> === Karatedeildir === * Karatedeild [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingar]] * Karatedeild [[Breiðablik|Breiðabliks]] * Karatedeild [[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnis]] * Karatedeild [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] * Karatedeild [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkis]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkings]] * Karatedeild [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] == Heimildir == <references/> == Tenglar == * [http://www.kai.is/ Karatesamband Íslands] * [http://www.karate.is/ Karate.is - Karatefélagið Þórshamar] * [http://www.itkf.org/ International Traditional Karate Federation] * [http://www.jka.or.jp/english/e_index.html Japan Karate Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128192919/http://www.jka.or.jp/english/e_index.html |date=2013-01-28 }} * [http://www.wkf.net/ World Karate Federation] [[Flokkur:Karate| ]] p8mky1zfh81galb7iqopnlpecmurdx5 0 64159 1964866 1950302 2026-05-30T13:48:50Z Akigka 183 1964866 wikitext text/x-wiki {{uppfæra}} {{Leikari | name = Vanessa Hudgens | image = Vanessa Hudgens - 2019 by Glenn Francis.jpg | imagesize = 250px | caption = Vanessa Hudgens 2019 | birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1988|12|14}} | deathdate = | birthplace = [[Salinas (Kaliforníu)|Salinas]], [[Kalifornía|Kaliforníu]], [[Bandaríkin|BNA]] | birthname = Vanessa Anne Hudgens | notable role = Gabriella Montez í ''[[High School Musical|High School Musical 1]]'', ''[[High School Musical 2|2]]'' og ''[[High School Musical 3:Senior Year|3]]''. }} '''Vanessa Anne Hudgens''' (f. 14. desember 1988) er [[Bandaríkin|bandarísk]] leik- og söngkona. Hún þreytti frumraun sína í [[Hollywood]] kvikmyndunum ''[[Thirteen]]'' og ''[[Thunderbirds]]'', áður en hún varð fræg árið 2006 eftir að hafa leikið Gabriellu Montez í ''[[High School Musical]]''-myndunum. Við tökur á myndunum kynntist Vanessa lífsförunauti sínum, [[Zac Efron]] en heyrst hafa sögusagnir um að þau séu trúlofuð.<ref>{{Cite web |url=http://entertainment.msn.co.nz/blog.aspx?blogentryid=326931&showcomments=true |title=Zac Efron and Vanessa Hudgens got engaged? |access-date=2011-06-06 |archive-date=2012-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404110637/http://entertainment.msn.co.nz/blog.aspx?blogentryid=326931&showcomments=true |url-status=dead }}</ref> Vanessa hóf söngferil og gaf út fyrstu sólóplötuna sína, ''V'', árið 2006. Önnur plata hennar, ''Identified'', var gefin út 1. júlí 2008. Hún er andlit vörumerkjanna Neutrogena, Sears og Eckō. == Æska == Vanessa fæddist í [[Salinas (Kaliforníu)|Salinas]], Kaliforníu, og er dóttir Ginu (upprunalega Guangco) og Greg Hudgens. Hún á systur, Stellu Theodoru Hudgens (fædd 13. nóvember 1995 í [[San Diego]]). Faðir Vanessu er af bandarískum og írskum ættum, en móðir hennar, sem ólst upp í [[Manila]], er af [[Filipseyjar|filipseyskum]], [[Spánn|spænskum]] og [[Kína|kínverskum]] ættum. Hudgens var kennt heima eftir sjöunda bekk í Orange Conty School of Arts. Þegar Vanessa var 8 ára, kom hún fram sem söngvar í leikhúsi í bæjaruppsetningu af ''Carousel'', ''[[Galdrakarlinn í Oz|Galdrakarlinum í Oz]]'', ''The King and I'', ''Music Man'' og ''[[Öskubusku]]'' á meðal annarra. Hún fékk fyrsta verkefnið sitt þegar vinir hennar gátu ekki farið í áheyrnarprufur fyrir auglýsingu og spurðu Vanessu hvort hún vildi fara. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Vanessa Hudgens | mánuðurskoðað = janúar | árskoðað = 2009}} {{reflist}} {{stubbur|leikari}} {{DEFAULTSORT:Hudgens, Vanessa}} {{f|1988}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] mhb0g9w3uydesrw1yrz1f3umpxmxa3g 0 68587 1964903 1963344 2026-05-30T23:23:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964903 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Leifur Muller | búseta = {{hlist | Noregur | Ísland }} | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1920|09|3}} | fæðingarstaður = [[Reykjavík]], Ísland | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1988|08|24|1920|09|03}} | þjóðerni = {{hlist | [[Noregur|Norskur]] | [[Ísland|Íslenskur]] }} | þekkt_fyrir = {{hlist | Sjálfsævissögur | vistveru í fangabúðum nasista }} | þekktustu_verk = {{ubl | Í fangabúðum nasista (1945) | Býr Íslendingur hér? (1988) }} | starf = Verslunarmaður | börn = {{ubl | Stefanía (1951) | Björg og María (1953) | Leifur (1961) | Sveinn (1963) }} | maki = Birna Sveinsdóttir (1951-1988) | foreldrar = {{ubl | [[Lorentz H. Müller]] | [[Marie Bertelsen]] }} | undirskrift = }} '''Leifur Muller''' (fæddur '''Müller''' [[3. september]] [[1920]], dáinn [[24. ágúst]] [[1988]])<ref name="heimildin2015">{{Cite news | url=https://heimildin.is/frett/martrod-leifs-mullers-i-fangabudum-nasista/ | title=Martröð Leifs: „Ég hélt mig vera að dauða kominn“ | author1=Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir | newspaper=[[Heimildin]] | date=2015-04-17 | access-date=2025-08-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260428001103/https://heimildin.is/frett/martrod-leifs-mullers-i-fangabudum-nasista/ | archive-date=2026-04-28 | url-status=bot: unknown }}</ref> var [[Ísland|íslenskur]] kaupmaður, sem tekinn var til fanga af [[Nasismi|Nasistum]] í [[Noregur|Noregi]] haustið [[1942]].<ref name="morgunbladid1980">{{Tímarit.is |1531351 |Veldi nazista byggðist á fangabúðum |útgáfudagsetning=14. september 1980 |blað=[[Morgunblaðið]] |blaðsíða=44–46 |höfundur=Bragi Óskarsson |skoðað=8. maí 2026}}</ref> Hann var fangi í {{ill|Sachsenhausen|de|KZ Sachsenhausen|en|Sachsenhausen concentration camp|display=yes}} {{ill|fangabúðir|de|Konzentrationslager|en|Nazi concentration camps|lt=fangabúðunum}} við {{ill|Oranienburg|de}} nálægt [[Berlín]] og var í haldi til stríðsloka. Fanganúmer hans var ''68138''.<ref name="heimildin2015" /><ref name="fanger.no">{{cite web |url=https://www.fanger.no/persons/23146 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260409154618/https://www.fanger.no/persons/23146 |archive-date=9 April 2026 |url-status=live |title=Leif (Leifur) Holand Müller |website=Fanger.no |publisher=[[Falstad Centre]] |lang=no-nb |access-date=9 April 2026 }}</ref> Leifur ritaði fyrst ''Í fangabúðum nasista'' (1945) um dvöl sína í fangabúðunum, og var hún ein af þremur fyrstu bókunum sem var skrifuð um [[Helförin]]a.<ref name="forlagid1">{{cite web | url=https://www.forlagid.is/vara/i-fangabudum-nazista/ | title=Í fangabúðum nazista | website=[[Forlagið|Forlagið bókabúð]] | access-date=2025-08-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211018191654/https://www.forlagid.is/vara/i-fangabudum-nazista/ | archive-date=2021-10-18 | url-status=bot: unknown }}</ref><ref name="frettatiminn2015">{{cite news |url=http://www.frettatiminn.is/pabbi-upplifdi-helviti-jordu/ |title=Pabbi upplifði helvíti á jörðu |author1=Erla Hlynsdóttir |work=[[Fréttatíminn]] |date=2015-04-16 |access-date=2025-08-20 |archive-url=https://vefsafn.is/is/20170509093154/http://www.frettatiminn.is/pabbi-upplifdi-helviti-jordu/ |archive-date=2017-05-09 |url-status=dead }} ''Viðtal við börn Leifs.''</ref> Síðar er bókin ''Býr Íslendingur hér?'' (1988), skráning [[Garðar Sverrisson|Garðars Sverrissonar]] á minningum Leifs gefin út.<ref name="ruv2020-bih">{{Cite news | url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2020-09-15-byr-islendingur-her-minningar-leifs-muller | title=Býr Íslendingur hér? Minningar Leifs Muller | newspaper=[[RÚV]] | date=2020-09-15 | access-date=2025-08-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260430120438/https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2020-09-15-byr-islendingur-her-minningar-leifs-muller | archive-date=2026-04-30 | url-status=bot: unknown }}</ref> Faðir Leifs var hinn [[Noregur|norskættaði]] ''Lorentz H. Müller'', sem rak íþróttaverslun að [[Austurstræti]] 17 um miðja [[20. öld]]. Móðir hans hét ''Marie Bertelsen'' og var norsk. Þau bjuggu lengi vel á [[Stýrimannastígur|Stýrimannastíg]] 15.<ref name="vis2000">{{Vísindavefurinn | 498 | Hvaða íþróttaverslun notaði vöruheitið „LH MÜLLER - Reykjavík“? | dags=2000-06-07 | höfundur=ÞV }}</ref> ==Barnæska== Leifur fæddist 3. september 1920 inn í ríka fjölskyldu í Reykjavík. Pabbi hans var af norskum ættum og seldi íþróttabúnað, aðallega skíði. Móðir hans var norsk. Hann gekk í Landakotsskóla<ref name="vis2008">{{Vísindavefurinn |27245 |Hvað getur þú sagt mér um Leif Müller? |dags=2008-10-08 |höfundur=Skúli Sæland }}</ref> og þegar hann var 14 ára komst hann inn í gagnfræðideild í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]]. Eftir það tók hann inntökupróf inn í Verzlunarskóla Íslands en komst ekki inn. Síðan ákvað faðir hans að hann skyldi fara í menntaskóla í Noregi. ==Í Noregi== [[File:Kristian_Augusts_gate_21_rk_162033_IMG_0564.JPG|thumb| right|''Otto Treiders Handelsskole'' í Osló]] Leifur fór til Noregs sumarið 1938<ref name="vis2008" /> þegar hann var 18 ára og gekk í {{ill|Otto Treiders Handelsskole|no}} sem var viðskiptaskóli. Hann fór líka á nokkur námskeið í [[Kaupmannahöfn]].<ref name="vis2008" /> Áður en hann var handtekinn vann hann sem afgreiðslumaður og bjó hjá frænku sinni, Idu Bertelsen sem bjó við Bydøy Allé og bjó í Gabels gate 41 í Osló. Leifur var handtekinn af [[Gestapó]] í Osló árið 1942 eftir að [[Ólafur Pétursson (f. 1919)|Ólafur Pétursson]] sagði til hans, og gert að sök að hafa ætlað að yfirgefa Noreg með ólögmætum hætti.<ref name="frettatiminn2015" /><ref name="vis2008" /><ref name="kikjan2015">{{Cite news |url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/svikinn-i-hendur-nasista |title=Svikinn í hendur nasista |author1=[[Egill Helgason]] |publisher=[[Kiljan (bókmenntaþættir)|Kiljan]] |date=2015-04-16 |access-date=2025-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912231320/https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/svikinn-i-hendur-nasista |archive-date=2025-09-12 |url-status=bot: unknown }} ''Viðtal við Svein, son Leifs.''</ref> Leifur hafði fengið inn í skóla í Svíþjóð og ætlaði að fara þaðan heim til Íslands. <!-- Þarf að bæta við heimild. Hann ætlaði að flýja með samnemanda sínum. Hana grunaði að þau höfðu verið svikin, svo hún fór nokkrum dögum fyrr og slapp. Það er talað um þetta í heimildinni frá Frétímanum. --> ===Møllergaten=== [[File:Møllergata 19 Oslo.jpg|thumb|right|''Møllergata 19'', fyrstu fangabúðirnar sem Leifur var sentur til]] {{ill|Møllergata 19|en||no}} voru fyrstu fangabúðirnar sem Leifur var settur í.<ref name="vis2008" /> Fanganúmer hans þar var 3665.<ref name="fanger.no"/> Hann kom til ''Møllergaten 19'' þann 21. október 1942 þar sem hann var settur í sóðalegan klefa með tveimur öðrum mönnum. Hann var þar í u.þ.b 3 mánuði frá október til janúar. Lífið í fangelsinu var hræðilegt. Hann mátti ekki hafa neitt til dægrastyttingar eins og blöð, bækur eða spil. Hann fékk lítið að borða og hann var lokaður inni í klefanum mest allan tíman þar sem hann hafði ekkert að gera nema að veiða kakkalakka. ===Grinir=== [[File:Grini 1941-43.jpg|thumb|right|''Grini'', aðrar fangabúðir sem Leifur var sentur til]] Hann færðist til {{ill|Grini|en|Grini detention camp|no|Grini fangeleir}} 23. janúar 1943<ref name="vis2008" /> þar sem fanganúmer hans var 6041. Grinir voru allt annað en Møllergata. Hann var látinn vinna allan daginn, svaf í ísköldum skála og fékk næringarlítinn mat svo að hann átti erfitt með að vinna. Þegar hann var búinn að vera í Grini í 1-2 mánuði fékk hann lungnabólgu þegar það átti að færa hann eina ferðina enn en því var frestað vegna óveðurs. ==Sachsenhausen== [[File:Sachsenhausen concentration camp airphoto.jpg|thumb|right|Loftmynd af ''Sachsenhausen'', síðustu fangabúðirnar sem Leifur dvaldi í]] Leifur var fluttur til {{ill|Sachsenhausen|de|KZ Sachsenhausen|en|Sachsenhausen concentration camp|display=yes}} 28. júní 1943. Þegar hann kom þangað var hárið hans rakað af og öll líkamshár. Fanganúmer hans var ''68138'',<ref name="fanger.no"/> og hann var með rauðan þríhyrning sem táknaði að hann var pólitískur fangi.<ref name="heimildin2015" /><ref name="vis2008" /> Hann var heppinn að vera settur í bragga með Norðmönnum af því að Rússarnir, Úkraínumennirnir og Pólverjarnir stálu frá fólki. Hann vann fyrst við skurðgröft en eftir sjúkralegu fékk hann vinnu sem sjúkraliði sem fólst í aðhlynningu á sjúkradeildinni og fékk þar betri mat. Hann fékk oft pakka frá [[Rauði krossinn|Rauða krossinum]] sem eiginlega hélt honum á lífi. Honum var bjargað af Sænska Rauða krossinum í stríðslok.<ref name="vis2008" /> ==Eftir stríð== Eftir stríðið þegar Leifur var kominn heim til Íslands átti hann erfitt með að segja fólki frá hörmungunum sem hann upplifði. Hann skrifaði bókina ''Í fangabúðum nazista'' og talaði ekki um tilfinningar sínar.<ref name="gardar-vidtal-1988">{{Tímarit.is |2552887 |Leifur fyrirgaf aldrei |útgáfudagsetning=10. desember 1988 |blað=[[Dagblaðið Vísir]] |blaðsíða=8 |höfundur=Viðtal við Garðar Sverrisson |skoðað=8. maí 2026}}</ref> Hann breytti líka nafninu sínu frá Müller yfir í Muller til þess að fólk héldi ekki að nafnið væri af þýskum uppruna.<ref name="vis2008"/> Hann giftist Birnu Sveinsdóttur og átti með henni fimm börn, Stefaníu, Björg, Maríu, Leifur og Svein. Hann tók við verslun foreldra sinna eftir andlát föður síns 1952 og stofnaði saumastofu.<ref name="vis2008" /> Leifur dó árið 1988 en átti alltaf erfitt vegna illrar meðferðar í fangabúðunum.<ref name="vis2008" /> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/> </div> {{fd|1920|1988}} [[Flokkur:Íslenskir kaupmenn]] bz45arromdjgtcxvs8wt1gwzt1h7447 0 91844 1964880 1397094 2026-05-30T18:38:06Z Akigka 183 1964880 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Knut Lavard.jpg|thumb|right|Knútur lávarður. [[Freska]] frá miðöldum í kirkjunni í Vigersted í Danmörku.]] '''Knútur lávarður''' (um [[1096]] – [[7. janúar]] [[1131]]) var danskur konungssonur og [[jarl]] og síðar [[hertogi]] af [[Slésvík]] og [[Holtsetaland]]i. Hann var myrtur af [[Magnús sterki|Magnúsi sterka]] sem leit á hann sem keppinaut um dönsku krúnuna. Hann var tekinn í dýrlinga tölu árið 1170.<ref>{{cite web |url= http://www.danmarkskonger.dk/knudlavard.htm |title= Knud Lavard |publisher= Danmarks Konger |access-date= 1 January 2018 |archive-date= 14 January 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180114073649/http://www.danmarkskonger.dk/knudlavard.htm |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url= https://runeberg.org/dbl/11/0047.html |title= Magnus (Nielsen), 1106-1134 |publisher= Dansk biografisk Lexikon |author= Carl Frederik Bricka |access-date= May 1, 2018}}</ref> Knútur var ættfaðir Valdimarsættar (''Valdimarerne'') sem varð konungsætt í Danmörku. Hann var faðir [[Valdimar mikli Knútsson|Valdimars mikla]] og afi [[Valdimar sigursæli|Valdimars sigursæla]].<ref>{{cite web |url= http://danmarkshistorien.dk/perioder/hoejmiddelalderen-ca-1050-1340/valdemarstiden-1157-1241/ |title= Valdemarstiden 1157-1241 |publisher= Aarhus University |access-date= 1 May 2018 |archive-date= 14 March 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120314192633/http://danmarkshistorien.dk/perioder/hoejmiddelalderen-ca-1050-1340/valdemarstiden-1157-1241/ |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.kingsofdenmark.dk/king19.htm |title= Valdemar den Store |publisher= Kings of Denmark.dk |access-date=1 January 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20081021085658/http://www.kingsofdenmark.dk/king19.htm |archive-date= 2008-10-21 |url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.kingsofdenmark.dk/king21.htm |title= Valdemar Sejr |publisher= Kings of Denmark.dk |access-date=1 January 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20081021085714/http://www.kingsofdenmark.dk/king21.htm |archive-date= 2008-10-21 |url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.danmarkskonger.dk/konge21.htm |title= Kong Valdemar Sejr |publisher= Danmarks Konger |access-date=1 May 2018}}</ref> == Ævi == Knútur var eini skilgetni sonur [[Eiríkur góði|Eiríks góða]] Danakonungs og [[Bóthildur Danadrottning|Bóthildar]] drottningar. Faðir hans átti einnig frillubörnin [[Haraldur kesja|Harald kesju]], [[Eiríkur eymuni|Eirík eymuna]] og Ragnhildi, sem varð móðir [[Eiríkur lamb|Eiríks lambs]]. Foreldrar Knúts dóu bæði í [[pílagrímsferð|Jórsalaferð]] árið [[1103]]. Knútur þótti þá of ungur til að taka við ríkjum og varð því [[Níels Danakonungur|Níels]] föðurbróðir hans konungur. Knútur ólst upp hjá [[Hvide-ætt]] á [[Sjáland]]i. Árið [[1115]] gerði Níels föðurbróðir hans hann að jarli af Slésvík og fól honum að berjast gegn ásælni [[Obotrítar|Obotríta]], slavnesks þjóðflokks í Holtsetalandi. Við þetta varð Knúti svo vel ágengt að Obotrítar kusu hann fursta sinn (''knjas'') árið [[1129]]. [[Lóthar 3. keisari|Lóthar 3.]] keisari viðurkenndi yfirráð hans og gerði hann að hertoga af Holtsetalandi.<ref>{{cite web |url= http://wiki.ringstedhistorie.dk/index.php/Knud_Lavard |title= Knud Lavard |publisher= Wiki - Ringstedhistorie |access-date=1 January 2018}}</ref><ref>{{cite web |url= http://heimskringla.no/wiki/A._Ved_hellig_Knuds_lidelse |title= Ved hellig Knuds lidelse |publisher= Heimskringla.no |access-date=1 May 2018}}</ref> Knútur tók sér þá einnig titilinn hertogi af Slésvík. Knútur var vinsæll meðal þegnanna og munu þeir Níels konungur og sonur hans, [[Magnús sterki]], hafa óttast vinsældir hans en þó ekki síður tengsl hans við keisarann. Magnús leit á Knút sem hættulegan keppinaut um ríkiserfðir og í ársbyrjun 1131 bauð hann Knúti á fund í Haraldsted-skógi við [[Ringsted]] og myrti eða lét myrða hann þar 7. janúar. Morðið þótti mikið níðingsverk og var það upphafið á [[borgarastyrjöld]] sem í raun lauk ekki fyrr en [[1157]], þegar [[Valdimar mikli Knútsson|Valdimar]] sonur Knúts varð einn konungur Danmerkur. Valdimar barðist hart fyrir því að fá föður sinn tekinn í [[Dýrlingur|helgra manna]] tölu og tókst það árið [[1170]]. Sagan segir að lind hafi sprottið upp á morðstaðnum og var á henni mikil helgi. [[Kapella]] var reist á staðnum þar sem Knútur var myrtur og var hún fjölsótt af [[pílagrímur|pílagrímum]] allt til [[siðaskiptin|siðaskipta]] en féll þá í gleymsku og fannst ekki aftur fyrr en 1883. Lindin helga hefur ekki fundist. [[Messudagur]] Knúts lávarðs var lengi dánardagur hans, 7. janúar, en þegar jólalok voru flutt aftur um viku á 17. öld var dagurinn færður til 13. janúar.<ref>[http://www.thescandinavianremedy.com/2009/01/today-is-878-years-ago-since-murder-in.html ''Murder at Haraldsted'' (The Scandinavian Remedy)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316230655/http://www.thescandinavianremedy.com/2009/01/today-is-878-years-ago-since-murder-in.html |date=2012-03-16 }}</ref><ref>{{cite web|url =http://www.katolsk.no/biografier/historisk/klavard|title= Den hellige Knut Lavard (~1096-1131)|date= 7 January 2009|publisher = Den katolske kirke |accessdate= May 1, 2018}}</ref> == Fjölskylda == Knútur var giftur [[Ingibjörg af Kænugarði|Ingibjörgu af Kænugarði]], dóttur [[Mstislav 1.|Mstislavs 1.]] og [[Kristín Ingadóttir af Svíþjóð|Kristínar]], dóttur [[Ingi eldri|Inga eldri]] Svíakonungs. Þegar Knútur var myrtur áttu þau þrjár dætur en sjö dögum eftir lát hans fæddi Ingibjörg son sem hún nefndi Valdimar eftir afa sínum. Ein dóttir þeirra Knúts og Ingibjargar var [[Kristín Knútsdóttir|Kristín]], sem giftist [[Magnús blindi|Magnúsi blind]]a Noregskonungi. == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Danskir konungssynir]] [[Flokkur:Dýrlingar]] [[Flokkur:Hertogar af Slésvík]] [[Flokkur:Hertogar af Holtsetalandi]] {{fd|1096|1131}} kz9yr3gciusc586mjq0l1kr2l0xxj2w 1964882 1964880 2026-05-30T18:42:42Z Akigka 183 1964882 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Knut Lavard.jpg|thumb|right|Knútur lávarður. [[Freska]] frá miðöldum í kirkjunni í Vigersted í Danmörku.]] '''Knútur lávarður''' (um [[1096]] – [[7. janúar]] [[1131]]) var danskur konungssonur og [[jarl]] og síðar [[hertogi]] af [[Slésvík]] og [[Holtsetaland]]i. Hann var myrtur af [[Magnús sterki|Magnúsi sterka]] sem leit á hann sem keppinaut um dönsku krúnuna. Hann var tekinn í dýrlinga tölu árið 1170.<ref>{{cite web |url= http://www.danmarkskonger.dk/knudlavard.htm |title= Knud Lavard |publisher= Danmarks Konger |access-date= 1 January 2018 |archive-date= 14 January 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180114073649/http://www.danmarkskonger.dk/knudlavard.htm |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url= https://runeberg.org/dbl/11/0047.html |title= Magnus (Nielsen), 1106-1134 |publisher= Dansk biografisk Lexikon |author= Carl Frederik Bricka |access-date= May 1, 2018}}</ref> Knútur var ættfaðir Valdimarsættar (''Valdimarerne'') sem varð konungsætt í Danmörku. Hann var faðir [[Valdimar mikli Knútsson|Valdimars mikla]] og afi [[Valdimar sigursæli|Valdimars sigursæla]].<ref>{{cite web |url= http://danmarkshistorien.dk/perioder/hoejmiddelalderen-ca-1050-1340/valdemarstiden-1157-1241/ |title= Valdemarstiden 1157-1241 |publisher= Aarhus University |access-date= 1 May 2018 |archive-date= 14 March 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120314192633/http://danmarkshistorien.dk/perioder/hoejmiddelalderen-ca-1050-1340/valdemarstiden-1157-1241/ |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.kingsofdenmark.dk/king19.htm |title= Valdemar den Store |publisher= Kings of Denmark.dk |access-date=1 January 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20081021085658/http://www.kingsofdenmark.dk/king19.htm |archive-date= 2008-10-21 |url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.kingsofdenmark.dk/king21.htm |title= Valdemar Sejr |publisher= Kings of Denmark.dk |access-date=1 January 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20081021085714/http://www.kingsofdenmark.dk/king21.htm |archive-date= 2008-10-21 |url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.danmarkskonger.dk/konge21.htm |title= Kong Valdemar Sejr |publisher= Danmarks Konger |access-date=1 May 2018}}</ref> Hann var verndardýrlingur [[Knútsgildi|Knútsgilda]], samtaka danskra kaupmanna í dönskum bæjum og við strendur Eystrasalts.<ref>{{cite web|url=https://danmarkshistorien.lex.dk/Knud_Lavard,_ca._1096-1131|title=Knud Lavard, ca. 1096-1131|author=Stefan Pajung|date=25. mars 2025|website=Danmarkshistorien.lex.dk}}</ref> == Ævi == Knútur var eini skilgetni sonur [[Eiríkur góði|Eiríks góða]] Danakonungs og [[Bóthildur Danadrottning|Bóthildar]] drottningar. Faðir hans átti einnig frillubörnin [[Haraldur kesja|Harald kesju]], [[Eiríkur eymuni|Eirík eymuna]] og Ragnhildi, sem varð móðir [[Eiríkur lamb|Eiríks lambs]]. Foreldrar Knúts dóu bæði í [[pílagrímsferð|Jórsalaferð]] árið [[1103]]. Knútur þótti þá of ungur til að taka við ríkjum og varð því [[Níels Danakonungur|Níels]] föðurbróðir hans konungur. Knútur ólst upp hjá [[Hvide-ætt]] á [[Sjáland]]i. Árið [[1115]] gerði Níels föðurbróðir hans hann að jarli af Slésvík og fól honum að berjast gegn ásælni [[Obotrítar|Obotríta]], slavnesks þjóðflokks í Holtsetalandi. Við þetta varð Knúti svo vel ágengt að Obotrítar kusu hann fursta sinn (''knjas'') árið [[1129]]. [[Lóthar 3. keisari|Lóthar 3.]] keisari viðurkenndi yfirráð hans og gerði hann að hertoga af Holtsetalandi.<ref>{{cite web |url= http://wiki.ringstedhistorie.dk/index.php/Knud_Lavard |title= Knud Lavard |publisher= Wiki - Ringstedhistorie |access-date=1 January 2018}}</ref><ref>{{cite web |url= http://heimskringla.no/wiki/A._Ved_hellig_Knuds_lidelse |title= Ved hellig Knuds lidelse |publisher= Heimskringla.no |access-date=1 May 2018}}</ref> Knútur tók sér þá einnig titilinn hertogi af Slésvík. Knútur var vinsæll meðal þegnanna og munu þeir Níels konungur og sonur hans, [[Magnús sterki]], hafa óttast vinsældir hans en þó ekki síður tengsl hans við keisarann. Magnús leit á Knút sem hættulegan keppinaut um ríkiserfðir og í ársbyrjun 1131 bauð hann Knúti á fund í Haraldsted-skógi við [[Ringsted]] og myrti eða lét myrða hann þar 7. janúar. Morðið þótti mikið níðingsverk og var það upphafið á [[borgarastyrjöld]] sem í raun lauk ekki fyrr en [[1157]], þegar [[Valdimar mikli Knútsson|Valdimar]] sonur Knúts varð einn konungur Danmerkur. Valdimar barðist hart fyrir því að fá föður sinn tekinn í [[Dýrlingur|helgra manna]] tölu og tókst það árið [[1170]]. Sagan segir að lind hafi sprottið upp á morðstaðnum og var á henni mikil helgi. [[Kapella]] var reist á staðnum þar sem Knútur var myrtur og var hún fjölsótt af [[pílagrímur|pílagrímum]] allt til [[siðaskiptin|siðaskipta]] en féll þá í gleymsku og fannst ekki aftur fyrr en 1883. Lindin helga hefur ekki fundist. [[Messudagur]] Knúts lávarðs var lengi dánardagur hans, 7. janúar, en þegar jólalok voru flutt aftur um viku á 17. öld var dagurinn færður til 13. janúar.<ref>[http://www.thescandinavianremedy.com/2009/01/today-is-878-years-ago-since-murder-in.html ''Murder at Haraldsted'' (The Scandinavian Remedy)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316230655/http://www.thescandinavianremedy.com/2009/01/today-is-878-years-ago-since-murder-in.html |date=2012-03-16 }}</ref><ref>{{cite web|url =http://www.katolsk.no/biografier/historisk/klavard|title= Den hellige Knut Lavard (~1096-1131)|date= 7 January 2009|publisher = Den katolske kirke |accessdate= May 1, 2018}}</ref> == Fjölskylda == Knútur var giftur [[Ingibjörg af Kænugarði|Ingibjörgu af Kænugarði]], dóttur [[Mstislav 1.|Mstislavs 1.]] og [[Kristín Ingadóttir af Svíþjóð|Kristínar]], dóttur [[Ingi eldri|Inga eldri]] Svíakonungs. Þegar Knútur var myrtur áttu þau þrjár dætur en sjö dögum eftir lát hans fæddi Ingibjörg son sem hún nefndi Valdimar eftir afa sínum. Ein dóttir þeirra Knúts og Ingibjargar var [[Kristín Knútsdóttir|Kristín]], sem giftist [[Magnús blindi|Magnúsi blind]]a Noregskonungi. == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Danskir konungssynir]] [[Flokkur:Dýrlingar]] [[Flokkur:Hertogar af Slésvík]] [[Flokkur:Hertogar af Holtsetalandi]] {{fd|1096|1131}} qhvo667dxlpv4kau7qe8cj9eyxsbpxt 1964883 1964882 2026-05-30T18:43:24Z Akigka 183 /* Ævi */ 1964883 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Knut Lavard.jpg|thumb|right|Knútur lávarður. [[Freska]] frá miðöldum í kirkjunni í Vigersted í Danmörku.]] '''Knútur lávarður''' (um [[1096]] – [[7. janúar]] [[1131]]) var danskur konungssonur og [[jarl]] og síðar [[hertogi]] af [[Slésvík]] og [[Holtsetaland]]i. Hann var myrtur af [[Magnús sterki|Magnúsi sterka]] sem leit á hann sem keppinaut um dönsku krúnuna. Hann var tekinn í dýrlinga tölu árið 1170.<ref>{{cite web |url= http://www.danmarkskonger.dk/knudlavard.htm |title= Knud Lavard |publisher= Danmarks Konger |access-date= 1 January 2018 |archive-date= 14 January 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180114073649/http://www.danmarkskonger.dk/knudlavard.htm |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url= https://runeberg.org/dbl/11/0047.html |title= Magnus (Nielsen), 1106-1134 |publisher= Dansk biografisk Lexikon |author= Carl Frederik Bricka |access-date= May 1, 2018}}</ref> Knútur var ættfaðir Valdimarsættar (''Valdimarerne'') sem varð konungsætt í Danmörku. Hann var faðir [[Valdimar mikli Knútsson|Valdimars mikla]] og afi [[Valdimar sigursæli|Valdimars sigursæla]].<ref>{{cite web |url= http://danmarkshistorien.dk/perioder/hoejmiddelalderen-ca-1050-1340/valdemarstiden-1157-1241/ |title= Valdemarstiden 1157-1241 |publisher= Aarhus University |access-date= 1 May 2018 |archive-date= 14 March 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120314192633/http://danmarkshistorien.dk/perioder/hoejmiddelalderen-ca-1050-1340/valdemarstiden-1157-1241/ |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.kingsofdenmark.dk/king19.htm |title= Valdemar den Store |publisher= Kings of Denmark.dk |access-date=1 January 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20081021085658/http://www.kingsofdenmark.dk/king19.htm |archive-date= 2008-10-21 |url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.kingsofdenmark.dk/king21.htm |title= Valdemar Sejr |publisher= Kings of Denmark.dk |access-date=1 January 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20081021085714/http://www.kingsofdenmark.dk/king21.htm |archive-date= 2008-10-21 |url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.danmarkskonger.dk/konge21.htm |title= Kong Valdemar Sejr |publisher= Danmarks Konger |access-date=1 May 2018}}</ref> Hann var verndardýrlingur [[Knútsgildi|Knútsgilda]], samtaka danskra kaupmanna í dönskum bæjum og við strendur Eystrasalts.<ref>{{cite web|url=https://danmarkshistorien.lex.dk/Knud_Lavard,_ca._1096-1131|title=Knud Lavard, ca. 1096-1131|author=Stefan Pajung|date=25. mars 2025|website=Danmarkshistorien.lex.dk}}</ref> == Ævi == Knútur var eini skilgetni sonur [[Eiríkur góði|Eiríks góða]] Danakonungs og [[Bóthildur Danadrottning|Bóthildar]] drottningar. Faðir hans átti einnig frillubörnin [[Haraldur kesja|Harald kesju]], [[Eiríkur eymuni|Eirík eymuna]] og Ragnhildi, sem varð móðir [[Eiríkur lamb|Eiríks lambs]]. Foreldrar Knúts dóu bæði í [[pílagrímsferð|Jórsalaferð]] árið [[1103]]. Knútur þótti þá of ungur til að taka við ríkjum og varð því [[Níels Danakonungur|Níels]] föðurbróðir hans konungur. Knútur ólst upp hjá [[Hvide-ætt]] á [[Sjáland]]i. Árið [[1115]] gerði Níels föðurbróðir hans hann að jarli af Slésvík og fól honum að berjast gegn ásælni [[Obotrítar|Obotríta]], slavnesks þjóðflokks í Holtsetalandi. Við þetta varð Knúti svo vel ágengt að Obotrítar kusu hann fursta sinn (''knjas'') árið [[1129]]. [[Lóthar 3. keisari|Lóthar 3.]] keisari viðurkenndi yfirráð hans og gerði hann að hertoga af Holtsetalandi.<ref>{{cite web |url= http://wiki.ringstedhistorie.dk/index.php/Knud_Lavard |title= Knud Lavard |publisher= Wiki - Ringstedhistorie |access-date=1 January 2018}}</ref><ref>{{cite web |url= http://heimskringla.no/wiki/A._Ved_hellig_Knuds_lidelse |title= Ved hellig Knuds lidelse |publisher= Heimskringla.no |access-date=1 May 2018}}</ref> Knútur tók sér þá einnig titilinn hertogi af Slésvík. Knútur var vinsæll meðal þegnanna og munu þeir Níels konungur og sonur hans, [[Magnús sterki]], hafa óttast vinsældir hans en þó ekki síður tengsl hans við keisarann. Magnús leit á Knút sem hættulegan keppinaut um ríkiserfðir og í ársbyrjun 1131 bauð hann Knúti á fund í Haraldsted-skógi við [[Ringsted]] og myrti eða lét myrða hann þar 7. janúar. Morðið þótti mikið níðingsverk og var upphafið á [[borgarastyrjöld]] sem í raun lauk ekki fyrr en [[1157]], þegar [[Valdimar mikli Knútsson|Valdimar]] sonur Knúts varð einn konungur Danmerkur. Valdimar barðist hart fyrir því að fá föður sinn tekinn í [[Dýrlingur|helgra manna]] tölu og tókst það árið [[1170]]. Sagan segir að lind hafi sprottið upp á morðstaðnum og var á henni mikil helgi. [[Kapella]] var reist á staðnum þar sem Knútur var myrtur og var hún fjölsótt af [[pílagrímur|pílagrímum]] allt til [[siðaskiptin|siðaskipta]] en féll þá í gleymsku og fannst ekki aftur fyrr en 1883. Lindin helga hefur ekki fundist. [[Messudagur]] Knúts lávarðs var lengi dánardagur hans, 7. janúar, en þegar jólalok voru flutt aftur um viku á 17. öld var dagurinn færður til 13. janúar.<ref>[http://www.thescandinavianremedy.com/2009/01/today-is-878-years-ago-since-murder-in.html ''Murder at Haraldsted'' (The Scandinavian Remedy)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316230655/http://www.thescandinavianremedy.com/2009/01/today-is-878-years-ago-since-murder-in.html |date=2012-03-16 }}</ref><ref>{{cite web|url =http://www.katolsk.no/biografier/historisk/klavard|title= Den hellige Knut Lavard (~1096-1131)|date= 7 January 2009|publisher = Den katolske kirke |accessdate= May 1, 2018}}</ref> == Fjölskylda == Knútur var giftur [[Ingibjörg af Kænugarði|Ingibjörgu af Kænugarði]], dóttur [[Mstislav 1.|Mstislavs 1.]] og [[Kristín Ingadóttir af Svíþjóð|Kristínar]], dóttur [[Ingi eldri|Inga eldri]] Svíakonungs. Þegar Knútur var myrtur áttu þau þrjár dætur en sjö dögum eftir lát hans fæddi Ingibjörg son sem hún nefndi Valdimar eftir afa sínum. Ein dóttir þeirra Knúts og Ingibjargar var [[Kristín Knútsdóttir|Kristín]], sem giftist [[Magnús blindi|Magnúsi blind]]a Noregskonungi. == Heimildir == {{reflist}} [[Flokkur:Danskir konungssynir]] [[Flokkur:Dýrlingar]] [[Flokkur:Hertogar af Slésvík]] [[Flokkur:Hertogar af Holtsetalandi]] {{fd|1096|1131}} 4c90hy7c930758h63eygb6wcfwpiefo 14 102139 1964921 1400470 2026-05-31T07:23:35Z MyraMidnight 41218 Bæti flokknum bardagaíþróttir 1964921 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Einstaklingsíþróttir]] [[Flokkur:Keppnisíþróttir]] [[Flokkur:Bardagaíþróttir]] qyjf42v51m1gtca0qp3o1al6af98iud 1964922 1964921 2026-05-31T07:38:21Z MyraMidnight 41218 Bætti fyrrum ólympíugrein þar sem þetta var árið 2020 einn af flokkunum 1964922 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Einstaklingsíþróttir]] [[Flokkur:Keppnisíþróttir]] [[Flokkur:Bardagaíþróttir]] [[Flokkur:Fyrrum Ólympíugreinar]] lv3j9oipywn8okxz9jcnjkxp4meqqku 0 118860 1964854 1433947 2026-05-30T13:18:28Z Akigka 183 1964854 wikitext text/x-wiki '''John Robert Fowles''' ([[31. mars]] [[1927]] – [[5. nóvember]] [[2005]]) var [[Bretland|breskur]] [[rithöfundur]] sem er kenndur við breytinguna frá [[módernismi|módernisma]] til [[póstmódernismi|póstmódernisma]]. Hann var undir áhrifum frá frönsku rithöfundunum [[Jean-Paul Sartre]] og [[Albert Camus]].<ref>{{cite book|author=Aubrey, James R.|year=1991|title=John Fowles: A Reference Companion|publisher=Greenwood Press|isbn=0-313-26399-X}}</ref> Fyrsta skáldsaga hans er ''Safnarinn'' frá 1963. [[Safnarinn (kvikmynd)|Leikin kvikmynd]] var gerð eftir henni árið 1965. Þekktustu verk Fowles eru ''The Magus'' (1965) sem varð metsölubók á 7. áratugnum, og ''Ástkona franska lautinantsins'' (1969), ástarsaga sem gerist á Viktoríutímabilinu. [[Ástkona franska lautinantsins (kvikmynd)|Samnefnd kvikmynd]] var gerð eftir síðarnefndu bókinni árið 1981 með handrit eftir [[Harold Pinter]], og [[Meryl Streep]] og [[Jeremy Irons]] í aðalhlutverkum. Árið 2008 útnefndi breska dagblaðið ''[[The Times]]'' Fowles sem einn af 50 mestu rithöfundum Breta eftir 1945.<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511204023/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3127837.ece|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3127837.ece|title=The 50 greatest British writers since 1945|website=The Times|date=5 January 2008|access-date=19 February 2010|archive-date=11.5.2008}}</ref> Tvær bækur eftir John Fowles hafa verið þýddar á íslensku: ''Ástkona franska lautinantsins'' (''The French Lieutenant's Woman'') 1985 og ''Safnarinn'' (''The Collector'') 1991. == Tilvísanir == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Fowls, John}} [[Flokkur:Breskir rithöfundar]] {{fd|1927|2005}} {{stubbur|bókmenntir}} q7k88k4akmu3wh82c0db9vy8nfs54d1 0 122286 1964915 1964215 2026-05-31T02:09:20Z Stillbusy 42433 1964915 wikitext text/x-wiki Skólahreysti er árleg krafta- og úthaldskeppni grunnskóla á Íslandi. Markmið keppninar er að hvetja börn til almennrar hreyfingar og að taka þátt í íþróttum þar sem þau vinna að mestu leyti með eigin líkama í þrautum. {{tilvitnun2| Skólahreysti er vettvangur pilta og stúlkna þar sem framtak einstaklingsins og samheldni liðsheildar skilar árangri í heilbrigðri íþrótt byggðri á gildum almennrar íþróttakennslu. Skólahreysti snýst ekki um að sigra eða vera bestur. Skólahreysti snýst um að þroska andlegt og líkamlegt atgervi samhliða því að efla félagsleg samskipti kennara, nemenda og foreldra.|Gildi Skólahreysti<ref>[https://timarit.is/page/7066794?iabr=on#page/n23/mode/1up ''Gildi Skólahreysti''], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019, bls. 8</ref>}} ==Keppnisfyrirkomulag Skólahreysti== Skólahreysti er liðakeppni. Hver grunnskóli sem tekur þátt sendir eitt keppnislið skipað tveimur drengjum og tveimur stúlkum úr 9. eða 10. bekk (má vera úr 8. bekk ef sótt er um undanþágu). Keppnisþrautir eru fimm: upphífingar, armbeygjur, dýfur, hreystigreip (að hanga eins lengi á slá og mögulegt er) og hraðaþraut (fara eins hratt og hægt er yfir keppnisbraut þar sem þarf að hlaupa í dekkjum, handlanga sig áfram í stiga og á röri, klifra yfir fimm metra háan turn, skríða undir net, bera sekki, vippa gúmmíkúlu upp á kassa, sippa, lesa sig upp kaðal og setjast að lokum inn í bíl)<ref>[https://timarit.is/page/6011904?iabr=on#page/n6/mode/2up ''Skólahreysti''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 6–7</ref>. Annar strákurinn úr hverju liði keppir í upphífingum og dýfum, og önnur stelpan keppir í armbeygjum og hreystigreip. Svo keppa hinn strákurinn og hin stelpan úr liðinu saman í hraðaþraut. Það lið sem fær flest samanlögð stig úr þessum fimm keppnisgreinum stendur uppi sem sigurvegari. Þar sem margir grunnskólar frá öllu landinu taka þátt í Skólahreysti þurfa þeir að fara í gegnum niðurskurð í forkeppnum áður en bestu skólarnir mæta í úrslitakeppni.<ref>[https://timarit.is/page/3888189?iabr=on#page/n73/mode/1up ''Dustar rykið af Tarzan-leiknum''], Fréttablaðið, 5. mars 2006, bls. 38</ref><ref>[https://timarit.is/page/3624212?iabr=on#page/n29/mode/1up ''Kemur krökkum á góða hreyfingu''], 24 stundir, 24. janúar 2008, bls. 30</ref><ref>[https://timarit.is/page/4223991?iabr=on#page/n21/mode/2up ''Skólahreysti – stærri en nokkru sinni fyrr''], Skinfaxi, 1. febrúar 2008, bls. 22–23</ref><ref name=grein-mbl_2011-03-01_bls.-6>[https://timarit.is/page/5355448?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Hvað er Skólahreysti?''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 1. mars 2011, bls. 6</ref> ==Úrslit== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 30px;" | ! style="width: 210px;" | Skóli ! style="width: 50px;" | Stig ! style="width: 100px;" | Dagsetning ! Athugasemdir og heimildir |- | rowspan="3" | 1 | style="background:gold;" | '''[[Álfhólsskóli|<span style="color:Purple;">Hjallaskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''71,0''' | rowspan="3" | 29. apríl '''2005''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Þá hét þessi keppni ekki „Skólahreysti“ heldur „Grunnskólamót UMSK í fitness“. Sex grunnskólar frá sambandssvæðinu [[Ungmennasamband Kjalarnesþings |UMSK]] tóku þátt. Þetta mót var haldið í íþróttahúsi að Varmá í Mosfellsbæ.<ref>{{Cite web|url=https://umsk.is/wp-content/uploads/2021/09/2005.pdf |title=Skýrsla 82. ársþings Ungmennasambands Kjalarnesþings |last1=Friðríksson |first1=Valdimar Leó |last2=Hilmarsson |first2=Birgir Ari |page=14 |date=2006-02-09 |website=umsk.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo/?fbid=424512874301&set=a.424512799301 Facebook síða – Skólahreysti, 31. ágúst 2010]</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=10158386405304302&set=pcb.10158386417149302 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2021]</ref><ref name=Annie_Mist>[https://www.facebook.com/skolahreysti/videos/819679498983836/ Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2021]</ref><br/>Sigurvegarinn Hjallaskóli sameinaðist Digranesskóla 2010 og heitir síðan „Álfhólsskóli“.<ref>[https://timarit.is/page/5324453?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Gengu fylktu liði í nýjan Álfhólsskóla''], Morgunblaðið, 9. júní 2010, bls. 6</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Varmárskóli|<span style="color:Purple;">Varmárskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''64,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Smáraskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''61,5''' |- | rowspan="3" | 2 | style="background:gold;" | '''[[Salaskóli|<span style="color:Purple;">Salaskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''59,0''' | rowspan="3" | 2. apríl '''2006''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 42 skólar af höfuðborgasvæðinu tóku þátt. Þá fór þessi keppni í fyrsta skipti fram undir nafninu „Skólahreysti“. Það var líka í fyrsta skipti að þátttakendurnir þurftu að fara í gegnum niðurskurð í undanúrslitum. Tíu skólar kepptu svo í úrslitakeppni í [[Laugardalshöll]].