1975

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="is">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>iswiki</dbname>
    <base>https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Miðill</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Kerfissíða</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Spjall</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Notandi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Notandaspjall</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaspjall</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Mynd</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Myndaspjall</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Melding</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Meldingarspjall</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Snið</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Sniðaspjall</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hjálp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hjálparspjall</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Flokkur</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Flokkaspjall</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Gátt</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gáttaspjall</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>1975</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1584</id>
    <revision>
      <id>1968483</id>
      <parentid>1968309</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1968483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20141" sha1="gpuwstz1bwqrfyj0hyqh8e6sa2r9x81" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''1975''' ('''MCMLXXV''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 75. ár 20. aldar sem hófst á miðvikudegi samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. Árið var lýst [[ár kvenna]] af [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]] og arkitektúrverndarárið af [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]].

==Atburðir==

===Janúar===
[[Mynd:Altair_8800,_Smithsonian_Museum.jpg|thumb|right|Altair 8800 á Smithsonian Museum]]
* Tölvan [[Altair 8800]] var fyrst kynnt í janúarhefti tímaritsins ''[[Popular Electronics]]'' og hratt [[örtölvubyltingin|örtölvubyltingunni]] af stað.
* [[5. janúar]] - Málmflutningaskipið ''Lake Illawarra'' rakst á [[Tasmanbrúin|Tasmanbrúna]] í [[Tasmanía|Tasmaníu]] með þeim afleiðingum að sjö skipverjar og fimm ökumenn létust.
* [[11. janúar]] - ''[[Sojús 11]]'' lagði að geimstöðinni [[Saljút 4]] þar sem áhafnarmeðlimir settu síðan met í lengd dvalar í geimnum.
* [[13. janúar]] - [[Guðmundur Sigurjónsson]] náði [[stórmeistari (skák)|stórmeistaratitli]] í skák, annar Íslendinga.
* [[14. janúar]] - [[Samningur um skráningu hluta sem varpað er í himingeiminn]] var undirritaður.
* [[17. janúar]]:
** [[Þyrluslysið á Kjalarnesi 1975|Sjö fórust í þyrluslysi við Kjalarnes]] þegar starfsmenn [[RARIK]] voru í kynningarflugi. Sviptivindar voru talin orsök slyssins.
** [[Kínverska þingið]] kom saman í fyrsta sinn í tíu ár. [[Zhou Enlai]] var endurkjörinn forsætisráðherra og [[Deng Xiaopeng]] kjörinn varaforseti.
* [[24. janúar]] - Djasspíanistinn [[Keith Jarrett]] lék [[Kölnarkonsertinn]] sem varð síðar mest selda hljómplata allra tíma með píanóeinleik.
* [[25. janúar]] - [[Sheikh Mujibur Rahman]] lýsti yfir neyðarástandi í [[Bangladess]]. Skömmu síðar voru allir stjórnmálaflokkar, aðrir en [[Awami-bandalagið]], bannaðir.
* [[29. janúar]] - [[Weather Underground]] gerði sprengjuárás á [[utanríkisráðuneyti Bandaríkjanna]]

===Febrúar===
[[Mynd:Thatcher-loc.jpg|thumb|right|Thatcher árið 1975]]
* [[4. febrúar]] - Yfir 2000 létust í jarðskjálfta í [[Haicheng]] í [[Kína]].
* [[9. febrúar]] - ''[[Sojús 11]]'' sneri aftur til jarðar.
* [[10. febrúar]] - [[Evrópuráðið]] gaf út [[Jafnlaunatilskipunin]]a.
* [[10. febrúar]] - [[Isabel Perón]] gaf hernum leyfi til að nota öll meðul til að brjóta á bak aftur andstöðu í [[Tucumán]] í [[Argentína|Argentínu]].
* [[11. febrúar]] - [[Margaret Thatcher]] var kjörin formaður [[Breski íhaldsflokkurinn|Breska íhaldsflokksins]].
* [[13. febrúar]] - [[Rauf Denktaş]] lýsti yfir stofnun [[Tyrkneska sambandsríkið Kýpur|Tyrkneska sambandsríkisins Kýpur]].
* [[17. febrúar]] - Fyrsta hljómplata [[AC/DC]], ''[[High Voltage]]'', kom út.
* [[18. febrúar]] - [[Þjóðfrelsishreyfing Tígra]] stofnuð í [[Eþíópía|Eþíópíu]].
* [[25. febrúar]] - [[Ragnhildur Helgadóttir]] var fyrst kvenna kosin forseti [[Norðurlandaráð]]s á þingi þess sem haldið var í Reykjavík.
* [[27. febrúar]] - [[Hornstrandir]] norðan og vestan Skorarheiðar í [[Norður-Ísafjarðarsýsla|Norður-Ísafjarðarsýslu]] voru friðlýstar.

===Mars===
* [[5. mars]] - [[Homebrew Computer Club]] hélt sinn fyrsta fund í [[Menlo Park]], [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Einn viðstaddra var [[Steve Wozniak]].
* [[6. mars]] - [[Íran]] og [[Írak]] gerðu með sér [[Alsírsáttmálinn|Alsírsáttmálann]] sem batt endi á landamæradeilur ríkjanna.
* [[7. mars]] - Mannbjörg varð er flutningaskipið ''Hvassafell'' strandaði á [[Skjálfandaflói|Skjálfanda]].
* [[21. mars]] - Flokkurinn [[Inkatha]] var stofnaður í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]].
* [[24. mars]] - [[Varðskipið Týr (1975)|Varðskipið ''Týr'']] kom til landsins.
* [[25. mars]] - [[Vatnsfjörður (Barðaströnd)|Vatnsfjörður]] í Barðastrandarsýslu var [[friðlýsing|friðlýstur]], um 100 km² lands. 
* [[25. mars]] - [[Faisal bin Abdul Aziz al-Saud|Faisal konungur]] var skotinn til bana af frænda sínum, [[Faisal bin Musaid]].

===Apríl===
[[Mynd:The_air_evacuation_of_siege-stricken_Vietnamese_from_Saigon_to_the_U.S._was_conducted_after_the_Babylift_operation...._-_NARA_-_542335.tif|thumb|right|Flóttafólk frá Sægon í Tælandi 29. apríl 1975]]
* [[3. apríl]] - [[Bobby Fischer]] neitaði að tefla við [[Anatólíj Karpov]] og lét honum þannig eftir heimsmeistaratitil sinn.
* [[4. apríl]] - [[Bill Gates]] og [[Paul Allen]] stofnuðu fyrirtækið [[Microsoft]].
* [[13. apríl]] - Forseti [[Tsjad]], [[François Tombalbaye]], var myrtur í herforingjauppreisn sem [[Félix Malloum]] leiddi gegn honum.
* [[14. apríl]] - Söngleikurinn ''[[Chorus Line]]'' var frumsýndur á Shakespearehátíð í New York-borg.
* [[16. apríl]] - [[Hosni Mubarak]] var skipaður varaforseti [[Egyptaland]]s.
* [[17. apríl]] - [[Rauðu kmerarnir]] náðu höfuðborg [[Kambódía|Kambódíu]], [[Phnom Penh]], á sitt vald.
* [[19. apríl]] - [[Siglingaklúbburinn Þytur]] var stofnaður í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]].
* [[24. apríl]] - Sex meðlimir [[Baader-Meinhof-gengið|Baader-Meinhof-gengisins]] hertóku sendiráð [[Vestur-Þýskaland]]s í [[Svíþjóð]] og kröfðust lausnar fanga. 
* [[30. apríl]] - [[Fall Saigon]]: [[Duong Van Minh]], forseti [[Suður-Víetnam]], lýsti yfir uppgjöf.

===Maí===
* [[3. maí]] - [[Mao Zedong]] gagnrýndi [[fjórmenningagengið]] opinberlega.
* [[10. maí]] - [[Sony]] setti [[Betamax]]-myndbandstækið á markað í [[Japan]].
* [[11. maí]] - Um 75.000 manns fögnuðu lokum [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðsins]] í [[Central Park]] í [[New York-borg]].
* [[16. maí]] - Konungsríkið [[Sikkim]] í [[Himalajafjöll]]um varð 22. fylki [[Indland]]s.
* [[24. maí]] - ''[[Sojús 18]]'' hélt út í geim og lagði að geimstöðinni [[Saljút 4]] næsta dag.
* [[28. maí]] - Fimmán [[Vestur-Afríka|Vestur-Afríkuríki]] stofnuðu [[Efnahagsbandalag Vestur-Afríkuríkja]].

===Júní===
* [[5. júní]] - [[Súesskurðurinn]] var opnaður aftur í fyrsta sinn eftir [[Sex daga stríðið]] átta árum fyrr.
* [[7. júní]] - [[Gríska þingið]] samþykkti að afnema konungsríkið og stofna lýðveldi.
* [[11. júní]] - Ný löggjöf um [[fóstureyðing]]ar tók gildi á [[Ísland]]i og urðu þá fóstureyðingar löglegar við sérstakar aðstæður.
* [[12. júní]] - Dómstóll á [[Indland]]i komst að þeirri niðurstöðu að forsætisráðherra landsins, [[Indira Gandhi]], hefði komist á þing vegna [[spilling]]ar og mætti því ekki gegna opinberu embætti.
* [[17. júní]] - Íbúar [[Norður-Maríanaeyjar|Norður-Maríanaeyja]] samþykktu að ganga inn í [[Bandaríkin]].
* [[25. júní]] - [[Mósambík]] lýsti yfir stofnun sjálfstæðs ríkis. 
* [[29. júní]] - Kanadísku umhverfisverndarsamtökin [[Greenpeace Foundation]] hófu sínar fyrstu aðgerðir gegn sovéskum [[hvalveiðiskip]]um. Meðal þátttakenda var [[Paul Watson]].

===Júlí===
[[Mynd:ASTP_handshake_-_cropped.jpg|thumb|right|[[Thomas P. Stafford]] í Appolló og [[Alexej Leonov]] í Sojús takast í hendur.]]
* [[1. júlí]] - [[Samningur um alþjóðaverslun með tegundir í útrýmingarhættu]] gekk í gildi eftir að 10. ríkið undirritaði hann.
* [[1. júlí]] - [[Varnarmálaráðuneyti Bandaríkjanna]] lýsti því yfir að [[ARPANET]] væri orðið virkt.
* [[5. júlí]] - [[Grænhöfðaeyjar]] fengu sjálfstæði frá [[Portúgal]]. 
* [[6. júlí]] - Þing [[Kómoreyjar|Kómoreyja]] samþykkti að lýsa yfir sjálfstæði frá [[Frakkland]]i.
* [[9. júlí]] - [[Borgarastyrjöldin í Angóla]] hófst.
* [[12. júlí]] - [[Saó Tóme og Prinsípe]] fengu sjálfstæði frá [[Portúgal]].
* [[17. júlí]] - Mannað [[Appollóáætlunin|Appollógeimfar]] tengdist mönnuðu [[Sojúsáætlunin|Sojúsgeimfari]] á braut um jörðu.
* [[23. júlí]] - [[Micro Instrumentation and Telemetry Systems|MITS]] fær tíu ára einkaleyfi á notkun fyrsta hugbúnaðar [[Microsoft]], [[Altair BASIC]].
* [[24. júlí]] - [[Filippseyjar]] og [[Taíland]] lýstu því yfir að [[Suðaustur-Asíubandalagið]] (SEATO) yrði lagt niður.

===Ágúst===
* [[1. ágúst]] - [[Helsinkisamþykktirnar]] um landamæri [[Evrópa|Evrópuríkja]] og mannréttindi voru gerðar á fundi hjá [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]] í [[Finnland]]i.
* [[3. ágúst]] - Franskur ævintýramaður, [[Bob Denard]], velti forseta [[Kómoreyjar|Kómoreyja]] úr stóli með aðstoð málaliða.
* [[8. ágúst]] - [[Banqiao-stíflan]] í [[Kína]] gaf sig með þeim afleiðingum að 26 þúsund manns drukknuðu og ellefu milljónir misstu heimili sín.
* [[15. ágúst]] - [[Sheikh Mujibur Rahman]] var myrtur ásamt fjölskyldu sinni í [[valdarán]]i í [[Bangladess]] þar sem [[Khondaker Mostaq Ahmad]] tók við forsetaembættinu.
* [[15. ágúst]] - [[Sexmenningarnir frá Birmingham]] voru dæmdir í lífstíðarfangelsi fyrir sprengjuárásir í [[Birmingham]] árið áður. Þeir voru hreinsaðir af sökum árið 1991.
* [[20. ágúst]] - [[NASA]] sendi könnunargeimfarið ''[[Viking 1]]'' í átt til [[Mars (pláneta)|Mars]].
* [[23. ágúst]] - Skæruliðar [[Pathet Lao]] fóru sigurför inn í höfuðborg [[Laos]] og komu á kommúnistastjórn í landinu.
* [[26. ágúst]] - Furstinn af [[Barein]] leysti upp þing landsins og kom aftur á einræði. 
* [[30. ágúst]] - [[Alþjóðasamningur um varnir gegn mengun hafsins vegna losunar úrgangsefna og annarra efna í það]] tók gildi.

===September===
[[Mynd:PattyHearstmug.jpg|thumb|right|Lögreglumynd af Patriciu Hearst tekin 19. september 1975]]
* [[1. september]] - [[Concorde]]-þota fór fyrst flugvéla fjórum sinnum yfir [[Atlantshaf]]ið á einum degi.
* [[5. september]] - [[Lynette Fromme]] reyndi að myrða Bandaríkjaforseta, [[Gerald Ford]], í [[Sacramento]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]].
* [[8. september]] - [[Jónas Kristjánsson]], fyrrum ritstjóri [[Vísir (dagblað)|Vísis]], og fleiri starfsmenn þaðan stofnuðu [[Dagblaðið]].
* [[12. september]] - [[Þörungaverksmiðjan á Reykhólum]] tók til starfa.
* [[16. september]] - [[Papúa-Nýja Gínea]] fékk sjálfstæði frá [[Ástralía|Ástralíu]].
* [[18. september]] - [[Patricia Hearst]] var handtekin í [[San Francisco]].
* [[18. september]] - Siglingafélagið [[Snarfari]] var stofnað í [[Reykjavík]].
* [[22. september]] - [[Sara Jane Moore]] reyndi að myrða Bandaríkjaforseta, [[Gerald Ford]], í [[San Francisco]].
* [[26. september]] - Kvikmyndin ''[[The Rocky Horror Picture Show]]'' var frumsýnd í [[Los Angeles]].

===Október===
[[Mynd:Whina_Cooper_in_Hamilton.jpg|thumb|right|[[Whina Cooper]] í mótmælum maoría 1975]]
* [[1. október]] - [[Gilbert- og Elliseyjar]] klofnuðu rétt áður en þær fengu sjálfstæði frá [[Bretland]]i. Gilberteyjar urðu síðan [[Kíribatí]] og Elliseyjar [[Túvalú]].
* [[1. október]] - [[Marokkó]] og [[Máritanía]] gerðu leynilegt samkomulag um að skipta [[Vestur-Sahara]] milli sín.
* [[4. október]] - Fyrsti fjölbrautaskóli Íslands, [[Fjölbrautaskólinn í Breiðholti]], hóf starfsemi.
* [[11. október]] - Fyrsti þátturinn af ''[[Saturday Night Live]]'' fór í loftið hjá [[NBC]].
* [[13. október]] - 5000 [[maoríar]] gengu til [[Wellington]] til að krefjast þess að fá land sitt aftur.
* [[15. október]] - Lög um útfærslu íslensku [[fiskveiðilögsaga|fiskveiðilögsögunnar]] í 200 mílur tók gildi og [[þorskastríð]] hófst við Breta.
* [[16. október]] - Fimm ástralskir blaðamenn voru myrtir þegar [[Indónesíuher]] gerði innrás í [[Austur-Tímor]].
* [[24. október]] - [[Kvennafrídagurinn]] 1975: Þúsundir íslenskra kvenna lögðu niður vinnu á degi [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]].

===Nóvember===
* [[6. nóvember]] - [[Græna gangan]]: 300.000 sjálfboðaliðar gengu frá [[Marokkó]] til [[Vestur-Sahara]] til stuðnings við tilkall Marokkó til þessarar fyrrum nýlendu [[Spánn|Spánar]].
* [[11. nóvember]] - [[Angóla]] fékk sjálfstæði frá Portúgal.
* [[14. nóvember]] - [[Spánn|Spánverjar]] hurfu frá [[Vestur-Sahara]]. 
* [[15. nóvember]] - [[Norræni fjárfestingarbankinn]] var stofnaður á Norðurlandaráðsþingi í Stokkhólmi.
* [[22. nóvember]] - [[Jóhann Karl 1.]] tók við sem [[þjóðhöfðingi]] á [[Spánn|Spáni]] eftir lát [[Francisco Franco|Franciscos Franco]].
* [[25. nóvember]] - [[Súrínam]] fékk sjálfstæði frá [[Holland]]i.
* [[28. nóvember]] - [[Portúgalska Tímor]] lýsti yfir sjálfstæði sem [[Austur-Tímor]].

===Desember===
* [[1. desember]] - [[Reykjanesfólkvangur]] var stofnaður.
* [[2. desember]] - Skæruliðar [[Pathet Lao]] tóku við stjórnartaumunum í [[Laos]].
* [[6. desember]] - [[Borgarastyrjöldin í Líbanon]]: [[Svarti laugardagurinn]] þegar 200 líbanskir múslimar voru myrtir í hefndarskyni fyrir morð á fjórum kristnum mönnum.
* [[7. desember]] - [[Indónesía]] gerði innrás í [[Austur-Tímor]].
* [[8. desember]] - [[Borgarastyrjöldin í Líbanon]]: Kristnir og íslamskir herflokkar hertóku hótel og aðrar háar byggingar til að skjóta frá eldflaugum og fallbyssuskotum.
* [[9. desember]] - [[Sameinuðu þjóðirnar]] samþykktu [[Yfirlýsing um réttindi fatlaðra|Yfirlýsingu um réttindi fatlaðra]].
* [[10. desember]] - Skæruliðasamtökin [[Polisario]] hófu vopnaða baráttu við hernámslið [[Marokkó]] og [[Máritanía|Máritaníu]] í [[Vestur-Sahara]].
* [[17. desember]] - [[Heimsminjaskrá UNESCO]] tók gildi þegar 20 ríki höfðu undirritað hana.
* [[20. desember]] - [[Kröflueldar]] hófust með hraungosi á sprungu við Leirhnjúk. Gosið stóð með hléum til [[18. september]] [[1984]].
* [[21. desember]] - Sex manna hópur palestínskra skæruliða, þar á meðal [[Sjakalinn Carlos]], tóku orkumálaráðherra 13 [[OPEC]]-ríkja í gíslingu í [[Vínarborg]].
* [[21. desember]] - [[Ramsar-sáttmálinn|Samþykkt um votlendi sem hafa alþjóðlegt gildi, einkum fyrir fuglalíf]] sem var undirrituð í [[Ramsar]] í [[Íran]] 1971 tók gildi.
* [[24. desember]] - Breska þungarokksveitin [[Iron Maiden]] var stofnuð.
* [[27. desember]] - 372 kolanámumenn létust í slysi í kolanámu í [[Chasnala]] á [[Indland]]i.
* [[28. desember]] - Þriðja [[Þorskastríðin|þorskastríðið]]: Breska freigátan ''Andromeda'' sigldi á varðskipið ''[[Týr (varðskip)|Tý]]''.

===Ódagsettir atburðir===
* [[Samtök herstöðvaandstæðinga]] voru formlega stofnuð.
* [[Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu]] hóf trúboð á Íslandi eftir langt hlé.
* Hljómsveitin [[Sex Pistols]] var stofnuð í [[London]].

==Fædd==
* [[11. janúar]] - [[Timbuktu (tónlistarmaður)|Timbuktu]], sænskur tónlistarmaður.
* [[13. janúar]] - [[Daniel Kehlmann]], þýskur rithöfundur.
* [[9. febrúar]] - [[Rósa Björk Brynjólfsdóttir]], íslensk stjórnmálakona.
* [[18. febrúar]] - [[Þóra Arnórsdóttir]], fjölmiðlakona.
* [[18. febrúar]] - [[Gary Neville]], enskur knattspyrnumaður.
* [[7. mars]] - [[Audrey Marie Anderson]], bandarísk leikkona.
* [[10. mars]] - [[DJ Aligator]], íranskur raftónlistarmaður.
* [[12. mars]] - [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]], stjórnmálamaður og formaður Miðflokksins.
* [[15. mars]] - [[Eva Longoria]], bandarísk leikkona.
* [[27. mars]] - [[Stacy Ferguson]], bandarísk söngkona.
* [[2. apríl]] - [[Adam Rodríguez]], bandarískur leikari.
* [[6. apríl]] - [[Zach Braff]], bandarískur leikari.
* [[8. apríl]] - [[Stefán Pálsson]], íslenskur sagnfræðingur.
[[Mynd:Jón_Þór_Birgisson_at_the_Roskilde_Festival_in_2006.jpg|thumb|right|Jón Þór Birgisson]]
* [[23. apríl]] - [[Jón Þór Birgisson]], söngvari í hljómsveitinni [[Sigur Rós]].
* [[25. apríl]] - [[Hannes Sigurbjörn Jónsson]], formaður Körfuknattleikssambands Íslands.
* [[27. apríl]] - [[Sigþór Júlíusson]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[2. maí]] - [[David Beckham]], enskur knattspyrnumaður.
* [[7. maí]] - [[Árni Gautur Arason]], knattspyrnumaður.
* [[7. maí]] - [[Sigfús Sigurðsson]], íslenskur handknattleiksmaður.
* [[9. maí]] - [[Chris Diamantopoulos]], kanadískur leikari.
* [[11. maí]] - [[Coby Bell]], bandarískur leikari.
* [[15. maí]] - [[Andri Óttarsson]], íslenskur lögfræðingur.
* [[21. maí]] - [[Juuso Pykälistö]], finnskur rallökumaður.
* [[24. maí]] - [[Will Sasso]], kanadískur leikari.
* [[26. maí]] - [[Nicki Lynn Aycox]], bandarísk leikkona.
* [[29. maí]] - [[Sólveig Anna Jónsdóttir]], íslenskur aktívisti.
* [[4. júní]] - [[Angelina Jolie]], bandarísk leikkona.
* [[7. júní]] - [[Allen Iverson]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[25. júní]] - [[Vladimir Kramnik]], rússneskur stórmeistari í skák.
* [[3. júlí]] - [[Ryan McPartlin]], bandarískur leikari.
* [[8. júlí]] - [[Amara]], indónesísk söngkona.
* [[10. júlí]] - [[Stefán Karl Stefánsson]], íslenskur leikari.
* [[11. júlí]] - [[Jon Wellner]], bandarískur leikari.
* [[24. júlí]] - [[Eric Szmanda]], bandarískur leikari.
* [[7. ágúst]] - [[Charlize Theron]], suðurafrísk leikkona.
* [[15. ágúst]] - [[Steinar Bragi]], rithöfundur og ljóðskáld.
* [[25. ágúst]] - [[Tinna Hrafnsdóttir]], íslensk leikkona.
* [[9. september]] - [[Michael Bublé]], kanadískur söngvari og leikari.
* [[12. september]] - [[Þórunn Erna Clausen]], íslensk leikkona.
[[Mynd:Moon_bloodgood_crop.jpg|thumb|right|Moon Bloodgood]]
* [[20. september]] - [[Moon Bloodgood]], bandarísk leikkona.
* [[6. október]] - [[Olga Færseth]], íslensk knattspyrnu- og körfuknattleikskona.
* [[27. október]] - [[Aron Ralston]], bandarískur fjallgöngumaður.
* [[2. nóvember]] - [[Ófeigur Sigurðsson]], rithöfundur og ljóðskáld.
* [[12. nóvember]] - [[Jason Lezak]], bandarískur sundmaður.
* [[17. nóvember]] - [[Diane Neal]], bandarísk leikkona.
* [[17. desember]] - [[Milla Jovovich]], bandarísk fyrirsæta.
* [[30. desember]] - [[Haukur Gröndal]], klarínett- og saxófónleikari.
* [[30. desember]] - [[Tiger Woods]], bandarískur atvinnumaður í golfi.

==Dáin==

* [[3. febrúar]] - [[Umm Kulthum]], egypsk söngkona (f. [[1900]]).
* [[9. mars]] - [[María Maack]], íslensk hjúkrunarkona (f. [[1889]]).
* [[13. mars]] - [[Ivo Andrić]], júgóslavneskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1892]]).
* [[5. apríl]] - [[Chiang Kai-shek]], leiðtogi Kuomintang og forseti Taívan (f. [[1887]]).
* [[8. apríl]] - [[Brynjólfur Jóhannesson]], íslenskur leikari (f. [[1897]]).
* [[17. maí]] - [[Gerður Helgadóttir]], íslenskur myndhöggvari (f. [[1928]]).
* [[9. júlí]] - [[Eðvarð Sigurðsson]], verkalýðsforingi og alþingismaður (f. [[1910]]).
* [[9. ágúst]] - [[Dímítríj Sjostakovítsj]], rússneskt tónskáld (f. [[1906]]).
* [[22. ágúst]] - [[Guðrún frá Lundi]], íslenskur rithöfundur (f. [[1887]]).
* [[27. ágúst]] - [[Haile Selassie]], keisari Eþíópíu (f. [[1892]]).
* [[20. september]] - [[Saint-John Perse]], franskt skáld (f. [[1887]]).
* [[7. október]] - [[Peregrino Anselmo]], úrúgvæskur knattspyrnumaður (f. [[1902]]).
* [[20. nóvember]] - [[Francisco Franco]], spænskur einræðisherra (f. [[1892]]).
* [[21. nóvember]] - [[Gunnar Gunnarsson]], íslenskur rithöfundur (f. [[1889]]).
* [[5. desember]] - [[Hannah Arendt]], þýskur stjórnmálahugsuður (f. [[1906]]).

== [[Nóbelsverðlaunin]] ==
* [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Aage Niels Bohr]], [[Ben Roy Mottelson]], [[Leo James Rainwater]]
* [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[John Warcup Cornforth]], [[Vladimir Prelog]]
* [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[David Baltimore]], [[Renato Dulbecco]], [[Howard Martin Temin]]
* [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Eugenio Montale]]
* [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Andrei Sakharov|Andrei Dmitrievich Sakharov]] 
* [[Nóbelsverðlaun í hagfræði|Hagfræði]] - [[Leonid Kantorovich]], [[Tjalling Koopmans]]

{{commonscat}}
[[Flokkur:1975]]</text>
      <sha1>gpuwstz1bwqrfyj0hyqh8e6sa2r9x81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Teiknimyndir</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5552</id>
    <revision>
      <id>1968420</id>
      <parentid>1968107</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Aðalgrein og flokkir:hreyfimyndir</comment>
      <origin>1968420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="t9e4hqu6t6l7792pd2oosqk89g8mx8g" xml:space="preserve">{{Aðalgrein|Teiknimynd}}
[[Flokkur:Afþreying]]
[[Flokkur:Frásagnarmiðlar]]
[[Flokkur:Hreyfimyndir]]</text>
      <sha1>t9e4hqu6t6l7792pd2oosqk89g8mx8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spænska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16321</id>
    <revision>
      <id>1968423</id>
      <parentid>1921617</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33071" sha1="oq9winabpmbtcf0ucq2n2qzt9jwelgi" xml:space="preserve">{{tungumál|nafn=Spænska|nafn2=español eða castellano
|ættarlitur=Indóevrópskt
|ríki=[[Spánn]], [[Mexíkó]], [[Kólumbía]], [[Argentína]] auk fjölda annarra landa og svæða
|svæði=Í hluta [[Evrópu]], stærstum hluta [[Mið-Ameríka|Mið-Ameríku]], á nokkrum svæðum í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]], hluta [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]] og í [[Karíbahaf]]inu, auk innskotssvæða og á meðal innflytjenda í öllum heimsálfum
|talendur= 480 milljónir
|sæti=2-3 (breytilegt eftir áætlunum)
|ætt=[[Indóevrópsk tungumál|Indóevrópsk]]
*[[ítalísk tungumál|ítalísk]]
**[[rómönsk tungumál|rómönsk]]
***[[vesturrómönsk mál|vesturrómönsk]]
****[[íberórómönsk mál|íberórómönsk]]
*****'''spænska'''
|stafróf=[[Latneskt stafróf]]&lt;br /&gt;
|þjóð=[[Argentína]], [[Bólivía]], [[Chile]], [[Dóminíska lýðveldið]], [[Ekvador]], [[El Salvador]], [[Evrópusambandið]], [[Gvatemala]], [[Hondúras]], [[Kosta Ríka]], [[Kólumbía]], [[Kúba]], [[Mexíkó]], [[Miðbaugs-Gínea]], [[Níkaragva]], [[Nýja Mexíkó]] (Bandaríkin), [[Panama]], [[Paragvæ]], [[Perú]], [[Púertó Ríkó]] (Bandaríkin), [[Spánn]], [[Úrúgvæ]], [[Venesúela]] og [[Vestur-Sahara]]
|stýrt af=[[Asociación de Academias de la Lengua Española]]
|iso1=es|iso2=spa|sil=SPN}}

'''Spænska''' (''español'' eða ''castellano'') er  [[Indóevrópsk tungumál|indóevrópskt tungumál]] af ætt [[rómönsk tungumál|rómanskra tungumála]]. Málið á uppruna sinn í [[latína|latínu]]. Það telst til undirflokksins [[íberórómönsk mál]] og er annað til fjórða mest talaða tungumál í heimi. Um það bil 480 miljónir tala spænsku sem [[móðurmál]] (fyrsta mál), en ef þeir eru taldir með sem hafa spænsku sem annað mál verða talendur 550 miljónir ([[2018]]). Flestir spænskumælendur búa í [[Suður-Ameríka|Suður-]] og [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] auk [[Spánn|Spánar]].

Íberórómönsku málin þróuðust út frá nokkrum mállýskum [[alþýðulatína|alþýðulatínu]] sem voru talaðar á [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]] eftir fall [[Vestrómverska ríkið|Vestrómverska ríkisins]] á 5. öld. Elstu ummerkin um spænsku í latínutextum eru frá norðurhluta skagans á 9. öld,&lt;ref&gt;{{Citation | url = http://www.elmundo.es/elmundo/2010/11/07/castillayleon/1289123856.html | title = La RAE avala que Burgos acoge las primeras palabras escritas en castellano | language = es | publisher = El Mundo | place = ES | date = 7 November 2010 | access-date = 24 November 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101124225541/http://www.elmundo.es/elmundo/2010/11/07/castillayleon/1289123856.html | archive-date = 24 November 2010 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; og fyrsta dæmið um að spænska hafi verið skrifuð með kerfisbundnum hætti er frá [[Tóledó]] á 13. öld. Spænskan barst til varakonungsdæma [[Spænska heimsveldið|Spænska heimsveldisins]] frá 1492, sérstaklega til [[Ameríka|Ameríku]], [[Afríka|Afríku]] og [[Filippseyjar|Filippseyja]].&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://sejours-linguistiques-en-espagne.com/index.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20130118163355/http://sejours-linguistiques-en-espagne.com/index.html|archive-date= 18 January 2013|title=Spanish languages &quot;Becoming the language for trade&quot; in Spain and |publisher=sejours-linguistiques-en-espagne.com|access-date=11 May 2010}}&lt;/ref&gt;

Spænska er afkomandi latínu og er, ásamt [[sardiníska|sardinísku]] og [[ítalska|ítölsku]], eitt af þeim málum sem líkist henni mest.&lt;ref&gt;Pei, Mario (1949). Story of Language. {{ISBN|03-9700-400-1}}.&lt;/ref&gt; Um 75% af orðaforða nútímaspænsku kemur úr latínu, þar á meðal latnesk tökuorð úr forngrísku.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Robles|first1=Heriberto Camacho Becerra, Juan José Comparán Rizo, Felipe Castillo|title=Manual de etimologías grecolatinas|date=1998|publisher=Limusa|location=México|isbn=968-18-5542-6|page=19|edition=3.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Comparán Rizo|first1=Juan José|title=Raices Griegas y latinas|publisher=Ediciones Umbral|isbn=978-968-5430-01-2|page=17|url=https://books.google.com/books?id=caqn_7i6tvkC|language=es|access-date=22 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170423162130/https://books.google.com/books?id=caqn_7i6tvkC|archive-date=23 April 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hún er eitt af þeim málum sem er mest kennt í heimi, ásamt [[enska|ensku]] og [[franska|frönsku]].&lt;ref&gt;[https://www.languagemagazine.com/2019/11/18/spanish-in-the-world/ Spanish in the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210206042553/https://www.languagemagazine.com/2019/11/18/spanish-in-the-world/ |date=2021-02-06 }}, ''Language Magazine'', 18. nóvember 2019.&lt;/ref&gt; Á eftir ensku og kínversku er spænska þriðja mest notaða málið á [[Internetið|Internetinu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.babbel.com/en/magazine/internet-language |title=What Are The Most-Used Languages On The Internet? |work=+Babbel Magazine |last=Devlin |first=Thomas Moore |date=30 January 2019 |access-date=13 July 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Spænska er eitt af sex opinberum málum [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðanna]] og er líka eitt af opinberum málum [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]], [[Samtök Ameríkuríkja|Samtaka Ameríkuríkja]], [[Samtök Suður-Ameríkuríkja|Samtaka Suður-Ameríkuríkja]], [[Samtök ríkja í Rómönsku Ameríku og Karíbahafi|Samtaka ríkja í Rómönsku Ameríku og Karíbahafi]] og [[Afríkusambandið|Afríkusambandsins]], auk margra alþjóðastofnana.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Official Languages {{!}} United Nations|url = https://www.un.org/en/sections/about-un/official-languages/|website = www.un.org|access-date = 19 November 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151017035124/http://www.un.org/en/sections/about-un/official-languages/|archive-date = 17 October 2015|url-status = live}}&lt;/ref&gt;

== Heiti ==
Spánverjar kalla tungumál sitt ''español'' („spænska“) til að aðgreina það frá öðrum þjóðtungum eins og [[enska|ensku]] eða [[franska|frönsku]]. En til að aðgreina það frá öðrum tungumálum á Spáni er það kallað ''castellano'' („kastilíska“), eftir héraðinu [[Kastilía|Kastilíu]]. Önnur mál töluð á Spáni eru m.a. [[galisíska]], [[baskneska]], [[katalónska]] og [[leónska]]. Í [[Katalónía|Katalóníu]] og [[Baskaland|Baskalandi]] er venjulega talað um kastilísku þegar átt er við spænsku. Annars staðar í heiminum er málið ýmist kallað „español“ eða „castellano“, það fyrra mun algengara.

[[Stjórnarskrá Spánar]] frá 1978 skilgreinir kastilísku sem ríkismál Spánar, til aðgreiningar frá öðrum spænskum málum, sem eru líka skilgreind sem opinber mál. [[Konunglega spænska akademían]] sem skilgreinir opinbera málstaðalinn fyrir spænsku á Spáni, kallar málið ''español'', en kallaði það áður ''castellano'' frá 1713 til 1923. Í opinberu orðabók akademíunnar, ''[[Diccionario panhispánico de dudas]]'', er tekið fram að litið sé á þessi tvö heiti sem samheiti.&lt;ref&gt;Diccionario panhispánico de dudas, 2005, p.&amp;nbsp;271–272.&lt;/ref&gt;

== Útbreiðsla ==
[[File:Geographical places of the spanish language.png|thumb|Útbreiðsla spænsku í heiminum:
{{legend|#800000|Opinbert mál}}
{{legend|#D40000|1.000.000+}}
{{legend|#FF8080|100.000+}}
{{legend|#FFD5D5|20.000+}}
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf |title=Instituto Cervantes 06-07 |access-date=21 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106014858/http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf |archive-date=6 January 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]

Spænska er fyrsta mál í 20 löndum heims. Árið 2020 var áætlað að 463 milljónir manna töluðu spænsku sem [[móðurmál]]. Spænska er þannig annað mest talaða móðurmál heims, á eftir [[mandarín]]. Að auki tala um 75 milljónir spænsku sem [[annað mál]], þannig að spænska er fjórða mest talaða mál heims, á eftir [[enska|ensku]], mandarín og [[hindí]], með alls 538 milljón málhafa.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/statistics/size|title=Summary by language size|website=Ethnologue|date=3 October 2018|access-date=2020-11-14}}&lt;/ref&gt; Spænska er þriðja mest notaða tungumálið á Internetinu, á eftir ensku og kínversku.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.internetworldstats.com/stats7.htm |title=Internet World Users by Language |year=2008 |publisher=Miniwatts Marketing Group |access-date=20 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426122721/http://www.internetworldstats.com/stats7.htm |archive-date=26 April 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Í Evrópu er spænska töluð á [[Spánn|Spáni]] og auk þess algengt mál á [[Gíbraltar]] og í [[Andorra]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm|title=Background Note: Andorra|publisher=U.S. Department of State: Bureau of European and Eurasian Affairs|date=January 2007|access-date=20 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170122194318/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm|archive-date=22 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Spænska er eitt af opinberum málum [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]]. Spænska er auk þess töluð af samfélögum spænskumælandi innflytjenda í öðrum Evrópulöndum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/languages/spanish.shtml |title=BBC Education — Languages Across Europe — Spanish |publisher=Bbc.co.uk |access-date=20 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929052158/http://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/languages/spanish.shtml |archive-date=29 September 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Langflest spænskumælandi lönd er að finna í [[Rómanska Ameríka|Rómönsku Ameríku]]. Spænska er opinbert mál í [[Argentína|Argentínu]], [[Bólivía|Bólivíu]] (ásamt frumbyggjamálum), [[Chile]], [[Dóminíska lýðveldið|Dóminíska lýðveldinu]], [[Ekvador]], [[El Salvador]], [[Gvatemala]], [[Hondúras]], [[Kosta Ríka]], [[Kólumbía|Kólumbíu]], [[Kúba|Kúbu]], [[Mexíkó]] (ásamt frumbyggjamálum), [[Níkaragva]], [[Panama]], [[Paragvæ]] (ásamt gvaraní), [[Perú]] (ásamt frumbyggjamálum), [[Púertó Ríkó]] (ásamt ensku), [[Úrúgvæ]] og [[Venesúela]]. Spænska er auk þess töluð af nær helmingi íbúa [[Belís]], en þar er enska opinbert mál.&lt;ref name=&quot;Belizecen&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cso.gov.bz/publications/MF2000.pdf|publisher=Central Statistical Office, Ministry of Budget Management|location=Belize|title=Population Census, Major Findings|year=2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20070621080522/http://www.cso.gov.bz/publications/MF2000.pdf|archive-date=21 June 2007|access-date=20 December 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://censos.ccp.ucr.ac.cr/ | title= Belize Population and Housing Census 2000 | publisher= UCR | location= CR | access-date= 21 April 2010 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100417042427/http://censos.ccp.ucr.ac.cr/ | archive-date= 17 April 2010 | url-status= live }}&lt;/ref&gt; Spænska er algengt annað mál í [[Trínidad og Tóbagó]] og [[Brasilía|Brasilíu]] vegna náinna tengsla við spænskumælandi lönd.

Samkvæmt manntali frá 2006 töldu 44,3 milljónir [[Bandaríkin|Bandaríkjamanna]] sig vera af spænskum eða spænsk-amerískum uppruna.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190819050131/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_12_1YR_S1601&amp;prodType=table U.S. Census Bureau] Hispanic or Latino by specific origin.&lt;/ref&gt; 38,3 milljónir, eða 13% íbúa yfir fimm ára aldri, töluðu spænsku heima.&lt;ref name=&quot;US Spanish&quot;&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/STTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_S1601&amp;-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_ |title=United States. S1601. Language Spoken at Home |access-date=3 September 2009 |author=U.S. Census Bureau |year=2007 |work=2005–2007 American Community Survey 3-Year Estimates |author-link=United States Census Bureau |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20200212054841/http://factfinder.census.gov/servlet/STTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_S1601&amp;-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_ |archive-date=12 February 2020 }}&lt;/ref&gt; Hluti þeirra landsvæða sem í dag eru hluti Bandaríkjanna voru eitt sinn hluti [[Spænska heimsveldið|Spænska heimsveldisins]], eins og [[Suðvesturríki Bandaríkjanna]], [[Louisiana]], [[Flórída]] og [[Púertó Ríkó]]. Spænska er langalgengasta annað mál Bandaríkjamanna og 50 milljónir tala hana allt í allt.&lt;ref name=&quot;Más 'speak spanish' que en España&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.elpais.com/articulo/cultura/speak/spanish/Espana/elpepucul/20081006elpepicul_1/Tes|title=Más 'speak spanish' que en España|access-date=6 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520111353/http://www.elpais.com/articulo/cultura/speak/spanish/Espana/elpepucul/20081006elpepicul_1/Tes|archive-date=20 May 2011|url-status=live}} (in Spanish)&lt;/ref&gt; Spænska er víða notuð í stjórnsýslunni og er opinbert stjórnsýslumál við hlið ensku í [[Nýja-Mexíkó|Nýju-Mexíkó]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Crawford |first1=John |title=Language loyalties: a source book on the official English controversy |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |year=1992 |page=62}}&lt;/ref&gt;

[[Miðbaugs-Gínea]] er eina Afríkuríkið þar sem spænska er opinbert mál, við hlið frönsku og portúgölsku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lavanguardia.com/vida/20160316/40485022377/guinea-ecuatorial-se-convierte-en-el-valedor-del-espanol-en-africa.html|title=Guinea Ecuatorial se convierte en el valedor del español en África|access-date=2020-11-11|website=La Vanguardia|date=16 March 2016|language=es}}&lt;/ref&gt; Spænska er auk þess langalgengasta málið þar, en samkvæmt Cervantes-stofnuninni tala 87,7% íbúa spænsku.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_08.pdf| title = Gloria Nistal Rosique: El caso del español en Guinea ecuatorial, Instituto Cervantes.}}&lt;/ref&gt; Spænska er eitt af opinberum málum [[Afríkusambandið|Afríkusambandsins]]. Spænska er líka töluð á yfirráðasvæðum Spánar í Afríku: [[Kanaríeyjar|Kanaríeyjum]], [[Ceuta]] og [[Melilla]]. Spænska var áður töluð í [[Vestur-Sahara]] en ekki er vitað hve margir tala spænsku þar í dag.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lavozdegalicia.es/santiago/2008/03/04/0003_6622703.htm |title=Como saharauis queremos conservar el español |date=3 March 2008 |access-date=15 March 2015 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309115802/http://www.lavozdegalicia.es/santiago/2008/03/04/0003_6622703.htm |archive-date=9 March 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.saharalibre.es/modules.php?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=50&amp;page=2 |title=Historia de un país |access-date=15 March 2015 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402103544/http://www.saharalibre.es/modules.php?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=50&amp;page=2 |archive-date=2 April 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Þegar Spánverjar lögðu [[Filippseyjar]] undir sig árið 1565 varð spænska ríkismál á eyjunum og hélt þeirri stöðu til 1973. Á nýlendutímanum var spænska stjórnsýslumál, viðskiptamál og kennslumál í spænska skólakerfinu sem komið var upp undir lok 19. aldar. Útbreiðsla spænsku meðal almennings var hins vegar takmörkuð og mest bundin við litla hópa menntamanna í borgum sem nefndust ''[[Ilustrados]]'' auk fólks af spænskum uppruna.&lt;ref&gt;{{cite news|language=es|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-54724887|title=Por qué Filipinas no es un país hispanoparlante si fue una colonia de España durante 300 años (y qué huellas quedan de la lengua de Cervantes)|newspaper=BBC News Mundo|location=|date=30 January 2021|access-date=31 January 2021}}&lt;/ref&gt; Eftir ósigur Spánar í [[stríð Spánar og Bandaríkjanna|stríði Spánar og Bandaríkjanna]] 1898 tók enska við sem stjórnsýslumál, en spænska var áfram vinsælt bókmenntamál. Þegar Filippseyjar fengu sjálfstæði 1946 varð spænska að opinberu máli, ásamt ensku og [[tagalog]]. Í dag er talið að um 1,8 milljónir Filippseyinga tali spænsku.&lt;ref&gt;{{Cite web | last=Galván | first=Javier | title=El Boom del Español en Filipinas | trans-title=The Boom of Spanish in the Philippines | url=https://redibinforma.com/art/541/el-boom-del-espanol-en-filipinas | language=Spanish | website=RedibInforma | publisher=Ibero-American Network for Innovation and Scientific Knowledge | date=February 26, 2020 | access-date=April 4, 2021 | archive-date=apríl 29, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210429043738/https://redibinforma.com/art/541/el-boom-del-espanol-en-filipinas |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Spænska er almennt töluð á [[Páskaeyja|Páskaeyju]], þótt hefðbundið mál innfæddra sé [[rapa nui]]. Spænsk tökuorð eru algeng í máli íbúa eyja í Eyjaálfu sem Spánn réði áður yfir, eins og [[Gvam]], [[Norður-Maríanaeyjar|Norður-Maríanaeyjum]], [[Palá]], [[Marshall-eyjar|Marshall-eyjum]] og [[Míkrónesía (ríki)|Míkrónesíu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.als.asn.au/proceedings/als2005/engelberg-german.pdf |title=The Influence of German on the Lexicon of Palauan and Kosraean (Dissertation) |last=Engelberg |first=Stefan |access-date=23 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221131940/http://www.als.asn.au/proceedings/als2005/engelberg-german.pdf |archive-date=21 December 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Spanish language in Philippines|url=http://www.spanish-in-the-world.net/Spanish/philippines.php|access-date=1 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318055051/http://www.spanish-in-the-world.net/Spanish/philippines.php|archive-date=18 March 2015}}&lt;/ref&gt;

== Málfræði ==
Spænska deilir málfræðilegum og formgerðarfræðilegum einkennum með öðrum [[rómönsk mál|rómönskum málum]]. Spænska er [[beygingamál]]. [[Nafnorð]] og [[sagnorð]] beygjast eftir [[kyn (málfræði)|kyni]] og [[tala (málfræði)|tölu]]. [[Greinir (málfræði)|Greinir]], sum [[fornafn|fornöfn]] og [[ákvæðisorð]] eru líka með hvorugkynsmyndir í eintölu. [[Beygingarmynd]]ir sagna eru um 50 talsins, með þrjár [[tíð (málfræði)|tíðir]] (þátíð, nútíð og framtíð), tvö [[horf (málfræði)|horf]] (lokið og ólokið), fjóra [[háttur (málfræði)|hætti]] (framsöguhátt, viðtengingarhátt, skildagahátt og boðhátt), þrjár [[persóna (málfræði)|persónur]] (fyrstu, aðra og þriðju persónu), tvær tölur (eintölu og fleirtölu), þrjár [[ástandssögn|ástandsmyndir]] (nafnhátt, nafnyrðingu lýsingarháttar og lýsingarhátt þátíðar). Framsöguháttur er [[mörkun|ómarkaður]] meðan viðtengingarháttur lýsir óvissu og kemur oft fyrir með skildagahætti. Boðháttur lýsir skipun og er oft eitt orð með upphrópunarmerki.

Í spænsku tíðkast að nota [[þérun]] til að ávarpa fólk í formlegum aðstæðum.

Spænsk [[setningafræði]] [[tvígreining|greinist til hægri]] þannig að [[einkunn (málfræði)|einkunnir]] hafa tilhneigingu til að koma á eftir orðunum sem þær eiga við. Spænska notar [[forsetning]]ar (fremur en [[eftirsetning]]ar eða [[fallbeyging]]u) og [[lýsingarorð]] koma oftast fyrir á eftir nafnorði eins og í öðrum rómönskum málum.

Hefðbundin orðaröð í spænsku er [[frumlag]]-[[sögn]]-[[andlag]], en orðaröðin er annars mjög breytileg og ræðst af áherslum fremur en setningafræði. Spænska er [[fornafnafellumál]] þar sem [[núllfrumlag]] er algengt í upphafi setningar – það er að [[persónufornafn]] í frumlagsstöðu er fellt út þar sem það skilst af sagnbeygingunni.

Hefðbundin orðaröð heldur sér í spurnarsetningum og spurningin skilst því oft aðeins af tónfalli í talmáli.

== Stofnanir ==
=== Konunglega spænska akademían ===
[[Konunglega spænska akademían]] (spænska: ''Real Academia Española'') var stofnuð árið 1713 til að staðla spænskt ritmál.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lib.uwaterloo.ca/society/history/1713rae.html |title=Scholarly Societies Project |publisher=Lib.uwaterloo.ca |access-date=6 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923234545/http://www.lib.uwaterloo.ca/society/history/1713rae.html |archive-date=23 September 2010 }}&lt;/ref&gt; Hún hefur áhrif á staðlað spænskt málsnið með útgáfu orðabóka og útbreiddra handbóka um málfræði og stíl.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Batchelor|first=Ronald Ernest|title=Using Spanish: a guide to contemporary usage|year=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-26987-3|page=318|url=https://books.google.com/books?id=eEWZL1j9ig8C&amp;q=real+academia+espa%C3%B1ola+recognized&amp;pg=PA4}}&lt;/ref&gt; [[Stöðluð spænska]] er almennt notuð sem bókmenntamál, fræðimál og fjölmiðlamál.

=== Samtök spænskuakademía ===
[[File:Países con Academia de la Lengua Española.svg|thumb|Lönd með akademíur sem eru aðilar að ASALE.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asale.org/ASALE/asale.html |title=Association of Spanish Language Academies |language=es |publisher=Asale |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923155313/http://asale.org/ASALE/asale.html |archive-date=23 September 2010 }}&lt;/ref&gt;]]
[[Samtök spænskuakademía]] ({{lang|es|Asociación de Academias de la Lengua Española}}, eða ASALE) eru samtök sem staðla spænsku á heimsvísu. Þau voru stofnuð í Mexíkó árið 1951 sem samtök spænskuakademía í spænskumælandi löndum heims. Akademíur 23 landa eiga aðild að samtökunum, eftir stofnári: [[Real Academia Española]] á Spáni (1713),&lt;ref&gt;{{cite web|location=Spain |url=http://www.rae.es/rae/gestores/gespub000001.nsf/voTodosporId/CEDF300E8D943D3FC12571360037CC94?OpenDocument&amp;i=0 |title=Real Academia Española |publisher=RAE |access-date=6 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100929155935/http://www.rae.es/rae/gestores/gespub000001.nsf/voTodosporId/CEDF300E8D943D3FC12571360037CC94?OpenDocument&amp;i=0 |archive-date=29 September 2010 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Colombiana de la Lengua]] í Kólumbíu (1871),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=30202&amp;menu=2 |title=Academia Colombiana de la Lengua |language=es |location=Colombia |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080219034313/http://asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=30202&amp;menu=2 |archive-date=19 February 2008 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Ecuatoriana de la Lengua]] í Ekvador (1874),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=30302&amp;menu=2 |title=Academia Ecuatoriana de la Lengua |language=es |location=Ecuador |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527091026/http://asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=30302&amp;menu=2 |archive-date=27 May 2011 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Mexicana de la Lengua]] í Mexíkó (1875),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.academia.org.mx/historia.php |title=Academia Mexicana de la Lengua |location=Mexico |date=22 September 2010 |access-date=6 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100915092057/http://academia.org.mx/historia.php |archive-date=15 September 2010 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Salvadoreña de la Lengua]] í El Salvador (1876),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asl.org.sv/Informacion%20institucional.htm |title=Academia Salvadoreña de la Lengua |location=El Salvador |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110904125413/http://www.asl.org.sv/Informacion%20institucional.htm |archive-date=4 September 2011 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Venezolana de la Lengua]] í Venesúela (1883),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=30602&amp;menu=2 |title=Academia Venezolana de la Lengua |language=es |location=Venezuela |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527090728/http://asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=30602&amp;menu=2 |archive-date=27 May 2011 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Chilena de la Lengua]] í Chile (1885),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.institutodechile.cl/lengua/resena.htm |title=Academia Chilena de la Lengua |location=Chile |access-date=6 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100905085434/http://www.institutodechile.cl/lengua/resena.htm |archive-date=5 September 2010 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Peruana de la Lengua]] í Perú (1887),&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.academiaperuanadelalengua.org/academia/historia |title= Academia Peruana de la Lengua |location= Peru |access-date= 6 November 2010 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20101012010318/http://academiaperuanadelalengua.org/academia/historia |archive-date= 12 October 2010 |df= dmy-all }}&lt;/ref&gt; [[Academia Guatemalteca de la Lengua]] í Gvatemala (1887),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=30902&amp;menu=2 |title=Academia Guatemalteca de la Lengua |language=es |location=Guatemala |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080804011930/http://asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=30902&amp;menu=2 |archive-date=4 August 2008 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Costarricense de la Lengua]] í Kosta Ríka (1923),&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.acl.ac.cr/i_q.php | title = Academia Costarricense de la Lengua | location = Costa Rica | access-date = 6 November 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323194028/http://www.acl.ac.cr/i_q.php | archive-date = 23 March 2010 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; [[Academia Filipina de la Lengua Española]] á Filippseyjum (1924),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=31102&amp;menu=2 |title=Academia Filipina de la Lengua Española |language=es |publisher=Philippines |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527090616/http://asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=31102&amp;menu=2 |archive-date=27 May 2011 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Panameña de la Lengua]] í Panama (1926),&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://apalengua.apalengua.org/historia |title = Academia Panameña de la Lengua |location = Panama |access-date = 6 November 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20101129171943/http://apalengua.apalengua.org/historia |archive-date = 29 November 2010 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[Academia Cubana de la Lengua]] á Kúbu (1926),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.acul.ohc.cu/ |title=Academia Cubana de la Lengua |location=Cuba |access-date=6 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101219083212/http://www.acul.ohc.cu/ |archive-date=19 December 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
[[Academia Paraguaya de la Lengua Española]] í Paragvæ (1927),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aparle.org/origenes.asp |title=Academia Paraguaya de la Lengua Española |location=Paraguay |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728150336/http://www.aparle.org/origenes.asp |archive-date=28 July 2011  }}&lt;/ref&gt; [[Academia Dominicana de la Lengua]] í Dóminíska lýðveldinu (1927),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.academia.org.do/content/blogsection/12/46/ |title=Academia Dominicana de la Lengua |location=República Dominicana |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222161225/http://www.academia.org.do/content/blogsection/12/46/ |archive-date=22 December 2010 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Boliviana de la Lengua]] í Bólivíu (1927),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abolen.org/Historia.html |title=Academia Boliviana de la Lengua |location=Bolivia |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129201058/http://www.abolen.org/Historia.html |archive-date=29 November 2010 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Nicaragüense de la Lengua]] í Níkaragva (1928),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=31702&amp;menu=2 |title=Academia Nicaragüense de la Lengua |language=es |publisher=Nicaragua |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527090719/http://asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=31702&amp;menu=2 |archive-date=27 May 2011 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Argentina de Letras]] í Argentínu (1931),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.letras.edu.ar/ |title=Academia Argentina de Letras |location=Argentina |date=25 March 2010 |access-date=5 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728121808/http://www.letras.edu.ar/ |archive-date=28 July 2011 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Academia Nacional de Letras, del Uruguay]] í Úrúgvæ (1943),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mec.gub.uy/academiadeletras/MarcoPrincipal.htm |title=Academia Nacional de Letras del Uruguay |location=Uruguay |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110319235222/http://www.mec.gub.uy/academiadeletras/MarcoPrincipal.htm |archive-date=19 March 2011 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Hondureña de la Lengua]] í Hondúras (1949),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=32002&amp;menu=2 |title=Academia Hondureña de la Lengua |language=es |location=Honduras |access-date=5 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527085850/http://asale.org/ASALE/ConAALEBD?IDDOC=32002&amp;menu=2 |archive-date=27 May 2011 }}&lt;/ref&gt; [[Academia Puertorriqueña de la Lengua Española]] í Púertó Ríkó (1955),&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.academiapr.org/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=35&amp;Itemid=61 | title= Academia Puertorriqueña de la Lengua Española | location= Puerto Rico | access-date= 5 February 2011 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100824060727/http://www.academiapr.org/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=35&amp;Itemid=61 | archive-date= 24 August 2010 | url-status= live }}&lt;/ref&gt; [[North American Academy of the Spanish Language]] í Bandaríkjunum (1973)&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.anle.us/ | title= Academia Norteamericana de la Lengua Española | location= United States | access-date= 5 February 2011 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110212025419/http://anle.us/ | archive-date= 12 February 2011 | url-status= live }}&lt;/ref&gt; og [[Academia Ecuatoguineana de la Lengua Española]] í Miðbaugs-Gíneu (2016).&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.asale.org/academias/academia-ecuatoguineana-de-la-lengua-espanola | title= Academia Ecuatoguineana de la Lengua Española | location= Equatorial Guinea | access-date= 5 February 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160331073309/http://www.asale.org/academias/academia-ecuatoguineana-de-la-lengua-espanola | archive-date= 31 March 2016 | url-status= live }}&lt;/ref&gt;

=== Cervantes-stofnunin ===
[[File:Banco Español del Río de la Plata (Madrid) 05.jpg|thumb|upright|Höfuðstöðvar Cervantes-stofnunarinnar í Madríd.]]
[[Cervantes-stofnunin]] ({{lang|es|Instituto Cervantes}}) er sjálfseignarstofnun sem starfar á heimsvísu, búin til af spænsku ríkisstjórninni árið 1991. Stofnunin er með aðsetur í 20 löndum með 75 miðstöðvar sem eiga að breiða út spænska og spænsk-ameríska menningu, tungumál og bókmenntir. Markmið stofnunarinnar eru að efla menntun, rannsóknir og notkun spænsku sem annars máls, styðja við þróun spænskukennslu og styrkja útbreiðslu spænskrar og spænsk-amerískrar menningar í löndum þar sem spænska er ekki töluð. Samkvæmt skýrslu stofnunarinnar frá 2015 var fjöldi spænskumælandi á heimsvísu áætlaður 559 milljónir. Ársskýrsla stofnunarinnar frá 2018 taldi 577 spænskumælandi um allan heim. Meðal heimilda skýrslunnar er [[Manntalsstofnun Bandaríkjanna]] sem áætlar að fjöldi spænskumælandi Bandaríkjamanna muni ná 138 milljónum árið 2050 og að í Bandaríkjunum verði mesti fjöldi spænskumælandi fólks af öllum löndum heims, þar sem um þriðjungur íbúa hafi spænsku að móðurmáli.&lt;ref&gt;Stephen Burgen, [https://www.theguardian.com/us-news/2015/jun/29/us-second-biggest-spanish-speaking-country US now has more Spanish speakers than Spain – only Mexico has more] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123045244/https://www.theguardian.com/us-news/2015/jun/29/us-second-biggest-spanish-speaking-country |date=23 November 2018 }}, US News, 29 June 2015.&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Heimildir ==
* {{wpheimild | tungumál = en | titill = Spanish | mánuðurskoðað = 11. janúar | árskoðað = 2022}}

== Tenglar ==
* {{Vísindavefurinn|3521| &quot;Hvaða tungumál eru töluð á Spáni?&quot;}}

{{Wiktionary|spænska}}

[[Flokkur:Rómönsk tungumál]]</text>
      <sha1>oq9winabpmbtcf0ucq2n2qzt9jwelgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grænlenska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20791</id>
    <revision>
      <id>1968486</id>
      <parentid>1957203</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>snurfus</comment>
      <origin>1968486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4975" sha1="sxl9pn5rzvzne453yunnuak55169isc" xml:space="preserve">{{tungumál|nafn=Kalaallisut
|nafn2=Kalaallisut
|ættarlitur=Eskimó-aleútískt
|ríki=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|svæði=[[Norður-Ameríka]]
|talendur=um það bil 50 þúsund
|sæti=''Ekki meðal 100 efstu''
|ætt=[[Eskimó-aleútísk tungumál|Eskimó-aleútískt]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;[[Inúítamál]]''
|stafróf=[[Grænlenska stafrófið]]
|þjóð=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|stýrt af=[[Oqaasileriffik]]
|iso1=kl
|iso2=kal
|iso3=kal
|sil=KAL}}

'''Grænlenska''' (''kalaallit oqaasii'' eða ''kalaallisut'') er [[inúítamál]] af [[Eskimó-aleútísk tungumál|eskimó-aleútísku málaættinni]] sem er töluð á [[Grænland]]i. Hún er náskyld þeim málum sem [[Inúítar]] tala í [[Kanada]] og [[Bandaríkin|bandaríska]] fylkinu [[Alaska]]. Um það bil 50.000 manns tala grænlensku, en hluti þeirra er [[tvítyngd]]ur og talar [[danska|dönsku]] sem annað mál. Mælendur grænlensku eru þar með fleiri en málhafar allra annarra eskimó-aleútískra mála samanlagt.

Málvísindamenn og fornleifafræðingar eru nú á þeirri skoðun að forfeður núverandi Grænlendinga (burtséð frá evrópskum innflytjendum) hafi flust til landsins í fjórum lotum. Fólkið sem settist þar að var í öllum tilvikum [[Thule-Inúítar]]. Mállýskurnar í grænlensku endurspegla á vissan hátt þessar lotur. 

Stöðluð grænlenska sem nú er notuð í fjölmiðlum, skólum og stjórnsýslu hefur aðallega þróast úr miðvesturgrænlenska mállýskusvæðinu, í kringum núverandi höfuðborg, [[Nuuk]]. Grunnurinn að [[grænlenskar bókmenntir|grænlenskri bókmenntahefð]] var lagður þar eftir 1860.

== Þróun ritmáls ==
Þróun grænlensks [[ritmál]]s á sér stutta sögu enda höfðu Inúítar þar ekkert eigið ritmál, fremur en aðrir Inúítar fyrir komu Evrópumanna til Grænlands í annað sinn. Norski trúboðinn [[Hans Egede]] og meðhjálpari hans, [[Albert Top]], gerðu fyrstu tilraunina til að skrifa grænlensku. Árið 1728 reyndu þeir að þýða sköpunarsögu [[Biblía|Biblíunar]]. Sonur hans, [[Poul Egede]], gaf út orðabók á grænlensku, [[danska|dönsku]] og [[latína|latínu]].

Grunn að fyrstu kerfisbundnu stafsetningunni lagði hins vegar [[Herrnhútar|Herrnhútinn]] [[Samuel Kleinschmidt]] árið 1851. Kleinschmidt var málfræðingur og hann bjó til grænlenska stafsetningu sem varðveitti form stofna og viðskeyta á líkan hátt í öllum samsetningum. Málið varð þannig auðvelt í lestri, en stafsetningin var erfið því engin augljós tengsl voru á milli hljóðs og stafa. Framburður viðskeytanna er breytilegur eftir samhengi.

Stafsetning Kleinschmidts kom að góðum notum við þýðingu Biblíunnar, en til þess varð að þróa grænlenskan orðaforða á fleiri sviðum; til dæmis hugtök um samfélagstengsl, tegundir náttúru og siðfræðihugtök sem höfðu ekki verið áður til í grænlensku.

Réttritun Kleinschmidts var notuð til ársins 1973 þegar tekin var upp ný [[hljóðfræði]]leg stafsetning. Hún auðveldaði ritun grænlensku mikið, þar sem ritmálið endurspeglar nú framburðinn að mestu. Sjá grein um [[grænlenska stafrófið]].

== Mállýskur ==
Í grænlensku eru þrjár meginmállýskur: ''avanersuaq'' (norðurgrænlenska), ''tunu'' (austurgrænlenska) og ''kitaa'' (vesturgrænlenska). Innan þessara meginsvæða eru allmargar undirmállýskur. Sérstaklega á það við um vesturgrænlensku. Þrátt fyrir að mállýskur ystu mállýskusvæðanna séu ekki beinlínis gagnkvæmt skiljanlegar, er uppbygging tungumálsins á öllu svæðinu eins.

== Nokkur einkenni ==
Grænlenska er mjög greinilega frábrugðin [[Indó-evrópsk mál|indóevrópskum málum]]. Í þeim málum eru yfirleitt einn eða fáir stofnar í hverju orði (til dæmis orðið „skólabók“ sem er samsett úr stofnunum skóli + bók). Í grænlensku eru oftast margir stofnar í einu orði. Það gerir orðin löng og flókin. Tungumál þar sem stofnar eru límdir saman á þennan hátt eru kölluð [[viðskeytamál]].

Sérhvert orð getur tekið við næstum óendanlega mörgum myndum ummæla eða orðatiltækja. Viðskeytin geta stigbreyst, sýnt blæbrigði, tíma, staðfest eða hrakið o.s.frv. Orð hafa stofn, mörg viðskeyti og persónuendingu. Einnig er hægt að tengja endingar við stofna til að tjá ákveðið [[fall (málfræði)|fall]].

Fleirtala er mynduð með -t, þannig er „inuit“ fleirtala af „inuk“ sem merkir [[maður]].

== Tengt efni ==
{{Wiktionary|grænlenska}}
* [https://www.oqaasileriffik.gl Oqaasileriffik - Grænlensk málnefndin]
* [http://www.norden.org/pub/uddannelse/sprog/sk/N2004011.pdf Norðurlandamálin með rótum og fótum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kal Grænlenskt Inuktitut á Ethnologue]

[[Flokkur:Eskimó-aleútísk tungumál]]
[[Flokkur:Inúítamál]]
[[Flokkur:Grænlenska]]
[[Flokkur:Viðskeytamál]]</text>
      <sha1>sxl9pn5rzvzne453yunnuak55169isc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968489</id>
      <parentid>1968486</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tengt efni */</comment>
      <origin>1968489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6081" sha1="sm2mnyjgegtomwfu88c7stz99vheh8e" xml:space="preserve">{{tungumál|nafn=Kalaallisut
|nafn2=Kalaallisut
|ættarlitur=Eskimó-aleútískt
|ríki=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|svæði=[[Norður-Ameríka]]
|talendur=um það bil 50 þúsund
|sæti=''Ekki meðal 100 efstu''
|ætt=[[Eskimó-aleútísk tungumál|Eskimó-aleútískt]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;[[Inúítamál]]''
|stafróf=[[Grænlenska stafrófið]]
|þjóð=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|stýrt af=[[Oqaasileriffik]]
|iso1=kl
|iso2=kal
|iso3=kal
|sil=KAL}}

'''Grænlenska''' (''kalaallit oqaasii'' eða ''kalaallisut'') er [[inúítamál]] af [[Eskimó-aleútísk tungumál|eskimó-aleútísku málaættinni]] sem er töluð á [[Grænland]]i. Hún er náskyld þeim málum sem [[Inúítar]] tala í [[Kanada]] og [[Bandaríkin|bandaríska]] fylkinu [[Alaska]]. Um það bil 50.000 manns tala grænlensku, en hluti þeirra er [[tvítyngd]]ur og talar [[danska|dönsku]] sem annað mál. Mælendur grænlensku eru þar með fleiri en málhafar allra annarra eskimó-aleútískra mála samanlagt.

Málvísindamenn og fornleifafræðingar eru nú á þeirri skoðun að forfeður núverandi Grænlendinga (burtséð frá evrópskum innflytjendum) hafi flust til landsins í fjórum lotum. Fólkið sem settist þar að var í öllum tilvikum [[Thule-Inúítar]]. Mállýskurnar í grænlensku endurspegla á vissan hátt þessar lotur. 

Stöðluð grænlenska sem nú er notuð í fjölmiðlum, skólum og stjórnsýslu hefur aðallega þróast úr miðvesturgrænlenska mállýskusvæðinu, í kringum núverandi höfuðborg, [[Nuuk]]. Grunnurinn að [[grænlenskar bókmenntir|grænlenskri bókmenntahefð]] var lagður þar eftir 1860.

== Þróun ritmáls ==
Þróun grænlensks [[ritmál]]s á sér stutta sögu enda höfðu Inúítar þar ekkert eigið ritmál, fremur en aðrir Inúítar fyrir komu Evrópumanna til Grænlands í annað sinn. Norski trúboðinn [[Hans Egede]] og meðhjálpari hans, [[Albert Top]], gerðu fyrstu tilraunina til að skrifa grænlensku. Árið 1728 reyndu þeir að þýða sköpunarsögu [[Biblía|Biblíunar]]. Sonur hans, [[Poul Egede]], gaf út orðabók á grænlensku, [[danska|dönsku]] og [[latína|latínu]].

Grunn að fyrstu kerfisbundnu stafsetningunni lagði hins vegar [[Herrnhútar|Herrnhútinn]] [[Samuel Kleinschmidt]] árið 1851. Kleinschmidt var málfræðingur og hann bjó til grænlenska stafsetningu sem varðveitti form stofna og viðskeyta á líkan hátt í öllum samsetningum. Málið varð þannig auðvelt í lestri, en stafsetningin var erfið því engin augljós tengsl voru á milli hljóðs og stafa. Framburður viðskeytanna er breytilegur eftir samhengi.

Stafsetning Kleinschmidts kom að góðum notum við þýðingu Biblíunnar, en til þess varð að þróa grænlenskan orðaforða á fleiri sviðum; til dæmis hugtök um samfélagstengsl, tegundir náttúru og siðfræðihugtök sem höfðu ekki verið áður til í grænlensku.

Réttritun Kleinschmidts var notuð til ársins 1973 þegar tekin var upp ný [[hljóðfræði]]leg stafsetning. Hún auðveldaði ritun grænlensku mikið, þar sem ritmálið endurspeglar nú framburðinn að mestu. Sjá grein um [[grænlenska stafrófið]].

== Mállýskur ==
Í grænlensku eru þrjár meginmállýskur: ''avanersuaq'' (norðurgrænlenska), ''tunu'' (austurgrænlenska) og ''kitaa'' (vesturgrænlenska). Innan þessara meginsvæða eru allmargar undirmállýskur. Sérstaklega á það við um vesturgrænlensku. Þrátt fyrir að mállýskur ystu mállýskusvæðanna séu ekki beinlínis gagnkvæmt skiljanlegar, er uppbygging tungumálsins á öllu svæðinu eins.

== Nokkur einkenni ==
Grænlenska er mjög greinilega frábrugðin [[Indó-evrópsk mál|indóevrópskum málum]]. Í þeim málum eru yfirleitt einn eða fáir stofnar í hverju orði (til dæmis orðið „skólabók“ sem er samsett úr stofnunum skóli + bók). Í grænlensku eru oftast margir stofnar í einu orði. Það gerir orðin löng og flókin. Tungumál þar sem stofnar eru límdir saman á þennan hátt eru kölluð [[viðskeytamál]].

Sérhvert orð getur tekið við næstum óendanlega mörgum myndum ummæla eða orðatiltækja. Viðskeytin geta stigbreyst, sýnt blæbrigði, tíma, staðfest eða hrakið o.s.frv. Orð hafa stofn, mörg viðskeyti og persónuendingu. Einnig er hægt að tengja endingar við stofna til að tjá ákveðið [[fall (málfræði)|fall]].

Fleirtala er mynduð með -t, þannig er „inuit“ fleirtala af „inuk“ sem merkir [[maður]].

== Stafrófið ==
Grænlenska stafrófið er tegund af [[latneskt stafróf|latnesku stafrófi]] með 19 [[bókstafur|bókstafir]]: 

{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style=&quot;padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;&quot; 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| [[A]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[V]] 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| a || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v  
|}
 
Að auki eru bókstafirnir b, c, d, h, x, y, z, w, æ, ø og å notaðir í tökuorðum og nöfnum af erlendum uppruna.

Grænlenskt ritmál er ólíkt ritmáli annarra inúítamála, því grænlenska fékk staðlað ritmál snemma, eða um miðja 19. öld. Sá staðall var í gildi fram til 1973 þegar núverandi stafsetning tók gildi. Í eldra staðlinum var meðal annars sérstakur bókstafur [[ĸ]] (Ux0138 í [[Unicode]]). Í nýja staðlinum er bókstafurinn Q notaður í stað ĸ.


== Tengt efni ==
{{Wiktionary|grænlenska}}
* [https://www.oqaasileriffik.gl Oqaasileriffik - Grænlensk málnefndin]
* [http://www.norden.org/pub/uddannelse/sprog/sk/N2004011.pdf Norðurlandamálin með rótum og fótum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kal Grænlenskt Inuktitut á Ethnologue]

[[Flokkur:Eskimó-aleútísk tungumál]]
[[Flokkur:Inúítamál]]
[[Flokkur:Grænlenska]]
[[Flokkur:Viðskeytamál]]</text>
      <sha1>sm2mnyjgegtomwfu88c7stz99vheh8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968490</id>
      <parentid>1968489</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Stafrófið */</comment>
      <origin>1968490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6079" sha1="oyorx6ebpd7dttlxgwj0v3kuwtehgqb" xml:space="preserve">{{tungumál|nafn=Kalaallisut
|nafn2=Kalaallisut
|ættarlitur=Eskimó-aleútískt
|ríki=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|svæði=[[Norður-Ameríka]]
|talendur=um það bil 50 þúsund
|sæti=''Ekki meðal 100 efstu''
|ætt=[[Eskimó-aleútísk tungumál|Eskimó-aleútískt]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;[[Inúítamál]]''
|stafróf=[[Grænlenska stafrófið]]
|þjóð=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|stýrt af=[[Oqaasileriffik]]
|iso1=kl
|iso2=kal
|iso3=kal
|sil=KAL}}

'''Grænlenska''' (''kalaallit oqaasii'' eða ''kalaallisut'') er [[inúítamál]] af [[Eskimó-aleútísk tungumál|eskimó-aleútísku málaættinni]] sem er töluð á [[Grænland]]i. Hún er náskyld þeim málum sem [[Inúítar]] tala í [[Kanada]] og [[Bandaríkin|bandaríska]] fylkinu [[Alaska]]. Um það bil 50.000 manns tala grænlensku, en hluti þeirra er [[tvítyngd]]ur og talar [[danska|dönsku]] sem annað mál. Mælendur grænlensku eru þar með fleiri en málhafar allra annarra eskimó-aleútískra mála samanlagt.

Málvísindamenn og fornleifafræðingar eru nú á þeirri skoðun að forfeður núverandi Grænlendinga (burtséð frá evrópskum innflytjendum) hafi flust til landsins í fjórum lotum. Fólkið sem settist þar að var í öllum tilvikum [[Thule-Inúítar]]. Mállýskurnar í grænlensku endurspegla á vissan hátt þessar lotur. 

Stöðluð grænlenska sem nú er notuð í fjölmiðlum, skólum og stjórnsýslu hefur aðallega þróast úr miðvesturgrænlenska mállýskusvæðinu, í kringum núverandi höfuðborg, [[Nuuk]]. Grunnurinn að [[grænlenskar bókmenntir|grænlenskri bókmenntahefð]] var lagður þar eftir 1860.

== Þróun ritmáls ==
Þróun grænlensks [[ritmál]]s á sér stutta sögu enda höfðu Inúítar þar ekkert eigið ritmál, fremur en aðrir Inúítar fyrir komu Evrópumanna til Grænlands í annað sinn. Norski trúboðinn [[Hans Egede]] og meðhjálpari hans, [[Albert Top]], gerðu fyrstu tilraunina til að skrifa grænlensku. Árið 1728 reyndu þeir að þýða sköpunarsögu [[Biblía|Biblíunar]]. Sonur hans, [[Poul Egede]], gaf út orðabók á grænlensku, [[danska|dönsku]] og [[latína|latínu]].

Grunn að fyrstu kerfisbundnu stafsetningunni lagði hins vegar [[Herrnhútar|Herrnhútinn]] [[Samuel Kleinschmidt]] árið 1851. Kleinschmidt var málfræðingur og hann bjó til grænlenska stafsetningu sem varðveitti form stofna og viðskeyta á líkan hátt í öllum samsetningum. Málið varð þannig auðvelt í lestri, en stafsetningin var erfið því engin augljós tengsl voru á milli hljóðs og stafa. Framburður viðskeytanna er breytilegur eftir samhengi.

Stafsetning Kleinschmidts kom að góðum notum við þýðingu Biblíunnar, en til þess varð að þróa grænlenskan orðaforða á fleiri sviðum; til dæmis hugtök um samfélagstengsl, tegundir náttúru og siðfræðihugtök sem höfðu ekki verið áður til í grænlensku.

Réttritun Kleinschmidts var notuð til ársins 1973 þegar tekin var upp ný [[hljóðfræði]]leg stafsetning. Hún auðveldaði ritun grænlensku mikið, þar sem ritmálið endurspeglar nú framburðinn að mestu. Sjá grein um [[grænlenska stafrófið]].

== Mállýskur ==
Í grænlensku eru þrjár meginmállýskur: ''avanersuaq'' (norðurgrænlenska), ''tunu'' (austurgrænlenska) og ''kitaa'' (vesturgrænlenska). Innan þessara meginsvæða eru allmargar undirmállýskur. Sérstaklega á það við um vesturgrænlensku. Þrátt fyrir að mállýskur ystu mállýskusvæðanna séu ekki beinlínis gagnkvæmt skiljanlegar, er uppbygging tungumálsins á öllu svæðinu eins.

== Nokkur einkenni ==
Grænlenska er mjög greinilega frábrugðin [[Indó-evrópsk mál|indóevrópskum málum]]. Í þeim málum eru yfirleitt einn eða fáir stofnar í hverju orði (til dæmis orðið „skólabók“ sem er samsett úr stofnunum skóli + bók). Í grænlensku eru oftast margir stofnar í einu orði. Það gerir orðin löng og flókin. Tungumál þar sem stofnar eru límdir saman á þennan hátt eru kölluð [[viðskeytamál]].

Sérhvert orð getur tekið við næstum óendanlega mörgum myndum ummæla eða orðatiltækja. Viðskeytin geta stigbreyst, sýnt blæbrigði, tíma, staðfest eða hrakið o.s.frv. Orð hafa stofn, mörg viðskeyti og persónuendingu. Einnig er hægt að tengja endingar við stofna til að tjá ákveðið [[fall (málfræði)|fall]].

Fleirtala er mynduð með -t, þannig er „inuit“ fleirtala af „inuk“ sem merkir [[maður]].

== Stafrófið ==
Grænlenska stafrófið er tegund af [[latneskt stafróf|latnesku stafrófi]] með 19 [[bókstafur|bókstafi]]: 

{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style=&quot;padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;&quot; 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| [[A]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[V]] 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| a || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v  
|}
 
Að auki eru bókstafirnir b, c, d, h, x, y, z, w, æ, ø og å notaðir í tökuorðum og nöfnum af erlendum uppruna.

Grænlenskt ritmál er ólíkt ritmáli annarra inúítamála, því grænlenska fékk staðlað ritmál snemma, eða um miðja 19. öld. Sá staðall var í gildi fram til 1973 þegar núverandi stafsetning tók gildi. Í eldra staðlinum var meðal annars sérstakur bókstafur [[ĸ]] (Ux0138 í [[Unicode]]). Í nýja staðlinum er bókstafurinn Q notaður í stað ĸ.

== Tengt efni ==
{{Wiktionary|grænlenska}}
* [https://www.oqaasileriffik.gl Oqaasileriffik - Grænlensk málnefndin]
* [http://www.norden.org/pub/uddannelse/sprog/sk/N2004011.pdf Norðurlandamálin með rótum og fótum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kal Grænlenskt Inuktitut á Ethnologue]

[[Flokkur:Eskimó-aleútísk tungumál]]
[[Flokkur:Inúítamál]]
[[Flokkur:Grænlenska]]
[[Flokkur:Viðskeytamál]]</text>
      <sha1>oyorx6ebpd7dttlxgwj0v3kuwtehgqb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968493</id>
      <parentid>1968490</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Þróun ritmáls */</comment>
      <origin>1968493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6036" sha1="0tghron3evs2kzy29zgtx8nx5gy4puw" xml:space="preserve">{{tungumál|nafn=Kalaallisut
|nafn2=Kalaallisut
|ættarlitur=Eskimó-aleútískt
|ríki=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|svæði=[[Norður-Ameríka]]
|talendur=um það bil 50 þúsund
|sæti=''Ekki meðal 100 efstu''
|ætt=[[Eskimó-aleútísk tungumál|Eskimó-aleútískt]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;[[Inúítamál]]''
|stafróf=[[Grænlenska stafrófið]]
|þjóð=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|stýrt af=[[Oqaasileriffik]]
|iso1=kl
|iso2=kal
|iso3=kal
|sil=KAL}}

'''Grænlenska''' (''kalaallit oqaasii'' eða ''kalaallisut'') er [[inúítamál]] af [[Eskimó-aleútísk tungumál|eskimó-aleútísku málaættinni]] sem er töluð á [[Grænland]]i. Hún er náskyld þeim málum sem [[Inúítar]] tala í [[Kanada]] og [[Bandaríkin|bandaríska]] fylkinu [[Alaska]]. Um það bil 50.000 manns tala grænlensku, en hluti þeirra er [[tvítyngd]]ur og talar [[danska|dönsku]] sem annað mál. Mælendur grænlensku eru þar með fleiri en málhafar allra annarra eskimó-aleútískra mála samanlagt.

Málvísindamenn og fornleifafræðingar eru nú á þeirri skoðun að forfeður núverandi Grænlendinga (burtséð frá evrópskum innflytjendum) hafi flust til landsins í fjórum lotum. Fólkið sem settist þar að var í öllum tilvikum [[Thule-Inúítar]]. Mállýskurnar í grænlensku endurspegla á vissan hátt þessar lotur. 

Stöðluð grænlenska sem nú er notuð í fjölmiðlum, skólum og stjórnsýslu hefur aðallega þróast úr miðvesturgrænlenska mállýskusvæðinu, í kringum núverandi höfuðborg, [[Nuuk]]. Grunnurinn að [[grænlenskar bókmenntir|grænlenskri bókmenntahefð]] var lagður þar eftir 1860.

== Þróun ritmáls ==
Þróun grænlensks [[ritmál]]s á sér stutta sögu enda höfðu Inúítar þar ekkert eigið ritmál, fremur en aðrir Inúítar fyrir komu Evrópumanna til Grænlands í annað sinn. Norski trúboðinn [[Hans Egede]] og meðhjálpari hans, [[Albert Top]], gerðu fyrstu tilraunina til að skrifa grænlensku. Árið 1728 reyndu þeir að þýða sköpunarsögu [[Biblía|Biblíunar]]. Sonur hans, [[Poul Egede]], gaf út orðabók á grænlensku, [[danska|dönsku]] og [[latína|latínu]].

Grunn að fyrstu kerfisbundnu stafsetningunni lagði hins vegar [[Herrnhútar|Herrnhútinn]] [[Samuel Kleinschmidt]] árið 1851. Kleinschmidt var málfræðingur og hann bjó til grænlenska stafsetningu sem varðveitti form stofna og viðskeyta á líkan hátt í öllum samsetningum. Málið varð þannig auðvelt í lestri, en stafsetningin var erfið því engin augljós tengsl voru á milli hljóðs og stafa. Framburður viðskeytanna er breytilegur eftir samhengi.

Stafsetning Kleinschmidts kom að góðum notum við þýðingu Biblíunnar, en til þess varð að þróa grænlenskan orðaforða á fleiri sviðum; til dæmis hugtök um samfélagstengsl, tegundir náttúru og siðfræðihugtök sem höfðu ekki verið áður til í grænlensku.

Réttritun Kleinschmidts var notuð til ársins 1973 þegar tekin var upp ný [[hljóðfræði]]leg stafsetning. Hún auðveldaði ritun grænlensku mikið, þar sem ritmálið endurspeglar nú framburðinn að mestu.

== Mállýskur ==
Í grænlensku eru þrjár meginmállýskur: ''avanersuaq'' (norðurgrænlenska), ''tunu'' (austurgrænlenska) og ''kitaa'' (vesturgrænlenska). Innan þessara meginsvæða eru allmargar undirmállýskur. Sérstaklega á það við um vesturgrænlensku. Þrátt fyrir að mállýskur ystu mállýskusvæðanna séu ekki beinlínis gagnkvæmt skiljanlegar, er uppbygging tungumálsins á öllu svæðinu eins.

== Nokkur einkenni ==
Grænlenska er mjög greinilega frábrugðin [[Indó-evrópsk mál|indóevrópskum málum]]. Í þeim málum eru yfirleitt einn eða fáir stofnar í hverju orði (til dæmis orðið „skólabók“ sem er samsett úr stofnunum skóli + bók). Í grænlensku eru oftast margir stofnar í einu orði. Það gerir orðin löng og flókin. Tungumál þar sem stofnar eru límdir saman á þennan hátt eru kölluð [[viðskeytamál]].

Sérhvert orð getur tekið við næstum óendanlega mörgum myndum ummæla eða orðatiltækja. Viðskeytin geta stigbreyst, sýnt blæbrigði, tíma, staðfest eða hrakið o.s.frv. Orð hafa stofn, mörg viðskeyti og persónuendingu. Einnig er hægt að tengja endingar við stofna til að tjá ákveðið [[fall (málfræði)|fall]].

Fleirtala er mynduð með -t, þannig er „inuit“ fleirtala af „inuk“ sem merkir [[maður]].

== Stafrófið ==
Grænlenska stafrófið er tegund af [[latneskt stafróf|latnesku stafrófi]] með 19 [[bókstafur|bókstafi]]: 

{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style=&quot;padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;&quot; 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| [[A]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[V]] 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| a || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v  
|}
 
Að auki eru bókstafirnir b, c, d, h, x, y, z, w, æ, ø og å notaðir í tökuorðum og nöfnum af erlendum uppruna.

Grænlenskt ritmál er ólíkt ritmáli annarra inúítamála, því grænlenska fékk staðlað ritmál snemma, eða um miðja 19. öld. Sá staðall var í gildi fram til 1973 þegar núverandi stafsetning tók gildi. Í eldra staðlinum var meðal annars sérstakur bókstafur [[ĸ]] (Ux0138 í [[Unicode]]). Í nýja staðlinum er bókstafurinn Q notaður í stað ĸ.

== Tengt efni ==
{{Wiktionary|grænlenska}}
* [https://www.oqaasileriffik.gl Oqaasileriffik - Grænlensk málnefndin]
* [http://www.norden.org/pub/uddannelse/sprog/sk/N2004011.pdf Norðurlandamálin með rótum og fótum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kal Grænlenskt Inuktitut á Ethnologue]

[[Flokkur:Eskimó-aleútísk tungumál]]
[[Flokkur:Inúítamál]]
[[Flokkur:Grænlenska]]
[[Flokkur:Viðskeytamál]]</text>
      <sha1>0tghron3evs2kzy29zgtx8nx5gy4puw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968495</id>
      <parentid>1968493</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tengt efni */</comment>
      <origin>1968495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5888" sha1="1do8eg6bvcd0f6ekmkml3w9me12cp13" xml:space="preserve">{{tungumál|nafn=Kalaallisut
|nafn2=Kalaallisut
|ættarlitur=Eskimó-aleútískt
|ríki=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|svæði=[[Norður-Ameríka]]
|talendur=um það bil 50 þúsund
|sæti=''Ekki meðal 100 efstu''
|ætt=[[Eskimó-aleútísk tungumál|Eskimó-aleútískt]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;[[Inúítamál]]''
|stafróf=[[Grænlenska stafrófið]]
|þjóð=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|stýrt af=[[Oqaasileriffik]]
|iso1=kl
|iso2=kal
|iso3=kal
|sil=KAL}}

'''Grænlenska''' (''kalaallit oqaasii'' eða ''kalaallisut'') er [[inúítamál]] af [[Eskimó-aleútísk tungumál|eskimó-aleútísku málaættinni]] sem er töluð á [[Grænland]]i. Hún er náskyld þeim málum sem [[Inúítar]] tala í [[Kanada]] og [[Bandaríkin|bandaríska]] fylkinu [[Alaska]]. Um það bil 50.000 manns tala grænlensku, en hluti þeirra er [[tvítyngd]]ur og talar [[danska|dönsku]] sem annað mál. Mælendur grænlensku eru þar með fleiri en málhafar allra annarra eskimó-aleútískra mála samanlagt.

Málvísindamenn og fornleifafræðingar eru nú á þeirri skoðun að forfeður núverandi Grænlendinga (burtséð frá evrópskum innflytjendum) hafi flust til landsins í fjórum lotum. Fólkið sem settist þar að var í öllum tilvikum [[Thule-Inúítar]]. Mállýskurnar í grænlensku endurspegla á vissan hátt þessar lotur. 

Stöðluð grænlenska sem nú er notuð í fjölmiðlum, skólum og stjórnsýslu hefur aðallega þróast úr miðvesturgrænlenska mállýskusvæðinu, í kringum núverandi höfuðborg, [[Nuuk]]. Grunnurinn að [[grænlenskar bókmenntir|grænlenskri bókmenntahefð]] var lagður þar eftir 1860.

== Þróun ritmáls ==
Þróun grænlensks [[ritmál]]s á sér stutta sögu enda höfðu Inúítar þar ekkert eigið ritmál, fremur en aðrir Inúítar fyrir komu Evrópumanna til Grænlands í annað sinn. Norski trúboðinn [[Hans Egede]] og meðhjálpari hans, [[Albert Top]], gerðu fyrstu tilraunina til að skrifa grænlensku. Árið 1728 reyndu þeir að þýða sköpunarsögu [[Biblía|Biblíunar]]. Sonur hans, [[Poul Egede]], gaf út orðabók á grænlensku, [[danska|dönsku]] og [[latína|latínu]].

Grunn að fyrstu kerfisbundnu stafsetningunni lagði hins vegar [[Herrnhútar|Herrnhútinn]] [[Samuel Kleinschmidt]] árið 1851. Kleinschmidt var málfræðingur og hann bjó til grænlenska stafsetningu sem varðveitti form stofna og viðskeyta á líkan hátt í öllum samsetningum. Málið varð þannig auðvelt í lestri, en stafsetningin var erfið því engin augljós tengsl voru á milli hljóðs og stafa. Framburður viðskeytanna er breytilegur eftir samhengi.

Stafsetning Kleinschmidts kom að góðum notum við þýðingu Biblíunnar, en til þess varð að þróa grænlenskan orðaforða á fleiri sviðum; til dæmis hugtök um samfélagstengsl, tegundir náttúru og siðfræðihugtök sem höfðu ekki verið áður til í grænlensku.

Réttritun Kleinschmidts var notuð til ársins 1973 þegar tekin var upp ný [[hljóðfræði]]leg stafsetning. Hún auðveldaði ritun grænlensku mikið, þar sem ritmálið endurspeglar nú framburðinn að mestu.

== Mállýskur ==
Í grænlensku eru þrjár meginmállýskur: ''avanersuaq'' (norðurgrænlenska), ''tunu'' (austurgrænlenska) og ''kitaa'' (vesturgrænlenska). Innan þessara meginsvæða eru allmargar undirmállýskur. Sérstaklega á það við um vesturgrænlensku. Þrátt fyrir að mállýskur ystu mállýskusvæðanna séu ekki beinlínis gagnkvæmt skiljanlegar, er uppbygging tungumálsins á öllu svæðinu eins.

== Nokkur einkenni ==
Grænlenska er mjög greinilega frábrugðin [[Indó-evrópsk mál|indóevrópskum málum]]. Í þeim málum eru yfirleitt einn eða fáir stofnar í hverju orði (til dæmis orðið „skólabók“ sem er samsett úr stofnunum skóli + bók). Í grænlensku eru oftast margir stofnar í einu orði. Það gerir orðin löng og flókin. Tungumál þar sem stofnar eru límdir saman á þennan hátt eru kölluð [[viðskeytamál]].

Sérhvert orð getur tekið við næstum óendanlega mörgum myndum ummæla eða orðatiltækja. Viðskeytin geta stigbreyst, sýnt blæbrigði, tíma, staðfest eða hrakið o.s.frv. Orð hafa stofn, mörg viðskeyti og persónuendingu. Einnig er hægt að tengja endingar við stofna til að tjá ákveðið [[fall (málfræði)|fall]].

Fleirtala er mynduð með -t, þannig er „inuit“ fleirtala af „inuk“ sem merkir [[maður]].

== Stafrófið ==
Grænlenska stafrófið er tegund af [[latneskt stafróf|latnesku stafrófi]] með 19 [[bókstafur|bókstafi]]: 

{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style=&quot;padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;&quot; 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| [[A]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[V]] 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| a || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v  
|}
 
Að auki eru bókstafirnir b, c, d, h, x, y, z, w, æ, ø og å notaðir í tökuorðum og nöfnum af erlendum uppruna.

Grænlenskt ritmál er ólíkt ritmáli annarra inúítamála, því grænlenska fékk staðlað ritmál snemma, eða um miðja 19. öld. Sá staðall var í gildi fram til 1973 þegar núverandi stafsetning tók gildi. Í eldra staðlinum var meðal annars sérstakur bókstafur [[ĸ]] (Ux0138 í [[Unicode]]). Í nýja staðlinum er bókstafurinn Q notaður í stað ĸ.

== Tengt efni ==
{{Wiktionary|grænlenska}}
* [https://www.oqaasileriffik.gl Oqaasileriffik - Grænlensk málnefndin]
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kal Grænlenskt Inuktitut á Ethnologue]

[[Flokkur:Eskimó-aleútísk tungumál]]
[[Flokkur:Inúítamál]]
[[Flokkur:Grænlenska]]
[[Flokkur:Viðskeytamál]]</text>
      <sha1>1do8eg6bvcd0f6ekmkml3w9me12cp13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968496</id>
      <parentid>1968495</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tengt efni */</comment>
      <origin>1968496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5879" sha1="ipiai8asaoujhxpbgoj2z2vgqnk5c0k" xml:space="preserve">{{tungumál|nafn=Kalaallisut
|nafn2=Kalaallisut
|ættarlitur=Eskimó-aleútískt
|ríki=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|svæði=[[Norður-Ameríka]]
|talendur=um það bil 50 þúsund
|sæti=''Ekki meðal 100 efstu''
|ætt=[[Eskimó-aleútísk tungumál|Eskimó-aleútískt]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;[[Inúítamál]]''
|stafróf=[[Grænlenska stafrófið]]
|þjóð=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|stýrt af=[[Oqaasileriffik]]
|iso1=kl
|iso2=kal
|iso3=kal
|sil=KAL}}

'''Grænlenska''' (''kalaallit oqaasii'' eða ''kalaallisut'') er [[inúítamál]] af [[Eskimó-aleútísk tungumál|eskimó-aleútísku málaættinni]] sem er töluð á [[Grænland]]i. Hún er náskyld þeim málum sem [[Inúítar]] tala í [[Kanada]] og [[Bandaríkin|bandaríska]] fylkinu [[Alaska]]. Um það bil 50.000 manns tala grænlensku, en hluti þeirra er [[tvítyngd]]ur og talar [[danska|dönsku]] sem annað mál. Mælendur grænlensku eru þar með fleiri en málhafar allra annarra eskimó-aleútískra mála samanlagt.

Málvísindamenn og fornleifafræðingar eru nú á þeirri skoðun að forfeður núverandi Grænlendinga (burtséð frá evrópskum innflytjendum) hafi flust til landsins í fjórum lotum. Fólkið sem settist þar að var í öllum tilvikum [[Thule-Inúítar]]. Mállýskurnar í grænlensku endurspegla á vissan hátt þessar lotur. 

Stöðluð grænlenska sem nú er notuð í fjölmiðlum, skólum og stjórnsýslu hefur aðallega þróast úr miðvesturgrænlenska mállýskusvæðinu, í kringum núverandi höfuðborg, [[Nuuk]]. Grunnurinn að [[grænlenskar bókmenntir|grænlenskri bókmenntahefð]] var lagður þar eftir 1860.

== Þróun ritmáls ==
Þróun grænlensks [[ritmál]]s á sér stutta sögu enda höfðu Inúítar þar ekkert eigið ritmál, fremur en aðrir Inúítar fyrir komu Evrópumanna til Grænlands í annað sinn. Norski trúboðinn [[Hans Egede]] og meðhjálpari hans, [[Albert Top]], gerðu fyrstu tilraunina til að skrifa grænlensku. Árið 1728 reyndu þeir að þýða sköpunarsögu [[Biblía|Biblíunar]]. Sonur hans, [[Poul Egede]], gaf út orðabók á grænlensku, [[danska|dönsku]] og [[latína|latínu]].

Grunn að fyrstu kerfisbundnu stafsetningunni lagði hins vegar [[Herrnhútar|Herrnhútinn]] [[Samuel Kleinschmidt]] árið 1851. Kleinschmidt var málfræðingur og hann bjó til grænlenska stafsetningu sem varðveitti form stofna og viðskeyta á líkan hátt í öllum samsetningum. Málið varð þannig auðvelt í lestri, en stafsetningin var erfið því engin augljós tengsl voru á milli hljóðs og stafa. Framburður viðskeytanna er breytilegur eftir samhengi.

Stafsetning Kleinschmidts kom að góðum notum við þýðingu Biblíunnar, en til þess varð að þróa grænlenskan orðaforða á fleiri sviðum; til dæmis hugtök um samfélagstengsl, tegundir náttúru og siðfræðihugtök sem höfðu ekki verið áður til í grænlensku.

Réttritun Kleinschmidts var notuð til ársins 1973 þegar tekin var upp ný [[hljóðfræði]]leg stafsetning. Hún auðveldaði ritun grænlensku mikið, þar sem ritmálið endurspeglar nú framburðinn að mestu.

== Mállýskur ==
Í grænlensku eru þrjár meginmállýskur: ''avanersuaq'' (norðurgrænlenska), ''tunu'' (austurgrænlenska) og ''kitaa'' (vesturgrænlenska). Innan þessara meginsvæða eru allmargar undirmállýskur. Sérstaklega á það við um vesturgrænlensku. Þrátt fyrir að mállýskur ystu mállýskusvæðanna séu ekki beinlínis gagnkvæmt skiljanlegar, er uppbygging tungumálsins á öllu svæðinu eins.

== Nokkur einkenni ==
Grænlenska er mjög greinilega frábrugðin [[Indó-evrópsk mál|indóevrópskum málum]]. Í þeim málum eru yfirleitt einn eða fáir stofnar í hverju orði (til dæmis orðið „skólabók“ sem er samsett úr stofnunum skóli + bók). Í grænlensku eru oftast margir stofnar í einu orði. Það gerir orðin löng og flókin. Tungumál þar sem stofnar eru límdir saman á þennan hátt eru kölluð [[viðskeytamál]].

Sérhvert orð getur tekið við næstum óendanlega mörgum myndum ummæla eða orðatiltækja. Viðskeytin geta stigbreyst, sýnt blæbrigði, tíma, staðfest eða hrakið o.s.frv. Orð hafa stofn, mörg viðskeyti og persónuendingu. Einnig er hægt að tengja endingar við stofna til að tjá ákveðið [[fall (málfræði)|fall]].

Fleirtala er mynduð með -t, þannig er „inuit“ fleirtala af „inuk“ sem merkir [[maður]].

== Stafrófið ==
Grænlenska stafrófið er tegund af [[latneskt stafróf|latnesku stafrófi]] með 19 [[bókstafur|bókstafi]]: 

{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style=&quot;padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;&quot; 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| [[A]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[V]] 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| a || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v  
|}
 
Að auki eru bókstafirnir b, c, d, h, x, y, z, w, æ, ø og å notaðir í tökuorðum og nöfnum af erlendum uppruna.

Grænlenskt ritmál er ólíkt ritmáli annarra inúítamála, því grænlenska fékk staðlað ritmál snemma, eða um miðja 19. öld. Sá staðall var í gildi fram til 1973 þegar núverandi stafsetning tók gildi. Í eldra staðlinum var meðal annars sérstakur bókstafur [[ĸ]] (Ux0138 í [[Unicode]]). Í nýja staðlinum er bókstafurinn Q notaður í stað ĸ.