<ref>[https://timarit.is/page/3890295?iabr=on#page/n74/mode/1up ''Salaskóli stóð uppi sem sigurvegari''], Fréttablaðið, 3.apríl 2006, bls. 31</ref><ref>[https://timarit.is/page/4127067?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Hraustir unglingar sem gefa ekkert eftir''], Morgunblaðið, 3.apríl 2006, bls. 2</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/366122880089694 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Hlíðaskóli|<span style="color:Purple;">Hlíðaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''55,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 3 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''56,5''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2007''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Í fyrsta skipti voru líka skólar utan höfuðborgarsvæðisins með. 96 grunnskólar tóku þátt í forkeppnum. Úrslit með tíu grunnskólum voru í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/5890383?iabr=on#page/n27/mode/1up ''Lófatölvustríð og skólahreysti''], DV, 26. apríl 2007, bls. 28</ref><ref>[https://timarit.is/page/4159729?iabr=on#page/n55/mode/1up ''Lindaskóli sigurvegari''], Morgunblaðið, 27. apríl 2007, bls. 1 (Í þessari mbl-grein er villa sem var leiðrétt daginn eftir: [https://timarit.is/page/4159822?iabr=on#page/n44/mode/1up ''Salaskóli vann í fyrra''], Morgunblaðið, 28. apríl 2007, bls. 45)</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/361824390530848 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Hagaskóli|<span style="color:Purple;">Hagaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''41,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Breiðholtsskóli|<span style="color:Purple;">Breiðholtsskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''38,5''' |- | rowspan="3" | 4 | style="background:gold;" | '''Hagaskóli''' | style="background:gold;" | '''53,0''' | rowspan="3" | 17. apríl '''2008''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 106 skólar tóku þátt. Úrslit með tíu grunnskólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/4188059?iabr=on#page/n42/mode/1up ''Hagaskóli vann Skólahreysti''], Morgunblaðið, 18. apríl 2008, bls. 43</ref><ref>[https://timarit.is/page/6317399?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Hagaskóli vann Skólahreysti 2008''], Vesturbæjarblaðið, 1. maí 2008, bls. 6</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/298725803537978 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref><br/>Grunnskóli Siglufjarðar í bronssætinu hér sameinaðist Grunnskóla Ólafsfjarðar árið 2010 og heitir síðan „Grunnskóli Fjallabyggðar“.<ref>[https://timarit.is/page/5350352?iabr=on#page/n11/mode/1up ''Veðurfar og mannlíf gott í Siglufirði''], Morgunblaðið, 4. janúar 2011, bls. 12</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''50,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Grunnskóli Siglufjarðar''' | style="background:#cd7f32;" | '''40,5''' |- | rowspan="3" | 5 | style="background:gold;" | '''[[Heiðarskóli|<span style="color:Purple;">Heiðarskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''55,0''' | rowspan="3" | 30. apríl '''2009''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 117 grunnskólar tóku þátt í forkeppnum. Svo kepptu tólf skólar til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/skolahreysti/2009/02/12/500_keppa_i_skolahreysti/ |title=500 keppa í skólahreysti |date=2009-02-12 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2009/04/30/heidarskoli_vann_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli vann skólahreysti |date=2009-04-30 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/4205343?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Lið Heiðarskóla hraustast allra''], Fréttablaðið, 1. maí 2009, bls. 1</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/189122591208858 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | ''' [[Foldaskóli|<span style="color:Purple;">Foldaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''46,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Háteigsskóli|<span style="color:Purple;">Háteigsskóli</span>]] ''' | style="background:#cd7f32;" | '''45,5''' |- | rowspan="3" | 6 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''67,0 | rowspan="3" | 29. apríl '''2010''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 120 skólar skráðu sig til leiks. Úrslitakeppni með tölf grunnskólum fór fram í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/skolahreysti-ad-hefjast |title=Skólahreysti að hefjast |date=2010-02-23 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/5304664?iabr=on#page/n9/mode/1up ''Ótrúlegt hvað þau leggja mikið á sig''], Monitor, 29. apríl 2010, bls. 10</ref><ref>[https://timarit.is/page/5320479?iabr=on#page/n47/mode/1up ''Liðugir í Lindaskóla unnu''], Morgunblaðið, 30. apríl 2010, bls. 1</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02q44Gx9GVogUtrxi9EiqyuopUKJBLmCPvHPiMgK2XapnKVrs4z9aQGfKmuLvLLe4Fl Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2010]</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=10150720957424302&set=a.10150697467649302 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''53,0 |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Lágafellsskóli|<span style="color:Purple;">Lágafellsskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,5''' |- | rowspan="3" | 7 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 28. apríl '''2011''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum fór fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/5368207?iabr=on#page/n3/mode/1up ''Munaði einu stigi''], Morgunblaðið, 30. apríl 2011, bls. 4</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/159880817472226 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''59,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Grunnskólinn á Ísafirði|<span style="color:Purple;">Grunnskólinn á Ísafirði</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''51,0''' |- | rowspan="3" | 8 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''62,0''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2012''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 130 grunnskólar tóku þátt. Tólf þeirra kepptu svo til úrslita í Laugardalshöll.<ref name=ruv-2012-04-26>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti-0 |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2012-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/04/26/holtaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2012-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/6015667?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Gull til Holtaskóla – silfur til Heiðarskóla''], Morgunblaðið, 27. apríl 2012, bls. 2</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''58,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Hagaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''43,0''' |- | rowspan="3" | 9 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''53,5''' | rowspan="3" | 2. maí '''2013''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 120 grunnskólar tóku þátt. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/6046965?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Nemendur Holtaskóla sigruðu þriðja árið í röð''], Morgunblaðið, 3. maí 2013, bls. 1</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2013-05-02 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Breiðholtsskóli''' | style="background:silver;" | '''50,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,0''' |- | rowspan="3" | 10 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''56,0''' | rowspan="3" | 16. maí '''2014''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 110 grunnskólar tóku þátt. Tólf skólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/heidarskoli-skolahreystimeistari-2014 |title=Heiðarskóli Skólahreystimeistari 2014 |date=2014-05-16 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/6076943?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Sigurgleði keppenda úr Heiðarskóla''], Morgunblaðið, 17. maí 2014, bls. 1</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''51,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Seljaskóli|<span style="color:Purple;">Seljaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,5''' |- | rowspan="3" | 11 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''58,5''' | rowspan="3" | 22. apríl '''2015''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf grunnskólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-skolahreystimeistari-2015 |title=Holtaskóli Skólahreystimeistari 2015 |last=Gunnarsdóttir |first=Elín Heiður |date=2015-04-22 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Uac4g80vQ7o |title=Skólahreysti 2015 Allt Saman |date=2015-04-24 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/Uploads/Images/Skolahreysti/2015/2015-urslit/index.html?fbclid=IwY2xjawKWA5JleHRuA2FlbQIxMQABHj2hPnVEaaMI_iy69Nv4v3D0j1m4ZTd9I-QkswcBpmXlRCAe9K0ecq2L_3IB_aem_OxeGziemi7EmWZGCcoAKbw#Skolahreysti-urslit-keppni-283.jpg |title=Úrslit í Skólahreysti 2015 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Réttarholtsskóli|<span style="color:Purple;">Réttarholtsskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''51,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 12 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''63,5''' | rowspan="3" | 20. apríl '''2016''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 108 skólar tóku þátt. Tólf skólar voru í úrslitum í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/6764917?iabr=on#page/n31/mode/1up ''Úrslitastundin nálgast''], Morgunblaðið, 17. apríl 2016, bls. 32</ref><ref name=youtube-2016-04-21>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pXQBeinNPAI |title=Skólahreysti 2016 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2016-04-21 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/04/20/holtaskoli_vann_skolahreysti/ |title=Holtaskóli vann Skólahreysti |date=2016-04-20 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti-1 |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |last=Jósepsson |first=Ævar Örn |date=2016-04-21 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Síðuskóli''' | style="background:silver;" | '''55,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Stóru-Vogaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,5''' |- | rowspan="3" | 13 | style="background:gold;" | '''Síðuskóli''' | style="background:gold;" | '''59,0''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2017''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Þetta var í fyrsta skipti sem skóli utan Reykjaness og höfuðborgarsvæðisins vinnur í keppninni. 95 grunnskólar tóku þátt. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GiPevutmcjA |title=Skólahreysti 2017 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2017-04-28 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/04/26/siduskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Síðuskóli sigraði í Skólahreysti |date=2017-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/sjadu-otrulegt-islandsmet-siduskola |title=Sjáðu ótrúlegt Íslandsmet Síðuskóla |last=Harðarson |first=Haukur |date=2017-04-27 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''52,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Laugalækjarskóli|<span style="color:Purple;">Laugalækjarskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''47,5''' |- | rowspan="3" | 14 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 2. maí '''2018''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf lið voru í úrslitakeppni í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yMnBVZQpuAc |title=Skólahreysti 2018 Þættir og Úrslit Allt Saman |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/02/heidarskoli_sigurvegari_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli sigurvegari Skólahreysti |date=2018-05-02 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/02/stemning_a_urslitakvoldi_skolahreysti_myndir/ |title=Stemning á úrslitakvöldi Skólahreysti (Myndir) |date=2018-05-02 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2018/05/03/heidarskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti |title=Heiðarskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti |date=2018-05-03 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''48,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Grunnskólinn Hellu''' | style="background:#cd7f32;" | '''47,5''' |- | rowspan="3" | 15 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''56,0''' | rowspan="3" | 8. maí '''2019''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf grunnskólar tóku þátt í úrslitakeppni í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BbmBVeCA2ic |title=Skólahreysti 2019 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2019-05-10 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/urslit-skolahreysti-i-laugardalsholl-i-kvold |title=Úrslit Skólahreysti í Laugardalshöll í kvöld |last=Arnarsdóttir |first=Kristjana |date=2019-05-08 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nyr.ruv.is/frettir/ithrottir/lindaskoli-vann-skolahreysti |title=Lindaskóli vann Skólahreysti |last=Eiríksson |first=Valur Páll |date=2019-05-08 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=mbl-2019-05-08>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/05/08/lindaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Lindaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2019-05-08 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/202051701d/linda-skoli-stod-uppi-sem-sigur-vegari-i-skola-hreysti |title=Lindaskóli stóð uppi sem sigurvegari í Skólahreysti |last=Hilmarsdóttir |first=Sunna Kristín |date=2019-05-09 |website=visir.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2019/05/09/lindaskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti |title=Lindaskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti |date=2019-05-09 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''55,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''53,0''' |- | rowspan="3" | 16 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''43,0''' | rowspan="3" | 30. maí '''2020''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Vegna [[Covid-19 faraldurinn|kórónufaraldursins]] voru riðlarnir í undanúrslitum blandaðir, ekki landsbyggðaskiptir eins og í árunum á undan. Það voru engir áhorfendur þegar átta skólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/smartland/fjolskyldan/2020/05/26/skolahreysti_keyrt_i_gegn_a_thremur_dogum/ |title=Skólahreysti keyrt í gegn á þremur dögum |date=2020-05-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/05/30/lindaskoli_sigradi_i_skolahreysti_annad_arid_i_rod/ |title=Lindaskóli sigraði í Skólahreysti annað árið í röð |date=2020-05-30 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2020-05-30-lindaskoli-vann-skolahreysti-annad-arid-i-rod |title=Lindaskóli vann Skólahreysti annað árið í röð |last=Eiríksson |first=Valur Páll |date=2020-05-30 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2020-06-02>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2020/06/02/lindaskoli-vardi-titillin-i-skolahreysti4 |title=Lindaskóli varði titilinn í Skólahreysti |date=2020-06-02 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V37HbI5_HxY |title=Skólahreysti 2020 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2020-06-03 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''37,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Árbæjarskóli|<span style="color:Purple;">Árbæjarskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''32,0''' |- | rowspan="3" | 17 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''64,0''' | rowspan="3" | 29. maí '''2021''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Vegna kórónufaraldursins voru áhorfendur ekki leyfðir þegar tólf grunnskólar kepptu til úrslita í íþróttamiðstöð Mýrin í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/05/29/heidarskoli_sigradi_med_halfu_stigi/ |title=Heiðarskóli sigraði með hálfu stigi |date=2021-05-29 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2021-06-01>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2021/06/01/heidarskoli-vann-aesispennandi-urslitakeppni-skolahreysti-2021 |title=Heiðarskóli vann æsispennandi úrslitakeppni Skólahreysti 2021 |date=2021-06-01 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=youtube-2021-07-11>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=T-HrNzhOuWs |title=Skólahreysti 2021 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2021-07-11 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''63,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Flóaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''55,0''' |- | rowspan="3" | 18 | style="background:gold;" | '''Flóaskóli''' | style="background:gold;" | '''61,5''' | rowspan="3" | 21. maí '''2022''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum fór fram í Mýrinni í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2022/05/21/floaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Flóaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2022-05-21 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mO5NNZvt0i4 |title=Skólahreysti 2022 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2022-05-22 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2022/05/23/floaskoli-sigradi-i-skolahreysti-2022 |title=Flóaskóli sigraði í Skólahreysti 2022 |date=2022-05-23 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0iTVhteyEzqsaJjdbuGNyxGbvLw4DWpz6wCP5npfWzKZRJEG5jam6r59WVKxqdKYYl Facebook síða – Skólahreysti, 21. maí 2022]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Hraunvallaskóli''' | style="background:silver;" | '''58,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Holtaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''54,5''' |- | rowspan="3" | 19 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''67,0''' | rowspan="3" | 20. maí '''2023''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitin með tólf grunnskólum fóru fram í Laugardalshöll. <ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0zNyZTBNPT77vwHrP9XHgavAUoamYEfng72JjxBoBga2RPxsR4dgB5XEoaoun1oUEl Facebook síða – Skólahreysti, 20. maí 2023]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2023/05/21/heidarskoli_vann_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli vann Skólahreysti |date=2023-05-21 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_R7bwgytBtg |title=Skólahreysti 2023 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2023-05-28 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''50,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Garðaskóli|<span style="color:Purple;">Garðaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''42,0''' |- | rowspan="3" | 20 | style="background:gold;" | '''Flóaskóli''' | style="background:gold;" | '''57,5''' | rowspan="3" | 25. maí '''2024''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum var í Mýrinni í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/05/26/floaskoli_vann_skolahreysti/ |title=Flóaskóli vann Skólahreysti |date=2024-05-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2024/05/27/lid-floaskola-er-sigurvegari-skolahreysti-2024 |title=Lið Flóaskóla er sigurvegari Skólahreysti 2024 |date=2024-05-27 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vPlfBJdu2UE |title=Skólahreysti 2024 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2024-07-15 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''57,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Laugalandsskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,0''' |- | rowspan="3" | 21 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''58,0''' | rowspan="3" | 24. maí '''2025''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf skólar kepptu í úrslitakeppni í Íþróttahúsinu Varmá í Mosfellsbæ.<br/>Í beinni sjónvarpsútsendingu af keppninni urðu þau mistök að Flóaskóli endaði í 6. sæti þegar stigin úr hraðaþraut voru ekki rétt talin fyrir verðlaunaafhendingu. Það var leiðrétt eftir á þannig að Flóaskóli endaði í 3. sæti sem var svo staðfest á Facebook síðu Skólahreysti.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36093/ao6mmp |title=Skólahreysti Úrslit |date=2025-05-24 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2025-05-25>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2025/05/26/holtaskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti-2025 |title=Holtaskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti 2025 |date=2025-05-26 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-27}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=1113048364189675&set=pcb.1113049024189609&locale=is_IS Facebook síða – Skólahreysti, 25. maí 2025]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Langholtsskóli|<span style="color:Purple;">Langholtsskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''56,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Flóaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 22 | style="background:gold;" | '''Grunnskóli Húnaþings vestra''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 23. maí '''2026''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 81 grunnskóli tók þátt í heild. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í íþróttahöllinni að Varmá.<ref name=úrslit_2026>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36094/ao70f8 |title=Skólahreysti – Úrslit |date=2026-05-23 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-23-grunnskoli-hunathings-vestra-sigradi-i-skolahreysti-476297 |title=Grunnskóli Húnaþings vestra sigraði í Skólahreysti |last1=Friðriksdóttir |first1=Brynja Dögg |last2= Hjartardóttir |first2=Sigrún Björk |date=2026-05-23 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref><ref name=lb-2026-05-26>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2026/05/26/grunnskoli-hunathings-vestra-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti-2026 |title=Grunnskóli Húnaþings vestra bar sigur úr býtum í Skólahreysti 2026 |date=2026-05-26 |website=landsbankinn.is |access-date=2026-05-31}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''54,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Víðistaðaskóli|<span style="color:Purple;">Víðistaðaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''54,0''' |} ==Skólahreystimet== (Staða: 2026) {| class="wikitable" style="text-align: center;" |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#FFFFCC; text-align: left;"| '''Upphífingar''' |- | style="width: 80px; background:#FFFFCC;" | 68 stk. | style="width: 430px; background:#FFFFCC;" | Svanur Bergvins Guðmundsson<ref name=lb-2025-05-25/><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36093/ao6mml |title=Skólahreysti – 5. riðill undankeppni Skólahreystis 2025 |date=2025-05-06 |website=ruv.is |access-date=2026-05-31}}</ref> | style="width: 190px; background:#FFFFCC;" | Holtaskóli | style="width: 60px; background:#FFFFCC;" | 2025 |- | style="background:#FFFFCC;" | 67 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Ari Tómas Hjálmarsson<ref name=lb-2020-06-02/> | style="background:#FFFFCC;" | Árbæjarskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2020 |- | style="background:#FFFFCC;" | 65 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Svanur Bergvins Guðmundsson<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#FFFFCC;" | Holtaskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2025 |- | style="background:#FFFFCC;" | 62 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Ari Einarson<ref name=undanúrslit_5–2026>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36094/ao70f5 |title=Skólahreysti – Þáttur 5 af 9 |date=2026-05-06 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref> | style="background:#FFFFCC;" | Heiðarskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2026 |- | style="background:#FFFFCC;" | 61 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Hjálmar Óli Jóhannesson<ref name=youtube-2016-04-21/> | style="background:#FFFFCC;" | Egilsstaðaskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2016 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#FFCCFF; text-align: left;"| '''Armbeygjur''' |- | style="background:#FFCCFF;" | 177 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Jóhanna Júlía Júlíusdóttir<ref name=mbl_2012-03-11>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/03/11/slo_islandsmet_i_armbeygjum/ |title=Sló Íslandsmet í armbeygjum í Skólahreysti |date=2012-03-11 |website=mbl.is |access-date=2025-05-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/03/11/slo_metid_a_thrjoskunni/ |title=Sló Íslandsmetið á þrjóskunni |date=2012-03-11 |website=mbl.is |access-date=2026-05-31}}</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Myllubakkaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2012 |- | style="background:#FFCCFF;" | 107 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Dóra Sóldís Ásmundardóttir<ref name=mbl_2012-03-11/> | style="background:#FFCCFF;" | [[Lækjarskóli|<span style="color:Purple;">Lækjarskóli</span>]] | style="background:#FFCCFF;" | 2012 |- | style="background:#FFCCFF;" | 106 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Snjólaug Heimisdóttir<ref>[https://timarit.is/page/5362910?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Skólahraustir Norðlendingar''], Morgunblaðið, 26. mars 2011, bls. 1</ref> | style="background:#FFCCFF;" | [[Giljaskóli|<span style="color:Purple;">Giljaskóli</span>]] | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |- | style="background:#FFCCFF;" | 100 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Dóra Sóldís Ásmundardóttir<ref name=mbl_2011-03-05_bls.-25>[https://timarit.is/page/5362462?iabr=on#page/n24/mode/1up ''Tvö ný Íslandsmet sett í Skólahreysti í vikunni''], Morgunblaðið, 5. mars 2011, bls. 25</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Lækjarskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |- | style="background:#FFCCFF;" | 98 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Jóhanna Júlía Júlíusdóttir<ref>[https://timarit.is/page/5362462?iabr=on#page/n24/mode/1up ''Tvö ný Íslandsmet sett í Skólahreysti í vikunni''], Morgunblaðið, 5. mars 2011, bls. 25</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Myllubakkaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#99FF99; text-align: left;"| '''Dýfur''' |- | style="background:#99FF99;" | 101 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=fb_2021-04-25>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02VVbCD4bV1rDMDiWjQg5Vcxm4Ce1jVjykgf7kWWdLgrFMC7jGnnWv1CCSjTCe1Jjyl Facebook síða – Skólahreysti, 25. apríl 2021]</ref><ref name=ruv-2012-04-26/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2012 |- | style="background:#99FF99;" | 85 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=fb_2021-04-25/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2012 |- | style="background:#99FF99;" | 83 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=mbl_2011-03-05_bls.-25/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2011 |- | style="background:#99FF99;" | 81 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref>[https://timarit.is/page/5075504?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Lindaskóli vann Skólahreysti''], Fréttablaðið, 30. apríl 2010, bls. 1</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2010 |- | style="background:#99FF99;" | 79 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref>[https://timarit.is/page/5320348?iabr=on#page/n12/mode/1up ''Úrslitin eru óskrifað blað''], Morgunblaðið, 28. apríl 2010, bls. 13</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2010 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#CCECFF; text-align: left;"| '''Hreystigreip''' |- | style="background:#CCECFF;" | 30,09 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=undanúrslit_5–2026/><ref name=lb-2026-05-26/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2026 |- | style="background:#CCECFF;" | 26,31 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=úrslit_2026/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2026 |- | style="background:#CCECFF;" | 25,01 mín | style="background:#CCECFF;" | Dagbjört Lilja Oddsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | [[Lágafellsskóli|<span style="color:Purple;">Lágafellsskóli</span>]] | style="background:#CCECFF;" | 2025 |- | style="background:#CCECFF;" | 24,01 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2025 |- | style="background:#CCECFF;" | 23,02 mín | style="background:#CCECFF;" | Dagbjört Lilja Oddsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Lágafellsskóli | style="background:#CCECFF;" | 2025 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#DDDDDD; text-align: left;"| '''Hraðaþraut''' |- | style="background:#DDDDDD;" | 1,52 mín | style="background:#DDDDDD;" | María Helga Högnadóttir og Þórbergur Ernir Hlynsson<ref name=youtube-2021-05-29>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8rc7KKfuVfc |title=1:52 ÍSLANDSMET SKÓLAHREYSTI HRAÐAÞRAUT 2021 |date=2021-05-29 |website=youtube.com |access-date=2025-05-29}}</ref><ref name=lb-2021-06-01/> | style="background:#DDDDDD;" | Laugalækjarskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | style="background:#DDDDDD;" | 2,00 mín | style="background:#DDDDDD;" | María Helga Högnadóttir og Þórbergur Ernir Hlynsson<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2021-05-12-metaregn-i-skolahreysti |title=Metaregn í Skólahreysti |last=Pálsdóttir |first=Edda Sif |date=2021-05-12 |website=ruv.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Laugalækjarskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | style="background:#DDDDDD;" | 2,02 mín | style="background:#DDDDDD;" | Katrín Hekla Magnúsdóttir og Lúkas Magni Magnason<ref name=youtube-2021-05-29/> | style="background:#DDDDDD;" | Lindaskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | rowspan="2" style="background:#DDDDDD;"| 2,03 mín | style="background:#DDDDDD;" | Klara Lind Þórarinsdóttir og Eyþór Jónsson<ref name=mbl-2019-05-08/> | style="background:#DDDDDD;" | Heiðarskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2019 |- | style="background:#DDDDDD;" | Embla Dögg Sævarsdóttir og Ragúel Pino Alexandersson<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/sjadu-otrulegt-islandsmet-siduskola |title=Sjáðu ótrúlegt Íslandsmet Síðuskóla |last=Harðarson |first=Haukur |date=2017-04-27 |website=ruv.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Síðuskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2017 |} ==Skólar með flest verðlaunasæti== (Staða: 2026) {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 30px;" | ! style="width: 210px;" | Skóli ! style="width: 40px; background:gold;" | Gull ! style="width: 40px; background:silver;" | Silfur ! style="width: 40px; background:#cd7f32;" | Brons |- | 1 | '''Holtaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''6''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 2 | '''Heiðarskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''5''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 3 | '''Lindaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''4''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''3''' |- | 4 | '''Flóaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''2''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''2''' |- | 5 | '''Hagaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''1''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 6 | '''Síðuskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''1''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | rowspan="3" | 7 | '''Grunnskóli Húnaþings vestra''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | '''Hjallaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | '''Salaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | 10 | '''Laugalækjarskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''–''' | style="40px; background:silver;" | '''4''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |} ==Frægir keppendur í Skólahreysti== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 200px;" | Nafn ! style="width: 190px;" | Skóli ! style="width: 60px;" | Ár |- | [[Annie Mist Þórisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/k/d7f0d5e0-6c8b-4270-97d7-0b03176a3ee6-1685124885974/-annie-mist-fekk-hreystineistann-i-skolahreysti- |title=„Annie Mist fékk hreystineistann í Skólahreysti“ |date=2023-05-26 |website=visir.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=Annie_Mist/> | [[Snælandsskóli]] | 2005 |} ==Ýmislegt um Skólahreysti== ===Stofnendur=== Hjónin Andrés Guðmundsson og Lára Berglind Helgadóttir hafa séð um Skólahreysti síðan þau stofnuðu þessa keppni árið 2005. Þau voru á þessum tíma með Icefitness hreystikeppni fyrir fullorðna sem var fyrirmynd fyrir Skólahreysti.<ref>[https://timarit.is/page/5513703?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Grunnskólakrakkar í formi''], DV, 27. apríl 2005, bls. 18</ref><ref>[https://timarit.is/page/7051584?iabr=on#page/n16/mode/2up ''Góðir hlutir gerast hægt''], Mosfellingur, 3. febrúar 2011, bls. 16–17</ref><ref>[https://timarit.is/page/3888878?iabr=on#page/n11/mode/1up ''Allir með kraftadellu á heimilinu''], Fréttablaðið, 15. mars 2006, bls. 12</ref><ref>[https://timarit.is/page/5749408?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Hreystiforstjóri Íslands!''], Blaðið, 26. apríl 2007, bls. 18</ref><ref>[https://timarit.is/page/3614570?iabr=on#page/n47/mode/1up ''Hraustustu kropparnir''], 24 stundir, 15. nóvember 2007, bls. 48</ref><ref>[https://timarit.is/page/6011899?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Tarsanleikurinn býr í okkur öllum''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 2</ref><ref>[https://timarit.is/page/6015729?iabr=on#page/n15/mode/1up ''Vinna stuðningsgögn í samráði við landlæknisembættið''], Morgunblaðið, 28. apríl 2012, bls. 16</ref> ===Styrktaraðilar=== Aðalstyrktaraðilar Skólahreysti hafa verið Osta- og smjörsalan (2005–2006) / [[Mjólkursamsalan]] (2007–2013)<ref>[https://timarit.is/page/5303239?iabr=on#page/n3/mode/1up ''Íslensk æska í fyrsta sæti''], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010, bls. 4</ref><ref>[https://timarit.is/page/5355450?iabr=on#page/n7/mode/1up ''„Krafturinn í krökkunum er rosalegur“''], Morgunblaðið – Morgunblaðið C, 1. mars 2011, bls. 8</ref><ref>[https://timarit.is/page/6011907?iabr=on#page/n9/mode/1up ''Markmiðin eru alveg skýr''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 10</ref> (Osta- og smjörsalan sameinaðist MS í lok ársins 2006<ref>[https://timarit.is/page/4146930?iabr=on#page/n12/mode/1up ''Starfsemi um áramót''], Morgunblaðið – Morgunblaðið B, 30. nóvember 2006, bls. 13</ref> þannig að hér er um sama styrktaraðila að ræða frá 2005 til 2013) og [[Landsbankinn]] (síðan 2014)<ref>[https://timarit.is/page/6326419?iabr=on#page/n8/mode/1up ''Landsbankinn nýr bakhjarl Skólahreysti''], Austurland, 6. mars 2014, bls. 9</ref>. Auk þess hefur Skólahreysti notið stuðnings [[Toyota]], [[Mennta- og menningarmálaráðuneyti Íslands|menntamálaráðuneytis]], [[Heilbrigðisráðuneyti Íslands|heilbrigðisráðuneytis]], [[Norræna ráðherranefndin|norrænu ráðherranefndarinnar]], [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþrótta og Ólympíusambands Íslands]] og [[Sveitarfélög Íslands|sveitarfélaga]].<ref>[https://timarit.is/page/6663185?iabr=on#page/n13/mode/1up ''Skólahreysti 2007''], Skólavarðan, 1. febrúar 2007, bls. 14</ref><ref name=grein-mbl_2011-03-01_bls.-6/><ref>[https://timarit.is/page/7066788?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Stærsti sigurinn er að taka þátt''], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019, bls. 1–2</ref> Vorið 2026 urðu [[Íslandspóstur|Pósturinn]]<ref>{{Cite web|url=https://posturinn.is/frettir/almennar-frettir/2026/posturinn-studningsadili-skolahreysti/ |title=Pósturinn og Skólahreysti í samstarfi |date=2026-04-29 |website=posturinn.is |access-date=2026-05-09}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0aMYjijFrgbw4KQdMFGcrYjruVmk7bWARHKv2xX8biH1FXVQ1T8QHF5V9osefCYsCl Facebook síða – Skólahreysti, 21. apríl 2026]</ref><ref>[https://www.facebook.com/posturinn/posts/pfbid0k3DWMqzjAoUR6JJVRy1Hw4TLjGELH7ghL3UjphnQW4MqLzXX2WzkwsdXA1jHfNTEl Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2026]</ref>, Lýsi ehf.<ref>[https://www.instagram.com/p/DXrFo3bCIrQ/ Instagram síða – Skólahreysti, 28. apríl 2026]</ref>, [[Krónan (verslun)|Krónan]]<ref>{{Cite web|url=https://kronan.is/frettir/kronan-og-skolahreysti-i-samstarf |title=Krónan og Skólahreysti í samstarf! |date=2026-04-21 |website=kronan.is |access-date=2026-05-24}}</ref> og [[:en:BYD Company|BYD]]<ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02xUDfrc5b7PDNX5CMLoVkTZ6gxpxbQ4MiAeTB4sHeVPvc42Z3jefZNEu5M5v2utz9l Facebook síða – Skólahreysti, 24. febrúar 2026]</ref> samstarfsaðilar Skólahreysti. ===Kynnir=== [[Jón Jósep Snæbjörnsson]] („Jónsi“) hefur verið kynnir Skólahreysti síðan 2008. Hefð er að hann tilkynnir í lok keppninnar hvaða skólar hafa lent í fyrstu þremur sætum.<ref>[https://timarit.is/page/6501734?iabr=on#page/n27/mode/1up ''Hreystineistinn''], DV, 22. janúar 2008, bls. 28</ref><ref>[https://timarit.is/page/5303249?iabr=on#page/n13/mode/1up ''Stoltur af að vera með''], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010, bls. 14</ref><ref>[https://timarit.is/page/6888550?iabr=on#page/n45/mode/1up ''Best af öllu að mega lifa''], Fréttablaðið – Kynningarblað Fólk, 18. nóvember 2017, bls. 6</ref> ==Tenglar== * [https://www.facebook.com/skolahreysti Facebook síða - Skólahreysti] ==Tengt efni== * [https://timarit.is/page/5303236?iabr=on#page/n0/mode/1up Sérblað Skólahreysti (32 blaðsíður)], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010 * [https://timarit.is/page/5355443?iabr=on#page/n0/mode/1up Sérblað Skólahreysti (24 blaðsíður)], Morgunblaðið – Morgunblaðið C, 1. mars 2011 * Soffía Kristín Björnsdóttir, [https://skemman.is/bitstream/1946/9600/1/Lokaverkefni%20til%20B.Ed%20gr%C3%A1%C3%B0u.pdf ''Áhrif Skólahreysti á íþróttakennslu í grunnskólum landsins''], Lokaverkefni til B.Ed gráðu í íþrótta- og heilsufræði, Háskóli Íslands, 2011 * Guðrún Bentína Frímannsdóttir, Íris Ósk Arnarsdóttir [https://skemman.is/bitstream/1946/12465/1/LOKARITGER%C3%90_IRISOGBENTINA.pdf ''Áhrif Skólahreysti á grunnskólanemendur''], Lokaverkefni í íþróttafræði BSc, Háskólinn í Reykjavík, 2012 * [https://timarit.is/page/7066787?iabr=on#page/n16/mode/1up Sérblað Skólahreysti (8 blaðsíður)], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019 ==Tilvísanir== <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] rdvjbozoy4e4hkogvo8lgc4356fxq10 1964924 1964915 2026-05-31T08:02:30Z MyraMidnight 41218 Færði heimildir ofar, og held að reflist snið er ekki að virka til að setja listann í dálka. 