== Tengt efni ==
{{Wiktionary|grænlenska}}
* [https://www.oqaasileriffik.gl Oqaasileriffik - Grænlenska málnefndin]
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kal Grænlenska á Ethnologue]

[[Flokkur:Eskimó-aleútísk tungumál]]
[[Flokkur:Inúítamál]]
[[Flokkur:Grænlenska]]
[[Flokkur:Viðskeytamál]]</text>
      <sha1>ipiai8asaoujhxpbgoj2z2vgqnk5c0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968497</id>
      <parentid>1968496</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5865" sha1="49tb3dggsi1t5rg3o3zw9lxp6qhv72i" xml:space="preserve">{{tungumál|nafn=Kalaallisut
|nafn2=Kalaallisut
|ættarlitur=Eskimó-aleútískt
|ríki=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|svæði=[[Norður-Ameríka]]
|talendur=um það bil 50 þúsund
|sæti=''Ekki meðal 100 efstu''
|ætt=[[Eskimó-aleútísk tungumál|Eskimó-aleútískt]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;[[Inúítamál]]''
|stafróf=[[Grænlenska stafrófið]]
|þjóð=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|stýrt af=[[Oqaasileriffik]]
|iso1=kl
|iso2=kal
|iso3=kal
|sil=KAL}}

'''Grænlenska''' (grænlenska: ''kalaallisut'') er [[inúítamál]] af [[Eskimó-aleútísk tungumál|eskimó-aleútísku málaættinni]] sem er töluð á [[Grænland]]i. Hún er náskyld þeim málum sem [[Inúítar]] tala í [[Kanada]] og [[Bandaríkin|bandaríska]] fylkinu [[Alaska]]. Um það bil 50.000 manns tala grænlensku, en hluti þeirra er [[tvítyngd]]ur og talar [[danska|dönsku]] sem annað mál. Mælendur grænlensku eru þar með fleiri en málhafar allra annarra eskimó-aleútískra mála samanlagt.

Málvísindamenn og fornleifafræðingar eru nú á þeirri skoðun að forfeður núverandi Grænlendinga (burtséð frá evrópskum innflytjendum) hafi flust til landsins í fjórum lotum. Fólkið sem settist þar að var í öllum tilvikum [[Thule-Inúítar]]. Mállýskurnar í grænlensku endurspegla á vissan hátt þessar lotur. 

Stöðluð grænlenska sem nú er notuð í fjölmiðlum, skólum og stjórnsýslu hefur aðallega þróast úr miðvesturgrænlenska mállýskusvæðinu, í kringum núverandi höfuðborg, [[Nuuk]]. Grunnurinn að [[grænlenskar bókmenntir|grænlenskri bókmenntahefð]] var lagður þar eftir 1860.

== Þróun ritmáls ==
Þróun grænlensks [[ritmál]]s á sér stutta sögu enda höfðu Inúítar þar ekkert eigið ritmál, fremur en aðrir Inúítar fyrir komu Evrópumanna til Grænlands í annað sinn. Norski trúboðinn [[Hans Egede]] og meðhjálpari hans, [[Albert Top]], gerðu fyrstu tilraunina til að skrifa grænlensku. Árið 1728 reyndu þeir að þýða sköpunarsögu [[Biblía|Biblíunar]]. Sonur hans, [[Poul Egede]], gaf út orðabók á grænlensku, [[danska|dönsku]] og [[latína|latínu]].

Grunn að fyrstu kerfisbundnu stafsetningunni lagði hins vegar [[Herrnhútar|Herrnhútinn]] [[Samuel Kleinschmidt]] árið 1851. Kleinschmidt var málfræðingur og hann bjó til grænlenska stafsetningu sem varðveitti form stofna og viðskeyta á líkan hátt í öllum samsetningum. Málið varð þannig auðvelt í lestri, en stafsetningin var erfið því engin augljós tengsl voru á milli hljóðs og stafa. Framburður viðskeytanna er breytilegur eftir samhengi.

Stafsetning Kleinschmidts kom að góðum notum við þýðingu Biblíunnar, en til þess varð að þróa grænlenskan orðaforða á fleiri sviðum; til dæmis hugtök um samfélagstengsl, tegundir náttúru og siðfræðihugtök sem höfðu ekki verið áður til í grænlensku.

Réttritun Kleinschmidts var notuð til ársins 1973 þegar tekin var upp ný [[hljóðfræði]]leg stafsetning. Hún auðveldaði ritun grænlensku mikið, þar sem ritmálið endurspeglar nú framburðinn að mestu.

== Mállýskur ==
Í grænlensku eru þrjár meginmállýskur: ''avanersuaq'' (norðurgrænlenska), ''tunu'' (austurgrænlenska) og ''kitaa'' (vesturgrænlenska). Innan þessara meginsvæða eru allmargar undirmállýskur. Sérstaklega á það við um vesturgrænlensku. Þrátt fyrir að mállýskur ystu mállýskusvæðanna séu ekki beinlínis gagnkvæmt skiljanlegar, er uppbygging tungumálsins á öllu svæðinu eins.

== Nokkur einkenni ==
Grænlenska er mjög greinilega frábrugðin [[Indó-evrópsk mál|indóevrópskum málum]]. Í þeim málum eru yfirleitt einn eða fáir stofnar í hverju orði (til dæmis orðið „skólabók“ sem er samsett úr stofnunum skóli + bók). Í grænlensku eru oftast margir stofnar í einu orði. Það gerir orðin löng og flókin. Tungumál þar sem stofnar eru límdir saman á þennan hátt eru kölluð [[viðskeytamál]].

Sérhvert orð getur tekið við næstum óendanlega mörgum myndum ummæla eða orðatiltækja. Viðskeytin geta stigbreyst, sýnt blæbrigði, tíma, staðfest eða hrakið o.s.frv. Orð hafa stofn, mörg viðskeyti og persónuendingu. Einnig er hægt að tengja endingar við stofna til að tjá ákveðið [[fall (málfræði)|fall]].

Fleirtala er mynduð með -t, þannig er „inuit“ fleirtala af „inuk“ sem merkir [[maður]].

== Stafrófið ==
Grænlenska stafrófið er tegund af [[latneskt stafróf|latnesku stafrófi]] með 19 [[bókstafur|bókstafi]]: 

{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style=&quot;padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;&quot; 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| [[A]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[V]] 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| a || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v  
|}
 
Að auki eru bókstafirnir b, c, d, h, x, y, z, w, æ, ø og å notaðir í tökuorðum og nöfnum af erlendum uppruna.

Grænlenskt ritmál er ólíkt ritmáli annarra inúítamála, því grænlenska fékk staðlað ritmál snemma, eða um miðja 19. öld. Sá staðall var í gildi fram til 1973 þegar núverandi stafsetning tók gildi. Í eldra staðlinum var meðal annars sérstakur bókstafur [[ĸ]] (Ux0138 í [[Unicode]]). Í nýja staðlinum er bókstafurinn Q notaður í stað ĸ.

== Tengt efni ==
{{Wiktionary|grænlenska}}
* [https://www.oqaasileriffik.gl Oqaasileriffik - Grænlenska málnefndin]
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kal Grænlenska á Ethnologue]

[[Flokkur:Eskimó-aleútísk tungumál]]
[[Flokkur:Inúítamál]]
[[Flokkur:Grænlenska]]
[[Flokkur:Viðskeytamál]]</text>
      <sha1>49tb3dggsi1t5rg3o3zw9lxp6qhv72i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968498</id>
      <parentid>1968497</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5875" sha1="ncv925uk8vwhfze9y90350t6jtxol3w" xml:space="preserve">{{tungumál|nafn=Kalaallisut
|nafn2=Kalaallisut
|ættarlitur=Eskimó-aleútískt
|ríki=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|svæði=[[Norður-Ameríka]]
|talendur=um það bil 50 þúsund
|sæti=''Ekki meðal 100 efstu''
|ætt=[[Eskimó-aleútísk tungumál|Eskimó-aleútískt]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;[[Inúítamál]]''
|stafróf=[[Grænlenska stafrófið]]
|þjóð=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|stýrt af=[[Oqaasileriffik]]
|iso1=kl
|iso2=kal
|iso3=kal
|sil=KAL}}

'''Grænlenska''' (grænlenska: ''kalaallisut'') er [[inúítamál]] af [[Eskimó-aleútísk tungumál|eskimó-aleútísku málaættinni]] sem er töluð á [[Grænland]]i. Hún er náskyld þeim málum sem [[Inúítar]] tala í [[Kanada]] og [[Bandaríkin|bandaríska]] fylkinu [[Alaska]]. Um það bil 50.000 manns tala grænlensku, en hluti þeirra er [[tvítyngi|tvítyngdur]] og talar [[danska|dönsku]] sem annað mál. Mælendur grænlensku eru þar með fleiri en málhafar allra annarra eskimó-aleútískra mála samanlagt.

Málvísindamenn og fornleifafræðingar eru nú á þeirri skoðun að forfeður núverandi Grænlendinga (burtséð frá evrópskum innflytjendum) hafi flust til landsins í fjórum lotum. Fólkið sem settist þar að var í öllum tilvikum [[Thule-Inúítar]]. Mállýskurnar í grænlensku endurspegla á vissan hátt þessar lotur. 

Stöðluð grænlenska sem nú er notuð í fjölmiðlum, skólum og stjórnsýslu hefur aðallega þróast úr miðvesturgrænlenska mállýskusvæðinu, í kringum núverandi höfuðborg, [[Nuuk]]. Grunnurinn að [[grænlenskar bókmenntir|grænlenskri bókmenntahefð]] var lagður þar eftir 1860.

== Þróun ritmáls ==
Þróun grænlensks [[ritmál]]s á sér stutta sögu enda höfðu Inúítar þar ekkert eigið ritmál, fremur en aðrir Inúítar fyrir komu Evrópumanna til Grænlands í annað sinn. Norski trúboðinn [[Hans Egede]] og meðhjálpari hans, [[Albert Top]], gerðu fyrstu tilraunina til að skrifa grænlensku. Árið 1728 reyndu þeir að þýða sköpunarsögu [[Biblía|Biblíunar]]. Sonur hans, [[Poul Egede]], gaf út orðabók á grænlensku, [[danska|dönsku]] og [[latína|latínu]].

Grunn að fyrstu kerfisbundnu stafsetningunni lagði hins vegar [[Herrnhútar|Herrnhútinn]] [[Samuel Kleinschmidt]] árið 1851. Kleinschmidt var málfræðingur og hann bjó til grænlenska stafsetningu sem varðveitti form stofna og viðskeyta á líkan hátt í öllum samsetningum. Málið varð þannig auðvelt í lestri, en stafsetningin var erfið því engin augljós tengsl voru á milli hljóðs og stafa. Framburður viðskeytanna er breytilegur eftir samhengi.

Stafsetning Kleinschmidts kom að góðum notum við þýðingu Biblíunnar, en til þess varð að þróa grænlenskan orðaforða á fleiri sviðum; til dæmis hugtök um samfélagstengsl, tegundir náttúru og siðfræðihugtök sem höfðu ekki verið áður til í grænlensku.

Réttritun Kleinschmidts var notuð til ársins 1973 þegar tekin var upp ný [[hljóðfræði]]leg stafsetning. Hún auðveldaði ritun grænlensku mikið, þar sem ritmálið endurspeglar nú framburðinn að mestu.

== Mállýskur ==
Í grænlensku eru þrjár meginmállýskur: ''avanersuaq'' (norðurgrænlenska), ''tunu'' (austurgrænlenska) og ''kitaa'' (vesturgrænlenska). Innan þessara meginsvæða eru allmargar undirmállýskur. Sérstaklega á það við um vesturgrænlensku. Þrátt fyrir að mállýskur ystu mállýskusvæðanna séu ekki beinlínis gagnkvæmt skiljanlegar, er uppbygging tungumálsins á öllu svæðinu eins.

== Nokkur einkenni ==
Grænlenska er mjög greinilega frábrugðin [[Indó-evrópsk mál|indóevrópskum málum]]. Í þeim málum eru yfirleitt einn eða fáir stofnar í hverju orði (til dæmis orðið „skólabók“ sem er samsett úr stofnunum skóli + bók). Í grænlensku eru oftast margir stofnar í einu orði. Það gerir orðin löng og flókin. Tungumál þar sem stofnar eru límdir saman á þennan hátt eru kölluð [[viðskeytamál]].

Sérhvert orð getur tekið við næstum óendanlega mörgum myndum ummæla eða orðatiltækja. Viðskeytin geta stigbreyst, sýnt blæbrigði, tíma, staðfest eða hrakið o.s.frv. Orð hafa stofn, mörg viðskeyti og persónuendingu. Einnig er hægt að tengja endingar við stofna til að tjá ákveðið [[fall (málfræði)|fall]].

Fleirtala er mynduð með -t, þannig er „inuit“ fleirtala af „inuk“ sem merkir [[maður]].

== Stafrófið ==
Grænlenska stafrófið er tegund af [[latneskt stafróf|latnesku stafrófi]] með 19 [[bókstafur|bókstafi]]: 

{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style=&quot;padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;&quot; 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| [[A]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[V]] 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| a || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v  
|}
 
Að auki eru bókstafirnir b, c, d, h, x, y, z, w, æ, ø og å notaðir í tökuorðum og nöfnum af erlendum uppruna.

Grænlenskt ritmál er ólíkt ritmáli annarra inúítamála, því grænlenska fékk staðlað ritmál snemma, eða um miðja 19. öld. Sá staðall var í gildi fram til 1973 þegar núverandi stafsetning tók gildi. Í eldra staðlinum var meðal annars sérstakur bókstafur [[ĸ]] (Ux0138 í [[Unicode]]). Í nýja staðlinum er bókstafurinn Q notaður í stað ĸ.

== Tengt efni ==
{{Wiktionary|grænlenska}}
* [https://www.oqaasileriffik.gl Oqaasileriffik - Grænlenska málnefndin]
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kal Grænlenska á Ethnologue]

[[Flokkur:Eskimó-aleútísk tungumál]]
[[Flokkur:Inúítamál]]
[[Flokkur:Grænlenska]]
[[Flokkur:Viðskeytamál]]</text>
      <sha1>ncv925uk8vwhfze9y90350t6jtxol3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968499</id>
      <parentid>1968498</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5848" sha1="410ywehnzs0fbrg5az3qzpzrhwn686u" xml:space="preserve">{{tungumál|nafn=Kalaallisut
|nafn2=Kalaallisut
|ættarlitur=Eskimó-aleútískt
|ríki=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|svæði=[[Norður-Ameríka]]
|talendur=um það bil 50 þúsund
|sæti=''Ekki meðal 100 efstu''
|ætt=[[Eskimó-aleútísk tungumál|Eskimó-aleútískt]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;[[Inúítamál]]''
|stafróf=[[Grænlenska stafrófið]]
|þjóð=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|stýrt af=[[Oqaasileriffik]]
|iso1=kl
|iso2=kal
|iso3=kal
|sil=KAL}}

'''Grænlenska''' (grænlenska: ''kalaallisut'') er [[inúítamál]] af [[Eskimó-aleútísk tungumál|eskimó-aleútísku málaættinni]] sem er töluð á [[Grænland]]i. Hún er náskyld þeim málum sem [[Inúítar]] tala í [[Kanada]] og [[Bandaríkin|bandaríska]] fylkinu [[Alaska]]. Um það bil 50.000 manns tala grænlensku, en hluti þeirra er [[tvítyngi|tvítyngdur]] og talar [[danska|dönsku]] sem annað mál. Mælendur grænlensku eru þar með fleiri en málhafar allra annarra eskimó-aleútískra mála samanlagt.

Málvísindamenn og fornleifafræðingar eru nú á þeirri skoðun að forfeður núverandi Grænlendinga (burtséð frá evrópskum innflytjendum) hafi flust til landsins í fjórum lotum. Fólkið sem settist þar að var í öllum tilvikum [[Thule-Inúítar]]. Mállýskurnar í grænlensku endurspegla þessar lotur. 

Stöðluð grænlenska sem nú er notuð í fjölmiðlum, skólum og stjórnsýslu hefur aðallega þróast úr miðvesturgrænlenska mállýskusvæðinu, í kringum núverandi höfuðborg, [[Nuuk]]. Grunnurinn að [[grænlenskar bókmenntir|grænlenskri bókmenntahefð]] var lagður þar eftir 1860.

== Þróun ritmáls ==
Þróun grænlensks [[ritmál]]s á sér stutta sögu enda höfðu Inúítar þar ekkert eigið ritmál, fremur en aðrir Inúítar fyrir komu Evrópumanna til Grænlands í annað sinn. Norski trúboðinn [[Hans Egede]] og meðhjálpari hans, [[Albert Top]], gerðu fyrstu tilraunina til að skrifa grænlensku. Árið 1728 reyndu þeir að þýða sköpunarsögu [[Biblía|Biblíunar]]. Sonur hans, [[Poul Egede]], gaf út orðabók á grænlensku, [[danska|dönsku]] og [[latína|latínu]].

Grunn að fyrstu kerfisbundnu stafsetningunni lagði hins vegar [[Herrnhútar|Herrnhútinn]] [[Samuel Kleinschmidt]] árið 1851. Kleinschmidt var málfræðingur og hann bjó til grænlenska stafsetningu sem varðveitti form stofna og viðskeyta á líkan hátt í öllum samsetningum. Málið varð þannig auðvelt í lestri, en stafsetningin var erfið því engin augljós tengsl voru á milli hljóðs og stafa. Framburður viðskeytanna er breytilegur eftir samhengi.

Stafsetning Kleinschmidts kom að góðum notum við þýðingu Biblíunnar, en til þess varð að þróa grænlenskan orðaforða á fleiri sviðum; til dæmis hugtök um samfélagstengsl, tegundir náttúru og siðfræðihugtök sem höfðu ekki verið áður til í grænlensku.

Réttritun Kleinschmidts var notuð til ársins 1973 þegar tekin var upp ný [[hljóðfræði]]leg stafsetning. Hún auðveldaði ritun grænlensku mikið, þar sem ritmálið endurspeglar nú framburðinn að mestu.

== Mállýskur ==
Í grænlensku eru þrjár meginmállýskur: ''avanersuaq'' (norðurgrænlenska), ''tunu'' (austurgrænlenska) og ''kitaa'' (vesturgrænlenska). Innan þessara meginsvæða eru allmargar undirmállýskur. Sérstaklega á það við um vesturgrænlensku. Þrátt fyrir að mállýskur ystu mállýskusvæðanna séu ekki gagnkvæmt skiljanlegar, er uppbygging tungumálsins á öllu svæðinu eins.

== Nokkur einkenni ==
Grænlenska er mjög greinilega frábrugðin [[Indó-evrópsk mál|indóevrópskum málum]]. Í þeim málum eru yfirleitt einn eða fáir stofnar í hverju orði (til dæmis orðið „skólabók“ sem er samsett úr stofnunum skóli + bók). Í grænlensku eru oftast margir stofnar í einu orði. Það gerir orðin löng og flókin. Tungumál þar sem stofnar eru límdir saman á þennan hátt eru kölluð [[viðskeytamál]].

Sérhvert orð getur tekið við næstum óendanlega mörgum myndum ummæla eða orðatiltækja. Viðskeytin geta stigbreyst, sýnt blæbrigði, tíma, staðfest eða hrakið o.s.frv. Orð hafa stofn, mörg viðskeyti og persónuendingu. Einnig er hægt að tengja endingar við stofna til að tjá ákveðið [[fall (málfræði)|fall]].

Fleirtala er mynduð með -t, þannig er „inuit“ fleirtala af „inuk“ sem merkir [[maður]].

== Stafrófið ==
Grænlenska stafrófið er tegund af [[latneskt stafróf|latnesku stafrófi]] með 19 [[bókstafur|bókstafi]]: 

{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style=&quot;padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;&quot; 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| [[A]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[V]] 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| a || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v  
|}
 
Að auki eru bókstafirnir b, c, d, h, x, y, z, w, æ, ø og å notaðir í tökuorðum og nöfnum af erlendum uppruna.

Grænlenskt ritmál er ólíkt ritmáli annarra inúítamála, því grænlenska fékk staðlað ritmál snemma, eða um miðja 19. öld. Sá staðall var í gildi fram til 1973 þegar núverandi stafsetning tók gildi. Í eldra staðlinum var meðal annars sérstakur bókstafur [[ĸ]] (Ux0138 í [[Unicode]]). Í nýja staðlinum er bókstafurinn Q notaður í stað ĸ.

== Tengt efni ==
{{Wiktionary|grænlenska}}
* [https://www.oqaasileriffik.gl Oqaasileriffik - Grænlenska málnefndin]
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kal Grænlenska á Ethnologue]

[[Flokkur:Eskimó-aleútísk tungumál]]
[[Flokkur:Inúítamál]]
[[Flokkur:Grænlenska]]
[[Flokkur:Viðskeytamál]]</text>
      <sha1>410ywehnzs0fbrg5az3qzpzrhwn686u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968500</id>
      <parentid>1968499</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Þróun ritmáls */</comment>
      <origin>1968500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5850" sha1="ibe3r1vvib320c4l9byc1788jjtj90m" xml:space="preserve">{{tungumál|nafn=Kalaallisut
|nafn2=Kalaallisut
|ættarlitur=Eskimó-aleútískt
|ríki=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|svæði=[[Norður-Ameríka]]
|talendur=um það bil 50 þúsund
|sæti=''Ekki meðal 100 efstu''
|ætt=[[Eskimó-aleútísk tungumál|Eskimó-aleútískt]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;[[Inúítamál]]''
|stafróf=[[Grænlenska stafrófið]]
|þjóð=[[Grænland]] ([[Danmörk]])
|stýrt af=[[Oqaasileriffik]]
|iso1=kl
|iso2=kal
|iso3=kal
|sil=KAL}}

'''Grænlenska''' (grænlenska: ''kalaallisut'') er [[inúítamál]] af [[Eskimó-aleútísk tungumál|eskimó-aleútísku málaættinni]] sem er töluð á [[Grænland]]i. Hún er náskyld þeim málum sem [[Inúítar]] tala í [[Kanada]] og [[Bandaríkin|bandaríska]] fylkinu [[Alaska]]. Um það bil 50.000 manns tala grænlensku, en hluti þeirra er [[tvítyngi|tvítyngdur]] og talar [[danska|dönsku]] sem annað mál. Mælendur grænlensku eru þar með fleiri en málhafar allra annarra eskimó-aleútískra mála samanlagt.

Málvísindamenn og fornleifafræðingar eru nú á þeirri skoðun að forfeður núverandi Grænlendinga (burtséð frá evrópskum innflytjendum) hafi flust til landsins í fjórum lotum. Fólkið sem settist þar að var í öllum tilvikum [[Thule-Inúítar]]. Mállýskurnar í grænlensku endurspegla þessar lotur. 

Stöðluð grænlenska sem nú er notuð í fjölmiðlum, skólum og stjórnsýslu hefur aðallega þróast úr miðvesturgrænlenska mállýskusvæðinu, í kringum núverandi höfuðborg, [[Nuuk]]. Grunnurinn að [[grænlenskar bókmenntir|grænlenskri bókmenntahefð]] var lagður þar eftir 1860.

== Þróun ritmáls ==
Þróun grænlensks [[ritmál]]s á sér stutta sögu enda höfðu Inúítar þar ekkert eigið ritmál, fremur en aðrir Inúítar fyrir komu Evrópumanna til Grænlands í annað sinn. Norski trúboðinn [[Hans Egede]] og meðhjálpari hans, [[Albert Top]], gerðu fyrstu tilraunina til að skrifa grænlensku. Árið 1728 reyndu þeir að þýða sköpunarsögu [[Biblía|Biblíunar]]. Sonur hans, [[Poul Egede]], gaf út orðabók á grænlensku, [[danska|dönsku]] og [[latína|latínu]].

Grunn að fyrstu kerfisbundnu stafsetningunni lagði hins vegar [[Herrnhútar|Herrnhútinn]] [[Samuel Kleinschmidt]] árið 1851. Kleinschmidt var málfræðingur og hann bjó til grænlenska stafsetningu sem varðveitti form stofna og viðskeyta á líkan hátt í öllum samsetningum. Málið varð þannig auðvelt í lestri, en stafsetningin var erfið því engin augljós tengsl voru á milli hljóðs og stafa. Framburður viðskeytanna er breytilegur eftir samhengi.

Stafsetning Kleinschmidts kom að góðum notum við þýðingu Biblíunnar, en til þess varð að þróa grænlenskan orðaforða á fleiri sviðum; til dæmis orð yfir félagsleg tengsl, náttúrufyrirbæri og siðfræðihugtök, sem höfðu ekki verið til áður í grænlensku.

Réttritun Kleinschmidts var notuð til ársins 1973 þegar tekin var upp ný [[hljóðfræði]]leg stafsetning. Hún auðveldaði ritun grænlensku mikið, þar sem ritmálið endurspeglar nú framburðinn að mestu.

== Mállýskur ==
Í grænlensku eru þrjár meginmállýskur: ''avanersuaq'' (norðurgrænlenska), ''tunu'' (austurgrænlenska) og ''kitaa'' (vesturgrænlenska). Innan þessara meginsvæða eru allmargar undirmállýskur. Sérstaklega á það við um vesturgrænlensku. Þrátt fyrir að mállýskur ystu mállýskusvæðanna séu ekki gagnkvæmt skiljanlegar, er uppbygging tungumálsins á öllu svæðinu eins.

== Nokkur einkenni ==
Grænlenska er mjög greinilega frábrugðin [[Indó-evrópsk mál|indóevrópskum málum]]. Í þeim málum eru yfirleitt einn eða fáir stofnar í hverju orði (til dæmis orðið „skólabók“ sem er samsett úr stofnunum skóli + bók). Í grænlensku eru oftast margir stofnar í einu orði. Það gerir orðin löng og flókin. Tungumál þar sem stofnar eru límdir saman á þennan hátt eru kölluð [[viðskeytamál]].

Sérhvert orð getur tekið við næstum óendanlega mörgum myndum ummæla eða orðatiltækja. Viðskeytin geta stigbreyst, sýnt blæbrigði, tíma, staðfest eða hrakið o.s.frv. Orð hafa stofn, mörg viðskeyti og persónuendingu. Einnig er hægt að tengja endingar við stofna til að tjá ákveðið [[fall (málfræði)|fall]].

Fleirtala er mynduð með -t, þannig er „inuit“ fleirtala af „inuk“ sem merkir [[maður]].

== Stafrófið ==
Grænlenska stafrófið er tegund af [[latneskt stafróf|latnesku stafrófi]] með 19 [[bókstafur|bókstafi]]: 

{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style=&quot;padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;&quot; 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| [[A]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[V]] 
|- style=&quot;font-size:large; text-align:center; &quot; 
| a || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v  
|}
 
Að auki eru bókstafirnir b, c, d, h, x, y, z, w, æ, ø og å notaðir í tökuorðum og nöfnum af erlendum uppruna.

Grænlenskt ritmál er ólíkt ritmáli annarra inúítamála, því grænlenska fékk staðlað ritmál snemma, eða um miðja 19. öld. Sá staðall var í gildi fram til 1973 þegar núverandi stafsetning tók gildi. Í eldra staðlinum var meðal annars sérstakur bókstafur [[ĸ]] (Ux0138 í [[Unicode]]). Í nýja staðlinum er bókstafurinn Q notaður í stað ĸ.

== Tengt efni ==
{{Wiktionary|grænlenska}}
* [https://www.oqaasileriffik.gl Oqaasileriffik - Grænlenska málnefndin]
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kal Grænlenska á Ethnologue]

[[Flokkur:Eskimó-aleútísk tungumál]]
[[Flokkur:Inúítamál]]
[[Flokkur:Grænlenska]]
[[Flokkur:Viðskeytamál]]</text>
      <sha1>ibe3r1vvib320c4l9byc1788jjtj90m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Daily Princetonian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27585</id>
    <revision>
      <id>1968458</id>
      <parentid>1827511</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1566" sha1="r9ivgwt0056bgp6wo4qk604gu70hyhy" xml:space="preserve">{{skáletrað}}
'''''The Daily Princetonian''''' er dagblað rekið af nemendum [[Princeton-háskóli|Princeton-háskóla]]. Blaðið kemur út fimm daga vikunnar meðan þegar kennt er en þrjá daga í viku á upplestrartímanum í [[janúar]] og [[maí]].

''The Daily Princetonian'', oft kallað ''The Prince'', var annað háskólablaðið í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] til að koma út daglega. Blaðið var stofnað árið [[1876]] og kom þá út á tveggja [[Vika|vikna]] fresti með nafninu ''The Princetonian''. Nafni blaðsins var breytt í ''The Daily Princetonian'' árið [[1892]]. Á blaðinu starfa nú um 100 nemendur. Lesendur blaðsins eru um 8000 og árleg velta blaðsins er um $400.000.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dailyprincetonian.com/archives/2002/07/15/activities/7068.shtml |title=Malena Salberg, „Aspiring writers can get their start early“ |access-date=2012-05-30 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930033320/http://www.dailyprincetonian.com/archives/2002/07/15/activities/7068.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Neðanmálsgreinar ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

== Heimild ==
* {{wpheimild | tungumál = en | titill = The Daily Princetonian | mánuðurskoðað = 18. maí | árskoðað = 2006}}

== Tengill ==
* [http://www.dailyprincetonian.com/ The Daily Princetonian á vefnum]

[[Flokkur:Princeton University|Daily Princetonian, The]]
[[Flokkur:Bandarísk háskóladagblöð|Daily Princetonian, The]]
[[Flokkur:Dagblöð í New Jersey|Daily Princetonian, The]]</text>
      <sha1>r9ivgwt0056bgp6wo4qk604gu70hyhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Silki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39178</id>
    <revision>
      <id>1968407</id>
      <parentid>1827548</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7686" sha1="cu4n19fy45kxbjrl0fxogofhybi3cvi" xml:space="preserve">[[Mynd:Turkeye.Urgüp02.jpg|thumb|right|Silkiþræðir spunnir úr púpum í Tyrklandi.]]
'''Silki''' er ofið náttúrulegt efni. Það er meðal annars unnið úr þráðum [[Silkiormur|silkiormsins]]. [[Silkivegurinn]] er söguleg [[verslunarleið]] í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]].
 
Ýmis smádýr af fylkingu liðdýra eins og [[könguló|kóngulær]] og nokkrir ættbálkar skordýra framleiða silki, ýmist sem fullorðin dýr eða á lirfustigi, en mórberjasilkifiðrildið er sú tegund sem helst býr til silki sem menn geta nýtt sér. Lirfa fiðrildisins framleiðir silkið í púpu sína. Hún breytir laufum [[mórberjatré]]sins í límkennda froðu sem verður að þræði þegar það kemur úr munni lirfunnar. Úr þessum hárfína þræði býr lirfan svo til púpu. Hægt er að fá þrjár gerðir af silki úr púpunum. Hespusilki eru löngu þræðirnir yst á púpunni og eru þeir um 1000-1500 m langir. Schappelsilki er unnið úr því sem eftir er af púpunni og eru þeir þræðir aðeins 5-30 cm. Hrásilki er svo unnið úr leifum þeirrar vinnslu og eru þeir þræðir styttri en 5 cm.

== Eiginleikar silkisins ==
Silkiþráður er eitt af sterkustu efnum heims miðað við þyngd og það er einnig sveigjanlegt og togsterkt. Silki er mjúkt í að taka og vel einangrandi. Ef silki fær rétta umhirðu hleypur það ekki í þvotti. 
Ómeðhöndlað silki missir gljáa og góða eiginleika við sólarljós. Það krumpast minna en bómull en meira en ull. Flest silkiefni þola vélþvott á stilingu fyrir viðkvæman þvott en þola ekki þurrkara. Silki er ekki mjög slitsterkt, það rafmagnast auðveldlega og er mölsækið. 
Efnafræðilega er þráðurinn samsettur úr löngum [[amínósýra|amínósýrusameindum]], mjög svo svipuðum [[keratín]]i, en það er efni sem til dæmis er í [[hár|hári]], [[fjaðrir|fjöðrum]] og [[neglur|nöglum]] ýmissa annarra dýra. 

==Listi yfir nokkrar villtar tegundir silkiorma==
* ''[[Antheraea assamensis]]'' (Helfer, 1837) – frá [[Assam]]. Svonefnt Muga-silki. Var einungis í boði fyrir höfðingjaættir í Assam í 600 ár.&lt;ref name=&quot;fao.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;organicclothing.blogs.com&quot;&gt;[http://organicclothing.blogs.com/my_weblog/2007/03/raw_organic_sil.html &quot;Raw &amp; Organic Silk: Facts behind the Fibers&quot;]&lt;/ref&gt; 
* ''[[Antheraea paphia]]'' (Linnaeus, 1758) – &quot;tasar&quot; silkiormur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saturniidae-moths.de/Lepidoptera/Saturniidae/Database_-_caterpillars_from_S/mylitta/mylitta.html|title=Saturniidae|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413154340/http://www.saturniidae-moths.de/Lepidoptera/Saturniidae/Database_-_caterpillars_from_S/mylitta/mylitta.html|archive-date=2009-04-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Antheraea pernyi]]'' (Guénerin-Méneville, 1855) – &quot;Chinese tussah moth&quot;. Litur og gæði silkisins fer eftir veðurfari og jarðvegi.&lt;ref name=&quot;fao.org&quot; /&gt;
* ''[[Antheraea polyphemus]]'' – Norður Amerískt fiðrildi.&lt;ref name=&quot;fao.org&quot; /&gt;
* ''[[Antheraea yamamai]]'' (Guénerin-Méneville, 1861) – '''tensan''' silkifiðrildi (天蚕). Hefur verið ræktað í Japan í 1000 ár. Silkið er hvítt, sterkt og teygjanlegt, en tekur lítiið lit. Það er nú sjaldgæft og dýrt.&lt;ref name=&quot;fao.org&quot; /&gt;
* ''[[Anisota senatoria]]'' (J. E. Smith, 1797) – &quot;Orange-tipped oakworm moth&quot; frá Norður-Ameríku.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Orange-tipped oakworm moth ''Anisota senatoria'' (J.E. Smith, 1797)|work=Butterflies and Moths of North America|url=http://www.butterfliesandmoths.org/species?l=3347|access-date=2022-07-22|archive-date=2007-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070311174813/http://www.butterfliesandmoths.org/species?l=3347|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.silkmoths.bizland.com/sasenato.htm|title=''Anisota senatoria''|archive-date=2012-02-24|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224074845/http://www.silkmoths.bizland.com/sasenato.htm}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Automeris io]]'' (Fabricius, 1775) – Norður Amerískt fiðrildi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www3.islandtelecom.com/~oehlkew/saio.htm|title=''Automeris io'' moth (Fabricius, 1775)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117164916/http://www3.islandtelecom.com/~oehlkew/saio.htm|archive-date=2013-01-17}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Bombyx mandarina]]'' (Moore) – Hugsanlega villt tegund ''[[Silkiormur|B. mori]]''.
* ''[[Bombyx sinensis]]'' – frá Kína. Algengt en smáar púpur.&lt;ref name=&quot;fao.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/005/y4351e/y4351e0d.htm|title=Chapter 9|work=FAO.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021093643/http://www.fao.org/docrep/005/y4351e/y4351e0d.htm|archive-date=2012-10-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Borocera cajani]]'' – Malagasy silkiormur&lt;ref&gt;[https://news.mongabay.com/2019/08/madagascar-whats-good-for-the-forest-is-good-for-the-native-silk-industry/ Madagascar: What’s good for the forest is good for the native silk industry]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.zed.fr/en/tv/distribution/catalogue/programme/the-secret-life-of-mangroves?media=3808 |title=The secret life of mangroves documentary (episode 2) |access-date=2022-07-22 |archive-date=2022-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406194758/https://www.zed.fr/en/tv/distribution/catalogue/programme/the-secret-life-of-mangroves?media=3808 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ''[[Callosamia promethea]]'' – Norður Amerískt fiðrildi.
* [[Euchiera socialis|''Euchiera socialis'']] –  Madrone fiðrildi frá Mið Ameríku.  Myndar stór silkikennd hreiður sem voru notuð í pappírslíkt efni á tímum [[Moctezuma II]],&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Latin American insects and entomology|url=https://archive.org/details/latinamericanins00hogu|url-access=limited|last=Hogue|first=Charles Leonard|date=1993|publisher=University of California Press|isbn=978-0520078499|location=Berkeley|pages=[https://archive.org/details/latinamericanins00hogu/page/n175 328]|oclc=25164105|author-link=Charles L. Hogue}}&lt;/ref&gt; og hafa síðar verið spunnin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.getty.edu/conservation/publications_resources/pdf_publications/pdf/unbroken_thread_eng_vl.pdf|title=The Unbroken Thread: Conserving the Textile Traditions of Oaxaca|last=de Avila|first=Alejandro|publisher=The Getty Conservation Institute|year=1997|editor-last=Klein|editor-first=Kathryn|location=Los Angeles|pages=125}}&lt;/ref&gt;
*''[[Eutachyptera|Eutachyptera psidii]]'' – frá Mið Ameríku (einnig þekkt sem ''Gloveria psidii'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pir2.uniprot.org/taxonomy/151306|title=Eutachyptera psidii|website=pir2.uniprot.org|language=en|access-date=2018-09-25}}&lt;/ref&gt;'').''  Nýtt svipað og ''Euchiera socialis'' hér fyrir ofan.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''[[Gonometa postica]]'' Walker – frá [[Kalahari]] svæðinu.&lt;ref&gt;[http://www.holidaytravel.com.na/index.php?fArticleId=499 &quot;Kalahari Wild Silk&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219115124/http://www.holidaytravel.com.na/index.php?fArticleId=499 |date=2012-02-19 }} By Amy Schoeman&lt;/ref&gt;
* ''[[Gonometa]] rufobrunnea'' Aurivillius.  Frá Suður-Afríku.
* ''[[Hyalophora cecropia]]'' – Norður Amerískt fiðrildi. Gæði silkisins fara eftir fæðutegundinni.&lt;ref name=&quot;fao.org&quot; /&gt;
* ''[[Pachypasa otus]]''  – Frá Vestur-Miðjarðarhafssvæðisins.&lt;ref name=&quot;MW&quot;&gt;[https://www.merriam-webster.com/dictionary/Bombyx Bombyx] in [[Merriam Webster]].&lt;/ref&gt;
* ''[[Samia cynthia]]'' (Drury, 1773) – Ailanthus silkifiðrildið frá Kína.&lt;ref name=&quot;fao.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;organicclothing.blogs.com&quot;/&gt;

{{wikibækur|Silki|Silki}}
{{stubbur}}

== Heimildir ==
&lt;references/&gt;

[[Flokkur:Vefnaður]]</text>
      <sha1>cu4n19fy45kxbjrl0fxogofhybi3cvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Árni Þór Sigurðsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43308</id>
    <revision>
      <id>1968474</id>
      <parentid>1929435</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7668" sha1="anvvl6qw9h9n87zlkrq3e3qxgiggz4d" xml:space="preserve">[[Mynd:Árni Þór Sigurðsson.jpg|thumb|196x196dp|Árni Þór árið 2007.]]
'''Árni Þór Sigurðsson''' (f. [[1960]] í [[Reykjavík]]) er [[Ísland|íslenskur]] [[sendiherra]] og fyrrum [[alþingismaður]]. Árni Þór lauk stúdentsprófi við Menntaskólann í Hamrahlíð 1979 og cand.mag. prófi í [[hagfræði]] og [[málvísindi|málvísindum]] frá [[Oslóarháskóli|Oslóarháskóla]] 1986. Hann stundaði framhaldsnám í slavneskum málum við háskólana í [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]] og [[Moskva|Moskvu]]. Auk þess hefur Árni Þór stundað nám í ensku við King‘s College í Bournemouth á Englandi, í rússnesku við Extra Class í Pétursborg í Rússlandi og í opinberri stjórnsýslu við Háskóla Íslands. Hann lauk meistaranámi í alþjóðasamskiptum&lt;ref&gt;https://skemman.is/bitstream/1946/20832/1/%C3%81rni%20%C3%9E%C3%B3r%20Sigur%C3%B0sson%203007604579%20Meistararitger%C3%B0.pdf&lt;/ref&gt; frá Háskóla Íslands árið 2015.

Árni Þór ólst upp í Reykjavík. Foreldrar hans voru Sigurður Kristófer Árnason skipstjóri og Þorbjörg Friðriksdóttir hjúkrunarkennari (bæði látin). Eiginkona Árna Þórs er Sigurbjörg Þorsteinsdóttir ónæmisfræðingur og eiga þau þrjú börn.

== Störf ==
Árni Þór starfaði sem leiðsögumaður í Rússlandi um tíma, var fréttaritari við [[Ríkisútvarpið]] þar í landi og á fréttastofu RÚV. Þá var hann deildarstjóri í samgönguráðuneytinu og ritstjórnarfulltrúi á [[Þjóðviljinn|Þjóðviljanum]] og Helgarblaðinu. Á árunum 1992-1997 starfaði hann við kjara- og félagsmál hjá [[Kennarasamband Íslands|Kennarasambandi Íslands]].

== Í sveitarstjórn ==
Árni Þór hefur starfað í sveitarstjórnarmálum sem [[Borgarstjórn Reykjavíkur|borgarfulltrúi í Reykjavík]] og stjórnarmaður í Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Í Reykjavík hefur hann stýrt málaflokkum eins og hafnamálum, leikskólamálum, skipulagmálum og umhverfis- og samgöngumálum. Þá var hann forseti borgarstjórnar 2002-2005. Árni Þór sat í stjórn Hafnasambands Íslands 1994-2004, þar af sem formaður frá 1997 og í stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga 1999-2007, meðal annars sem varaformaður. Þá hefur hann reynslu af alþjóðasamstarfi á sviði sveitarstjórnarmála.

== Á Alþingi ==
Árni Þór var kjörinn alþingismaður í Alþingiskosningunum [[12. maí]] 2007 og er þingmaður [[Reykjavíkurkjördæmi norður|Reykjavíkurkjördæmis norður]].  Hann átti sæti í [http://www.althingi.is/vefur/sg.html?lthing=.&amp;nefnd=sg samgöngunefnd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214023239/http://www.althingi.is/vefur/sg.html?lthing=.&amp;nefnd=sg |date=2012-02-14 }} og [http://www.althingi.is/vefur/um.html?lthing=.&amp;nefnd=um umhverfisnefnd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923223850/http://www.althingi.is/vefur/um.html?lthing=.&amp;nefnd=um |date=2009-09-23 }} Alþingis og einnig í [http://www.althingi.is/vefur/efta.html þingmannanefnd EFTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630081600/http://www.althingi.is/vefur/efta.html |date=2007-06-30 }}. Í kosningunum 2009 var hann endurkjörinn sem þingmaður VG í Reykjavíkurkjördæmi norður. Á kjörtímabilinu 2009-2013 hefur Árni Þór verið formaður [http://www.althingi.is/vefur/ut.html?lthing=.&amp;nefnd=ut utanríkismálanefndar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090922104606/http://www.althingi.is/vefur/ut.html?lthing=.&amp;nefnd=ut |date=2009-09-22 }}, átt sæti í allsherjarnefnd, menntamálanefnd, félagsmálanefnd, fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd. Þá hefur hann átt sæti í [http://efta.int/advisory-bodies/parliamentary-committee.aspx þingmannanefnd EFTA/EES] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403031353/http://efta.int/advisory-bodies/parliamentary-committee.aspx |date=2013-04-03 }}, þar af sem formaður frá 2009, á sæti í [http://www.norden.org/ Norðurlandaráði], var m.a. formaður mennta- og menningarmálanefndar ráðsins 2012 og sat á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 2009.  Árni Þór var formaður [http://www.althingi.is/vefur/ie.html Sameiginlegu þingmannanefndar Alþingis og Evrópuþingsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130325183733/http://www.althingi.is/vefur/ie.html |date=2013-03-25 }} fram að afsögn sinni.

Árni Þór hefur verið virkur í alþjóðastarfi, bæði á sveitarstjórnarstigi og á vegum Alþingis. Hann átti sæti í [http://eurocities.eu/eurocities/activities/forums/mobility&amp;tpl=home stjórnarnefnd Eurocities um samgöngumál] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306123224/http://eurocities.eu/eurocities/activities/forums/mobility%26tpl%3Dhome |date=2016-03-06 }}, var fulltrúi íslenskra sveitarfélaga á [http://www.coe.int/t/congress/default_en.asp sveitarstjórnarþingi Evrópuráðsins], sat þing [http://www.iaphworldports.org/ Alþjóðahafnasambandsins] árin 1994 - 2006 og var í stjórn [http://www.aivp.org/en/ Alþjóðasambands hafnaborga]. Þá starfaði hann um skeið sem verkefnisstjóri Sambands íslenskra sveitarfélaga í Brussel.
[[Mynd:Saeimas priekšsēdētāja tiekas ar Islandes prezidentu Gudni Torlakiusu Johannesonu (45182916494).jpg|thumb|Árni Þór árið 2018 ásamt Guðna Th. Jóhannessyni forseta Íslands, Guðmundi Inga Guðbrandssyni umhverfisráðherra og Ināra Mūrniece forseta Alþingis Lettlands.]]
Árni Þór sagði af sér þingmennsku sumarið 2014, en skömmu áður hafði verið tilkynnt að hann hefði verið skipaður sendiherra af [[Gunnar Bragi Sveinsson|Gunnari Braga Sveinssyni]].&lt;ref&gt;[http://www.dv.is/frettir/2014/8/18/arni-thor-segir-af-ser/ Árni Þór segir af sér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819234525/http://www.dv.is/frettir/2014/8/18/arni-thor-segir-af-ser/ |date=2014-08-19 }}, dv.is, 18. ágúst 2014&lt;/ref&gt; Árið 2018 viðurkenndi Gunnar Bragi í [[Klaustursupptökurnar|einkasamtali sem náðist á upptöku]] að hafa fyrst og fremst útnefnt Árna Þór í embættið til að draga athygli almennings frá útnefningu [[Geir H. Haarde|Geirs H. Haarde]] í sendiherraembætti Íslands í Bandaríkjunum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Gunnar Bragi skipaði Árna Þór sendiherra til að draga athygli frá Geir Haarde – „Ég var brjálaður við þig Gunni“|url=http://eyjan.dv.is/eyjan/2018/11/28/leyniupptaka-gunnar-bragi-skipadi-arna-thor-sendiherra-til-ad-draga-athygli-fra-geir-haarde-eg-var-brjaladur-vid-thig-gunni/|útgefandi=''[[DV]]''|mánuður=28. nóvember|ár=2018|mánuðurskoðað=28. nóvember|árskoðað=2018|höfundur=Kristinn H. Guðnason og Bjartmar Oddur Þeyr Alexandersson}}&lt;/ref&gt;

Árni Þór gegndi starfi sendiherra norðurslóðamála í utanríkisráðuneytinu 2015-2017, sendiherra í Helsinki 2018-2020. sendiherra í Moskvu 2020-2023 og sendiherra í Kaupmannahöfn frá 2023.

Í maí 2024 var Árni Þór skipaður formaður Framkvæmdanefndar vegna jarðhræringa við Grindavík.

== Heimildir ==
* [https://web.archive.org/web/20070928193802/http://vgvefur.eplica.is/kosningar/frambjodendur/arnithor/ Árni Þór Sigurðsson]
&lt;references/&gt;

== Tenglar ==
[http://facebook.com/arni.thor.sigurdsson/ Fésbókarsíða Árna Þórs].
{{Wikivitnun}}

[[Flokkur:Íslenskir sendiherrar]]
[[Flokkur:Þingmenn Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs]]
[[Flokkur:Vinstrihreyfingin - grænt framboð]]
[[Flokkur:Borgarfulltrúar Reykjavíkurlistans]]
[[Flokkur:Sendiherrar_Íslands_í_Finnlandi]]
{{f|1960}}
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Hamrahlíð]]
[[Flokkur:Borgarfulltrúar Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs]]</text>
      <sha1>anvvl6qw9h9n87zlkrq3e3qxgiggz4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eyrnamark</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55549</id>
    <revision>
      <id>1968370</id>
      <parentid>1968258</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>flyt á sauðfjárrækt</comment>
      <origin>1968370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1596" sha1="58dcrekld2cx8cz0qcavpqbrkwsp6w5" xml:space="preserve">[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Dæmi um eyrnamark; tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
'''Eyrnamark''' er tegund [[búfjármark]]s sem klippt er í [[eyra]] [[Búfé|búfjár]].

Á íslandi hefur eyrnamerking sauðfjár tíðkast frá landnámi, en hefðin var einnig algeng á Norðurlöndum. Nú til dags er sauðfé enn markað í [[Færeyjar|Færeyjum]], [[Noregur|Noregi]], [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] og [[Grænland]]i,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt; en hefur lagst af á mörgum stöðum. Þess í stað eru [[brennimerking]]ar, [[plötumerkingar]] og [[örmerki]]ngar algengar. Nöfn eyrnamarka á Hjaltlandi virðast hafa borist þangað frá Norðurlöndunum og líkjast íslensku nöfnunum. Þar kallast til dæmis gagnbitað ''gangbit'' og fjöður ''fidder''.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;  

== Ísland ==
{{aðalgrein|Sauðfjárrækt á Íslandi}}
Á íslandi er skylt að eyrnamarka allt búfé með plötumerkingu, en rík hefð er fyrir eyrnamerkingum sauðfjár. Öll lömb skulu vera mörkuð fyrir 12. viku sumars (í byrjun júlí).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://island.is/reglugerdir/nr/0200-1998|title=200/1998 – Reglugerð um búfjármörk, markaskrár og takmörkun á sammerkingum búfjár.|website=island.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Kvikfjárrækt]]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt]]</text>
      <sha1>58dcrekld2cx8cz0qcavpqbrkwsp6w5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968376</id>
      <parentid>1968370</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1638" sha1="7g3y9ljxnzrml2z0jlkb98xx2vmfbzi" xml:space="preserve">[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Dæmi um eyrnamark; tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
'''Eyrnamark''' er tegund [[búfjármark]]s sem klippt er í [[eyra]] [[Búfé|búfjár]].

Á íslandi hefur eyrnamerking sauðfjár tíðkast frá landnámi, en hefðin var einnig algeng á Norðurlöndum. Nú til dags er sauðfé enn markað í [[Færeyjar|Færeyjum]], [[Noregur|Noregi]], [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] og [[Grænland]]i,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?|dags=18.4.2007|höfundur=Árni Björnsson}}&lt;/ref&gt; en hefur lagst af á mörgum stöðum. Þess í stað eru [[brennimerking]]ar, [[plötumerkingar]] og [[örmerki]]ngar algengar. Nöfn eyrnamarka á Hjaltlandi virðast hafa borist þangað frá Norðurlöndunum og líkjast íslensku nöfnunum. Þar kallast til dæmis gagnbitað ''gangbit'' og fjöður ''fidder''.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;  

== Ísland ==
{{aðalgrein|Sauðfjárrækt á Íslandi}}
Á íslandi er skylt að eyrnamarka allt búfé með plötumerkingu, en rík hefð er fyrir eyrnamerkingum sauðfjár. Öll lömb skulu vera mörkuð fyrir 12. viku sumars (í byrjun júlí).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://island.is/reglugerdir/nr/0200-1998|title=200/1998 – Reglugerð um búfjármörk, markaskrár og takmörkun á sammerkingum búfjár.|website=island.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Kvikfjárrækt]]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt]]</text>
      <sha1>7g3y9ljxnzrml2z0jlkb98xx2vmfbzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968384</id>
      <parentid>1968376</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2621" sha1="csv8gpm342a80949d9733a8porqri8u" xml:space="preserve">[[Mynd:Earmarking_pliers.JPG|thumb|Sérstakar klippur til að eyrnamerkja sauðfé.]]
'''Eyrnamark''' er tegund [[búfjármark]]s sem klippt er í [[eyra]] [[Búfé|búfjár]]. Eyrnamörk eru aðallega notuð til að merkja [[sauðfé]], [[nautgripur|nautgripi]], [[svín]], [[geit]]ur, [[úlfaldi|úlfalda]] og [[hjartardýr]]. Eyrnarmarkið getur merkt eiganda, fæðingarár, eða kyn. 

Eyrnamörk tíðkast víða um heim, og sum staðar eru þau skráð miðlægt. Misjafnt er eftir löndum hvort eyrnamörk teljist gild sönnun fyrir eignarhaldi. Sum staðar er kveðið á um eyrnamerkingu fyrir ákveðinn aldur dýrsins í lögum eða reglugerðum. Minnst er á eyrnamörk í [[Kóraninn|Kóraninum]].&lt;ref&gt;Rashad Khalifa translation of [http://www.submission.org/suras/sura4.htm Al-Nisaa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311185643/http://www.submission.org/suras/sura4.htm |date=2011-03-11 }}.&lt;/ref&gt;

Frá síðari hluta 20. aldar hafa [[plötumerking]]ar í eyru smám saman orðið algengari. Platan er úr plasti og auðkennir dýrið með tilteknum lit og númeri. Nýsjálenskir bændur tóku fyrstir að nota slíkar merkingar upp úr 1950.

Á íslandi hefur eyrnamerking sauðfjár tíðkast frá landnámi, en hefðin var einnig algeng á Norðurlöndum. Nú til dags er sauðfé enn markað í [[Færeyjar|Færeyjum]], [[Noregur|Noregi]], [[Bretlandseyjar|Bretlandseyjum]] og [[Grænland]]i,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?|dags=18.4.2007|höfundur=Árni Björnsson}}&lt;/ref&gt; en hefur lagst af á mörgum stöðum. Þess í stað eru [[brennimerking]]ar, [[plötumerkingar]] og [[örmerki]]ngar algengar. Nöfn eyrnamarka á Hjaltlandi virðast hafa borist þangað frá Norðurlöndunum og líkjast íslensku nöfnunum. Þar kallast til dæmis gagnbitað ''gangbit'' og fjöður ''fidder''.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;  

== Ísland ==
{{aðalgrein|Sauðfjárrækt á Íslandi}}
Á íslandi er skylt að eyrnamarka allt búfé með plötumerkingu, en rík hefð er fyrir eyrnamerkingum sauðfjár. Öll lömb skulu vera mörkuð fyrir 12. viku sumars (í byrjun júlí).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://island.is/reglugerdir/nr/0200-1998|title=200/1998 – Reglugerð um búfjármörk, markaskrár og takmörkun á sammerkingum búfjár.|website=island.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Kvikfjárrækt]]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt]]</text>
      <sha1>csv8gpm342a80949d9733a8porqri8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sumarólympíuleikarnir 2012</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68650</id>
    <revision>
      <id>1968435</id>
      <parentid>1910501</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T20:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 28 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43655" sha1="8tmg0nj494tfultwl28tr10879gugma" xml:space="preserve">{{Upplýsingatafla ÓL|
lógó=2012 Summer Olympics text logo.svg|
nr=30|
bær=[[London]], [[Bretland]]i |
þjóðir=204+2|
þátttakendur=10.518|
karlar=5.863|
konur=4.655|
keppnir=302 |
íþróttagreinar=33|
hefjast=[[27. júlí]] [[2012]]|
ljúka=[[12. ágúst]] [[2012]]|
hafniraf=[[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabetu 2.]] drottningu||
fánaberi=[[Ásdís Hjálmsdóttir]]
}}
[[Mynd:15-11-05 101 Monument.jpg|thumb|250px|Auglýsing fyrir leikana við [[Monument]] í [[London]].]]
'''Sumarólympíuleikarnir 2012''' voru haldnir í [[London]] í [[England]]i dagana [[27. júlí]] til [[12. ágúst]] [[2012]]. Þetta voru þrítugustu [[Ólympíuleikarnir|sumarólympíuleikarnir]] sem haldnir hafa verið. London var kosin til að halda leikana þann [[6. júlí]] [[2005]] og verður þar með fyrsta borgin til að halda þá þrisvar sinnum. Áður voru leikarnir haldnir þar árin [[Sumarólympíuleikarnir 1908|1908]] og [[Sumarólympíuleikarnir 1948|1948]]. Leikarnir áttu sér stað aðallega í [[Stratford (London)|Stratford]], svæði í [[Austur-London]] sem er nú í [[endurbygging]]u. Einkennislag leikanna var lagið ''Survival'', samið og flutt af ensku hljómsveitinni [[Muse]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-18607319 Muse unveil official Olympic song]. [[BBC]]. Sótt 12. júlí 2012&lt;/ref&gt; Leikarnir voru opnaðir opinberlega [[27. júlí]] [[2012]] með [[Setningarathöfn sumarólympíuleikanna 2012|setningarathöfn]] á [[Ólympíuleikvangurinn (London)|Ólympíuleikvanginum]].

== Kosning borgarinnar ==
Eftirfarandi borgir buðust til þess að halda leikana. Kosningin fór fram í [[Singapúr]] þann 6. júlí 2005. Hún fór þannig fram að sú borg sem fékk fæst atkvæði eftir hverja umferð féll úr leik, þangað til aðeins ein borg var eftir. Taflan hér fyrir neðan sýnir atkvæðafjölda borganna eftir hverja umferð kosninganna:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;7&quot; | Sumarólympíuleikarnir 2012
|-
! Borg
! Land
| bgcolor=&quot;silver&quot; |'''1. umferð'''
| bgcolor=&quot;silver&quot; |'''2. umferð'''
| bgcolor=&quot;silver&quot; |'''3. umferð'''
| bgcolor=&quot;silver&quot; |'''4. umferð'''
|-
||[[London]]||{{GBR}}
||'''22'''||27||'''39'''||'''54'''
|-
||[[París]]||{{FRA}}
||21||25||33||50
|-
||[[Madrid]]||{{ESP}}
||20||'''32'''||31||align=&quot;center&quot;|—
|-
||[[New York-borg|New York]]||{{USA}}
||19||16||align=&quot;center&quot;|—||align=&quot;center&quot;|—
|-
||[[Moskva]]||{{RUS}}
||15||align=&quot;center&quot;|—||align=&quot;center&quot;|—||align=&quot;center&quot;|—
|}

== Staðir ==
[[Mynd:London_olympic_stadium_construction_-_May_2009.jpg|thumb|right|Ólympíuleikvangurinn í maí 2009.]]
Sumarólympíuleikarnir áttu sér stað víðs vegar um London. Að hluta voru notuð mannvirki sem voru til og að hluta ný og tímabundin mannvirki. Yfirlýst markmið er að skilja ekki eftir [[hvítur fíll|hvíta fíla]] (stór mannvirki sem enginn nýtir eftir leikana). [[Ólympíuleikvangurinn (London)|Ólympíuleikvangurinn]] og ólympíuþorpið eru í [[Stratford (London)|Stratford]] í [[Austur-London]] þar sem [[eignarnám]] eldri bygginga sem voru rifnar niður, þetta vakti nokkurra deilu við fyrri eigendur og íbúa. Ólympíuleikvangurinn var hannaður þannig að hann rúmi 80.000 gesti fyrir opnunar- og lokahátíðir ólympíuleikanna en var breytt eftir leikana í 25.000 sæta íþróttaleikvang.

Í ákveðnum greinum ([[siglingar|siglingum]], [[kajak- og kanóróður|kajak- og kanóróðri]], [[kappróður|kappróðrum]] og [[fjallahjól]]abruni) var keppt utan London. Leikir í undanriðlum í [[knattspyrna|knattspyrnu]] voru leiknir á frægum knattspyrnuvöllum í [[Glasgow]], [[Manchester]], [[Cardiff]] og [[Newcastle]].

=== Ólympíusvæðið ===
[[Mynd:London Velopark, 14 June 2011.jpg|thumb|right|[[London Velopark]] í júní 2011]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
!rowspan=&quot;2&quot;|Leikvangur
!colspan=&quot;2&quot; class=&quot;unsortable&quot;|Íþróttir
!rowspan=&quot;2&quot;|Sæti
!rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Tilv.December
|-
! Ólympíuleikarnir
! [[Ólympíuleikar fatlaðra 2012|Ólympíuleikar fatlaðra]]
|-
|| [[London Aquatics Centre|Aquatics Centre]] || [[dýfingar]], [[nútímafimmtarþraut]] (sund), [[sund (hreyfing)|sund]], [[listsund]] || [[sund (hreyfing)|sund]] || align=&quot;right&quot;|17.500
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205252/http://www.london2012.com/games/venues/aquatics-centre.php London2012.com profile of the Aquatics Centre.] sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kent&gt;[https://web.archive.org/web/20110704181221/http://212.53.90.250/london2012/pdfs/when_where.pdf London 2012 daily competition schedule], Kent Sport Leisure and Olympics Service, sótt 11. janúar 2011&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Basketball Arena (Ólympíuleikarnir 2012)|Basketball Arena]] || [[körfuknattleikur]], [[handbolti]] (lokaumferð) || hjólastólaruðningur, hjólastólakörfubolti || align=&quot;right&quot;|12.000 (ÓL)&lt;br /&gt;10.000 (ÓLF)
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205133/http://www.london2012.com/games/venues/basketball-arena.php London2012.com profile of the Basketball Arena.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[London Velopark|BMX-braut]] || [[hjólreiðar]] (BMX) || — || align=&quot;right&quot;|6.000 (tímabundið)
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110424050046/http://www.london2012.com/games/venues/bmx-circuit.php London2012.com profile of the BMX circuit.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Eton Manor]] || — || hjólastólatennis || align=&quot;right&quot;|10.500
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205614/http://www.london2012.com/games/venues/eton-manor.php London2012.com profile of Eton Manor.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Copper Box]] || [[skylmingar]], handbolti, nútímafimmtarþraut (skylmingar) || [[markbolti]] || align=&quot;right&quot;|7.000
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111127000139/http://www.london2012.com/games/venues/handball-arena.php London2012.com profile of the Handball Arena.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[London Velopark|London Velodrome]] || hjólreiðar (brautarkeppni) || hjólreiðar (brautarkeppni) || align=&quot;right&quot;|6.000
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424210322/http://www.london2012.com/games/venues/velodrome.php London2012.com profile of the London Velodrome.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Riverbank Arena]] || [[hokkí]] || [[knattspyrna]] (sjö í liði), knattspyrna (fimm í liði) || align=&quot;right&quot;|16.000
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111109011758/http://www.london2012.com/games/venues/hockey-centre.php London2012.com profile of the Hockey Centre.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Ólympíuleikvangurinn (London)|Ólympíuleikvangurinn]] || [[frjálsar íþróttir]], hátíðir (opnunarhátíð/lokahátíð) || frjálsar íþróttir, hátíðir (opnunarhátíð/lokahátíð) || align=&quot;right&quot;|80.000
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205145/http://www.london2012.com/games/venues/olympic-stadium.php London2012.com profile of Olympic Stadium.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Water Polo Arena]] || [[sundknattleikur]] || — || align=&quot;right&quot;|5.000
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.today/20121209075716/www.london2012.com/games/venues/water-polo-arena.php London2012.com profile of the Water Polo Arena.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|}

Á Ólympíusvæðinu eru líka:
* [[Ólympíuþorpið (London)|Ólympíuþorpið]], með aðstöðu fyrir íþróttafólkið og aðstoðarfólk (um 17.320 rúm alls).
* Fjölmiðlamiðstöð leikanna.

=== Árbakkasvæðið ===
[[Mynd:Basket Ball at the O2 Arena.jpg|thumb|right|[[The O2 Arena]] mun hýsa keppnir í [[fimleikar|fimleikum]] og [[körfubolti|körfubolta]].]]
Árbakkasvæðið eru fjórir íþróttavellir á [[Thames Gateway]]-svæðinu beggja vegna árinnar [[Thames]]:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
!rowspan=&quot;2&quot;|Leikvangur
!colspan=&quot;2&quot; class=&quot;unsortable&quot;|Íþróttir
!rowspan=&quot;2&quot;|Sæti
!rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Tilv.
|-
! Ólympíuleikarnir
! [[Ólympíuleikar fatlaðra 2012|Ólympíuleikar fatlaðra]]
|-
|| [[ExCeL]] || [[hnefaleikar]], [[skylmingar]], [[júdó]], [[borðtennis]], [[tækvondó]], [[lyftingar]], [[fjölbragðaglíma]] || [[boccia]], [[júdó]], [[kraftlyftingar]], [[borðtennis]], [[blak]] (sitjandi), hjólastólaskylmingar || align=&quot;right&quot;|frá 5.000 til 10.000
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120427120831/https://www.london2012.com/games/venues/excel.php London2012.com profile of ExCeL.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Greenwich Park]] || [[hestamennska]], nútímafimmtarþraut (hestamennska, hlaup, skotfimi) || hestamennska || align=&quot;right&quot;|23.000 (ÓL)&lt;br /&gt;6.000 (ÓLF)
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120427125307/https://www.london2012.com/games/venues/greenwich-park.php London2012.com profile of Greenwich Park.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[The O2 Arena]] || körfubolti (úrslitaleikir), [[fimleikar]] (áhaldafimleikar, trampólín) || hjólastólakörfubolti || align=&quot;right&quot;|20.000 (ÓL)&lt;br /&gt;18.000 (ÓLF)
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205115/http://www.london2012.com/games/venues/north-greenwich-arena.php London2012.com profile of the North Greenwich Arena.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Royal Artillery Barracks]] || [[skotfimi]]  || [[bogfimi]], [[skotfimi]] || align=&quot;right&quot;|7.500 (ÓL)&lt;br /&gt;5.000 (ÓLF)
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205035/http://www.london2012.com/games/venues/the-royal-artillery-barracks.php London2012.com profile of the Royal Artillery Barracks.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|}

=== Miðsvæðið ===
[[Mynd:Centre Court roof.jpg|thumb|right|[[All England Lawn Tennis and Croquet Club|Wimbledon]] mun hýsa keppnina í tennis]]
Miðsvæðið telur alla aðra íþróttaaðstöðu á [[Stór-Lundúnasvæðið|Stór-Lundúnasvæðinu]]. Þessir staðir eru dreifðir víða um [[Mið-London]] og [[Vestur-London]]:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
!rowspan=&quot;2&quot;|Leikvangur
!colspan=&quot;2&quot; class=&quot;unsortable&quot;|Íþróttir
!rowspan=&quot;2&quot;|Sæti
!rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Tilv.
|-
! Ólympíuleikarnir
! [[Ólympíuleikar fatlaðra 2012|Ólympíuleikar fatlaðra]]
|-
|| [[All England Lawn Tennis and Croquet Club]] || [[tennis]] || — || align=&quot;right&quot;|30.000
| align=center|&lt;ref&gt;[https://archive.today/20121210052555/www.london2012.com/games/venues/wimbledon.php London2012.com profile of Wimbledon (All England Lawn Tennis and Croquet Club.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Earls Court Exhibition Centre]] || [[blak]] (innanhúss) || — || align=&quot;right&quot;|15.000
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120427125311/https://www.london2012.com/games/venues/earls-court.php London2012.com profile of Earls Court.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Horse Guards Parade]] || [[blak]] (strandblak) || — || align=&quot;right&quot;|15.000.
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205435/http://www.london2012.com/games/venues/horse-guards-parade.php London2012.com profile of the Horse Guards Parade.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Hyde Park, London|Hyde Park]] || [[sund (hreyfing)|sund]] (maraþon), [[þríþraut]] || — || align=&quot;right&quot;|3.000.
| align=center|&lt;ref name=&quot;london2012.com&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205344/http://www.london2012.com/games/venues/hyde-park.php London2012.com profile of Hyde Park.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Lord's Cricket Ground]] || [[bogfimi]] || — || align=&quot;right&quot;|6.500 (tímabundið)
| align=center|&lt;ref name=&quot;london2012.com&quot;/&gt;
|-
|| Maraþonbrautin || [[frjálsar íþróttir]] (maraþon) || — || align=&quot;right&quot;| Ótilgreint
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120404151151/http://www.london2012.com/press/media-releases/bid-phase/london-landmarks-to-star-in-olympic-marathon-spectacular.php &quot;London Landmarks To Star in Olympic Marathon Spectacular&quot;] 17 November 2004 London2012.com sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Regent's Park]] || hjólreiðar (götuhjólreiðar) || – || align=&quot;right&quot;| Ótilgreint
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110907052443/http://www.london2012.com/games/olympic-sports/cycling-road.php London2012.com profile of road cycling featuring Regent's Park.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Wembley Arena]] || [[badminton]], fimleikar (hópfimleikar) || — || align=&quot;right&quot;|6.000
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205550/http://www.london2012.com/games/venues/wembley-arena.php London2012.com profile of Wembley Arena.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Wembley Stadium]] || [[knattspyrna]] (úrslitaleikir) || — || align=&quot;right&quot;|90.000
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100914110733/http://www.london2012.com/games/venues/wembley-stadium.php London2012.com profile of Wembley Stadium.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|}

=== Utan London ===
Fjórir leikvangar verða utan við Stór-Lundúnasvæðið:
[[Mynd:Uk dor portharbour.JPG|thumb|right|[[Weymouth and Portland National Sailing Academy]] mun hýsa keppni í [[siglingar|siglingum]].]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
!rowspan=&quot;2&quot;|Leikvangur
!rowspan=&quot;2&quot;|Staðsetning
!colspan=&quot;2&quot; class=&quot;unsortable&quot;|Íþróttir
!rowspan=&quot;2&quot;|Sæti
!rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Tilv.
|-
! Ólympíuleikarnir
! [[Ólympíuleikar fatlaðra 2012|Ólympíuleikar fatlaðra]]
|-
|| [[Brands Hatch]] || [[Swanley]], [[Kent]] || — || [[götuhjólreiðar]] ||
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110524234816/http://www.london2012.com/news/2011/05/london-2012-announces-brands-hatch-as-paralympic-road-cy.php London 2012 announces Brands Hatch as Paralympic Road Cycling venue.] Sótt 20. maí 2011&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Dorney Lake]] || [[Dorney]], [[Buckinghamshire]] || [[kanóróður]] (sprettur), [[kappróður]] || [[kappróður]] || align=&quot;right&quot;|30.000 hámark (ÓL)&lt;br /&gt;6.000 (ÓLF)
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424204820/http://www.london2012.com/games/venues/eton-dorney.php London2012.com profile of Dorney Lake (Eton Dorney).] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Hadleigh Farm]] || [[Hadleigh, Essex|Hadleigh]], [[Essex]] || hjólreiðar (fjallahjólreiðar) || — || align=&quot;right&quot;|20.000 (þ.á.m. 3.000 í sæti)
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110202201649/https://www.london2012.com/games/venues/hadleigh-farm-essex.php London2012.com profile of Hadleigh Farm, Essex.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Lee Valley White Water Centre]] || [[Waltham Cross]], [[Hertfordshire]] || kanóróður (svig) || — || align=&quot;right&quot;|12.000 hámark
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205558/http://www.london2012.com/games/venues/lee-valley-white-water-centre.php London2012.com profile of Lee Valley White Water Centre.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Weymouth and Portland National Sailing Academy]] || [[Isle of Portland]], [[Dorset]]  || [[siglingar]] || [[siglingar]] || align=&quot;right&quot;|4.600 (ÓL) &lt;br /&gt;17.400 (ÓLF)
| align=center|&lt;ref name=kent/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205314/http://www.london2012.com/games/venues/weymouth-and-portland.php London2012.com profile of Weymouth and Portland.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dorsetforyou.com/399927 Dorset for you – Olympic Sailing Ticket Holders.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811153210/http://www.dorsetforyou.com/399927 |date=2011-08-11 }} Sótt 21. mars 2012.]&lt;/ref&gt;
|}

=== Knattspyrnuvellir ===
[[Mynd:Millennium Stadium Reflected.jpg|thumb|right|[[Millennium Stadium]] í [[Cardiff]]]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
!Leikvangur
!Staðsetning
!Sæti
!class=&quot;unsortable&quot;| Tilv.
|-
|| [[Ricoh Arena|City of Coventry Stadium]] || [[Coventry]], [[England]]i || align=&quot;right&quot;|32.500
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100819043730/http://www.london2012.com/games/venues/city-of-coventry-stadium.php London2012.com profile of City of Coventry Stadium.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Hampden Park]] || [[Glasgow]], [[Skotland]]i || align=&quot;right&quot;|52.000
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110810164613/http://www.london2012.com/games/venues/hampden-park.php London2012.com profile of Hamden Park.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Millennium Stadium]] || [[Cardiff]], [[Wales]] || align=&quot;right&quot;|74.600
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110101203400/http://www.london2012.com/games/venues/millennium-stadium.php London2012.com profile of Millennium Stadium.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Old Trafford]]  || [[Manchester]], Englandi || align=&quot;right&quot;|76.000
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205048/http://www.london2012.com/games/venues/old-trafford.php London2012.com profile of Old Trafford.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|-
|| [[St James' Park]] || [[Newcastle upon Tyne]], Englandi || align=&quot;right&quot;|52.409
| align=center|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120424205103/http://www.london2012.com/games/venues/st-james-park.php London2012.com profile of St. James' Park.] Sótt 30. desember 2010.&lt;/ref&gt;
|}

== Leikarnir ==
=== Keppnisgreinar ===
==== Handknattleikskeppni ÓL 2012 ====
[[Íslenska karlalandsliðið í handknattleik|Íslendingar]] tryggðu sér keppnisrétt í handknattleikskeppni ÓL þriðja skiptið í röð með því að fara í gegnum umspilsleiki í apríl sama ár. Tólf lið kepptu í tveimur sex liða riðlum þar sem fjögur efstu lið úr hvorum komust í fjórðungsúrslit. Íslenska liðið sigraði tvo fyrstu leiki sína, gegn Argentínu og Túnis, eins og búist hafði verið við. Því næst tóku við tveir hnífjafnir sigrar í hörkuleikjum gegn Svíum og Frökkum áður en riðlinum lauk með auðveldum sigri gegn liði heimamanna. Ísland hreppti efsta sætið í riðlinum og mætti Ungverjum í fjórðungsúrsltunum. Þar varð liðið fyrir sárum vonbrigðum þegar Ungverjarnir unnu 34:33 í framlengdum leik. Íslenska liðinu var í kjölfarið úthlutað fimmta sætinu í keppninni.

Mótherjar Íslendinga í undanúrslitum hefðu orðið Svíar sem komu nokkuð á óvart og slógu Dani úr leik. Sænska liðið komst alla leið í úrslitaleikinn en tapaði þar 22:21 fyrir Frökkum í miklum varnarleik.

=== Þátttakendur ===

=== Þátttaka Íslendinga á leikunum ===
Auk handboltalandsliðsins sendu Íslendingar þrettán íþróttamenn til keppni á leikunum.

Þrír keppendur tóku þátt í [[frjálsar íþróttir|frjálsum íþróttum]], þar sem [[Ásdís Hjálmsdóttir]] náði 11. sæti í [[spjótkast]]i. Íslendingar áttu sitthvorn keppandann í [[júdó]], [[badminton]] og [[skotfimi]]. Sjö [[sund (hreyfing)|sundmenn]] voru skráðir til leiks en ekkert þeirra komst upp úr fyrstu umferð.

====Þátttakendur eftir löndum====
[[Mynd:2012 Summer olympics team numbers.gif|thumb|240px|Kort sem sýnir fjölda þátttakenda frá hverju landi]]
Yfir 10.000 keppendur frá 204 löndum tóku þátt í leikunum.

{| style=&quot;font-size:90%;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;33%&quot; |
* {{AFG}} [[Afganistan]] (6)
* {{ALB}} [[Albanía]] (11)
* {{DZA}} [[Alsír]] (39)
* {{AND}} [[Andorra]] (6)
* {{AGO}} [[Angóla]] (34)
* {{ANT}} [[Antígva og Barbúda]] (4)
* {{ARG}} [[Argentína]] (137)
* {{ARM}} [[Armenía]] (25)
* {{ABW}} [[Arúba]] (4)
* {{AUS}} [[Ástralía]] (410)
* {{AUT}} [[Austurríki]] (70)
* {{AZE}} [[Aserbaísjan]] (53)
* {{BHS}} [[Bahamaeyjar]] (23)
* {{USA}} [[Bandaríki Norður-Ameríku]] (530)
* {{ASM}} [[Bandaríska Samóa]] (5)
* {{VIR}} [[Bandarísku Jómfrúreyjar]] (7)
* {{BGD}} [[Bangladess]] (5)
* {{BRB}} [[Barbados]] (6)
* {{BRN}} [[Barein]] (14)
* {{BEL}} [[Belgía]] (115)
* {{BLZ}} [[Belís]] (3)
* {{BEN}} [[Benín]] (5)
* {{BMU}} [[Bermúda]] (8)
* {{BIH}} [[Bosnía og Hersegóvína]] (6)
* {{BWA}} [[Botsvana]] (4)
* {{BOL}} [[Bólivía]] (5)
* {{BRA}} [[Brasilía]] (259)
* {{VGB}} [[Bresku Jómfrúreyjar]] (2)
* {{GBR}} [[Bretland]] (542) '''(gestgjafi)'''
* {{BRN}} [[Brúnei]] (3)
* {{BGR}} [[Búlgaría]] (63)
* {{BFA}} [[Búrkína Fasó]] (5)
* {{BDI}} [[Búrúndí]] (5)
* {{BTN}} [[Bútan]] (2)
* {{CYM}} [[Cayman-eyjar]] (5)
* {{CHL}} [[Chile]] (35)
* {{COK}} [[Cookseyjar]] (8)
* {{DNK}} [[Danmörk]] (113)
* {{DJI}} [[Djíbútí]] (6)
* {{DMA}} [[Dóminíka]] (2)
* {{DOM}} [[Dóminíska lýðveldið]] (35)
* {{ECU}} [[Ekvador]] (36)
* {{EGY}} [[Egyptaland]] (113)
* {{EST}} [[Eistland]] (33)
* {{SLV}} [[El Salvador]] (10)
* {{ERI}} [[Erítrea]] (12)
* {{ETH}} [[Eþíópía]] (35)
* {{PHL}} [[Filippseyjar]] (11)
* {{FIN}} [[Finnland]] (56)
* {{FJI}} [[Fídjieyjar]] (9)
* {{CIV}} [[Fílabeinsströndin]] (10)
* {{FRA}} [[Frakkland]] (333)
* {{GAB}} [[Gabon]] (24)
* {{GMB}} [[Gambía]] (2)
* {{GHA}} [[Gana]] (9)
* {{GEO}} [[Georgía]] (35)
* {{GIN}} [[Gínea]] (4)
* {{GNB}} [[Gínea-Bissá]] (4)
* {{GRD}} [[Grenada]] (10)
* {{GRC}} [[Grikkland]] (105)
* {{CPV}} [[Grænhöfðaeyjar]] (3)
* {{GUM}} [[Gvam]] (8)
* {{GMA}} [[Gvatemala]] (19)
* {{GUY}} [[Gvæjana]] (6)
* {{HTI}} [[Haítí]] (5)
* {{NLD}} [[Holland]] (178)
* {{HND}} [[Hondúras]] (27)
|
* {{HKG}} [[Hong Kong]] (42)
* {{BLR}} [[Hvíta-Rússland]] (166)
* {{IOP}} Óháðir íþróttamenn (3)
* {{IND}} [[Indland]] (81)
* {{IDN}} [[Indónesía]] (21)
* {{IRN}} [[Íran]] (54)
* {{IRQ}} [[Írak]] (8)
* {{IRL}} [[Írska lýðveldið]] (65)
* {{ISL}} [[Ísland]] (27)
* {{ISR}} [[Ísrael]] (38)
* {{ITA}} [[Ítalía]] (284)
* {{JAM}} [[Jamaíka]] (50)
* {{JPN}} [[Japan]] (293)
* {{YEM}} [[Jemen]] (4)
* {{JOR}} [[Jórdanía]] (9)
* {{KHM}} [[Kambódía]] (6)
* {{CMR}} [[Kamerún]] (33)
* {{CAN}} [[Kanada]] (277)
* {{KAZ}} [[Kasakstan]] (114)
* {{QAT}} [[Katar]] (12)
* {{KEN}} [[Kenýa]] (47)
* {{KGZ}} [[Kirgisistan]] (14)
* {{CHN}} [[Alþýðulýðveldið Kína]] (386)
* {{CGO}} [[Vestur-Kongó]] (7)
* {{COD}} [[Austur-Kongó]] (4)
* {{CRI}} [[Kosta Ríka]] (11)
* {{COL}} [[Kólumbía]] (105)
* {{COM}} [[Kómoreyjar]] (3)
* {{PRK}} [[Norður-Kórea]] (51)
* {{KOR}} [[Suður-Kórea]] (245)
* {{KIR}} [[Kíribatí]] (3)
* {{HRV}} [[Króatía]] (108)
* {{CUB}} [[Kúba]] (110)
* {{KWT}} [[Kúveit]] (11)
* {{CYP}} [[Kýpur]] (13)
* {{LAO}} [[Laos]] (3)
* {{LSO}} [[Lesótó]] (4)
* {{LVA}} [[Lettland]] (46)
* {{LIE}} [[Liechtenstein]] (3)
* {{LTU}} [[Litáen]] (62)
* {{LIB}} [[Líbanon]] (10)
* {{LBR}} [[Líbería]] (4)
* {{LIB}} [[Líbýa]] (5)
* {{LUX}} [[Lúxemborg]] (10)
* {{MKD}} [[Lýðveldið Makedónía]] (4)
* {{MDG}} [[Madagaskar]] (7)
* {{MYS}} [[Malasía]] (30)
* {{MWI}} [[Malaví]] (3)
* {{MDV}} [[Maldíveyjar]] (5)
* {{MLI}} [[Malí]] (6)
* {{MLT}} [[Malta]] (5)
* {{MAR}} [[Marokkó]] (67)
* {{MHL}} [[Marshalleyjar]] (4)
* {{MRT}} [[Máritanía]] (2)
* {{MUS}} [[Máritíus]] (11)
* {{MEX}} [[Mexíkó]] (102)
* {{CAF}} [[Mið-Afríkulýðveldið]] (5)
* {{GLP}} [[Miðbaugs-Gínea]] (2)
* {{FSM}} [[Míkrónesía (ríki)|Míkrónesía]] (6)
* {{MYA}} [[Mjanmar]] (6)
* {{MDA}} [[Moldóva]] (21)
* {{MNG}} [[Mongólía]] (29)
* {{MCO}} [[Mónakó]] (6)
* {{MOZ}} [[Mósambík]] (6)
* {{NAM}} [[Namibía]] (9)
* {{NRU}} [[Nárú]] (2)
* {{NPL}} [[Nepal]] (5)
* {{NIC}} [[Níkaragva]] (6)
* {{NER}} [[Níger (land)|Níger]] (6)
|
* {{NGR}} [[Nígería]] (55)
* {{NOR}} [[Noregur]] (64)
* {{NZL}} [[Nýja Sjáland]] (184)
* {{OMN}} [[Óman]] (4)
* {{PAK}} [[Pakistan]] (21)
* {{PLW}} [[Palá]] (5)
* {{PSE}} [[Heimastjórnarsvæði Palestínumanna|Palestína]] (5)
* {{PAN}} [[Panama]] (7)
* {{PNG}} [[Papúa-Nýja Gínea]] (8)
* {{PRY}} [[Paragvæ]] (8)
* {{PER}} [[Perú]] (16)
* {{POL}} [[Pólland]] (217)
* {{PRT}} [[Portúgal]] (75)
* {{PRI}} [[Púertó Ríkó]] (24)
* {{RWA}} [[Rúanda]] (6)
* {{ROU}} [[Rúmenía]] (103)
* {{RUS}} [[Rússland]] (436)
* {{SLB}} [[Salómonseyjar]] (4)
* {{ZMB}} [[Sambía]] (8)
* {{ARE}} [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] (26)
* {{WSM}} [[Samóa]] (8)
* {{SMR}} [[San Marínó]] (4)
* {{SKN}} [[Sankti Kitts og Nevis]] (7)
* {{LCA}} [[Sankti Lúsía]] (4)
* {{VCT}} [[Sankti Vinsent og Grenadíneyjar]] (3)
* {{STP}} [[Saó Tóme og Prinsípe]] (2)
* {{KSA}} [[Sádí-Arabía]] (19)
* {{SEN}} [[Senegal]] (31)
* {{SRB}} [[Serbía]] (115)
* {{SYC}} [[Seychelles-eyjar]] (6)
* {{ZWE}} [[Simbabve]] (7)
* {{SIN}} [[Singapúr]] (23)
* {{SLE}} [[Síerra Leóne]] (2)
* {{SVK}} [[Slóvakía]] (46)
* {{SVN}} [[Slóvenía]] (65)
* {{SOM}} [[Sómalía]] (2)
* {{ZAF}} [[Suður-Afríka]] (125)
* {{ESP}} [[Spánn]] (283)
* {{SRI}} [[Srí Lanka]] (7)
* {{SDN}} [[Súdan]] (5)
* {{SUR}} [[Súrinam]] (5)
* {{MNE}} [[Svartfjallaland]] (33)
* {{SWZ}} [[Svasíland]] (3)
* {{CHE}} [[Sviss]] (102)
* {{SWE}} [[Svíþjóð]] (135)
* {{SYR}} [[Sýrland]] (10)
* {{TJK}} [[Tadsjikistan]] (16)
* {{THA}} [[Taíland]] (37)
* {{TPE}} [[Taívan|Kínverska Taípei]] (44)
* {{TZA}} [[Tansanía]] (6)
* {{CZE}} [[Tékkland]] (133)
* {{TLS}} [[Austur-Tímor]] (2)
* {{TON}} [[Tonga]] (3)
* {{TGO}} [[Tógó]] (6)
* {{TTO}} [[Trínidad og Tóbagó]] (31)
* {{TCD}} [[Tsjad]] (3)
* {{TUN}} [[Túnis]] (83)
* {{TUR}} [[Tyrkland]] (114)
* {{TKM}} [[Túrkmenistan]] (10)
* {{TUV}} [[Túvalú]] (3)
* {{HUN}} [[Ungverjaland]] (158)
* {{UGA}} [[Úganda]] (16)
* {{UKR}} [[Úkraína]] (238)
* {{URY}} [[Úrúgvæ]] (29)
* {{UZB}} [[Úsbekistan]] (54)
* {{VUT}} [[Vanúatú]] (5)
* {{VEN}} [[Venesúela]] (70)
* {{VIE}} [[Víetnam]] (18)
* {{GER}} [[Þýskaland]] (392)
|}

== Dagskrá ==
&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; font-size:90%;position:relative;&quot;
|-
|style=&quot;width:2.5em; background:#00cc33; text-align:center&quot;|''OH||Opnunarhátíð
|style=&quot;width:2.5em; background:#3399ff; text-align:center&quot;|●||Keppnir
|style=&quot;width:2.5em; background:#ffcc00; text-align:center&quot;|''1||Úrslitakeppnir
|style=&quot;width:2.5em; background:#ee3333; text-align:center&quot;|''LH||Lokahátíð
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;&quot;
|-
!Júlí / Ágúst
!style=&quot;width:2.5em&quot;|25&lt;br /&gt;Mið
!style=&quot;width:2.5em&quot;|26&lt;br /&gt;Fim
!style=&quot;width:2.5em&quot;|27&lt;br /&gt;Fös
!style=&quot;width:2.5em&quot;|28&lt;br /&gt;Lau
!style=&quot;width:2.5em&quot;|29&lt;br /&gt;Sun
!style=&quot;width:2.5em&quot;|30&lt;br /&gt;Mán
!style=&quot;width:2.5em&quot;|31&lt;br /&gt;Þri
!style=&quot;width:2.5em&quot;|1&lt;br /&gt;Mið
!style=&quot;width:2.5em&quot;|2&lt;br /&gt;Fim
!style=&quot;width:2.5em&quot;|3&lt;br /&gt;Fös
!style=&quot;width:2.5em&quot;|4&lt;br /&gt;Lau
!style=&quot;width:2.5em&quot;|5&lt;br /&gt;Sun
!style=&quot;width:2.5em&quot;|6&lt;br /&gt;Mán
!style=&quot;width:2.5em&quot;|7&lt;br /&gt;Þri
!style=&quot;width:2.5em&quot;|8&lt;br /&gt;Mið
!style=&quot;width:2.5em&quot;|9&lt;br /&gt;Fim
!style=&quot;width:2.5em&quot;|10&lt;br /&gt;Fös
!style=&quot;width:2.5em&quot;|11&lt;br /&gt;Lau
!style=&quot;width:2.5em&quot;|12&lt;br /&gt;Sun
!Viðburðir
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Olympic Rings Icon.svg|20px|alt=|link=]] Hátíðir|| || ||bgcolor=&quot;#00cc33&quot; align=&quot;center&quot;|''OH|| || || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor=&quot;#ee3333&quot; align=&quot;center&quot;|''LH||
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Badminton_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Badminton]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''5
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Volleyball_(indoor)_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Blak]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 12 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
|''4
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Archery_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Bogfimi]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''4
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Table_tennis_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Borðtennis]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|4
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Diving_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Dýfingar]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 2 --&gt;|
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''8
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Gymnastics_(artistic)_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Fimleikar]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''3
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''3
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''4
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 12 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
|''18
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Athletics_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Frjálsar íþróttir]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|
&lt;!-- 29 --&gt;|
&lt;!-- 30 --&gt;|
&lt;!-- 31 --&gt;|
&lt;!-- 1 --&gt;|
&lt;!-- 2 --&gt;|
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''5
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''7
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''5
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''4
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''4
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''5
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''6
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''8
&lt;!-- 12 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
|''47
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Wrestling_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Glíma]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|
&lt;!-- 29 --&gt;|
&lt;!-- 30 --&gt;|
&lt;!-- 31 --&gt;|
&lt;!-- 1 --&gt;|
&lt;!-- 2 --&gt;|
&lt;!-- 3 --&gt;|
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''3
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''3
&lt;!-- 12 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
|''18
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Handball_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Handbolti]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 12 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
|''2
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Equestrian_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Hestamennska]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 1 --&gt;|
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''6
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Cycling_(road)_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Hjólreiðar]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 30 --&gt;|
&lt;!-- 31 --&gt;|
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''3
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 12 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
|''18
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Boxing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Hnefaleikar]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''3
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''5
&lt;!-- 12 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''5
|''13
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Mynd:Field_hockey_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Hokkí]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''2
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Judo_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Júdó]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''14
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;| [[Mynd:Canoeing_(flatwater)_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Kajak- og kanóróður]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''2
&lt;!-- 3 --&gt;|
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''4
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''4
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''4
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''16
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Rowing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Kappróður]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''3
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''3
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''4
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''4
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''14
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Football_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Knattspyrna]]
&lt;!-- 25 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 26 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 2 --&gt;|
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''2
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Weightlifting_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Ólympískar Lyftingar]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 2 --&gt;|
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''15
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Basketball_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Körfubolti]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 12 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
|''2
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Mynd:Synchronized_swimming_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Listsund]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|
&lt;!-- 29 --&gt;|
&lt;!-- 30 --&gt;|
&lt;!-- 31 --&gt;|
&lt;!-- 1 --&gt;|
&lt;!-- 2 --&gt;|
&lt;!-- 3 --&gt;|
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''2
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20px|alt=|link=]] [[Nútímafimmtarþraut]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|
&lt;!-- 29 --&gt;|
&lt;!-- 30 --&gt;|
&lt;!-- 31 --&gt;|
&lt;!-- 1 --&gt;|
&lt;!-- 2 --&gt;|
&lt;!-- 3 --&gt;|
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 12 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
|''2
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Sailing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Siglingar]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''10
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Shooting_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Skotfimi]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''1
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|''2
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|''15
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Fencing_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Skylmingar]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''2
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|'''10
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Swimming_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Sund (íþrótt)|Sund]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''4
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''4
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''4
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''4
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''4
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''4
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''4
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''4
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|'''34
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Water_polo_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Sundknattleikur]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 6 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
|'''2
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Taekwondo_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Taekwondo]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|
&lt;!-- 29 --&gt;|
&lt;!-- 30 --&gt;|
&lt;!-- 31 --&gt;|
&lt;!-- 1 --&gt;|
&lt;!-- 2 --&gt;|
&lt;!-- 3 --&gt;|
&lt;!-- 4 --&gt;|
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''2
&lt;!-- 9 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''2
&lt;!-- 10 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''2
&lt;!-- 11 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''2
&lt;!-- 12 --&gt;|
|'''8
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Tennis_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Tennis]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 29 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 30 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 31 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 1 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 2 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 3 --&gt;|bgcolor=#3399ff|●
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''2
&lt;!-- 5 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''3
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|'''5
|- align=&quot;center&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mynd:Triathlon_pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Þríþraut]]
&lt;!-- 25 --&gt;|
&lt;!-- 26 --&gt;|
&lt;!-- 27 --&gt;|
&lt;!-- 28 --&gt;|
&lt;!-- 29 --&gt;|
&lt;!-- 30 --&gt;|
&lt;!-- 31 --&gt;|
&lt;!-- 1 --&gt;|
&lt;!-- 2 --&gt;|
&lt;!-- 3 --&gt;|
&lt;!-- 4 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 5 --&gt;|
&lt;!-- 6 --&gt;|
&lt;!-- 7 --&gt;|bgcolor=#ffcc00|'''1
&lt;!-- 8 --&gt;|
&lt;!-- 9 --&gt;|
&lt;!-- 10 --&gt;|
&lt;!-- 11 --&gt;|
&lt;!-- 12 --&gt;|
|'''2
|-
!Heildarfjöldi !! !! !! !! 12 !! 14 !! 12 !! 15 !! 20 !! 18 !! 22 !! 25 !! 23 !! 18 !! 21 !! 17 !! 22 !! 16 !! 32 !! 15 !! 302
|-
!Uppsafnaður fjöldi!! !! !! !! 12 !! 26 !! 38 !! 53 !! 73 !! 91 !! 113 !! 138 !! 161 !! 179 !! 200 !! 217 !! 239 !! 255 !! 287 !! 302 !!  
|-
!Júlí / Ágúst
!25&lt;br /&gt;Mið
!26&lt;br /&gt;Fim
!27&lt;br /&gt;Fös
!28&lt;br /&gt;Lau
!29&lt;br /&gt;Sun
!30&lt;br /&gt;Mán
!31&lt;br /&gt;Þri
!1&lt;br /&gt;Mið
!2&lt;br /&gt;Fim
!3&lt;br /&gt;Fös
!4&lt;br /&gt;Lau
!5&lt;br /&gt;Sun
!6&lt;br /&gt;Mán
!7&lt;br /&gt;Þri
!8&lt;br /&gt;Mið
!9&lt;br /&gt;Fim
!10&lt;br /&gt;Fös
!11&lt;br /&gt;Lau
!12&lt;br /&gt;Sun
!Viðburðir
|}
&lt;/div&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist|2}}

== Tenglar ==
{{commonscat|2012 Summer Olympics|Sumarólympíuleikunum 2012}}
* [http://www.london2012.com/ Vefur leikanna] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130228114959/http://www.london2012.com/ |date=2013-02-28 }}

{{Ólympíuleikar}}

{{stubbur|íþrótt}}

[[Flokkur:Sumarólympíuleikarnir 2012| ]]</text>
      <sha1>8tmg0nj494tfultwl28tr10879gugma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vatnsafl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75693</id>
    <revision>
      <id>1968462</id>
      <parentid>1953747</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T06:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18015" sha1="rfsokey7w3pxn2kykulzj9aiih3g31a" xml:space="preserve">[[Mynd:Barragem_Barra_Bonita_150606_REFON.jpg|thumb|right|Virkjunin Barra Bonita í [[São Paulo]], [[Brasilía|Brasilíu]].]]
'''Vatnsafl''' (eða ''vatnsorka'') er [[orka]] unnin úr [[hreyfiorka|hreyfiorku]] eða [[stöðuorka|stöðuorku]] [[vatn]]s. [[Vatn]] er orkumiðill og vatnsorka er sú [[orka]] sem vatn býr yfir á vissum stað í náttúrulegri hringrás sinni, en mikil [[orka]] felst í vatnsföllum. Vatn sem rennur til sjávar ber orku sem fólgin er í falli þess. Vatnsafl er virkjað til þess að framleiða [[rafmagn]]. Það er gert þannig að vatnið er látið falla, og þungi þess og fallhæð nýtt til þess að knýja [[túrbína|túrbínur]]. Því meira vatnsmagn og fallhæð, því meiri orka.

Gríðarleg [[orka]] leynist í [[vatnsfall|vatnsföllum]] og er hún nýtt til að framleiða [[rafmagn]] út um víða veröld. [[Ísland|Íslendingar]] hafa verið duglegir í að nýta sér þá gríðarlegu möguleika sem þeir hafa í [[virkjun]] [[vatnsfall]]a og eru með fremstu þjóðum á því sviði. 

Í kjölfar mikilla umræðna um hækkun [[hitastig]]s jarðar og vakningar í [[umhverfismál]]um, hafa kröfur um gæði [[orkugjafar|orkugjafa]] aukist. Orka er frumskilyrði fyrir því að nútíma samfélög geti þrifist. Stanslaust er gerð krafa til meiri orku og er þróun á beislun orkunnar í sífelldri framför.

Orkugjafa má flokka sem [[endurnýjanleg orka|endurnýjanlega]]- og óendurnýjanlega orkugjafa, Vatnsafl flokkast með endurnýjanlegum orkugjöfum. Dæmi um annars konar endurnýjanlega orkugjafa en vatnsafl má nefna jarðvarma og [[Vindorka|vindorku]]. Hlutfall vatnsorku af heildar orkunotkun Íslendinga hefur aukist mikið síðustu ár. Hringrás vatnsins er knúin af [[Sólarorka|sólarorku]] og í miðri hringrásinni er vatnið látið framleiða rafmagn til ýmissa nota. Vatnsafl er í raun óbein sólarorka. Sólin veldur uppgufun og hluti af vatninu rignir niður og staldrar við ofar en við upphaf ferðar.

Vatnsafl er nýtingarmesti endurnýjanlegi orkugjafinn en úr vatnsorkunni fást 92% af allri þeirri raforkuframleiðslu sem á annað borð er framleidd með endurnýjanlegum orkugjöfum. &lt;ref&gt;http://www.samorka.is/Apps/WebObjects/SW.woa/swdocument/1065/Sta%C3%B0a+jar%C3%B0hita+og+vatnsorku+me%C3%B0al+orkugjafa+heimsins+-+Ingvar+birgir+Fri%C3%B0leifsson,+Jarhitask%C3%B3la+HS%C3%9E..pdf{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }})&lt;/ref&gt;

== Vatnsafl virkjað ==
Vatnsafl er virkjað og breytt í rafmagn í vatnsaflsvirkjunum. Með vatnsaflsvirkjun er vatnsfallið nýtt og er fallhæðin og þungi vatnsins notaður til þess að snúa túrbínu og framleiða rafmagn. Meiri fallhæð og meira vatnsmagn gefa meira afl. Þegar orka er unnin úr vatnsfallinu er verið að breyta stöðuorku í hreyfiorku. 

PE=m×g×y → KE=1/2×m×v²

Sú orka sem fæst úr vatnsföllum er mæld í wöttum(w) og orkumagnið ræðst að stærstum hluta af því vatnsmagni sem er á ferðinni og eins af fallhæð vatnsins. Einföld jafna fyrir orkuna sem fæst er P=kQH, þar sem P stendur fyrir aflið, k er fasti, Q er vatnsmagn í lítrum/sek og H stendur fyrir fallhæð. 

[[Mynd:Sanxia_Runner04_300.jpg|thumb|right|Sanxia túrbínan í Þriggja gljúfra stíflunni.]] 
Vatn rennur í þrýstivatnspípunum inn í rafstöðina og fer framhjá stórum lokum sem hægt er að opna og loka snögglega. Hreyfiorkan er beisluð með því að láta vatnið snúa hverfilhjóli. Við það snýst segulmagnað hjól í rafalanum. Utan með því eru koparvafningar og við hreyfingu segulsins fer rafstraumur að renna um vafningana. Rafstraumurinn er síðan leiddur um háspennulínur út í raforkukerfið.