1964924 wikitext text/x-wiki Skólahreysti er árleg krafta- og úthaldskeppni grunnskóla á Íslandi. Markmið keppninar er að hvetja börn til almennrar hreyfingar og að taka þátt í íþróttum þar sem þau vinna að mestu leyti með eigin líkama í þrautum. {{tilvitnun2| Skólahreysti er vettvangur pilta og stúlkna þar sem framtak einstaklingsins og samheldni liðsheildar skilar árangri í heilbrigðri íþrótt byggðri á gildum almennrar íþróttakennslu. Skólahreysti snýst ekki um að sigra eða vera bestur. Skólahreysti snýst um að þroska andlegt og líkamlegt atgervi samhliða því að efla félagsleg samskipti kennara, nemenda og foreldra.|Gildi Skólahreysti<ref>[https://timarit.is/page/7066794?iabr=on#page/n23/mode/1up ''Gildi Skólahreysti''], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019, bls. 8</ref>}} ==Keppnisfyrirkomulag Skólahreysti== Skólahreysti er liðakeppni. Hver grunnskóli sem tekur þátt sendir eitt keppnislið skipað tveimur drengjum og tveimur stúlkum úr 9. eða 10. bekk (má vera úr 8. bekk ef sótt er um undanþágu). Keppnisþrautir eru fimm: upphífingar, armbeygjur, dýfur, hreystigreip (að hanga eins lengi á slá og mögulegt er) og hraðaþraut (fara eins hratt og hægt er yfir keppnisbraut þar sem þarf að hlaupa í dekkjum, handlanga sig áfram í stiga og á röri, klifra yfir fimm metra háan turn, skríða undir net, bera sekki, vippa gúmmíkúlu upp á kassa, sippa, lesa sig upp kaðal og setjast að lokum inn í bíl)<ref>[https://timarit.is/page/6011904?iabr=on#page/n6/mode/2up ''Skólahreysti''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 6–7</ref>. Annar strákurinn úr hverju liði keppir í upphífingum og dýfum, og önnur stelpan keppir í armbeygjum og hreystigreip. Svo keppa hinn strákurinn og hin stelpan úr liðinu saman í hraðaþraut. Það lið sem fær flest samanlögð stig úr þessum fimm keppnisgreinum stendur uppi sem sigurvegari. Þar sem margir grunnskólar frá öllu landinu taka þátt í Skólahreysti þurfa þeir að fara í gegnum niðurskurð í forkeppnum áður en bestu skólarnir mæta í úrslitakeppni.<ref>[https://timarit.is/page/3888189?iabr=on#page/n73/mode/1up ''Dustar rykið af Tarzan-leiknum''], Fréttablaðið, 5. mars 2006, bls. 38</ref><ref>[https://timarit.is/page/3624212?iabr=on#page/n29/mode/1up ''Kemur krökkum á góða hreyfingu''], 24 stundir, 24. janúar 2008, bls. 30</ref><ref>[https://timarit.is/page/4223991?iabr=on#page/n21/mode/2up ''Skólahreysti – stærri en nokkru sinni fyrr''], Skinfaxi, 1. febrúar 2008, bls. 22–23</ref><ref name=grein-mbl_2011-03-01_bls.-6>[https://timarit.is/page/5355448?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Hvað er Skólahreysti?''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 1. mars 2011, bls. 6</ref> ==Úrslit== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 30px;" | ! style="width: 210px;" | Skóli ! style="width: 50px;" | Stig ! style="width: 100px;" | Dagsetning ! Athugasemdir og heimildir |- | rowspan="3" | 1 | style="background:gold;" | '''[[Álfhólsskóli|<span style="color:Purple;">Hjallaskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''71,0''' | rowspan="3" | 29. apríl '''2005''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Þá hét þessi keppni ekki „Skólahreysti“ heldur „Grunnskólamót UMSK í fitness“. Sex grunnskólar frá sambandssvæðinu [[Ungmennasamband Kjalarnesþings |UMSK]] tóku þátt. Þetta mót var haldið í íþróttahúsi að Varmá í Mosfellsbæ.<ref>{{Cite web|url=https://umsk.is/wp-content/uploads/2021/09/2005.pdf |title=Skýrsla 82. ársþings Ungmennasambands Kjalarnesþings |last1=Friðríksson |first1=Valdimar Leó |last2=Hilmarsson |first2=Birgir Ari |page=14 |date=2006-02-09 |website=umsk.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo/?fbid=424512874301&set=a.424512799301 Facebook síða – Skólahreysti, 31. ágúst 2010]</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=10158386405304302&set=pcb.10158386417149302 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2021]</ref><ref name=Annie_Mist>[https://www.facebook.com/skolahreysti/videos/819679498983836/ Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2021]</ref><br/>Sigurvegarinn Hjallaskóli sameinaðist Digranesskóla 2010 og heitir síðan „Álfhólsskóli“.<ref>[https://timarit.is/page/5324453?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Gengu fylktu liði í nýjan Álfhólsskóla''], Morgunblaðið, 9. júní 2010, bls. 6</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Varmárskóli|<span style="color:Purple;">Varmárskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''64,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Smáraskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''61,5''' |- | rowspan="3" | 2 | style="background:gold;" | '''[[Salaskóli|<span style="color:Purple;">Salaskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''59,0''' | rowspan="3" | 2. apríl '''2006''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 42 skólar af höfuðborgasvæðinu tóku þátt. Þá fór þessi keppni í fyrsta skipti fram undir nafninu „Skólahreysti“. Það var líka í fyrsta skipti að þátttakendurnir þurftu að fara í gegnum niðurskurð í undanúrslitum. Tíu skólar kepptu svo í úrslitakeppni í [[Laugardalshöll]].<ref>[https://timarit.is/page/3890295?iabr=on#page/n74/mode/1up ''Salaskóli stóð uppi sem sigurvegari''], Fréttablaðið, 3.apríl 2006, bls. 31</ref><ref>[https://timarit.is/page/4127067?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Hraustir unglingar sem gefa ekkert eftir''], Morgunblaðið, 3.apríl 2006, bls. 2</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/366122880089694 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Hlíðaskóli|<span style="color:Purple;">Hlíðaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''55,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 3 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''56,5''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2007''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Í fyrsta skipti voru líka skólar utan höfuðborgarsvæðisins með. 96 grunnskólar tóku þátt í forkeppnum. Úrslit með tíu grunnskólum voru í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/5890383?iabr=on#page/n27/mode/1up ''Lófatölvustríð og skólahreysti''], DV, 26. apríl 2007, bls. 28</ref><ref>[https://timarit.is/page/4159729?iabr=on#page/n55/mode/1up ''Lindaskóli sigurvegari''], Morgunblaðið, 27. apríl 2007, bls. 1 (Í þessari mbl-grein er villa sem var leiðrétt daginn eftir: [https://timarit.is/page/4159822?iabr=on#page/n44/mode/1up ''Salaskóli vann í fyrra''], Morgunblaðið, 28. apríl 2007, bls. 45)</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/361824390530848 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Hagaskóli|<span style="color:Purple;">Hagaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''41,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Breiðholtsskóli|<span style="color:Purple;">Breiðholtsskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''38,5''' |- | rowspan="3" | 4 | style="background:gold;" | '''Hagaskóli''' | style="background:gold;" | '''53,0''' | rowspan="3" | 17. apríl '''2008''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 106 skólar tóku þátt. Úrslit með tíu grunnskólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/4188059?iabr=on#page/n42/mode/1up ''Hagaskóli vann Skólahreysti''], Morgunblaðið, 18. apríl 2008, bls. 43</ref><ref>[https://timarit.is/page/6317399?iabr=on#page/n5/mode/1up ''Hagaskóli vann Skólahreysti 2008''], Vesturbæjarblaðið, 1. maí 2008, bls. 6</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/298725803537978 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref><br/>Grunnskóli Siglufjarðar í bronssætinu hér sameinaðist Grunnskóla Ólafsfjarðar árið 2010 og heitir síðan „Grunnskóli Fjallabyggðar“.<ref>[https://timarit.is/page/5350352?iabr=on#page/n11/mode/1up ''Veðurfar og mannlíf gott í Siglufirði''], Morgunblaðið, 4. janúar 2011, bls. 12</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''50,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Grunnskóli Siglufjarðar''' | style="background:#cd7f32;" | '''40,5''' |- | rowspan="3" | 5 | style="background:gold;" | '''[[Heiðarskóli|<span style="color:Purple;">Heiðarskóli</span>]]''' | style="background:gold;" | '''55,0''' | rowspan="3" | 30. apríl '''2009''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 117 grunnskólar tóku þátt í forkeppnum. Svo kepptu tólf skólar til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/skolahreysti/2009/02/12/500_keppa_i_skolahreysti/ |title=500 keppa í skólahreysti |date=2009-02-12 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2009/04/30/heidarskoli_vann_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli vann skólahreysti |date=2009-04-30 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/4205343?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Lið Heiðarskóla hraustast allra''], Fréttablaðið, 1. maí 2009, bls. 1</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/189122591208858 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | ''' [[Foldaskóli|<span style="color:Purple;">Foldaskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''46,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Háteigsskóli|<span style="color:Purple;">Háteigsskóli</span>]] ''' | style="background:#cd7f32;" | '''45,5''' |- | rowspan="3" | 6 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''67,0 | rowspan="3" | 29. apríl '''2010''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 120 skólar skráðu sig til leiks. Úrslitakeppni með tölf grunnskólum fór fram í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/skolahreysti-ad-hefjast |title=Skólahreysti að hefjast |date=2010-02-23 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/5304664?iabr=on#page/n9/mode/1up ''Ótrúlegt hvað þau leggja mikið á sig''], Monitor, 29. apríl 2010, bls. 10</ref><ref>[https://timarit.is/page/5320479?iabr=on#page/n47/mode/1up ''Liðugir í Lindaskóla unnu''], Morgunblaðið, 30. apríl 2010, bls. 1</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02q44Gx9GVogUtrxi9EiqyuopUKJBLmCPvHPiMgK2XapnKVrs4z9aQGfKmuLvLLe4Fl Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2010]</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=10150720957424302&set=a.10150697467649302 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''53,0 |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Lágafellsskóli|<span style="color:Purple;">Lágafellsskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,5''' |- | rowspan="3" | 7 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 28. apríl '''2011''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum fór fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/5368207?iabr=on#page/n3/mode/1up ''Munaði einu stigi''], Morgunblaðið, 30. apríl 2011, bls. 4</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/159880817472226 Facebook síða – Skólahreysti, 24. apríl 2012]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''59,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Grunnskólinn á Ísafirði|<span style="color:Purple;">Grunnskólinn á Ísafirði</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''51,0''' |- | rowspan="3" | 8 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''62,0''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2012''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 130 grunnskólar tóku þátt. Tólf þeirra kepptu svo til úrslita í Laugardalshöll.<ref name=ruv-2012-04-26>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti-0 |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2012-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/04/26/holtaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2012-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/6015667?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Gull til Holtaskóla – silfur til Heiðarskóla''], Morgunblaðið, 27. apríl 2012, bls. 2</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''58,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Hagaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''43,0''' |- | rowspan="3" | 9 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''53,5''' | rowspan="3" | 2. maí '''2013''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 120 grunnskólar tóku þátt. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/6046965?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Nemendur Holtaskóla sigruðu þriðja árið í röð''], Morgunblaðið, 3. maí 2013, bls. 1</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2013-05-02 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Breiðholtsskóli''' | style="background:silver;" | '''50,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,0''' |- | rowspan="3" | 10 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''56,0''' | rowspan="3" | 16. maí '''2014''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 110 grunnskólar tóku þátt. Tólf skólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/heidarskoli-skolahreystimeistari-2014 |title=Heiðarskóli Skólahreystimeistari 2014 |date=2014-05-16 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://timarit.is/page/6076943?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Sigurgleði keppenda úr Heiðarskóla''], Morgunblaðið, 17. maí 2014, bls. 1</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''51,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Seljaskóli|<span style="color:Purple;">Seljaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,5''' |- | rowspan="3" | 11 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''58,5''' | rowspan="3" | 22. apríl '''2015''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf grunnskólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-skolahreystimeistari-2015 |title=Holtaskóli Skólahreystimeistari 2015 |last=Gunnarsdóttir |first=Elín Heiður |date=2015-04-22 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Uac4g80vQ7o |title=Skólahreysti 2015 Allt Saman |date=2015-04-24 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/Uploads/Images/Skolahreysti/2015/2015-urslit/index.html?fbclid=IwY2xjawKWA5JleHRuA2FlbQIxMQABHj2hPnVEaaMI_iy69Nv4v3D0j1m4ZTd9I-QkswcBpmXlRCAe9K0ecq2L_3IB_aem_OxeGziemi7EmWZGCcoAKbw#Skolahreysti-urslit-keppni-283.jpg |title=Úrslit í Skólahreysti 2015 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Réttarholtsskóli|<span style="color:Purple;">Réttarholtsskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''51,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Lindaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 12 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''63,5''' | rowspan="3" | 20. apríl '''2016''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 108 skólar tóku þátt. Tólf skólar voru í úrslitum í Laugardalshöll.<ref>[https://timarit.is/page/6764917?iabr=on#page/n31/mode/1up ''Úrslitastundin nálgast''], Morgunblaðið, 17. apríl 2016, bls. 32</ref><ref name=youtube-2016-04-21>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pXQBeinNPAI |title=Skólahreysti 2016 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2016-04-21 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/04/20/holtaskoli_vann_skolahreysti/ |title=Holtaskóli vann Skólahreysti |date=2016-04-20 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/holtaskoli-sigradi-i-skolahreysti-1 |title=Holtaskóli sigraði í Skólahreysti |last=Jósepsson |first=Ævar Örn |date=2016-04-21 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Síðuskóli''' | style="background:silver;" | '''55,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Stóru-Vogaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,5''' |- | rowspan="3" | 13 | style="background:gold;" | '''Síðuskóli''' | style="background:gold;" | '''59,0''' | rowspan="3" | 26. apríl '''2017''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Þetta var í fyrsta skipti sem skóli utan Reykjaness og höfuðborgarsvæðisins vinnur í keppninni. 95 grunnskólar tóku þátt. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GiPevutmcjA |title=Skólahreysti 2017 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2017-04-28 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/04/26/siduskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Síðuskóli sigraði í Skólahreysti |date=2017-04-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/sjadu-otrulegt-islandsmet-siduskola |title=Sjáðu ótrúlegt Íslandsmet Síðuskóla |last=Harðarson |first=Haukur |date=2017-04-27 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Lindaskóli''' | style="background:silver;" | '''52,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Laugalækjarskóli|<span style="color:Purple;">Laugalækjarskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''47,5''' |- | rowspan="3" | 14 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 2. maí '''2018''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf lið voru í úrslitakeppni í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yMnBVZQpuAc |title=Skólahreysti 2018 Þættir og Úrslit Allt Saman |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/02/heidarskoli_sigurvegari_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli sigurvegari Skólahreysti |date=2018-05-02 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/02/stemning_a_urslitakvoldi_skolahreysti_myndir/ |title=Stemning á úrslitakvöldi Skólahreysti (Myndir) |date=2018-05-02 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2018/05/03/heidarskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti |title=Heiðarskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti |date=2018-05-03 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''48,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Grunnskólinn Hellu''' | style="background:#cd7f32;" | '''47,5''' |- | rowspan="3" | 15 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''56,0''' | rowspan="3" | 8. maí '''2019''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf grunnskólar tóku þátt í úrslitakeppni í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BbmBVeCA2ic |title=Skólahreysti 2019 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2019-05-10 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/urslit-skolahreysti-i-laugardalsholl-i-kvold |title=Úrslit Skólahreysti í Laugardalshöll í kvöld |last=Arnarsdóttir |first=Kristjana |date=2019-05-08 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nyr.ruv.is/frettir/ithrottir/lindaskoli-vann-skolahreysti |title=Lindaskóli vann Skólahreysti |last=Eiríksson |first=Valur Páll |date=2019-05-08 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=mbl-2019-05-08>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/05/08/lindaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Lindaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2019-05-08 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/202051701d/linda-skoli-stod-uppi-sem-sigur-vegari-i-skola-hreysti |title=Lindaskóli stóð uppi sem sigurvegari í Skólahreysti |last=Hilmarsdóttir |first=Sunna Kristín |date=2019-05-09 |website=visir.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2019/05/09/lindaskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti |title=Lindaskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti |date=2019-05-09 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''55,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''53,0''' |- | rowspan="3" | 16 | style="background:gold;" | '''Lindaskóli''' | style="background:gold;" | '''43,0''' | rowspan="3" | 30. maí '''2020''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Vegna [[Covid-19 faraldurinn|kórónufaraldursins]] voru riðlarnir í undanúrslitum blandaðir, ekki landsbyggðaskiptir eins og í árunum á undan. Það voru engir áhorfendur þegar átta skólar kepptu til úrslita í Laugardalshöll.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/smartland/fjolskyldan/2020/05/26/skolahreysti_keyrt_i_gegn_a_thremur_dogum/ |title=Skólahreysti keyrt í gegn á þremur dögum |date=2020-05-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/05/30/lindaskoli_sigradi_i_skolahreysti_annad_arid_i_rod/ |title=Lindaskóli sigraði í Skólahreysti annað árið í röð |date=2020-05-30 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2020-05-30-lindaskoli-vann-skolahreysti-annad-arid-i-rod |title=Lindaskóli vann Skólahreysti annað árið í röð |last=Eiríksson |first=Valur Páll |date=2020-05-30 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2020-06-02>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2020/06/02/lindaskoli-vardi-titillin-i-skolahreysti4 |title=Lindaskóli varði titilinn í Skólahreysti |date=2020-06-02 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V37HbI5_HxY |title=Skólahreysti 2020 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2020-06-03 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:silver;" | '''37,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Árbæjarskóli|<span style="color:Purple;">Árbæjarskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''32,0''' |- | rowspan="3" | 17 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''64,0''' | rowspan="3" | 29. maí '''2021''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Vegna kórónufaraldursins voru áhorfendur ekki leyfðir þegar tólf grunnskólar kepptu til úrslita í íþróttamiðstöð Mýrin í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/05/29/heidarskoli_sigradi_med_halfu_stigi/ |title=Heiðarskóli sigraði með hálfu stigi |date=2021-05-29 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2021-06-01>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2021/06/01/heidarskoli-vann-aesispennandi-urslitakeppni-skolahreysti-2021 |title=Heiðarskóli vann æsispennandi úrslitakeppni Skólahreysti 2021 |date=2021-06-01 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=youtube-2021-07-11>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=T-HrNzhOuWs |title=Skólahreysti 2021 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2021-07-11 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''63,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Flóaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''55,0''' |- | rowspan="3" | 18 | style="background:gold;" | '''Flóaskóli''' | style="background:gold;" | '''61,5''' | rowspan="3" | 21. maí '''2022''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum fór fram í Mýrinni í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2022/05/21/floaskoli_sigradi_i_skolahreysti/ |title=Flóaskóli sigraði í Skólahreysti |date=2022-05-21 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mO5NNZvt0i4 |title=Skólahreysti 2022 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2022-05-22 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2022/05/23/floaskoli-sigradi-i-skolahreysti-2022 |title=Flóaskóli sigraði í Skólahreysti 2022 |date=2022-05-23 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0iTVhteyEzqsaJjdbuGNyxGbvLw4DWpz6wCP5npfWzKZRJEG5jam6r59WVKxqdKYYl Facebook síða – Skólahreysti, 21. maí 2022]</ref> |- | style="background:silver;" | '''Hraunvallaskóli''' | style="background:silver;" | '''58,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Holtaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''54,5''' |- | rowspan="3" | 19 | style="background:gold;" | '''Heiðarskóli''' | style="background:gold;" | '''67,0''' | rowspan="3" | 20. maí '''2023''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitin með tólf grunnskólum fóru fram í Laugardalshöll. <ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0zNyZTBNPT77vwHrP9XHgavAUoamYEfng72JjxBoBga2RPxsR4dgB5XEoaoun1oUEl Facebook síða – Skólahreysti, 20. maí 2023]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2023/05/21/heidarskoli_vann_skolahreysti/ |title=Heiðarskóli vann Skólahreysti |date=2023-05-21 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_R7bwgytBtg |title=Skólahreysti 2023 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2023-05-28 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Holtaskóli''' | style="background:silver;" | '''50,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Garðaskóli|<span style="color:Purple;">Garðaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''42,0''' |- | rowspan="3" | 20 | style="background:gold;" | '''Flóaskóli''' | style="background:gold;" | '''57,5''' | rowspan="3" | 25. maí '''2024''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Úrslitakeppnin með tólf grunnskólum var í Mýrinni í Garðabæ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/05/26/floaskoli_vann_skolahreysti/ |title=Flóaskóli vann Skólahreysti |date=2024-05-26 |website=mbl.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2024/05/27/lid-floaskola-er-sigurvegari-skolahreysti-2024 |title=Lið Flóaskóla er sigurvegari Skólahreysti 2024 |date=2024-05-27 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vPlfBJdu2UE |title=Skólahreysti 2024 Þættir og Úrslit Allt Saman |date=2024-07-15 |website=youtube.com |access-date=2025-05-25}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''57,5''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Laugalandsskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''49,0''' |- | rowspan="3" | 21 | style="background:gold;" | '''Holtaskóli''' | style="background:gold;" | '''58,0''' | rowspan="3" | 24. maí '''2025''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | Tólf skólar kepptu í úrslitakeppni í Íþróttahúsinu Varmá í Mosfellsbæ.<br/>Í beinni sjónvarpsútsendingu af keppninni urðu þau mistök að Flóaskóli endaði í 6. sæti þegar stigin úr hraðaþraut voru ekki rétt talin fyrir verðlaunaafhendingu. Það var leiðrétt eftir á þannig að Flóaskóli endaði í 3. sæti sem var svo staðfest á Facebook síðu Skólahreysti.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36093/ao6mmp |title=Skólahreysti Úrslit |date=2025-05-24 |website=ruv.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=lb-2025-05-25>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2025/05/26/holtaskoli-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti-2025 |title=Holtaskóli bar sigur úr býtum í Skólahreysti 2025 |date=2025-05-26 |website=landsbankinn.is |access-date=2025-05-27}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=1113048364189675&set=pcb.1113049024189609&locale=is_IS Facebook síða – Skólahreysti, 25. maí 2025]</ref> |- | style="background:silver;" | '''[[Langholtsskóli|<span style="color:Purple;">Langholtsskóli</span>]]''' | style="background:silver;" | '''56,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''Flóaskóli''' | style="background:#cd7f32;" | '''50,0''' |- | rowspan="3" | 22 | style="background:gold;" | '''Grunnskóli Húnaþings vestra''' | style="background:gold;" | '''60,0''' | rowspan="3" | 23. maí '''2026''' | rowspan="3" style="text-align: left;" | 81 grunnskóli tók þátt í heild. Úrslitin með tólf skólum fóru fram í íþróttahöllinni að Varmá.<ref name=úrslit_2026>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36094/ao70f8 |title=Skólahreysti – Úrslit |date=2026-05-23 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-23-grunnskoli-hunathings-vestra-sigradi-i-skolahreysti-476297 |title=Grunnskóli Húnaþings vestra sigraði í Skólahreysti |last1=Friðriksdóttir |first1=Brynja Dögg |last2= Hjartardóttir |first2=Sigrún Björk |date=2026-05-23 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref><ref name=lb-2026-05-26>{{Cite web|url=https://www.landsbankinn.is/frettir/2026/05/26/grunnskoli-hunathings-vestra-bar-sigur-ur-bytum-i-skolahreysti-2026 |title=Grunnskóli Húnaþings vestra bar sigur úr býtum í Skólahreysti 2026 |date=2026-05-26 |website=landsbankinn.is |access-date=2026-05-31}}</ref> |- | style="background:silver;" | '''Laugalækjarskóli''' | style="background:silver;" | '''54,0''' |- | style="background:#cd7f32;" | '''[[Víðistaðaskóli|<span style="color:Purple;">Víðistaðaskóli</span>]]''' | style="background:#cd7f32;" | '''54,0''' |} ==Skólahreystimet== (Staða: 2026) {| class="wikitable" style="text-align: center;" |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#FFFFCC; text-align: left;"| '''Upphífingar''' |- | style="width: 80px; background:#FFFFCC;" | 68 stk. | style="width: 430px; background:#FFFFCC;" | Svanur Bergvins Guðmundsson<ref name=lb-2025-05-25/><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36093/ao6mml |title=Skólahreysti – 5. riðill undankeppni Skólahreystis 2025 |date=2025-05-06 |website=ruv.is |access-date=2026-05-31}}</ref> | style="width: 190px; background:#FFFFCC;" | Holtaskóli | style="width: 60px; background:#FFFFCC;" | 2025 |- | style="background:#FFFFCC;" | 67 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Ari Tómas Hjálmarsson<ref name=lb-2020-06-02/> | style="background:#FFFFCC;" | Árbæjarskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2020 |- | style="background:#FFFFCC;" | 65 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Svanur Bergvins Guðmundsson<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#FFFFCC;" | Holtaskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2025 |- | style="background:#FFFFCC;" | 62 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Ari Einarson<ref name=undanúrslit_5–2026>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/sjonvarp/spila/skolahreysti/36094/ao70f5 |title=Skólahreysti – Þáttur 5 af 9 |date=2026-05-06 |website=ruv.is |access-date=2026-05-24}}</ref> | style="background:#FFFFCC;" | Heiðarskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2026 |- | style="background:#FFFFCC;" | 61 stk. | style="background:#FFFFCC;" | Hjálmar Óli Jóhannesson<ref name=youtube-2016-04-21/> | style="background:#FFFFCC;" | Egilsstaðaskóli | style="background:#FFFFCC;" | 2016 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#FFCCFF; text-align: left;"| '''Armbeygjur''' |- | style="background:#FFCCFF;" | 177 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Jóhanna Júlía Júlíusdóttir<ref name=mbl_2012-03-11>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/03/11/slo_islandsmet_i_armbeygjum/ |title=Sló Íslandsmet í armbeygjum í Skólahreysti |date=2012-03-11 |website=mbl.is |access-date=2025-05-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/03/11/slo_metid_a_thrjoskunni/ |title=Sló Íslandsmetið á þrjóskunni |date=2012-03-11 |website=mbl.is |access-date=2026-05-31}}</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Myllubakkaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2012 |- | style="background:#FFCCFF;" | 107 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Dóra Sóldís Ásmundardóttir<ref name=mbl_2012-03-11/> | style="background:#FFCCFF;" | [[Lækjarskóli|<span style="color:Purple;">Lækjarskóli</span>]] | style="background:#FFCCFF;" | 2012 |- | style="background:#FFCCFF;" | 106 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Snjólaug Heimisdóttir<ref>[https://timarit.is/page/5362910?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Skólahraustir Norðlendingar''], Morgunblaðið, 26. mars 2011, bls. 1</ref> | style="background:#FFCCFF;" | [[Giljaskóli|<span style="color:Purple;">Giljaskóli</span>]] | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |- | style="background:#FFCCFF;" | 100 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Dóra Sóldís Ásmundardóttir<ref name=mbl_2011-03-05_bls.-25>[https://timarit.is/page/5362462?iabr=on#page/n24/mode/1up ''Tvö ný Íslandsmet sett í Skólahreysti í vikunni''], Morgunblaðið, 5. mars 2011, bls. 25</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Lækjarskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |- | style="background:#FFCCFF;" | 98 stk. | style="background:#FFCCFF;" | Jóhanna Júlía Júlíusdóttir<ref>[https://timarit.is/page/5362462?iabr=on#page/n24/mode/1up ''Tvö ný Íslandsmet sett í Skólahreysti í vikunni''], Morgunblaðið, 5. mars 2011, bls. 25</ref> | style="background:#FFCCFF;" | Myllubakkaskóli | style="background:#FFCCFF;" | 2011 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#99FF99; text-align: left;"| '''Dýfur''' |- | style="background:#99FF99;" | 101 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=fb_2021-04-25>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02VVbCD4bV1rDMDiWjQg5Vcxm4Ce1jVjykgf7kWWdLgrFMC7jGnnWv1CCSjTCe1Jjyl Facebook síða – Skólahreysti, 25. apríl 2021]</ref><ref name=ruv-2012-04-26/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2012 |- | style="background:#99FF99;" | 85 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=fb_2021-04-25/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2012 |- | style="background:#99FF99;" | 83 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref name=mbl_2011-03-05_bls.-25/> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2011 |- | style="background:#99FF99;" | 81 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref>[https://timarit.is/page/5075504?iabr=on#page/n0/mode/1up ''Lindaskóli vann Skólahreysti''], Fréttablaðið, 30. apríl 2010, bls. 1</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2010 |- | style="background:#99FF99;" | 79 stk. | style="background:#99FF99;" | Valgarð Reinhardsson<ref>[https://timarit.is/page/5320348?iabr=on#page/n12/mode/1up ''Úrslitin eru óskrifað blað''], Morgunblaðið, 28. apríl 2010, bls. 13</ref> | style="background:#99FF99;" | Lindaskóli | style="background:#99FF99;" | 2010 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#CCECFF; text-align: left;"| '''Hreystigreip''' |- | style="background:#CCECFF;" | 30,09 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=undanúrslit_5–2026/><ref name=lb-2026-05-26/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2026 |- | style="background:#CCECFF;" | 26,31 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=úrslit_2026/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2026 |- | style="background:#CCECFF;" | 25,01 mín | style="background:#CCECFF;" | Dagbjört Lilja Oddsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | [[Lágafellsskóli|<span style="color:Purple;">Lágafellsskóli</span>]] | style="background:#CCECFF;" | 2025 |- | style="background:#CCECFF;" | 24,01 mín | style="background:#CCECFF;" | Saga Björgvinsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Grunnskólinn á Ísafirði | style="background:#CCECFF;" | 2025 |- | style="background:#CCECFF;" | 23,02 mín | style="background:#CCECFF;" | Dagbjört Lilja Oddsdóttir<ref name=lb-2025-05-25/> | style="background:#CCECFF;" | Lágafellsskóli | style="background:#CCECFF;" | 2025 |-style=height:3em; |colspan=4 style="background:#DDDDDD; text-align: left;"| '''Hraðaþraut''' |- | style="background:#DDDDDD;" | 1,52 mín | style="background:#DDDDDD;" | María Helga Högnadóttir og Þórbergur Ernir Hlynsson<ref name=youtube-2021-05-29>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8rc7KKfuVfc |title=1:52 ÍSLANDSMET SKÓLAHREYSTI HRAÐAÞRAUT 2021 |date=2021-05-29 |website=youtube.com |access-date=2025-05-29}}</ref><ref name=lb-2021-06-01/> | style="background:#DDDDDD;" | Laugalækjarskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | style="background:#DDDDDD;" | 2,00 mín | style="background:#DDDDDD;" | María Helga Högnadóttir og Þórbergur Ernir Hlynsson<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2021-05-12-metaregn-i-skolahreysti |title=Metaregn í Skólahreysti |last=Pálsdóttir |first=Edda Sif |date=2021-05-12 |website=ruv.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Laugalækjarskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | style="background:#DDDDDD;" | 2,02 mín | style="background:#DDDDDD;" | Katrín Hekla Magnúsdóttir og Lúkas Magni Magnason<ref name=youtube-2021-05-29/> | style="background:#DDDDDD;" | Lindaskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2021 |- | rowspan="2" style="background:#DDDDDD;"| 2,03 mín | style="background:#DDDDDD;" | Klara Lind Þórarinsdóttir og Eyþór Jónsson<ref name=mbl-2019-05-08/> | style="background:#DDDDDD;" | Heiðarskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2019 |- | style="background:#DDDDDD;" | Embla Dögg Sævarsdóttir og Ragúel Pino Alexandersson<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/sjadu-otrulegt-islandsmet-siduskola |title=Sjáðu ótrúlegt Íslandsmet Síðuskóla |last=Harðarson |first=Haukur |date=2017-04-27 |website=ruv.is |access-date=2025-05-29}}</ref> | style="background:#DDDDDD;" | Síðuskóli | style="background:#DDDDDD;" | 2017 |} ==Skólar með flest verðlaunasæti== (Staða: 2026) {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 30px;" | ! style="width: 210px;" | Skóli ! style="width: 40px; background:gold;" | Gull ! style="width: 40px; background:silver;" | Silfur ! style="width: 40px; background:#cd7f32;" | Brons |- | 1 | '''Holtaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''6''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 2 | '''Heiðarskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''5''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 3 | '''Lindaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''4''' | style="40px; background:silver;" | '''3''' | style="background:#cd7f32;" | '''3''' |- | 4 | '''Flóaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''2''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''2''' |- | 5 | '''Hagaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''1''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |- | 6 | '''Síðuskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''1''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | rowspan="3" | 7 | '''Grunnskóli Húnaþings vestra''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | '''Hjallaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | '''Salaskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''1''' | style="40px; background:silver;" | '''–''' | style="background:#cd7f32;" | '''–''' |- | 10 | '''Laugalækjarskóli''' | style="40px; background:gold;" | '''–''' | style="40px; background:silver;" | '''4''' | style="background:#cd7f32;" | '''1''' |} ==Frægir keppendur í Skólahreysti== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="width: 200px;" | Nafn ! style="width: 190px;" | Skóli ! style="width: 60px;" | Ár |- | [[Annie Mist Þórisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/k/d7f0d5e0-6c8b-4270-97d7-0b03176a3ee6-1685124885974/-annie-mist-fekk-hreystineistann-i-skolahreysti- |title=„Annie Mist fékk hreystineistann í Skólahreysti“ |date=2023-05-26 |website=visir.is |access-date=2025-05-25}}</ref><ref name=Annie_Mist/> | [[Snælandsskóli]] | 2005 |} ==Ýmislegt um Skólahreysti== ===Stofnendur=== Hjónin Andrés Guðmundsson og Lára Berglind Helgadóttir hafa séð um Skólahreysti síðan þau stofnuðu þessa keppni árið 2005. Þau voru á þessum tíma með Icefitness hreystikeppni fyrir fullorðna sem var fyrirmynd fyrir Skólahreysti.<ref>[https://timarit.is/page/5513703?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Grunnskólakrakkar í formi''], DV, 27. apríl 2005, bls. 18</ref><ref>[https://timarit.is/page/7051584?iabr=on#page/n16/mode/2up ''Góðir hlutir gerast hægt''], Mosfellingur, 3. febrúar 2011, bls. 16–17</ref><ref>[https://timarit.is/page/3888878?iabr=on#page/n11/mode/1up ''Allir með kraftadellu á heimilinu''], Fréttablaðið, 15. mars 2006, bls. 12</ref><ref>[https://timarit.is/page/5749408?