Uppistöðu lónin eru tilkomin vegna þess að rafmagn er ekki hægt að geyma, það verður að nota um leið og það er framleitt. Á Íslandi er notað meira rafmagn á veturna en á sumrin, en rennsli áa er mest á sumrin og minnst á veturna. Til þess að tryggja næga orku á veturna eru ár því stíflaðar og mynduð lón þar sem vatni er safnað á sumrin og það geymt til vetrarins þegar því er miðlað eftir þörfum til virkjana.&lt;ref&gt; Vefur Landsvirkjunar, sótt 18 apríl af: http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050302201212/www.lv.is/article.asp?catID=420&amp;ArtId=714 &lt;/ref&gt;

Það fer eftir veðurfari hversu mikið rafmagn er hægt að framleiða. Þegar vel árar í vatnsbúskap er hægt að framleiða rafmagn umfram það sem mannvirkjunum er ætlað að skila árlega. Þetta rafmagn er selt á lægra verði til fyrirtækja gegn því að skerða megi afhendingu þegar illa árar í vatnabúskapnum. Ótryggt rafmagn er einkum selt til þeirra sem annars nota innflutt eldsneyti til hitunar. Dæmi um slíkt eru fiskimjölsverksmiðjur en þær geta skipt yfir í olíukyndingu á bræðsluofnum ef rafmagnið þverr.

Vatnsafl er eina endurnýjanlega orkan sem nú þegar framleiðir stóran hluta af orku mannkyns á samkeppnishæfu verði. Framleiðir um 17% raforku í heiminum, en yfir 90% af endurnýjanlegri orkuframleiðslu heims.&lt;ref&gt; Vefur Landsvirkjunar, sótt 18 apríl af: http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050302201151/www.lv.is/files/2005_2_24_orkuleikur_fylgirit_2005.pdf &lt;/ref&gt; Uppsett afl er sú tala sem virkjunin getur að hámarki framleitt. Raforkuframleiðsla virkjana með sama uppsetta aflið getur verið afar mismunandi.

100 MW virkjun sem er á fullum afköstum allt árið = 8760 klukkutíma framleiðir þá 876.000 MWh. Afköstin er þó venjulega mun minni oft á bilinu 6-7000 klst. á ári.

Sem dæmi um raforkuframleiðslu virkjunar má taka sem dæmi [[Rjúkandavirkjun]]. þar er brúttófallhæð 185,3 m og um þrýstipípurnar rennur að jafnaði 0,66 m³ á hverri sekúndu. m³ er 1000 kg. Fræðilegt hámark virkjaðrar orku á hverri sekúndu er því:
Afl: 0,66 • 1000 kg • 9,82 m/s² • 185,3 m = 1.200.000 W = 1.200 kW. 
Talsvert afl tapast alltaf og uppgefið afl Rjúkandavirkjunar er 900 kW

== Saga vatnsaflsvirkjana ==
Maðurinn hefur nýtt sér vatnsafl í ýmsum formum frá örófi alda. Grikkir voru farnir að nota vatnshjólið fyrir 2000 árum. Vatnsorka var mikið notuð fyrr á öldum til mölunar, sögunar og vatnsmiðlunar. Saga vatnsaflsvirkjana á Norðurlöndum er yfir 700 ára gömul. Tækninni hefur fleygt fram, í byrjun var notast við vatnsmyllur og kraftur vatnsins nýttur í að mala korn.

Um aldamótin 1900 fóru menn svo að framleiða rafmagn með vatnsafli. 

=== Á Íslandi ===
Árið 1904 var fyrsta vatnsaflsvirkjunin sett upp á Íslandi. Jóhannes J. Reykdal réðst í að koma þessu stórvirki upp einn og óstuddur og [[Hafnarfjörður]] varð fyrsti raflýsti bærinn á Íslandi. Fyrsti rafallinn var 9 kW 230 volta rakstraumsrafall frá Frognerkilens Fabrik í Ósló. Hann snérist 620 snúningum á mínútu og vó 1,5 tonn. &lt;ref&gt; Vefur Rafís, sótt 18 apríl af: http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041116124207/www.rafis.is/fir/sagafir.htm &lt;/ref&gt;

Í kjölfar virkjunarinnar í Hafnarfirði fóru hjólin að snúast, og árið 1915 var uppsett afl smárafstöðva á Íslandi komið í 370 kW. Árið 1950 voru komnar 530 smávirkjanir út um allt land. Fyrsta virkjun sem náði að 10 MW var Írafossvirkjun og hún var gangsett árið 1953. Árið 1965 er Landsvirkjun stofnuð og markaðssetning raforku hefst. Fyrsta virkjun sem náði að 200 MW var [[Búrfellsvirkjun]] og hún var gangsett árið 1969. Tæplega 30 virkjanir stærri en 10 MW voru byggðar á árunum 2000 – 2006. Árið 2007 var stærsta vatnsaflsvirkjun Íslands, [[Kárahnjúkavirkjun]] gangsett, 650 MW. &lt;ref&gt;Vefur Samorku, sótt 16 apríl af: http://soloweb.samorka.is/Apps/WebObjects/Samorka.woa/1/swdocument/1000799/Benedikt+Gu%C3%B0mundsson.pdf?wosid=false{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Árið 2007 var heildaraflið komið í 1852 MW. Það gerir um 11,9 TWh á ári &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.orkutolur.is/mm/raforka/ |title=Geymd eintak |access-date=2011-03-02 |archive-date=2006-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060109135838/http://www.orkutolur.is/mm/raforka/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Hluti vatnsafls af orkunotkun ==
Tæknilega mögulegt vatnsafl í heiminum hefur verið áætlað um 15.000 TWh. Heimsframleiðslan var 2700 TWh árið 2000. Framleiðslan hefur aukist um ca 50TWh ári. Heldur þó ekki við aukningu í raforkunotkun. 1990 -2000 var framleiðsluaukning vatnsaflsvirkjana 24% en raforkunotkun jókst um 30%. Hlutur vatnsafls í raforkuframleiðslu fór niður um 1% á þessu tímabili.&lt;ref&gt; Vefur Hydro coop, sótt 12 apríl af: www.hydrocoop.org/World_Energy_Needs_and_Offshore_Potential_09.2008.ppt -&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Dreischluchtendamm_hauptwall_2006.jpg|thumb|right|Þriggja gljúfra stíflan, Kína.]]
Stærstu framleiðslulöndin árið 2002: Canada 345 TWh, Brasilía 288 TWh, USA 264 TWh, Kína 231 TWh, Rússland 167 TWh, Noregur 129 TWh. 

Stærsta stífla heims er í byggingu, [[Þriggja gljúfra stíflan]] í Kína, Uppsett afl 18,2 GW og mun framleiða 84.7 TWh. Uppsett afl Kárahnjúkavirkjunar er 690 MW og uppgefin orkuvinnslugeta er 4.600.000 MWh á ári, munurinn á þessum tvemur virkjunum er gríðarlega mikill.

=== Á Íslandi ===
Íslendingar eru duglegir í nýta sér innlendar orkulindir. Tæplega 82% af allri orku sem notuð er hér á Íslandi er innlend og kemur frá endurnýjanlegum orkulindum. Hlutfall vatnsorku af hlutfallslegri notkun Íslendinga hefur aukist verulega frá árinu 1945. Af innlendu orkunni voru árið 2007 um 15% af heildarnotkun frá vatnsafli og 67% frá nýtingu jarðgufu og munar þar mestu um hitaveitu til húshitunar. Afganginn, um 18%, fáum við frá innfluttum orkugjöfum, fyrst og fremst eldsneyti, 15,6% (bensín og olía), og munar þar mestu um fiskveiði- og bílaflotana, og 2,2% frá kolum.&lt;ref&gt;Vefur Rammaáætlunar, sótt 12 apríl af: http://www.rammaaaetlun.is/virkjanakostir/1-afangi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122160226/http://www.rammaaaetlun.is/virkjanakostir/1-afangi/ |date=2011-01-22 }}&lt;/ref&gt; 

Stærstu vatnsaflsvirkjanir á Íslandi eru: Kárahnjúkar 690 MW, Búrfell 270 MW, Hrauneyjafoss 210 MW, Sigalda 150 MW og Blanda 150 MW.

Virkanlegt heildarafl vatnsorku hér á landi er talið vera um 50 TWh þegar búið er að meta hvaða kostum yrði sleppt með tilliti til náttúruverndar &lt;ref&gt;https://www.utanrikisraduneyti.is/samningar/ees/EESUndir/nr/1416&lt;/ref&gt;. Árið 2007 nam raforkuvinnsla innanlands um 12.000 GWh og þar af komu um 70% vinnslunnar frá vatnorkuverum, eða 8.400 GWh.&lt;ref&gt;Vefur Rammaátælunar, sótt 19 apríl af: http://www.rammaaaetlun.is/virkjanakostir/1-afangi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122160226/http://www.rammaaaetlun.is/virkjanakostir/1-afangi/ |date=2011-01-22 }}&lt;/ref&gt;

== Umhverfisáhrif vatnsaflsvirkjana ==
Vatnsföll eru virkjuð annaðhvort með straumvirkjun eða stífluvirkjun en alltaf þarf þó að koma fyrir stöðvarhúsi og setja upp túrbínur sem virkja vatnsaflið. Til viðbótar þá þarf fyrir stífluvirkjun að byggja stíflu fyrir lón. Þetta skapar mikið rask í umhverfinu og fórnarkostnaður umhverfissins getur verið mjög mikill. Til þess að átta sig betur á umfangi vatnsaflsvirkjana höfum við gott dæmi á Íslandi. 

Kárahnjúkavirkjun er stærsta vatnsaflsvirkjun á Íslandi og er ein umdeildasta framkvæmd Íslands fyrr og síðar, gríðarmiklar umræður hafa verið um umhverfisáhrif Kárahnjúkavirkjunar eins og skiljanlegt er þegar um er að ræða svo umfangsmikla framkvæmd. Kárahnjúkavirkjun tekur um 66 km² lands undir lón og stíflur. Áhrifasvæði er áætlað um 3000 km². &lt;ref&gt;Friðrik Sophusson. 2005. ''Staðhæfingar og staðreyndir um Kárahnjúkavirkjun''. Sótt 1. Nóvember 2008 af http://wayback.vefsafn.is/wayback/20060305124632/www.karahnjukar.is/article.asp?ArtId=1204&amp;catID=405&lt;/ref&gt;
Áhrif Kárahnjúkavirkjunar á ósnortið víðerni við norðurjaðar Vatnajökuls er verulegt. Nærri lætur að víðernið muni skerðast um alls 925 km², einkum vegna Hálslóns og Hraunaveitu. &lt;ref&gt;Yngvi Þór Loftsson, Gísli Gíslason, Jón Gauti Jónsson (2001). Kárahnjúkavirkjun, mat á umhverfisáhrifum - Samantekt um ,,ósnortin víðerni”og sjónræn áhrif. Landmótun, Landsvirkjun.&lt;/ref&gt;

Sjónræn áhrif af Kárahnjúkavirkjun eru sem dæmi: mannvirki; einkum stíflur, vegir og skurðir, haugsvæði og efnisnámur, miðlunarlón sem skapa nýtt og breytt landslag, breytilegt fjöruborð lóna, einkum Hálslóns, sem veldur fokhættu úr strandsvæðum og getur birgt sýn til landsins, minna og tærara vatn neðan stíflumannvirkja að stöðvarhúsi, sem kemur fram í skertu rennsli fossa og minni dyn í gljúfrum, dekkra vatn neðan stöðvarhúss vegna aukins magns uppleystra efna, breytingar á rennsli jökulánna í byggð, ýmist til aukins eða minna vatns, aurar Jökulsár á Dal gróa upp þar sem áin fær afmarkaðan farveg, neikvæð hughrif vegna skerðingar á víðernum.&lt;ref&gt;Yngvi Þór Loftsson, Gísli Gíslason, Jón Gauti Jónsson (2001). Kárahnjúkavirkjun, mat á umhverfisáhrifum - Samantekt um „ósnortin víðerni“og sjónræn áhrif. Landmótun, Landsvirkjun.&lt;/ref&gt;

== Straumvirkjanir og fallvatnsvirkjanir ==
Vatnsaflsvirkjanir á Íslandi breyta fallhæð vatnsins í þrýsting til framleiðslu raforku og flokkast því ekki sem straumvirkjanir. Fallvatnsvirkjanir nýta allt að 90% orkunnar sem er í fallhæðinni Straumvirkjanir nýta hins vegar hluta af hreyfiorku straumvatns til orkuframleiðslu þar sem nýtnin er 20 –40%. &lt;ref&gt;Halla Jónsdóttir, Geir Guðmundsson (2004). ''Orka í streymi vatns'' Iðntæknistofnun 2003.&lt;/ref&gt; 

Straumvirkjanir henta þar sem:
* fallhæð er lítil
* erfitt er að stífla
* vatnsmagn er mikið
* straumhraði nægjanlegur, og rennsli jafnt

Skipting fallvatnsvirkjana

Vatnsaflsvirkjunum er skipt í þrennt:
* Low head: Undir 10 metra fallhæð. 
* Medium head: þar er mikið vatn með litla fallhæð, fallhæð milli 10 og 100 metra. 
* High head: Fallhæð meiri og frá náttúrunnar hendi. Flestar íslenskar eru high head.&lt;ref&gt;Vefur Navitron, sótt 20 apríl af: http://www.navitron.org.uk/category.php?catID=70 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324095812/http://www.navitron.org.uk/category.php?catID=70 |date=2009-03-24 }}&lt;/ref&gt;

== Nýting vatnsorku á Íslandi ==
Fyrsta vatnsaflsvirkjunin á Íslandi var tekin í notkun í Hafnarfirði þann 12.desember árið 1904. Hún var nefnd Hörðuvallavirkjun og skilaði 9 kW, sem nægði til þess að lýsa 16 hús og knýja ýmsan vélbúnað.&lt;ref&gt;http://gamli.almenna.is/frettir/?path=Controls/8&amp;ID=24{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, skoðað 14.apríl 2010&lt;/ref&gt;Rafvæðingin fór hægt af stað og það var ekki fyrr en sumarið 1921 að Elliðaárvirkjun var tekin í notkun og straumi hleypt á Reykjavík. Stækka þurfti og bæta virkjunina á næstu árum þar til hún skilaði 3160 kW, sem hún gerir enn.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120510115938/http://www.or.is/UmOR/Veiturogveitusvaedi/Virkjanir/Ellidaarvirkjun/, skoðað 14.apríl 2010&lt;/ref&gt; Fleiri virkjanir voru reistar í kjölfarið og má nefna [[Ljósafossstöð|Ljósafossvirkjun]] í Soginu sem var tekin í notkun árið 1937 með 8800 kW uppsett afl. Nokkrum árum síðar var búið að stækka stöðina í 14.600 kW. Árið 1953 voru vélasamstæður Írafossvirkjunar ræstar og 10 árum síðar var afkastageta þeirra orðin 48 MW. Þriðja virkjunin í Soginu er Steingrímsstöð, gangsett 1959, 26 MW..&lt;ref&gt;http://www.nat.is/travelguide/ahugav_st_rafmagsveitan.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080622012548/http://nat.is/travelguide/ahugav_st_rafmagsveitan.htm |date=2008-06-22 }}, skoðað 14.apríl 2010&lt;/ref&gt; Upp úr 1960 var [[Landsvirkjun]] stofnuð vegna fyrirhugaðra álversframkvæmda í Straumsvík. Henni var ætlað að setja upp raforkuver og reka það í tengslum við stóriðjuna sem og að selja almenningi raforku. Á næstu árum byggði Landsvirkjun Búrfellsvirkjun enda jókst eftirspurnin hratt og Járnblendifélagið bættist við sem stórkaupandi. Sigölduvirkjun fylgdi fast á eftir og loks Hrauneyjafossvirkjun sem gangsett var árið 1981.&lt;ref&gt;http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:KMQcvXaM708J:www.landsvirkjun.is/media/stodvar-landsvirkjunar/Blanda-isl.pdf+fyrsta+stórvirkjun&amp;cd=4&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;client=safari, skoðað 14.apríl 2010&lt;/ref&gt; Samkvæmt vef Orkustofnunar eru í dag um 37 vatnsaflsvirkjanir á Íslandi auk u.þ.b. 200 smávirkjana. Stærstu virkjanirnar eru Sultartangi, 120 MW, Sigalda, 150 MW, Hrauneyjafoss, 210 MW, Búrfell, 270 MW og [[Kárahnjúkavirkjun|Kárahnjúkar]], 690 MW.

Heildarraforkuvinnsla landsins árið 2006 var alls 9925 GWh. Mest, eða um 73% var unnið úr vatnsorku og afgangurinn, 27% kom frá jarðhitarafstöðvum. Uppsett afl vatnsaflsvirkjana var samtals 1162 MW og árið eftir bættust Kárahnjúkar við með 690 MW &lt;ref&gt;http://os.is/Apps/WebObjects/Orkustofnun.woa/swdocument/23765/Orkumal_2006_Raforka_vefutgafa.pdf{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, skoðað 14.apríl 2010&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [https://landsvirkjun.is/ Vefur Landsvirkjunar], stærsta aðila í virkjun vatnsfalla á Íslandi
* [https://savingiceland.org/ Vefur Saving Iceland hreyfingarinnar], sem hefur með orðum og beinum aðgerðum andæft byggingu stórtækra vatnsaflsvirkjana og leitast við að sýna fram á að stórar vatnsaflsvirkjanir séu ekki eins grænar og umhverfisvænar og sagt er. 
* [https://internationalrivers.org/ Vefur International Rivers], alþjóðlegra náttúruverndar- og mannréttindasamtaka sem hafa andmælt fullyrðingum um lítil umhverfisáhrif vatnsaflsvirkjana. 

{{Endurnýjanleg orka}}

[[Flokkur:Endurnýjanleg orka]]
[[Flokkur:Vatnsafl]]</text>
      <sha1>rfsokey7w3pxn2kykulzj9aiih3g31a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grænlenska stafrófið</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79994</id>
    <redirect title="Grænlenska" />
    <revision>
      <id>1968488</id>
      <parentid>1428228</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>sameina, sbr. en:wp</comment>
      <origin>1968488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="8ev23dzbyibggzmmtgijda87qo7icf3" xml:space="preserve">#tilvísun[[Grænlenska]]</text>
      <sha1>8ev23dzbyibggzmmtgijda87qo7icf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ásætur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82406</id>
    <revision>
      <id>1968479</id>
      <parentid>1956282</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12697" sha1="bp00aiyyd79hvozez6phzof3n1smzdj" xml:space="preserve">[[Mynd:Corrosion.jpg|thumb|Ásætur valda gjarnan [[tæring]]u]]
'''Ásætur''' eru hvers konar óæskileg [[efni]] (lífræn eða ólífræn) eða [[lífvera|lífverur]] ([[örvera|örverur]], [[planta|plöntur]], [[þörungar]] og [[dýr]]) sem setjast á yfirborð manngerðra hluta sem eru í stöðugri eða lotubundinni snertingu við [[vatn]] og mynda þar óæskilega himnu sem stundum er þakin stórgerðari gróðri.
[[Mynd:fmb2asaetur.jpg|thumb|Ásætur setjast á hvaða manngert yfirborð sem þær komast í snertingu við. Hér er dæmi um ásætur á könnu í sjávarfiskabúri staðsettu í Háskólanum á Akureyri .]]
== Áhrif ==
Ásætur myndast í umhverfi sem annaðhvort er á kafi í vatni eða í mikilli snertingu við vatn, ásætur valda á ári hverju miklu efnahagslegu tjóni, þá sérstaklega í [[skipaflutningar|skipaflutningum]], [[sjávarútvegur|sjávarútvegi]], [[olíuiðnaður|olíuiðnaði]], [[vatnshreinsistöð]]vum og kælikerfum [[orkuver]]a.  
Ásætur á skrokkum [[skip]]a eru þess valdandi að [[olíunotkun]] eykst til muna. [[Dæling]] á sjó í gegnum pípur vegna kælingar í orkuframleiðslu verður kostnaðarsamari.&lt;ref&gt;D. Feng, C. Ke, S. Li, C. Lu og F. Guo (2009) „Pyrethroids as Promising Marine Antifoulants:Laboratory and Field Studies“. ''Marine Biotechnology'' '''11''' 153-160.&lt;/ref&gt;

=== Sjávarútvegur ===
Ásætur valda á ári hverju milljóna tjóni á [[veiðarfæri|veiðarfærum]] í heiminum. Ásætur gera sig heimakomnar á belgjum, baujum og öðrum flotbúnaði. [[Krabbar|Krabba]]- og [[Humar]]veiðar verða fyrir töluverðu tjóni af völdum ásætna, því ýmiskonar sjávarlífverur gera sig heimakomnar á gildrum veiðimanna.&lt;ref&gt;A. H. Taylor og G. Rigby (2002) ''The Identification and Managment of Vessel Biofouling Areas as Pathways for the Intoduction of Unwanted Aquatic Organisms''. Skýrsla fyrir ''Department of Agriculture, Fisheris and Forestry'' í Ástralíu [https://web.archive.org/web/20070913120157/http://www.daff.gov.au/__data/assets/pdf_file/0019/9082/ballast_report16.pdf PDF]&lt;/ref&gt;

=== Fiskeldi ===
Í [[fiskeldi]] valda ásætur milljarða tjóni á heimsvísu. Ásætur á [[eldiskví|eldiskvíum]] og netum í þeim eru mjög kostnaðarsamar og erfitt er að fjarlægja ásæturnar nema með mikilli fyrirhöfn. Ásætur geta stuðlað að [[sýking]]um í eldisfiski og þar af leiðandi minni framleiðni.&lt;ref&gt;R. A. Braithwaite og L. A. McEvoy (2004) „Marine biofouling on fish farms and its remediation“ ''Advances in Marine Biology'' '''47''', 215-252. ISSN=0065-2881 &lt;/ref&gt;

=== Skipaflutningar ===
Í skipaflutningum eru ásætur afar dýrt vandamál. Aðeins örlítil mótstaða á stóru flutningaskipi getur valdið mikilli aukningu í olíueyðslu og kostað tafir. Sem dæmi má nefna að ef um er að ræða 35.000 tonna skip getur 0,25 % aukning á viðnámi valdið 1,5 mílna hraðatapi. Sama viðnámsaukning veldur því að olíunotkun eykst um 40% ef jöfnum 20 mílna hraða er haldið.&lt;ref&gt;Woods Hole Ocenographic Institute (1952) ''Marine fouling and its prevention.'' Skýrsla fyrir ''United States. Navy Dept. Bureau of Ships''. [https://darchive.mblwhoilibrary.org/handle/1912/191 Rafræn útgáfa]&lt;/ref&gt;

=== Olíuiðnaðurinn ===
Líkt og með aðra manngerða fleti sem eru á kafi í sjó eða vatni, þá eru [[olíuborpallur|olíuborpallar]], og ýmis búnaður þeim tengdur, kjörnir staðir fyrir ásætur. Á [[hafsbotn]]i er í tengslum við olíuiðnaðinn oft afar dýr búnaður sem reglulega þarf að taka upp til hreinsunar þetta er afar dýr framkvæmd og mikil þörf fyrir góða lausn sem hindrar ásætur á slíkum búnaði. Rannsóknaskip á vegum olíuleitarfyrirtækja eru útbúinn mjög öflugum bergmálsmælum sem greina bergmál djúpt úr berglögum sjávarbotnsins. Einungis þarf smáræði af ásætum til að rugla merkið sem sónarinn nemur og geta þá mjög verðmæt gögn farið forgörðum.&lt;ref name=Sanders&gt;P. F. Sanders &amp; P. J. Sturman Paul (2005) „Biofouling in the Oil Industry“, bls. 171-198 í B. Olliver &amp; M. Magot (ritstj.) ''Petroleum Microbiology''. ASM Press, Washington D.C.&lt;/ref&gt;

[[Mynd:Fouling01.jpg|thumb|300px|Ásætur í röri.]]

=== Orkuframleiðsla ===
Þar sem orkuver eru knúinn [[jarðefnaeldsneyti]] er þörf á kælingu. Oft eru þessi orkuver staðsett nálægt vatni eða sjó. Miklu magni af sjó eða vatni er dælt inn í slík ver til kælingar. Þrátt fyrir mikinn straumþunga í inntaki og í pípunum virðast ásætulífverur eiga mjög auðvelt með að mynda þekju á innra yfirborði pípanna. Oft verður þekjan það þétt og mikil að hún stíflar pípur og síur.


== Skilgreiningar og tegundir ==
Ásætur geta verið bæði lífverur og einnig af efnafræðilegum toga.

=== Stórgerðar ásætur ===
Stórgerðar ásætur („macroásætur“) er grófgerður massi lífvera sem er fastur á yfirborði og veldur tregðu á flæði vökva. Slíkar ásætur eru mikið vandmál í kælikerfum orkuvera, einkum ef notaður er sjór til kælingar. Dæmi eru um að [[Kræklingur|kræklingar]] hafi náð að festast á innra byrði röra með þeim afleiðingu að þegar þeir stækkuðu lokuðu þeir nánast pípunum.

=== Örásætur ===
Til  örásætna teljast lífrænar efnahimnur og  bakteríuhimnur á manngerðu yfirborði. Í raunini kallar það fyrra á það seinna. Aðeins augnablikum eftir að mannert yfirborð lendi í sjó eða vatni byrjar að safnast upp á því ýmis lífræn efni, svo sem [[sykra|sykrur]] og [[peptíð]] sem mynda himnu [[bakteríur]] geta fest sig við. Hverskyns útfellingar og kristallamyndun á yfirborði er flokkuð til örásætna.

== Myndun ásætuþekju ==
[[Mynd:fmb5asaetur.jpg|thumb|Mörg stig af ásætum sjást á þessum bryggjupolla á [[Hjalteyri]] við Eyjafjörð.]]
Manngerð yfirborð sem eru í snertinu við vatn verða fyrir barðinu á ásætum. Uppbygging slíkra ásætna hefst með því að lífræn efni setjast á yfirborðið (1. stigs ásætur). Þetta er efnafræðilegt ferli og gerist því fremur hratt. Í kjölfarið fylgja svo [[bakteríur]] sem nýta sér þessi lífrænu [[efni]] sem fæðu. Bakteríurnar mynda þekju á yfirborðinu (2. stigs ásætur). Hið stöðuga [[flæði]] nýrra [[næringarefni|næringarefna]] skapar góðar aðstæður fyrir bakteríurnar sem vaxa og breiða úr sér. Fyrstu einkenni eru þunnt, slímkennt lag baktería sem þekur yfirborðið. Bakteríur eru og fæða annarra [[lífvera]] og fljótlega setjast í þekjuna heilkjarna [[örverur]] (3. stigs ásætur). Ef ekkert er að gert á þessum fyrstu stigun er slagurinn tapaður. Stærri og stærri [[lífverur]] setjast að á yfirborðinu og fyrr en varir er það þakið og iðandi af lífi. [[Þari]], [[kræklingur]], [[hrúðukarlar]] og fleiri stórgerðar lífverur mynda 4. og síðasta stig ásætuferlisins. 
[[Hrúðukarlar]] geta verið sérlega skæðir og valdi verulegu tjóni á málmi nái þeir festu. Vegna þess hvernig þeir vaxa þá skera þeir sig í gegnum málningarlög á málmyfirborði og veita því [[oxun|oxandi]] efnum góðan aðgang að málminum sem þá [[tæring|tærist]].&lt;ref name=Sanders/&gt;

== Ásætuvarnir ==
Ásætur hafa verið vandamál á skipum allt frá því menn fóru að sigla um höfin. Ýmsar aðferðir hafa verið reyndar til að fyrirbyggja ásætni á skipum.&lt;ref name=her/&gt;

=== Fram að 18. öld. ===
Ásætuvarnir hafa verið af ýmsum toga, en fram að 18. öld samanstóðu þær af þremur megin aðferðum og voru notaðar í það blöndur af mismunandi efnum.
Hvít blanda (e. ''white stuff'') var blanda af [[hvalalýsi]], [[trjákvoða|trjákvoðu]] og [[brennisteinn|brennisteini]].&lt;ref name=her &gt;B. Lavery (2000) ''The Arming and Fitting of English Ships of War 1600-1815.'' Conway Maritime Press. ISBN 0-85177-451-2&lt;/ref&gt;
Svört blanda (e. ''black stuff'') var blanda af [[tjara|tjöru]] og trjákvoðu.&lt;ref name=her/&gt;
Brún blanda (e. ''brown stuff'') var blanda af svartri blöndu og brennisteini.&lt;ref name=her/&gt;

=== Fram á miðja 20. öld. ===
Um 1708 var fyrst lagt til að [[kopar]] yrði notaður sem ásætuvörn. Það var þó ekki fyrr en um 1750 sem fyrst var farið að nota kopar í þessum tilgangi. 
Koparþynnur vernduðu kili skipa fyrir ásókn ýmiskonar trjáorma, þær fyrirbyggðu líka ásætni þörunga og annars lífræns massa á botni skipa. Ástæða þess að koparinn virkaði svona vel var að þegar koparinn kemst í snertingu við sjó myndast eitruð húð sem kemur í veg fyrir að ásætur nái fótfestu. Frá 1770 hóf [[Breski sjóherinn]] að koparklæða botna á skipum sínum, þetta viðgekkst þar til viðarskipum var lagt.&lt;ref name=her/&gt;
[[Blýhúðun]] var notuð í sama tilgangi og [[koparhúðun]] á skipsbotna  um langan tíma. ''(ekki þarf að velkjast í neinum vafa um að bæði koparinn og blýið hafa valdið töluverðri [[mengun]] í höfunum á þessum tíma.)''{{heimild vantar}}

=== Frá og með miðri 20. öld. ===
Um miðja 20. öldina var þörfin fyrir annarskonar aðferðir við ásætuvarnir orðin krefjandi. Stöðug þróun í byggingu skipa og stækkun þeirra gerði kröfu um ásætuvörn sem auðvelt var að meðhöndla og virkaði lengi. Fram á sjónarsviðið kom málning sem innihélt [[tríbútýltin]], en það minnkar ásætumyndun verulega en á móti kemur að þetta efni er mjög eitrað. Mikil notkun þess á 20. öldinni varð til þess að við margar af stærri höfnum heimsins var kuðungum, ostrum og ýmsum lífverum nánast útrýmt. Í dag er TBT bannað nema á allra stærstu skipinn.
Fjöldin allur að aðferðum við ásætuvarnir er í notkun í dag, sífellt er verið að vinna að þróun nýrra aðferða til að hindra ásætur. Unnið er með ótal efni og aðferðir í þessum tilgangi. 
Til dæmis má nefna „sleip yfirborð“ það er yfirborðshúð ekki ósvipuð því sem notast er við á potta og pönnur sem ekkert festist við. Yfirborð sem er þessum eiginleikum búið hefur í för með sér tvöfaldan ávinning. Því ekki verður aðeins erfiðara fyrir ásætur að myndast á slíku yfirborði, heldur mun slíkt yfirborð auðvelda öll þrif á yfirborðinu við reglulega upptöku og viðhald á skipum eða mannvirkjum sem húðuð yrðu með slíkum efnum. &lt;ref name=JPCL&gt;JPCL (2008) „Hull performance, fouling and coating“. ''Journal of Protective Coatings &amp; Linings'' '''Nov 2008''', 39-46.&lt;/ref&gt;

== Framtíðarþróun ==
Það er nokkuð ljóst að í framtíðinni með aukinni ásókn manna í auðlindir sem finnast munu á hafsbotni verður þörfin fyrir ásætuvarnir sem hafa mikla endingu meiri. Stöðug þróun er í gangi við að finna slíkar lausnir og er veitt til þess milljónum dollara á hverju ári. 
Ekki mun ganga lengur að notast verði við málnigar sem innihalda tin, kopar eða önnur eiturefni. Í sínum sem safnað hefur verið víðsvegar um heimin kemur það glögglega í ljós að slík efni safnast saman í bæði fiskum og svo öðrum lægri lífsformum. Sem alls ekki eru skotmörk ásætu varna.&lt;ref name=JPCL/&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.google.com/books?hl=is&amp;lr=&amp;id=rYAD9424TeoC&amp;oi=fnd&amp;pg=PA171&amp;dq=%22Sanders%22+%22Biofouling+in+the+oil+industry%22+&amp;ots=DtNxeUARRJ&amp;sig=92IWqTYHI0GZH5TB7eyr7T5ocfo#v=onepage&amp;q=%22Sanders%22%20%22Biofouling%20in%20the%20oil%20industry%22&amp;f=false Peter F. Sanders and Paul J. Sturman (2005) Biofouling in the oil industry.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Skýrsla fyrir [[Saudi Arabia Oil Company]]. 
* [http://www.anti-fouling.eu A 'green' Antifouling alternative to Chlorine]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100424053802/http://www.anti-fouling.eu/ |date=2010-04-24 }} 
* [http://www.biosciences.bham.ac.uk/external/biofoulnet/What%20is%20biofouling/What%20Is%20Biofouling%20Files/what_is_biofouling.htm What is bio-fouling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060322022836/http://www.biosciences.bham.ac.uk/external/biofoulnet/What%20is%20biofouling/What%20Is%20Biofouling%20Files/what_is_biofouling.htm |date=2006-03-22 }}
* [http://www.ncl.ac.uk/barnacles The Newcastle University barnacle and biofouling information site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217113821/http://www.ncl.ac.uk/barnacles/ |date=2007-12-17 }} 
* [https://economictimes.indiatimes.com/articleshow/msid-3720536,flstry-1.cms Economic Times: Cleantech firms gearing up for bigger opportunities in biofouling]

== Heimildir/Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;


[[Flokkur:Líffræði]]</text>
      <sha1>bp00aiyyd79hvozez6phzof3n1smzdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>WikiLeaks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82640</id>
    <revision>
      <id>1968466</id>
      <parentid>1958054</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T08:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 3 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39961" sha1="rs6lc7k9homynct3ie1tce1uffes97v" xml:space="preserve">{{hreingera}}
{{Infobox Website
| favicon        = 
| logo           = [[Mynd:Wikileaks logo.svg|150px|alt=Graphic of hourglass, colored in blue and grey; a circular map of the western hemisphere of the world drips from the top to bottom chamber of the hourglass.]]
| screenshot     = 
| caption        = 
| url            = [http://213.251.145.96/ 213.251.145.96]
| commercial     = 
| type           = [[Uppljóstranir]]
| owner          = 
| author         = 
| revenue        = 
| launch date    = Desember 2006
| registration   = Private
}}

'''Wikileaks''' eru formlaus, alþjóðleg samtök af [[Svíþjóð|sænsku]] bergi brotin.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/libertycentral/2010/apr/07/wikileaks-collateral-murder-iraq-video |title=Grim truths of Wikileaks Iraq video |work=The Guardian |first=Douglas |last=Haddow |date=7. Apríl 2010 |accessdate=7. Apríl  2010 |quote=...  sænsk hagnaðarlaus vefsíða |location=London}}&lt;/ref&gt; Samtökin birta greinar sem eru sendar inn nafnlaust og leka á internetið viðkvæmum upplýsingum frá ríkisstjórnum, fyrirtækjum og öðrum samtökum. Wikileaks slær skjaldborg um nafnleysi heimildamanna sinna og gæta þess að þeir séu órekjanlegir í hvívetna. Samtökin hafa ljóstrað upp að þau hafi verið stofnuð af óánægðum Kínverjum, ásamt fjölmiðlamönnum, stærðfræðingum og tæknimönnum sprotafyrirtækja frá [[BNA]], [[Taívan]], [[Evrópa|Evrópu]], [[Ástralía|Ástralíu]], og [[Suður Afríka|Suður Afríku]].&lt;ref name=aboutwikileaks/&gt;

Vefsíða samtakanna var sett á laggirnar árið 2006 og er rekin af The Sunshine Press.&lt;ref&gt;[http://wikileaks.org/ Fundraising drive], wikileaks.org. Skoðað [[5. Apríl]], [[2010]].&lt;/ref&gt; Greinar í dagblöðum og tímaritinu The New Yorker (7. júní 2010) nefna ástralska fjölmiðlamanninn [[Julian Assange]] stjórnanda þess.&lt;ref name=McGreal&gt;McGreal, Chris. [http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack Wikileaks sýnir frá því þegar flugmenn frá BNA skjóta niður íraska borgara], The Guardian, 5. Apríl, 2010.&lt;/ref&gt; Innan við ári frá stofnun síðunnar var greint frá því að gagnagrunnur hennar hefði stækkað upp í 1,2 milljón skjala.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |title=Wikileaks has 1.2 million documents? |work=Wikileaks |accessdate=28. Febrúar 2008 |archive-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Meðal birtinga Wikileaks er &quot;The collateral murder&quot; einna mest áberandi.&lt;ref name=5sites/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/news/media/current-google-insights-trends-wikileaks-posts-clasified-military-video-masters-1942629.html Current Google Insights trends: Wikileaks posts clasified military video, Masters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827012515/http://www.independent.co.uk/news/media/current-google-insights-trends-wikileaks-posts-clasified-military-video-masters-1942629.html |date=2011-08-27 }}, ''The Independent'', (2010-04-12)&lt;/ref&gt; Þeir hafa unnið slatta af fréttamiðla verðlaunum fyrir fréttaskýringar sínar.

== Saga ==
[[Mynd:Julian Assange full.jpg|thumb|right|Julian Assange, æðsti ritsjóri, 2006'']]
Wikileaks varð opinbert í janúar 2007, þegar það birtist fyrst á vefnum.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Steven Aftergood |title=Wikileaks and untraceable document disclosure |url=http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |work=Secrecy News |publisher=Federation of American Scientists |date=3. Janúar 2007 |accessdate=28. Febrúar 2008 |archive-date=2013-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311214041/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Síðan sjálf greinir frá því að hún hafi verið „stofnuð af kínverskum andófsmönnum, fréttamönnum, stærðfræðingum og tæknimönnum sprotafyrirtækja, frá Bandaríkjunum, Taívan, Evrópu, Ástralíu og Suður Afríku&quot;.&lt;ref name=aboutwikileaks&gt;{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About |title=Wikileaks:About |publisher=Wikileaks |date= |accessdate=3 Júní 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314204422/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About |archivedate=14 mars 2008  }}&lt;/ref&gt; Höfundar Wikileaks voru ónafngreindir í janúar 2007&lt;ref name=NewScientist1&gt;{{cite web |author=Paul Marks |title=How to leak a secret and not get caught |url=https://www.newscientist.com/channel/tech/mg19325865.500-how-to-leak-a-secret-and-not-get-caught.html |work=New Scientist |date=13 Janúar 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008}}&lt;/ref&gt;, þó að síðar hafi þeir verið uppljóstraðir af ónafnlausum aðilum eins og Julian Assange sem lýsti sér sem meðlim ráðgjafarstjórnar Wikileaks.&lt;ref name=&quot;afp07&quot;&gt;{{cite web |author=Agence France Press |work=The Age |title=Chinese cyber-dissidents launch WikiLeaks, a site for whistleblowers |url=https://www.theage.com.au/news/Technology/Chinese-cyberdissidents-launch-WikiLeaks-a-site-forwhistleblowers/2007/01/11/1168105082315.html |date=11 Janúar 2007 |accessdate=2010-06-17}}&lt;/ref&gt; Hann var síðar nefndur sem stofnandi Wikileaks.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 |title=Rudd Government blacklist hacker monitors police |publisher=The Australian |author=Richard Guilliatt |date=Maí 30, 2009 |accessdate=2010-06-17}}&lt;/ref&gt; Þetta breyttist í júní 2009 þegar að síðan sagði ráðgjafa stjórn sína samanstanda af  ''Assange'', ''Phillip Adams'', ''Wang Dan'', ''CJ Hinke'', ''Ben Laurie'', ''Tashi Namgyal Khamsitsang'', ''Xiao Qiang'', ''Chico Whitaker'', og ''Wang Youcai''.&lt;ref&gt;{{cite web |title=WikiLeaks:Advisory Board |url=https://wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board |publisher=Wikileaks |accessdate=2010-06-16 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617033041/http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  Á sama tíma var síðan komin með yfir 1.200 skráða sjálfboðaliða.&lt;ref name=aboutwikileaks/&gt; Samkvæmt Mother Jones tímaritinu árið 2010, sagði Khamsitsang að hann hafi aldrei samþykkt að vera ráðgjafi.&lt;ref name=motherjones2&gt;{{cite web |url=https://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=2 |title=Inside WikiLeaks’ Leak Factory |publisher=Mother Jones |date= |accessdate=30 Apríl 2010}}&lt;/ref&gt;

Wikileaks segja að þeirra „aðaláhugasvið er að opinbera bælandi stjórnarfar í Asíu, fyrrum Sovétríkjunum, sunnanverðri Afríku og í Miðausturlöndunum, en við viljum líka komast til móts við fólk annars staðar frá sem vilja greina frá siðlausu hátterni ríkisstjórna þeirra og fyrirtækja.&quot;&lt;ref name=aboutwikileaks/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author= |title=Cyber-dissidents launch WikiLeaks, a site for whistleblowers |url=http://www.asiamedia.ucla.edu/article-eastasia.asp?parentid=60857 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070221224039/http://www.asiamedia.ucla.edu/article-eastasia.asp?parentid=60857 |work=South China Morning Post |archivedate=21 febrúar 2007 |date=11 Janúar 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Í janúar 2007, greindi vefsíðan frá því að hún innihéldi yfir 1,2 milljón skjölum sem höfðu lekið og var að undirbúa birtingu þeirra.&lt;ref name=NowPublic1&gt;{{cite web |author=Kearny |title=Wikileaks and Untraceable Document Disclosure |url=http://www.nowpublic.com/wikileaks_and_untraceable_document_disclosure |work=Now Public News |date=11 Janúar 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008 |archive-date=27 september 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927224330/http://www.nowpublic.com/wikileaks_and_untraceable_document_disclosure |url-status=dead }}, ''Wikileaks''.&lt;/ref&gt; Skjölin voru fengin með því að keyra Tor útgöngupunkt og njósna um notendaumferð, aðallega kínverskra hakkara.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?printable=true|title=WikiLeaks and Julian Paul Assange|work=The New Yorker|accessdate=8 Júní 2010}}&lt;/ref&gt; Hópurinn hefur síðan þá birt fleiri marktæk skjöl sem hafa orðið forsíðuefni fréttamiðla, alveg frá útgjöldum búnaðar og það sem hefur verið gert upptækt í stríðinu í Afganistan til spillingar í Kenýa.&lt;ref&gt;{{cite web |author= |title=Wikileaks Releases Secret Report on Military Equipment |url=http://www.nysun.com/article/62236 |work=The New York Sun |date=9 September 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008 |archive-date=17 nóvember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117062718/http://www.nysun.com/article/62236 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Þeirra opinbera markmið er að tryggja það að uppljóstrarar og fréttamenn verði ekki settir í fangelsi fyrir að senda netpóst sem inniheldur viðkvæm eða trúnaðarupplýsingar, eins og gerðist fyrir kínverska fréttamanninn ''Shi Tao'' , sem var dæmdur í 10 ára fangelsi árið 2005 eftir að hafa gert opinber email frá kínverskum stjórnvöldum um afmælið á Tiananmen Square slátruninni.&lt;ref name=Scenta-coUK1&gt;{{cite web |author= |title=Leak secrets trouble free |url=http://www.scenta.co.uk/scenta/news.cfm?cit_id=1432293&amp;FAArea1=widgets.content_view_1 |work=Scenta |date=15 Janúar 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008 |archive-date=27 nóvember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127164824/http://www.scenta.co.uk/scenta/news.cfm?cit_id=1432293&amp;FAArea1=widgets.content_view_1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Verkefnið hefur fengið á sig líkingar við leka ''Daniel Ellsberg'' um ákvarðanatöku Pentagon í Víetnamstríðinu, árið 1971.&lt;ref name=LinuxworldWikileaks1a&gt;Scott Bradner''  [http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 &quot;Wikileaks: a site for exposure&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220143655/http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 |date=2008-12-20 }}, Linuxworld, 18 Janúar 2007. Skoðað þann 18 Janúar 2007.&lt;/ref&gt; Í Bandaríkjunum má vernda suma skjalaleka með lögum. Hæstiréttur Bandaríkjana segir að Bandaríska stjórnarskráin tryggi nafnleysi, a.m.k. í pólitískri umræðu.&lt;ref name=&quot;LinuxworldWikileaks1&quot;&gt;Scott Bradner [http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 &quot;Wikileaks: a site for exposure&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220143655/http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 |date=2008-12-20 }}, ''LinuxWorld.com|Linuxworld'' , 18 Janúar 2007. Skoðað þann 18 Janúar 2007.&lt;/ref&gt; Rithöfundurinn og blaðamaðurinn ''Whitley Strieber''  hefur talað um hvaða hag sé hægt að hafa af Wikileaks verkefninu, með tilliti til þess að „að leka ríkisskjölum getur sett mann í fangelsi, en fangelsisdómar fyrir þannig mál geta verið nokkuð stuttir. Sums staðar hinsvegar getur fólk endað lengi í fangelsi eða jafnvel verið leitt til dauða, t.d. í Kína, á ákveðnum stöðum í Afríku og Miðausturlöndunum.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Staff Reports |title=Whistleblower Website Coming |url=https://www.freemarketnews.com/WorldNews.asp?nid=31640 |work=Free-Market News Network |date=18 Janúar 2007 |accessdate=28 Febrúar 2008}}&lt;/ref&gt;

Síðan hefur unnið fjölda verðlauna, þar má nefna New Media verðlaunin frá tímaritinu Economist árið 2008&lt;ref&gt;[http://www.indexoncensorship.org/2008/04/winners-of-index-on-censorship-freedom-of-expression-award-announced/ Winners of Index on Censorship Freedom of Expression Award Announced] 22 Apr 2008.&lt;/ref&gt; og í júní 2009, unnu Wikileaks og Julian Assange bresk verðlaun Amnesty International fyrir birtingu greinarinnar &quot;Kenya: The Cry of Blood - Extra Judicial Killings and Disappearances&quot; á árinu 2008,&lt;ref&gt;[http://wikileaks.org.uk/wiki/Kenya:_The_Cry_of_Blood_-_Report_on_Extra-Judicial_Killings_and_Disappearances,_Sep_2008 Kenya: The Cry of Blood - Extra Judicial Killings and Disappearances, Sep 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222030635/http://wikileaks.org.uk/wiki/Kenya:_The_Cry_of_Blood_-_Report_on_Extra-Judicial_Killings_and_Disappearances,_Sep_2008 |date=2010-12-22 }} Wikileaks.&lt;/ref&gt; skýrsla eftir alþjóðanefnd Kenýa um mannréttindi um morð sem lögreglan framdi í ''Kenýa'' .&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120103173015/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 Amnesty announces Media Awards 2009 winners] Amnesty.org.uk, 2 Júní 2009&lt;/ref&gt;  Í maí 2010 var hún kosin í 1. sæti af „síðum sem myndu algjörlega breyta fréttum“.&lt;ref name=5sites&gt;{{cite web |url=http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |title=5 pioneering Web sites that could totally change the news |last=Reso |first=Paulina |date=Maí 20th 2010 |work=Daily News |accessdate=8 Júní 2010 |archive-date=2011-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027015113/http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Óvirkt, fjáraflanir ===
24. desember 2009 tilkynnti Wikileaks að það skorti styrki&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://twitter.com/wikileaks/status/6995068005 |title=twitter.com/wikiLeaks at 1.24am 24 Dec 2009 |publisher=Twitter |date=24 December 2009 |accessdate=30 Apríl 2010}}&lt;/ref&gt; og frysti allan aðgang að heimasíðu þess fyrir utan ákveðið eyðublað til að senda inn nýtt efni.&lt;ref name=&quot;Wikileaks is overloaded2&quot;&gt;{{cite web |url=http://wikileaks.org/ |title=Wikileaks is overloaded |work=Wikileaks |accessdate = 31 December 2009}} &quot;Til að einbeita sér að því að safna styrkjum til að halda okkur lifandi út 2010, höfum við neyðst til að setja aðrar aðgerðir í bið, en komum til baka bráðlega.&quot;[http://wikileaks.org/ wikileaks.org]&lt;/ref&gt; Efni sem hafði áður verið birt var ekki lengur opið. þó að sumir hefðu enn aðgang með óopinberum speglum.&lt;ref name=&quot;Wikileaks Mirror&quot;&gt;{{cite web |url=http://mirror.wikileaks.info/ |title=Wikileaks Mirror |work=Wikileaks |accessdate=13 Febrúar 2010 |archive-date=18 febrúar 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218134347/http://mirror.wikileaks.info/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Another Wikileaks Mirror&quot;&gt;{{cite web |url=http://mirror.infoboj.eu/ |title=Another Wikileaks Mirror |work=Wikileaks |accessdate=13 Febrúar 2010 |archive-date=9 ágúst 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809001412/http://mirror.infoboj.eu/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Wikileaks sagði á vefsíðu sinni að það myndi halda áfram fullri starfsemi um leið og kostnaðurinn fyrir því hefði verið afgreiddur.&lt;ref name=&quot;Wikileaks is overloaded&quot;&gt;{{cite web |url=http://wikileaks.org/ |title=Wikileaks is overloaded |work=Wikileaks |accessdate = 17 Febrúar 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last= Butselaar |first=Emily |url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/libertycentral/2010/jan/29/wikileaks-shut-down |title=Dig deep for Wikileaks |publisher=The Guardian |date=29 Janúar 2010 |accessdate = 30 Janúar 2010 |location=London}}&lt;/ref&gt; Wikileaks tók þessu sem eins konar árás &quot;til að tryggja að allir sem tengjast síðunni hætti venjulegu starfi og þurfi að eyða tíma í að safna tekjum&quot;.&lt;ref name=&quot;leakonomy&quot;&gt;Viðtal við Julian Assange, talsmann Wikileaks: [http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-wikileaks/ ''Leak-o-nomy: The Economy of Wikileaks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101213110334/http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-wikileaks/ |date=2010-12-13 }}.&lt;/ref&gt; 
Í byrjun var vonast til þess að nóg af fé myndi safnast fyrir 6. janúar 2010,&lt;ref&gt;{{cite web |author=wikileaks |url=http://twitter.com/wikiLeaks |title=at 7:42am 5 Jan 2010 |publisher=Twitter.com |date= |accessdate=30 Apríl 2010}}&lt;/ref&gt; en það var ekki fyrr en 3. febrúar 2010 sem WikiLeaks tilkynnti að það hafði safnað lágmarksfjáröflunarupphæð sinni.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://twitter.com/wikileaks/status/8613426708 |title=www.twitter.com/wikileaks at 3 Febrúar 5.51pm |publisher=Twitter |date= |accessdate=30 Apríl 2010}}&lt;/ref&gt;

22. janúar 2010, frestaði PayPal framlögum til Wikileaks og frysti eignir þess. Wikileaks sagði að þetta hefði gerst áður, og hafði verið gert að &quot;engri augljósri ástæðu&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wikileaks.org/ |title=Paypal has again locked our... |work=Wikileaks |publisher = Twitter | accessdate = 26 Janúar 2010}}&lt;/ref&gt; Reikningurinn var enduropnaður 25. janúar 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://twitter.com/wikileaks/status/8192453527 |title=Paypal has freed up our... |work=Wikileaks |publisher=Twitter |accessdate=26 Janúar 2010}}&lt;/ref&gt;

18. maí 2010 gaf WikiLeaks það út að heimasíða þess og skjalasöfn væru komin aftur í gagnið.&lt;ref&gt;[https://twitter.com/wikileaks/status/14270362566].&lt;/ref&gt; Hins vegar hefur það ekki haldið áfram að birta lekin skjöl síðan í júní 2010.