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Hreystiforstjóri Íslands!''], Blaðið, 26. apríl 2007, bls. 18</ref><ref>[https://timarit.is/page/3614570?iabr=on#page/n47/mode/1up ''Hraustustu kropparnir''], 24 stundir, 15. nóvember 2007, bls. 48</ref><ref>[https://timarit.is/page/6011899?iabr=on#page/n1/mode/1up ''Tarsanleikurinn býr í okkur öllum''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 2</ref><ref>[https://timarit.is/page/6015729?iabr=on#page/n15/mode/1up ''Vinna stuðningsgögn í samráði við landlæknisembættið''], Morgunblaðið, 28. apríl 2012, bls. 16</ref> ===Styrktaraðilar=== Aðalstyrktaraðilar Skólahreysti hafa verið Osta- og smjörsalan (2005–2006) / [[Mjólkursamsalan]] (2007–2013)<ref>[https://timarit.is/page/5303239?iabr=on#page/n3/mode/1up ''Íslensk æska í fyrsta sæti''], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010, bls. 4</ref><ref>[https://timarit.is/page/5355450?iabr=on#page/n7/mode/1up ''„Krafturinn í krökkunum er rosalegur“''], Morgunblaðið – Morgunblaðið C, 1. mars 2011, bls. 8</ref><ref>[https://timarit.is/page/6011907?iabr=on#page/n9/mode/1up ''Markmiðin eru alveg skýr''], Morgunblaðið – sérblað Skólahreysti, 28. febrúar 2012, bls. 10</ref> (Osta- og smjörsalan sameinaðist MS í lok ársins 2006<ref>[https://timarit.is/page/4146930?iabr=on#page/n12/mode/1up ''Starfsemi um áramót''], Morgunblaðið – Morgunblaðið B, 30. nóvember 2006, bls. 13</ref> þannig að hér er um sama styrktaraðila að ræða frá 2005 til 2013) og [[Landsbankinn]] (síðan 2014)<ref>[https://timarit.is/page/6326419?iabr=on#page/n8/mode/1up ''Landsbankinn nýr bakhjarl Skólahreysti''], Austurland, 6. mars 2014, bls. 9</ref>. Auk þess hefur Skólahreysti notið stuðnings [[Toyota]], [[Mennta- og menningarmálaráðuneyti Íslands|menntamálaráðuneytis]], [[Heilbrigðisráðuneyti Íslands|heilbrigðisráðuneytis]], [[Norræna ráðherranefndin|norrænu ráðherranefndarinnar]], [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþrótta og Ólympíusambands Íslands]] og [[Sveitarfélög Íslands|sveitarfélaga]].<ref>[https://timarit.is/page/6663185?iabr=on#page/n13/mode/1up ''Skólahreysti 2007''], Skólavarðan, 1. febrúar 2007, bls. 14</ref><ref name=grein-mbl_2011-03-01_bls.-6/><ref>[https://timarit.is/page/7066788?iabr=on#page/n17/mode/1up ''Stærsti sigurinn er að taka þátt''], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019, bls. 1–2</ref> Vorið 2026 urðu [[Íslandspóstur|Pósturinn]]<ref>{{Cite web|url=https://posturinn.is/frettir/almennar-frettir/2026/posturinn-studningsadili-skolahreysti/ |title=Pósturinn og Skólahreysti í samstarfi |date=2026-04-29 |website=posturinn.is |access-date=2026-05-09}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid0aMYjijFrgbw4KQdMFGcrYjruVmk7bWARHKv2xX8biH1FXVQ1T8QHF5V9osefCYsCl Facebook síða – Skólahreysti, 21. apríl 2026]</ref><ref>[https://www.facebook.com/posturinn/posts/pfbid0k3DWMqzjAoUR6JJVRy1Hw4TLjGELH7ghL3UjphnQW4MqLzXX2WzkwsdXA1jHfNTEl Facebook síða – Skólahreysti, 29. apríl 2026]</ref>, Lýsi ehf.<ref>[https://www.instagram.com/p/DXrFo3bCIrQ/ Instagram síða – Skólahreysti, 28. apríl 2026]</ref>, [[Krónan (verslun)|Krónan]]<ref>{{Cite web|url=https://kronan.is/frettir/kronan-og-skolahreysti-i-samstarf |title=Krónan og Skólahreysti í samstarf! |date=2026-04-21 |website=kronan.is |access-date=2026-05-24}}</ref> og [[:en:BYD Company|BYD]]<ref>[https://www.facebook.com/skolahreysti/posts/pfbid02xUDfrc5b7PDNX5CMLoVkTZ6gxpxbQ4MiAeTB4sHeVPvc42Z3jefZNEu5M5v2utz9l Facebook síða – Skólahreysti, 24. febrúar 2026]</ref> samstarfsaðilar Skólahreysti. ===Kynnir=== [[Jón Jósep Snæbjörnsson]] („Jónsi“) hefur verið kynnir Skólahreysti síðan 2008. Hefð er að hann tilkynnir í lok keppninnar hvaða skólar hafa lent í fyrstu þremur sætum.<ref>[https://timarit.is/page/6501734?iabr=on#page/n27/mode/1up ''Hreystineistinn''], DV, 22. janúar 2008, bls. 28</ref><ref>[https://timarit.is/page/5303249?iabr=on#page/n13/mode/1up ''Stoltur af að vera með''], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010, bls. 14</ref><ref>[https://timarit.is/page/6888550?iabr=on#page/n45/mode/1up ''Best af öllu að mega lifa''], Fréttablaðið – Kynningarblað Fólk, 18. nóvember 2017, bls. 6</ref> ==Heimildir== <div class="references-small">{{Reflist|2}}</div> ==Tenglar== * [https://www.facebook.com/skolahreysti Facebook síða - Skólahreysti] == Tengt efni== * [https://timarit.is/page/5303236?iabr=on#page/n0/mode/1up Sérblað Skólahreysti (32 blaðsíður)], Morgunblaðið – Morgunblaðið E, 25. febrúar 2010 * [https://timarit.is/page/5355443?iabr=on#page/n0/mode/1up Sérblað Skólahreysti (24 blaðsíður)], Morgunblaðið – Morgunblaðið C, 1. mars 2011 * Soffía Kristín Björnsdóttir, [https://skemman.is/bitstream/1946/9600/1/Lokaverkefni%20til%20B.Ed%20gr%C3%A1%C3%B0u.pdf ''Áhrif Skólahreysti á íþróttakennslu í grunnskólum landsins''], Lokaverkefni til B.Ed gráðu í íþrótta- og heilsufræði, Háskóli Íslands, 2011 * Guðrún Bentína Frímannsdóttir, Íris Ósk Arnarsdóttir [https://skemman.is/bitstream/1946/12465/1/LOKARITGER%C3%90_IRISOGBENTINA.pdf ''Áhrif Skólahreysti á grunnskólanemendur''], Lokaverkefni í íþróttafræði BSc, Háskólinn í Reykjavík, 2012 * [https://timarit.is/page/7066787?iabr=on#page/n16/mode/1up Sérblað Skólahreysti (8 blaðsíður)], Fréttablaðið – Kynningarblað Skólahreysti, 19. mars 2019 [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] i4aw7d3nueg73jgryixt4bw2wwgkia8 0 126850 1964857 1480856 2026-05-30T13:24:57Z TKSnaevarr 53243 1964857 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Anne_Bancroft_Chrysler_Theatre_1964.jpg|thumb|right|Anne Bancroft árið 1964]] '''Anne Bancroft''' ('''Anna Maria Louisa Italiano''' - [[17. september]] [[1931]] – [[6. júní]] [[2005]]) var bandarísk leikkona. Hún lærði [[leiklist]] í [[American Academy of Dramatic Arts]] og síðan [[stanislavskíaðferðin]]a í [[Actors Studio]] hjá [[Lee Strasberg]]. Eftir nokkur aukahlutverk í kvikmyndum á [[1951-1960|6. áratug]] 20. aldar fékk hún [[Óskarsverðlaun]] sem besta leikkona í aðalhlutverki fyrir myndina ''[[Kraftaverkið: Sagan af Helen Keller]]'' (''The Miracle Worker'' - 1962). Þekktasta hlutverk hennar er þó titilhlutverkið í myndinni ''[[Frú Robinson]]'' (''The Graduate'') frá 1967. Hún hlaut síðar tilnefningar til Óskarsverðlauna fyrir hlutverk sín í ''[[Á krossgötum]]'' (''Turning Point'' - 1977) þar sem þær [[Shirley MacLaine]] voru báðar tilnefndar í flokknum „besta leikkona í aðalhlutverki“ og sem besta leikkona í aukahlutverki fyrir hlutverk abbadísarinnar í ''[[Agnes barn guðs]]'' (''Agnes of God'' - 1985). Seinni eiginmaður hennar var leikstjórinn [[Mel Brooks]] en þau giftust árið 1964. Hún lék í kvikmynd [[David Lynch]], ''[[Fílamaðurinn]]'' (''The Elephant Man'') sem Brooks framleiddi árið 1980 og í tveimur myndum sem hann leikstýrði, ''[[Að vera eða vera ekki]]'' (''To Be or Not to Be'' - 1983) og ''[[Drakúla: Dauður og í góðum gír]]'' (''Dracula: Dead and Loving It'' - 1995). {{commonscat}} {{stubbur|æviágrip|leikari}} {{DEFAULTSORT:Bancroft, Anne}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aðalhlutverki]] {{fd|1931|2005}} 0y86ffeb6u5pyd6b9smp7z0185kq6cl 0 130503 1964909 1927544 2026-05-31T00:15:21Z TKSnaevarr 53243 1964909 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Bradley Cooper | mynd = Glasto17-44 (35547413626) Cropped.jpg | mynd_texti = Bradley Cooper á Glastonbury tónlistarhátíðinni 2017 | fæðingarnafn = Bradley Charles Cooper | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1975|1|5}} | fæðingarstaður = Abington Township, [[Pennsylvanía]], [[Bandaríkin|BNA]]<ref>{{cite web|url=https://philadelphia.cbslocal.com/2020/10/30/bradley-cooper-shares-extremely-important-message-urging-pennsylvanians-to-vote/|title=Bradley Cooper Shares 'Extremely Important' Message Urging Pennsylvanians To Vote|quote=I was born in Abington. I grew up in Montgomery County.|date=October 30, 2020|work=CBS Philly|access-date=2021-01-28|archive-date=February 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207214845/https://philadelphia.cbslocal.com/2020/10/30/bradley-cooper-shares-extremely-important-message-urging-pennsylvanians-to-vote/}}</ref> | skóli = {{Plainlist| * Georgetown University ([[Baccalaureus Artium|BA]]) * The New School (MFA) }} | starf = {{hlist|Leikari|kvikmyndaleikstjóri|kvikmyndaframleiðandi|handritshöfundur}} | ár = 1999–í dag | maki = {{Plainlist| * {{g|Jennifer Esposito|2006|2007}} * Irina Shayk<br />(2015–2019) }} | börn = 1 | module = {{Hlusta |embed = yes |title = Rödd Coopers |filename = Bradley Cooper - The Film Programme - 5 Nov 2007 - b06mtqsr.flac |type = speech |description = frá [[BBC]] þættinum ''The Film Programme'' þann {{nowrap|5. nóvember 2015}}<ref name="BBC-b06mtqsr">{{cite episode |title=Bradley Cooper, Nick Hornby|series=The Film Programme |series-link=The Film Programme |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06mtqsr |access-date=2020-12-31 |station=BBC Radio 4 |date=2015-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620061139/https://www.bbc.co.uk/programmes/b06mtqsr |archive-date=2020-06-20}}</ref>}} | undirskrift = Bradley Cooper signature.svg }} '''Bradley Cooper''' (f. 5. janúar 1975) er [[Bandaríkin|bandarískur]] leikari og kvikmyndagerðarmaður. Hann hefur hlotið ýmis verðlaun og viðurkenningar, þar á meðal [[British Academy Film Award]] og tvö [[Grammy-verðlaunin|Grammy-verðlaun]], auk tilnefningar til níu [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]], sex [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlauna]] og [[Tony-verðlaunin|Tony-verðlauna]]. Cooper birtist þrisvar sinnum á Celebrity 100 lista ''[[Forbes]]'' og á lista ''[[Time]]'' yfir 100 áhrifamestu einstaklinga heims árið 2015. Kvikmyndir hans hafa þénað 11 milljarða á heimsvísu og hann hefur fjórum sinnum verið á lista yfir hæst launuðu leikara. Cooper skráði sig í MFA námið hjá Actors Studio árið 2000 eftir að hafa byrjað feril sinn árið 1999 með gestahlutverki í sjónvarpsþáttunum ''[[Beðmál í borginni|Sex and the City]]''. Hann lék sitt fyrsta kvikmyndahlutverk í gamanmyndinni ''Wet Hot American Summer'' (2001) og hlaut nokkra viðurkenningu sem Will Tippin í sjónvarpsþáttunum ''Alias'' (2001-2006). Eftir að hlutverk hans í þáttunum var minnkað fékk hann efasemdir um starfsferil sinn en hann öðlaðist nokkra viðurkenningu með aukahlutverki í gamanmyndinni ''Wedding Crashers'' (2005). Hann sló í gegn í vinsælu myndinni ''The Hangover'' (2009) og frá henni komu tvær framhaldsmyndir árin 2011 og 2013. Ferill hans þróaðist með aðalhlutverkum í ''Limitless'' (2011) og ''The Place Beyond the Pines'' (2012). Cooper náði auknum árangri með rómantísku gamanmyndinni ''Silver Linings Playbook'' (2012), svörtu gamanmyndinni ''American Hustle'' (2013) og stríðsævimyndinni ''American Sniper'' (2014), sem hann framleiddi einnig. Fyrir hlutverk sín í þessum myndum var hann tilnefndur til fjögurra Óskarsverðlauna. Árið 2014 lék hann [[Joseph Merrick]] í Brodway-uppfærslu á ''The Elephant Man'' þar sem hann hlaut tilnefningu til Tony-verðlauna sem besti leikari í leikriti. Sama ár hóf hann að tala fyrir Rocket í [[Marvel Cinematic Universe|kvikmyndaheimi Marvel]]. Árið 2018 framleiddi Cooper, skrifaði handritið, leikstýrði og lék í endurgerð á rómantísku tónlistarmyndinni ''[[A Star Is Born (kvikmynd frá 2018)|A Star Is Born]]''. Hann var tilnefndur til þriggja Óskarsverðlauna fyrir kvikmyndina auk [[BAFTA-verðlaun|BAFTA-verðlauna]] og tveggja Grammy-verðlauna fyrir framlög hans til [[A Star Is Born (tónlist)|hljómplötu kvikmyndarinnar]] sem náði efsta sæti á bandaríska [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] vinsældalistanum og aðalsmáskífu hennar „Shallow“ sem náði toppsæti á vinsældalistum. Hann hlaut fleiri tilnefningar til Óskarsverðlauna fyrir að framleiða sálfræðitryllana ''[[Joker (2019 kvikmynd)|Joker]]'' (2019) og ''Nightmare Alley'' (2021). Cooper hefur verið kallaður [[kyntákn]] af fjölmiðlum og var útnefndur „Kynþokkafyllsti maður á lífi“ af tímaritinu ''[[People]]'' árið 2011. Hann styður nokkur góðgerðarsamtök sem hjálpa til við að berjast gegn krabbameini. Cooper var í skamman tíma giftur leikkonunni Jennifer Esposito og með fyrirsætunni Irina Shayk, sem hann var í sambandi með, á hann dóttur. == Útgefið efni == * ''[[A Star Is Born (tónlist)|A Star Is Born]]'' {{small|(með [[Lady Gaga]])}} (2018) == Tenglar == * {{imdb nafn|177896}} == Heimildir == {{wpheimild | tungumál = En | titill = Bradley Cooper | mánuðurskoðað = 20. júní | árskoðað = 2023}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Commonscat|Bradley Cooper}} {{stubbur|æviágrip}} {{f|1975}} {{DEFAULTSORT:Cooper, Bradley}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Cooper, Bradley]] [[Flokkur:Bandarískir kvikmyndaleikstjórar]] [[Flokkur:Bandarískir handritshöfundar]] [[Flokkur:Bandarískir kvikmyndaframleiðendur]] 5cutqkcxu94qvrvvn16ined9vev3urg 1964910 1964909 2026-05-31T00:15:36Z TKSnaevarr 53243 1964910 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Bradley Cooper | mynd = Glasto17-44 (35547413626) Cropped.jpg | mynd_texti = Bradley Cooper á Glastonbury tónlistarhátíðinni 2017 | fæðingarnafn = Bradley Charles Cooper | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1975|1|5}} | fæðingarstaður = Abington Township, [[Pennsylvanía]], [[Bandaríkin|BNA]]<ref>{{cite web|url=https://philadelphia.cbslocal.com/2020/10/30/bradley-cooper-shares-extremely-important-message-urging-pennsylvanians-to-vote/|title=Bradley Cooper Shares 'Extremely Important' Message Urging Pennsylvanians To Vote|quote=I was born in Abington. I grew up in Montgomery County.|date=October 30, 2020|work=CBS Philly|access-date=2021-01-28|archive-date=February 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207214845/https://philadelphia.cbslocal.com/2020/10/30/bradley-cooper-shares-extremely-important-message-urging-pennsylvanians-to-vote/}}</ref> | skóli = {{Plainlist| * Georgetown University ([[Baccalaureus Artium|BA]]) * The New School (MFA) }} | starf = {{hlist|Leikari|kvikmyndaleikstjóri|kvikmyndaframleiðandi|handritshöfundur}} | ár = 1999–í dag | maki = {{Plainlist| * {{g|Jennifer Esposito|2006|2007}} * Irina Shayk<br />(2015–2019) }} | börn = 1 | module = {{Hlusta |embed = yes |title = Rödd Coopers |filename = Bradley Cooper - The Film Programme - 5 Nov 2007 - b06mtqsr.flac |type = speech |description = frá [[BBC]] þættinum ''The Film Programme'' þann {{nowrap|5. nóvember 2015}}<ref name="BBC-b06mtqsr">{{cite episode |title=Bradley Cooper, Nick Hornby|series=The Film Programme |series-link=The Film Programme |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06mtqsr |access-date=2020-12-31 |station=BBC Radio 4 |date=2015-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620061139/https://www.bbc.co.uk/programmes/b06mtqsr |archive-date=2020-06-20}}</ref>}} | undirskrift = Bradley Cooper signature.svg }} '''Bradley Cooper''' (f. 5. janúar 1975) er [[Bandaríkin|bandarískur]] leikari og kvikmyndagerðarmaður. Hann hefur hlotið ýmis verðlaun og viðurkenningar, þar á meðal [[British Academy Film Award]] og tvö [[Grammy-verðlaunin|Grammy-verðlaun]], auk tilnefningar til níu [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]], sex [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlauna]] og [[Tony-verðlaunin|Tony-verðlauna]]. Cooper birtist þrisvar sinnum á Celebrity 100 lista ''[[Forbes]]'' og á lista ''[[Time]]'' yfir 100 áhrifamestu einstaklinga heims árið 2015. Kvikmyndir hans hafa þénað 11 milljarða á heimsvísu og hann hefur fjórum sinnum verið á lista yfir hæst launuðu leikara. Cooper skráði sig í MFA námið hjá Actors Studio árið 2000 eftir að hafa byrjað feril sinn árið 1999 með gestahlutverki í sjónvarpsþáttunum ''[[Beðmál í borginni|Sex and the City]]''. Hann lék sitt fyrsta kvikmyndahlutverk í gamanmyndinni ''Wet Hot American Summer'' (2001) og hlaut nokkra viðurkenningu sem Will Tippin í sjónvarpsþáttunum ''Alias'' (2001-2006). Eftir að hlutverk hans í þáttunum var minnkað fékk hann efasemdir um starfsferil sinn en hann öðlaðist nokkra viðurkenningu með aukahlutverki í gamanmyndinni ''Wedding Crashers'' (2005). Hann sló í gegn í vinsælu myndinni ''The Hangover'' (2009) og frá henni komu tvær framhaldsmyndir árin 2011 og 2013. Ferill hans þróaðist með aðalhlutverkum í ''Limitless'' (2011) og ''The Place Beyond the Pines'' (2012). Cooper náði auknum árangri með rómantísku gamanmyndinni ''Silver Linings Playbook'' (2012), svörtu gamanmyndinni ''American Hustle'' (2013) og stríðsævimyndinni ''American Sniper'' (2014), sem hann framleiddi einnig. Fyrir hlutverk sín í þessum myndum var hann tilnefndur til fjögurra Óskarsverðlauna. Árið 2014 lék hann [[Joseph Merrick]] í Brodway-uppfærslu á ''The Elephant Man'' þar sem hann hlaut tilnefningu til Tony-verðlauna sem besti leikari í leikriti. Sama ár hóf hann að tala fyrir Rocket í [[Marvel Cinematic Universe|kvikmyndaheimi Marvel]]. Árið 2018 framleiddi Cooper, skrifaði handritið, leikstýrði og lék í endurgerð á rómantísku tónlistarmyndinni ''[[A Star Is Born (kvikmynd frá 2018)|A Star Is Born]]''. Hann var tilnefndur til þriggja Óskarsverðlauna fyrir kvikmyndina auk [[BAFTA-verðlaun|BAFTA-verðlauna]] og tveggja Grammy-verðlauna fyrir framlög hans til [[A Star Is Born (tónlist)|hljómplötu kvikmyndarinnar]] sem náði efsta sæti á bandaríska [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] vinsældalistanum og aðalsmáskífu hennar „Shallow“ sem náði toppsæti á vinsældalistum. Hann hlaut fleiri tilnefningar til Óskarsverðlauna fyrir að framleiða sálfræðitryllana ''[[Joker (kvikmynd frá 2019)|Joker]]'' (2019) og ''Nightmare Alley'' (2021). Cooper hefur verið kallaður [[kyntákn]] af fjölmiðlum og var útnefndur „Kynþokkafyllsti maður á lífi“ af tímaritinu ''[[People]]'' árið 2011. Hann styður nokkur góðgerðarsamtök sem hjálpa til við að berjast gegn krabbameini. Cooper var í skamman tíma giftur leikkonunni Jennifer Esposito og með fyrirsætunni Irina Shayk, sem hann var í sambandi með, á hann dóttur. == Útgefið efni == * ''[[A Star Is Born (tónlist)|A Star Is Born]]'' {{small|(með [[Lady Gaga]])}} (2018) == Tenglar == * {{imdb nafn|177896}} == Heimildir == {{wpheimild | tungumál = En | titill = Bradley Cooper | mánuðurskoðað = 20. júní | árskoðað = 2023}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{Commonscat|Bradley Cooper}} {{stubbur|æviágrip}} {{f|1975}} {{DEFAULTSORT:Cooper, Bradley}} [[Flokkur:Bandarískir leikarar|Cooper, Bradley]] [[Flokkur:Bandarískir kvikmyndaleikstjórar]] [[Flokkur:Bandarískir handritshöfundar]] [[Flokkur:Bandarískir kvikmyndaframleiðendur]] 1nm3pd599su2do3eo3xr5l8crkffvsu 0 135981 1964868 1948876 2026-05-30T14:19:14Z TKSnaevarr 53243 /* Talsetning */ 1964868 wikitext text/x-wiki {{Kvikmynd |nafn = Pöddulíf |upprunalegt heiti = A Bug's Life |land = {{Fáni|Bandaríkin}} |tungumál = [[Enska]] |sýningartími = 95 mínútur |útgáfudagur = [[25. nóvember]] [[1998]] |leikstjóri = John Lasseter |handritshöfundur = Andrew Stanton<br />Donald McEnery<br />Bob Shaw |framleiðandi = Darla K. Anderson<br />Kevin Reher |leikarar = [[Dave Foley]]<br />[[Julia Louis-Dreyfus]]<br />[[Kevin Spacey]] |tónlist = [[Randy Newman]] |kvikmyndagerð = [[Sharon Calahan]] |klipping = Lee Unkrich |dreifingaraðili = [[Buena Vista Pictures]] |myndin fyrirtæki = [[Walt Disney Pictures]]<br />[[Pixar Animation Studios]] |ráðstöfunarfé = [[Bandaríkjadalur|US$]]120 miljónum |heildartekjur = US$363.3 miljónum |imdb_id = 0120623 |verðlaun = }} '''''Pöddulíf''''' ([[enska]]: ''A Bug's Life'') er [[Bandaríkin|bandarísk]] [[Pixar]]-kvikmynd frá árinu [[1998]]. == Talsetning == {| class="wikitable" id="Synchronisation" |- bgcolor=lavender | style="text-align:center" | '''Ensk nöfn''' | style="text-align:center" | '''Enskar raddir'''<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/movies/A-Bugs-Life/|title=A Bug's Life|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-02-04}}</ref> | '''Íslenskar talsetning''' <ref>VHS leikaralistar</ref> |- bgcolor=#ffffff |Flikk (Flik) |[[Dave Foley]] |[[Felix Bergsson]] |- |Skoppi (Hopper) |[[Kevin Spacey]] |[[Hilmir Snær Guðnason]] |- |Atta prinsessa |[[Julia Louis-Dreyfus]] |[[Vigdís Gunnarsdóttir]] |- |Doppa (Dot) |[[Hayden Panettiere]] |[[Sunna Eldon]] |- |Drottning (Queen) |[[Phyllis Diller]] |[[Sif Ragnhildardóttir]] |- |Molti (Molt) |[[Richard Kind]] |[[Laddi|Þórhallur Sigurðsson]] |- |Slim |[[David Hyde Pierce]] |[[Ari Matthíasson]] |- |Hemmi (Heimlich) |[[Joe Ranft]] |[[Harald G. Haraldsson|Harald G. Haralds]] |- |Marius (Francis) |[[Denis Leary]] |[[Baldur Trausti Hreinsson|Baldur Trausti]] |- |Rósa (Rosie) |[[Bonnie Hunt]] |[[Edda Heiðrún Backman]] |- |Tvist & Bast (Tuck & Roll) |[[Michael McShane]] |[[Júlíus Agnarsson]] |- |Dim |[[Brad Garrett]] |[[Ellert Ingimundarson]] |- |Manni (Manny) |[[Jonathan Harris]] |[[Arnar Jónsson]] |- |Malla (Gypsy) |[[Madeline Kahn]] |[[Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir]] |- |P.T. Flea |[[John Ratzenberger]] |[[Karl Ágúst Úlfsson]] |- |Svörður (Mr. Soil) |[[Roddy McDowall]] |[[Hjálmar Hjálmarsson]] |- |Dr. Flóra (Dr. Flora) |[[Edie McClurg]] |[[Hanna María Karlsdóttir]] |- |Þyrnir (Thorny) |[[Alex Rocco]] |[[Valur Freyr Einarsson]] |- |Cornelius |[[David Ossman]] |[[Laddi|Þórhallur Sigurðsson]] |- | colspan="3" style="text-align:center" |'''Aukahlutverk (íslensk talsetning)''' |- | colspan="3" style="text-align: center;" |[[Bergur Þór Ingólfsson]] |- | colspan="3" style="text-align: center;" |[[Gunnar Hansson (leikari)|Gunnar Hansson]] |- | colspan="3" style="text-align: center;" |[[Agnar Már Júlíusson]] |- | colspan="3" style="text-align: center;" |[[Eiríkur Júlíusson]] |- | colspan="3" style="text-align: center;" |[[Agnar Halfiðason]] |- | colspan="3" style="text-align: center;" |[[Vera Illugadóttir]] |- | colspan="3" style="text-align: center;" |[[Helena Stefánsdóttir]] |} == Tónlist == * "Þú átt eitt lítið líf" (The Time of Your Life) * Flytjandi: [[Kristján Kristjánsson (f. 1956)|Kristján Kristjánsson]] == Tilvísanir == <references /> == Tenglar == * {{imdb titill|0120623|Pöddulíf}} {{stubbur|kvikmynd}} [[Flokkur:Bandarískar teiknimyndir]] [[Flokkur:Pixar-kvikmyndir]] [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 1998]] fa1kdyan1axoj36wwu03gl51qevdohe 0 136884 1964867 1893702 2026-05-30T13:56:33Z Akigka 183 1964867 wikitext text/x-wiki '''Annette Tison''' ([[27. desember]] [[1942]] – [[28. júní]] [[2010]]) var franskur arkitekt og rithöfundur, einkum þekkt fyrir að hafa samið myndskreyttu barnabækurnar um [[Barbapabbi|Barbapabba]] ásamt bandarískum eiginmanni sínum [[Talus Taylor]]. Tison lauk prófi frá [[École Spéciale d'Architecture]]. ''Barbapabbi'' kom upphaflega út sem bók árið 1970, en varð fljótlega að myndasöguröð fyrir dagblöð og barnatímarit. Árið 1974 kom fyrsta [[teiknimynd]]aþáttaröðin út gerð af japanska teiknimyndaverinu [[Topcraft]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2015/03/02/de-geestelijk-vader-van-barbapapa-is-overleden-maar-het-liedje-beklijft-nog-altijd-a1418209|title=De geestelijk vader van Barbapapa is overleden, maar het liedje beklijft nog|last=de Voogt|first=Sam|date=2 March 2015|website=NRC|language=nl|access-date=15 February 2019}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Tison, Annette}} [[Flokkur:Franskir rithöfundar]] {{fd|1942|2010}} o46l5dvx7abvsjt5s9la32fdrmsh6yn 0 144648 1964869 1962650 2026-05-30T14:26:54Z TKSnaevarr 53243 /* Tilvísanir */ 1964869 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Viktor Orbán | mynd = Viktor Orban.2024 (cropped).jpg | myndatexti1 = Viktor Orbán árið 2024. | titill= Forsætisráðherra Ungverjalands | stjórnartíð_start = 29. maí 2010 | stjórnartíð_end = 9. maí 2026 | forseti = [[László Sólyom]]<br>[[Pál Schmitt]]<br>[[János Áder]]<br>[[Katalin Novák]]<br>[[Tamás Sulyok]] | forveri = [[Gordon Bajnai]] | eftirmaður = [[Péter Magyar]] | stjórnartíð_start2 = 6. júlí 1998 | stjórnartíð_end2 = 27. maí 2002 | forseti2 = [[Árpád Göncz]]<br>[[Ferenc Mádl]] | forveri2 = [[Gyula Horn]] | eftirmaður2 = [[Péter Medgyessy]] | fæðingarnafn = Viktor Mihály Orbán | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1963|5|31}} | fæðingarstaður = [[Székesfehérvár]], [[Ungverjaland]]i | starf = Stjórnmálamaður | stjórnmálaflokkur = [[Fidesz]] | maki = {{gifting|Anikó Lévai|1986}} | börn = Ráhel, Gáspár, Sára, Róza, Flóra | háskóli = [[Eötvös Loránd-háskóli]]<br>[[Pembroke-háskóli, Oxford]] | undirskrift = Accession Treaty 2011 Viktor Orbán signature.svg }} '''Viktor Mihály Orbán'''<ref>[http://www.origo.hu/itthon/20121220-a-story-osszeallitasa-33-dolog-amit-nem-tudunk-orban-viktorrol.html Orbánnak kiütötték az első két fogát] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614221248/http://www.origo.hu/itthon/20121220-a-story-osszeallitasa-33-dolog-amit-nem-tudunk-orban-viktorrol.html |date=2018-06-14 }}, ''Origo'', 20. desember 2012; skoðað 21. júní 2018.</ref> (f. 31. maí 1963) er [[Ungverjaland|ungverskur]] stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Ungverjalands frá árinu 2010 til 2026. Hann var áður forsætisráðherra landsins frá 1998 til 2002. Hann er núverandi formaður [[Þjóðernishyggja|þjóðernissinnaða]] [[Íhaldsstefna|íhaldsflokksins]] [[Fidesz]]. Hann hefur gegnt forystu flokksins frá árinu 2003 og var áður formaður hans frá 1993 til 2000. Orbán er þaulsetnasti forsætisráðherra í sögu Ungverjalands. ==Æviágrip== Orbán fæddist í [[Székesfehérvár]] og nam [[lögfræði]] í Eötvös Loránd-háskóla, þaðan sem hann útskrifaðist árið 1987. Hann nam [[stjórnmálafræði]] í stuttan tíma en hóf síðan sjálfur þátttöku í stjórnmálum í kjölfar [[Byltingarárið 1989|byltinga ársins 1989]]. Hann gerðist leiðtogi stúdentahreyfingarinnar Sambands ungra lýðræðissinna (''Fiatal Demokraták Szövetsége'') sem síðar varð að stjórnmálaflokknum Fidesz. Orbán varð þjóðþekktur stjórnmálamaður eftir að hann hélt ræðu við endurgreftrun [[Imre Nagy]] og annarra píslarvotta [[Uppreisnin í Ungverjalandi|uppreisnar ársins 1956]]. Í ræðunni krafðist Orbán þess opinskátt að sovéskir hermenn hefðu sig á burt úr Ungverjalandi. Eftir að kommúnisminn féll og lýðræði var komið á í Ungverjalandi var Orbán kjörinn á ungverska þjóðþingið og varð þar leiðtogi Fidesz árið 1993. Fidesz hafði í upphafi aðhyllst efnahagslega frjálshyggju og Evrópusamruna en undir forystu Orbán varð hann brátt þjóðernissinnaður hægriflokkur. Eftir að Fidesz unnu flest sæti á þingi í kosningum árið 1998 gerðist Orbán forsætisráðherra hægrisinnaðrar samsteypustjórnar og gegndi því embætti í fjögur ár. Fidesz tapaði þingkosningum árin 2002 og 2006 með naumindum og Orbán var því leiðtogi stjórnarandstöðunnar í átta ár. Vinsældir [[Ungverski sósíalistaflokkurinn|ungverskra sósíalista]] döluðu mjög á seinna kjörtímabili þeirra og því tókst Orbán að vinna stórsigur í þingkosningum árið 2010. Orbán varð forsætisráðherra á ný með mikinn meirihluta á þingi og gerði stórtækar breytingar á ungversku stjórnarskránni. Breytingarnar gengu meðal annars út á að draga úr völdum ungverska stjórnlagadómstólsins svo ekki væri hægt að dæma ógild lög sem hefðu hlotið samþykki tveggja þriðju þingmanna. Jafnframt var sett nýtt aldurstakmark á dómaraembætti sem fól í sér að dómarar yrðu að fara á eftirlaun á lögbundnum eftirlaunaaldri.<ref>{{cite news|title=Q&A: Hungary's controversial constitutional changes|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-21748878|accessdate=8. apríl 2020|website=[[BBC]]|date=11 March 2013}}</ref> Fidesz hélt afgerandi þingmeirihluta sínum eftir kosningar árin 2014 og 2018. Stefnumál Orbán eru mjög íhaldssöm bæði með tilliti til félagsmála og þjóðernismála. Hann hefur lýst stjórnarháttum sínum sem uppbyggingu svokallaðs „ófrjálslynds lýðræðis“.<ref>{{cite web|url=http://www.kormany.hu/en/the-prime-minister/the-prime-minister-s-speeches/prime-minister-viktor-orban-s-speech-at-the-25th-balvanyos-summer-free-university-and-student-camp|quote=|title=Prime Minister Viktor Orbán’s Speech at the 25th Bálványos Summer Free University and Student Camp|date=30. júlí 2014|access-date=2018-06-21|archive-date=2020-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015113216/https://www.kormany.hu/en/the-prime-minister/the-prime-minister-s-speeches/prime-minister-viktor-orban-s-speech-at-the-25th-balvanyos-summer-free-university-and-student-camp|url-status=dead}}</ref> Orbán hefur verið sakaður um [[Einræði|einræðistilburði]] og um að skerða [[réttarríki]]ð í Ungverjalandi með því að draga úr sjálfstæði dómstóla og úr málfrelsi.<ref name="wapo1">{{cite web|last1=Meijers|first1=Maurits|last2=van der Veer|first2=Harmen|title=Hungary’s government is increasingly autocratic. What is the European Parliament doing about it?|url=https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2017/05/03/hungary-is-backsliding-what-is-the-european-parliament-doing-about-this/|website=washingtonpost.com|publisher=[[Washington Post]]|accessdate=21. júní 2018}}</ref><ref name="econ17">{{cite web|title=What to do when Viktor Orban erodes democracy|url=https://www.economist.com/news/leaders/21723835-europe-has-tools-make-autocrat-back-down-what-do-when-viktor-orban-erodes-democracy|website=economist.com|publisher=The Economist|accessdate=21. júní 2018}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/02/10/world/europe/hungary-orban-democracy-far-right.html|title=As West Fears the Rise of Autocrats, Hungary Shows What’s Possible|last=Kingsley|first=Patrick|date=2018-02-10|work=The New York Times|access-date=10. febrúar 2018|issn=0362-4331}}</ref> Orbán hefur sett ríkisfjölmiðla Ungverjalands undir stjórn ráðs sem skipað er liðsmönnum Fidesz. Jafnframt verða sjálfstæðir fjölmiðlar að sækja um starfsleyfi frá stjórnvöldum og geta sætt sektum ef yfirvöld telja fréttaflutning þeirra ekki nógu hlutlausan. Einkareknum fjölmiðlum hefur einnig verið bannað að birta kosningaauglýsingar.<ref name="eirikur">{{cite book|first=Eiríkur|last=Bergmann|title=Neo-nationalism: The Rise of Nativist Populism|year=2020|page=168|publisher=Palgrave Macmillan|location=Sviss|isbn=978-3-030-41772-7|doi=10.1007/978-3-030-41773-4}}</ref> Orbán hefur oft beint spjótum sínum að ungversk-bandaríska athafnamanninum [[George Soros]] og hefur vænt hann um að standa fyrir samsærum til að grafa undan Ungverjalandi. Á yngri árum hafði Orbán sjálfur þegið styrk frá stofnun Sorosar til að ganga í háskóla í Englandi en á stjórnmálaferli sínum hefur hann útmálað Soros sem ógn við ungverskt þjóðfélag.<ref name="eirikur" />{{rp|109}} Í kosningabaráttu sinni árið 2017 setti Orbán upp auglýsingaskilti þar sem Soros var kallaður „óvinur fólksins“ og árið 2018 kynnti Orbán lagafrumvarp undir nafninu „Stöðvum Soros!“ sem gera ólöglegt að aðstoða ólöglega innflytjendur eða flóttamenn við að dvelja í landinu.<ref>{{cite web|author=Róbert Jóhannsson|title=„Stöðvum Soros“ fyrir ungverska þingið|publisher=RÚV|url=http://www.ruv.is/frett/stodvum-soros-fyrir-ungverska-thingid|date=5. maí 2018|accessdate=11. september 2018}}</ref> Þann 30. mars 2020 samþykkti ungverska þingið tillögu þess efnis að stjórn Orbáns geti stjórnað landinu með tilskipunum til þess að bregðast við [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldrinum]] í landinu. Áætlað var að lögin vari þar til faraldurinn er liðinn en þeim fylgdi þó enginn formlegur tímarammi.<ref>{{Vefheimild|titill=Ung­verskt lýðræði í ótíma­bundna sótt­kví?| url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2020/03/30/ungverskt_lydraedi_i_otimabundna_sottkvi/|útgefandi=mbl.is|höfundur=Þorgerður Anna Gunnarsdóttir|ár=2020|mánuður=30. mars|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. apríl}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Orban fær ótímabunduð tilskipanavald| url=https://www.visir.is/g/202028315d|útgefandi=''Vísir''|höfundur=Kjartan Kjartansson|ár=2020|mánuður=30. mars|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. apríl}}</ref> Ótakmörkuðu tilskipanavaldi Orbáns lauk þann 18. júní en þess í stað var samþykkt að lýsa yfir „læknisfræðilegu neyðarástandi“ sem heimilar stjórninni áfram að gefa út tilskipanir í ýmsum málefnum.<ref>{{Vefheimild|titill=Hungary replaces rule by decree with ‘state of medical crisis’| url=https://www.politico.eu/article/hungary-replaces-rule-by-decree-controversial-state-of-medical-crisis/|útgefandi=''Politico''|höfundur=Lili Bayer|ár=2020|mánuður=18. júní|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=15. júlí}}</ref> Í júní árið 2021 setti stjórn Orbáns lög sem bönnuðu að börnum yrði kennt um [[Hinsegin|hinsegin fólk]] í skóla.<ref>{{Vefheimild|titill=Ung­versk yfir­völd banna hin­segin náms­efni| url=https://www.frettabladid.is/frettir/ungversk-yfirvold-banna-hinsegin-namsefni/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|höfundur=Oddur Ævar Gunnarsson|ár=2021|mánuður=15. júní|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=25. júlí|safnslóð=https://vefsafn.is/is/20230402132138/https://www.frettabladid.is/frettir/ungversk-yfirvold-banna-hinsegin-namsefni/|safndags=2. apríl 2023}}</ref> Lögin eru hluti af frumvarpi sem á að nafninu til að snúast gegn barnaníði en þau banna meðal annars að börnum séu sýnt námsefni eða auglýsingar sem styðja réttindi hinsegin fólks.<ref>{{Vefheimild|titill=Vilja banna að börnum sé kennt um hinsegin fólk| url=https://www.visir.is/g/20212121214d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Kjartan Kjartansson|ár=2021|mánuður=11. júní|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=25. júlí}}</ref> Ungverjar sættu harðri gagnrýni af hálfu mannréttindahópa fyrir lögin og [[Mark Rutte]], forsætisráðherra [[Holland]]s, gekk svo langt að segja að landið ætti ekki lengur erindi í [[Evrópusambandið]] vegna þeirra.<ref>{{Vefheimild|titill=Telur Ungverja ekki eiga erindi í ESB lengur| url=https://www.visir.is/g/20212126236d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Kjartan Kjartansson|ár=2021|mánuður=24. júní|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=25. júlí}}</ref> Orbán var endurkjörinn í þriðja sinn í þingkosningum í apríl 2022. Í kosningunum hafði sameinuð stjórnarandstaða boðið fram lista gegn Fidesz-flokki Orbáns en hafði deilt talsvert innbyrðis. Kosningarnar voru haldnar í skugga [[Innrás Rússa í Úkraínu 2022|innrásar Rússa í Úkraínu]], en Orbán hafði lagt áherslu á hlutleysi Ungverjalands í deilunni.<ref>{{Vefheimild|titill=Vinur Pútíns endurkjörinn sem forsætisráðherra| url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/04/03/vinur_putins_endurkjorinn_sem_forsaetisradherra/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=3. apríl|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=4. apríl}}</ref> Fidesz-flokkur Orbáns tapaði þingkosningum í apríl árið 2026 með afgerandi hætti fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar|Péters Magyar]]. Áætlað er að Magyar leysi Orbán af hólmi sem forsætisráðherra eftir 16 ára samfellda stjórnarsetu.<ref>{{Vefheimild|titill= Orbán játar sig sigraðan| url=https://www.visir.is/g/20262868090d/orban-jatar-sig-sigradan|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=11. apríl 2026|skoðað=12. apríl 2026|höfundur=Agnar Már Másson}}</ref> Í kjölfar ósigursins tilkynnti Orbán að hann hygðist hætta á þingi og einbeita sér að endurskipulagningu Fidesz-flokksins á landsvísu.<ref>{{Vefheimild|titill= Orbán hættir á þingi| url=https://www.visir.is/g/20262874184d/orban-haettir-a-thingi|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 25. apríl 2026 |skoðað= 26. apríl 2026 |höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Ungverjalands| frá= 6. júlí 1998| til= 27. maí 2002| fyrir=[[Gyula Horn]]| eftir=[[Péter Medgyessy]] }} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Ungverjalands| frá= 29. maí 2010| til= 9. maí 2026| fyrir=[[Gordon Bajnai]]| eftir= [[Péter Magyar]] }} {{Töfluendir}}{{f|1963}}{{DEFAULTSORT:Orbán, Viktor}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ungverjalands]] [[Flokkur:Ungverskir lögfræðingar]] 43wqvdfrscyikoe40bp8ykz4hs8gmf0 0 148653 1964919 1952608 2026-05-31T05:36:09Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964919 wikitext text/x-wiki [[File:Melódía (handrit).jpg|alt=Titilsíða handritsins Melódía.|thumb|Titilsíða handritsins Melódíu.]] '''Melódía''' er [[handrit]] sem skrifað var á Íslandi um 1660 og inniheldur 223 lög og texta.<ref>{{tímarit.is|4166691|Gömul goðsögn afhjúpuð|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=24.7.2007|höfundur=Jóhann Bjarni Kolbeinsson}}</ref> Handritið er varðveitt í [[Árnasafn]]i í [[Kaupmannahöfn]]. Mikilvægi handritsins fyrir íslenska tónlistarsögu felst fyrst og fremst í því að engin önnur heimild frá 17. öld varðveitir slíkan fjölda laga. Í mörgum tilvikum eru lögin sem varðveitt eru í Melódíu hvergi til nema þar. Ekki er vitað hver skrifaði handritið eða hvar, en efni þess þykir gefa til kynna að handritið hafi orðið til í [[Skálholt]]i og tengist helgisiðum og skólastarfi þar.<ref>{{Bókaheimild|titill=Tónlist liðinna alda. Íslensk handrit 1100-1800|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Crymogea|ár=2019|bls=128-165|ISBN=9789935420893}}</ref> Efni handritsins er einkar margbreytilegt: það hefur að geyma bæði trúarsöngva og veraldleg lög, [[Tvísöngur|tvísöngva]] og raddir úr fjórradda söngvum, flest á íslensku en einnig nokkur á latínu.<ref>{{Bókaheimild|titill=Tónlist liðinna alda. Íslensk handrit 1100-1800|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|útgefandi=Crymogea|ár=2019|ISBN=9789935420893}}</ref> Á undanförnum árum hafa tónlistarfræðingar rakið allnokkur laganna í Melódíu til erlendra heimilda. Til dæmis hefur [[Árni Heimir Ingólfsson]] sýnt fram á að í handritinu sé að finna lög eftir þekkt tónskáld frá meginlandi Evrópu á 16. öld, til dæmis [[Paul Hofheimer]], [[Ludwig Senfl]], [[Francesco Corteccia]] og [[Jacobus Clemens]].<ref>{{Bókaheimild|titill=Fimm „Ütlendsker tonar" í Rask 98, Gripla|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|url=https://gripla.arnastofnun.is/index.php/gripla/article/view/164|ár=2012|bls=1-63}}</ref><ref>{{Bókaheimild|titill=Enn einn „útlenskur tónn'' í Rask 98, Gripla|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|ár=2021|bls=187-200|url=https://gripla.arnastofnun.is/index.php/gripla/article/view/525}}</ref> Þetta rímar við yfirskrift handritsins á fyrstu síðu þess: „MELODIA. Nockrer útlendsker Tónar með jislendskum skálldskap, og marger af þeim nitsamleger til andlegrar skiemtunar.“ Handritið var á Íslandi allt þar til um 1810, þegar danski fræðimaðurinn [[Rasmus Christian Rask]] eignaðist það á ferð sinni um landið og flutti það með sér til Kaupmannahafnar. Eftir lát hans keypti [[Kaupmannahafnarháskóli]] handritasafn Rasks og því er handritið enn í Kaupmannahöfn.<ref>{{Bókaheimild|titill="The Library of the Genius: The Manuscript Collection of Rasmus Christian Rask."|höfundur=Silvia Hufnagel|útgefandi=Tabularia « Études », no 16|ár=2016|bls=305-327}}</ref> Engin fræðileg heildarútgáfa hefur enn komið út af handritinu. Flest lögin er að finna í þjóðlagasafni [[Bjarni Þorsteinsson|séra Bjarna Þorsteinssonar]].<ref>{{Bókaheimild|titill=Íslenzk þjóðlög|höfundur=Bjarni Þorsteinsson|ár=1906-1909|bls=206-315}}</ref> Þá eru lögin í fjórða hluta handritsins, þ.e. lög úr svonefndri „kvæðabók“ eftir séra [[Ólafur Jónsson á Söndum|Ólaf Jónsson]], prentuð í ritinu ''Söngbók séra Ólafs Jónssonar á Söndum'', sem kom út árið 2024.<ref>{{Bókaheimild|titill=Söngbók séra Ólafs Jónssonar á Söndum|höfundur=Árni Heimir Ingólfsson|höfundur2=Margrét Eggertsdóttir|höfundur3=Johnny Lindholm|höfundur4=Þórunn Sigurðardóttir|útgefandi=Stofnun Árna Magnússonar|ár=2024}}</ref> Lögin úr handritinu hafa notið vaxandi vinsælda á undanförnum árum og hafa verið flutt á nokkrum plötum. Geisladiskurinn ''Melódía'' með [[Kammerkórinn Carmina|Kammerkórnum Carmina]] kom út árið 2007 og hlaut [[Íslensku tónlistarverðlaunin 2007|Íslensku tónlistarverðlaunin]], auk þess að vera valinn einn af diskum mánaðarins hjá breska tímaritinu ''[[Gramophone]]''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.gramophone.co.uk/reviews/review?slug=melod%C3%ADa|titill=A Remarkable Repertory Presented with Flair and Flawless Musicianship|höfundur=David Fallows|útgefandi=Gramophone|mánuður=október|ár=2007|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2025}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/202063226d/melodia-komin-ut|titill=Melodía komin út|höfundur=Páll Baldvin Baldvinsson|útgefandi=Fréttablaðið|mánuður=6. júlí|ár=2007|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2025}}</ref> Þá hefur hópurinn [[Spilmenn Ríkinis]] flutt og hljóðritað nokkur lög úr handritinu. Lagið „Vera mátt góður“ er auk þess á þjóðlagaplötu [[Hinn íslenski þursaflokkur|Hins íslenska þursaflokks]], auk þess sem það hefur verið útsett af [[Jón Ásgeirsson|Jóni Ásgeirssyni]] og er hluti af píanókvintett hans með íslenskum þjóðlögum. == Helstu hljóðritanir == * [[Hinn íslenzki Þursaflokkur|''Hinn íslenzki Þursaflokkur''.]] Fálkinn, 1978. * ''Melódía.'' [[Kammerkórinn Carmina]], stj. Árni Heimir Ingólfsson. Smekkleysa SMK 56, 2007. * ''Ljómalind''. [[Spilmenn Ríkinis|Spilmenn Rikínís]] (Marta G. Halldórsdóttir, Örn Magnússon o.fl.). Smekkleysa SMK 66, 2009. * ''Tónlist liðinna alda''. [[Kammerkórinn Carmina]] og Benedikt Kristjánsson, stj. Árni Heimir Ingólfsson. Smekkleysa 2019. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://handrit.is/manuscript/view/da/Rask098/0#mode/2up Melódía á Handrit.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://baekur.is/bok/ad254f9e-57c0-440b-b035-e65179013a56/0/234/Islenzk#page/n233/mode/2up Melódía í ''Íslenzk þjóðlög'' sr. Bjarna Þorsteinssonar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. [[Flokkur:Þjóðlagatónlist]] [[Flokkur:Íslensk handrit]] [[Flokkur:Íslensk tónlist]] [[Flokkur:1660]] blbykll4hh2t5dk1fu588kkn47c83hq 0 150152 1964891 1963706 2026-05-30T20:31:27Z Berserkur 10188 1964891 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Paris Saint-Germain Football Club | mynd = | Gælunafn = ''Les Parisiens'' (Parísarbúarnir) og ''Les Rouge et Bleu'' (Hinir rauðu og bláu) | Stytt nafn = PSG | Stofnað = 1970 | Leikvöllur = [[Parc des Princes]] | Stærð = 47.929 | Stjórnarformaður = [[Nasser Al-Khelaifi]] | Knattspyrnustjóri = [[Luis Enrique]] | Deild = [[Ligue 1]] | Tímabil = 2025-2026 | Staðsetning = 1. sæti | pattern_la1 = _psg2425h | pattern_b1 = _psg2425h | pattern_ra1 = _psg2425h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 091150 | body1 = 091150 | rightarm1 = 091150 | shorts1 = 0A1254 | socks1 = 0A1254 | pattern_la2 = _psg2425a | pattern_b2 = _psg2425a | pattern_ra2 = _psg2425a | pattern_sh2 = _psg2425a | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _psg2425t | pattern_b3 = _psg2425t | pattern_ra3 = _psg2425t | pattern_sh3 = _psg2425t | pattern_so3 = _psg2425tl | leftarm3 = f2a4a2 | body3 = f2a4a2 | rightarm3 = f2a4a2 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Paris Saint-Germain Football Club''', oftast nefnt '''Paris Saint-Germain''' eða '''PSG''' en einnig '''Parísarliðið''' á íslensku, er franskt knattspyrnufélag í [[París]] sem spilar í [[Ligue 1|frönsku úrvalsdeildinni]]. Félagið var stofnað árið 1970, í kjölfar samruna Paris FC og Stade Saint-Germain. Félagið hefur unnið alls 38 titla (2019) og er sigursælasta lið [[Frakkland]]s. Liðið hefur unnið frönsku úrvalsdeildina síðan 2013. Fyrsti stóri titill nýja félagsins kom árið 1982, þegar það vann frönsku bikarkeppnina. Það varð síðan Frakklandsmeistari í fyrsta sinn 1986. Félagið vann [[Meistaradeild Evrópu]] fyrst árið 2025 og endurtók leikinn árið eftir. Qatar Sports Investments (QSI) hefur verið eigandi félagsins síðan [[2011]]. Félagið er í eigu [[emír]]sins af [[Katar]], [[Tamim bin Hamad Al Thani]]. ==Þekktir leikmenn== *[[David Beckham]] *[[David Ginola]] *[[Zlatan Ibrahimović]] *[[Ángel di María]] *[[Edinson Cavani]] *[[Neymar]] *[[Kylian Mbappé]] *[[Lionel Messi]] *[[Gianluigi Donnarumma]] *'''[[Ousmane Dembelé]]''' *'''[[Khvicha Kvaratskhelia]]''' == Titlar == {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" ! style="background:lightblue;" | Keppni ! style="background:lightblue;" | Fjöldi titla ! style="background:lightblue;" | Ár |----- | [[Ligue 1|Franskir meistarar (Ligue 1)]]|| style="text-align:center" | '''14''' | [[1986]], [[1994]], [[2013]], [[2014]], [[2015]], [[2016]], [[2018]], [[2019]], [[2020]], [[2022]], [[2023]], 2024, 2025, 2026 |----- | Franskir bikarmeistarar || style="text-align:center" | '''15''' | [[1982]], [[1983]], [[1993]], [[1995]], [[1998]], [[2004]], [[2006]], [[2010]], [[2015]], [[2016]], [[2017]], [[2018]], [[2020]], 2021, 2024 |----- | [[Ligacup]] || style="text-align:center" | '''9 ''' || [[1995]], [[1998]], [[2008]], [[2014]], [[2015]], [[2016]], [[2017]], [[2018]] og [[2020]] |----- | [[Meistaradeild Evrópu]] || style="text-align:center" | '''2''' | [[2025]], [[2026]] |----- | [[Evrópukeppni bikarhafa]] || style="text-align:center" | '''1''' | [[1996]] |} == Rígar == {{heimildir}} Helsti rígur sem Paris Saint-Germain á í er við [[Olympique de Marseille]]. Leikurinn á milli liðanna er kallaður ''Le classique'' (á íslensku „Hið klassíska“) og fer fram a.m.k. tvisvar á ári. Liðin mættust í fyrsta skipti þann 12. desember 1971 og sá leikur endaði með 4-2 sigri Marseille. Le classique er sennilega stærsti rígur í Frakklandi þar sem þetta eru tvö sigursælustu liðin þar í landi. Á 9. áratugnum var Marseille langbesta liðið í Frakklandi en það breyttist í upphafi 10. áratugar 20. aldar þegar eigendur sjónvarpsstöðvarinnar Canal+ keyptu hlut í PSG. Tilgangurinn með kaupunum var að styrkja PSG til þess að liðið gæti unnið Marseille og gert deildina meira spennandi. Þá myndi sjónvarpsstöðin selja fleiri áskriftir. PSG varð þá ríkasta liðið í Frakklandi á þessum tíma. Liðið keypti stórstjörnur eins og [[Valdo Filho|Valdo]], [[David Ginola]], [[George Weah]], [[Raí]] og [[Youri Djorkaeff]]. Deildin varð meira spennandi fyrir áhorfendur því nú var komið til sögunnar lið sem gat sigrað Marseille. Þetta leiddi til þess að á árunum 1989-1998 unnu liðin sín á milli 5 deildartitla, 4 Coupe de France, 2 Coupe de la Ligue, 1 [[Meistaradeild Evrópu|Meistaradeildartitil]] og [[Evrópukeppni bikarhafa]] einu sinni. Rígurinn við Marseille á sér líka rætur í stjórnmálum Frakklands. Stuðningsmenn Marseillse líta á PSG sem táknmynd yfirgangs miðstjórnar Frakklands í París og telja stjórnvöld hampa liðinu. Sem dæmi nefna þeir að í valdatíð [[Nicolas Sarkozy]] [[Forseti Frakklands|Frakklandsforseta]], sem er stuðningsmaður PSG, keypti [[Qatar Sports Investments]] liðið árið 2011. Studdi Sarkozy kaupin opinberlega. PSG stóð ekki sterkum fótum á þessum tíma en gat eftir kaupin fengið til sín dýra leikmenn. Síðan þá hefur PSG haft mikla yfirburði í frönsku deildinni. == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Paris Saint-Germain F.C.|mánuðurskoðað= 26. mars|árskoðað= 2019 }} * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Le Classique|mánuðurskoðað= 17. nóvember|árskoðað= 2023 }} {{s|1970}} [[Flokkur:Frönsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íþróttafélög frá París]] {{DEFAULTSORT:Paris}} 18f19c3jom5iuauazzoq00iay81h5x3 0 155988 1964865 1952777 2026-05-30T13:42:06Z Akigka 183 1964865 wikitext text/x-wiki '''Orðunefnd''' er nefnd sem heyrir undir [[Forsætisráðuneyti Íslands|forsætisráðuneytið]]. Í nefndinni eiga sæti sex einstaklingar og hefur nefndin það hlutverk að gera tillögu til [[Forseti Íslands|forseta Íslands]] um hverjir skuli hljóta heiðursmerki [[Hin íslenska fálkaorða|Hinnar íslensku fálkaorðu]]. Af þeim einstaklingum sem eiga sæti í nefndinni eru fimm skipaðir af forseta Íslands samkvæmt tillögu forsætisráðherra en sjötti nefndarmaðurinn er forsetaritari og er hann jafnframt orðuritari.<ref name=":0">Alþingi - Lagasafn, [https://www.althingi.is/lagas/150a/2005145.html „Forsetabréf um hina íslensku fálkaorðu“] (skoðað 11. febrúar 2020)</ref> Allar tillögur um orðuhafa sem nefndin sendir frá sér til forseta Íslands skulu vera samþykktar samhljóða af nefndinni. Fundur orðunefndar telst aðeins löglegur ef fjórir eða fleiri nefndarmenn sitja fundinn. Orðunefnd tekur einnig við skriflegum tilnefningum um orðahafa frá almenningi.<ref>Stjórnartíðindi, [https://www.stjornartidindi.is/Advert.aspx?ID=aeed09a9-1418-460d-993b-d390f44aacb7 „Forsetabréf um starfsháttu orðanefndar“] (skoðað 11. febrúar 2020)</ref> Ekki er greitt fyrir setu í orðunefnd heldur er litið svo á að starfið sé heiðursstarf án launa.<ref name=":0" /> Núverandi formaður Orðunefndar er [[Guðrún Pétursdóttir]] lífeðlisfræðingur.<ref>{{cite web|website=Forseti.is|url=https://www.forseti.is/embaettid/falkaordan|title=Fálkaorðan|access-date=30.5.2026}}</ref> == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Hin íslenska fálkaorða]] avx8r9litv25plax8aa0wtpideg3xzx 0 156003 1964858 1947442 2026-05-30T13:26:49Z Boja02 59499 /* */ 1964858 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | forskeyti = | nafn = Gavin Newsom | mynd = Governor of California Gavin Newsom (cropped 3x4).jpg | myndastærð = | myndatexti1 = Newsom árið 2026 | titill = Fylkisstjóri Kaliforníu | stjórnartíð_start = [[7. janúar]] [[2019]] | stjórnartíð_end = | vara_ríkisstjóri = [[Eleni Kounalakis]] | forveri = [[Jerry Brown]] | eftirmaður = | titill2 = Varafylkisstjóri Kaliforníu | ríkisstjóri2 = [[Jerry Brown]] | stjórnartíð_start2 = [[10. janúar]] [[2011]] | stjórnartíð_end2 = [[7. janúar]] [[2019]] | forveri2 = [[Abel Maldonado]] | eftirmaður2 = [[Eleni Kounalakis]] | titill3 = Borgarstjóri San Francisco | stjórnartíð_start3 = [[8. janúar]] [[2004]] | stjórnartíð_end3 = [[10. janúar]] [[2011]] | forveri3 = [[Willie Brown]] | eftirmaður3 = [[Ed Lee]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1967|10|10}} | fæðingarstaður = [[San Francisco]], [[Kalifornía|Kaliforníu]], Bandaríkjunum | dánardagur = | dánarstaður = | þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]] | maki = Kimberly Guilfoyle ​(g. 2001; sk. 2006)​<br>Jennifer Siebel ​(g. 2008) | stjórnmálaflokkur = [[Demókrataflokkurinn]] | börn = 4 | bústaður = | atvinna = | háskóli = [[Santa Clara-háskóli]] | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = Gavin Newsom Signature.svg }} '''Gavin Newsom''' (f. [[10. október]] [[1967]]) er fylkisstjóri [[Kalifornía|Kaliforníu]] og hefur setið í embætti síðan 2019. Hann var borgarstjóri [[San Francisco]] frá 2004 til 2011 og varafylkisstjóri Kaliforníu frá 2011 til 2019. ==Borgarstjóri San Francisco (2004–2011)== ===Hjónabönd samkynhneigðra=== Árið 2004 vakti Newsom athygli þegar hann skipaði sýslumanni San Francisco að veita samkynhneigðum hjónabandsleyfi, sem braut í bága við fylkislög frá 2000.<ref>{{cite web|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2007/08/10/state/n000208D48.DTL|title=Newsom set to endorse Clinton for president|author=Lisa Leff|work=The San Francisco Chronicle|date=10. ágúst 2007|access-date=7. mars 2008|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081209000025/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2007%2F08%2F10%2Fstate%2Fn000208D48.DTL|archive-date=9. desember 2008}}</ref> ==Fylkisstjóri (frá 2019)== Árið 2021 tókst andstæðingum Newsoms að safna nógu mörgum atkvæðum til þess að efnt yrði til kosninga um það hvort Newsom yrði vikið úr embætti fylkisstjóra. Í því samhengi var meðal annars vísað til óánægju með viðbrögð stjórnar Newsoms við [[Kórónaveirufaraldurinn 2019-2021|Covid-19-faraldrinum]]. Newsom hafði sett strangar sóttvarnarreglur í Kaliforníu og hafði vakið talsverða óánægju þegar hann varð uppvís af því að brjóta sjálfur gegn reglunum með því að mæta í afmælisveislu hjá vini sínum.<ref>{{Vefheimild|titill=Ríkisstjóri Kaliforníu biðst afsökunar|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2020/11/22/rikisstjori_kaliforniu_bidst_afsokunar/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2020|mánuður=22. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=15. september}}</ref> Kosningar um afturköllun Newsoms voru haldnar þann 14. september 2021 en í þeim kaus drjúgur meirihluti Kaliforníubúa að leyfa Newsom að klára kjörtímabil sitt frekar en að skipta um fylkisstjóra.<ref>{{Vefheimild|titill=Ríkisstjóri Kalíforníu heldur velli|url=https://www.ruv.is/frett/2021/09/15/rikisstjori-kaliforniu-heldur-velli|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson|ár=2021|mánuður=15. september|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=15. september}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{commons|Gavin Newsom}} {{DEFAULTSORT:Newsom, Gavin}} [[Flokkur:Borgarstjórar San Francisco]] [[Flokkur:Demókratar]] [[Flokkur:Fylkisstjórar Kaliforníu]] {{fe|1967|Newsom, Gavin}} 5xvvhvfmahatp66rsvemmihgm7rsk02 0 156355 1964894 1964586 2026-05-30T20:55:12Z Friðþjófur 104929 /* HM í knattspyrnu */ 1964894 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunöfn =Los Cafeteros (Kaffitæktendurnir) La Tricolor (Þeir þrílituðu) | Merki = Flag of Colombia.svg | Íþróttasamband = Federación Colombiana de Fútbol (''Kólumbíska knattspyrnusambandið'') | Álfusamband = CONMEBOL | Þjálfari = {{ARG}} Néstor Lorenzo | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[James Rodríguez]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir = [[Carlos Valderrama]] (111) | Flest mörk = [[Radamel Falcao]] (34) | Leikvangur = Estadio Metropolitano Roberto Meléndez, [[Barranquilla]] | FIFA sæti = 13 (1. apríl 2026) | FIFA hæst = 3 | FIFA hæst ár = júní 2016 - ágúst 2016 | FIFA lægst = 54 | FIFA lægst ár = júní 2011 | Fyrsti leikur = 1-3 gegn [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]] [[10. febrúar]] [[1938]] | Stærsti sigur = 6–0 gegn Bahrain [[26. mars]] [[2015]] | Mesta tap = 9-0 gegn [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilíu]] [[24. mars]] [[1957]] | HM leikir = 6 | Fyrsti HM leikur = 1964 | Fyrsta HM keppni = 1964 | Mesti HM árangur = 8. liða úrslit 2014 | Álfukeppni = Copa America | Álfukeppni leikir = 21 | Fyrsta álfukeppni = 1945 | Mesti álfu árangur = Meistarar 2001 | pattern_la1 = _col19h | pattern_b1 = _col19h | pattern_ra1 = _col19h | pattern_sh1 = _col19h | pattern_so1 = _col19h | leftarm1 = FFDD00 | body1 = FFDD00 | rightarm1 = FFDD00 | shorts1 = 0F1842 | socks1 = DD0000 | pattern_la2 = _col20a | pattern_b2 = _col20a | pattern_ra2 = _col20a | pattern_sh2 = _col20a | pattern_so2 = _col20a | leftarm2 = 151574 | body2 = 151574 | rightarm2 = 151574 | shorts2 = FFFF00 | socks2 = 151574 }} '''Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu''' (spænska: ''Selección de fútbol de Colombia'') er fulltrúi Kólumbíu í alþjóðlegum knattspyrnumótum karla og stjórnast það af Kólumbíska knattspyrnusambandinu. Þeir er meðlimir í [[CONMEBOL]]. Liðið er kallað "Los Cafeteros" vegna kaffiframleiðslunnar í sínu landi. Frá miðjum níunda áratug síðustu aldar hefur landsliðið verið tákn um að berjast gegn neikvæðum mannorði landsins. Þetta hefur gert íþróttina vinsæla og gert landsliðið merki um þjóðernishyggju, stolt og ástríðu fyrir marga Kólumbíumenn um allan heim. Kólumbía er þekkt fyrir að vera með ástríðufullan aðdáendahóp. Kólumbía átti sitt sterkasta tímabil á tíunda áratugnum. Samkeppni frá 1993 leiddi til 5-0 sigus gegn [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] . Markvörður þeirra [[René Higuita]] varð frægur fyrir sporðdrekahöggið gegn [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Englandi]] á [[Wembley]] Stadium 1995. Stjörnur frá liði Kólumbíumanna á þessum árum voru meðal annara [[Carlos Valderrama]] og [[Faustino Asprilla]]. Á þessum tíma tóku Kólumbíumenn þátt í heimsmeistarakeppninni 1990, 1994 og 1998, enn náðu aðeins í aðra umferð mótsins árið 1990. Í kjölfar morðsins á [[Andrés Escobar]] eftir heimsmeistarakeppnina 1994 dofnaði lið Kólumbíu seinni hluta tíunda áratugarins. Þeir voru meistarar [[Copa América]] 2001 sem þeir stóðu fyrir og settu nýtt Copa América met þar sem þeir höfðu ekki fengið nein mörk og unnu allan leikina sína. [[File:Valderrama2010 (cropped).JPG|thumb|Hin hárprúði [[Carlos Valderrama]], er leikjahæsti leikmaður í sögu Kólumbíumanna.]] ==Keppnir== === [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu|Copa America]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1945|1945]]||align=left|{{fáni|Síle}}||'''5. sæti''' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1946|1946]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1947|1947]]||align=left|{{fáni|Ekvador}}||''8. liða úrslit'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1949|1949]]||align=left|{{fáni|Úrúgvæ}}||''8. liða úrslit'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1957|1957]]||align=left|{{fáni|Perú}}||''5. sæti'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1963|1963]]||align=left|{{fáni|Bólivía}}||''8. liða úrslit'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]]||align=left|{{fáni|Úrúgvæ}}||''Tóku ekki þátt'' |-bgcolor=silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1975|1975]]||align=left|Suður-Ameríka||''Silfur'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1979|1979]]||align=left|Suður-Ameríka||''Riðlakeppni'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1983|1983]]||align=left|Suður-Ameríka||''Riðlakeppni'' |-bgcolor=bronze |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1967|1967]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Brons'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1989|1989]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Riðlakeppni'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1991|1991]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''4. sæti'' |-bgcolor=bronze |Copa America 1993||align=left|{{fáni|Ekvador}}||''Brons'' |-bgcolor=bronze |Copa America 1995||align=left|{{fáni|Úrúgvæ}}||''Brons'' |- |Copa America 1997||align=left|{{fáni|Bólivía}} ||''8. liða Úrslit'' |- |Copa America 1999||align=left|{{fáni|Paragvæ}}||''8. liða Úrslit'' |-bgcolor=Gold |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2001|2001]]||align=left|{{fáni|Kólumbía}}||''Gull'' |-bgcolor=Silver |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2004|2004]]||align=left|{{fáni|Perú}}||''4. sæti'' |- |[[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 2007|2007]]||align=left|{{fáni|Venesúela}}||''Riðlakeppni'' |- |Copa America 2011||align=left|{{fáni|Argentína}}||''8. liða úrslit'' |- |Copa America 2015||align=left|{{fáni|Síle}} ||''8. liða Úrslit'' |- bgcolor=Bronze |Copa America 2016||align=left|{{fáni|USA}}||''Brons'' |- |Copa America 2019||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''8. liða úrslit'' |- |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1962|1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1990|1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''16-liða úrslit'' |- |[[HM 1994|1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||'''Riðlakeppni''' |- |[[HM 1998|1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||'''Riðlakeppni''' |- |[[HM 2002|2002]]||align=left|<small>{{fáni|Suður-Kórea}} & {{fáni|Japan}}</small>||'''Riðlakeppni''' |- |[[HM 2014|2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||'''8-liða úrslit''' |- |[[HM 2018|2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||'''16-liða úrslit''' |} ==Þekktir leikmenn== *[[Radamel Falcao]] *[[James Rodríguez]] *[[Juan Cuadrado]] *[[Carlos Valderrama]] *[[David Ospina]] *[[Luis Díaz]] *[[Faustino Asprilla]] [[Flokkur:Suður-amerísk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] [[Flokkur:Íþróttir í Kólumbíu]] j1887vw31xjrma42guh88npg5zle4m7 0 162619 1964899 1863616 2026-05-30T21:38:03Z Lensbirdie 112370 Updated photo 1964899 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Enslaved_2026.jpg|thumb|Enslaved (2026).]] [[Mynd:Enslaved Wave-Gotik-Treffen 2016 08.jpg|thumb|Grutle Kjellson (2016).]] '''Enslaved''' er norsk [[framsækið þungarokk|framsækin]] [[svartmálmur|svartmálms]]þungarokksveit sem stofnuð var í [[Haugesund]] árið 1991. Stofnmeðlimir eru Ivar Bjørnson and Grutle Kjellson. Aðrir meðlimir hafa tekið breytingum í áranna rás. Tónlistin hefur einnig breyst yfir því að vera hrár svartmálmur yfir í framúrstefnulegri, melódískari átt þó svartmálmurinn blandist með því. Þema á plötum þeirra hafa meðal annars verið [[víkingar]] og [[norræn goðafræði]]. Árið 2014 voru Ivar Bjørnson og félagi hans Einar Selvik (í [[Wardruna]]) fengnir til að semja tónverk í tilefni 200 ára afmælis norsku stjórnarskrárinnar. Enslaved tók upp myndbandið við ''Jettegrytta'' af plötunni Utgard á Íslandi. Árið 2015 spilaði sveitin á [[Eistnaflug]]i. Hljómsveitin vinnur frá [[Bergen]] í dag. ==Meðlimir== *Grutle Kjellson – bassi, aðalsöngur (1991–) *Ivar Bjørnson – gítar, hljóðgervill, bakraddir (1991–) *Arve "Ice Dale" Isdal – gítar, bakraddir (2002–) *Håkon Vinje – hljómborð, hreinar raddir (2017–) *Iver Sandøy – trommur, hreinar raddir (2018–) ===Fyrrum meðlimir=== *Trym Torson – trommur (1991–1995) *Harald Helgeson – trommur (1995–1997) *Per "Dirge Rep" Husebø – trommur (1997–2003) *Richard "Roy" Kronheim – gítar (1997–2002) *Herbrand Larsen – hljómborð, hreinar raddir, gítar á tónleikum (2004–2016) *Cato Bekkevold – trommur (2003–2018) ==Breiðskífur== *Vikingligr Veldi (1994) *Frost (1994) *Eld (1997) *Blodhemn (1998) *Mardraum – Beyond the Within (2000) *Monumension (2001) *Below the Lights (2003) *Isa (2004) *Ruun (2006) *Vertebrae (2008) *Axioma Ethica Odini (2010) *RIITIIR (2012) *In Times (2015) *E (2017) *Utgard (2020) *Heimdal (2023) ==Stuttskífur== *Hordanes Land (1993) *The Sleeping Gods (2011) *Thorn (2011) *Caravans to the Outer Worlds (2021) [[Flokkur:Norskar þungarokkshljómsveitir]] {{s|1991}} 3iatnbbbu2oo0iwwp6hv5myni6h2lte 0 164345 1964928 1724036 2026-05-31T10:36:43Z Akigka 183 breyti í endurbeiningu á ríkisvald (en:Government) 1964928 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Ríkisvald]] cc87d7olyqhl43gv9x9sdp9tvehl260 0 165947 1964878 1902628 2026-05-30T17:27:05Z Cyve 47047 /* */ 1964878 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |flokksnafn_íslenska = Frjálsi demókrataflokkurinn |flokksnafn_formlegt = Freie Demokratische Partei |mynd =[[Mynd:Logo der FDP 2026.svg|150px|center|]] | fylgi = {{lækkun}} 4,3%¹ |litur = #FFEE00 |formaður = [[Wolfgang Kubicki]] |varaformaður =[[Henning Höne]]<br />[[Svenja Hahn]]<br/>[[Linda Teuteberg]] |aðalritari = [[Nicole Büttner]] |þingflokksformaður = |frkvstjr = |stofnár = {{start date and age|1948|12|12}} |höfuðstöðvar = Hans-Dietrich-Genscher-Haus, Reinhardtstraße 14, 10117 [[Berlín]], [[Þýskaland]]i |félagatal ={{hækkun}} 73.000<ref name="Membership-09-2021">{{cite web|url=https://www.welt.de/politik/deutschland/article233558060/Bundestagswahl-2021-73-000-FDP-verzeichnet-starkes-Mitglieder-Wachstum.html|title=73.000 – FDP verzeichnet starkes Mitglieder-Wachstum|date=17 October 2021|language=de|website=welt}}</ref> |hugmyndafræði = [[Frjálslyndisstefna]], [[klassísk frjálshyggja]], Evrópusamvinna |einkennislitur = Gulur {{Colorbox|#FFEE00}} |vettvangur1 = Sæti á sambandsþinginu |sæti1 = 0 |sæti1alls = 736 |vettvangur2 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti2 = 5 |sæti2alls = 96 |vefsíða = {{URL|fdp.de}} | fótnóta = ¹Fylgi í þingkosningum 2025 |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = }} '''Frjálsi demókrataflokkurinn''' ([[þýska]]: '''''Freie Demokratische Partei'''''; skammstafað '''FDP''') er [[Þýskaland|þýskur]] stjórnmálaflokkur. Flokkurinn kennir sig við félagslega og efnahagslega [[Frjálslyndisstefna|frjálslyndisstefnu]], [[Klassísk frjálshyggja|klassíska frjálshyggju]] og stuðning við veru Þýskalands í [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. Frjálsi demókrataflokkurinn er skilgreindur sem miðjuflokkur eða mið-hægriflokkur og hefur í gegnum tíðina tekið þátt í samsteypustjórnum bæði með [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Þýskaland)|Kristilega demókrataflokknum]] og [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Jafnaðarmannaflokknum]]. Flokkurinn situr nú í stjórn ásamt Jafnaðarmönnum og [[Sambandið 90/Græningjarnir|Græningjum]] og flokksleiðtoginn [[Wolfgang Kubicki]] er fjármálaráðherra Þýskalands. == Söguágrip == [[Mynd:Schlußstrich drunter - FDP election campaign poster, Germany 1949.jpg|thumb|left|Kosningaplakat FDP frá árinu 1949.]] Margir eldri frjálslyndir flokkar höfðu verið virkir í Þýskalandi á undan Frjálsa demókrataflokknum, meðal annars [[Lýðræðisflokkurinn (Þýskaland)|Lýðræðisflokkurinn]], [[Þjóðfrelsisflokkurinn (Þýskaland)|Þjóðfrelsisflokkurinn]] og [[Þýski þjóðarflokkurinn]]. Frjálsi lýðræðisflokkurinn var stofnaður með arfleifð þessara flokka í huga eftir [[seinni heimsstyrjöldin]]a. Upphaflega hugðust þeir [[Theodor Heuss]] og [[Wilhelm Külz]] stofna nýjan þýskan frjálslyndisflokk undir nafninu „Lýðræðisflokkurinn“ (þ. ''Demokratische Partei Deutschlands'') árið 1947 í [[Rothenburg ob der Tauber]] en þessar áætlanir runnu út í sandinn og Külz endaði með því að stofna frjálslyndan stjórnmálaflokk í [[Austur-Þýskaland]]i. Frjálsi demókrataflokkurinn var formlega stofnaður þann 11. desember 1948 í [[Heppenheim|Heppenheim an der Bergstraße]] með samruna allra frjálslyndra flokka á hernámssvæðum vesturveldanna (í [[Vestur-Þýskaland]]i). Heuss og nýi flokkurinn léku lykilhlutverk við samningu nýrrar stjórnarskrár fyrir þýska sambandslýðveldið sem stofnað var eftir styrjöldina og Heuss varð fyrsti forseti þess. Frá 1966 til 1969 var Frjálsi demókrataflokkurinn í stjórnarandstöðu á meðan [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Þýskaland)|Kristilegi demókrataflokkurinn]] og [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] mynduðu samsteypustjórn. === Stjórnarsamstarf með Jafnaðarmönnum === Árið 1969 gekk Frjálsi demókrataflokkurinn í samsteypustjórn ásamt Jafnaðarmannaflokknum og sat með þeim í stjórn næstu þrettán árin. Jafnaðarmaðurinn [[Willy Brandt]] varð þá kanslari en [[Walter Scheel]], leiðtogi FDP, varð utanríkisráðherra og átti eftir að endurmóta vestur-þýska utanríkisstefnu í samráði við Brandt. Þegar Scheel varð forseti Vestur-Þýskalands árið 1974 tók [[Hans-Dietrich Genscher]] við af honum sem flokksleiðtogi FDP og utanríkisráðherra. Genscher átti eftir að gegna embætti utanríkisráðherra í alls 18 ár. Frá lokum áttunda áratugarins varð ágreiningur milli flokkanna æ ljósari en samsteypustjórnin hélt þó meirihluta í þingkosningum árið 1980 með jafnaðarmanninn [[Helmut Schmidt]] sem kanslaraefni. Árið 1982 varð svokallaður „vendipunktur“ (þýska: ''Wende'') þegar Frjálsi demókrataflokkurinn, sem hafði tekið upp harðari [[Hægristefna|hægristefnu]], studdi [[Vantrauststillaga|vantrauststillögu]] gegn minnihlutastjórn Schmidt og gekk síðan í stjórnarsamstarf með Kristilegum demókrötum (CDU/CSU) þar sem [[Helmut Kohl]] varð kanslari og Genscher sat áfram sem utanríkisráðherra og varakanslari. === Stjórnarsamstarf með Kristilegum demókrötum === Ákvörðunin um að ganga í stjórn með Kristilegum demókrötum leiddi til klofnings innan FDP. Um tuttugu prósent flokksmeðlima sögðu sig úr flokknum og í þingkosningum ársins 1983 tapaði flokkurinn tæplega fjögurra prósenta fylgi. Flestir liðhlauparnir gengu í Jafnaðarmannaflokkinn, [[Sambandið 90/Græningjarnir|Græningjaflokkinn]] eða aðra smærri frjálslyndisflokka. Árið 1998 tapaði stjórn CDU/CSU og FDP kosningum fyrir Jafnaðarmönnum og Græningjum. Árið 2005 bættu Frjálsir demókratar nokkuð við sig, hlutu tæp tíu prósent atkvæða og urðu þar með þriðji stærsti flokkurinn á þinginu og stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn. ===FDP og sameining Þýskalands=== FDP studdi [[Sameining Þýskalands|sameiningu Þýskalands]] árið 1990 sem Kohl átti frumkvæði að eftir [[fall Berlínarmúrsins]] árið 1989. Við sameininguna gengu ýmsar frjálslyndar hreyfingar frá [[Austur-Þýskaland]]i í Frjálsa demókrataflokkinn, sem hlaut þannig strax sterkt bakland í nýju þýsku sambandslöndunum. Meðal flokkanna sem gengu í FDP voru flokkar sem höfðu áður verið meðlimir í „þjóðfylkingu“ þýska alþýðulýðveldisins, [[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Þýskaland)|Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn]] (LDP) og [[Þjóðarlýðræðisflokkurinn]] (NDPD). === Önnur ríkisstjórn Merkel === [[Mynd:FDP Bundestagswahlen.svg|300px|thumb|right|Kosninganiðurstöður FDP frá 1948 til 2013.]] Eftir þingkosningar árið 2009 gekk Frjálsi demókrataflokkurinn á ný í stjórnarsamstarf með Kristilegum demókrötum þar sem [[Angela Merkel]] var kanslari. Í kosningunum hlaut FDP 14,6 prósent atkvæða, bestu útkomu í sögu sinni, og fimm meðlimir flokksins urðu ráðherrar: [[Guido Westerwelle]], [[Sabine Leutheusser-Schnarrenberger]], [[Philipp Rösler]], [[Rainer Brüderle]] og [[Dirk Niebel]]. Flokkurinn tapaði hins vegar miklu fylgi á meðan hann sat í stjórn með Kristilegum demókrötum. Eftir að FDP galt afhroð í sveitastjórnarkosningum árið 2011 sagði Westerwelle af sér sem flokksleiðtogi og Rösler tók við af honum auk þess sem hann varð varakanslari og heilbrigðisráðherra í stað þess að vera viðskipta- og tæknimálaráðherra. === Í stjórnarandstöðu === Í þingkosningum ársins 2013 náði Frjálsi demókrataflokkurinn ekki yfir fimm prósenta þröskuldinn og fékk því engan fulltrúa kjörinn á þing. Daginn eftir kosningarnar 22. september sagði Rösler af sér sem flokksleiðtogi.<ref>{{Vefheimild|titill= Wahldesaster der Liberalen: FDP-Chef Rösler kündigt Rücktritt an|url=http://www.spiegel.de/politik/deutschland/bundestagswahl-fdp-chef-roesler-kuendigt-ruecktritt-an-a-923927.html|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=19. desember|útgefandi=[[Der Spiegel]]|mánuður=23. september|ár=2013}}</ref> FDP hlaut 10,7 prósent atkvæða í þingkosningum árið 2017 og komst því aftur inn á þing. Eftir kosningarnar fóru fram samningaviðræður um myndun svokallaðrar „Jamaíkustjórnar“ með aðkomu FDP, CDU/CSU og Græningja. Um miðjan nóvember fóru stjórnarmyndunarumræðurnar hins vegar út um þúfur þegar FDP hafnaði skilmálum hinna flokkanna. Frjálsir demókratar hlutu 11,5 prósent atkvæða í þingkosningum ársins 2021.<ref>Bundeswahlleiter: [https://www.bundeswahlleiter.de/bundestagswahlen/2021/ergebnisse/bund-99.html Bundesergebnis – Vorläufiges Ergebnis der Bundestagswahl 2021]</ref> Í kjölfar kosninganna gekk Frjálsi demókrataflokkurinn í svokallaða „umferðarljósastjórn“ með Jafnaðarmönnum og Græningjum þar sem [[Olaf Scholz]] varð kanslari. Stjórnin er fyrsta þriggja flokka samsteypustjórnin í sögu þýska sambandslýðveldisins.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrst­a þriggj­a flokk­a stjórn­in í sögu Þýsk­a­lands|url=https://www.frettabladid.is/frettir/fyrsta-thriggja-flokka-stjornin-i-sogu-thyskalands/|höfundur=Þorvaldur S. Helgason|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2021|mánuður=24. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=25. nóvember}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Olaf Scholz kjörinn kanslari Þýskalands |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/12/08/olaf_scholz_kjorinn_kanslari_thyskalands/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=8. desember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. desember}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{s|1948}} [[Flokkur:Þýskir stjórnmálaflokkar]] gbkn6msg7lqstcr26d60sbtqm2epjuy 1964901 1964878 2026-05-30T22:10:14Z Cyve 47047 /* */ 1964901 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |flokksnafn_íslenska = Frjálsi demókrataflokkurinn |flokksnafn_formlegt = Freie Demokratische Partei |mynd =[[Mynd:Logo der FDP 2026.svg|150px|center|]] | fylgi = {{lækkun}} 4,3%¹ |litur = #FFEE00 |formaður = [[Wolfgang Kubicki]] |varaformaður =[[Henning Höne]]<br />[[Svenja Hahn]]<br/>[[Linda Teuteberg]] |aðalritari = [[Martin Hagen]] |þingflokksformaður = |frkvstjr = |stofnár = {{start date and age|1948|12|12}} |höfuðstöðvar = Hans-Dietrich-Genscher-Haus, Reinhardtstraße 14, 10117 [[Berlín]], [[Þýskaland]]i |félagatal ={{hækkun}} 73.000<ref name="Membership-09-2021">{{cite web|url=https://www.welt.de/politik/deutschland/article233558060/Bundestagswahl-2021-73-000-FDP-verzeichnet-starkes-Mitglieder-Wachstum.html|title=73.000 – FDP verzeichnet starkes Mitglieder-Wachstum|date=17 October 2021|language=de|website=welt}}</ref> |hugmyndafræði = [[Frjálslyndisstefna]], [[klassísk frjálshyggja]], Evrópusamvinna |einkennislitur = Gulur {{Colorbox|#FFEE00}} |vettvangur1 = Sæti á sambandsþinginu |sæti1 = 0 |sæti1alls = 736 |vettvangur2 = Sæti á Evrópuþinginu |sæti2 = 5 |sæti2alls = 96 |vefsíða = {{URL|fdp.de}} | fótnóta = ¹Fylgi í þingkosningum 2025 |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = }} '''Frjálsi demókrataflokkurinn''' ([[þýska]]: '''''Freie Demokratische Partei'''''; skammstafað '''FDP''') er [[Þýskaland|þýskur]] stjórnmálaflokkur. Flokkurinn kennir sig við félagslega og efnahagslega [[Frjálslyndisstefna|frjálslyndisstefnu]], [[Klassísk frjálshyggja|klassíska frjálshyggju]] og stuðning við veru Þýskalands í [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. Frjálsi demókrataflokkurinn er skilgreindur sem miðjuflokkur eða mið-hægriflokkur og hefur í gegnum tíðina tekið þátt í samsteypustjórnum bæði með [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Þýskaland)|Kristilega demókrataflokknum]] og [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Jafnaðarmannaflokknum]]. Flokkurinn situr nú í stjórn ásamt Jafnaðarmönnum og [[Sambandið 90/Græningjarnir|Græningjum]] og flokksleiðtoginn [[Wolfgang Kubicki]] er fjármálaráðherra Þýskalands. == Söguágrip == [[Mynd:Schlußstrich drunter - FDP election campaign poster, Germany 1949.jpg|thumb|left|Kosningaplakat FDP frá árinu 1949.]] Margir eldri frjálslyndir flokkar höfðu verið virkir í Þýskalandi á undan Frjálsa demókrataflokknum, meðal annars [[Lýðræðisflokkurinn (Þýskaland)|Lýðræðisflokkurinn]], [[Þjóðfrelsisflokkurinn (Þýskaland)|Þjóðfrelsisflokkurinn]] og [[Þýski þjóðarflokkurinn]]. Frjálsi lýðræðisflokkurinn var stofnaður með arfleifð þessara flokka í huga eftir [[seinni heimsstyrjöldin]]a. Upphaflega hugðust þeir [[Theodor Heuss]] og [[Wilhelm Külz]] stofna nýjan þýskan frjálslyndisflokk undir nafninu „Lýðræðisflokkurinn“ (þ. ''Demokratische Partei Deutschlands'') árið 1947 í [[Rothenburg ob der Tauber]] en þessar áætlanir runnu út í sandinn og Külz endaði með því að stofna frjálslyndan stjórnmálaflokk í [[Austur-Þýskaland]]i. Frjálsi demókrataflokkurinn var formlega stofnaður þann 11. desember 1948 í [[Heppenheim|Heppenheim an der Bergstraße]] með samruna allra frjálslyndra flokka á hernámssvæðum vesturveldanna (í [[Vestur-Þýskaland]]i). Heuss og nýi flokkurinn léku lykilhlutverk við samningu nýrrar stjórnarskrár fyrir þýska sambandslýðveldið sem stofnað var eftir styrjöldina og Heuss varð fyrsti forseti þess. Frá 1966 til 1969 var Frjálsi demókrataflokkurinn í stjórnarandstöðu á meðan [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Þýskaland)|Kristilegi demókrataflokkurinn]] og [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Þýskaland)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] mynduðu samsteypustjórn. === Stjórnarsamstarf með Jafnaðarmönnum === Árið 1969 gekk Frjálsi demókrataflokkurinn í samsteypustjórn ásamt Jafnaðarmannaflokknum og sat með þeim í stjórn næstu þrettán árin. Jafnaðarmaðurinn [[Willy Brandt]] varð þá kanslari en [[Walter Scheel]], leiðtogi FDP, varð utanríkisráðherra og átti eftir að endurmóta vestur-þýska utanríkisstefnu í samráði við Brandt. Þegar Scheel varð forseti Vestur-Þýskalands árið 1974 tók [[Hans-Dietrich Genscher]] við af honum sem flokksleiðtogi FDP og utanríkisráðherra. Genscher átti eftir að gegna embætti utanríkisráðherra í alls 18 ár. Frá lokum áttunda áratugarins varð ágreiningur milli flokkanna æ ljósari en samsteypustjórnin hélt þó meirihluta í þingkosningum árið 1980 með jafnaðarmanninn [[Helmut Schmidt]] sem kanslaraefni. Árið 1982 varð svokallaður „vendipunktur“ (þýska: ''Wende'') þegar Frjálsi demókrataflokkurinn, sem hafði tekið upp harðari [[Hægristefna|hægristefnu]], studdi [[Vantrauststillaga|vantrauststillögu]] gegn minnihlutastjórn Schmidt og gekk síðan í stjórnarsamstarf með Kristilegum demókrötum (CDU/CSU) þar sem [[Helmut Kohl]] varð kanslari og Genscher sat áfram sem utanríkisráðherra og varakanslari. === Stjórnarsamstarf með Kristilegum demókrötum === Ákvörðunin um að ganga í stjórn með Kristilegum demókrötum leiddi til klofnings innan FDP. Um tuttugu prósent flokksmeðlima sögðu sig úr flokknum og í þingkosningum ársins 1983 tapaði flokkurinn tæplega fjögurra prósenta fylgi. Flestir liðhlauparnir gengu í Jafnaðarmannaflokkinn, [[Sambandið 90/Græningjarnir|Græningjaflokkinn]] eða aðra smærri frjálslyndisflokka. Árið 1998 tapaði stjórn CDU/CSU og FDP kosningum fyrir Jafnaðarmönnum og Græningjum. Árið 2005 bættu Frjálsir demókratar nokkuð við sig, hlutu tæp tíu prósent atkvæða og urðu þar með þriðji stærsti flokkurinn á þinginu og stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn. ===FDP og sameining Þýskalands=== FDP studdi [[Sameining Þýskalands|sameiningu Þýskalands]] árið 1990 sem Kohl átti frumkvæði að eftir [[fall Berlínarmúrsins]] árið 1989. Við sameininguna gengu ýmsar frjálslyndar hreyfingar frá [[Austur-Þýskaland]]i í Frjálsa demókrataflokkinn, sem hlaut þannig strax sterkt bakland í nýju þýsku sambandslöndunum. Meðal flokkanna sem gengu í FDP voru flokkar sem höfðu áður verið meðlimir í „þjóðfylkingu“ þýska alþýðulýðveldisins, [[Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn (Þýskaland)|Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn]] (LDP) og [[Þjóðarlýðræðisflokkurinn]] (NDPD). === Önnur ríkisstjórn Merkel === [[Mynd:FDP Bundestagswahlen.svg|300px|thumb|right|Kosninganiðurstöður FDP frá 1948 til 2013.]] Eftir þingkosningar árið 2009 gekk Frjálsi demókrataflokkurinn á ný í stjórnarsamstarf með Kristilegum demókrötum þar sem [[Angela Merkel]] var kanslari. Í kosningunum hlaut FDP 14,6 prósent atkvæða, bestu útkomu í sögu sinni, og fimm meðlimir flokksins urðu ráðherrar: [[Guido Westerwelle]], [[Sabine Leutheusser-Schnarrenberger]], [[Philipp Rösler]], [[Rainer Brüderle]] og [[Dirk Niebel]]. Flokkurinn tapaði hins vegar miklu fylgi á meðan hann sat í stjórn með Kristilegum demókrötum. Eftir að FDP galt afhroð í sveitastjórnarkosningum árið 2011 sagði Westerwelle af sér sem flokksleiðtogi og Rösler tók við af honum auk þess sem hann varð varakanslari og heilbrigðisráðherra í stað þess að vera viðskipta- og tæknimálaráðherra. === Í stjórnarandstöðu === Í þingkosningum ársins 2013 náði Frjálsi demókrataflokkurinn ekki yfir fimm prósenta þröskuldinn og fékk því engan fulltrúa kjörinn á þing. Daginn eftir kosningarnar 22. september sagði Rösler af sér sem flokksleiðtogi.<ref>{{Vefheimild|titill= Wahldesaster der Liberalen: FDP-Chef Rösler kündigt Rücktritt an|url=http://www.spiegel.de/politik/deutschland/bundestagswahl-fdp-chef-roesler-kuendigt-ruecktritt-an-a-923927.html|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=19. desember|útgefandi=[[Der Spiegel]]|mánuður=23. september|ár=2013}}</ref> FDP hlaut 10,7 prósent atkvæða í þingkosningum árið 2017 og komst því aftur inn á þing. Eftir kosningarnar fóru fram samningaviðræður um myndun svokallaðrar „Jamaíkustjórnar“ með aðkomu FDP, CDU/CSU og Græningja. Um miðjan nóvember fóru stjórnarmyndunarumræðurnar hins vegar út um þúfur þegar FDP hafnaði skilmálum hinna flokkanna. Frjálsir demókratar hlutu 11,5 prósent atkvæða í þingkosningum ársins 2021.<ref>Bundeswahlleiter: [https://www.bundeswahlleiter.de/bundestagswahlen/2021/ergebnisse/bund-99.html Bundesergebnis – Vorläufiges Ergebnis der Bundestagswahl 2021]</ref> Í kjölfar kosninganna gekk Frjálsi demókrataflokkurinn í svokallaða „umferðarljósastjórn“ með Jafnaðarmönnum og Græningjum þar sem [[Olaf Scholz]] varð kanslari. Stjórnin er fyrsta þriggja flokka samsteypustjórnin í sögu þýska sambandslýðveldisins.