Frá og með júní 2010 var Wikileaks eftir í úrslitum með að fá hálfs milljón dala styrk frá John S. and James L. Knight Foundation,&lt;ref name=Khatchadourian&gt;[https://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=all No Secrets], by Raffi Khatchadourian, New Yorker, Júní 7, 2010.&lt;/ref&gt; en náðu ekki í hann á endanum.&lt;ref name=Knight&gt;http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/06/17/knight-foundation-hands-out-grants-to-12-groups-but-not-wikileaks/&lt;/ref&gt;  Wikileaks gerði athugasemd um málið, &quot;Wikileaks var með hæstu einkunn í Knight áskoruninni, nefndin mældi sterklega með þeim en fengu enga styrki. Maður hefði mátt vita”. Wikileaks  sagðis að Knight stofnunin hefði deilt út verðlaununum til &quot;12 verðlaunahafa sem munu hafa áhrif á framtíð fréttanna - en ekki Wikileaks&quot; og efaðist um að Knight stofnunin væri &quot;í raun að leita að áhrifum&quot;.&lt;ref name=Knight/&gt; Talsmaður Knight stofnunarinnar hundsaði parta af yfirlýsingu Wikileaks og sagði að &quot;Wikileaks hefði ekki fengið meðmæli frá nefndarmönnun Knights stofnunarinnar.&quot;&lt;ref name=yahoo&gt;[https://web.archive.org/web/20110514045824/http://news.yahoo.com/s/ynews/20100617/ts_ynews/ynews_ts2677_3 WikiLeaks questions why it was rejected for Knight grant] Yahoo! News, 17 Júní 2010&lt;/ref&gt; En hins vegar neitaði hann að segja hvort að Wikileaks hefði verið verkefnið með hæstu einkunn ráðgjafahers Knight stofnunarinnar, sem samanstendur af fólki sem vinnur ekki þar, þar á meðal fréttamaðurinn ''Jennifer 8. Lee'' , sem hafði unnið að almannatengslum fyrir Wikileaks við fjölmiðla og á félagssamskiptasíðum.&lt;ref name=yahoo/&gt;

== Bakgrunnur ==
Samkvæmt viðtali sem var tekið í janúar 2010 samanstóð Wikileaks &quot;liðið&quot; af 5 manneskjum í fullu starfi og u.þ.b. 800 manns í hlutastarfi og engum þeirra var bætt.&lt;ref name=&quot;leakonomy&quot;/&gt; Wikileaks er ekki með neinar opinberar höfuðstöðvar. Árskostnaður er um €200,000, aðallega fyrir gagnaþjónustu og skriffinnsku, en kostnaðurinn færi upp í €600,000 ef núverandi sjálboðavinna væri launuð.&lt;ref name=&quot;leakonomy&quot;/&gt; Wikileaks borgar ekki fyrir lögfræðinga, þar sem hundruð þúsundir dala fara í lagalegan stuðning sem hafa komið frá fréttamiðlum svo sem Associated Press, The Los Angeles Times, og National Newspaper Publishers Association.&lt;ref name=&quot;leakonomy&quot;/&gt; Einu tekjustraumar þess eru fjárframlög, en Wikileaks er að skipuleggja að bæta við uppboðsmódeli til að selja snemmbúinn aðgang að skjölum.&lt;ref name=&quot;leakonomy&quot;/&gt;

== Tækni ==
Á heimasíðu Wikileaks stóð upprunalega: &quot;Fyrir notandanum mun Wikileaks líta út mjög líkt og [[Wikipedia]]. Hver sem er getur sent inn efni, hver sem er getur breytt því. Engrar tæknikunnáttu er þarfnast. uppljóstrarar geta sett inn skjöl nafnlaust og órekjanlega. Notendur geta rætt um skjölin opinberlega og greint áreiðanleika þeirra og trúverðugleika. Notendur geta rætt þýðingar og efni og sameiginlega myndað söfn birtra skjala. Þeir geta lesið og skrifað skýringagreinar á lekum ásamt bakgrunnsefni og samhengi.  Pólitísk gildi skjala og sannleiksgildi þeirra verða gerð þúsundum ljós.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |author= |title=What is Wikileaks? How does Wikileaks operate? |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#What_is_WikiLeaks.3F_How_does_WikiLeaks_operate.3F |work=Wikileaks |year=2008 |accessdate=28 Febrúar 2008 |archive-date=16 febrúar 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#What_is_WikiLeaks.3F_How_does_WikiLeaks_operate.3F |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Hins vegar stofnaði WikiLeaks til ritsjórastefnu sem samþykkti aðeins skjöl sem voru af &quot;pólitískum, diplómatískum, sögulegum eða siðferðilegum toga&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikileaks.org/wiki/Wikileaks:Submissions |title=WikiLeaks' submissions page |publisher=Wikileaks.org |accessdate=2010-06-17}}&lt;/ref&gt; Þetta passaði við fyrri gagnrýni um það að hafa enga ritstefnu myndi hrinda frá sér góðu efni með amapósti og  and stuðla að &quot;sjálfvirkum eða ófyrirsjáanlegum birtingum á trúnaðarupplýsingum.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wikileaks and untracable document disclosure |url=http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |work=Secrecy News |publisher=Federation of American Scientists |date=3 Janúar 2007 |accessdate=21 Ágúst 2008 |archive-date=11 mars 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311214041/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Það er ekki lengur hægt fyrir hvern sem er að senda inn eða breyta innhaldi síðunnar, eins og upprunalega &quot;algengar spurningar&quot; síðan sagði til um. Þess í stað er farið yfir innsendingar af innra eftirliti og sumar þeirra eru birtar, á meðan skjöl sem passa ekki ritstefnunni er neitað af nafnlausum  Wikileaks gagnrýnendum. Árið 2008 sagði yfirfarna &quot;algengar spurningar&quot; síðan að &quot;allir gætu sett inn athugasmedir. [...] Notendur geta rætt málefnin opinberlega og greint trúverðuleika þeirra og sannleiksgildi.&quot;&lt;ref&gt;{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504122032/http://wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About |date=2008-05-04 }}Archived by the [[Internet Archive]] on Maí 4, 2008 from the [https://wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#What_is_Wikileaks.3F_How_does_Wikileaks_operate.3F original].&lt;/ref&gt; Eftir að vefurinn var settur upp að nýju, 2010, var ekki lengur mögulegt að tjá sig um einstaka leka síðunnar.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://motherjones.com/mojo/2010/05/wikileaks-assange-returns |title=WikiLeaks Gets A Facelift |publisher=Mother Jones |author=Dave Gilson |date=Maí 19, 2010 |accessdate=2010-06-17}}&lt;/ref&gt;

Wikileaks er byggt á nokkrum hugbúnaðarpökkum, þar með talin MediaWiki, Freenet, Tor, og Pretty Good Privacy.&lt;ref&gt;{{cite web |author= |title=Is Wikileaks accessible across the globe or do oppressive regimes in certain countries block the site? |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_accessible_across_the_globe_or_do_oppressive_regimes_in_certain_countries_block_the_site.3F |work=Wikileaks |year=2008 |accessdate=28 Febrúar 2008 |archive-date=16 febrúar 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_accessible_across_the_globe_or_do_oppressive_regimes_in_certain_countries_block_the_site.3F |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Wikileaks mælir sterklega með að efni sé sent inn með Tor vegna næðisins sem notendur þess þarfnast.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.freehaven.net/anonbib/cache/wpes09-bridge-attack.pdf |title=On the risks of serving whenever you surf |publisher=freehaven.net |format=pdf |accessdate=2010-06-17}}&lt;/ref&gt;

== Geymsla, aðgangur og öryggi ==
Wikileaks lýsir sjálfri sér sem “óritskoðanlegu kerfi fyrir órekjanlega stórleka á skjölum”. Wikileaks er hýst hjá PRQ, fyrirtæki í Svíþjóð sem veitir &quot;mjög örugga, engra spurninga hýsiþjónustu.&quot; PRQ er sagt hafa  “nær engar upplýsingar um viðskiptavini sína og viðheldur fáum, ef einhverjum, af eigin gagnaþjónustu.” PRQ er í eigu Gottfrid Svartholm og Fredrik Neij sem, í gegnum þátttöku sína við síðuna [[The Pirate Bay]], hafa töluverða þekkingu í hvernig á að fást við lögsóknir frá yfirvöldum. Þar sem Wikileaks er hýst hjá PRQ reynist það erfitt að ná því niður. Og það sem meira er &quot;Wikileaks heldur uppi sínum eigin gagnaþjónum á ótilgreindum staðsetningum, heldur engar dagbækur og notar dulritun á hernaðarstigi til að vernda uppruna upplýsinga sinna og annarra trúnaðarupplýsinga&quot;. Þess háttar fyrirkomulög hafa verið kölluð &quot;skotheld hýsing&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theregister.co.uk/2008/02/21/wikileaks_bulletproof_hosting/ |title=Wikileaks judge gets Pirate Bay treatment | first = Dan | last = Goodin |publisher= The Register |date=21 Febrúar 2008 |accessdate=13 Mars 2009}}&lt;/ref&gt;

=== Lögregla réðst inn á heimili eiganda þýska Wikileaks lénsins ===
Gerð var húsleit á heimili Theodore Reppe eiganda þýska Wikileaks lénsins Wikileaks.de 24. mars 2009 eftir að WikiLeaks birti svartan lista Austurrísku fjölmiðlastofunnar.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hausdurchsuchung bei Inhaber der Domain wikileaks.de |language=English, translated from German |trans-title=Search of owner of the domain wikileaks.de |accessdate=21 September 2009 |url=http://www.heise.de/newsticker/Hausdurchsuchung-bei-Inhaber-der-Domain-wikileaks-de-Update--/meldung/135147 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090603224840/http://www.heise.de/newsticker/Hausdurchsuchung-bei-Inhaber-der-Domain-wikileaks-de-Update--/meldung/135147 |archivedate=3 júní 2009 |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt; Engin áhrif urðu á vefsíðuna vegna þessa.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.networkworld.com/news/2009/032509-wikileaks-raided-by-german.html |title=Wikileaks raided by German police |publisher=Networkworld.com |date= |accessdate=30 Apríl 2010 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074609/http://www.networkworld.com/news/2009/032509-wikileaks-raided-by-german.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://wikileaks.org/wiki/Police_raid_home_of_Wikileaks.de_domain_owner_over_censorship_lists Police raid home of Wikileaks.de domain owner over censorship lists]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.straitstimes.com/Breaking%2BNews/Tech%2Band%2BScience/Story/STIStory_354564.html |title=Police raid Wikileaks owner |publisher=Straitstimes.com |date=25 Mars 2009 |accessdate=30 Apríl 2010 |archive-date=18 ágúst 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100818012617/http://www.straitstimes.com/Breaking+News/Tech+and+Science/Story/STIStory_354564.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Kínversk ritskoðun ===
Um þessar mundir reyna kínversk stjórnvöld að ritskoða allar síður með orðinu &quot;wikileaks&quot; í veffanginu, þar með talinn aðal [[.org]] síðan og svæðisbundnar útgáfur [[.cn]] og [[.uk]]. Hins vegar er enn aðgengi að síðunni aftan frá kínverskum eldveggjum í gegnum önnur nöfn verkefnisins eins og t.d. &quot;secure.sunshinepress.org&quot;. Varasíðurnar breytast reglulega, og Wikileaks hvetur notendur til að leita að &quot;dulnefnum wikileaks&quot; fyrir utan meginland Kína til að finna nýjustu varanöfnin. Meginlandsleitarvélar á borð við  Baidu og Yahoo, ritskoða einnig tilvísanir í &quot;wikileaks&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | author= | title=Is Wikileaks blocked by the Chinese government? | url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_blocked_by_the_Chinese_government.3F | publisher=Wikileaks | year=2008 | accessdate=28 Febrúar 2008 | archive-date=16 febrúar 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_blocked_by_the_Chinese_government.3F | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Áreitni og eftirlit ===
Samvkæmt The Times, hafa Wikileaks og meðlimir þess verið fórnarlömb stanslausrar áreitni og löggæslueftirlits og upplýsingastofnanir ásamt lengdu gæsluvarðhaldi, tölvur gerðar upptækar, dulbúnar hótanir, &quot;leynileg eftirför og ljósmyndun.&quot;&lt;ref&gt;Campbell, Matthew (2010-04-11) [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece Whistleblowers on US ‘massacre’ fear CIA stalkers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629133313/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece |date=2011-06-29 }}, ''The Times''&lt;/ref&gt;

Eftir að loftárásin í Bagdad var birt og þeir undirbjuggu að birta kvikmyndina af Granai loftárásinni, sagði Julian Assange að sjálboðaliðahópur hans höfðu verið undir mjög ströngu eftirliti. Í viðtali og í Twitter uppfærslu sagði hann að á veitingastað í [[Reykjavík]] þar sem sjálfboðaliðahópur hans hittust hefðu verið undir eftirliti í mars; þeim var veitt „leynileg eftirför og leyndar myndatökur“ sem lögreglan tók og erlendar leynilögreglusþjónustur; að breskur leynilögreglufulltrúi hafi veit veiklulegar tilraunir til hótana í bílagarði í Lúxemborg; og að einn af sjálfboðaliðunum hafi setið gæsluvarðhald í 21 klukkustund. Annars sjálfboðaliði greindi frá því að tölvur hefðu verið gerðar upptækar, með skilaboðunum „af eitthvað gerist fyrir okkur, þá veistu af hverju... og þú veist hver er ábyrgur.“&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece|title=Whistleblowers on US ‘massacre’ fear CIA stalkers|date=2010-04-11|publisher=The Sunday Times|author=Matthew Campbell|location=London|access-date=2010-07-02|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://archive.today/20120530/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Wikileaks hefur sagt að Facebook hafi eytt aðdáendasíðu sinni þar, sem innihélt 30.000 aðdáendur.&lt;ref name=&quot;WikiLeaks-Twitter-Announcement-Facebook&quot;&gt;{{cite web | url = http://twitter.com/wikileaks/status/12558544922 | title = Twitter / WikiLeaks: Facebook deletes WikiLeaks fanclub with 30k fans | publisher = Twitter.com | date = 20 Apríl 2010 | accessdate = 22 Apríl 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=WikiLeaks claims Facebook deleted its page, 30000 fans |url=http://www.news.com.au/technology/wikileaks-claims-facebook-deleted-its-page-30000-fans/story-e6frfro0-1225856489723 |publisher=News.com.au |date=2010-04-2q |accessdate=23 Apríl 2010 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www.news.com.au/technology/wikileaks-claims-facebook-deleted-its-page-30000-fans/story-e6frfro0-1225856489723 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Wikileaks Claims Facebook Deleted Their Fan Page Because They &quot;Promote Illegal Acts&quot; |url=http://gawker.com/5520933/wikileaks-claims-facebook-deleted-their-fan-page-because-they-promote-illegal-acts |publisher=Gawker |date=20 Apríl 2010 |accessdate=21 Apríl 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wikileaks Fan Page Pulled Down for Being &quot;Inauthentic,&quot; Says Facebook |url=http://techpresident.com/blog-entry/wikileaks-fan-page-pulled-down-being-inauthentic-says-facebook |publisher=techPresident |date=21 Apríl 2010 |accessdate=22 Apríl 2010 |archive-date=2010-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424055832/http://techpresident.com/blog-entry/wikileaks-fan-page-pulled-down-being-inauthentic-says-facebook |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Staðfestingar á innsendingum ===
WikiLeaks lýsir því yfir að það hafi aldrei látið frá sér villandi eða misvísandi skjal. Öll skjöl eru metin fyrir birtingu. Til að fyrirbyggja falsaða eða villandi leka segir Wikileaks að lekar sem eiga sér ekki grunn &quot;séu þegar á hinum almenna fréttamarkaði. Wikileaks hjálpar engum þar.&quot;&lt;ref name=FederalTimes1&gt;Daniel Friedman [http://www.federaltimes.com/index.php?S=2460843 &quot;Web site aims to post government secrets&quot;]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, ''Federal Times'', 4 Janúar 2007.&lt;/ref&gt; Samkvæmt &quot;almennum spurningum&quot; er: &quot;Einfaldasta og árangursríkasta mótvægið er hnattrænt samfélag með upplýstum notendum og ritstjórum sem geta sett út á og rætt lekin skjöl.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wikileaks.org/faq-en |title=Frequently Asked Questions |publisher=Wikileaks.org |accessdate=2010-06-17 |archive-date=2007-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701115958/http://wikileaks.org/faq-en |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Samkvæmt yfirlýsingum frá Assange árið 2010, eru innsend skjöl eru yfirfarin af 5 aðilum sem eru sérfræðingar á mismunandi sviðum eins og tungumálum eða forritun, þeir rannsaka einnig bakgrunn sendandans séu persónuupplýsingar hans þekktar.&lt;ref name=motherjones3&gt;{{cite web|url=https://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=3 |title=Inside WikiLeaks’ Leak Factory |publisher=Mother Jones |date= |accessdate=30 Apríl 2010}}&lt;/ref&gt; Í þeim hópi hefur Assange oddaatkvæði um mat skjals.&lt;ref name=motherjones3/&gt;

{{Clear}}

== Lekar sem höfðu áhrif á Wikileaks ==
{{Aðalgrein|Stærstu lekar wikileaks}}
=== Sómalskar morðskipanir ===
Fyrsti leki Wikileaks varð í [[desember]] [[2006]], sem greindi frá ákvörðun um að myrða embættismenn í [[Sómalía|Sómalíu]]. Ákvörðunin var gerð af Hassan Dahir Aweys, sem er leiðtogi andspyrnusamtakana Islamic Courts Union, í Sómalíu. 
{{tilvitnun2|texti=&quot;Er það djörf stefnuyfirlýsing hástemmds íslamsk hryðjuverkasinna með tengsl við Bin Landen? Eða er það snjallt bragð hjá bandarísku leyniþjónustunni, hannað til þess að skemma orðspor andspyrnusamtakana, bækla sómölsk bandalög og ráðskast með Kína?”}}

=== Julius Baer bankinn lögsækir Wikileaks ===
Wikileaks var lagt niður vegna málsóknar Julius Baer bankans í [[Sviss]]. Bankinn gangrýndi leka Wikileaks á gögnum bankans sem sýndu fram á ólögleg athæfi bankans á [[Caymaneyjar|Caymaneyjum]]. Wikileaks notaði á þessum tíma netþjónustu Dynadot í Bandaríkjunum og lögsóknin náði bæði yfir netþjónustuna og Wikileaks.

Samtök réttinda almennings í Bandaríkjunum og Electronic Frontier Foundation lögðu fram tillögu sem mótmælti ritskoðuninni á Wikileaks. Samtök fréttamanna um frelsi fréttamiðla í Bandaríkjunum sendi ráðgjafarbréf til réttarins fyrir hönd Wikileaks:
{{tilvitnun2|texti=
&quot;Wikileaks útvegar vettvang fyrir umræður uppljóstrara og andmælendasinna um heimsbyggðina og til að senda inn skjöl, en fyrirmæli Dynadot mæla á um að fyrri bönn sem minnka verulega aðgang að Wikileaks um Internetið byggt á takmörkuðum fjölda innsendinga sem frá stefnanda málsins. Dynadot fyrirmælin brjóta þess vegna í bága við grunnregluna um að fyrirmæli geti ekki skipað til um öll samskipti að hálfu útgefanda eða annars talsmanns.&quot;}}
Tilskipunin var ógild í kjölfarið og bankanum Julius Baer var meinað að banna birtingar Wikileaks.

==== Skýrsla bandarísku leyniþjónustunnar um Wikileaks ====
[[15. mars]] [[2010]] setti Wikileaks skýrslu um sjálft sig á vef sinn. Uppruni skýrslunnar er frá bandarísku leyniþjónustunni og hún skýrir frá hvernig Bandaríkin geti losnað við Wikileaks. Skoðaður var möguleikinn að segja uppljóstrunum upp og kæra fyrir glæpsamleg athæfi. Ástæða gerð skýrslunar að hálfu Bandarísku leyniþjónustunnar eru lekar Wikileaks um eyðslu bandaríska hersins, mannréttindarbrot í [[Fangabúðirnar við Guantanamo-flóa|Guantanamo flóa]] og bardaginn í íranska bænum Fallujah.

== Tilvísanir ==
{{reflist|colwidth=30em}} 

== Tenglar ==
* [https://wsws.org/articles/2010/jun2010/pers-j14.shtml Hands off WikiLeaks!]
* [http://www.wikileaks.org Wikileaks home page] ([https://secure.wikileaks.org/wiki/Wikileaks secure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901110621/http://secure.wikileaks.org/wiki/Wikileaks |date=2010-09-01 }})
* [https://wikileaks.info/ Wikileaks Mirror page]
* [http://mirror.infoboj.eu/ Wikileaks Mirror page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100809001412/http://mirror.infoboj.eu/ |date=2010-08-09 }}
* ''Wikileaks vs. the World''. Presentation by Wikileaks representatives Julian Assange and Daniel Schmitt at the 25th Chaos Communication Congress, Berlin, December 2008. [http://chaosradio.ccc.de/25c3_m4v_2916.html online Flash video] and [https://events.ccc.de/congress/2008/wiki/Conference_Recordings#Official_Releases download in higher resolution formats]
* Campbell, Matthew (2010-04-11) [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece Whistleblowers on US ‘massacre’ fear CIA stalkers]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629133313/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece |date=2011-06-29 }}, ''[[The Times]]''
* {{cite news | url = http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1581189,00.html?cnn=yes | title = A Wiki for Whistle-Blowers | first = Tracy Samantha | last = Schmidt | publisher = ''Time'' | date = 22 Janúar 2007 | accessdate = 14 December 2007 | archive-date = 18 janúar 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080118084158/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1581189,00.html?cnn=yes |url-status=dead }}
* [https://wikileak.org/ WikiLeak.org] Independent blog &quot;about the ethical and technical issues of the WikiLeaks.org project&quot;
* [http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217213046/http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives |date=2010-12-17 }} of Julian Assange on a panel at the 2010 Logan Symposium  in Investigative Reporting at the UC Berkeley Graduate School of Journalism (Apríl 18, 2010)

=== Viðtöl ===
* [http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-wikileaks/ Leak-o-nomy: The Economy of Wikileaks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101213110334/http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-wikileaks/ |date=2010-12-13 }} Viðtal við Julian Assange, talsmann Wikileaks. 2010/01/04 
* [http://www.onthemedia.org/transcripts/2009/03/13/04/ Leak Proof] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218110643/http://onthemedia.org/transcripts/2009/03/13/04 |date=2010-12-18 }} viðtal við Julian Assange. 2009/03/13 

== Tenglar ==
* [http://www.wikileaks.org Vefur Wikileaks]
* [http://www.dv.is/frettir/2010/3/15/wikileaks-birtir-krofuhafalista-kaupthings/ ''Wikileaks birtir kröfuhafalista Kaupþings''; af DV.is 15. mars 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317002334/http://www.dv.is/frettir/2010/3/15/wikileaks-birtir-krofuhafalista-kaupthings/ |date=2010-03-17 }}
* [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100317000000/www.ruv.is/frett/rannsaka-leka-ur-raduneytinu ''Rannsaka leka úr ráðuneytinu''; af Rúv.is 15.03.2010]
* [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100331000000/www.ruv.is/frett/wikileaks-undir-islensku-eftirliti ''Wikileaks undir íslensku eftirliti''; af RUV.is 25.03.2010]
* [https://file.wikileaks.org/file/iceland-profiles.pdf ''Skjöl úr bandaríska sendiráðinu um Jóhönnu, Albert og Össur''; pdf-skjal af Wikileaks.org]

{{s|2006}}

[[Flokkur:WikiLeaks]]
[[Flokkur:Wiki]]
[[Flokkur:Njósnir]]</text>
      <sha1>rs6lc7k9homynct3ie1tce1uffes97v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010</title>
    <ns>1</ns>
    <id>92636</id>
    <revision>
      <id>1968487</id>
      <parentid>944841</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Svar</comment>
      <origin>1968487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2010" sha1="5gypi7c27ask062iseeh5vcs3qe1xle" xml:space="preserve">Ég legg til að heiti greinarinnar verði breytt yfir í Þjóðaratkvæðagreiðsla á Íslandi 2010. Þegar ég byrjaði á þessari grein þá reyndi ég að finna óhlutdrægasta nafn sem ég gat, vegna þess hversu mikið hitamál þetta var allt saman. Það var ekki búið að ákveða hvenær yrði kosið á þessum tíma þannig að ég byggði titilinn á fréttatilkynningu frá dómsmálaráðuneytinu þar sem stóð að kosið yrði um framtíðargildi laga nr. 1/2010. Nafnið er ljótt en ég held að ég hafi gert rétt þegar ég lít á þær deilur sem spunnist hafa um heitið á ensku Wikipediu [http://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Icelandic_debt_repayment_referendum,_2010].--[[Notandi:Jóhann Heiðar Árnason|Jóhann Heiðar Árnason]] 11. október 2010 kl. 22:34 (UTC)
: Já, ég held að þú hafir gert rétt. En er ekki núverandi heiti nákvæmara en það sem þú leggur til? --[[Notandi:Cessator|Cessator]] 11. október 2010 kl. 23:49 (UTC)
:: Ég myndi ekki segja að það væri nákvæmara. Það er bara öðruvísi. Núverandi heiti lýsir því um hvað er kosið en hitt heitið lýsir því hvar og hvenær er kosið. [http://www.kosning.is/thjodaratkvaedagreidslur/ Kosningavefur dómsmálaráðuneytisins] notar báðar útgáfur þ.e. Þjóðaratkvæðagreiðsla 6. mars 2010 og  Þjóðaratkvæðagreiðsla um gildi laga nr. 1/2010. Það skiptir í sjálfu sér engu höfuðmáli hvaða heiti er notað. Ég fékk það bara á tilfinninguna að þetta væri frekar torskilið heiti. --[[Notandi:Jóhann Heiðar Árnason|Jóhann Heiðar Árnason]] 13. október 2010 kl. 22:54 (UTC)
:Legg til að þessar greinar heiti bara Þjóðaratkvæðagreiðslan um Icesave 2010 og svo Þjóðaratkvæðagreiðslan um Icesave 2011. Einfaldari titill og sá sem notaður var í fjölmiðlum. Það skilja allir hvað átt er við, mun frekar en þetta lögformlega rétta heiti. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 21. júní 2026 kl. 11:19 (UTC)</text>
      <sha1>5gypi7c27ask062iseeh5vcs3qe1xle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stjórnlagaráð á Íslandi 2011</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92699</id>
    <revision>
      <id>1968408</id>
      <parentid>1967840</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18806" sha1="mxenns9iw3ytl4yq1q51gpzslvdsofd" xml:space="preserve">'''Stjórnlagaráð á Íslandi 2011''' (upphaflega nefnt [[stjórnlagaþing]]) var ráðgefandi nefnd skipuð af [[Forsætisráðuneyti Íslands]] árið 2011 til að gera frumvarp að heildarendurskoðun [[stjórnarskrá Íslands|íslensku stjórnarskrárinnar]]. Á undan stjórnlagaþinginu var haldinn þjóðfundur sem var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir stjórnlagaþingið. Eftir að [[Hæstiréttur]] úrskurðaði [[kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]] ólögmætar var heiti þingsins breytt í „stjórnlagaráð“ og sama fólki boðin seta í því og hlutu kosningu til stjórnlagaþingsins. Ýmsir töldu það vera að fara á svig við úrskurð Hæstaréttar.

Stjórnlagaráð skilaði frumvarpi að breytingum á [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] til Alþingis [[29. júlí]] [[2011]]. Tillögurnar miðuðu að því að styrkja [[beint lýðræði]], auka völd [[Alþingi]]s og sjálfstæði dómstóla gagnvart framkvæmdavaldinu, takmarka tímalengd setu [[forseti Íslands|forseta]] og setja fram skýr ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6388527|Breytingarnar á stjórnarskránni|höfundur=Valgeir Örn Ragnarsson|dags=19. október 2011|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt; Tillögurnar gerðu ráð fyrir að tiltekið hlutfall kjósenda gæti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál, að þjóðaratkvæðagreiðsla væri forsenda framsals valds til yfirþjóðlegra stofnana, og að atkvæðavægi yrði jafnað á landsvísu. Talsverð gagnrýni kom á frumvarpið frá lögfræðingum, og eins var gagnrýnd sú heildarendurskoðun á stjórnarskránni sem boðuð var.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://timarit.is/page/7770783|title=Frumvarpi stjórnlagaráðs ber að hafna|author=Reimar Pétursson|journal=Tímarit lögfræðinga|volume=61|number=3|pp=327-340}}&lt;/ref&gt; Helsti gallinn var að eina leiðin til að breyta stjórnarskránni var samkvæmt gildandi stjórnarskrá tvær kosningar, sem ekki reyndist víðtæk sátt um. Á endanum var boðað til þjóðaratkvæðagreiðslu um nokkrar af tillögum stjórnlagaráðs, en þótt meirihluti reyndist fyrir þeim öllum varð ekkert úr því að frumvarpið yrði lagt fram. Talsvert munaði um andstöðu forseta Íslands, [[Ólafur Ragnar Grímsson|Ólafs Ragnars Grímssonar]], en á móti börðust [[Þorvaldur Gylfason]], [[Katrín Oddsdóttir]], [[Hjörtur Hjartarson]], Stjórnarskrárfélagið og fleiri fyrir framtíð frumvarpsins.

Niðurstaðan varð sú að ekkert varð úr því að frumvarpið yrði lagt fram til atkvæðagreiðslu á Alþingi. Þess í stað var sett á fót stjórnarskrárnefnd, að mestu skipuð þingmönnum og nokkrum utanaðkomandi sérfræðingum, sem lagði til árið 2016 frumvarp byggt á þremur af tillögum stjórnlagaráðs. Það frumvarp hlaut ekki heldur brautargengi. Framganga Alþingis í málinu hefur verið gagnrýnd bæði af stuðningsfólki upphaflega frumvarpsins, og þeim sem hafa lýst sig andsnúin því. Reglulega er minnt á tillögur stjórnlagaráðs í almennri umræðu og kallað eftir endurskoðun stjórnarskrárinnar.

== Saga==
Frá því fyrir [[lýðveldisstofnunin|lýðveldisstofnun]] á Íslandi 1944 voru uppi hugmyndir um að efna til stjórnlagaþings, sem setti Íslandi [[stjórnskipunarlög]]. Þannig var á [[Alþingi]] sumarið 1942 rætt af miklum þunga um slíkt þing, en frá þeirri hugmynd var horfið síðar sama sumar.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|1250820|Álitsgerð lýðveldisnefndar í skilnaðarmálinu: Grundvöllurinn er þegar lagður - Aðrar leiðir mundu valda töf og truflun|blað=Morgunblaðið|dags=30. janúar 1944|bls=2}}&lt;/ref&gt; Árið 1949 sleit [[Framsóknarflokkurinn]] stjórnarsamstarfi á Alþingi og boðaði til kosninga. Meðal helstu kosningamála flokksins var að boðað skyldi til stjórnlagaþings en þær hugmyndir urðu ekki að veruleika.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|1082966|Vinstri skrif og hægri stefna|höfundur=Stefán Pétursson|blað=Alþýðublaðið|dags=13. september 1949|síða=4}}&lt;/ref&gt;

Næstu áratugi skaut hugmyndin upp kollinum af og til. Þannig hvatti [[Jóhanna Sigurðardóttir]] til boðunar stjórnlagaþings í pistli árið 1996.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.althingi.is/johanna/greinar/safn/000010.shtml|title=Breytt kjördæmaskipan- forsenda framfara|author=Jóhanna Sigurðardóttir|date=13. september 1996|website=Alþingi|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090130142229/http://www.althingi.is/johanna/greinar/safn/000010.shtml|archive-date=30.1.2009}}&lt;/ref&gt;

=== Bankahrunið ===
Í kjölfar [[bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] heyrðust raddir í þjóðfélaginu um að boða skyldi til stjórnlagaþings til að gera nauðsynlegar umbætur á samfélaginu með breytingum á stjórnarskrá. Þannig var komið á fót vefsíðunni nyttlydveldi.is,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nyttlydveldi.is/|link-status=dead|title=Undirskriftasöfnun|website=Nýtt lýðveldi|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108160743/http://nyttlydveldi.is/|archive-date=2010-01-08|access-date=2026-06-06|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; auk þess sem ýmsir málsmetandi menn skrifuðu greinar um efnið og komu fram í fjölmiðlum. 

Á flokksþingi [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] 19. janúar 2009 var samþykkt að efna skyldi til stjórnlagaþings.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3719,news_view.html|title=Ályktun um stjórnlagaþing frá flokksþingi|date=19. janúar 2009|website=Framsóknarflokkurinn|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090424195224/http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3719,news_view.html|archive-date=27.4.2009}}&lt;/ref&gt; Í framhaldi af því gaf flokkurinn út yfirlýsingu 29. janúar 2009 þar sem greint var frá því að skilyrði þess að flokkurinn styddi minnihlutastjórn [[Samfylkingin|Samfylkingar]] og [[Vinstri græn|Vinstri grænna]] væri að flokkarnir tveir féllust á hugmyndir Framsóknarflokksins um að efnt yrði til stjórnlagaþings.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3749,news_view.html|title=Meira um stjórnlagaþingið|date=29. janúar 2009|website=Framsóknarflokkurinn|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090420205349/http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3749,news_view.html|archive-date=20.4.2009}}&lt;/ref&gt;

Sama dag kynnti Framsóknarflokkurinn frumvarp til stjórnskipunarlaga, en í því var gert ráð fyrir að kosnir yrðu 63 fulltrúar í almennum kosningum samhliða [[Alþingiskosningar 2009|Alþingiskosningum vorið 2009]]. Þá gerði frumvarpið meðal annars ráð fyrir:
* Að um einstaklingskosningu yrði að ræða, þ.e. hver sem er gæti boðið sig fram til setu að því gefnu að hann safnaði 300 meðmælendum. Alþingismenn, ráðherrar og dómarar hefðu ekki framboðsrétt.
* Stjórnlagaþingið sæti í sex til átta mánuði og fengi þjóðin síðan að kjósa um tillögu þingsins að stjórnarskrá í almennum kosningum. 
* Ef meirihluti kjósenda samþykkti tillögu þingsins yrði tillagan að stjórnskipunarlögum (þ.e. stjórnarskrá Íslands).

Jóhanna Sigurðardóttir og [[Steingrímur J. Sigfússon]] sögðust síðla dags 29. janúar 2009 hafa fallist á tillögur Framsóknarmanna í aðalatriðum. Lét Steingrímur J. Sigfússon þó í ljós efasemdir um fýsileika þess að kjósa til stjórnlagaþingsins þá um vorið, enda taldi hann frestinn of stuttan. Gæti slíkt tímahrak leitt af sér að þeir sem hefðu hug á að bjóða sig fram sæju sér það ekki fært.

Sjálfstæðismenn tjáðu sig lítið um tillöguna en [[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björn Bjarnason]], fráfarandi dómsmálaráðherra, lét þó hafa eftir sér á fundi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismanna]] á Grand Hótel í Reykjavík 30. janúar að hann teldi breytingar á stjórnarskrá ekki brýnt verkefni.

=== Upphaf stjórnlagaþingsferlis ===
Lög um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010. Þau atriði sem stjórnlagaþingið átti sérstaklega að taka til umfjöllunar voru undirstöður íslenskrar stjórnskipunar og helstu grunnhugtök hennar, skipan [[löggjafarvald]]s og [[framkvæmdavald]]s og valdmörk þeirra, hlutverk og stöðu [[Forseti Íslands|forseta lýðveldisins]], sjálfstæði [[Dómstóll|dómstóla]] og eftirlit þeirra með öðrum handhöfum ríkisvalds, ákvæði um [[kosningar]] og [[Kjördæmi|kjördæmaskipan]], lýðræðislega þátttöku almennings, m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]], þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga, framsal ríkisvalds til [[Alþjóðastofnun|alþjóðastofnana]] og meðferð utanríkismála, og umhverfismál, þar á meðal um eignarhald og nýtingu [[náttúruauðlind]]a.

Lögin kváðu á um að „þjóðfundur“ yrði haldinn til undirbúnings 6. nóvember 2010. Þátttakendur yrðu 1000 valdir til að endurspegla þjóðina á sem bestan hátt. Í kjölfarið yrði kosið til stjórnlagaþings, þar sem framboðsfrestur rynni út 18. október 2010, nöfn frambjóðenda birt 3. nóvember, utankjörfundaratkvæðagreiðsla hæfist 10. nóvember, og kosningarnar sjálfar haldnar 27. nóvember. Stjórnlagaþing skyldi svo setja í febrúar 2011 og ætti það að sitja í minnst 2 mánuði.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/landskjorstjorn/2010090.html|title=Lög um stjórnlagaþing|date=25. júní 2010|website=Alþingi}}&lt;/ref&gt;

=== Þjóðfundur 2010 ===
Þjóðfundur um stjórnarskrá á Íslandi 2010 var haldinn í [[Reykjavík]] [[6. nóvember]] [[2010]]. Þjóðfundinum var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir stjórnlagaþingið. Boðað var til fundarins með slembiúrtaki úr þjóðskrá þannig að 1000 voru valdir af handahófi og 4 „varamenn“ fyrir hvern. 478 af þeim sem upphaflega voru valdir þekktust boðið, svo þá var leitað til varamanna. Að endingu urðu þjóðfundarfulltrúar 950 talsins.&lt;ref&gt;{{cite report|url=https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/stjornarskra/skyrsla_stjornlaganefndar_fyrra_bindi_thjodfundur_2010.pdf|title=Skýrsla stjórnlaganefndar III: Þjóðfundur|page=24}}&lt;/ref&gt; 

Hugmyndir fundarins voru settar upp í hugtakaflokka. Hugtökin voru „siðgæði“, „lýðræði“, „náttúra Íslands, vernd og nýting“, „réttlæti, velferð og jöfnuður“, „mannréttindi“, „valddreifing, ábyrgð og gagnsæi“, „friður og alþjóðasamvinna“, og „land og þjóð“.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thjodfundur2010.is/other_files/2010/gogn/Samantekt-Thjodfundur-2010.pdf |title=Stutt samantekt frá Þjóðfundi 2010 |access-date=2010-11-30 |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101116165311/http://www.thjodfundur2010.is/other_files/2010/gogn/Samantekt-Thjodfundur-2010.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Við lok þjóðfundarins voru allir þáttakendur spurðir um gagnsemi fundar, fræmkvæmd hans, fundarform og notagildi. Mikill meirihluti þáttakenda (75-97%) voru jákvæðir í garð þessara spurninga.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thjodfundur2010.is/nidurstodur/ |title=Niðurstöður þjóðfundar |access-date=2010-11-30 |archive-date=2010-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112003347/http://thjodfundur2010.is/nidurstodur/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Kosningar til stjórnlagaþings ===
{{aðalgrein|Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010}}
Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010 voru svo haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Hver og einn kjörgengur Íslendingur gat kosið 25 [[Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010|frambjóðendur]] og raðað þeim í forgangsröð. Kjörsókn var 36,77%.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/11/28/36_77_prosent_kosningathatttaka|title=36,77% kosningaþátttaka|website=Mbl.is|date=28.11.2010}}&lt;/ref&gt; Kosið var í fyrsta sinn með svokallaðri [[forgangsröðunaraðferð]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.landskjor.is/stjornlagathing/adferdafraedi-vid-kosningu/|title=Aðferðafræði við kosningu|accessdate=28. október 2017|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018223407/https://www.landskjor.is/stjornlagathing/adferdafraedi-vid-kosningu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Yfir 500 manns buðu sig fram fyrir kosningarnar til stjórnlagaþings og 25 voru kjörnir. Þeirra á meðal voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. 

=== Stjórnlagaráðið ===
Nokkru eftir úrskurð Hæstaréttar skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Stjórnlagaráð skilaði frumvarpi að breytingum á [[stjórnarskrá Íslands]] til Alþingis 29. júlí 2011.

=== Þjóðaratkvæðagreiðsla og stjórnlaganefndin ===
Eftir miklar deilur um efnisatriði frumvarpsins og hvernig fara bæri með það, var ákveðið að boða til [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|þjóðaratkvæðagreiðslu um fimm af tillögum ráðsins]] haustið 2012, auk þess sem spurt var almennt hvort þátttakendur vildu að tillögur stjórnlagaráðs yrðu lagðar til grundvallar við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Tillögurnar fimm sneru að því að lýsa náttúruauðlindir [[þjóðareign]], að ákvæði um [[þjóðkirkjan|þjóðkirkju]] yrði í nýrri stjórnarskrá, að auka heimildir til [[persónukjör]]s í þingkosningum, að atkvæðavægi yrði jafnað yfir landið, og að ákveðið hlutfall kjósenda gæti knúið fram [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] með undirskriftalista. 

Nokkuð afgerandi meirihlutastuðningur reyndist vera við flestar tillögurnar, en kjörsókn var rétt innan við 50%. Eftir sigur Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í [[Alþingiskosningar 2013|Alþingiskosningum 2013]] var skipuð stjórnarskrárnefnd sem átti að skila frumvarpi að breytingum á stjórnarskrá, meðal annars með hliðsjón af tillögum stjórnlagaráðs. Í nefndinni sátu meðal annars [[Birgir Ármannsson]], [[Katrín Jakobsdóttir]], [[Róbert Marshall]], [[Freyja Haraldsdóttir]] og [[Sigurður Líndal (f. 1931)|Sigurður Líndal]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/stjornskipan-og-thjodartakn/stjornarskrain/stjornarskrarnefnd-2013-2017/|title=Stjórnarskrárnefnd 2013-2017|website=Stjórnarráðið}}&lt;/ref&gt; Nefndin skilaði frumvarpi þar sem þrjár breytingar voru lagðar til: að bætt yrði við ákvæði um náttúruvernd, um þjóðareign á auðlindum, og þjóðaratkvæðagreiðslur. [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] lagði frumvarpið fram sumarið 2016, en það var ekki samþykkt. Síðan þá hafa engar breytingar byggðar á tillögum stjórnlagaráðs verið samþykktar og stjórnarská Íslands var óbreytt frá því sem áður var árið 2020.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|80452|Hefur einhver breyting verið gerð á stjórnarskránni frá hruni?|höfundur=Jón Ólafsson og Sævar Ari Finnbogason|dags=3.11.2020}}&lt;/ref&gt;

=== Eftirmálar ===
Framganga Alþingis í málinu var gagnrýnd bæði af þeim sem voru á móti breytingum á stjórnarskrá, og þeim sem studdu frumvarp stjórnlagaráðs. Stjórnarskrárfélagið hélt lengi vel uppi málstað frumvarpsins og gaf út bókina ''Nýja íslenska stjórnarskráin'' árið 2018. Árið 2020 birtist stórt [[graff]]verk á vegg við Skúlagötu þar sem stóð „Hvar er nýja stjórnarskráin?“. Athygli vakti hve hratt verkið var afmáð.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/10/12/thrifid_strax/|title=Þrifið strax|website=Mbl.is|date=12.10.2020|author=Snorri Másson}}&lt;/ref&gt; Félagið stóð fyrir ýmsum uppákomum í aðdraganda [[Alþingiskosningar 2021|Alþingiskosninga 2021]] til að vekja athygli á tillögunum og tregðu Alþingis við að ræða þær.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

==Tengt efni==
* [[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]]
* [[Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]]
* [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs]]

==Tenglar==
* [https://stjornlagarad.is/ Vefur stjórnlagaráðs]
* [http://www.stjornlagathing.is/ Stjórnlagaþing.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111175955/http://stjornlagathing.is/ |date=2011-01-11 }}
* [http://www.stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá
* [http://www.samfelagssattmali.is/ Samfélagssáttmáli.is - Stjórnlagaþing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121035641/http://www.samfelagssattmali.is/ |date=2010-11-21 }}
*[https://stundin.is/frett/hver-drap-nyju-stjornarskrana/ „Hver drap nýju stjórnarskrána“; grein af stundinni.is 2015]
* [http://www.thjodfundur2010.is Þjóðfundur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921110322/http://www.thjodfundur2010.is/ |date=2010-09-21 }}

{{Íslensk stjórnmál}}
[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi| ]]
[[Flokkur:2011]]</text>
      <sha1>mxenns9iw3ytl4yq1q51gpzslvdsofd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vladímír Ashkenazy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98408</id>
    <revision>
      <id>1968465</id>
      <parentid>1861030</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="e9i3kckrsto1bqvdjh9nfl4thszlqej" xml:space="preserve">[[File:Vladimir Ashkenazy.jpg|thumb|Vladímír Ashkenazy 2007.]]
'''Vladímír Ashkenazy''' (fæddur ''Gorkíj'', nú [[Nizhníj Novgorod]] [[6. júlí]] [[1937]]) er [[Rússland|rússnesk]]-[[Ísland|íslenskur]] [[píanó|einleikspíanisti]]
&lt;ref&gt;[[Jean-Pierre Thiollet]], ''88 notes pour piano solo'', &quot;Solo nec plus ultra&quot;, Neva Editions, 2015, p.50. ISBN 978 2 3505 5192 0.&lt;/ref&gt; og hljómsveitarstjórnandi, búsettur í [[Sviss]]. Kvæntist [[1961]] íslenska píanistanum [[Þórunn Ashkenazy|Þórunni Jóhannsdóttur]] og flutti með henni um tíma til Íslands, þar sem hann hlaut íslenskan ríkisborgararétt [[1972]].{{heimild vantar}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://www.visir.is/g/20151258678d  Visir.]
* [https://web.archive.org/web/20201127144220/https://www.listahatid.is/en/about/organisation/  The Reykjavík Arts Festival.]
* [https://glatkistan.com/2019/05/09/vladimir-ashkenazy-1937/ Glatkistan]
{{stubbur|æviágrip|tónlist}}

{{f|1937}}
{{DEFAULTSORT:Ashkenazy, Vladímír}}
[[Flokkur:Rússneskir tónlistarmenn]]
[[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]]
[[Flokkur:Handhafar stórriddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]]
[[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]]</text>
      <sha1>e9i3kckrsto1bqvdjh9nfl4thszlqej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Margrét Helga Jóhannsdóttir</title>
    <ns>1</ns>
    <id>103646</id>
    <revision>
      <id>1968415</id>
      <parentid>1151734</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stillbusy</username>
        <id>42433</id>
      </contributor>
      <comment>Margrét Helga Jóhannsdóttir er látin. Fjarlægði hér „æviágrip lifandi fólks“.</comment>
      <origin>1968415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rosenborg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105240</id>
    <revision>
      <id>1968440</id>
      <parentid>1938898</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T23:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1968440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2099" sha1="fyzf91gklofy8gr6pzpf8g4g3tfs77p" xml:space="preserve">{{Knattspyrnulið
| Fullt nafn = Rosenborg Baldklubb
| mynd = 
| Gælunafn =Troillongan ''Tröllabörnin''
| Stytt nafn =RBK
| Stofnað =1917 
| Leikvöllur =[[Lerkendal Stadion]]
| Stærð = 21.405
| Stjórnarformaður ={{NOR}} Ivar Koteng
| Knattspyrnustjóri = [[Freyr Alexandersson]]
| Deild =[[Norska úrvalsdeildin]]
| Tímabil = 2025
| Staðsetning = 7. sæti
| shirtsupplier = [[Adidas]]
 | shirtsponsors = [[Sparebank 1]]
   | pattern_la1 =_derbyc1011h  | pattern_b1 =_derbyc1011h | pattern_ra1 =_derbyc1011h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF |  | shorts1 = 000000 | socks1 = FFFFFF | pattern_sh1 = _cesena1011h | pattern_so1 = _color_3_stripes_black
 | pattern_la2 =_cesena1011a | pattern_b2 =_cesena1011a | pattern_ra2 =_cesena1011a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_sh2 = _cesena1011h | pattern_so2 = _3 stripes white
}}
'''Rosenborg''' er [[Noregur|norskt]] [[knattspyrna|knattspyrnulið]] með aðsetur í [[Þrándheimur|Þrándheimi]]. Liðið var stofnað [[19. maí]] [[1917]] og leikur í efstu deild í Noregi, sem heitir [[Tippeligaen]] þar sem það endaði síðasta tímabil í 1. sæti. Rosenborg hefur 26 sinnum orðið norskir meistarar og margoft komist langt í [[Meistaradeild Evrópu]].