<ref>{{Vefheimild|titill=Fyrst­a þriggj­a flokk­a stjórn­in í sögu Þýsk­a­lands|url=https://www.frettabladid.is/frettir/fyrsta-thriggja-flokka-stjornin-i-sogu-thyskalands/|höfundur=Þorvaldur S. Helgason|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2021|mánuður=24. nóvember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=25. nóvember}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Olaf Scholz kjörinn kanslari Þýskalands |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2021/12/08/olaf_scholz_kjorinn_kanslari_thyskalands/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=8. desember|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=8. desember}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{s|1948}} [[Flokkur:Þýskir stjórnmálaflokkar]] f7bnu2pgnvfa90tdsk0m44xlx0l18p8 0 169081 1964892 1927950 2026-05-30T20:36:35Z Friðþjófur 104929 1964892 wikitext text/x-wiki '''Stærstu deildarsigrar og töp íslenskra kvennaliða í knattspyrnu''' er tafla yfir metsigra og -tapleiki íslenskra kvennaliða í knattspyrnu. Taldar eru viðureignir liðanna í deildarkeppni [[Íslenska knattspyrnusambandið|KSÍ]]. ==A-deild== === [[Mynd:Breidablik.png|30px]] [[Ungmennafélagið Breiðablik|Breiðablik]] === * Stærsti sigur: 18:0 gegn [[Mynd:UMFS.png|20px]] [[Ungmennafélag Selfoss|Selfossi]], [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1988|B-deild 1988]] * Stærsta tap: 1:8 gegn [[Mynd:Ibv-logo.png|20px]] [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]], [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|A-deild 2004]] === [[Mynd:Fimleikafelag_hafnafjordur.png|30px]] [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] === * Stærsti sigur: 19:0 gegn [[Mynd:Stjarnan.png|20px]] [[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjörnunni]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1976|A-deild 1976]] * Stærsta tap: 0:15 gegn [[Mynd:Valur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]], [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2005|A-deild 2005]] === [[Mynd:Þróttur_R..png|30px]] [[Knattspyrnufélagið Þróttur]] === * Stærsti sigur: 16:0 gegn Draupni, [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2010|B-deild 2010]] * Stærsta tap: 0:8 gegn [[Mynd:Fimleikafelag_hafnafjordur.png|20px]] [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1972|A-deild 1972]] === [[Mynd:Stjarnan.png|30px]] [[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] === * Stærsti sigur: 17:0 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið-ægir.jpg|20px]] [[Knattspyrnufélagið Ægir|Ægi]], [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1991|B-deild 1991]] * Stærsta tap: 0:19 gegn [[Mynd:Fimleikafelag_hafnafjordur.png|20px]] [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|A-deild 1978]] === [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|30px]] [[Knattspyrnufélagið Fram]] === * Stærstu sigrar: 11:0 gegn Grundarfirði, [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1987|B-deild 1987]] * Stærsta tap: 0:10 gegn [[Mynd:Valur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1988|A-deild 1988]] === [[Mynd:Knattspyrnufélagið_Víkingur.png|30px]] [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] === * Stærsti sigur: 7:0 gegn Grundarfirði, [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1985|B-deild 1985]] * Stærsta tap: 0:10 gegn [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1981|A-deild 1981]] === [[Mynd:Valur.png|30px]] [[Knattspyrnufélagið Valur]] === * Stærstu sigrar: 15:0 gegn [[Mynd:Leiknir.svg|20px]] [[Íþróttafélagið Leiknir|Leikni]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1981|A-deild 1981]] 15:0 gegn [[Mynd:Fimleikafelag_hafnafjordur.png|20px]] [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]], [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2002|A-deild 2002]] * Stærsta tap: 0:9 gegn [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]], [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2002|A-deild 2002]] === [[Mynd:Thorka-logo-rgb.jpg|30px]] [[Þór/KA]] === * Stærstu sigrar: 10:0 gegn [[Mynd:Leiftur.png|20px]] [[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftri]], [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1994|B-deild 1994]] 10:0 gegn [[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftri]]/[[UMFS Dalvík|Dalvík]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|B-deild 1999]] 10:0 gegn [[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftri]]/[[UMFS Dalvík|Dalvík]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|B-deild 1999]] * Stærsta tap: 0:9 gegn [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]], [[Landssímadeild kvenna í knattspyrnu 2000|A-deild 2000]] === [[Mynd:Ibv-logo.png|30px]] [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] === * Stærstu sigrar: 11:0 gegn [[Mynd:Stjarnan.png|20px]] [[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjörnunni]], [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|A-deild 2004]] 11:0 gegn Tindastóli/Neista, B-deild 2009 11:0 gegn [[Mynd:Höttur.svg|20px]] [[Höttur|Hetti]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2010|B-deild 2010]] * Stærsta tap: 0:10 gegn [[Mynd:Breidablik.png|20px]] [[Ungmennafélagið Breiðablik|Breiðabliki]], [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|A-deild 1995]] === [[Mynd:UMFG,_Grindavík.png|30px]] [[Mynd:Njarðvík.jpg|30px]] [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] / [[Ungmennafélag Njarðvíkur|Njarðvík]] === * Stærsti sigur: 8:0 gegn [[Mynd:UMFA.png|20px]] [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingu]], B-deild 2025 * Stærsta tap: 0:5 gegn [[Mynd:Breidablik.png|20px]] [[Ungmennafélagið Breiðablik|Breiðabliki]], A-deild 2026 ==B-deild== === [[Mynd:UMF_Tindastoll.png|30px]] [[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]] === * Stærstu sigrar: 10:1 gegn [[Íþróttafélagið Leiftur|Leiftri]]/[[UMFS Dalvík|Dalvík]], B-deild 2003 9:0 gegn [[Mynd:Leiknirf.jpg|20px]] [[Ungmennafélagið Leiknir|Leikni Fáskrúðsfirði]],B-deild 2002 * Stærsta tap: 0:09 gegn [[Mynd:Völsungur.gif|20px]] [[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungi]], B-deild 2008 === [[Mynd:Fjarðarbyggð.jpg|30px]][[Mynd:Höttur.svg|30px]][[Mynd:Leiknirf.jpg|30px]] [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðabyggð]]/[[Höttur]]/[[Ungmennafélagið Leiknir|Leiknir]] === * Stærsti sigur: 24:0 gegn [[Knattspyrnufélagið Miðbær|KM]], C-deild 2021 * Stærsta tap: 1:9 gegn [[Mynd:Augnablik_félag.svg|20px]] [[Augnablik|Augnabliki]], C-deild 2018 0:8 gegn [[Mynd:UMF_Tindastoll.png|20px]] [[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóli]], C-deild 2018 === [[Mynd:Fylkir.png|30px]] [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]] === * Stærsti sigur: 15:1 gegn [[Mynd:UMFA.png|20px]] [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingu]], [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1982|B-deild 1982]] * Stærsta tap: 0:14 gegn [[Mynd:Valur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]], [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2006|A-deild 2006]] === [[Mynd:Keflavik ÍF.gif|30px]] [[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]] === * Stærsti sigur: 22:0 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið-ægir.jpg|20px]] [[Knattspyrnufélagið Ægir|Ægi]], B-deild 2004 * Stærstu töp: 1:12 gegn [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1985|A-deild 1985]] 0:11 gegn [[Mynd:Valur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]], [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2009|A-deild 2009]] 0:11 gegn [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]], B-deild 2013 === [[Mynd:UMFA.png|30px]] [[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]] === * Stærsti sigur: 21:0 gegn [[Ungmennafélag Hveragerðis og Ölfuss|UMFH]], [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1984|B-deild 1984]] * Stærsta tap: 1:15 gegn [[Mynd:Fylkir.png|20px]] [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylki]], [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1982|B-deild 1982]] === [[Mynd:KR Reykjavík.png|30px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]] === * Stærsti sigur: 18:0 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið_Haukar.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukum]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1994|A-deild 1994]] * Stærsta tap: 0:9 gegn [[Mynd:Breidablik.png|20px]] [[Ungmennafélagið Breiðablik|Breiðabliki]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1992|A-deild 1992]] === [[Mynd:Knattspyrnufélagið_Haukar.png|30px]] [[Knattspyrnufélagið Haukar]] === * Stærsti sigur: 15:0 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið-ægir.jpg|20px]] [[Knattspyrnufélagið Ægir|Ægi]], [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1991|B-deild 1991]] * Stærsta tap: 0:18 gegn [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1994|A-deild 1994]] === [[Mynd:Grótta.png|30px]] [[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] === * Stærsti sigur: 10:0 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið_Haukar.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukum]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|B-deild 1999]] * Stærsta tap: 0:14 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið_Haukar.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukum]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2016|B-deild 2016]] === [[Mynd:HK-K.png|30px]] [[Handknattleiksfélag Kópavogs]] === * Stærsti sigur: 7:0 gegn [[Mynd:UMF_Sindri.jpg|20px]] [[UMF Sindri|Sindri, Höfn]], C-deild 2020 * Stærsta tap: 1:6 gegn [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2021|B-deild 2021]] === [[Mynd:ÍA-Akranes.png|30px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] === * Stærsti sigur: 13:0 gegn [[Ungmennafélagið Hvöt (Blönduósi)|Hvöt]]/[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóli]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2004|B-deild 2004]] * Stærsta tap: 0:11 gegn [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]], [[Landssímadeild kvenna í knattspyrnu 2000|A-deild 2004]] ==C-deild== === [[Mynd:Fjölnir.png|30px]] [[Ungmennafélagið Fjölnir]] === * Stærsti sigur: 17:0 gegn [[Knattspyrnufélagið Miðbær Reykjavík|KM]], C-deild 2021 * Stærsta tap: 0:12 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið_Haukar.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukum]], [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1993|B-deild 1993]] 0:12 gegn [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]], [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1999|A-deild 1999]] 0:12 gegn [[Mynd:Valur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]], [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1999|A-deild 1999]] === [[Mynd: ÍR.png|30px]] [[Íþróttafélag Reykjavíkur]] === * Stærsti sigur: 14:1 gegn [[Knattspyrnufélagið Valur|K.F.R.]]/[[Knattspyrnufélagið Ægir|Ægi]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2006|B-deild 2006]] 13:0 gegn [[Mynd:Víðir.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Víðir|Víði]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2005|B-deild 2005]] * Stærsta tap: 0:12 gegn [[Mynd:Þróttur_R..png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þrótti R.]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2002|B-deild 2002]] === [[Mynd:Völsungur.gif|30px]] [[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] === * Stærsti sigur: 13:0 gegn [[Hamrarnir|Hömrunum]], [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2007|B-deild 2007]] * Stærsta tap: 0:11 gegn [[Mynd:Þróttur_R..png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þrótti]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2010|B-deild 2010]] === [[Mynd:UMFS.png|30px]] [[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] === * Stærsti sigur: 16:0 gegn Smára, [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2025|C-deild 2025]] * Stærsta tap: 0:18 gegn [[Mynd:Breidablik.png|20px]] [[Ungmennafélagið Breiðablik|Breiðabliki]], [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1988|B-deild 1988]] === [[Mynd:Einherji.png|30px]] [[Ungmennafélagið Einherji|Einherji]] === * Stærsti sigur: 11:0 gegn [[Knattspyrnufélagið Miðbær Reykjavík|KM]], C-deild 2021 * Stærsta tap: 0:12 gegn [[Mynd:ÞrótturN.png|20px]] [[Þróttur Neskaupsstað|Þrótti Neskaupstað]], [[2. deild kvenna í knattspyrnu 1990|B-deild 1990]] === [[Mynd:UMF_Sindri.jpg|30px]] [[UMF Sindri|Sindri, Höfn]] === * Stærsti sigur: 13:0 gegn Neista Djúpavogi, B-deild 1995 * Stærsta tap: 0:15 gegn [[Mynd:Íþróttafélag_Hafnarfjarðar.JPG|20px]] [[Íþróttafélag Hafnarfjarðar|ÍH]], C-deild 2024 ==Lið sem hætt hafa starfsemi== === [[Mynd:Augnablik_félag.svg|30px]] [[Augnablik]] === * Stærstu sigrar: 9:1 gegn [[Mynd:Fjarðarbyggð.jpg|20px]][[Mynd:Höttur.svg|20px]][[Mynd:Leiknirf.jpg|20px]] [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðabyggð]]/[[Höttur|Hetti]]/[[Ungmennafélagið Leiknir|Leikni]], C-deild 2018 8:0 gegn [[Mynd:Grótta.png|20px]] [[Íþróttafélagið Grótta|Gróttu]], B-deild 2016 8:0 gegn [[Hvíti riddarinn|Hvíta riddaranum]], B-deild 2017 * Stærstu töp: 0:7 [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]], B-deild 2023 0:7 [[Mynd:UMFG,_Grindavík.png|30px]] [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]], B-deild 2023 [[Flokkur:knattspyrna á Íslandi]] === [[Mynd:UMFG,_Grindavík.png|30px]] [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] === * Stærsti sigur: 21:0 gegn [[Hvíti riddarinn|Hvíta riddaranum]], [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2015|B-deild 2015]] * Stærsta tap: 0:15 gegn [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]], [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1999|A-deild 1999]] r00b0cczsjuppia3ucnxw8nwhr0nx8e 0 170798 1964895 1798221 2026-05-30T21:05:36Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964895 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Fraxinus pensylvanica a1.jpg | image_caption = | status = CR | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=Westwood, M. |author2=Oldfield, S. |author3=Jerome, D. |author4=Romero-Severson, J. |date=2017 |title=''Fraxinus pennsylvanica'' |volume=2017 |page=e.T61918934A61919002 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T61918934A61919002.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = [[Eskiættkvísl]] (''Fraxinus'') | sectio = Fraxinus sect. Melioides | species = F. pennsylvanica | binomial = Fraxinus pennsylvanica | binomial_authority = [[Humphry Marshall|Marshall]] | range_map = Fraxinus pennsylvanica range map 3.png | range_map_caption = Útbreiðslusvæði | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Samheiti</small> |''Fraxinus viridis trialata'' <small>([[Samuel Botsford Buckley|Buckley]]) [[Ernst Schelle|Schelle]]</small> |''Fraxinus pubescens'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus media'' <small>[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus longifolia'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus lancifolia'' <small>[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus ovata'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus rufa'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus rubicunda'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus richardii'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus fusca'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus expansa'' <small>([[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus elliptica'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus cinerea'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus richardii'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Vincenz Franz Kosteletzky|Kostel.]]</small> |''Fraxinus pubescens'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[Vincenz Franz Kosteletzky|Kostel.]]</small> |''Fraxinus ovata'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Vincenz Franz Kosteletzky|Kostel.]]</small> |''Fraxinus lanceolata'' <small>([[Moritz Balthasar Borkhausen|Borkh.]]) [[Joël Lunell|Lunell]]</small> |''Fraxinus lancea'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Vincenz Franz Kosteletzky|Kostel.]]</small> |''Fraxinus expansa'' <small>([[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]) [[Vincenz Franz Kosteletzky|Kostel.]]</small> |''Fraxinus elliptica'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Vincenz Franz Kosteletzky|Kostel.]]</small> |''Fraxinus campestris'' <small>([[Nathaniel Lord Britton|Britton]]) [[Julius Aloysius Arthur Nieuwland|Nieuwl.]] & [[Joël Lunell|Lunell]]</small> |''Fraxinus viridis pubescens'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[Albert Spear Hitchcock|Hitchc.]]</small> |''Fraxinus viridis'' <small>F.Michx., nom. illeg.</small> |''Fraxinus trialata'' <small>[[Samuel Botsford Buckley|Buckley]]</small> |''Fraxinus subvillosa'' <small>[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]] ex [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]</small> |''Fraxinus smallii'' <small>[[Nathaniel Lord Britton|Britton]]</small> |''Fraxinus rufa'' <small>[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]</small> |''Fraxinus rubicunda'' <small>[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]</small> |''Fraxinus richardii'' <small>[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]</small> |''Fraxinus pubescens subpubescens'' <small>[[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]</small> |''Fraxinus pubescens ovata'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Leopold Dippel|Dippel]]</small> |''Fraxinus pubescens nana'' <small>[[Leopold Dippel|Dippel]]</small> |''Fraxinus pubescens lindheimeri'' <small>[[Theodor Wenzig|Wenz.]]</small> |''Fraxinus pubescens coriacea'' <small>[[Leopold Dippel|Dippel]]</small> |''Fraxinus pubescens boscii'' <small>[[Leopold Dippel|Dippel]]</small> |''Fraxinus pubescens'' <small>[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]</small> |''Fraxinus platyphylla'' <small>[[Johann Centurius von Hoffmannsegg|Hoffmanns.]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica viridis'' <small>[[Camillo Karl Schneider|C.K.Schneid.]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica typica'' <small>Fernald, not validly publ.</small> |''Fraxinus pennsylvanica subintegerrima'' <small>([[Martin Vahl|Vahl]]) [[Albert Edward Murray|A.E.Murray]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica subintegerrima'' <small>([[Martin Vahl|Vahl]]) [[Merritt Lyndon Fernald|Fernald]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica scotica'' <small>[[Joseph Robert Bernard Boivin|B.Boivin]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica pubescens'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica ovata'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Karl Heinrich Koch|K.Koch]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica megaphylla'' <small>[[Frère Marie-Victorin|Vict.]] & [[ Joseph Jules Jean Jacques Rousseau|J.Rousseau]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica lanceolata'' <small>([[Moritz Balthasar Borkhausen|Borkh.]]) [[Charles Sprague Sargent|Sarg.]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica erythrocarpa'' <small>[[Frère Marie-Victorin|Vict.]] & [[ Joseph Jules Jean Jacques Rousseau|J.Rousseau]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica colorata'' <small>[[Joseph Robert Bernard Boivin|B.Boivin]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica campestris'' <small>([[Nathaniel Lord Britton|Britton]]) F.C.Gates</small> |''Fraxinus pennsylvanica austini-megaphylla'' <small>[[Frère Marie-Victorin|Vict.]] & [[ Joseph Jules Jean Jacques Rousseau|J.Rousseau]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica austinii'' <small>[[Merritt Lyndon Fernald|Fernald]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica aucubifolia'' <small>([[Hermann Jaeger|H.Jaeger]]) [[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Fraxinus pennsylvanica aucubifolia'' <small>([[Hermann Jaeger|H.Jaeger]]) [[Alfred Rehder|Rehder]]</small> |''Fraxinus ovata'' <small>[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]</small> |''Fraxinus ovalis'' <small>Willd., orth. var.</small> |''Fraxinus oblongocarpa'' <small>[[Samuel Botsford Buckley|Buckley]]</small> |''Fraxinus nigra pubescens'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) [[Luigi Gomes Castiglioni|Castigl.]]</small> |''Fraxinus media'' <small>[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus longifolia'' <small>[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]</small> |''Fraxinus lancifolia'' <small>[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small> |''Fraxinus lanceolata viridis'' <small>([[Camillo Karl Schneider|C.K.Schneid.]]) [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus lanceolata macrocarpa'' <small>[[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus lanceolata lindheimeri'' <small>([[Theodor Wenzig|Wenz.]]) [[Alexander von Lingelsheim|Lingelsh.]]</small> |''Fraxinus lanceolata'' <small>[[Moritz Balthasar Borkhausen|Borkh.]]</small> |''Fraxinus lancea'' <small>[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]</small> |''Fraxinus juglandifolia subintegerrima'' <small>[[Martin Vahl|Vahl]]</small> |''Fraxinus juglandifolia aucubifolia'' <small>[[Hermann Jaeger|H.Jaeger]]</small> |''Fraxinus glabra'' <small>[[Peter Lawson|Lawson]] ex Beissner</small> |''Fraxinus fusca'' <small>[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]</small> |''Fraxinus expansa'' <small>[[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]</small> |''Fraxinus elliptica'' <small>[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]</small> |''Fraxinus darlingtonii'' <small>[[Nathaniel Lord Britton|Britton]]</small> |''Fraxinus concolor'' <small>Muhl., nom. nud.</small> |''Fraxinus cinerea'' <small>[[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]</small> |''Fraxinus cerasifolia'' <small>[[Johann Centurius von Hoffmannsegg|Hoffmanns.]]</small> |''Fraxinus campestris'' <small>[[Nathaniel Lord Britton|Britton]]</small> |''Fraxinus aucubifolia'' <small>[[Georg Kirchner|G.Kirchn.]]</small> |''Fraxinus arbutifolia'' <small>Dippel, pro syn.</small> |''Fraxinus americana subpubescens'' <small>([[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]) [[Alfred Wesmael|Wesm.]]</small> |''Fraxinus americana rubicunda'' <small>([[Louis-Augustin Bosc d’Antic|Bosc]]) [[Alfred Wesmael|Wesm.]]</small> |''Fraxinus americana pubescens'' <small>([[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]) D.J.Browne</small> |''Fraxinus americana pennsylvanica'' <small>([[Humphry Marshall|Marshall]]) [[Alfred Wesmael|Wesm.]]</small> |''Fraxinus americana pennsylvanica'' <small>([[Humphry Marshall|Marshall]]) [[Richard Weston|Weston]]</small> |''Fraxinus americana normale'' <small>Wesm., not validly publ.</small> }} }} '''Kvekaraaskur''' ([[fræðiheiti]]: ''Fraxinus pennsylvanica''<ref name = "COL">{{cite web |url= https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6JMHT|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43292100|accessdate= 2019-11-11}}</ref>) er tegund af aski sem vex í suðurhluta [[Kanada]] og austurhluta [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]], frá [[Nova Scotia]] vestur til suðaustur [[Alberta]], og suður til norður [[Oklahóma]] og vestur [[Flórída]] og suðvestur [[Texas]].<ref name="POWO">{{cite web |title=Fraxinus pennsylvanica Marshall {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:105864-2 |website=Plants of the World Online |access-date=2021-02-18 |language=en}}</ref> Var áður algengur en hefur á síðari árum fækkað mjög vegna sníkjudýrsins [[Agrilus planipennis]]. [[File:Пенсилвански ясен - клонка.jpg|left|thumb|Nærmynd af grein. D-laga blaðörin eru nýtileg til að greina á milli kvekaraasks og hvítasks ([[Fraxinus americana|F. americana]], sem er meira C laga).<ref>{{Cite web|url=http://www.uwgb.edu/biodiversity/herbarium/trees/fraxinus_comparison01.htm|title=Fraxinus comparison chart|website=Uwgb.edu|access-date=2018-11-11|archive-date=2014-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017234542/http://www.uwgb.edu/BIODIVERSITY/herbarium/trees/Fraxinus_comparison01.htm|url-status=dead}}</ref>]] == Lýsing == Kvekaraaskur er meðalstórt tré, um 25 m hátt, einstaka sinnum að 45m. [[Börkur|Börkurinn]] er dökkgrár , þykkur sprunginn með aldri. Vetrarbrum eru rauðbrún með mjúkri áferð. Blöðin eru gagnstæð og samsett með oftast 7-9 smáblöðum. Blómin koma að vori, rétt á undan blöðunum, í gisinni blómskipan, þau eru lítt áberandi og án krónublaða, enda vindfrjóvguð. Hvert tré er einkynja, annað hvort karl eða kvenkyns. Fræin eru 2,5-7,5 cm löng með væng. Hann líkist mjög [[Hvítaskur|hvítaski]] sem er frá sömu slóðum. == Á Íslandi == Þessi tegund hefur lítið verið reynd hérlendis.<ref>[http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&fl=2&pId=1882 Kvekaraaskur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123233624/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&fl=2&pId=1882 |date=2022-11-23 }} - Lystigarður Akureyrar</ref> == Tilvísanir == {{Reflist}} {{commonscat|Fraxinus pennsylvanica}} {{wikilífverur|Fraxinus pennsylvanica}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Lauftré]] [[Flokkur:Smjörviðarætt]] 5vlpkuh784vc1v1h20egoi7ej9x4zf0 0 180794 1964851 1913424 2026-05-30T13:04:54Z Berserkur 10188 1964851 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Arne Slot in 2024.jpg|thumb|Arne Slot.]] '''Arend Martijn „Arne“ Slot''' (f. [[17. september]] [[1978]]) er hollenskur knattspyrnustjóri og fyrrum leikmaður. Slot stýrði [[Feyenoord]] í Hollandi áður en hann tók við [[Liverpool FC]] sumarið 2024. Slot spilaði sem miðjumaður 1995-2013, fyrir FC Zwolle, NAC Breda og Sparta Rotterdam. Hann hóf þjálfun árið 2016 og með Feyenoord komst hann í úrslit [[Sambandsdeild Evrópu|Sambandsdeildar Evrópu]], vann [[Eredivisie]] og KNVB Cup. == Liverpool == Slot gekk afar vel í byrjun tímabils með Liverpool og vann 11 af fyrstu 12 leikjum liðsins sem er met hjá nýjum stjóra liðsins.<ref>[https://www.nytimes.com/athletic/5868006/2024/10/23/arne-slot-liverpool-start/ Arne Slot ‘proud’ of record-breaking Liverpool start] New York Times, sótt 5. desember, 2024</ref> Fyrir jól vann Liverpool [[Real Madrid]] í fyrsta sinn í 15 ár og toppaði liðið [[Meistaradeild Evrópu]]. Félagið mætti síðan [[Paris Saint-Germain|PSG]] í 16-liða úrslitum og vann fyrri leikinn á útivelli 1-0 en tapaði í vítaspyrnukeppni í seinni leiknum eftir jöfnunarmark PSG sem knúði leikinn í framlengingu. Slot vann ensku úrvalsdeildina á sínu fyrsta tímabili. Honum gekk ekki eins vel næsta tímabil og hlaut gagnrýni frá stuðningsmönnum og lykilleikmanninum [[Mohamed Salah]] <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c17xwngwr0vo Slot sacking completes a remarkable fall from grace]BBC, sott 30. maí</ref>. Slot var sagt upp í lok maí 2026. <ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cglp7kelrljo Liverpool sack head coach Slot and approach Iraola] BBC, sótt 30. maí 2026</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Slot, Arne}} {{f|1978}} [[Flokkur:Hollenskir knattspyrnumenn]] [[Flokkur:Hollenskir knattspyrnustjórar]] 36n550ib1vb1e5do9hmta1dxhfnw1fo 0 186904 1964888 1962409 2026-05-30T19:07:17Z Berserkur 10188 1964888 wikitext text/x-wiki '''Úrslitaleikur Meistaradeildar Evrópu''' er árlegur knattspyrnuleikur þar sem spilað er til úrslita í [[Meistaradeild Evrópu]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/027d-170bbd0694d7-c536aaa6e387-1000--the-greatest-champions-league-finals-which-is-your-favourite/|title=The greatest Champions League finals: Which is your favourite? {{!}} UEFA Champions League 2024/25|last=UEFA.com|date=2025-05-31|website=UEFA.com|language=en|access-date=2025-07-04}}</ref> == Úrslitaleikir == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width=5%|Ár !width=20%|Sigurvegarar !width=5%|Staða !width=20%|2. sæti !width=15%|Völlur |- |[[2025]]/[[2026]] |{{FRA}} [[Paris Saint-Germain]] | 1-1, 4-3 í vítaspyrnukeppni | {{ENG}} [[Arsenal]] |[[Puskás Aréna]]<br />[[Búdapest]], [[Ungverjaland]] |- |[[2024]]/[[2025]] |{{FRA}} [[Paris Saint-Germain]] | 5-0 | {{ITA}} [[Inter Mílanó]] |[[Allianz Arena]]<br />[[Munchen]], [[Þýskaland]] |- |[[2023]]/[[2024]] |{{ESP}} [[Real Madrid]] |2-0 |{{GER}} [[Borussia Dortmund]] |[[Wembley]]<br />[[London]], [[England]] |- |[[2022]]/[[2023]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2022-23|Nánar]]''</small> |{{ENG}} [[Manchester City]] |1-0 |{{ITA}} [[Internazionale Milano F.C.|Inter Mílanó]] |Atatürk-ólympíuvöllurinn<br />[[Istanbúl]], [[Tyrkland]] |- |[[2021]]/[[2022]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2021-22|Nánar]]''</small> |{{ESP}} [[Real Madrid]] |1-0 |{{ENG}} [[Liverpool FC]] |[[Stade de France]],<br />[[París]], [[Frakkland]] |- |[[2020]]/[[2021]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2020-21|Nánar]]''</small> |{{ENG}} [[Chelsea FC]] |1-0 |{{ENG}} [[Manchester City]] |[[Estádio do Dragao]],<br />[[Porto]], [[Portúgal]] |- |[[2019]]/[[2020]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2019-20|Nánar]]''</small> |{{GER}} [[Bayern München]] |1-0 |{{FRA}} [[Paris Saint-Germain]] |[[Estádio da Luz]],<br />[[Lissabon]], [[Portúgal]] |- |[[2018]]/[[2019]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2018-19|Nánar]]''</small> |{{ENG}} [[Liverpool FC]] |2-0 |{{ENG}} [[Tottenham Hotspur]] |[[Wanda Metropolitano]],<br />[[Madríd]], [[Spánn]] |- |[[2017]]/[[2018|2018]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2017-18|Nánar]]''</small> |{{ESP}} [[Real Madrid]] |3-1 |{{ENG}} [[Liverpool FC]] |[[NSC Olimpiyskiy Stadium]],<br />[[Kiev]], [[Úkraína]] |- |[[2016]]/[[2017|2017]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2016-17|Nánar]]''</small> |{{ESP}} [[Real Madrid]] |4-1 |{{ITA}} [[Juventus]] |[[Millenium Stadium]],<br />[[Cardiff]], [[Wales]] |- |[[2015]]/[[2016|2016]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2015-16|Nánar]]''</small> |{{ESP}} [[Real Madrid]] |1-1, 5-3 ([[Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)|v.]]) |{{ESP}} [[Atlético Madrid]] |[[San Siro]],<br />[[Mílanó]], [[Ítalía]] |- |[[2014]]/[[2015|2015]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2014-15|Nánar]]''</small> |{{ESP}} [[FC Barcelona]] |3-1 |{{ITA}} [[Juventus]] |[[Olympiastadion]] ,<br />[[Berlín]], [[Þýskaland]] |- |[[2013]]/[[2014|14]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2013-14|Nánar]]''</small> |{{ESP}} [[Real Madrid]] |4-1 |{{ESP}} [[Atlético Madrid]] |[[Estádio da Luz]] ,<br />[[Lissabon]], [[Portúgal]] |- |[[2012]]/[[2013|13]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2011-12|Nánar]]''</small> |{{DEU}} [[Bayern München]] |2-1 |{{DEU}} [[Borussia Dortmund]] |[[Wembley]] ,<br />[[London]], [[England]] |- |[[2011]]/[[2012|12]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2011-12|Nánar]]''</small> |{{ENG}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |1-1, 6-5 ([[Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)|v.]]) |{{DEU}} [[Bayern München]] |[[Wembley]] ,<br />[[London]], [[England]] |- |[[2010]]/[[2011|11]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2010-11|Nánar]]''</small> |{{ESP}} [[FC Barcelona]] |3-1 |{{ENG}} [[Manchester United]] |[[Wembley]] ,<br />[[London]], [[England]] |- |[[2009]]/[[2010|10]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2009-10|Nánar]]''</small> |{{ITA}} [[Internazionale Milano F.C.|Inter Mílanó]] |2-0 |{{DEU}} [[Bayern München]] |[[Santiago Bernabeu]],<br />[[Madríd]], [[Spánn]] |- |[[2008]]/[[2009|09]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2008-09|Nánar]]''</small> |{{ESP}} [[FC Barcelona]] |2-0 |{{ENG}} [[Manchester United]] |[[Stadio Olimpico]],<br />[[Róm]], [[Ítalía]] |- |[[2007]]/[[2008|08]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2007-08|Nánar]]''</small> | {{ENG}} [[Manchester United]] |1-1, 6-5 ([[Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)|v.]]) | {{ENG}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |[[Luzhniki Stadium]],<br />[[Moskva]], [[Rússland]] |- |[[2006]]/[[2007|07]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2006-07|Nánar]]''</small> | {{ITA}} [[AC Milan]] |2-1 | {{ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] |[[Ólympíuleikvangurinn í Aþenu]],<br />[[Aþena]], [[Grikkland]] |- |[[2005]]/[[2006|06]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2005-06|Nánar]]''</small> | {{ESP}} [[FC Barcelona]] |2-1 | {{ENG}} [[Arsenal FC]] |[[Stade de France]],<br />[[París]], [[Frakkland]] |- |[[2004]]/[[2005|05]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2004-05|Nánar]]''</small> | {{ENG}} [[Liverpool FC]] |3-3, 3-2 ([[Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)|v.]]) | {{ITA}} [[A.C. Milan]] |[[Atatürk Olympic Stadium]],<br />[[Istanbul]], [[Tyrkland]] |- |[[2003]]/[[2004|04]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2003-04|Nánar]]''</small> | {{PRT}} [[FC Porto|Porto]] |3-0 | {{MCO}} [[AS Monaco FC|Monaco]] |[[Veltins-Arena|Arena AufSchalke]],<br />[[Gelsenkirchen]], [[Þýskaland]] |- |[[2002]]/[[2003|03]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2002-03|Nánar]]''</small> | {{ITA}} [[A.C. Milan]] |0-0, 3-2 ([[Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)|v.]]) | {{ITA}} [[Juventus F.C.|Juventus]] |[[Old Trafford]],<br />[[Manchester]], [[England]] <br /></small> |- |[[2001]]/[[2002|02]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2001-02|Nánar]]''</small> | {{ESP}} [[Real Madrid|Real Madrid FC]] |2-1 | {{DEU}} [[Bayer 04 Leverkusen]] |[[Hampden Park]],<br />[[Glasgow]], [[Skotland]] |- |[[2000]]/[[2001|01]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 2000-01|Nánar]]''</small> | {{DEU}} [[Bayern München]] |1-1, 5-4 ([[Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)|v.]]) | {{ESP}} [[Valencia CF|Valencia]] |[[San Siro]],<br />[[Mílanó]], [[Ítalía]] |- |[[1999]]/[[2000]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 1999-00|Nánar]]''</small> | {{ESP}} [[Real Madrid|Real Madrid FC]] |3-0 | {{ESP}} [[Valencia CF|Valencia]] |[[Stade de France]],<br />[[París]], [[Frakkland]] |- |[[1998]]/[[1998|99]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 1998-99|Nánar]]''</small> | {{ENG}} [[Manchester United FC]] |2-1 | {{DEU}} [[Bayern München]] |[[Camp Nou]],<br />[[FC Barcelona]], [[Spánn]] |- |[[1997]]/[[1998|98]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 1997-98|Nánar]]''</small> | {{ESP}} [[Real Madrid|Real Madrid CF]] |1 - 0 | {{ITA}} [[Juventus F.C.|Juventus FC]] |[[Amsterdam ArenA]],<br />[[Amsterdam]], [[Holland]] |- |[[1996]]/[[1997|97]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 1996-97|Nánar]]''</small> | {{DEU}} [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] |3-1 | {{ITA}} [[Juventus F.C.|Juventus]] |[[Olympiastadion]],<br />[[Munich]], [[Þýskaland]] |- |[[1995]]/[[1996|96]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 1995-96|Nánar]]''</small> | {{ITA}} [[Juventus F.C.|Juventus FC]] |1-1, 4-2 ([[Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)|v.]]) | {{NLD}} [[Ajax Amsterdam|AFC Ajax]] |[[Stadio Olimpico]],<br />[[Róm]], [[Ítalía]] |- |[[1994]]/[[1995|95]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 1994-95|Nánar]]''</small> | {{NLD}} [[Ajax Amsterdam|AFC Ajax]] |1-0 | {{ITA}} [[A.C. Milan|AC Milan]] |[[Ernst Happel Stadium]],<br />[[Vínarborg]], [[Austurríki]] |- |[[1993]]/[[1994|94]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 1993-94|Nánar]]''</small> | {{ITA}} [[A.C. Milan|AC Milan]] |4-0 | {{ESP}} [[FC Barcelona]] |[[Ólympíuleikvangurinn í Aþenu]],<br />[[Aþena]], [[Grikkland]]i |- |[[1992]]/[[1993|93]]<br /><small>''[[Meistaradeild Evrópu 1992-93|Nánar]]''</small> | {{FRA}} [[Olympique de Marseille]] |1-0 | {{ITA}} [[A.C. Milan|AC Milan]] |[[Olympiastadion]],<br />[[Munich]], [[Þýskaland]] |- |[[1991]]/[[1992|92]]<br /><small>''[[European Cup 1991-92|Nánar]]''</small> | {{ESP}} [[FC Barcelona]] |1 - 0 ([[Framlenging (knattspyrna)|frl.]]) | {{ITA}} [[U.C. Sampdoria|UC Sampdoria]] |[[Wembley]],<br />[[London]], [[England]] |- |[[1990]]/[[1991|91]]<br /><small>''[[European Cup 1990-91|Nánar]]''</small> | [[Rauða stjarnan Belgrad]] |0-0, 5-3 ([[Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)|v.]]) | {{FRA}} [[Olympique de Marseille]] |[[Stadio San Nicola]],<br />[[Bari]] , [[Ítalía]] |- |[[1989]]/[[1990|90]]<br /><small>''[[European Cup 1989-90|Nánar]]''</small> | {{ITA}} [[A.C. Milan|AC Milan]] |1-0 | {{PRT}} [[S.L. Benfica]] |[[Ernst Happel Stadium|Prater Stadium]],<br />[[Vínarborg]], [[Austurríki]] |- |[[1988]]/[[1989|89]]<br /><small>''[[European Cup 1988-89|Nánar]]''</small> | {{ITA}} [[A.C. Milan|AC Milan]] |4-0 | [[FCSB|Steau Bucharest]] |[[Camp Nou]],<br />[[Barcelona]], [[Spánn]] |- |[[1987]]/[[1988|88]]<br /><small>''[[European Cup 1987-88|Nánar]]''</small> | {{NLD}} [[PSV Eindhoven]] |0-0, 6-5 ([[Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)|v.]]) | {{PRT}} [[S.L. Benfica|Benfica]] |[[Neckarstadion]],<br />[[Stuttgart]], [[Þýskaland]] |- |[[1986]]/[[1987|87]]<br /><small>''[[European Cup 1986-87|Nánar]]''</small> | {{PRT}} [[Futebol Clube do Porto|FC Porto]] |2-1 | {{DEU}} [[Bayern München]] |[[Ernst Happel Stadium|Prater Stadium]],<br />[[Vínarborg]], [[Austurríki]] |- |[[1985]]/[[1986|86]]<br /><small>''[[European Cup 1985-86|Nánar]]''</small> | [[FCSB|Steaua Búkarest]] |0-0, 2-0 ([[Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)|v.]]) | {{ESP}} [[FC Barcelona]] |[[Sánchez Pizjuán]],<br />[[Sevilla]], [[Spánn]] |- |[[1984]]/[[1985|85]]<br /><small>''[[European Cup 1984-85|Nánar]]''</small> | {{ITA}} [[Juventus F.C.|Juventus]] |1-0 | {{ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] |[[Heysel Stadium]],<br />[[Brussel]], [[Belgía]] |- |[[1983]]/[[1984|84]]<br /><small>''[[European Cup 1983-84|Nánar]]''</small> | {{ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] |1-1, 4-2 ([[Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)|v.]]) | {{ITA}} [[A.S. Roma|AS Roma]] |[[Stadio Olimpico]],<br />[[Róm]] , [[Ítalía]] |- |[[1982]]/[[1983|83]]<br /><small>''[[European Cup 1982-83|Nánar]]''</small> | {{DEU}} [[Hamburger SV]] |1-0 | {{ITA}} [[Juventus F.C.|Juventus]] |[[Ólympíuleikvangurinn í Aþenu]],<br />[[Aþena]], [[Grikkland]] |- |[[1981]]/[[1982|82]]<br /><small>''[[European Cup 1981-82|Nánar]]''</small> | {{ENG}} [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] |1-0 | {{DEU}} [[Bayern München]] |[[De Kuip]],<br />[[Rotterdam]], [[Holland]] |- |[[1980]]/[[1981|81]]<br /><small>''[[European Cup 1980-81|Nánar]]''</small> | {{ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] |1-0 |{{ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |[[Parc des Princes]],<br />[[París]], [[Frakkland]]i |- |[[1979]]/[[1980|80]]<br /><small>''[[European Cup 1979-80|Nánar]]''</small> | {{ENG}} [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] |1-0 | {{DEU}} [[Hamburger SV]] |[[Santiago Bernabeu]],<br />[[Madrid]], [[Spánn]] |- |[[1978]]/[[1979|79]]<br /><small>''[[European Cup 1978-79|Nánar]]''</small> | {{ENG}} [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] |1-0 | {{SWE}} [[Malmö FF|Malmö]] |[[Olympiastadion]],<br />[[München]], [[Þýskaland]] |- |[[1977]]/[[1978|78]]<br /><small>''[[European Cup 1977-78|Nánar]]''</small> | {{ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] |1-0 | {{BEL}} [[Club Brugge|Club Brugge KV]] |[[Wembley]],<br />[[London]], [[England]] |- |[[1976]]/[[1977|77]]<br /><small>''[[European Cup 1976-77|Nánar]]''</small> | {{ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] |3-1 | {{DEU}} [[Borussia Mönchengladbach|VfL Borussia Mönchengladbach]] |[[Stadio Olimpico]],<br />[[Róm]] , [[Ítalía]] |- |[[1975]]/[[1976|76]]<br /><small>''[[European Cup 1975-76|Nánar]]''</small> | {{DEU}} [[Bayern München]] |1-0 | {{FRA}} [[AS Saint-Étienne]] |[[Hampden Park]],<br />[[Glasgow]], [[Skotland]] |- |[[1974]]/[[1975|75]]<br /><small>''[[European Cup 1974-75|Nánar]]''</small> | {{DEU}} [[Bayern München]] |2-0 | {{ENG}} [[Leeds United F.C.|Leeds United]] |[[Parc des Princes]],<br />[[París]], [[Frakkland]] |- |[[1973]]/[[1974|74]]<br /><small>''[[European Cup 1973-74|Nánar]]''</small> | {{DEU}} [[Bayern München]] |1-1, 4-0 ([[Vítaspyrnukeppni|v.]]) | {{ESP|1939}} [[Atlético Madrid]] |[[Heysel Stadium]],<br />[[Brussel]], [[Belgía]] |- |[[1972]]/[[1973|73]]<br /><small>''[[European Cup 1972-73|Nánar]]''</small> | {{NLD}} [[Ajax Amsterdam|Ajax]] |1-0 | {{ITA}} [[Juventus F.C.|Juventus]] |[[Crvena Zvezda Stadium]],<br />[[Belgrade]], [[Júgóslavía]] |- |[[1971]]/[[1972|72]]<br /><small>''[[European Cup 1971-72|Nánar]]''</small> | {{NLD}} [[Ajax Amsterdam|Ajax]] |2-0 | {{ITA}} [[Internazionale Milano F.C.|Inter Mílanó]] |[[De Kuip]],<br />[[Rotterdam]], [[Holland]] |- |[[1970]]/[[1971|71]]<br /><small>''[[European Cup 1970-71|Nánar]]''</small> | {{NLD}} [[Ajax Amsterdam|Ajax]] |2-0 | {{GRC}} [[Panathinaikos]] |[[Wembley]],<br />[[London]], [[England]] |- |[[1969]]/[[1970|70]]<br /><small>''[[European Cup 1969-70|Nánar]]''</small> | {{NLD}} [[Feyenoord Rotterdam|Feyenoord]] |2-1 ([[Framlenging (knattspyrna)|frl.]]) | {{SKO}} [[Glasgow Celtic|Celtic]] |[[San Siro]],<br />[[Mílanó]] , [[Ítalía]] |- |[[1968]]/[[1969|69]]<br /><small>''[[European Cup 1968-69|Nánar]]''</small> | {{ITA}} [[A.C. Milan|AC Milan]] |4-1 | {{NLD}} [[Ajax Amsterdam|Ajax]] |[[Santiago Bernabeu]],<br />[[Madrid]], [[Spánn]] |- |[[1967]]/[[1968|68]]<br /><small>''[[European Cup 1967-68|Nánar]]''</small> | {{ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |4-1 ([[Framlenging (knattspyrna)|frl.]]) | {{PRT}} [[S.L. Benfica]] |[[Wembley]],<br />[[London]], [[England]] |- |[[1966]]/[[1967|67]]<br /><small>''[[European Cup 1966-67|Nánar]]''</small> | {{SKO}} [[Glasgow Celtic|Celtic]] |2-1 | {{ITA}} [[Internazionale Milano F.C.|Inter Mílanó]] |[[Estádio Nacional]],<br />[[Oeiras]], [[Portúgal]] |- |[[1965]]/[[1966|66]]<br /><small>''[[European Cup 1965-66|Nánar]]''</small> | {{ESP|1939}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |2-1 | [[FK Partizan]] |[[Heysel Stadium]],<br />[[Brussel]], [[Belgía]] |- |[[1964]]/[[1965|65]]<br /><small>''[[European Cup 1964-65|Nánar]]''</small> | {{ITA}} [[Internazionale Milano F.C.|Inter Mílanó]] |1-0 | {{PRT}} [[S.L. Benfica|Benfica]] |[[San Siro]],<br />[[Mílanó]] , [[Ítalía]] |- |[[1963]]/[[1964|64]]<br /><small>''[[European Cup 1963-64|Nánar]]''</small> | {{ITA}} [[Internazionale Milano F.C.|Inter Mílanó]] |3-1 | {{ESP|1939}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |[[Ernst Happel Stadium|Prater Stadium]],<br />[[Vínarborg]], [[Austurríki]] |- |[[1962]]/[[1963|63]]<br /><small>''[[European Cup 1962-63|Nánar]]''</small> | {{ITA}} [[A.C. Milan|AC Milan]] |2-1 | {{PRT}} [[S.L. Benfica|Benfica]] |[[Wembley]],<br />[[London]], [[England]] |- |[[1961]]/[[1962|62]]<br /><small>''[[European Cup 1961-62|Nánar]]''</small> | {{PRT}} [[SL Benfica|Benfica]] |5-3 | {{ESP|1939}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |[[Olympisch Stadion]],<br />[[Amsterdam]], [[Holland]] |- |[[1960]]/[[1961|61]]<br /><small>''[[European Cup 1960-61|Nánar]]''</small> | {{PRT}} [[SL Benfica|Benfica]] |3-2 | {{ESP|1939}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |[[Wankdorf Stadium]],<br />[[Bern]], [[Sviss]] |- |[[1959]]/[[1960|60]]<br /><small>''[[European Cup 1959-60|Nánar]]''</small> | {{ESP|1939}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |7-3 | {{DEU}} [[Eintracht Frankfurt]] |[[Hampden Park]],<br />[[Glasgow]], [[Skotland]] |- |[[1958]]/[[1959|59]]<br /><small>''[[European Cup 1958-59|Nánar]]''</small> | {{ESP|1939}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |2-0 | {{FRA}} [[Stade de Reims-Champagne]] |[[Neckarstadion]],<br />[[Stuttgart]], [[Þýskaland]] |- |[[1957]]/[[1958|58]]<br /><small>''[[European Cup 1957-58|Nánar]]''</small> | {{ESP|1939}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |3-2 ([[Framlenging (knattspyrna)|frl.]]) | {{ITA}} [[A.C. Milan|AC Milan]] |[[Heysel Stadium]],<br />[[Brussel]], [[Belgía]] |- |[[1956]]/[[1957|57]]<br /><small>''[[European Cup 1956-57|Nánar]]''</small> | {{ESP|1939}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |2-0 | {{ITA}} [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] |[[Santiago Bernabeu]],<br />[[Madrid]], [[Spánn]] |- |[[1955]]/[[1956|56]]<br /><small>''[[European Cup 1955-56|Nánar]]''</small> | {{ESP|1939}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |4-3 | {{FRA}} [[Stade de Reims-Champagne]] |[[Parc des Princes]],<br />[[París]], [[Frakkland]] |} == Tilvísanir == [[Flokkur:Úrslitaleikir meistaradeildar Evrópu]] 0hxu6iwkv77jgl06j6x006q0l5caaeu 0 186926 1964875 1941123 2026-05-30T15:17:18Z IvanScrooge98 45173 /* */ +framburður 1964875 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Zohran Mamdani | mynd = Zohran Mamdani 05.25.25 (b).jpg | myndatexti1 = Mamdani árið 2025. | titill= Borgarstjóri New York | stjórnartíð_start = 1. janúar 2026 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Eric Adams]] | eftirmaður = | fæðingarnafn = Zohran Kwame Mamdani | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1991|10|18}} | fæðingarstaður = [[Kampala]], [[Úganda]] | stjórnmálaflokkur = [[Demókrataflokkurinn]] | háskóli = [[Bowdoin-háskóli]] (BA) | faðir = [[Mahmood Mamdani]] | móðir = [[Mira Nair]] | maki = {{gifting|Rama Duwaji|2025}} | undirskrift = Zohran Mamdani Signature.svg }} {{audio|Zohran Mamdani.ogg|'''Zohran Kwame Mamdani'''}} (f. 18. október 1991) er [[Bandaríkin|bandarískur]] stjórnmálamaður af [[Indland|indverskum]] og [[Úganda|úgöndskum]] uppruna og núverandi borgarstjóri [[New York-borg|New York]]. Mamdani er meðlimur í [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokknum]] en er jafnframt meðlimur í [[Sósíalískir demókratar Bandaríkjanna|Sósíalískum demókrötum Bandaríkjanna]] og er kunnur fyrir skýra [[Vinstristefna|vinstristefnu]] sína. Mamdani var kjörinn borgarstjóri New York þann 4. nóvember 2025. Hann er fyrsti [[Íslam|músliminn]] til að gegna embættinu. ==Æviágrip== Zohran Mamdani fæddist í [[Úganda]] en fluttist til Bandaríkjanna þegar hann var sjö ára gamall.<ref name=vísir1>{{Vefheimild|titill= 33 ára sósíal­isti hafði betur gegn Cu­omo í New York|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 25. júní 2025 |skoðað=26. júní 2025|url=https://www.visir.is/g/20252743169d/33-ara-sosialisti-hafdi-betur-gegn-cuomo-i-new-york|höfundur=Atli Ísleifsson }}</ref> Foreldrar hans eru stjórnmála- og mannfræðingurinn [[Mahmood Mamdani]], sem kennir við [[Columbia-háskóli|Columbia-háskóla]], og kvikmyndagerðarkonan [[Mira Nair]].<ref name=heimildin>{{Vefheimild|titill= Borgarstjóraefni New York sem rappaði um ömmu sína|útgefandi=[[Heimildin]]|dags= 29. júní 2025 |skoðað=8. júlí 2025|url=https://heimildin.is/grein/24833/borgarstjoraefni-new-york-sem-rappadi-um-ommu-sina/|höfundur=Erla Hlynsdóttir}}</ref> Mamdani stundaði nám í afrískum fræðum við [[Bowdoin-háskóli|Bowdoin-háskóla]] í [[Maine]]. Þar stofnaði hann samtök stúdenta um réttlæti fyrir [[Palestínuríki|Palestínu]].<ref>{{Vefheimild|titill= Lítt þekktur frjálslyndur frambjóðandi skaut fyrrverandi ríkisstjóra ref fyrir rass|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 25. júní 2025 |skoðað=8. júlí 2025|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-06-25-litt-thekktur-frjalslyndur-frambjodandi-skaut-fyrrverandi-rikisstjora-ref-fyrir-rass-446959|höfundur=Guðmundur Atli Hlynsson}}</ref> Mamdani var kjörinn á ríkisþing [[New York (fylki)|New York]] fyrir kjördæmi í [[Queens]] árið 2020. Hann hafði lagt áherslu á húsnæðismál, samgöngur, umönnun barna og umhverfisvernd. Hann boðaði jafnframt frystingu húsaleiguverðs, ókeypis dagvistun, ókeypis almenningssamgöngur og aukna skattlagningu auðkýfinga til að fjármagna félagsleg umbótakerfi.<ref name=heimildin/> Mamdani hefur verið áberandi talsmaður réttinda Palestínumenna og hefur opinberlega stutt [[Boycott, Divestment and Sanctions|BDS-hreyfinguna]] um sniðgöngu á [[ísrael]]skum útflutningsvörum. Andstæðingar Mamdani hafa sakað hann um [[gyðingahatur]] vegna afstöðu hans en hann hafnar slíkum ásökunum og segir gagnrýni sína byggða á mannréttindasjónarmiðum.<ref name=heimildin/> Mamdani gaf kost á sér í forvali Demókrataflokksins fyrir borgarstjórakosningar New York árið 2025. Öldungadeildarþingmaðurinn [[Bernie Sanders]] og fulltrúadeildarþingkonan [[Alexandria Ocasio-Cortez]] lýstu yfir stuðningi við framboð hans. Mamdani vakti athygli fyrir nýstárlega kosningabaráttu sem byggðist meðal annars á stuttum og gamansömum myndböndum á samfélagsmiðlum eins og [[TikTok]] og [[Instagram]].<ref name=heimildin/> Í forvalinu þótti [[Andrew Cuomo]], fyrrverandi ríkisstjóri New York, langsigurstranglegasti frambjóðandinn. Því kom það verulega á óvart þegar Mamdani hafði betur gegn Cuomo í forvalinu með 43% at­kvæða gegn 36% sem Cuomo hlaut. Cuomo dró framboð sitt í kjölfarið til baka.<ref>{{Vefheimild|titill= Sósíalískur múslími borgarstjóraefni í New York|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 25. júní 2025 |skoðað=8. júlí 2025|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/06/25/sosialiskur_muslimi_borgarstjoraefni_i_new_york/}}</ref><ref name=vísir1/> Mamdani var formlega útnefndur borgarstjóraefni Demókrata í New York þann 1. júlí 2025.<ref>{{Vefheimild|titill= Zohran Mamdani útnefndur borgarstjóraefni Demókrata í New York|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 1. júlí 2025 |skoðað=8. júlí 2025|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-07-01-zohran-mamdani-utnefndur-borgarstjoraefni-demokrata-i-new-york-447429|höfundur=Guðmundur Atli Hlynsson}}</ref> Bandarískir íhaldsmenn og hægrisinnar brugðust illa við tilnefningu Mamdani. [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseti sagði koma til greina að svipta New York fjárhagslegum stuðningi ef Mamdani næði kjöri og færi ekki rétt að.<ref>{{Vefheimild|titill= Hefur í hótunum við New York vegna „kommún­istans“ Mamdani|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 30. júní 2025|skoðað=8. júlí 2025|url=https://www.visir.is/g/20252745069d/hefur-i-hotunum-vid-new-york-vegna-kommun-istans-mamdani|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Áhrifavaldurinn [[Laura Loomer]] varaði við því að sigur Mamdani myndi leiða til fleiri hryðjuverka í New York.<ref>{{Vefheimild|titill= Ný vonarstjarna Demókrata gæti komist í mikilvægt embætti – Trumpistar kalla hann „hryðjuverkamann“|útgefandi=[[DV]]|dags= 1. júlí 2025 |skoðað=8. júlí 2025|url=https://www.dv.is/eyjan/2025/07/01/ny-vonarstjarna-demokrata-gaeti-komist-mikilvaegt-embaetti-trumpistar-kalla-hann-hrydjuverkamann/}}</ref> Mamdani vann sigur í borgarstjórakosningum New York þann 4. nóvember 2025. Hann hlaut 50,4 prósent atkvæða.<ref>{{Vefheimild|titill= Mamdani sigraði í New York|útgefandi=[[Heimildin]]|dags= 5. nóvember 2025 2025 |skoðað=5. nóvember 2025|url=https://heimildin.is/grein/25497/mamdani-sigradi-i-new-york/|höfundur=Aðalsteinn Kjartansson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= „Versta mar­tröð Trumps“ kjörin borgar­stjóri New York|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 5. nóvember 2025 |skoðað= 5. nóvember 2025 |url=https://www.visir.is/g/20252798995d/-versta-mar-trod-trumps-kjorin-borgar-stjori-new-york|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Mamdani, Zohran}} {{f|1991}} [[Flokkur:Borgarstjórar New York]] [[Flokkur:Demókratar]] 39o3w9yz1ogymo5vuofpkkyqkp3h1oi 0 189474 1964917 1964444 2026-05-31T03:21:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1964917 wikitext text/x-wiki [[Mynd:HakonTheOldAndSkule-Flateyjarbok.jpg|alt=|thumb|240x240px|Mynd í handritinu ''[[Flateyjarbók]]'' gerð af Magnúsi Þórhallssyni.]] '''Magnús Þórhallsson''' var íslenskur [[Prestur|prestur]] og annar tveggja skrifara (hinn var [[Jón Þórðarson skrifari|Jón Þórðarson]]) sem rituðu handritið [[Flateyjarbók]] fyrir bóndann [[Jón Hákonarson]] í [[Víðidalstunga|Víðidalstungu]]. Magnús bar ábyrgð á seinni hluta handritsins eftir að Jón Þórðarson fór frá Íslandi til [[Noregur|Noregs]] vorið 1388. Magnús bætti einnig við þremur blöðum fremst í handritið, teiknaði upphafsstafi og lýsti (myndskreitti) allt handritið. <ref>{{Vefheimild|url=https://arnastofnun.is/is/flettibok-flateyjarbok|titill=Flettibók: Flateyjarbók|útgefandi=Árnastofnun}}</ref> Mjög lítið er vitað um ævi Magnúsar. Prestur að nafni Magnús Þórhallsson, sem talið er að sé sami maðurinn, er fyrsta vitnið sem nefnt er í tveimur bréfum sem skrifuð voru 2. apríl 1397 varðandi land sem [[Þorsteinn Snorrason ábóti]] á [[Helgafellsklaustur|Helgafelli]], keypti. Í ljósi þessa er talið að Magnús hafi verið prestur þar á þeim tíma. Talið er að Magnús hafi stundað nám við annan skóla en Jón Þórðarson, þar sem rithendur þeirra er mjög ólíkar.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Development of Flateyjarbók: Iceland and the Norwegian Dynastic Crisis of 1389.|höfundur=Ashman Rowe, Elizabeth|útgefandi=The Viking Collection: Studies in Northern civilization. Vol. 15. Gylling: The University Press of Southern Denmark.|bls=17|ár=2005|ISBN=87-7838-927-5}}</ref> Það er hins vegar óþekkt hvar Magnús menntaðist. Auk handrita frá Helgafelli tengist Magnús ritstofunni ([[latína]]: ''scriptorium'') á [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverá]]. [[Bókmenntafræði|Bókmenntafræðingurinn]] Stefan Drechsler hefur bent á að Magnús hafi hugsanlega hafið feril sinn sem [[Benediktsregla|Benediktsmunkur]] í klaustrinu á Munkaþverá.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=Illuminated manuscript production in Medieval Iceland: Literary and Artistic Activities of the Monastery at Helgafell in the Fourteenth Century|höfundur=Drechsler, Stefan|útgefandi=Brepols Manuscripta Publications in Manuscript Research|ISBN=9782503589022|ár=2021}}</ref> [[Prófessor]] [[Stefán Karlsson prófessor|Stefán Karlsson]] taldi að Magnús hafi sennilega skrifað að minnsta kosti að hluta handritið [[Vatnshyrna]], hann byggir það á hversu svipuð rithönd og uppsetning Flateyjarbókar handritsins sé því afriti af Vatnshyrnu sem [[Árni Magnússon]] gerði.<ref>{{Bókaheimild|titill=Um Vatnshyrnu |höfundur=Stefán Karlsson|útgefandi=Opuscula 4 Bibliotheca Arnamagnæana (30)|ár=1970|bls=279-303}}</ref><ref name=":0" /> Vatnshyrna var einnig var skrifuð fyrir Jón Hákonarson. Rithönd Magnúsar er einnig að finna í tveimur línum neðst á blaðsíðu 51v í handritinu [[Hulda-Hrokkinskinna|Hulda]] ([https://handrit.is/manuscript/view/da/AM02-0066 AM 66 fol]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}.) og á því eina skinnblaði sem varðveitir [[Grega saga|Grega sögu]]. ([https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0567-XXVI AM 567 XXVI 4to] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241207104121/https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0567-XXVI |date=2024-12-07 }}). Auk þessa er talið að hann hafi lýst handritið [https://handrit.is/manuscript/view/da/AM02-0226 AM 226 fol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260112080448/https://handrit.is/manuscript/view/da/AM02-0226 |date=2026-01-12 }}, sem inniheldur [[Stjórn (Biblíuþýðing)|Stjórn]], [[Alexanders saga|Alexanders sögu]], Rómverja sögu og [[Gyðinga saga|Gyðinga sögu]], og unnið að [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0139 AM 226 fol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817132532/https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0139 |date=2022-08-17 }} ([[Jónsbók]]).<ref name=":0" /> ==Tenglar== * Stefán Karlsson (2000) Um Vatnshyrnu. í Stafkrókar: Ritgerðir eftir Stefán Karlsson gefnar út í tilefni af sjötugsafmæli hans 2. desember 1998, ritstýrt af Stefán Karlsson og Guðvarður Már Gunnlaugsson. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, bls 355. * Sigurgeir Steingrímsson. (2002). „Árni Magnússon“. ''Handritin.'' Ritgerðir um íslensk miðaldahandrit, sögu þeirra og áhrif. Ritstjórn: Gísli Sigur!sson og Vésteinn Ólason. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi. bls. 85-99. * Soffía Guðmundsdóttir og Laufey Guðnadóttir. (2002). “Bókagerð á miðöldum“. ''Handritin.'' Ritgerðir um íslensk miðaldahandrit, sögu þeirra og áhrif. Ritstjórn: Gísli Sigurðsson og Vésteinn Ólason. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi. Reykjavík, bls. 45-61. * [https://heimskringla.no/wiki/Flateyjarb%C3%B3k Flateyjarbók] Útgáfa Guðbrands Vigfússonar og Carls Rikards Unger, 1860-1868, (Heimskringla.no). * [https://www.arnastofnun.is/page/thekkthandrit_flateyjarb Flateyjarbók — Stofnun Árna Magnússonar]. * [https://handrit.is/en/manuscript/view/is/GKS02-1005 Flateyjarbók á Handrit.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120025813/https://handrit.is/en/manuscript/view/is/GKS02-1005 |date=2022-01-20 }}. ==Tilvísanir== {{Reflist}} [[Flokkur:Íslensk handrit]] [[Flokkur:Íslenskir sagnaritarar]] [[Flokkur:Íslenskir prestar]] [[Flokkur:Íslendingar á 14. öld]] o1rr7qe10h1whrolk2tla31lw2fhys9 0 190667 1964904 1962945 2026-05-30T23:32:02Z TKSnaevarr 53243 1964904 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Péter Magyar | mynd = Péter Magyar at EC, May 2026 03 (cropped).jpg | myndatexti1 = Péter Magyar árið 2026. | titill= Forsætisráðherra Ungverjalands | stjórnartíð_start = 9. maí 2026 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Viktor Orbán]] | forseti = [[Tamás Sulyok]] | fæðingarnafn = Magyar Péter | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1981|3|16}} | fæðingarstaður = [[Búdapest]], [[Ungverjaland]]i | þjóðerni = [[Ungverjaland|Ungverskur]] | háskóli = {{ill|Kaþólski Pázmány Péter-háskólinn|en|Pázmány Péter Catholic University}} | starf = {{hlist|Stjórnmálamaður|erindreki|lögmaður}} | maki = {{gifting|{{ill|Judit Varga|en|Judit Varga (politician)}}|2006|2023|orsök=skildu}} | börn = 3 | stjórnmálaflokkur = [[Tisza-flokkurinn]] (2024–)<br>[[Fidesz]] (2002–2024) | undirskrift = Péter Magyar signature.svg }} '''Péter Magyar''' (f. 16. mars 1981) er [[Ungverjaland|ungverskur]] stjórnmálamaður, núverandi forsætisráðherra Ungverjalands og leiðtogi stjórnmálaflokksins [[Tisza-flokkurinn|Tisza]]. Magyar varð forsætisráðherra Ungverjalands í kjölfar stórsigurs Tisza í þingkosningum landsins í apríl 2026. ==Æviágrip== Magyar er fyrrverandi meðlimur í íhaldsflokknum [[Fidesz]], stjórnmálaflokki ungverska forsætisráðherrans [[Viktor Orbán|Viktors Orbán]]. Hann gekk í flokkinn árið 2002, þegar hann var 21 árs, og sagðist á þeim tíma dást að Orbán og [[Frjálslynt lýðræði|frjálslyndum lýðræðissinnum]] sem hefðu barist gegn [[Kommúnismi|kommúnistastjórn]] Ungverjalands á tíma [[Kalda stríðið|kalda stríðsins]]. Í stjórnartíð [[Ungverski sósíalistaflokkurinn|Ungverska sósíalistaflokksins]] á fyrsta áratugi 20. aldar vann Magyar meðal annars ókeypis sem lögmaður við að verja stjórnarandstæðinga sem höfðu verið handteknir í mótmælum gegn ríkisstjórninni.<ref name=vísirkk>{{Vefheimild|titill=Innan­búðar­maðurinn sem lagði Or­bán|url=https://www.visir.is/g/20262868292d/innan-budar-madurinn-sem-lagdi-or-ban|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=13. apríl 2026|höfundur=Kjartan Kjartansson|skoðað=13. apríl 2026}}</ref> Eiginkona Magyar frá 2006 til 2023, {{ill|Judit Varga|en|Judit Varga (politician)}}, er einnig stjórnmálakona innan Fidesz. Þau fluttu saman til Brussel árið 2009 þar sem Varga vann sem aðstoðarkona ungversks [[Evrópuþingið|Evrópuþingmanns]]. Magyar sá á þeim tíma um þrjú börn þeirra en var síðar ráðinn til starfa hjá fastanefnd Ungverjalands hjá [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]]. Judit Varga var skipuð dómsmálaráðherra í ríkisstjórn Viktors Orbán árið 2019 og talið er að Magyar hafi gramist að hann hafi ekki hlotið álíka frama innan Fidesz-flokksins. Hjónin skildu árið 2023 og Magyar vísaði meðal annars til pólitísks ágreinings milli þeirra sem ástæðu.<ref name=vísirkk/> Ári eftir að þau skildu varð Varga að segja af sér vegna hneykslismáls. Málið snerist um staðfestingu Varga á [[náðun]] yfir manni sem hafði hlotið dóm fyrir að þrýsta á börn sem höfðu orðið fyrir kynferðisofbeldi á ríkisreknu barnaheimili að draga ásakanir sínar til baka. [[Katalin Novák]], forseti Ungverjalands, sagði einnig af sér fyrir að hafa náðað manninn.<ref>{{Vefheimild|titill=Forseti Ungverjalands segir af sér|url=https://samstodin.is/2024/02/forseti-ungverjalands-segir-af-ser/|útgefandi=[[Samstöðin]]|dags=11. febrúar 2024|skoðað=11. febrúar 2024|höfundur=Freyr Rögnvaldsson}}</ref> Eftir afsögn hennar birti Magyar hljóðupptöku af Varga þar sem hún heyrðist tala um að Viktor Orbán hefði haft afskipti af spillingarrannsókn lögreglunnar. Magyar birti færslu á samfélagsmiðlum þar sem hann fordæmdi spillingu í landinu og varð þannig skyndilega þjóðþekktur stjórnmálamaður.<ref name=vísirkk/> Magyar gekk í kjölfarið í [[Tisza-flokkurinn|Tisza-flokkinn]] og stórefldi hann með aðstoð ungverskra athafna- og áhrifamanna með það að markmiði að losa tök Fidesz á stjórnmálalífi Ungverjalands. Flokkurinn hlaut 29,6 prósent atkvæðanna í {{ill|Evrópuþingskosningar 2024|en|2024 European Parliament election|lt=Evrópuþingskosningunum 2024}}, næstmest fylgi á eftir Fidesz, sem tapaði fylgi.<ref name=vísirkk/> Eftir þetta var í auknum mæli litið á Magyar sem trúverðugan keppinaut Orbáns um forsætisráðherrastólinn og Tisza tók afgerandi forystu í skoðanakönnunum í aðdraganda þingkosninga sem haldnar voru 12. apríl 2026.<ref>{{Vefheimild|titill=Kerfissigur Orbans eða ungversk lýðræðisbylting|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-11-kerfissigur-orbans-eda-ungversk-lydraedisbylting-472432|útgefandi=[[RÚV]]|dags=11. apríl 2026|höfundur=Bjarni Pétur Jónsson|skoðað=13. apríl 2026}}</ref> Magyar og Orbán báru hvorn annan þungum sökum í aðdraganda kosninganna, meðal annars um að ganga erinda erlendra ríkja og beita leyniþjónustunni í eigin þágu.<ref>{{Vefheimild|titill=Magyar og Orban skiptast á skotum í aðdraganda kosninga|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-04-10-magyar-og-orban-skiptast-a-skotum-i-addraganda-kosninga-472384|útgefandi=[[RÚV]]|dags=10. apríl 2026|höfundur=Björn Malmquist|skoðað=13. apríl 2026}}</ref> Tisza vann afgerandi sigur í kosningunum 12. apríl 2026. Viktor Orbán viðurkenndi ósigur á kosninganótt og sagði niðurstöðuna sára en skýra.<ref>{{Vefheimild|titill=Viktor Orbán viðurkennir ósigur|url=https://www.dv.is/pressan/2026/04/12/viktor-orban-jatar-osigur/|útgefandi=[[DV]]|dags=12. apríl 2026|skoðað=13. apríl 2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill= Orbán játar sig sigraðan| url=https://www.visir.is/g/20262868090d/orban-jatar-sig-sigradan|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=11. apríl 2026|skoðað=12. apríl 2026|höfundur=Agnar Már Másson}}</ref> Eftir sigurinn sagði Magyar nýtt tímabil hafið í Ungverjalandi og að landið yrði aftur sterkur bandamaður innan [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] og [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] undir hans stjórn.<ref>{{Vefheimild|titill=„Verður aftur sterkur bandamaður innan ESB og NATO“|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/04/13/verdur_aftur_sterkur_bandamadur_innan_esb_og_nato/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=13. apríl 2026 |skoðað=7. maí 2026}}</ref> Magyar hét því jafnframt að draga þá sem hann sagði hafa arðrænt þjóðina á stjórnarárum Orbáns til ábyrgðar. Hann hvatti ýmsa háttsetta embættismenn til að segja af sér, þar á meðal [[Tamás Sulyok]] forseta.<ref>{{Vefheimild|titill= Svikarar við þjóðina verði dregnir til á­byrgðar|url=https://www.visir.is/g/20262868767d/svikarar-vid-thjodina-verdi-dregnir-til-a-byrgdar|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 14. apríl 2026 |skoðað=7. maí 2026|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Magyar var settur í embætti forsætisráðherra þann 9. maí 2026.<ref>{{Vefheimild|titill= Magyar settur í embætti forsætisráðherra í dag|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-05-09-magyar-settur-i-embaetti-forsaetisradherra-i-dag-474620|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 9. maí 2026 |skoðað= 9. maí 2026 |höfundur=Brynja Dögg Friðriksdóttir}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forsætisráðherra Ungverjalands| frá= 9. maí 2026| til= | fyrir=[[Viktor Orbán]]| eftir=Enn í embætti }} {{Töfluendir}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{f|1981}} {{DEFAULTSORT:Magyar, Péter}} [[Flokkur:Evrópuþingmenn]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Ungverjalands]] [[Flokkur:Ungverskir lögfræðingar]] 903bv248nww6isbtqrpqf4hsrn5mopz 2 191098 1964879 1964191 2026-05-30T17:41:15Z MyraMidnight 41218 Bara pælingar um útfærslu töflu með upplýsingum um borðspila flokka, það er svona tafla á ensku greininni um borðspil. 1964879 wikitext text/x-wiki Sandkastalinn minn stendur hér {| class="wikitable" |+Grunnflokkar !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Barnaspil |Spil sem eru hönnuð með ung börn í huga. | |- |Fjölskylduspil |Spil sem henta fjölskyldum með krökkum til að spila í samverustund. | |- |Kænskuspil |Oftast eru þetta tveggja manna spill án þema, þar sem þörf er á kænsku og þekkingu (engin slembilukka). | |- |Safnaraspil | | |- |Stríðsspil | | |- |Hæfileikaspil | | |- |Þemaspil | | |- |Partýspil |Spil sem eru yfirleitt fljótlærð og henta fyrir stóra hópa og óvana spilara. Spilin ganga yfirleitt fljótt fyrir sig og skapa skemmtilegt andrúmsloft sem ýtir undir samskipti og hópefli. | |} {| class="wikitable" |+Hæfileikaspil !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Hreyfingarspil |Spil þar sem leikspilarar þurfa að hreyft sig eða gert tilteknar aðgerðir/hreyfingar. | |- |Blekkingarspil |Spil sem ýtir undir að leikspilarar blekkji hvort annað til að ná sínum fram. Öll blekkingarspil fela einhverjar upplýsingar í þeim. | |- |Rökfræðispil |Spil þar sem rökhugsun og athygli er mikilvæg til að finna faldar upplýsingar. | |- |Hagkerfisspil |Spil sem ýtir undir að leikspilarar sjá um einhverja framleiðslu, dreifingu, viðskipti og/eða eyðslu. Svona spil eru yfirleitt að herma eftir hagkerfi af einhverri sort. | |- |Stærðfræðispil | | |- |Minnisspil |Spil sem reiða sig á að leikspilarar muni upplýsingar sem eru þeim sýnileg tímabundið en síðar falið. | |- |Viðskiptaspil | | |- |Hraðaspil |Spil sem ætlast til þess að leikspilarar geti hagrætt tíma sínum, þar sem hlutir gerast í rauntíma og fólk getur ekki tekið sér tíma til að hugsa, ólíkt spilum þar sem allir skiptast á. | |- |Rúmgreiningarspil | | |- |Spurningaspil |Spil þar sem leikspilarar þurfa að geta svarað spurningum og munað staðreyndir/smáatriði. | |- |Orðaspil |Spil sem snúast um orð, myndun orða, tengingu þeirra eða skilning á þeim. | |} {| class="wikitable" |+ !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Barnaspil | | |- |Fjölskylduspil | | |- |Partýspil | | |- |Kapphlaupsspil | | |- |Stríðsspil | | |- |Hæfileikaspil | | |- |Hreyfingaspil | | |- |Samvinnuspil | | |- |Blekkingarspil | | |- |Orðaspil | | |- |Hlutverkaspil | | |- |Teningaspil | | |- |Spurningaspil | | |- |Safnaraspil | | |- |Kortaspil | | |- |Þemaspil | | |- |Minnisspil | | |- |Kænskuspil | | |} rhef0nnd5jndloevytnb5p45parojgl 1964890 1964879 2026-05-30T20:29:02Z MyraMidnight 41218 Listi af mögulegum heimildum til að púsla saman sögu Karate á Íslandi 1964890 wikitext text/x-wiki Sandkastalinn minn stendur hér == Borðspil == {| class="wikitable" |+Grunnflokkar !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Barnaspil |Spil sem eru hönnuð með ung börn í huga. | |- |Fjölskylduspil |Spil sem henta fjölskyldum með krökkum til að spila í samverustund. | |- |Kænskuspil |Oftast eru þetta tveggja manna spill án þema, þar sem þörf er á kænsku og þekkingu (engin slembilukka). | |- |Safnaraspil | | |- |Stríðsspil | | |- |Hæfileikaspil | | |- |Þemaspil | | |- |Partýspil |Spil sem eru yfirleitt fljótlærð og henta fyrir stóra hópa og óvana spilara. Spilin ganga yfirleitt fljótt fyrir sig og skapa skemmtilegt andrúmsloft sem ýtir undir samskipti og hópefli. | |} {| class="wikitable" |+Hæfileikaspil !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Hreyfingarspil |Spil þar sem leikspilarar þurfa að hreyft sig eða gert tilteknar aðgerðir/hreyfingar. | |- |Blekkingarspil |Spil sem ýtir undir að leikspilarar blekkji hvort annað til að ná sínum fram. Öll blekkingarspil fela einhverjar upplýsingar í þeim. | |- |Rökfræðispil |Spil þar sem rökhugsun og athygli er mikilvæg til að finna faldar upplýsingar. | |- |Hagkerfisspil |Spil sem ýtir undir að leikspilarar sjá um einhverja framleiðslu, dreifingu, viðskipti og/eða eyðslu. Svona spil eru yfirleitt að herma eftir hagkerfi af einhverri sort. | |- |Stærðfræðispil | | |- |Minnisspil |Spil sem reiða sig á að leikspilarar muni upplýsingar sem eru þeim sýnileg tímabundið en síðar falið. | |- |Viðskiptaspil | | |- |Hraðaspil |Spil sem ætlast til þess að leikspilarar geti hagrætt tíma sínum, þar sem hlutir gerast í rauntíma og fólk getur ekki tekið sér tíma til að hugsa, ólíkt spilum þar sem allir skiptast á. | |- |Rúmgreiningarspil | | |- |Spurningaspil |Spil þar sem leikspilarar þurfa að geta svarað spurningum og munað staðreyndir/smáatriði. | |- |Orðaspil |Spil sem snúast um orð, myndun orða, tengingu þeirra eða skilning á þeim. | |} {| class="wikitable" |+ !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Barnaspil | | |- |Fjölskylduspil | | |- |Partýspil | | |- |Kapphlaupsspil | | |- |Stríðsspil | | |- |Hæfileikaspil | | |- |Hreyfingaspil | | |- |Samvinnuspil | | |- |Blekkingarspil | | |- |Orðaspil | | |- |Hlutverkaspil | | |- |Teningaspil | | |- |Spurningaspil | | |- |Safnaraspil | | |- |Kortaspil | | |- |Þemaspil | | |- |Minnisspil | | |- |Kænskuspil | | |} == Karatesaga Íslands == * [https://www.hugi.is/martial_arts/greinar/248422/karatesaga-islands/ Karatesaga Íslands, á Hugi.is] * [https://karatedo.is/saga-kfr/ Karatesaga Karatefélags Reykjavíkur, tímalínur] * [https://karatedo.is/reynir-santos/ Reynir Santos, viðtal á Karatefélag Reykjavíkur] * [Karatebækur, -blöð og -greinar, karatesamband Íslands] ** [https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karate-bla%C3%B0i%C3%B0-5-1983.pdf Fjallað um Reynir Santos á bls. 3-4] i67v5sdisnzugrwomafte38pkekoxvl 1964900 1964890 2026-05-30T21:55:51Z MyraMidnight 41218 /* Karatesaga Íslands */ fleirri heimildir og upphaf karatesögu Íslands að myndast 1964900 wikitext text/x-wiki Sandkastalinn minn stendur hér == Borðspil == {| class="wikitable" |+Grunnflokkar !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Barnaspil |Spil sem eru hönnuð með ung börn í huga. | |- |Fjölskylduspil |Spil sem henta fjölskyldum með krökkum til að spila í samverustund. | |- |Kænskuspil |Oftast eru þetta tveggja manna spill án þema, þar sem þörf er á kænsku og þekkingu (engin slembilukka). | |- |Safnaraspil | | |- |Stríðsspil | | |- |Hæfileikaspil | | |- |Þemaspil | | |- |Partýspil |Spil sem eru yfirleitt fljótlærð og henta fyrir stóra hópa og óvana spilara. Spilin ganga yfirleitt fljótt fyrir sig og skapa skemmtilegt andrúmsloft sem ýtir undir samskipti og hópefli. | |} {| class="wikitable" |+Hæfileikaspil !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Hreyfingarspil |Spil þar sem leikspilarar þurfa að hreyft sig eða gert tilteknar aðgerðir/hreyfingar. | |- |Blekkingarspil |Spil sem ýtir undir að leikspilarar blekkji hvort annað til að ná sínum fram. Öll blekkingarspil fela einhverjar upplýsingar í þeim. | |- |Rökfræðispil |Spil þar sem rökhugsun og athygli er mikilvæg til að finna faldar upplýsingar. | |- |Hagkerfisspil |Spil sem ýtir undir að leikspilarar sjá um einhverja framleiðslu, dreifingu, viðskipti og/eða eyðslu. Svona spil eru yfirleitt að herma eftir hagkerfi af einhverri sort. | |- |Stærðfræðispil | | |- |Minnisspil |Spil sem reiða sig á að leikspilarar muni upplýsingar sem eru þeim sýnileg tímabundið en síðar falið. | |- |Viðskiptaspil | | |- |Hraðaspil |Spil sem ætlast til þess að leikspilarar geti hagrætt tíma sínum, þar sem hlutir gerast í rauntíma og fólk getur ekki tekið sér tíma til að hugsa, ólíkt spilum þar sem allir skiptast á. | |- |Rúmgreiningarspil | | |- |Spurningaspil |Spil þar sem leikspilarar þurfa að geta svarað spurningum og munað staðreyndir/smáatriði. | |- |Orðaspil |Spil sem snúast um orð, myndun orða, tengingu þeirra eða skilning á þeim. | |} {| class="wikitable" |+ !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Barnaspil | | |- |Fjölskylduspil | | |- |Partýspil | | |- |Kapphlaupsspil | | |- |Stríðsspil | | |- |Hæfileikaspil | | |- |Hreyfingaspil | | |- |Samvinnuspil | | |- |Blekkingarspil | | |- |Orðaspil | | |- |Hlutverkaspil | | |- |Teningaspil | | |- |Spurningaspil | | |- |Safnaraspil | | |- |Kortaspil | | |- |Þemaspil | | |- |Minnisspil | | |- |Kænskuspil | | |} == Karatesaga Íslands == * [https://www.hugi.is/martial_arts/greinar/248422/karatesaga-islands/ Karatesaga Íslands, á Hugi.is] * [https://karatedo.is/saga-kfr/ Karatesaga Karatefélags Reykjavíkur, tímalínur] * [https://karatedo.is/reynir-santos/ Reynir Santos, viðtal á Karatefélag Reykjavíkur] * https://timarit.is/page/1326366?iabr=on#page/n17/mode/1up/search/karate/inflections/true ** Karate nefnt í morgunblaðinu 13. janúar 1960 * https://kai.is/karatebaekur-blod-og-greinar/ ** [https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karate-bla%C3%B0i%C3%B0-5-1983.pdf Fjallað um Reynir Santos á bls. 3-4] === Saga karate á Íslandi === Áhugi íslendinga á karate er hægt að rekja til 1960, þegar meðlimir úr glímufélaginu Ármann fóru að kynna japönsku íþróttina [[Júdó]] fyrir almenningi og ýmis afbrigði hennar, þar á meðal karate.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1326366?iabr=on#page/n17/mode/1up|titill=Judo - hin fágaða íþrótt Japana kynnt almenningi hér|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=13. janúar|ár=1960|bls=18}}</ref> Árið 1965 var Jón Geir Árnason beðinn um að útskýra hvað karate væri, fyrst hann var á meðal þeirra fáu íslendinga sem voru nú þegar að stunda karate og sýndi áhuga á því að stofna hóp fyrir íþróttina hér á landi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1370156?iabr=on#page/n29/mode/1up|titill=Hvað er karate?|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=27. október|ár=1965|bls=30}}</ref> Fréttamenn fengu tækifærið til að kynnast karate og fjalla um hana ári síðar, þegar tveir karate meistarar frá [[Japan]] komu til landsins í boði Judokan félagsins til að kynna og kenna karate. Þeir hétu Tani og Simoinski og voru báðir tveir stúdentar frá Doshisha háskólanum í [[Kyoto]]. Þeir höfðu nú þegar farið um Finnland, Svíþjóð, Danmörku og Frakkland til að kynna íþrótt sína og myndu svo halda áfram til Bandaríkjana eftir dvöl sína á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1380604?iabr=on#page/n25/mode/1up|titill=Japanskir meistarar hér kynna og kenna karate|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=7. desember|ár=1966|bls=26}}</ref> Fyrstu þekkt kynni íslendinga af karate er talið vera dvöl tveggja japanskra manna, nefndir Thisioki Tani og Akimasa Simonishi í karatesögu Íslands sem Karl Gauti Hjaltason skrifaði í Karateblaðið 1983. Þessir menn dvöldu hér á Íslandi milli 1969 - 1971 og voru þeir báðir háskólameistarar með 3. dan í shotokan karate. Þeir kenndu karate í húsi Júpiters og Mars (á rf5302blwt4hf545nbdqtfzkidnce9i 1964905 1964900 2026-05-30T23:48:27Z MyraMidnight 41218 /* Karatesaga Íslands */ 1964905 wikitext text/x-wiki Sandkastalinn minn stendur hér == Borðspil == {| class="wikitable" |+Grunnflokkar !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Barnaspil |Spil sem eru hönnuð með ung börn í huga. | |- |Fjölskylduspil |Spil sem henta fjölskyldum með krökkum til að spila í samverustund. | |- |Kænskuspil |Oftast eru þetta tveggja manna spill án þema, þar sem þörf er á kænsku og þekkingu (engin slembilukka). | |- |Safnaraspil | | |- |Stríðsspil | | |- |Hæfileikaspil | | |- |Þemaspil | | |- |Partýspil |Spil sem eru yfirleitt fljótlærð og henta fyrir stóra hópa og óvana spilara. Spilin ganga yfirleitt fljótt fyrir sig og skapa skemmtilegt andrúmsloft sem ýtir undir samskipti og hópefli. | |} {| class="wikitable" |+Hæfileikaspil !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Hreyfingarspil |Spil þar sem leikspilarar þurfa að hreyft sig eða gert tilteknar aðgerðir/hreyfingar. | |- |Blekkingarspil |Spil sem ýtir undir að leikspilarar blekkji hvort annað til að ná sínum fram. Öll blekkingarspil fela einhverjar upplýsingar í þeim. | |- |Rökfræðispil |Spil þar sem rökhugsun og athygli er mikilvæg til að finna faldar upplýsingar. | |- |Hagkerfisspil |Spil sem ýtir undir að leikspilarar sjá um einhverja framleiðslu, dreifingu, viðskipti og/eða eyðslu. Svona spil eru yfirleitt að herma eftir hagkerfi af einhverri sort. | |- |Stærðfræðispil | | |- |Minnisspil |Spil sem reiða sig á að leikspilarar muni upplýsingar sem eru þeim sýnileg tímabundið en síðar falið. | |- |Viðskiptaspil | | |- |Hraðaspil |Spil sem ætlast til þess að leikspilarar geti hagrætt tíma sínum, þar sem hlutir gerast í rauntíma og fólk getur ekki tekið sér tíma til að hugsa, ólíkt spilum þar sem allir skiptast á. | |- |Rúmgreiningarspil | | |- |Spurningaspil |Spil þar sem leikspilarar þurfa að geta svarað spurningum og munað staðreyndir/smáatriði. | |- |Orðaspil |Spil sem snúast um orð, myndun orða, tengingu þeirra eða skilning á þeim. | |} {| class="wikitable" |+ !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Barnaspil | | |- |Fjölskylduspil | | |- |Partýspil | | |- |Kapphlaupsspil | | |- |Stríðsspil | | |- |Hæfileikaspil | | |- |Hreyfingaspil | | |- |Samvinnuspil | | |- |Blekkingarspil | | |- |Orðaspil | | |- |Hlutverkaspil | | |- |Teningaspil | | |- |Spurningaspil | | |- |Safnaraspil | | |- |Kortaspil | | |- |Þemaspil | | |- |Minnisspil | | |- |Kænskuspil | | |} == Karatesaga Íslands == * [https://www.hugi.is/martial_arts/greinar/248422/karatesaga-islands/ Karatesaga Íslands, á Hugi.is] * [https://karatedo.is/saga-kfr/ Karatesaga Karatefélags Reykjavíkur, tímalínur] * [https://karatedo.is/reynir-santos/ Reynir Santos, viðtal á Karatefélag Reykjavíkur] * https://skemman.is/handle/1946/12161 * https://timarit.is/page/1326366?iabr=on#page/n17/mode/1up/search/karate/inflections/true ** Karate nefnt í morgunblaðinu 13. janúar 1960 * https://kai.is/karatebaekur-blod-og-greinar/ ** [https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karate-bla%C3%B0i%C3%B0-5-1983.pdf Fjallað um Reynir Santos á bls. 3-4] === Saga karate á Íslandi === Áhugi íslendinga á karate er hægt að rekja til 1960, þegar meðlimir úr glímufélaginu Ármann fóru að kynna japönsku íþróttina [[Júdó]] fyrir almenningi og ýmis afbrigði hennar, þar á meðal karate.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1326366?iabr=on#page/n17/mode/1up|titill=Judo - hin fágaða íþrótt Japana kynnt almenningi hér|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=13. janúar|ár=1960|bls=18}}</ref> Árið 1965 var Jón Geir Árnason beðinn um að útskýra hvað karate væri, fyrst hann var á meðal þeirra fáu íslendinga sem voru nú þegar að stunda karate og sýndi áhuga á því að stofna hóp fyrir íþróttina hér á landi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1370156?iabr=on#page/n29/mode/1up|titill=Hvað er karate?