Árið 2022 gerði [[Kristall Máni Ingason]] og Ísak Þorvaldsson samning við félagið. [[Árni Gautur Arason]], markmaður, spilaði með félaginu 1998-2003.

== Titlar og árangur ==
* '''Deildarmeistarar''':(26)
**
**  1967, 1969, 1971, 1985, 1988, 1990, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2015, 2016, 2017, 2018
* '''Bikarmeistarar''': (12)
* 1960, 1964, 1971, 1988, 1990, 1992, 1995, 1999, 2003, 2015, 2016, 2018
* Riðlakeppni [[Meistaradeild Evrópu|Meistaradeildar Evrópu]]: 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2004, 2005, 2007
* Áhorfendamet:  28.569 á móti [[Lillestrøm SK]] árið 1985

== Heimildir ==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Þrándheimur]]
[[Flokkur:Norsk knattspyrnufélög]]
{{S|1917}}</text>
      <sha1>fyzf91gklofy8gr6pzpf8g4g3tfs77p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Síðpönk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105556</id>
    <revision>
      <id>1968449</id>
      <parentid>1962210</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T00:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22082" sha1="dmpc4ddlrxatxzk9zun4841lshak67s" xml:space="preserve">{{Tónlistarstefna
| nafn = Síðpönk
| bakgrunns-litur = crimson
| litur = white
| uppruni  = Seinni hluti [[1971-1980|áttunda áratugarins]] í [[Bretland]]i, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og í [[Ástralía|Ástralíu]].
| hljóðfæri = [[Rafmagnsgítar]] – [[Rafbassi|Bassagítar]] – [[Tromma|Trommur]] – [[Raftrommur]] – [[Hljómborð]] – [[Hljóðgervill]]
| vinsældir = Seinni hluti [[1971-1980|áttunda áratugarins]] fram á miðjan [[1981-1990|níunda]]. Mikilla áhrifa gætir þó áfram og endurreisn verður seint á [[1991-2000|tíunda áratuginum]].
| tengdar-stefnur = [[Pönk]] – [[Nýbylgjutónlist]] – [[Öðruvísi rokk]] – [[Krátrokk]] – [[Raftónlist]] – [[Tilraunakennt rokk]]
}}

'''Síðpönk''' ([[enska|e.]] ''post-punk'') er [[rokk]][[tónlistarstefna]] sem átti upptök sín á seinni hluta [[1971-1980|áttunda áratugar]] [[20. öldin|tuttugustu aldar]]. Hún var ein af þeim mörgu tónlistargreinum sem spruttu út frá [[pönk]]byltingunni árið 1977. Fyrstu síðpönk hljómsveitirnar sóttu innblástur sinn í hráa hljóm [[pönk]]sins en í stað þess að reyna að herma eftir honum fóru þær að skapa tilraunakenndari hljóm, oft með áhrifum frá [[raftónlist]], [[krátrokk]]i, [[fönk]]i, [[dub]]tónlist og [[tilraunakennt rokk|tilraunakenndu rokki]]. Greinin var ólík hliðstæðu sinni, svokallaðri [[nýbylgjutónlist]], á þann hátt að síðpönkið fjallaði oftar um alvarlegri málefni og var ekki eins „[[popptónlist|poppvænt]]“. Síðpönkið varð síðan með helstu forverum [[öðruvísi rokk]]s á [[1981-1990|níunda áratugnum]].&lt;ref&gt;[http://rateyourmusic.com/genre/Post-Punk/ „Post-punk“], [http://rateyourmusic.com/ ''Rateyourmusic''] Skoðað 29. febrúar 2012.&lt;/ref&gt; Klassísk dæmi um flytjendur síðpönk tónlistar eru [[Joy Division]], [[New Order]], [[The Cure]], [[Talking Heads]], [[Public Image Ltd.]], [[Echo &amp; the Bunnymen]] og tónlistarmaðurinn [[Nick Cave]].&lt;ref&gt;[http://post-punk.com/ „Classic Post-Punk Artists“], [http://post-punk.com/ ''Post-punk.com''] Skoðað 2. mars 2012.&lt;/ref&gt; 

== Stíleinkenni ==
[[Mynd:Synthesizers.com Studio-66 Synthesizer System.jpg|thumb|[[Hljóðgervill]].]]
Síðpönkið var listrænna og dulúðlegra heldur en [[pönk]]ið og er almennt talið tónlistarlega séð útpældara. Stefnan hafði minna að gera með [[Rokk|rokk og ról]] heldur stóð í þakkarskuld við tilraunakennda tónlist [[1961-1970|sjöunda áratugarins]].
Í heildina séð var bandarískt síðpönk listrænt sjálfsmeðvitaðra og vitsmunalegra heldur en það breska, en það var yfirleitt drungalegra og tilfinningaríkara. Fyrsta bylgja breska síðpönksins bar með sér sveitirnar [[Gang of Four]], [[Siouxsie &amp; the Banshees]] og [[Joy Division]] sem voru allar stofnaðar vegna innblásturs frá [[pönk]]sveitum á borð við [[Sex Pistols]]. En í stað þess að líkja eftir uppreisnargjarni reiði pönksins þá tóku þær reiðina inn á sig og sköpuðu innhverfari og þungbúnari hljóma sem voru fullir af spennu og kvíða. [[Siouxsie &amp; the Banshees]] gáfu út plötur sem einkenndust af hrjáróma [[hljómborð]]um og fluttu tilgerðarmikla tónleika sem minntu alla helst á [[pönk]]ið. [[Joy Division]] voru ekki talin eins listsnobbuð hljómsveit, en plötur þeirra ''[[Unknown Pleasures]]'' og ''[[Closer]]'' lögðu hornstein fyrir [[gotneskt rokk]], undirstefnu sem [[The Cure]] og [[Bauhaus]] urðu seinna þekktar fyrir. [[The Cure]] spilaði upprunalega nokkuð hrjúfa og grípandi tónlist en þegar leið á ferilinn hægðist á töktum þeirra og notkun [[hljóðgervill|hljóðgervla]] varð meira áberandi. Svo átti vinstri sinnuð pólitík og [[fönk]]taktar [[Gang of Four]] eftir að hafa mikil áhrif á komandi tónlist þrátt fyrir að hafa ekki náð mikilli útbreiðslu í byrjun.

Síðpönkið lagði grundvöllinn fyrir [[öðruvísi rokk]] með því að víkka svið [[pönk]]tónlistar. Innblástur var sóttur frá [[krátrokk]]inu og varð til þess að notkun [[hljóðgervill|hljóðgervla]] varð mjög vinsæl innan greinarinnar. Áhersla var lögð á hrá eða drungaleg hljóð, samtvinnuð með áhrifum frá [[fönk]]i, [[avant-garde]] og [[dub]]tónlist. [[Nýsýrurokk]]ið var einnig algengur áhrifavaldur og með helstu frumkvöðlum á því sviði má nefna [[Echo &amp; the Bunnymen]], [[The Teardrop Explodes]]&lt;ref name=&quot;Erlewine&quot;&gt;Erlewine, Stephen Thomas. [http://www.allmusic.com/explore/essay/post-punk-t728 „Post-punk“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912001944/http://www.allmusic.com/explore/essay/post-punk-t728 |date=2011-09-12 }}, [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic''] Skoðað 9. mars 2012.&lt;/ref&gt; og [[Spacemen 3]].&lt;ref&gt;[http://spacemen3.net/ „Spacemen 3: History &amp; Discography“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013213918/http://spacemen3.net/ |date=2011-10-13 }}, [http://spacemen3.net/ ''Spacemen 3.net''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013213918/http://spacemen3.net/ |date=2011-10-13 }} Skoðað 9. mars 2012.&lt;/ref&gt; Sumar sveitir eins og [[Orange Juice]] nálguðust þessa tónlist á aðeins öðruvísi hátt, áhersla var lögð á léttari gítarhljóð en þrátt fyrir það kollvörpuðu lögin oft hefðbundinni byggingu [[popp]]/[[rokk]]tónlistar með dýpri og dimmari lagatextum.&lt;ref&gt;[http://www.allmusic.com/explore/style/post-punk-d2636 „Explore: Post-punk“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101109192551/http://allmusic.com/explore/style/post-punk-d2636 |date=2010-11-09 }}, [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic'']. Skoðað 26. febrúar 2012.&lt;/ref&gt; Einnig mátti heyra áhrif [[djass]]tónlistar hjá nokkrum þessara sveita og voru [[The Monochrome Set]] fylgismenn [[Cantenbury]]senunnar.&lt;ref&gt;{{bókaheimild|höfundur=Scaruffi, Piero|titill=A History of Rock Music: 1951-2000|útgefandi=iUniverse, Inc.|ár=2003|ISBN=ISBN 0-595-29565-7}} Bls. 193.&lt;/ref&gt; 

== Saga ==
Á meðan fyrsta bylgja [[pönk]]sins stóð yfir, frá um 1975-1977, fóru hljómsveitir eins og [[Sex Pistols]], [[The Clash]] og [[Ramones]] að ögra ríkjandi stílvenjum [[rokk]]tónlistar með áherslum á hraðari takta og árásargjarnari hljóma. Með pólítískum eða uppreisnagjörnum lagatextum breiddist þessi hugmyndafræði svo um heiminn og náði mestu fylgi í enskumælandi löndum eins og [[Bretland]]i, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og [[Ástralía|Ástralíu]], en líkt og víðar myndaðist einnig áberandi [[pönk]]sena á Íslandi. Breska [[pönk]]ið var síðan dregið inn í klofin stjórnmál samfélagsins og það mætti segja að um 1979 hafði það eytt sjálfu sér með því að skiptast í nýjungagjarnari stefnur. Áhrifa [[pönk]]s hefur þó  gætt í tónlistariðnaðinum allar götur síðan, til dæmis með útbreiðslu sjálfstæðra plötufyrirtækja sem setti einmitt svip sinn á framvindu síðpönksins.&lt;ref&gt;Savage, Jon. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/483616/punk „Punk“], [http://www.britannica.com/ ''Encyclopædia Britannica'']. Skoðað 3. mars 2012.&lt;/ref&gt; Það að söngvari [[Sex Pistols]], [[John Lydon]], var orðinn leiður á sviðspersónu sinni ''[[Johnny Rotten]],'' ásamt því að hafa orðið fyrir vonbrigðum með framþróun [[pönk]]sins, varð til þess að sveitin hætti störfum árið 1978. [[John Lydon|Lydon]] stofnaði þá nýrri og nokkuð fágaðari hljómsveit, [[Public Image Ltd.]], sem opnaði gáttir fyrir tilraunastarfsemi síðpönksins.&lt;ref&gt;{{bókaheimild|höfundur=Reynolds, Simon|titill=Rip It Up and Start Again: Postpunk 1978-1984|útgefandi=Penguin Books|ár=2006|ISBN=ISBN 0143036726}}. Sýnishorn skoðað á [http://www.amazon.co.uk/gp/product/0143036726 ''Amazon''].&lt;/ref&gt; 

Fyrir marga tónlistarmenn markaði [[pönk]]byltingin hvarf frá tónlistarlegum hefðum og takmörkunum og tíðarandinn var þannig að hver sem er gat skapað tónlist ef viljinn var fyrir hendi. Margir nýttu sér þá tækifærið til þess að vera ögrandi og þar með var lagður grundvöllur fyrir [[harðkjarnapönk]]ið. Aðrir túlkuðu þessa byltingu sem leið til þess að láta reyna á takmörk tónlistargerðar, síðpönkið kom fram á sjónarsviðið. Upphaflega voru flytjendur þess flokkaðir sem hluti [[nýbylgjutónlist|nýbylgjunnar]] en það kom fljótt í ljós að um tvær mismunandi stefnur væri að ræða. Síðpönksveitirnar voru yfirleitt nýjungagjarnari og meira ögrandi. Svo náðu þær heldur sjaldan eins mikilli útbreiðslu og [[nýbylgjutónlist|nýbylgjusveitirnar]] þar sem þær þóttu ekki nógu „[[popp]]vænar“ og einblíndu ekki aðeins á velgengni. Jafnvel þó þær hafi almennt fengið minni umfjöllun í fjölmiðlum, þá hlutu plötur þeirra oft meiri lof gagnrýnenda. Tvær bandarískar sveitir höfðuðu þó til stærri áheyrendahópa. Önnur var [[Talking Heads]] sem spilaði bæði síðpönk og [[nýbylgjutónlist]] en jók fjölbreytileika sinn enn frekar með hjálp plötuframleiðandans [[Brian Eno]], hin var [[Devo]] sem náði til tónlistarstöðvarinnar [[MTV]] með grípandi [[hljóðgervill|hljóðgervla]] [[pönk]]i og áhugaverðum sjónrænum stíl sínum.&lt;ref name=&quot;Erlewine&quot;/&gt;

Margar síðpönksveitir voru stuttlífar, þær sem þraukuðu áttu eftir að þróast mikið tónlistarlega séð en sumar héldu áfram í nýjum búningi. Árið 1980 kaus [[Ian Curtis]], söngvari [[Joy Division]], að enda líf sitt aðeins 23 ára að aldri eftir að hafa glímt við síversnandi þunglyndi og [[flogaveiki]]. Hljómsveitarmeðlimir höfðu verið miklir frumkvöðlar stefnunnar vegna tilrauna sinna með [[hljóðgervill|hljóðgervla]] og [[raftrommur]]. Eftirlifandi meðlimir komu síðan saman undir nýju nafni, [[New Order]], og byrjuðu enn frekar að prófa sig áfram í notkun [[hljóðgervill|hljóðgervla]] og sköpuðu með þeim dansvænni tónlist.&lt;ref&gt;Savage, Jon. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/306865/Joy-DivisionNew-Order „Joy Division/New Order“], [http://www.britannica.com/ ''Encyclopædia Britannica'']. Skoðað 10. mars 2012.&lt;/ref&gt; Á þessum tíma byrjuðu flestar upprunalegu síðpönksveitirnar að þróast í burtu frá hráum og dulúðlegum hljómum í átt að hreinni tónum. Til dæmis varð ástralska sveitin [[The Birthday Party]] að hinni mun stílhreinnari [[Nick Cave &amp; the Bad Seeds]].&lt;ref&gt;Sheridan, David. [http://www.trouserpress.com/entry.php?a=nick_cave_and_the_bad_seeds „Nick Cave and the Bad Seeds“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, [http://www.trouserpress.com ''Trouser Press''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316055517/http://www.trouserpress.com/ |date=2012-03-16 }}. Skoðað 11. mars 2012.&lt;/ref&gt; Svo þegar fylgi skosku sveitarinnar [[The Wake]] fór dvíandi gafst hún upp á drungalegu síðpönkinu og fór að beita [[hljóðgervill|hljóðgervlum]] sínum á [[popp]]aðari hátt. Þannig fjaraði síðpönkið hægt og bítandi út úr aðal tónlistarsenunni.&lt;ref&gt;Mason, Stewart. [http://www.allmusic.com/artist/the-wake-p483604/biography „The Wake“], [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic''] Skoðað 11. mars 2012.&lt;/ref&gt; 

=== Síðpönk á Íslandi ===
[[Mynd:Rokk_í_Reykjavík_(VHS_front_cover).jpg|thumb|150px| [[Þeyr]], [[Purrkur Pillnikk]] og [[Tappi Tíkarrass]] komu allar fram í myndinni [[Rokk í Reykjavík]] árið 1982.&lt;ref&gt;[http://www.tonlist.is/Music/Album/3072/ymsir/rokk_i_reykjavik/ „Rokk í Reykjavík“], [http://www.tonlist.is/ ''Tónlist.is''] Skoðað 9. mars 2012.&lt;/ref&gt;]]
Í byrjun [[1981-1990|níunda áratugarins]] fór að bera á síðpönk tónlist á Íslandi. Fyrirbærið var einnig kallað depró-pönk og var í mörgum tilfellum erfitt að greina það frá tónlist [[nýbylgjutónlist|nýbylgjunnar]] en sú síðarnefnda náði meiri vinsældum hér á landi. Hljómsveitin [[Þeyr]] spilaði þó tónlist í dimmari kantinum og sótti innblástur frá síðpönksveitum á borð við [[Joy Division]]. [[Þeyr]] tældu áheyrendur ekki fram á dansgólfið, heldur var dulúðleg stemning sköpuð með sterkum trommuleik [[Sigtryggur Baldursson|Sigtryggs Baldurssonar]], skerandi gítarhljóðum og andstuttum söngstíl [[Magnús Guðmundsson|Magnúsar Guðmundssonar]]. Tónlistin átti það til að láta næmt fólk finna fyrir einskonar hugleiðslu og minnti að því leyti á [[sýrurokk]]ið, þótt stemningin væri drungalegri og magnaðari. Í sumum lögum af plötu þeirra ''Mjötviður Mær'', sem kom út árið 1981, var fjallað um [[nasismi|nasisma]] og notkun meðlima á [[hakakross]]um varð til þess að orð fór af [[Þeyr|Þeysurum]] sem [[fasismi|nýfasistum]], þó að sveitin héldi því sjálf fram að slíkt væri túlkun þeirra á [[and-fasismi|and-fasisma]]. Vinátta meðlima við ensku síðpönk sveitina [[Killing Joke]] spratt upp orðrómi um einhverskonar samruna hljómsveitanna beggja, en eftir stutta utanlandsför hættu [[Þeyr]] störfum.&lt;ref&gt;{{bókaheimild|höfundur=Gestur Guðmundsson|titill=Rokksaga Íslands frá Sigga Johnnie til Sykurmolanna 1955-1990|útgefandi=Forlagið|ár=1990|ISBN=ISBN 9979-53-015-4}} Bls. 199-200.&lt;/ref&gt;

[[Þeyr]] var ekki eina síðpönkhljómsveitin á Íslandi. [[Taugadeildin]] kom fram vorið 1981. Hún var undir síðpönk áhrifum frá sveitum eins og [[Joy Division]], [[Wire]], [[Gang of Four]] og fleirum. [[Taugadeildin]] sendi frá sér eina fjögurra laga EP-plötu haustið 1981, en hafði þá þegar lagt upp laupana. Önnur hljómsveit sem upphaflega var nánast hrein pönkhljómsveit en þróaðist í átt að síðpönki var [[Q4U]]. Hún gaf út sína fyrstu plötu vorið 1983, og á þeirri plötu léku trommuheili og hljóðgervlar stórt hlutverk. Á plötu þeirra frá 1996 er meira efni í þessum anda, og hefur tónlist [[Q4U]] frá þessu tímabili vakið athygli erlendra tónlistargagnrýnenda, sem telja að hér sé á ferðinni svokölluð [[minimal-wave]] tónlist, ákveðin tegund af síðpönki. Í júlí 2011 kom út í Brasilíu plata með [[Q4U]], Best of Q4U. Í apríl 2013 kom síðan út LP-vínylplata með 16 lögum hljómsveitarinnar í San Fransisco, hjá hljómplötufyrirtækinu Dark Entries. Hún nefnist Q1 Deluxe Edition 1980-1983.

Síðpönk senan var byrjuð að ná svo mikilli útbreiðslu í Reykjavík í byrjun [[1981-1990|níunda áratugarins]] að tala mætti um byltingu. Einn frumkvöðla hennar var söngkonan [[Björk Guðmundsdóttir]] sem, á unglingsárum sínum, stofnaði síðpönksveitirnar [[Exodus]] og [[Tappi Tíkarrass|Tappa Tíkarrass]].&lt;ref&gt; Erlewine, Stephen Thomas. [http://www.allmusic.com/artist/bjrk-p27211/biography „Björk: Biography“], [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic'']. Skoðað 8. mars 2012.&lt;/ref&gt; Á sama tíma fékk [[Purrkur Pillnikk]] þann heiður að hita upp fyrir síðpönksveitina [[The Fall]] á tónleikaferðalagi hennar um Ísland. Á plötu sinni ''[[Hex Enduction Hour]]'', sem var að hluta til tekin upp á Íslandi, tileinkaði [[The Fall]] landinu lagið ''Iceland''. [[Einar Örn Benediktsson]] var söngvarinn í [[Purrkur Pillnikk]] og einn stofnenda [[Gramm|Grammsins]],&lt;ref&gt;Fricke, David. [http://www.trouserpress.com/entry.php?a=purrkur_pillnikk „Purrkur Pillnikk“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, [http://www.trouserpress.com ''Trouser Press''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316055517/http://www.trouserpress.com/ |date=2012-03-16 }}. Skoðað 8. mars 2012.&lt;/ref&gt; plötufyrirtæki sem fékk ýmsa erlenda tónlistarmenn til Íslands á þessum árum og þar á meðal var síðpönkarinn [[Nick Cave]].&lt;ref&gt;{{bókaheimild|höfundur=Gestur Guðmundsson|titill=Rokksaga Íslands frá Sigga Johnnie til Sykurmolanna 1955-1990|útgefandi=Forlagið|ár=1990|ISBN=ISBN 9979-53-015-4}} Bls. 244.&lt;/ref&gt; Þegar ferill [[Purrkur Pillnikk]] var á enda komu [[Einar Örn Benediktsson|Einar Örn]], [[Björk Guðmundsdóttir|Björk]] og [[Sigtryggur Baldursson]], fyrrverandi trommuleikari [[Þeyr|Þeys]], saman og stofnuðu til nýrrar hljómsveitar árið 1984 sem hlaut nafnið [[Kukl]]. Sú sveit spilaði nokkuð gotneskt síðpönk, hljómurinn var undirokaður af tréblásturshljóðfærum og bjöllum og lagatextarnir þóttu óhugnarlegir.&lt;ref&gt;Sheridan, David &amp; Ira Robbins. [http://www.trouserpress.com/entry.php?a=sugarcubes „Sugarcubes“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307032306/http://www.trouserpress.com/entry.php?a=sugarcubes |date=2016-03-07 }}, [http://www.trouserpress.com ''Trouser Press''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316055517/http://www.trouserpress.com/ |date=2012-03-16 }}. Skoðað 8. mars 2012.&lt;/ref&gt; Hljómsveitin þróaðist svo yfir í [[Sykurmolarnir|Sykurmolana]] árið 1986 en hún hélt svo í tónleikaferð með [[New Order]] og [[Public Image Ltd.]] sem skapaði þeim frekari orðstír á erlenda grundu.&lt;ref&gt;{{bókaheimild|höfundur=Gestur Guðmundsson|titill=Rokksaga Íslands frá Sigga Johnnie til Sykurmolanna 1955-1990|útgefandi=Forlagið|ár=1990|ISBN=ISBN 9979-53-015-4}} Bls. 248.&lt;/ref&gt;

=== Arfleið ===    
Síðpönksenan dó aldrei út, þó svo að vinsældum hennar hafi farið dvínandi á miðjum [[1981-1990|níunda áratugnum]]. Upprunalegu hreyfingunni lauk þó þegar flytjendur hennar fóru að beita sér á sviðum annarra tónlistarstefna, rétt eins og þeir sjálfir höfðu upprunalega horfið frá [[pönk]]inu til þess að skapa nýja hljóma. Sem dæmi um flytjendur sem fengu innblástur frá síðpönkinu en þróuðu með sér afleiddar tónlistargreinar mætti nefna [[skógláp]]srokkarana í [[My Bloody Valentine]]&lt;ref&gt;Fisher, David R. [http://etd.lib.fsu.edu/theses/available/etd-04102006-103749/unrestricted/fullthesis-1.pdf „My Bloody Valentine's ''Loveless''“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208163155/http://etd.lib.fsu.edu/theses/available/etd-04102006-103749/unrestricted/fullthesis-1.pdf |date=2012-02-08 }}, [http://etd.lib.fsu.edu/ ''The Florida State University College of Music''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205210709/http://etd.lib.fsu.edu/ |date=2012-02-05 }} Skoðað 9. mars 2012.&lt;/ref&gt; og [[The Jesus And Mary Chain]], ásamt [[Sonic Youth]] sem spilaði svokallaða [[No Wave]] tónlist, einskonar mótsvar neðanjarðarsenu [[New York]] við [[nýbylgjutónlist|nýbylgjunni]]. Á meðan þessar sveitir voru starfandi nutu nokkrir forfeðra þeirra enn mikilla vinsælda. [[The Cure]], [[New Order]], [[Siouxsie &amp; the Banshees]], [[Nick Cave]] og [[The Fall]] voru áfram virkar þó að tónlist þeirra hefði glatað upprunalega heillandi hljóm sínum. Þó er mögulegt að finna fyrir áhrifum síðpönksins í gegnum nútíma tónlist hjá hljómsveitum á borð við [[Radiohead]],&lt;ref name=&quot;Erlewine&quot;/&gt; [[The Horrors]],&lt;ref&gt;[http://post-punk.com/ „Post-Punk Revival Artists“], [http://post-punk.com/ ''Post-punk.com''] Skoðað 9. mars 2012.&lt;/ref&gt; [[Interpol]], [[Franz Ferdinand]] og [[The Strokes]]. Þessar sveitir áttu það sameiginlegt að spila tónlist undir áhrifum síðpönks og [[nýbylgjutónlist]]ar og talið er að þetta hafi markað einskonar endurreisn slíkrar tónlistar. Líkt og með síðpönksveitir [[1971-1980|áttunda]] og [[1981-1990|níunda]] áratugarins, þá var mikil fjölbreytni í því hvernig þessar hljómsveitir nálguðust tónlistina, allt frá hráu [[pönk]]i til grípandi [[popp]]s. Talið er að endurreisnin hafi byrjað seint á [[1991-2000|tíunda áratugnum]]&lt;ref&gt;Erlewine, Stephen Thomas. [http://www.allmusic.com/explore/style/new-wavepost-punk-revival-d13761 „New Wave/Post-Punk Revival“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317032703/http://www.allmusic.com/explore/style/new-wavepost-punk-revival-d13761 |date=2012-03-17 }}, [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic''] Skoðað 9. mars 2012.&lt;/ref&gt; en áhrifa hennar gætir enn í dag meðal sveita eins og [[S.C.U.M]]&lt;ref&gt;Cole, Rachel. [http://www.vman.com/articles/scum/ „S.C.U.M“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314010351/http://www.vman.com/articles/scum/ |date=2012-03-14 }}, [http://www.vman.com/ ''Vman''] Skoðað 9. mars 2012.&lt;/ref&gt; og [[Ariel Pink]], en báðar spila þær einskonar samblöndu af [[sýrurokk]]i, [[krátrokk]]i og síðpönki.&lt;ref&gt; Samadder, Rhik  [https://www.theguardian.com/music/2014/nov/15/ariel-pink-pom-pom-4ad „Ariel Pink: 'I'm not that guy everyone hates'“], [http://www.theguardian.com/ ''The Guardian'']. Skoðað 19. janúar 2017.&lt;/ref&gt;

== Tengt efni == 
*[[Pönk]]
*[[Nýbylgjutónlist]]
*[[Listi yfir síð-pönk hljómsveitir|Listi yfir síðpönk hljómsveitir]]

== Heimildir ==
{{reflist}}

== Erlendir tenglar ==    
*[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_post-punk_bands Listi yfir síðpönk hljómsveitir] á [http://en.wikipedia.org/ ensku Wikipediu].
*[http://www.allmusic.com/explore/essay/post-punk-t728 Grein um síðpönk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912001944/http://www.allmusic.com/explore/essay/post-punk-t728 |date=2011-09-12 }} á [http://www.allmusic.com/ ''Allmusic''] eftir Stephen Thomas Erlewine.
*[http://maximumfun.org/sound-young-america/podcast-rip-it-and-start-again Útvarpsviðtal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102030235/http://maximumfun.org/sound-young-america/podcast-rip-it-and-start-again |date=2011-11-02 }} við Simon Reynolds, höfund bókarinnar ''Rip It Up and Start Again: Post-Punk 1978–1984''. Birt á stöðinni ''Public Radio International'' 21. febrúar 2007.
*[http://www.darkentriesrecords.com/q4u-q1-deluxe-edition-1980-1983-lp/ Umfjöllun um] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926231741/http://www.darkentriesrecords.com/q4u-q1-deluxe-edition-1980-1983-lp/ |date=2013-09-26 }} Q1 Deluxe Edition á heimasíðu Dark Entries hljómplötufyrirtækisins.

[[Flokkur:Tónlistarstefnur]]
[[Flokkur:Rokk]]
[[Flokkur:Pönktónlist]]</text>
      <sha1>dmpc4ddlrxatxzk9zun4841lshak67s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stóner-rokk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105987</id>
    <revision>
      <id>1968431</id>
      <parentid>1955744</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T20:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12439" sha1="1gwh2gh37zche1faq5mxtquam26hhrd" xml:space="preserve">{{Tónlistarstefna
| nafn = Stóner rokk
| bakgrunns-litur = crimson
| litur = white
| áhrif = [[þungarokk]], [[sýrurokk]], [[blús rokk]], [[doom metal]], [[acid rokk]], [[sludge metal]], [[grugg]], [[harðkjarnapönk]], [[pönk]]
| uppruni = snemma á 20.öldinni, [[Kalifornía|Kaliforníu]]
| hljóðfæri = [[Rafmagnsgítar]] (oft notaðir [[gítareffektar]]) – [[rafbassi|bassagítar]] – [[Trommur]]
| vinsældir = Seinni part 20. aldar á takmörkuðu svæði, á fyrsta áratug 21. aldar.
}}
'''Stóner-rokk''' eða '''stóner-metal''' er tegund [[Þungarokk|þungarokks]]. Þar er blandað saman eiginleikum úr [[Blúsrokk|blúsrokki]], [[Sýrurokk|sýrurokki]], klassísku [[Þungarokk|þungarokki]] og [[Doom metal|doom-metal]]. Stefnan einkennist af hægum töktum, þungum bassa og hljóðtrufluðum gíturum sem oft eru stilltir í lægri tóntegundir.&lt;ref&gt;http://rateyourmusic.com/genre/Stoner+Rock/ Skoðuð 11.mars 2012.&lt;/ref&gt; Framleiðsla og söngur er mjög hrá. Stefnan spratt upp á síðari hluta 20. aldar með hljómsveitum á borð við [[Kyuss]] og [[Sleep]].

== Uppruni heitis ==
Slangrið „stóner-rokk“ kom upprunalega með plötunni ''Burn One Up! A Music For Stoners'', safnplötu frá plötufyrirtækinu Roadrunner Records sem gefin var út 1997.&lt;ref&gt;http://www.fastnbulbous.com/stoner-rock.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314054558/http://www.fastnbulbous.com/stoner-rock.htm |date=2012-03-14 }} Skoðuð 11.mars 2012.&lt;/ref&gt; Á henni mátti heyra í [[Kyuss]], Sleep, [[Fu Manchu]] og [[Queens of the Stone Age]]. Stuttu eftir gaf MeteorCity Records út stóner-rokksafnplötuna ''Welcome To MeteorCity: Desert Rock, Sludge and Cosmic Doom''. Margir voru ósáttir með gælunafnið sem stefnan hafði fengið og sögðu að nafnið gæfi til kynna neyslu [[Kannabis|kannabisefna]] hjá tónlistarmönnum og þar af leiðandi að hún höfði aðeins til takmarkaðs hóps fólks.&lt;ref&gt;Jessica Hundley og John Srebalus. 2008. Such Hawks Such Hounds. Long Song Pictures, Draw Pictures.&lt;/ref&gt;

== Saga ==
=== Áhrifavaldar á 7. áratug til miðs 9. áratugs ===
Hægt er að benda á nokkrar hljómsveitir og tiltekin lög þegar rekja á rætur stóner-rokks. Stefnan er tegund þungarokks og á þar af leiðandi rætur að rekja á svipaðar slóðir. [[Black Sabbath]] eru oft taldir frumkvöðlar stóner-rokks og miklir mótendur þungarokks yfirleitt. Plöturnar ''Master of Reality'' og ''Black Sabbath Vol.4'' eru oft kenndar við uppruna stóner-rokksins.&lt;ref&gt; https://www.allmusic.com/artist/black-sabbath-p3693/biography Skoðuð 13. mars 2012.&lt;/ref&gt; Til að mynda hefur hljómsveitin Sleep gert ábreiður af lögum af þessum plötum. Fyrrum söngvari Sleep, Al Cisnero, segir sjálfur: „... tónlist hefur aðeins farið versnandi eftir útgáfu plötunnar ''Black Sabbath Vol.4''“.&lt;ref&gt;Jessica Hundley og John Srebalus. 2008. Such Hawks Such Hounds. Long Song Pictures, Draw Pictures. &lt;/ref&gt; Greg Parto ritaði á síðunni Allmusic: „Þegar talað er um stóner-rokk þá er algengt að horft sé framhjá hljómsveitinni [[Blue Cheer]].&quot;&lt;ref&gt;  https://www.allmusic.com/album/r787619 Skoðuð 11.mars 2012&lt;/ref&gt; Fyrsta plata þeirra ''Vincebus Eruptum'' er talin mikill áhrifavaldur í stóner-rokki og einnig mótun þungarokks.&lt;ref&gt;https://www.allmusic.com/artist/p3713&lt;/ref&gt; [[Sir Lord Baltimore]] er hljómsveit stofnuð 1968 sem hefur verið kölluð guðfaðir stóner-rokks og einnig hefur hljómsveitinn Leaf Hound verið margoft tengd við stofnun stefnunnar.&lt;ref&gt;Sleazegrinder (March 2007). &quot;The Lost Pioneers of Heavy Metal&quot;. Classic Rock.&lt;/ref&gt; Eina plata hljómsveitarinnar Primevil, ''Smokin‘ bats at Camton‘s'' frá árinu 1974, hefur verð kölluð „hornsteinn stóner-rokks“.&lt;ref&gt;https://www.allmusic.com/album/r63852 Skoðuð 11.mars 2012.&lt;/ref&gt; Jim DeRogatis segir stóner-rokkið vera undir áhrifum djammsena hljómsveita eins og [[Cream]], Black Sabbath, [[Deep Purple]] og [[Hawkwind]]. Einnig bætir hann við að rætur stóner-rokks felist í plötunni ''Master of Reality'' með Black Sabbath, plötum [[Hawkwind|Hawkwinds]] frá 1973-1977, frægustu lögum [[Blue Cheer]], ''Machine Head'' með Deep Purple og safnplötunni ''Workshop of the Telescopes'' með Blue Öyster Cult.&lt;ref&gt;http://www.jimdero.com/OtherWritings/OtherStonersMDhtm{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} Skoðuð 11.mars 2012.&lt;/ref&gt; Á [[Allmusic]] er stefnunni lýst svo: „Stóner-metalhljómsveitir uppfæra löngu „hugarbjagandi“ stefin og ofurþungu gítartaktana frá hljómsveitum á borð við Black Sabbath, Blue Cheer, Blue Öyster Cult og Hawkwind með því að sía sýrurokkáhrifin í gegnum hljóm [[grugg]]&lt;nowiki/&gt;stefnunnar.“''&lt;ref&gt;https://www.allmusic.com/style/stoner-metal-ma0000011961 Skoðuð 11.mars 2012.&lt;/ref&gt;''

Sumar hljómsveitir fengu ekki innblástur frá gömlu rokkgoðunum. Josh Homme, fyrrum gítarleikari [[Kyuss]] og stofnandi [[Queens of the Stone Age]], segir að hann hafi aldrei haft áhuga á [[þungarokk|þungarokki]] og hafi meira að segja reynt að forðast að hlusta á tónlist sem átti að vera innblástur í senuna. Frekar náði hann í innblástur frá [[pönk]]&lt;nowiki/&gt;plötum á borð við ''My War'' með hljómsveitinni [[Black Flag]].&lt;ref&gt;http://www.guardian.co.uk/music/2011/mar/25/kyuss-stoner-queens-stone-age Skoðuð 12.mars 2012.&lt;/ref&gt;

=== Stóner-rokk á seinni hluta 9. áratugs til 21. aldarinnar ===

Í [[Kalifornía|Kaliforníu]] á seinni hluta 9. áratugarins mynduðust nokkrar hljómsveitir sem hófu stóner-rokksenuna. Þó er fyrsta plata [[Soundgarden]], ''Ultramega OK'' sem kom út 1988, talin ein fyrsta platan sem mætti skilgreina sem stóner-rokk.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20071203020527/http://www.rollingstone.com/reviews/album/233746/review/5943680?utm_source=Rhapsody&amp;utm_medium=CDreview Skoðuð 11.mars 2012.&lt;/ref&gt; Stóner-rokkið myndaðist í kringum það sem mætti kalla Palm Desert-senuna. Í þeirri senu voru hljómsveitir á borð við [[Kyuss]], [[Nebula]], [[Fu manchu|Fu Manchu]] og fleiri. Fyrsta plata [[Kyuss]] ''Blues for the Red Sun'' kom hljómsveitinni strax á kortið og er talinn mikill hornsteinn í stefnunni.&lt;ref&gt;[https://www.allmusic.com/artist/kyuss-p39911/biography Skoðuð 11.mars 2012.&lt;/ref&gt; Árið 1992 kom út platan ''Sleep‘s Holy Mountain'' með hljómsveitinni [[Sleep]]. Þessi plata varð strax vinsæl meðal aðdáenda stóner-rokks og voru þessar tvær hljómsveitir kallaðar „leiðtogar senunnar“.&lt;ref&gt;https://www.allmusic.com/artist/sleep-p5456/biography Skoðuð 12.mars 2012.&lt;/ref&gt; Sama ár kom úr platan ''Spine of God'' frá þeim félögum í [[Monster Magnet]]. Hljómsveitin kom frá [[New Jersey]] og hafði þá tileinkað sér hljóm frá áður upptöldum hljómsveitum. Hljómsveitin [[Acid Kings]] varð til í Kaliforníu á svipuðum tíma.

Í Bretlandi varð til hljómsveit að nafni [[Acrimony]] sem mótaði stóner-rokksenuna þar. Þótt hún hafi aldrei náð almennilegri frægð hjálpaði hún verulega við myndun stóner-rokks í Bretlandi.&lt;ref&gt;https://www.allmusic.com/artist/acrimony-p276037/biography Kyss biography] Allmusic. Skoðað 12.mars 2012.&lt;/ref&gt; Meðal breskra stóner-rokkhljómsveita má nefna [[Orange Goblin]], [[Electric Wizard]] og [[The Heads]].

Eftir að [[Kyuss]] hættu árið 1995 fór gítarleikari hljómsveitarinnar Josh Homme að vinna að nýu verkefni sem kallaðist [[Desert Sessions]]. Verkefnið fór af stað í ágúst 1997 og fékk hann í lið með sér tónlistarmenn úr Palm Desert-senunni og er verkefnið enn í gangi í dag.&lt;ref&gt;https://www.allmusic.com/artist/desert-sessions-p562207/biography Skoðuð 13.mars 2012.&lt;/ref&gt;

Í september 1997 var stofnuð verslun að nafni All That's Heavy í [[Albuquerque]], [[Nýja-Mexíkó|New Mexico]]. Eigendur voru Jadd Shickler og Aaron Emmel og seldu þeir sjaldgæft efni með hljómsveitunum [[Kyuss]], Monster Magnet og Fu Manchu. Verslunin fór fljótt að bæta við sig og tóku inn plötur frá hljómsveitum með svipaðan stíl. Tillaga var birt á heimasíðu fyrrum [[Kyuss]]&lt;nowiki/&gt;-aðdáenda að verslunin ætti að gefa út plötu með tónlist sem myndi höfða til aðdáenda [[Kyuss]]. Var þá stofnað útgáfufyrirtækið Meteor City Records og gáfu þau út plötuna ''Welcome to MeteorCity: Desert Rock, Sludge and Cosmic Doom''. Platan kom út í maí 1998 og innihélt lög með hljómsveitum eins og [[The Atomic Bitchwax]], Sixty Watt Shaman, Dozer, [[Fatso Jetson]], Los Natas, Lowrider, Demon Cleaner og Goatsnake. Allt voru þetta hljómsveitir úr neðanjarðarsenunni og þetta því í fyrsta sinn sem þær heyrðust á plötu.

Samkvæmt stofnendum MeteorCity Records var á þessum tíma ekkert sem hét beinlínis „stóner-rokk“ og var tónlistin oft kölluð einfaldlega þungarokk eða metal.&lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;Jessica Hundley og John Srebalus. 2008. Such Hawks Such Hounds. Long Song Pictures, Draw Pictures. &lt;/ref&gt; „Tónlistin féll ekki undir neina ákveðna senu sem var í gangi á þeim tíma; kalla þurfti tónlistina eitthvað og varð „stóner-rokk“ fyrir valinu.“&lt;ref name=&quot;test&quot; /&gt; Seinna fóru þessar neðanjarðarhljómsveitir á samning hjá MeteorCity Records ásamt hljómsveitum úr Palm Desert-senunni og öðrum frá Evrópu og víðar.&lt;ref&gt;http://www.cuttingedgerocks.com/Meteor.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004232317/http://www.cuttingedgerocks.com/Meteor.html |date=2011-10-04 }} Skoðuð 13.mars 2012.&lt;/ref&gt;

Vefslóðin Stonerrock.com var stofnuð árið 1999 og varð hún að ákveðinni grunnstoð hjá aðdáendum téðs tónlistargeira. &lt;ref&gt;http://www.metalglory.de/interviews.php?nr=708 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927215030/http://www.metalglory.de/interviews.php?nr=708 |date=2011-09-27 }} Skoðuð 13.mars 2012.&lt;/ref&gt;

=== Stóner rokk á 21. öld ===
[[File:Matt Pike playing the guitar.jpg|thumb|right|[[Matt Pike]] söngvari hljómsveitarinnar [[High on Fire]].]]
Árið 2000 kom út platan ''Rated R'' með hljómsveitinni [[Queens of the Stone Age]] sem var annað verkefni hans Josh Homme. Platan vakti nokkra athygli á þeim tíma.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120312174834/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=557 Skoðuð 13. mars 2012.&lt;/ref&gt; Næsta plata þeirra ''Songs for the Deaf'' er talin sjöunda besta metal-plata allra tíma samkvæmt Roadrunner Records.&lt;ref&gt;http://pub37.bravenet.com/forum/static/show.php?usernum=3172289350&amp;frmid=10&amp;msgid=1021337&amp;cmd=show Skoðuð 13.mars 2012.&lt;/ref&gt;

Plötufyrirtækið Small Stone Records stóð fyrir útgáfu þriggja platna þar sem tekin voru lög frá 1970 og þau endurgerð af stóner-rokkhljómsveitum&lt;ref&gt;www.smallstonerecords.com Skoðuð 13.mars 2012.&lt;/ref&gt;. Plöturnar heita ''Right in the Nuts: A tribute to Aerosmith'' (2000), ''Sucking the 70‘s'' (2002) og ''Sucking the 70‘s – back in the saddle again'' (2006).

Hljómsveitin [[High on Fire]] var stofnuð 1998 af fyrrum gítarleikara Sleep, Matt Pike. Fyrsta plata þeirra ''The Art of Self Defence'' kom úr árið 2000 og fékk þó nokkuð góðar móttökur.&lt;ref&gt;http://www.stylusmagazine.com/reviews/high-on-fire/the-art-of-self-defence.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510110308/http://stylusmagazine.com/reviews/high-on-fire/the-art-of-self-defence.htm |date=2012-05-10 }} Skoðuð 13.mars 2012.&lt;/ref&gt; Hljómsveitin er enn virk.&lt;ref&gt;http://www.popmatters.com/pm/review/121162-high-on-fire-snakes-for-the-divine {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608184131/http://www.popmatters.com/pm/review/121162-high-on-fire-snakes-for-the-divine/ |date=2012-06-08 }} Skoðuð 13.mars 2012.&lt;/ref&gt;

Nokkrir hljómsveitarmeðlima [[Kyuss]] komu aftur saman í mars 2011 undir nafninu [[Kyuss Lives!]]. Þeir fóru í tónleikaferðalag undir því nafni og spiluðu víða um Evrópu. Í mars 2012 var lögð fram kæra af hálfu Josh Homme og bassaleikarans Scott Reeder gegn John Garcia og Brant Bjork vegna notkunar nafnsins Kyuss.&lt;ref&gt;http://www.gigwise.com/news/71347/Josh-Homme-files-lawsuit-against-Kyuss-Lives Skoðuð 13.mars 2012.&lt;/ref&gt;

Íslenskar sveitir eins og [[Brain Police]] og [[Volcanova]] spila stóner-rokk.
== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

[[Flokkur:Tónlistarstefnur]]
[[Flokkur:Þungarokk]]</text>
      <sha1>1gwh2gh37zche1faq5mxtquam26hhrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Navbox/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>115805</id>
    <revision>
      <id>1968424</id>
      <parentid>1888765</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T18:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Bæti við sniðum high use sniði efst, lua snið, og undirsíða.</comment>
      <origin>1968424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10576" sha1="injwa1p6mfdre6cqm3cfoxa7x9ra65f" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High use}}
{{skilaboð|gerð=alvarlegt|texti='''ATH:''' Þetta snið birtist ekki á farsíma-útliti Wikipedia, þetta er einungis sýnilegt í borðtölvu/''desktop'' útliti. Skoðið [[w:Template:Navbox visibility|Navbox visibility]] fyrir nánari upplýsingar.}}
{{Lua|Module:Navbox}}
Þetta snið býr til flakksnið með einum eða fleiri listum af tenglum. Stílviðmót fylgir sniðinu, sem ætti að passa fyrir flest flakksnið. Hægt er að breyta stílviðmótinu, en ekki er mælt með því.

== Notkun ==
Vinsamlegast fjarlægið ónotuð gildi.
&lt;pre style=&quot;overflow: auto;&quot;&gt;{{Navbox
| name       = {{subst:PAGENAME}}
| listclass  = hlist
| state      = {{{state|}}}

| title      =
| above      =
| image      =

| group1     =
| list1      =

| group2     =
| list2      =
 ...
| group20    =
| list20     =

| below      =
}}
&lt;/pre&gt;

== Gildi ==
{{Navbox
| name   = Navbox/doc
| state  = uncollapsed
| title  = {{{title}}}
| above  = {{{above}}}
| image  = {{{image}}}
| group1 = {{{group1}}}
| list1  = {{{list1}}}
| group2 = {{{group2}}}
| list2  = {{{list2}}}
| list3  = {{{list3}}} ''án {{{group3}}}''
| group4 = {{{group4}}}
| list4  = {{{list4}}}
| below  = {{{below}}}
}}
Navbox sniðið notar gildi sem eru öll skrifuð með lágum stöfum. Hægt er að sleppa gildum eftir þörfum. 

=== Uppsetningar gildi ===
:; ''name''
:: Nafn sniðsins, sem er notað fyrir &quot;S&amp;nbsp;• R&amp;nbsp;• B&quot; (&quot;Skoða&amp;nbsp;• Ræða&amp;nbsp;• Breyta&quot;) tenglana. Þú getur notað &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:PAGENAME}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; til þess að fylla út nafn sniðsins sjálfvirkt. Gildið ''name'' er aðeins valfrjálst ef gildið ''title'' er tilgreint og gildið ''border'' er ekki tilgreint.

:; ''state'' 
:: Hægt er að nota einn af eftirfarandi fjórum möguleikum með þessu gildi:
::&lt;code&gt;autocollapse&lt;/code&gt; - Sýnir alltaf sniðið fellt saman til að byrja með.
::&lt;code&gt;uncollapsed&lt;/code&gt; - Sniðið er sýnt í fullri stærð til að byrja með
::&lt;code&gt;collapsed&lt;/code&gt; - Sniðið er alltaf sýnt fellt saman til að byrja með
::&lt;code&gt;plain&lt;/code&gt; - Sniðið er alltaf sýnt í fullri stærð, án [fela] tengilsins til hægri. Titilinn helst miðjusettur.
::&lt;code&gt;off&lt;/code&gt; Navbox sniðið er alltaf sýnt í fullri stærð, án [fela] tengilsins, en titilinn er ekki miðjusettur. Þessi möguleiki er ætlaður fyrir reynda notendur.
::Sjálfgefið er sniðið sýnt fellt saman.

:; ''navbar'' 
:: Þetta gildi er notað til að fela &quot;S&amp;nbsp;• R&amp;nbsp;• B&quot; (&quot;Skoða&amp;nbsp;• Ræða&amp;nbsp;• Breyta&quot;) tenglana. Það er gert með því að tilgreina einn af eftirfarandi tveimur möguleikum.
:: &lt;code&gt;plain&lt;/code&gt; Tenglarnir eru faldir og titiinn er miðjusettur.
:: &lt;code&gt;off&lt;/code&gt; Tenglarnir eru faldir og titilinn er ekki miðjusettur.

:; ''border'' 
:: Þetta gildi er notað fyrir undirlista. Ef &lt;code&gt;child&lt;/code&gt; eða &lt;code&gt;subgroup&lt;/code&gt; er gefið þá er enginn rammi í kringum myndina.

=== Reitir ===
:; ''title''
:: Texti sem birtist miðjusettur í efstu röð töflunnar. Þessi texti er oftast titill sniðsins, þ.e. lýsing á innihaldi sniðsins.
:: Skal vera einstakur titill, vegna aðgengismála.

:; ''above''
:: reitur á eftir titlinum, sem notar alla breidd sniðsins. Þessi reitur er sjálfkrafa með bakgrunnslitinn &lt;code&gt;&lt;span style=&quot;background:#e6e6ff; color:black;&quot;&gt;#e6e6ff&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;.