|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=27. október|ár=1965|bls=30}}</ref> Fréttamenn fengu tækifærið til að kynnast karate og fjalla um hana ári síðar, þegar tveir karate meistarar frá [[Japan]] komu til landsins í boði Judokan félagsins til að bjóða íslendingum námskeið í karate. Þeir hétu Toshiaki Tani og Akimasa Shimonishi og voru báðir tveir stúdentar frá Doshisha háskólanum í [[Kyoto]] og 3. dan í karate. Tani hafði nú þegar farið um Finnland, Svíþjóð, Danmörku og Frakkland til að kynna íþrótt sína og myndi svo halda áfram til Bandaríkjana eftir dvöl sína á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1380428?iabr=on#page/n29/mode/1up|titill=Sýna og kenna karate|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=1. desember|ár=1966|bls=30}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1380604?iabr=on#page/n25/mode/1up|titill=Japanskir meistarar hér kynna og kenna karate|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=7. desember|ár=1966|bls=26}}</ref> Námskeiðið var haldið í æfingasal Judokan í húsi Júpiters og Mars á [[Kirkjusandur|Kirkjusandi]].<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1381634#page/n19/mode/2up|titill=Karate|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=13. janúar|ár=1967|bls=20}}</ref> [[Reynir Santos]] (sem hafði náð byrjaði að kenna karate í húsnæði Júdó félagsins, ári eftir að hann flutti til Reykjavíkur. Hann kom upphaflega til Íslands með Bandaríska hernum þar sem hann var staðsettur á Keflavíkurvelli og kenndi þar karate. Hann segjist hafa komið fram í sjónvarpinu nokkrum sinnum á milli 1968 - 1969 og sýndi karate í Júdófélagi Ármanns árið 1970. Hann flutti síðan til Vestmannaeyja árið 1973 og stofnaði karate félag þar. Fyrrverandi nemendur hans í Reykjavík stofnuðu þá [[Karatefélag Reykjavíkur]] (KFR) þetta sama ár og réðu þeir mann frá Japan að nafni Kenichi Takefusa (sem var 2. dan í goju ryu karate) til að kenna karate. Kenichi endaði á því að setjast hér að og giftist íslenskri konu.<ref>{{Vefheimild|url=https://skemman.is/handle/1946/12161|titill=History of martial arts in Iceland and their image in Icelandic media|höfundur=Jóhann Ingi Bjarnason|útgefandi=Skemman|ár=2012|bls=27}}</ref> e7ea69eh9rwjjykb33plclwp0n3wm8v 1964927 1964905 2026-05-31T10:10:29Z MyraMidnight 41218 /* Karatesaga Íslands */ 1964927 wikitext text/x-wiki Sandkastalinn minn stendur hér == Borðspil == {| class="wikitable" |+Grunnflokkar !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Barnaspil |Spil sem eru hönnuð með ung börn í huga. | |- |Fjölskylduspil |Spil sem henta fjölskyldum með krökkum til að spila í samverustund. | |- |Kænskuspil |Oftast eru þetta tveggja manna spill án þema, þar sem þörf er á kænsku og þekkingu (engin slembilukka). | |- |Safnaraspil | | |- |Stríðsspil | | |- |Hæfileikaspil | | |- |Þemaspil | | |- |Partýspil |Spil sem eru yfirleitt fljótlærð og henta fyrir stóra hópa og óvana spilara. Spilin ganga yfirleitt fljótt fyrir sig og skapa skemmtilegt andrúmsloft sem ýtir undir samskipti og hópefli. | |} {| class="wikitable" |+Hæfileikaspil !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Hreyfingarspil |Spil þar sem leikspilarar þurfa að hreyft sig eða gert tilteknar aðgerðir/hreyfingar. | |- |Blekkingarspil |Spil sem ýtir undir að leikspilarar blekkji hvort annað til að ná sínum fram. Öll blekkingarspil fela einhverjar upplýsingar í þeim. | |- |Rökfræðispil |Spil þar sem rökhugsun og athygli er mikilvæg til að finna faldar upplýsingar. | |- |Hagkerfisspil |Spil sem ýtir undir að leikspilarar sjá um einhverja framleiðslu, dreifingu, viðskipti og/eða eyðslu. Svona spil eru yfirleitt að herma eftir hagkerfi af einhverri sort. | |- |Stærðfræðispil | | |- |Minnisspil |Spil sem reiða sig á að leikspilarar muni upplýsingar sem eru þeim sýnileg tímabundið en síðar falið. | |- |Viðskiptaspil | | |- |Hraðaspil |Spil sem ætlast til þess að leikspilarar geti hagrætt tíma sínum, þar sem hlutir gerast í rauntíma og fólk getur ekki tekið sér tíma til að hugsa, ólíkt spilum þar sem allir skiptast á. | |- |Rúmgreiningarspil | | |- |Spurningaspil |Spil þar sem leikspilarar þurfa að geta svarað spurningum og munað staðreyndir/smáatriði. | |- |Orðaspil |Spil sem snúast um orð, myndun orða, tengingu þeirra eða skilning á þeim. | |} {| class="wikitable" |+ !Flokkur !Lýsing !Dæmi |- |Barnaspil | | |- |Fjölskylduspil | | |- |Partýspil | | |- |Kapphlaupsspil | | |- |Stríðsspil | | |- |Hæfileikaspil | | |- |Hreyfingaspil | | |- |Samvinnuspil | | |- |Blekkingarspil | | |- |Orðaspil | | |- |Hlutverkaspil | | |- |Teningaspil | | |- |Spurningaspil | | |- |Safnaraspil | | |- |Kortaspil | | |- |Þemaspil | | |- |Minnisspil | | |- |Kænskuspil | | |} == Karatesaga Íslands == * [https://www.hugi.is/martial_arts/greinar/248422/karatesaga-islands/ Karatesaga Íslands, á Hugi.is] * [https://karatedo.is/saga-kfr/ Karatesaga Karatefélags Reykjavíkur, tímalínur] * [https://karatedo.is/reynir-santos/ Reynir Santos, viðtal á Karatefélag Reykjavíkur] * https://skemman.is/handle/1946/12161 * https://timarit.is/page/1326366?iabr=on#page/n17/mode/1up/search/karate/inflections/true ** Karate nefnt í morgunblaðinu 13. janúar 1960 * https://kai.is/karatebaekur-blod-og-greinar/ ** [https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karate-bla%C3%B0i%C3%B0-5-1983.pdf Fjallað um Reynir Santos á bls. 3-4] === Saga karate á Íslandi === Áhugi íslendinga á karate er hægt að rekja til 1960, þegar meðlimir úr glímufélaginu Ármann fóru að kynna japönsku íþróttina [[júdó]] fyrir almenningi og ýmis afbrigði hennar, þar á meðal karate.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1326366?iabr=on#page/n17/mode/1up|titill=Judo - hin fágaða íþrótt Japana kynnt almenningi hér|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=13. janúar|ár=1960|bls=18}}</ref> Árið 1965 var Jón Geir Árnason beðinn um að útskýra hvað karate væri, fyrst hann var á meðal þeirra fáu íslendinga sem voru að stunda karate og sýndi áhuga á því að stofna hóp fyrir íþróttina hér á landi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1370156?iabr=on#page/n29/mode/1up|titill=Hvað er karate?|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=27. október|ár=1965|bls=30}}</ref> Fréttamenn fengu tækifærið til að kynnast og fjalla um karate árið 1966, þegar tveir karate meistarar frá [[Japan]] komu til Íslands í boði Judokan félagsins til að bjóða íslendingum námskeið í karate. Þeir hétu Toshiaki Tani og Akimasa Shimonishi og voru báðir tveir stúdentar frá Doshisha háskólanum í [[Kyoto]] og 3.dan í karate. Tani hafði nú þegar farið um Finnland, Svíþjóð, Danmörku og Frakkland til að kynna íþrótt sína og myndi svo halda áfram til Bandaríkjana eftir dvöl sína á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1380428?iabr=on#page/n29/mode/1up|titill=Sýna og kenna karate|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=1. desember|ár=1966|bls=30}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1380604?iabr=on#page/n25/mode/1up|titill=Japanskir meistarar hér kynna og kenna karate|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=7. desember|ár=1966|bls=26}}</ref> Námskeiðið var haldið í æfingasal Judokan í húsi Júpiters og Mars á [[Kirkjusandur|Kirkjusandi]].<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1381634#page/n19/mode/2up|titill=Karate|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=13. janúar|ár=1967|bls=20}}</ref> Árið 1972 byrjaði [[Reynir Santos]] að kenna karate í húsnæði Júdó félagsins, sjálfur hafði hann náð 3.dan í shotokan karate árið 1962. Hann kom upphaflega til Íslands með Bandaríska hernum þar sem hann var staðsettur á Keflavíkurvelli og kenndi þar karate. Hann segjist hafa komið fram í sjónvarpinu á milli 1968 - 1969 og sýndi karate fyrir Júdófélag Ármanns árið 1970. Hann flutti síðan til Vestmannaeyja árið 1973 og stofnaði karate félag þar. Fyrrverandi nemendur hans í Reykjavík stofnuðu þá [[Karatefélag Reykjavíkur]] (KFR) þetta sama ár og réðu þeir mann frá Japan að nafni Kenichi Takefusa til að kenna karate. Kenichi var 2.dan í goju ryu karate og endaði á því að setjast að á Íslandi og giftist íslenskri konu.<ref>{{Vefheimild|url=https://skemman.is/handle/1946/12161|titill=History of martial arts in Iceland and their image in Icelandic media|höfundur=Jóhann Ingi Bjarnason|útgefandi=Skemman|ár=2012|bls=27}}</ref> nokgogn0afe5xlsdq5r4ccoac89o69c 2 191105 1964850 1964387 2026-05-30T12:57:57Z MyraMidnight 41218 /* Annað efni */ 1964850 wikitext text/x-wiki Staður fyrir pælingar og hugmyndir um efni sem ég hef tekið eftir að vantar á íslensku wikipedia. Ef einhver finnur þennan lista og finnst áhugavert að vinna í þessum punktum, þá er það í fínasta lagi, annars geymi ég þetta bara sem hugmyndir fyrir sjálfan mig um eitthvað til að vinna í. == Vintage Story == þegar ég var að vinna í því að fullþýða [[w:Vintage Story|Vintage Story]] yfir á íslensku. Það var komið upp í 100% en það er alltaf eitthvað hægt að bæta við og betrumbæta. Þessi leikur dregar mann ofan í jarðfræði, búfjárrækt, landbúnað og hvaðeina við að reyna að herma vel eftir raunveruleikanum í lífsþrautarleik. === Jarðfræðin === * "[[w:Shale|Shale]]" er [[Leirsteinn]], en þá vantaði mig að finna "[[w:Mudstone|mudstone]]" (bæði eru gerðir af "[[w:Mudrock|Mudrock]]"). Hvorugt er tengt við neitt á íslensku wiki. * Það er [[tinna]] (e. [[w:Flint|Flint]]) í leiknum, en þeir eru einnig með "[[w:Chert|Chert]]" sem virðist bara vera ljósari týpa af tinnustein og vantar tengingu í íslensku wiki. ** [https://www.britannica.com/science/chert Britannica: Chert and Flint] === Annað === * [[Múr]] (e. [[w:Brickwork|brickwork]]) virðist vanta, greinin um [[Veggur|veggi]] hefur tengt efni sem vísar í [[Múr]] en sú síða er ekki til eins og er ** Það sem leiddi mig hingað voru aðferðir/mynstur við samsetningu á múrsteins-veggjum (e. bonds). * Vantaði að finna [[nöf]] (e. [[w:Wheel#Hub|hub]]) í tengslum við [[vatnshjól]] ** Íðorðabankinn vísaði mér á orðið nöf í þessu samhengi ([https://idord.arnastofnun.is/leit/hub íðorð leit:hub]), og kunningi staðfesti við mig lauslega að það væri vissulega orðið sem ég hefði leitað að, fyrst hann hafði verið að vinna í ritgerð um vatnsknúna aflgjafa. == Annað efni == * [[Loðboltar]] (e. furries / [[w:Furry fandom|furry fandom]]) er ekki komið með grein hérna ** Ég hef lengi verið að hjálpa við að skapa lýsandi texta á íslensku sem gætu útskýrt þetta áhugamál: [https://icelandfurs.is/hvad-er-furry/ IcelandFurs.is/hvað er furry] * Gosbrunnurinn í [[Kringlan|Kringlunni]] ** [https://www.facebook.com/arbaejarsafn/posts/-muni%C3%B0i-eftir-gosbrunnunum-og-p%C3%A1lmatrj%C3%A1num-%C3%AD-kringlunni-hva%C3%B0-me%C3%B0-borgarkringluna/999883555487118/ Árbæjarsafn: Muniði eftir Gosbrunninum?] ** [https://eldri.reitir.is/arsskyrsla-2020/kringlan Reitir.is: Stafræn Kringla] * [[Karate]] ** Þrátt fyrir að ég hafi í raun aldrei stundað íþróttina, þá kom pabbi gamli henni á legg hér á landi og gæti kannski grafið upp einhverjar upplýsingar um það. * [[Borðspil]] ** Held að þetta gæti orðið gæluverkefni hjá mér hér á wikipedia, eftir að hafa stússast í [[Fimbulfamb]] og dottið í kanínuholuna. 1330cf6z7ajh5w5tlrijw1przft3kf7 14 191185 1964842 2026-05-30T12:10:15Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Stofnað á 16. öld]] [[Flokkur:1541]]“ 1964842 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Stofnað á 16. öld]] [[Flokkur:1541]] q3roafwzkytl378428tifbp2dnldoua 0 191186 1964870 2026-05-30T14:36:00Z MyraMidnight 41218 karatekennari og radíóviðgerðarmaður 1964870 wikitext text/x-wiki '''Reynir Santos''' ('''Reynir Zarsuela Santos''', 20. desember 1943 - 30. ágúst 2024)<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.islendingabok.is/|title=Íslendingabók|website=www.islendingabok.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> var karatekennari sem kom til Íslands með Bandaríska hernum.<ref nafn="visir_saga" name=":1">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2017942889d/vard-ovaent-sjo-barna-systir|title=Varð óvænt sjö barna systir - Vísir|last=Gunnarsdóttir|first=Þórdís Lilja|date=2017-11-24|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> Hann fæddist í Manila á [[Filippseyjar|Filippseyjum]] og hét upphaflega '''Rogelio''' áður en hann þurfti að breyta nafninu í '''Reynir''' til að verða Íslenskur ríkisborgari á sínum tíma.<ref name="reynir_karatedo">{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref name=":0" /> Hann var þekktur sem faðir Karate á Íslandi þar sem hann byrjaði að kenna íþróttina hér á landi 1972 og stofnaði [[Karatefélag Reykjavíkur]], sem var fyrsta karatefélagið á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/02/02.-%C3%81rssk%C3%BDrsla-KA%C3%8D-1985-texti.pdf|titill=Ársskýsla Karatesamband Íslands 1985|útgefandi=KAÍ|mánuður=22. nóvember|ár=1985|bls=15}}</ref><ref name="reynir_karatedo" /> Hann var mjög virkur í íþróttinni hér á landi og kenndi það hvert sem hann fór. Hann bjó meðal annars í Reykjavík, á Vestmannaeyjum og á Biskupstungum. Reynir rak einnig versktæði nálægt [[Hlemmur|Hlemmi]] sem hét ''Radíóverkstæði Santos''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2605492?iabr=on#page/n28/mode/1up/search/santos|titill=Smáauglýsingar|útgefandi=Dagblaðið Vísir - DV|mánuður=16. nóvember|ár=1992|bls=41}}</ref> Reynir fluttist svo úr landi upp úr 1994 og endaði í Cape Town, [[Suður-Afríka|Suður Afríku]]. Hann átti í það minnsta 8 börn hér á landi.<ref name=":1" /> == Heimildir == <references/> == Sjá einnig == * [[Karate]] ekmeo895km5men4pdari9bljutu435v 1964872 1964870 2026-05-30T14:40:18Z MyraMidnight 41218 lagaði brotna tilvísanir, sem var ekki sýnilegt í live-editor af einhverjum ástæðum. 1964872 wikitext text/x-wiki '''Reynir Santos''' ('''Reynir Zarsuela Santos''', 20. desember 1943 - 30. ágúst 2024)<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.islendingabok.is/|title=Íslendingabók|website=www.islendingabok.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> var karatekennari sem kom til Íslands með Bandaríska hernum.<ref name="visir_saga">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2017942889d/vard-ovaent-sjo-barna-systir|title=Varð óvænt sjö barna systir - Vísir|last=Gunnarsdóttir|first=Þórdís Lilja|date=2017-11-24|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> Hann fæddist í Manila á [[Filippseyjar|Filippseyjum]] og hét upphaflega '''Rogelio''' áður en hann þurfti að breyta nafninu í '''Reynir''' til að verða Íslenskur ríkisborgari á sínum tíma.<ref name="reynir_karatedo">{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref name="visir_saga" /> Hann var þekktur sem faðir Karate á Íslandi þar sem hann byrjaði að kenna íþróttina hér á landi 1972 og stofnaði [[Karatefélag Reykjavíkur]], sem var fyrsta karatefélagið á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/02/02.-%C3%81rssk%C3%BDrsla-KA%C3%8D-1985-texti.pdf|titill=Ársskýsla Karatesamband Íslands 1985|útgefandi=KAÍ|mánuður=22. nóvember|ár=1985|bls=15}}</ref><ref name="reynir_karatedo" /> Hann var mjög virkur í íþróttinni hér á landi og kenndi það hvert sem hann fór. Hann bjó meðal annars í Reykjavík, á Vestmannaeyjum og á Biskupstungum. Reynir rak einnig versktæði nálægt [[Hlemmur|Hlemmi]] sem hét ''Radíóverkstæði Santos''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2605492?iabr=on#page/n28/mode/1up/search/santos|titill=Smáauglýsingar|útgefandi=Dagblaðið Vísir - DV|mánuður=16. nóvember|ár=1992|bls=41}}</ref> Reynir fluttist svo úr landi upp úr 1994 og endaði í Cape Town, [[Suður-Afríka|Suður Afríku]]. Hann átti í það minnsta 8 börn hér á landi.<ref name="visir_saga" /> == Heimildir == <references/> == Sjá einnig == * [[Karate]] fnjln54hghkagqxyt1ob3bbl5bpi0i2 1964874 1964872 2026-05-30T15:09:38Z MyraMidnight 41218 Uppfæri hérna líka eins og á [[karate]] um hvaða félög hann stofnaði eftir þýðingu á heimildum. 1964874 wikitext text/x-wiki '''Reynir Santos''' ('''Reynir Zarsuela Santos''', 20. desember 1943 - 30. ágúst 2024)<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.islendingabok.is/|title=Íslendingabók|website=www.islendingabok.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> var karatekennari sem kom til Íslands með Bandaríska hernum.<ref name="visir_saga">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2017942889d/vard-ovaent-sjo-barna-systir|title=Varð óvænt sjö barna systir - Vísir|last=Gunnarsdóttir|first=Þórdís Lilja|date=2017-11-24|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> Hann fæddist í Manila á [[Filippseyjar|Filippseyjum]] og hét upphaflega '''Rogelio''' áður en hann þurfti að breyta nafninu í '''Reynir''' til að verða Íslenskur ríkisborgari á sínum tíma.<ref name="reynir_karatedo">{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref name="visir_saga" /> Hann var þekktur sem faðir Karate á Íslandi þar sem hann byrjaði að kenna íþróttina hér á landi 1972 og stuðlaði að stofnun [[Karatefélag Reykjavíkur]], sem var fyrsta karatefélagið á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/02/02.-%C3%81rssk%C3%BDrsla-KA%C3%8D-1985-texti.pdf|titill=Ársskýsla Karatesamband Íslands 1985|útgefandi=KAÍ|mánuður=22. nóvember|ár=1985|bls=15}}</ref><ref name="reynir_karatedo" /> Sjálfur stofnaði hann Karatefélag í Vestmannaeyjum á meðan hann bjó þar árið 1973 og seinna Karatefélag Íslands árið 1975 (sem seinna var breytt í Shotokan félagið) þegar hann fluttist aftur til Reykjavíkur.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karatebla%C3%B0i%C3%B0-3-1982.pdf|titill=Karate på Island|útgefandi=Karateblaðið, 2tbl, 2.árg.|mánuður=Október|ár=1982|bls=17}}</ref> Hann var mjög virkur í íþróttinni hér á landi og kenndi það hvert sem hann fór. Hann bjó meðal annars í Reykjavík, á Vestmannaeyjum og á Biskupstungum. Reynir rak einnig versktæði nálægt [[Hlemmur|Hlemmi]] sem hét ''Radíóverkstæði Santos''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2605492?iabr=on#page/n28/mode/1up/search/santos|titill=Smáauglýsingar|útgefandi=Dagblaðið Vísir - DV|mánuður=16. nóvember|ár=1992|bls=41}}</ref> Reynir fluttist svo úr landi upp úr 1994 og endaði í Cape Town, [[Suður-Afríka|Suður Afríku]]. Hann átti í það minnsta 8 börn hér á landi.<ref name="visir_saga" /> == Heimildir == <references/> == Sjá einnig == * [[Karate]] 9fc2fakgbpnriuo31qhz3yf9u5gqfjo 1964877 1964874 2026-05-30T17:05:10Z Berserkur 10188 1964877 wikitext text/x-wiki '''Reynir Santos''' ('''Reynir Zarsuela Santos''', 20. desember 1943 - 30. ágúst 2024)<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.islendingabok.is/|title=Íslendingabók|website=www.islendingabok.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> var karatekennari sem kom til Íslands með Bandaríska hernum.<ref name="visir_saga">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2017942889d/vard-ovaent-sjo-barna-systir|title=Varð óvænt sjö barna systir - Vísir|last=Gunnarsdóttir|first=Þórdís Lilja|date=2017-11-24|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> Hann fæddist í Manila á [[Filippseyjar|Filippseyjum]] og hét upphaflega '''Rogelio''' áður en hann þurfti að breyta nafninu í '''Reynir''' til að verða íslenskur ríkisborgari á sínum tíma.<ref name="reynir_karatedo">{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref name="visir_saga" /> Reynir var þekktur sem faðir [[karate]] á Íslandi þar sem hann byrjaði að kenna íþróttina hér á landi 1972 og stuðlaði að stofnun [[Karatefélag Reykjavíkur]], sem var fyrsta karatefélagið á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/02/02.-%C3%81rssk%C3%BDrsla-KA%C3%8D-1985-texti.pdf|titill=Ársskýsla Karatesamband Íslands 1985|útgefandi=KAÍ|mánuður=22. nóvember|ár=1985|bls=15}}</ref><ref name="reynir_karatedo" /> Sjálfur stofnaði hann Karatefélag í Vestmannaeyjum á meðan hann bjó þar árið 1973 og seinna Karatefélag Íslands árið 1975 (sem seinna var breytt í Shotokan félagið) þegar hann fluttist aftur til Reykjavíkur.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karatebla%C3%B0i%C3%B0-3-1982.pdf|titill=Karate på Island|útgefandi=Karateblaðið, 2tbl, 2.árg.|mánuður=Október|ár=1982|bls=17}}</ref> Hann var mjög virkur í íþróttinni hér á landi og kenndi víða. Hann bjó meðal annars í Reykjavík, á Vestmannaeyjum og á Biskupstungum. Reynir rak einnig versktæði nálægt [[Hlemmur|Hlemmi]] sem hét ''Radíóverkstæði Santos''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2605492?iabr=on#page/n28/mode/1up/search/santos|titill=Smáauglýsingar|útgefandi=Dagblaðið Vísir - DV|mánuður=16. nóvember|ár=1992|bls=41}}</ref> Reynir fluttist svo úr landi upp úr 1994 og endaði í Höfðaborg í [[Suður-Afríka|Suður Afríku]]. Hann átti í það minnsta 8 börn á Íslandi.<ref name="visir_saga" /> == Heimildir == <references/> {{Fd|1943|2024}} [[Flokkur:Íslenskir karatemenn]] 579bcvkfrhy71mti52vb5phc9maarmo 1964896 1964877 2026-05-30T21:15:27Z TKSnaevarr 53243 1964896 wikitext text/x-wiki '''Reynir Santos''' ('''Reynir Zarsuela Santos''', 20. desember 1943 - 30. ágúst 2024)<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.islendingabok.is/|title=Íslendingabók|website=www.islendingabok.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> var karatekennari sem kom til Íslands með Bandaríska hernum.<ref name="visir_saga">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2017942889d/vard-ovaent-sjo-barna-systir|title=Varð óvænt sjö barna systir - Vísir|last=Gunnarsdóttir|first=Þórdís Lilja|date=2017-11-24|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> Hann fæddist í Manila á [[Filippseyjar|Filippseyjum]] og hét upphaflega '''Rogelio''' áður en hann þurfti að breyta nafninu í '''Reynir''' til að verða íslenskur ríkisborgari á sínum tíma.<ref name="reynir_karatedo">{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref name="visir_saga" /> Reynir var þekktur sem faðir [[karate]] á Íslandi þar sem hann byrjaði að kenna íþróttina hér á landi 1972 og stuðlaði að stofnun [[Karatefélag Reykjavíkur]], sem var fyrsta karatefélagið á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/02/02.-%C3%81rssk%C3%BDrsla-KA%C3%8D-1985-texti.pdf|titill=Ársskýsla Karatesamband Íslands 1985|útgefandi=KAÍ|mánuður=22. nóvember|ár=1985|bls=15}}</ref><ref name="reynir_karatedo" /> Sjálfur stofnaði hann Karatefélag í Vestmannaeyjum á meðan hann bjó þar árið 1973 og seinna Karatefélag Íslands árið 1975 (sem seinna var breytt í Shotokan félagið) þegar hann fluttist aftur til Reykjavíkur.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karatebla%C3%B0i%C3%B0-3-1982.pdf|titill=Karate på Island|útgefandi=Karateblaðið, 2tbl, 2.árg.|mánuður=Október|ár=1982|bls=17}}</ref> Hann var mjög virkur í íþróttinni hér á landi og kenndi víða. Hann bjó meðal annars í Reykjavík, á Vestmannaeyjum og á Biskupstungum. Reynir rak einnig verkstæði nálægt [[Hlemmur|Hlemmi]] sem hét ''Radíóverkstæði Santos''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2605492?iabr=on#page/n28/mode/1up/search/santos|titill=Smáauglýsingar|útgefandi=Dagblaðið Vísir - DV|mánuður=16. nóvember|ár=1992|bls=41}}</ref> Reynir fluttist svo úr landi upp úr 1994 og endaði í Höfðaborg í [[Suður-Afríka|Suður Afríku]]. Hann átti í það minnsta 8 börn á Íslandi.<ref name="visir_saga" /> == Heimildir == <references/> {{Fd|1943|2024}} [[Flokkur:Íslenskir karatemenn]] 83umyjk7qyiuhaictipeib5sfqrvknd 1964897 1964896 2026-05-30T21:15:43Z TKSnaevarr 53243 1964897 wikitext text/x-wiki '''Reynir Santos''' ('''Reynir Zarsuela Santos''', 20. desember 1943 - 30. ágúst 2024)<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.islendingabok.is/|title=Íslendingabók|website=www.islendingabok.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> var karatekennari sem kom til Íslands með Bandaríska hernum.<ref name="visir_saga">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2017942889d/vard-ovaent-sjo-barna-systir|title=Varð óvænt sjö barna systir - Vísir|last=Gunnarsdóttir|first=Þórdís Lilja|date=2017-11-24|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> Hann fæddist í Manila á [[Filippseyjar|Filippseyjum]] og hét upphaflega '''Rogelio''' áður en hann þurfti að breyta nafninu í '''Reynir''' til að verða íslenskur ríkisborgari á sínum tíma.<ref name="reynir_karatedo">{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref name="visir_saga" /> Reynir var þekktur sem faðir [[karate]] á Íslandi þar sem hann byrjaði að kenna íþróttina hér á landi 1972 og stuðlaði að stofnun [[Karatefélag Reykjavíkur]], sem var fyrsta karatefélagið á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/02/02.-%C3%81rssk%C3%BDrsla-KA%C3%8D-1985-texti.pdf|titill=Ársskýsla Karatesamband Íslands 1985|útgefandi=KAÍ|mánuður=22. nóvember|ár=1985|bls=15}}</ref><ref name="reynir_karatedo" /> Sjálfur stofnaði hann Karatefélag í Vestmannaeyjum á meðan hann bjó þar árið 1973 og seinna Karatefélag Íslands árið 1975 (sem seinna var breytt í Shotokan félagið) þegar hann fluttist aftur til Reykjavíkur.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karatebla%C3%B0i%C3%B0-3-1982.pdf|titill=Karate på Island|útgefandi=Karateblaðið, 2tbl, 2.árg.|mánuður=Október|ár=1982|bls=17}}</ref> Hann var mjög virkur í íþróttinni hér á landi og kenndi víða. Hann bjó meðal annars í Reykjavík, á Vestmannaeyjum og á Biskupstungum. Reynir rak einnig verkstæði nálægt [[Hlemmur|Hlemmi]] sem hét ''Radíóverkstæði Santos''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2605492?iabr=on#page/n28/mode/1up/search/santos|titill=Smáauglýsingar|útgefandi=Dagblaðið Vísir - DV|mánuður=16. nóvember|ár=1992|bls=41}}</ref> Reynir fluttist svo úr landi upp úr 1994 og endaði í Höfðaborg í [[Suður-Afríka|Suður Afríku]]. Hann átti í það minnsta 8 börn á Íslandi.<ref name="visir_saga" /> == Heimildir == <references/> {{fd|1943|2024}} [[Flokkur:Íslenskir karatemenn]] s4j53jlswhgxd0dqzdrn68ufu6ktlyw 1964898 1964897 2026-05-30T21:19:20Z TKSnaevarr 53243 1964898 wikitext text/x-wiki '''Reynir Santos''' ('''Reynir Zarsuela Santos''', 20. desember 1943 - 30. ágúst 2024)<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.islendingabok.is/|title=Íslendingabók|website=www.islendingabok.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> var karatekennari sem kom til Íslands með Bandaríska hernum.<ref name="visir_saga">{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2017942889d/vard-ovaent-sjo-barna-systir|title=Varð óvænt sjö barna systir - Vísir|last=Gunnarsdóttir|first=Þórdís Lilja|date=2017-11-24|website=visir.is|language=is|access-date=2026-05-30}}</ref> Hann fæddist í Manila á [[Filippseyjar|Filippseyjum]] og hét upphaflega '''Rogelio''' áður en hann þurfti að breyta nafninu í '''Reynir''' til að verða íslenskur ríkisborgari á sínum tíma.<ref name="reynir_karatedo">{{Cite web|url=https://karatedo.is/reynir-santos/|title=Reynir Santos – Karatefélag Reykjavíkur|language=en-US|access-date=2026-05-30}}</ref><ref name="visir_saga" /> Reynir var þekktur sem faðir [[karate]] á Íslandi þar sem hann byrjaði að kenna íþróttina hér á landi 1972 og stuðlaði að stofnun [[Karatefélag Reykjavíkur|Karatefélags Reykjavíkur]], sem var fyrsta karatefélagið á Íslandi.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/02/02.-%C3%81rssk%C3%BDrsla-KA%C3%8D-1985-texti.pdf|titill=Ársskýsla Karatesamband Íslands 1985|útgefandi=KAÍ|mánuður=22. nóvember|ár=1985|bls=15}}</ref><ref name="reynir_karatedo" /> Sjálfur stofnaði hann Karatefélag í Vestmannaeyjum á meðan hann bjó þar árið 1973 og seinna Karatefélag Íslands árið 1975 (sem seinna var breytt í Shotokan félagið) þegar hann fluttist aftur til Reykjavíkur.<ref>{{Vefheimild|url=https://kai.is/wp-content/uploads/2017/04/Karatebla%C3%B0i%C3%B0-3-1982.pdf|titill=Karate på Island|útgefandi=Karateblaðið, 2tbl, 2.árg.|mánuður=Október|ár=1982|bls=17}}</ref> Hann var mjög virkur í íþróttinni hér á landi og kenndi víða. Hann bjó meðal annars í Reykjavík, á Vestmannaeyjum og á Biskupstungum. Reynir rak einnig verkstæði nálægt [[Hlemmur|Hlemmi]] sem hét ''Radíóverkstæði Santos''.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/2605492?iabr=on#page/n28/mode/1up/search/santos|titill=Smáauglýsingar|útgefandi=Dagblaðið Vísir - DV|mánuður=16. nóvember|ár=1992|bls=41}}</ref> Reynir fluttist svo úr landi upp úr 1994 og endaði í Höfðaborg í [[Suður-Afríka|Suður Afríku]]. Hann átti í það minnsta 8 börn á Íslandi.<ref name="visir_saga" /> == Heimildir == <references/> {{fd|1943|2024}} [[Flokkur:Íslenskir karatemenn]] 43jx9lypbw4fz5h71kvtm6zwltdm1v6 1 191187 1964885 2026-05-30T18:59:09Z Akigka 183 Nýr hluti: /* Tvö hugtök? */ 1964885 wikitext text/x-wiki == Tvö hugtök? == Er í smá vandræðum með iw-tengla fyrir þessa færslu. Hortittur ætti væntanlega best við [[:en:Expletive]], en uppfyllingarorð við [[:en:Filler (linguistics)]] - eða hvað? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 30. maí 2026 kl. 18:59 (UTC) at30dv0qtbdyrt0nnryjimg5greyolz 1964886 1964885 2026-05-30T18:59:24Z Akigka 183 1964886 wikitext text/x-wiki == Tvö hugtök? == Er í smá vandræðum með iw-tengla fyrir þessa færslu. Hortittur ætti væntanlega best við [[:en:Expletive (linguistics)]], en uppfyllingarorð við [[:en:Filler (linguistics)]] - eða hvað? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 30. maí 2026 kl. 18:59 (UTC) jhgv26hjypwvady33dc2ns2swo5iy02 0 191188 1964902 2026-05-30T22:16:16Z Friðþjófur 104929 Bjó til síðu með „{{Infobox international football competition | tourney_name = Evrópumót kvenna | year = 1991 | other_titles = Europamesterskabet i fodbold for kvinder 1991 | image = | size = 200px | caption = | country = Danmörk | dates = 10. til 14. júlí | num_teams = 4 | venues = 4 | cities = 4 | champion = Germany | count = 2 | second = Norway | third = Denmark |...“ 1964902 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = Evrópumót kvenna | year = 1991 | other_titles = Europamesterskabet i fodbold for kvinder 1991 | image = | size = 200px | caption = | country = Danmörk | dates = 10. til 14. júlí | num_teams = 4 | venues = 4 | cities = 4 | champion = Germany | count = 2 | second = Norway | third = Denmark | fourth = Italy | matches = 4 | goals = 10 | attendance = | top_scorer = [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[ Heidi Mohr ]] (4 mörk) | player = [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Silvia Neid]] | prevseason = [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 1989|1989]] | nextseason = [[Evrópumót kvenna í knattspyrnu 1993|1993]] }} '''Evrópumót kvenna í knattspyrnu 1991''' var haldið í [[Danmörk|Danmörku]] dagana 10. til 14. júlí [[1991]]. Fjögur lið kepptu til úrslita. [[Þýska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Þjóðverjar]] unnu keppnina í annað sinn. ==Forkeppni== Átján þjóðir sendu lið í forkeppnina. [[Íslenska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Ísland]] var ekki í þeim hópi. Keppt var í þremur fjögurra liða riðlum þar sem tvö efstu liðin í fóru í fjórðungsúrslit og tveimur þriggja liða riðlum þar sem einungis toppliðið komst áfram. Í fjórðungsúrslitum slógi Ítalir lið [[Sænska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Svía]] úr keppni með tveimur jafnteflum en fleiri mörkum skoruðum á útivelli. Danir þurftu framlengingu til að sigra [[Hollenska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Hollendinga]] í sínu einvígi. ==Úrslitakeppni== ===Undanúrslit=== {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 10. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]] |úrslit= 0:0 (8:7 e.vítake.) |lið2= [[Mynd:Flag_of Denmark.svg|20px]] [[Danska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] |skýrsla= |mörk1= |mörk2= |leikvangur= Hjørring leikvangurinn, [[Hjørring]] |áhorfendur= 4.850 |dómari= Lube Spassov, [[Búlgaría|Búlgaríu]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 11. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]] |úrslit= 3:0 |lið2= [[Mynd:Flag_of Italy.svg|20px]] [[Ítalska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Ítalía]] |skýrsla= |mörk1= [[Heidi Mohr|Heidi Mohr]] 30, 58, [[Sissy Raith|Raith]] 60 |mörk2= |leikvangur= Frederikshavn Stdium, [[Friðrikshöfn]] |áhorfendur= 3.000 |dómari= Roger Philippi, [[Lúxemborg]] |}} ===Bronsleikur=== {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 14. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Denmark.svg|20px]] [[Danska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Danmörk]] |úrslit= 2:1 (e.framl.) |lið2= [[Mynd:Flag_of Italy.svg|20px]] [[Ítalska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Ítalía]] |skýrsla= |mörk1= [[Helle Jensen|H. Jensen]] 22, [[Maura Furlotti|Furlotti]] 95 (sjálfsm.) |mörk2= [[Silvia Fiorini|Fiorini]] 68 |leikvangur= Ålborg Stadium, Álaborg |áhorfendur= 3.100 |dómari= Raul Garcia de Loza, [[Spánn|Spáni]] |}} ===Úrslitaleikur=== {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 14. júlí |lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]] |úrslit= 3:1 (e.framl.) |lið2= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska kvennalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]] |skýrsla= |mörk1= [[Heidi Mohr|Heidi Mohr]] 62, 100, [[Silvia Neid|Neid]] 110 |mörk2= [[Birthe Hegstad|Hegstad]] 54 |leikvangur= Ålborg Stadium, Álaborg |áhorfendur= 6.000 |dómari= James McCluskey, [[Skotland]]i |}} [[Flokkur:Evrópumeistaramót landsliða í knattspyrnu kvenna|1991]] 6pt16lsxunfn37okal5xvfi2wd5hzdt 0 191189 1964906 2026-05-31T00:12:48Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Persóna | nafn = Joseph Merrick | mynd = Joseph Merrick carte de visite photo, c. 1889.jpg | myndatexti = Merrick {{circa}} árið 1889. | fæðingarnafn = Joseph Carey Merrick | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1862|8|5}} | fæðingarstaður = [[Leicester]], [[England]]i | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1890|4|11|1862|8|5}} | dánarstaður = [[Whitechapel]], [[London]], Englandi | þjóðerni = [[England|Enskur]]...“ 1964906 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Joseph Merrick | mynd = Joseph Merrick carte de visite photo, c. 1889.jpg | myndatexti = Merrick {{circa}} árið 1889. | fæðingarnafn = Joseph Carey Merrick | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1862|8|5}} | fæðingarstaður = [[Leicester]], [[England]]i | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1890|4|11|1862|8|5}} | dánarstaður = [[Whitechapel]], [[London]], Englandi | þjóðerni = [[England|Enskur]] | þekktur_fyrir = Líkamlega afmyndun vegna hugsanlegs [[Próteusheilkenni]]s }} '''Joseph Carey Merrick''' (5. ágúst 1862 – 11. apríl 1890) var Englendingur sem varð frægur vegna alvarlegrar líkamlegrar afmyndunar sinnar. Merrick var þekktur undir viðurnefninu '''fílamaðurinn''' (enska: ''The Elephant Man''), sem var sviðsnafn hans í viðundrasýningu sem hann vann hjá í tvö ár. Merrick settist síðar að á Lundúnaspítalanum í [[Whitechapel]] í boði skurðlæknisins [[Sir Frederick Treves|Sir Fredericks Treves]]. Hann varð kunnur í samfélagi broddborgara í Lundúnum og varði tíma sínum í listsköpun, meðal annars í að smíða vönduð smálíkön af byggingum. ==Æviágrip== Joseph Merrick fæddist árið 1862 í [[Leicester]] á Englandi. Sem ungbarn leit hann eðlilega út en fyrstu æviár hans fór að bera á afmyndun sem ágerðist þegar Merrick eltist. Afmyndunin fólst í miklum ofvexti í húð sem olli því að holdið myndaði fellingar, auk þess sem höfuð og útlimir Merricks afmynduðust. Merrick átti erfitt með að finna atvinnu þar sem fólk óttaðist útlit hans, auk þess sem hann átti erfitt með að nota aðra höndina, ganga eða tjá sig.<ref name=vísindavefurinn>{{Vísindavefurinn|62297|Hver var fílamaðurinn og hvaða sjúkdómur hrjáði hann?|dags= 17. apríl 2012|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|skoðað=26. maí 2026}}</ref> Þegar Merrick var sautján ára gamall var honum komið fyrir á fátækraheimili. Hann dvaldi þar í fjögur ár en leitaði síðan til manns að nafni [[Sam Torr]], skemmtanastjóra í Leicester. Merrick bauðst til þess að vinna fyrir Torr sem sýningargripur á viðundrasýningu í farandleikhúsi hans. Torr réð Merrick, ferðaðist með hann vítt og breitt um Bretland og kynnti hann sem „fílamanninn“. Á meðan Merrick vann hjá Torr í viðundrasýningunni frétti skurðlæknirinn [[Sir Frederick Treves]] af honum. Treves bað um að fá að rannsaka afmyndun Merricks á Lundúnaspítala og flutti síðar fyrirlestur um ástand hans.<ref name=vísindavefurinn/> Treves gaf Merrick nafnspjald sitt og sagði honum að hafa samband við sig ef hann þyrfti á hjálp að halda.<ref name=lv>{{Vefheimild|titill= Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra|útgefandi=[[Lifandi vísindi]]|url=https://visindi.is/filamadurinn-vakti-undrun-og-otta-allra/|dags= 19. september 2025|skoðað=26. maí 2026}}</ref> Merrick vann í tvö ár hjá viðundrasýningunni, við betri kjör en hann hafði haft á fátækraheimilinu. Hann missti þessa vinnu árið 1886 þegar viðundrasýningar voru bannaðar á Englandi vegna mótmæla frá kirkjunni og öðrum áhrifamönnum sem töldu þær ekki eiga heima í nútímaþjóðfélagi. Í kjölfarið fór Merrick til [[Belgía|Belgíu]] í von um að halda sýningunum áfram en lögreglan þar stöðvaði þær. Sam Torr gafst upp á rekstri farandleikhússins og lét sig hverfa með mestallt féð sem Merrick hafði safnað saman. Hann útvegaði Merrick þó að endingu miða á báti heim til Englands.<ref name=lv/> Merrick hrökklaðist aftur til Englands eftir hina misheppnuðu Evrópuför. Lögregla kom að honum örmagna á lestarstöð í London og fann nafnspjald Sir Fredericks Treves í vasa hans. Merrick var því sendur til Treves, sem útvegaði honum samastað í Lundúnaspítalanum í Whitechapel.<ref name=hp>{{Tímarit.is|977000|Ljótasti maður heims — eða sá fallegasti?|blað=[[Helgarpósturinn]]|útgáfudagsetning= 5. júní 1981|skoðað=26. maí 2026|höfundur=Árni Þórarinsson|blaðsíða=12–13}}</ref> Greiða þurfti fyrir dvöl Merricks en þegar saga hans spurðist út í dagblaðagreinum bárust spítalanum háar fjárhæðir frá yfirstéttarfólki sem vildu vera honum innan handar. Merrick öðlaðist aukna samúð lesenda sem höfðu lesið um dapurlega ævi hans. Þegar ný viðbygging við spítalann var vígð af [[Játvarður 7. Bretlandskonungur|Játvarði, prinsinum af Wales]], og [[Alexandra Bretadrottning|Alexöndru prinsessu]], heimsóttu þau Merrick í íbúð hans og sendu honum síðar jólakort.<ref name=lv/> Merrick fékk góða umönnun á sjúkrahúsinu. Á meðan hann dvaldi þar fékkst hann meðal annars við að búa til lítil pappalíkön af byggingum, auk þess sem hann lærði að flétta körfur.<ref name=hp/> Merrick lést í svefni árið 1890 og er talinn hafa kafnað eða hálsbrotnað þegar hann reyndi að sofa liggjandi.<ref name=vísindavefurinn/> Merrick hafði venjulega þurft að sofa sitjandi vegna þess hve þungt afmyndað höfuð hans var.<ref name=lv/> ==Orsök afmyndunar Merricks== Talið er að afmyndun Merricks hafi stafað af afar sjaldgæfum, meðfæddum sjúkdómi sem nefnist [[Próteusheilkenni]].<ref name=vísindavefurinn/> Sjúkdómurinn veldur of mikilli húðmyndun, ofvexti beina og hnútum og æxlum á líkamanum. Sjaldgæft er að Próteusheilkenni birtist með eins öfgafullum hætti og hjá Joseph Merrick.<ref name=lv/> ==Í dægurmenningu== Kvikmyndin ''[[Fílamaðurinn]]'' (''The Elephant Man'') frá árinu 1980 eftir [[David Lynch]] er byggð á ævi Josephs Merrick. [[John Hurt]] fór með hlutverk Merricks (sem var ranglega nefndur John Merrick) í myndinni.<ref name=hp/> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Merrick, Joseph}} {{fd|1862|1890}} [[Flokkur:Englendingar]] nrcwnvggbc25n4etrk3ih37pmildopv 0 191190 1964907 2026-05-31T00:14:19Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Joseph Merrick]] 1964907 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Joseph Merrick]] 6bzy77i0scj2rmd7npokx4w96bw3mlf 0 191191 1964908 2026-05-31T00:14:37Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Joseph Merrick]] 1964908 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Joseph Merrick]] 6bzy77i0scj2rmd7npokx4w96bw3mlf 0 191192 1964929 2026-05-31T11:30:10Z Akigka 183 Tilvísun á [[Fjöldaútdauðinn á kvarter]] 1964929 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Fjöldaútdauðinn á kvarter]] 1nop39l3vscp4v6yee6binm8vghmjxd