:; ''list&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;''
::  (þ.e. ''list1'', ''list2'', ... ''list20''). Þetta er innihald sniðsins, venjulega listi af tenglum. Það þarf að tilgreina að minnsta kosti eitt ''list'' gildi og hver auka listi er sýndur í sér reit innan töflunnar. Allir listar mega fylgja samsvarandi ''group&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'' gildi, ef það er tilgreint (sjá fyrir neðan). Bakgrunnslitur lista (og töflunnar í heild sinni) er gegnsær.

:; ''group&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;''
:: (þ.e. ''group1'', ''group2'', ... ''group20'') Ef þetta er tilgreint, birtist texti í höfuð reit, hægra megin við listann. Ef því er sleppt hinsvegar, þá notar ''list&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'' alla breidd töflunnar. Bakgrunnsliturinn er sjálfkrafa &lt;code&gt;&lt;span style=&quot;background:#e6e6ff; color:black;&quot;&gt;#e6e6ff&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;, en hægt er að breyta honum með því að tilgreina gildið ''groupstyle'' (sjá hér fyrir neðan)

:; ''image''
:: Mynd sem birtist hægra megin við listann. Myndum er bætt við með wiki-kóða, t.d. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:XX.jpg|80px|link=|alt=]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. ''List1'' gildið þarf að vera tilgreint svo myndin sjáist.

:; ''imageleft''
:: Mynd sem birtist vinstra megin við listann. Virkar að öðru leiti eins og ''image'' gildið hér fyrir ofan.

:; ''below''*
:: Reitur á eftir innihaldi sniðsins, þ.e. ''group&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'' og ''list&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'' gildum. Reiturinn notar alla breidd sniðsins og er sjálfkrafa með bakgrunnslitinn &lt;code&gt;&lt;span style=&quot;background:#e6e6ff; color:black;&quot;&gt;#e6e6ff&lt;/span&gt;&lt;/code&gt;.

:; ''tracking''
:: Ef ''no'' er tilgreint, þá er sniðið ekki sjálfkrafa sett í [[:Flokkur:Navbox án láréttra lista]].

=== Stíll ===
:; ''style''
:: Stílviðmið fyrir sniðið í heild sinni.

:; ''basestyle''
:: Stílviðmið fyrir ''title'', ''above'', ''below'' og ''group'' reitina.

:; ''titlestyle''
:: Stílviðmið fyrir ''title''.

:; ''bodystyle''
:: Tilgreinir [[Cascading Style Sheets|CSS]] stílviðmót fyrir innihald sniðsins.

:; ''groupstyle''
:: Tilgreinir CSS stílviðmót fyrir ''group&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'' reitina. Þetta gildi hunsar öll önnur stílviðmið fyrir töfluna í heild sinni.

:; ''group&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;style''
:: (t.d. ''group1style'' ) Stílviðmið fyrir viðeigandi ''group&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'' reit.

:; ''groupwidthstyle''
:: Tala og eining, sem segir til um hversu breiðir ''group&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'' reitirnir eiga að vera.

:; ''liststyle''
:: CSS stílviðmót fyrir öll ''list&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'' gildi. Þetta stílviðmót er hunsað ef ''oddstyle'' eða ''evenstyle'' er til staðar.

:; ''list&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;style''*
:: (t.d. ''list1style'' ) Stílviðmið fyrir viðeigandi ''list&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'' reit.

:; ''listpadding''
:: Tala og eining sem segir til um hversu mikið bil sé á milli textans og reitsins.

:; ''evenstyle''
:: CSS stílviðmót fyrir lista með sléttum tölum (''list2'', ''list4'', o.s.frv.)

:; ''oddstyle''
:: CSS stílviðmót fyrir lista með oddatölum (''list1'', ''list3'', o.s.frv.)

:; ''evenodd'' 
:: Sjálfgefið er ramminn utan um reiti með sléttum tölum grár. Hægt er að breyta þessu með því að tilgreina einn af eftirfarandi fjórum möguleikum:
:: &lt;code&gt;swap&lt;/code&gt; - Grái ramminn færist frá reitum með sléttum tölum yfir á reiti með oddatölum.
:: &lt;code&gt;even&lt;/code&gt; - Grár rammi utan um reiti með sléttum tölum.
:: &lt;code&gt;odd&lt;/code&gt; - Grár rammi utan um reiti með oddatölum
:: &lt;code&gt;off&lt;/code&gt; - Slökkva á rammanum.

:; ''imagestyle''
:; ''imageleftstyle''  
:: Stílviðmið fyrir myndina, hægra eða vinstra megin.

== TemplateData ==
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;state&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;staða&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Stjórnar hvort sniðið sé fellt saman eða ekki.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;autocollapse&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;autocollapse&quot;,
				&quot;collapsed&quot;,
				&quot;expanded&quot;,
				&quot;plain&quot;,
				&quot;off&quot;
			],
			&quot;default&quot;: &quot;autocollapse&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;titill&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Titill, miðjusettur í efsta reit töflunnar.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;[[Widget stuff]]&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;above&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ofan&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Reitur á eftir titlinum, notar alla breidd sniðsins.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;image&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Mynd&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Mynd sem birtist hægra megin við listann&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;[[File:XX.jpg | 80px | link= | alt= ]]&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-file-name&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;group1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Hópur 1&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ef tilgreint, birtist texti í höfuð reit, hægra megin við listann. Ef því er sleppt hinsvegar, notar list 1 alla breidd töflunnar.&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;list1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Listi 1&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Innihald sniðsins, oftast listi af tenglum. Þarft að tilgreina minnst eitt list gildi.&quot;,
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;group2&quot;: {
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;list2&quot;: {
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;list3&quot;: {
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;group3&quot;: {
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;group4&quot;: {},
		&quot;list4&quot;: {},
		&quot;below&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Neðan&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Reitur á eftir innihaldi sniðsins, notar alla breidd sniðsins.&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;imageleft&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Image left&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Mynd sem birtist vinstra megin við listann. Til að það birtist rétt þarf að tilgreina minnst einn lista og enga hópa.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;[[File:XX.jpg | 80px | link= | alt= ]]&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-file-name&quot;
		},
		&quot;name&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Name&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Nafn sniðsins, notað fyrir navbar tenglana - \&quot;Skoða • Ræða • Breyta\&quot; &quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;{{subst:PAGENAME}}{{subst:void|Don't change anything on this line. It will change itself when you save.}}&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;listclass&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;List class&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Stílviðmið fyrir listana, oftast hlist fyrir lista af tenglum.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;hlist&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;navbar&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Navbar status&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;plain, off&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;border&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Rammi&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;child, subgroup, none&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;bodystyle&quot;: {},
		&quot;basestyle&quot;: {},
		&quot;titlestyle&quot;: {},
		&quot;groupstyle&quot;: {},
		&quot;group1style&quot;: {},
		&quot;groupwidth&quot;: {},
		&quot;liststyle&quot;: {},
		&quot;list1style&quot;: {},
		&quot;listpadding&quot;: {},
		&quot;oddstyle&quot;: {},
		&quot;evenstyle&quot;: {},
		&quot;evenodd&quot;: {
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;swap&quot;,
				&quot;even&quot;,
				&quot;odd&quot;,
				&quot;off&quot;
			]
		},
		&quot;abovestyle&quot;: {},
		&quot;belowstyle&quot;: {},
		&quot;imagestyle&quot;: {},
		&quot;imageleftstyle&quot;: {}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;Býr til flakksnið fyrir tengla á aðrar síður. \nBirtist ekki á farsímaútgáfunni.&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;name&quot;,
		&quot;title&quot;,
		&quot;group1&quot;,
		&quot;list1&quot;,
		&quot;listclass&quot;,
		&quot;state&quot;,
		&quot;above&quot;,
		&quot;below&quot;,
		&quot;image&quot;,
		&quot;group2&quot;,
		&quot;list2&quot;,
		&quot;group3&quot;,
		&quot;list3&quot;,
		&quot;group4&quot;,
		&quot;list4&quot;,
		&quot;imageleft&quot;,
		&quot;navbar&quot;,
		&quot;border&quot;,
		&quot;bodystyle&quot;,
		&quot;basestyle&quot;,
		&quot;titlestyle&quot;,
		&quot;groupstyle&quot;,
		&quot;liststyle&quot;,
		&quot;group1style&quot;,
		&quot;list1style&quot;,
		&quot;groupwidth&quot;,
		&quot;listpadding&quot;,
		&quot;oddstyle&quot;,
		&quot;evenstyle&quot;,
		&quot;evenodd&quot;,
		&quot;abovestyle&quot;,
		&quot;belowstyle&quot;,
		&quot;imagestyle&quot;,
		&quot;imageleftstyle&quot;
	]
}
&lt;/templatedata&gt;

&lt;noinclude&gt;[[Flokkur:Sniðaupplýsingar]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>injwa1p6mfdre6cqm3cfoxa7x9ra65f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Infobox/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>116655</id>
    <revision>
      <id>1968434</id>
      <parentid>1790839</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T20:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Bæti við subpage sniði og high use</comment>
      <origin>1968434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6135" sha1="9vefclggarp57nonta8wgflyp4vmn9y" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}{{High use}}
:Nánari upplýsingar: [[w:Template:Infobox|Template:Infobox]]
Þetta snið er notað til þess að búa til upplýsingasnið.

&lt;pre&gt;{{Infobox
|  headerclass = 
|  labelstyle = 
|  title = 
|  titleclass = 
|  titlestyle = 
|  above = 
|  aboveclass = 
|  abovestyle = 
|  above = 
|  below = 
|  belowclass = 
|  belowstyle = 
|  subheader = 
|  subheader1 = 
|  subheaderrowclass = 
|  subheaderrowclass1 = 
|  subheaderstyle = 
|  subheaderclass = 
|  image = 
|  image1 = 
|  image = 
|  caption = 
|  caption1 = 
|  captionstyle = 
|  imagestyle = 
|  imageclass = 
|  autoheaders = 
|  datastyle = 
|  name = 
|  decat = 
|  child = 
|  subbox = 
|  bodyclass = 
|  bodystyle = 
}} 
&lt;/pre&gt;

== Notkun ==
*&lt;code&gt;name=&lt;/code&gt; Þetta gildi er notað til þess að sýna &quot;S • R • B&quot; tenglana frá [[Snið:navbox]]. Tenglarnir tengja á snið með þeim titli sem er tilgreindur við þetta gildi. Þú getur einnig notað &lt;nowiki&gt;{{subst:PAGENAME}}&lt;/nowiki&gt;.

=== Titill ===
Það eru nokkrar leiðir til að sýna titill upplýsingasniðsins. Ein leið er að setja titilinn innan við ramman og hin er að setja hana fyrir ofan eins og yfirskrift.
*&lt;code&gt;title=&lt;/code&gt; Texti sem á að fara innan við rammann.
*&lt;code&gt;above=&lt;/code&gt; Texti sem á að fara fyrir ofan rammann.

=== Raðir ===
Engar takmarkanir eru á hversu margar raðir sé hægt að nota. Hægt er að endurraða þeim, eins og má sjá hér fyrir neðan. Gæta þarf þess að raða gildunum í nokkurnveginn rétta röð. Ef meira en 20 gildi eru á milli þeirra þá getur sniðið brotið tilvísanir.

&lt;pre&gt;|header3  = Section 1
|label5   = Label A
|data5    = Data B
|label7   = Label C
|data7    = Data C
|header10 = Section 2
|label12  = Label D
|data12   = Data D&lt;/pre&gt;

=== Valfrjáls gildi ===
*&lt;code&gt;subheader=&lt;/code&gt; og &lt;code&gt;subheader&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;=&lt;/code&gt; (þ.e. subheader, subheader1 ... ) Undirtitill sem fer fyrir neðan gildið title og fyrir ofan gildið above. Engar takmarkanir eru á því hversu margir undirtitlarnir geta verið.
*&lt;code&gt;image=&lt;/code&gt; og &lt;code&gt;image&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;=&lt;/code&gt; (þ.e. image, image1, image2 ... ) Myndir sem á að sýna efst í sniðinu. Tengdu í myndina, á þennan hátt &lt;nowiki&gt;[[File:example.png|200px|alt=Dæmi um alt texta]]&lt;/nowiki&gt;. Athugaðu að ef image gildið er tilgreint, þá verður image1 sleppt.
*&lt;code&gt;caption=&lt;/code&gt; og &lt;code&gt;caption&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;=&lt;/code&gt; (þ.e. caption, caption1, caption2 ... ) Myndatexti sem á að sýna með samsvarandi myndum. Tilgreina þarf samsvarandi image gildi, annars verður því sleppt.
*&lt;code&gt;header&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;=&lt;/code&gt; (þ.e. header1, header2 ... ) Texti sem á að nota sem haus í röð n.
*&lt;code&gt;label&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;=&lt;/code&gt; (þ.e. label1, label2 ... ) Texti sem á að nota sem merki í röð n.
*&lt;code&gt;data&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;=&lt;/code&gt; (þ.e. data1, data2 ... ) Texti sem á að nota sem gögn í röð n.
*&lt;code&gt;below=&lt;/code&gt; Texti sem birtist í reit neðst í upplýsingasniðinu.
*&lt;code&gt;child=&lt;/code&gt; Wikikóði sem er notaður sem undirhópar, sjá [[#Undirhópar]].
*&lt;code&gt;italic title=&lt;/code&gt; Skáletrar titil síðunnar. Þetta er gert sjálfvirkt með því að kalla á [[Snið:Skáletrað]].
*&lt;code&gt;decat=&lt;/code&gt; Ef &quot;yes&quot; er tilgreint þá er sniðið ekki sjálfkrafa flokkað í flokkana [[:Flokkur:Greinar með infobox sniði með engum gagna röðum]] eða [[:Flokkur:Greinar með infobox sniði með gildið title]].

=== Stíll ===
*&lt;code&gt;bodystyle=&lt;/code&gt; Stílviðmið fyrir upplýsingasniðið í heild sinni.
*&lt;code&gt;titlestyle=&lt;/code&gt; Stílviðmið fyrir title gildið.
*&lt;code&gt;abovestyle=&lt;/code&gt; Stílviðmið fyrir above gildið.
*&lt;code&gt;imagestyle=&lt;/code&gt; Stílviðmið fyrir myndir og myndalýsingar.
*&lt;code&gt;captionstyle=&lt;/code&gt; Stílviðmið fyrir myndalýsingar.
*&lt;code&gt;headerstyle=&lt;/code&gt; Stílviðmið fyrir öll header gildi.
*&lt;code&gt;labelstyle=&lt;/code&gt; Stílviðmið fyrir öll label gildi.
*&lt;code&gt;datastyle=&lt;/code&gt; Stílviðmið fyrir öll data gildi.
*&lt;code&gt;belowstyle=&lt;/code&gt; Stílviðmið fyrir below reitinn.

=== HTML class ===
*&lt;code&gt;bodyclass=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir upplýsingasniðið í heild sinni.
*&lt;code&gt;titleclass=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir title gildið.
*&lt;code&gt;aboveclass=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir above gildið.
*&lt;code&gt;subheaderclass&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir subheader gildin.
*&lt;code&gt;imageclass=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir myndir og myndalýsingar.
*&lt;code&gt;captionclass=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir myndalýsingar.
*&lt;code&gt;headerclass=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir öll header gildi.
*&lt;code&gt;labelclass=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir öll label gildi.
*&lt;code&gt;dataclass=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir öll data gildi.
*&lt;code&gt;imagerowclass(n)=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir mynd með töluna n.
*&lt;code&gt;rowclass(n)=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir row gildi með töluna n.
*&lt;code&gt;class(n)=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir data gildi með töluna n.
*&lt;code&gt;belowclass=&lt;/code&gt; Gildi sem er bætt við HTML eigindið class fyrir below reitinn.

== Undirhópar ==
Hægt er að bæta við undirhópum við upplýsingasniðið með því að setja annað infobox snið í data gildi. Dæmi:
{{Infobox
| title = Titill
| data1 = {{Infobox
  | child = yes
  | title = Fyrsti undirhópur
  | label1= Label 1.1
  | data1 = Data 1.1
}}
| data2 = {{Infobox
  | child = yes
  | title = Annar undirhópur
  | label1= Label 2.1
  | data1 = Data 2.1
}}
|belowstyle = 
|below = Texti neðst í sniðinu
}}
&lt;pre style=&quot;overflow:auto&quot;&gt;
{{Infobox
| title = Titill
| data1 = {{Infobox
  | child = yes
  | title = Fyrsti undirhópur
  | label1= Label 1.1
  | data1 = Data 1.1
}}
| data2 = {{Infobox
  | child = yes
  | title = Annar undirhópur
  | label1= Label 2.1
  | data1 = Data 2.1
}}
|belowstyle = 
|below = Texti neðst í sniðinu
}}
&lt;/pre&gt;</text>
      <sha1>9vefclggarp57nonta8wgflyp4vmn9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Infobox/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>116668</id>
    <revision>
      <id>1968432</id>
      <parentid>1781152</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T20:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Bæti við documentation og subpage sniðum.</comment>
      <origin>1968432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="344" sha1="sww4giczo2ur6vp5e4sbwjssegf8hgj" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Documentation/start}}&lt;/includeonly&gt;{{Documentation subpage}}
Þessi skrifta inniheldur kóðann á bak við {{tl|infobox}} sniðið. Vinsamlegast líttu á síðu sniðsins fyrir leiðbeiningar.
{{Uses TemplateStyles|Module:Infobox/styles.css}}

== Tengt efni ==
* {{Tl|Infobox}}

&lt;includeonly&gt;{{Documentation/end}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>sww4giczo2ur6vp5e4sbwjssegf8hgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Tími/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>116936</id>
    <revision>
      <id>1968436</id>
      <parentid>1787422</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T21:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <origin>1968436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1609" sha1="rdpck62ws2n5jxklvj64w8kqiubjl4z" xml:space="preserve">Þetta snið er hannað til þess að virka eins og [[Hjálp:Þáttunar_aðgerðir#.23time|#time]] með íslenskustuðningi.

Þú getur sett inn dagsetningar með íslenskum mánaðarnöfnum, dögum og styttingum af þeim. Einnig getur þú sett inn skammstafirnar f.h. (fyrir hádegi) og e.h. (eftir hádegi).

== Notkun ==
*Fyrsta gildi - Á hvaða formi dagsetningin á að vera, sjá kóðana á [[Hjálp:Þáttunar_aðgerðir#.23time]]. 
*Annað gildi -  Dagsetning, á hvaða formi sem er.
*Það er þó ein takmörkun á þessu sniði miðað við #time og hún er að sniðið tekur bara við tungumálakóðunum en og is.

== Dæmi ==
&lt;nowiki&gt;{{Tími|m|1. janúar 2013}}&lt;/nowiki&gt;
skilar
{{Tími|m|1. janúar 2013}}

&lt;nowiki&gt;{{Tími|F|1. janúar 2013|en}}&lt;/nowiki&gt; 
skilar
{{Tími|F|1. janúar 2013|en}}

&lt;nowiki&gt;{{Tími|H|1. jan 2013 02:00 e.h.}}&lt;/nowiki&gt;
skilar
{{Tími|H|1. jan 2013 02:00 e.h.}}

&lt;nowiki&gt;{{Tími|r}}&lt;/nowiki&gt; skilar
{{Tími|r}}

&lt;templatedata&gt;
{
    &quot;description&quot;: &quot;Notað til að yfirfæra enska dagsetningu yfir á íslensku.&quot;,
    &quot;params&quot;:{
        &quot;1&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;Form&quot;,
            &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
            &quot;required&quot;: true,
            &quot;description&quot;: &quot;Málskipan dagsetningar&quot;
        },
        &quot;2&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;Dagsetning&quot;,
            &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
            &quot;required&quot;: true
        },
        &quot;3&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;Tungumálakóði&quot;,
            &quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
            &quot;required&quot;: false,
            &quot;suggestedvalues&quot;: [&quot;en&quot;, &quot;is&quot;]
        }
    }
}&lt;/templatedata&gt;

&lt;noinclude&gt;[[Flokkur:Sniðaupplýsingar]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rdpck62ws2n5jxklvj64w8kqiubjl4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tréskurðarmynd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117859</id>
    <revision>
      <id>1968461</id>
      <parentid>1847814</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T03:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="878" sha1="ro15r5aiqz23l6i8z3brdh9piih8vdm" xml:space="preserve">[[Mynd:Preparing a Woodcut Design.jpg|Unnið við tréskurðarmynd|thumbnail]]
'''Tréskurðarmynd''' er prentuð mynd sem er unnin þannig að myndin er skorin út á viðarplötur. Plötur úr perutré voru notaðar og platan var fyrst þakin þunnu krítarlagi og var teiknað á það lag. Myndin var mynduð með strikum þar sem breið strik voru fyrir útlínur og skyggingar og mjórri fyrir ýmsa millitóna. Myndirnar voru skornar út með hníf og stórir og minni fletir milli línanna voru dýpkaðar með mísmunandi holjárnum. 

Guðbrandsbiblía sem prentuð var á Hólum 1584 er með mörgum myndum sem skornar voru út í tréplötur.

== Heimild ==
* [https://web.archive.org/web/20070707012427/http://www.bokasafnid.is/24arg/kristinb00.htm Kristín Bragadóttir, Tréskurðarmyndir til bókaskreytinga]

[[Flokkur:Prentun]]
[[Flokkur:Tréskurðarmyndir| ]]</text>
      <sha1>ro15r5aiqz23l6i8z3brdh9piih8vdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tavo Burat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123287</id>
    <revision>
      <id>1968456</id>
      <parentid>1890676</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T01:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3647" sha1="a6vkd3mbp9m7l0a80vobvpt51lohj05" xml:space="preserve">[[Image:Tavo Burat.jpg|right|thumb|240px|Tavo Burat - 2008]]

'''Tavo Burat''' (fæddur ''Gustavo Buratti Zanchi'' í [[Stezzano]] [[22. maí]] [[1932]], látinn í [[Biella]] [[8. desember]] [[2009]]) var [[Ítalía|ítalskur]] stjórnmálamaður og blaðamaður sem varði miklu af lífi sínu að verja einangraða tungumálið [[piedmontese]].&lt;ref&gt;[http://www.gioventurapiemonteisa.net/?p=3589 ''A cosa “servono” le lingue locali? Parole profonde di Tavo Burat''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714154154/http://www.gioventurapiemonteisa.net/?p=3589 |date=2014-07-14 }} (á ítölsku)&lt;/ref&gt;. Frá árinu 1964 var Burat ritari alþjóðlegra samtaka sem ver tungumál og menningu í útrýmingarhættu. Hann einblíndi sérstaklega á að verja piedmontesku og [[arpitanska|arpintösku]].

Hann kenndi frönsku í gagnfræðaskóla 1968-1994 og stofnaði og var forstöðumaður dagblaðsins ''La Slòira''&lt;ref&gt;[http://www.coobiz.it/azienda/ivrea-corsi-lingua-letteratura-piemontese-organizzazione-congresso/co9581516 ''La Sloira - Associassion per la tua e la difusion dla Lenga e la Literatura Piemonteisa - Onlus''] (á ítölsku)&lt;/ref&gt;.

Hann lést árið 2009.&lt;ref&gt;[http://biellaprotestante.blogspot.com/2009/12/e-morto-tavo.html ''È morto Tavo Burat''] (á ítölsku)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://rifondazionebiella.it/altrobiellese/roberto/e-morto-tavo-burat-che-la-terra-ti-sia-lieve-gustavo ''È morto Tavo Burat. Che la terra ti sia lieve Gustavo''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715025240/http://rifondazionebiella.it/altrobiellese/roberto/e-morto-tavo-burat-che-la-terra-ti-sia-lieve-gustavo |date=2014-07-15 }} (á ítölsku)&lt;/ref&gt;

== Verk ==
=== Á ítölsku ===
* 1957: ''Diritto pubblico nel Cantone dei Grigioni''
* 1974: ''La situazione giuridica delle minoranze linguistiche in Italia'', dins ''I diritti delle minoranze etnico-linguistiche''
* 1976: ''In difesa degli altri'', dins U. Bernardi, ''Le mille culture, Comunità locali e partecipazione politica''
* 1981: ''Decolonizzare le Alpi'', dins ''Prospettive dell'arco alpino''
* 1989: ''Carlo Antonio Gastaldi. Un operaio biellese brigante dei Borboni''
* 1997: ''Federalismo e autonomie. Comunità e bioregioni''
* 2000: ''Fra Dolcino e gli Apostolici tra eresia, rivolta e roghi''
* 2002: ''L'anarchia cristiana di Fra Dolcino e Margherita'' (Ed. Leone &amp; Griffa)
* 2004: ''Eretici dimenticati. Dal Medioevo alla modernità'' (Ed. DeriveApprodi)
* 2006: ''Banditi e ribelli dimenticati. Storie di irriducibili al futuro che viene'' (Ed. Lampi di Stampa)

=== Á piedmontesku ===
* 1979: ''Finagi'' (Ca dë studi piemontèis)
* 2005: ''Lassomse nen tajé la lenga'', (ALP) 
* 2008: ''Poesìe'', (Ca dë studi piemontèis)

== Pólitískur og menningarlegur ferill == 
* Borgarráð meðlimur í [[Biella]] 1956-1994 
* Svæðisstjóri fyrir [[Ítalski sósíalistaflokkurinn|PSI]] 1975-1984 
* Assessor til'' Comunità montana Bassa Valle Elvo'' 1970-1993 
* Fulltrúi fyrir Greens fyrir endurskoðun á samþykktum svæðum [[Piemonte]] 
* National Councillor fyrir Greens 2000-2009 
* Samhæfingaaðili'' Centro Studi dolciniani'' 1974-2009&lt;ref&gt;[http://www.centrostudifradolcino.com/?page_id=11 Centro Studi Fra Dolcino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121113633/http://www.centrostudifradolcino.com/?page_id=11 |date=2022-01-21 }} (á ítölsku)&lt;/ref&gt;
* Stofnandi'' Consiglio federativo della Resistenza di Biella''.

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

[[Flokkur:Ítalskir stjórnmálamenn|Burat, Tavo]]
[[Flokkur:Ítalskir blaðamenn|Burat, Tavo]]
{{fde|1932|2009|Burat, Tavo}}</text>
      <sha1>a6vkd3mbp9m7l0a80vobvpt51lohj05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sverker Johansson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134564</id>
    <revision>
      <id>1968439</id>
      <parentid>1697204</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T22:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="65lunskibj8kt6n8jbjb2ivdy7agk1d" xml:space="preserve">[[Mynd:Carlito syrichta on the shoulder of a human.jpg|thumbnail|hægri|Lars Sverker Johannesson]]

'''Lars Sverker Johansson''', fæddist 26 maí 1961 í Lundi&lt;ref&gt;Sveriges befolkning 1970, CD-ROM, Version 1.04, Sveriges Släktforskarförbund (2002).&lt;/ref&gt; ([[Svíþjóð]]) er [[sænskur]] eðlisfræðingur sem hefur búið til nokkrar milljónir sjálfvirkar [[Wikipedia]] greinar. Hann er með doktorspróf í eðlisfræði og meistarapróf í málvísindum.

== Heimildir ==
&lt;references/&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.du.se/sv/Om-Hogskolan/Organisation/Sok-personal/Min-presentation/?userId=1346 Ritaskrá frá University of Dalarna]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160902053738/http://www.du.se/sv/Om-Hogskolan/Organisation/Sok-personal/Min-presentation/?userId=1346 |date=2016-09-02 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=2nJJqPWx1-c Writing Wikipedia articles by the million] ''(Video)''

[[Flokkur:Wikipedia]]</text>
      <sha1>65lunskibj8kt6n8jbjb2ivdy7agk1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patrekur Jóhannesson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136063</id>
    <revision>
      <id>1968429</id>
      <parentid>1682026</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T20:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-36073-83</username>
        <id>117860</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ forseti &gt; fyrrverandi forseti</comment>
      <origin>1968429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1092" sha1="nr8wnwk7v4avb7ge1fdri1rcuhtpn4m" xml:space="preserve">[[Mynd:20171028 OEHB AUT-SRB Patrekur Jóhannesson 850 3154.jpg|thumb|Patrekur á hliðarlínunni sem þjálfari Austurríkis.]]

'''Patrekur Jóhannesson''' (fæddur 7. júlí [[1972]]) er handboltaþjálfari Stjörnunnar og fyrrum handboltaleikmaður.
Patrekur spilaði með [[íslenska karlalandsliðið í handknattleik|íslenska handboltalandsliðinu í handknattleik]] frá 1992 til 2006.
Hann spilaði með félagsliðunum [[Stjarnan]] og [[KA]] á Íslandi og með félagsliðum í Þýskalandi og á Spáni. 

Hann var handboltaþjálfari landsliðs [[Austurríki]]s 2011-2019. Hann þjálfar handboltalið Selfoss og verður með Skjern í Danmörku síðla árs 2019 &lt;ref&gt;[http://www.visir.is/g/2019190309258/patrekur-haettur-med-austurriki Patrekur hættur með Austurríki] Vísir, skoðað 6. mars, 2019&lt;/ref&gt;.

Patrekur á tvo bræður: [[Guðni Th. Jóhannesson|Guðna]], fyrrverandi forseta Íslands og Jóhannes, kerfisfræðing.

==Tilvísanir==

[[Flokkur:Fólk fætt árið 1972]]
[[Flokkur:Íslenskir handknattleiksmenn]]
[[Flokkur:Íslenskir handknattleiksþjálfarar]]</text>
      <sha1>nr8wnwk7v4avb7ge1fdri1rcuhtpn4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daði Freyr Pétursson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137079</id>
    <revision>
      <id>1968416</id>
      <parentid>1962904</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T16:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stillbusy</username>
        <id>42433</id>
      </contributor>
      <comment>Lagaði dauðan hlekk.</comment>
      <origin>1968416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5885" sha1="5xa8ph8570ywaamwf28i1v2scgxibtm" xml:space="preserve">{{Tónlistarfólk
| heiti          = Daði Freyr
| mynd           = Dadi 2.JPG
| mynd_texti     = Daði Freyr árið 2022
| fæðingardagur  = {{fæðingardagur og aldur|1992|06|30}}
| fæðingarstaður = [[Reykjavík]], [[Ísland]]
| fæðingarnafn   = Daði Freyr Pétursson
| önnur_nöfn     = 
| stefna         =
| starf          = Tónlistarmaður
| hljóðfæri      = {{hlist|Rödd|hljómborð|bassi|gítar|trommur}}
| ár             = 2012–í dag
| útgefandi      =
| meðlimur_í     = [[Daði og Gagnamagnið]]
| áður_meðlimur  = 
| vefsíða        = {{URL|dadifreyr.com}}
}}
'''Daði Freyr Pétursson''' (f. 30. júní 1992) er íslenskur tónlistarmaður búsettur í [[Berlín]] í [[Þýskaland]]i.

Daði fæddist í [[Reykjavík]] en ólst upp í [[Danmörk]]u til níu ára aldurs, en þá flutti fjölskylda hans til [[Ísland]]s og settist að á [[Suðurland]]i, fyrst í Laugalandi og síðar í [[Ásahreppur|Ásahreppi]]. Daði lauk stúdentsprófi frá [[Fjölbrautaskóli Suðurlands|Fjölbrautaskóla Suðurlands]] árið 2012 og BA-námi í tónlistarstjórnun og hljóðvinnslu í Berlín árið 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal|url=https://timarit.is/page/6883677?iabr=on#page/n25/mode/1up |journal=[[DV]] |page=26–27 |access-date=2026-06-20 |title= Fyrsti kossinn var á Hróarskeldu |date=2017-04-21}}&lt;/ref&gt;

== Tónlistarverkefni ==
[[Mynd:Eurovision 2023 - Jury Final - Interval Act - Liverpool Songbook (06).jpg|thumb|Daði að flytja lagið „Whole Again“ í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2023|Eurovision 2023]].]]
Í æsku æfði Daði sig á trommur og lærði á píanó og bassagítar.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; Hann hóf tónlistarferil sinn með hinni skammlífu hljómsveit Orchestra of Few, en í þeirri hljómsveit var meðal annars Kristján Pálmi Ásmundsson. Árið 2011 stofnuðu þeir hljómsveitina [[RetRoBot]] og fengu til liðs við sig Gunnlaug Bjarnason, söngvara, og Guðmund Einar Vilbergsson, gítarleikara, en þeir höfðu kynnst í Fjölbrautaskóla Suðurlands. Árið 2012 vann hljómsveitin [[Músíktilraunir]] og Daði var valinn rafheili ársins.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://reykjavik.is/frettir/hljomsveitin-retrobot-fra-selfossi-sigradi-musiktilraunir-2012 |title=Hljómsveitin RetRoBot frá Selfossi sigraði Músíktilraunir 2012 |access-date=2017-03-06 |archive-date=2020-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229220954/https://reykjavik.is/frettir/hljomsveitin-retrobot-fra-selfossi-sigradi-musiktilraunir-2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; RetRoBot gaf út eina plötu, ''Blackout'', ári síðar. 

Árið 2014 flutti Daði Freyr til [[Berlín]]ar þar sem hann hóf háskólanám í upptökustjórnun og hljóðvinnslu við tónlistarskólann dBs Music. Sama ár byrjaði hann að spila undir nafninu Mixophrygian og ári síðar gaf hann út plötuna ''Forever''.

Árið [[Söngvakeppnin 2017|2017]] tók Daði þátt í [[Söngvakeppni sjónvarpsins|Söngvakeppninni]] með laginu „Hvað með það?“ („Is This Love?“), en það flutti hann ásamt eiginkonu sinni Árnýju Fjólu Ásmundsdóttur tónlistarkonu og hljómsveitinni [[Daði og Gagnamagnið|Gagnamagninu]]. Þau höfnuðu í öðru sæti á eftir [[Svala Björgvinsdóttir|Svölu Björgvinsdóttur]] sem flutti lagið „[[Paper]]“.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/folk/frettir/2017/03/11/svala_fulltrui_islands/ Svala full­trúi Íslands.]&lt;/ref&gt; Daði Freyr og hljómsveit hans Gagnamagnið tóku svo aftur þátt í Söngvakeppninni árið [[Söngvakeppnin 2020|2020]]&lt;ref&gt;Mbl.is, [https://www.mbl.is/folk/frettir/2020/01/18/dadi_freyr_snyr_aftur_i_songvakeppnina/ „Daði Freyr snýr aftur í Söngvakeppnina“] (skoðað 19. janúar 2019)&lt;/ref&gt; og unnu þá með laginu „Gagnamagnið“ („[[Think About Things]]“). Eftir að keppninni árið [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2020|2020]] var aflýst vegna [[Covid-19 faraldurinn|kórónuveirufaraldursins]], var hann valinn aftur til að keppa fyrir hönd Íslands árið [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2021|2021]]. Ásamt Gagnamagninu flutti hann lagið „[[10 Years]]“ og endaði í 4. sæti í lokakeppninni sem var þriðji besti árangur Íslands í Eurovision.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2021-05-23-hefdum-rustad-thessu-ef-vid-hefdum-farid-a-svid |title=Hefðum rústað þessu ef við hefðum farið á svið |publisher=[[RÚV]] |date=2021-05-23 |author=Björg Magnúsdóttir |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Daði kom fram í tónlistaratriði í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2023]] í [[Liverpool]] þar sem hann tók ábreiðu af lagi bresku sveitarinnar [[Atomic Kitten]].

== Fjölskylda ==
Daði Freyr er í hjónabandi með Árnýju Fjólu Ásmundsdóttur, listakonu, og eiga þau eina dóttur fædda árið 2019.&lt;ref&gt;Visir.is, [https://www.visir.is/g/2019190418778 „Daði Freyr og Árný Fjóla eignast stúlkubarn“] (skoðað 19. janúar 2019)&lt;/ref&gt; Þau eignuðust aðra dóttur árið 2021.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Árný Fjóla Ásmundsdóttir|date=25. september 2021|title=17.9.2021|url=https://www.instagram.com/p/CUP_BYXojSP/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/s/instagram/CUP_BYXojSP |archive-date=26. desember 2021 |url-access=registration|url-status=live|access-date=28. október 2021|website=www.instagram.com}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

==Útgefið efni==
=== Hljómplötur ===
* ''&amp; Co.'' (2019)
* ''I Made an Album'' (2023)
* Too Much Not Enough (2026)

=== EP-plötur ===
* ''Næsta skref'' (2017)
* ''Welcome'' (2021)
* ''I'm Making an Album 1/3'' (2023)
* ''I'm Still Making an Album 2/3'' (2023)

==Tengt efni==
* [[Daði og Gagnamagnið]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Ísland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}}
{{f|1992}}
[[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Fjölbrautaskóla Suðurlands]]</text>
      <sha1>5xa8ph8570ywaamwf28i1v2scgxibtm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968417</id>
      <parentid>1968416</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stillbusy</username>
        <id>42433</id>
      </contributor>
      <origin>1968417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6341" sha1="5lu4ie7t660jxu35b13pliptd0w8bob" xml:space="preserve">{{Tónlistarfólk
| heiti          = Daði Freyr
| mynd           = Dadi 2.JPG
| mynd_texti     = Daði Freyr árið 2022
| fæðingardagur  = {{fæðingardagur og aldur|1992|06|30}}
| fæðingarstaður = [[Reykjavík]], [[Ísland]]
| fæðingarnafn   = Daði Freyr Pétursson
| önnur_nöfn     = 
| stefna         =
| starf          = Tónlistarmaður
| hljóðfæri      = {{hlist|Rödd|hljómborð|bassi|gítar|trommur}}
| ár             = 2012–í dag
| útgefandi      =
| meðlimur_í     = [[Daði og Gagnamagnið]]
| áður_meðlimur  = 
| vefsíða        = {{URL|dadifreyr.com}}
}}
'''Daði Freyr Pétursson''' (f. 30. júní 1992) er íslenskur tónlistarmaður búsettur í [[Berlín]] í [[Þýskaland]]i.

Daði fæddist í [[Reykjavík]] en ólst upp í [[Danmörk]]u til níu ára aldurs, en þá flutti fjölskylda hans til [[Ísland]]s og settist að á [[Suðurland]]i, fyrst í Laugalandi og síðar í [[Ásahreppur|Ásahreppi]]. Daði lauk stúdentsprófi frá [[Fjölbrautaskóli Suðurlands|Fjölbrautaskóla Suðurlands]] árið 2012 og BA-námi í tónlistarstjórnun og hljóðvinnslu í Berlín árið 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal|first=Kristín |last=Clausen |url=https://timarit.is/page/6883677?iabr=on#page/n25/mode/1up |journal=[[DV]] |page=26–27 |access-date=2026-06-20 |title=Fyrsti kossinn var á Hróarskeldu |date=2017-04-21}}&lt;/ref&gt;

== Tónlistarverkefni ==
[[Mynd:Eurovision 2023 - Jury Final - Interval Act - Liverpool Songbook (06).jpg|thumb|Daði að flytja lagið „Whole Again“ í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2023|Eurovision 2023]].]]
Í æsku æfði Daði sig á trommur og lærði á píanó og bassagítar.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; Fyrsta hljómsveit sem hann stofnaði fékk nafnið „Finnski herinn“, og árið 2008 tók Daði í fyrsta skipti þátt í [[Músíktilraunir|Músíktilraunum]] með hljómsveitinni „Sendibíll“.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Músíktilraunir Tónlistarhátíð – 2008 |website=musiktilraunir.is |access-date=2026-06-20 |url=https://musiktilraunir.is/saga-2008/}}&lt;/ref&gt; Í hans skammlífu hljómsveit „Orchestra of Few“ var meðal annars Kristján Pálmi Ásmundsson, og árið 2011 stofnuðu þeir hljómsveitina [[RetRoBot]] og fengu til liðs við sig Gunnlaug Bjarnason, söngvara, og Guðmund Einar Vilbergsson, gítarleikara, en þeir höfðu kynnst í Fjölbrautaskóla Suðurlands. Árið 2012 vann hljómsveitin [[Músíktilraunir]] og Daði var valinn rafheili ársins.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://timarit.is/page/6390760?iabr=on#page/n21/mode/1up |journal=[[DV]] |page=22 |access-date=2026-06-20 |title=RetRoBot vann Músíktilraunir |date=2012-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Helgi Snær |last=Sigurðsson |url=https://timarit.is/page/6892550?iabr=on#page/n29/mode/1up |journal=[[Morgunblaðið]] |page=30 |access-date=2026-06-20 |title=„Hún hlýtur að vinna Eurovision fyrst hún vann okkur“ |date=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; RetRoBot gaf út eina plötu, ''Blackout'', ári síðar. 

Árið 2014 flutti Daði Freyr til [[Berlín]]ar þar sem hann hóf háskólanám í upptökustjórnun og hljóðvinnslu við tónlistarskólann dBs Music. Sama ár byrjaði hann að spila undir nafninu Mixophrygian og ári síðar gaf hann út plötuna ''Forever''.

Árið [[Söngvakeppnin 2017|2017]] tók Daði þátt í [[Söngvakeppni sjónvarpsins|Söngvakeppninni]] með laginu ''Hvað með það?'' (''Is This Love?''), en það flutti hann ásamt eiginkonu sinni Árnýju Fjólu Ásmundsdóttur tónlistarkonu og hljómsveitinni [[Daði og Gagnamagnið|Gagnamagninu]]. Þau höfnuðu í öðru sæti á eftir [[Svala Björgvinsdóttir|Svölu Björgvinsdóttur]] sem flutti lagið „[[Paper]]“.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Svala fulltrúi Íslands |website=mbl.is |access-date=2026-06-20 |url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2017/03/11/svala_fulltrui_islands/ |date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt; Daði Freyr og hljómsveit hans Gagnamagnið tóku svo aftur þátt í Söngvakeppninni árið [[Söngvakeppnin 2020|2020]]&lt;ref&gt;Mbl.is, [https://www.mbl.is/folk/frettir/2020/01/18/dadi_freyr_snyr_aftur_i_songvakeppnina/ „Daði Freyr snýr aftur í Söngvakeppnina“] (skoðað 19. janúar 2019)&lt;/ref&gt; og unnu þá með laginu „Gagnamagnið“ („[[Think About Things]]“). Eftir að keppninni árið [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2020|2020]] var aflýst vegna [[Covid-19 faraldurinn|kórónuveirufaraldursins]], var hann valinn aftur til að keppa fyrir hönd Íslands árið [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2021|2021]]. Ásamt Gagnamagninu flutti hann lagið „[[10 Years]]“ og endaði í 4. sæti í lokakeppninni sem var þriðji besti árangur Íslands í Eurovision.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2021-05-23-hefdum-rustad-thessu-ef-vid-hefdum-farid-a-svid |title=Hefðum rústað þessu ef við hefðum farið á svið |publisher=[[RÚV]] |date=2021-05-23 |author=Björg Magnúsdóttir}}&lt;/ref&gt;

Daði kom fram í tónlistaratriði í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2023]] í [[Liverpool]] þar sem hann tók ábreiðu af lagi bresku sveitarinnar [[Atomic Kitten]].

== Fjölskylda ==
Daði Freyr er í hjónabandi með Árnýju Fjólu Ásmundsdóttur, listakonu, og eiga þau dæturnar Áróru Björgu (* 2019)&lt;ref&gt;{{cite web|first=Hallgerður Kolbrún |last=Jónsdóttir |title=Daði Freyr og Árný Fjóla eignast stúlkubarn |website=visir.is |access-date=2026-06-20 |url=https://www.visir.is/g/2019335948d/dadi-freyr-og-arny-fjola-eignast-stulkubarn |date=2019-04-19}}&lt;/ref&gt; og Kríu Sif (* 2021)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dóttir Daða og Árnýjar komin með nafn |website=mbl.is |access-date=2026-06-20 |url=https://www.mbl.is/smartland/fjolskyldan/2021/09/21/dottir_dada_og_arnyjar_komin_med_nafn/ |date=2021-09-21}}&lt;/ref&gt;.

==Útgefið efni==
=== Hljómplötur ===
* ''&amp; Co.'' (2019)
* ''I Made an Album'' (2023)
* ''Too Much Not Enough'' (2026)

=== EP-plötur ===
* ''Næsta skref'' (2017)
* ''Welcome'' (2021)
* ''I'm Making an Album 1/3'' (2023)
* ''I'm Still Making an Album 2/3'' (2023)

==Tengt efni==
* [[Daði og Gagnamagnið]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Ísland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}}
{{f|1992}}
[[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Fjölbrautaskóla Suðurlands]]</text>
      <sha1>5lu4ie7t660jxu35b13pliptd0w8bob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968419</id>
      <parentid>1968417</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stillbusy</username>
        <id>42433</id>
      </contributor>
      <origin>1968419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6348" sha1="d7xg217mxtlhfpwldsi4d6pbzflrz6r" xml:space="preserve">{{Tónlistarfólk
| heiti          = Daði Freyr
| mynd           = Dadi 2.JPG
| mynd_texti     = Daði Freyr árið 2022
| fæðingardagur  = {{fæðingardagur og aldur|1992|06|30}}
| fæðingarstaður = [[Reykjavík]], [[Ísland]]
| fæðingarnafn   = Daði Freyr Pétursson
| önnur_nöfn     = 
| stefna         =
| starf          = Tónlistarmaður
| hljóðfæri      = {{hlist|Rödd|hljómborð|bassi|gítar|trommur}}
| ár             = 2012–í dag
| útgefandi      =
| meðlimur_í     = [[Daði og Gagnamagnið]]
| áður_meðlimur  = 
| vefsíða        = {{URL|dadifreyr.com}}
}}
'''Daði Freyr Pétursson''' (f. 30. júní 1992) er íslenskur tónlistarmaður búsettur í [[Berlín]] í [[Þýskaland]]i.

Daði fæddist í [[Reykjavík]] en ólst upp í [[Danmörk]]u til níu ára aldurs, en þá flutti fjölskylda hans til [[Ísland]]s og settist að á [[Suðurland]]i, fyrst í Laugalandi og síðar í [[Ásahreppur|Ásahreppi]]. Daði lauk stúdentsprófi frá [[Fjölbrautaskóli Suðurlands|Fjölbrautaskóla Suðurlands]] árið 2012 og BA-námi í tónlistarstjórnun og hljóðvinnslu í Berlín árið 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal|first=Kristín |last=Clausen |url=https://timarit.is/page/6883677?iabr=on#page/n25/mode/1up |journal=[[DV]] |page=26–27 |access-date=2026-06-20 |title=Fyrsti kossinn var á Hróarskeldu |date=2017-04-21}}&lt;/ref&gt;

== Tónlistarverkefni ==
[[Mynd:Eurovision 2023 - Jury Final - Interval Act - Liverpool Songbook (06).jpg|thumb|Daði að flytja lagið ''Whole Again'' í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2023|Eurovision 2023]].]]
Í æsku æfði Daði sig á trommur og lærði á píanó og bassagítar.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; Fyrsta hljómsveit sem hann stofnaði fékk nafnið „Finnski herinn“, og árið 2008 tók Daði í fyrsta skipti þátt í [[Músíktilraunir|Músíktilraunum]] með hljómsveitinni „Sendibíll“.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Músíktilraunir Tónlistarhátíð – 2008 |website=musiktilraunir.is |access-date=2026-06-20 |url=https://musiktilraunir.is/saga-2008/}}&lt;/ref&gt; Í hans skammlífu hljómsveit „Orchestra of Few“ var meðal annars Kristján Pálmi Ásmundsson, og árið 2011 stofnuðu þeir hljómsveitina [[RetRoBot]] og fengu til liðs við sig Gunnlaug Bjarnason, söngvara, og Guðmund Einar Vilbergsson, gítarleikara, en þeir höfðu kynnst í Fjölbrautaskóla Suðurlands. Árið 2012 vann hljómsveitin [[Músíktilraunir]] og Daði var valinn rafheili ársins.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://timarit.is/page/6390760?iabr=on#page/n21/mode/1up |journal=[[DV]] |page=22 |access-date=2026-06-20 |title=RetRoBot vann Músíktilraunir |date=2012-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Helgi Snær |last=Sigurðsson |url=https://timarit.is/page/6892550?iabr=on#page/n29/mode/1up |journal=[[Morgunblaðið]] |page=30 |access-date=2026-06-20 |title=„Hún hlýtur að vinna Eurovision fyrst hún vann okkur“ |date=2017-03-14}}&lt;/ref&gt; RetRoBot gaf út eina plötu, ''Blackout'', ári síðar. 

Árið 2014 flutti Daði Freyr til [[Berlín]]ar þar sem hann hóf háskólanám í upptökustjórnun og hljóðvinnslu við tónlistarskólann dBs Music. Sama ár byrjaði hann að spila undir nafninu Mixophrygian og ári síðar gaf hann út plötuna ''Forever''.

Árið [[Söngvakeppnin 2017|2017]] tók Daði þátt í [[Söngvakeppni sjónvarpsins|Söngvakeppninni]] með laginu ''Hvað með það?'' (''Is This Love?''), en það flutti hann ásamt eiginkonu sinni Árnýju Fjólu Ásmundsdóttur tónlistarkonu og hljómsveitinni [[Daði og Gagnamagnið|Gagnamagninu]]. Þau höfnuðu í öðru sæti á eftir [[Svala Björgvinsdóttir|Svölu Björgvinsdóttur]] sem flutti lagið ''[[Paper]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Svala fulltrúi Íslands |website=mbl.is |access-date=2026-06-20 |url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2017/03/11/svala_fulltrui_islands/ |date=2017-03-11}}&lt;/ref&gt; Daði Freyr og hljómsveit hans Gagnamagnið tóku svo aftur þátt í Söngvakeppninni árið [[Söngvakeppnin 2020|2020]]&lt;ref&gt;Mbl.is, [https://www.mbl.is/folk/frettir/2020/01/18/dadi_freyr_snyr_aftur_i_songvakeppnina/ „Daði Freyr snýr aftur í Söngvakeppnina“] (skoðað 19. janúar 2019)&lt;/ref&gt; og unnu þá í undankeppninni með laginu ''Gagnamagnið'' (''[[Think About Things]]''). Eftir að keppninni árið [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2020|2020]] var aflýst vegna [[Covid-19 faraldurinn|kórónuveirufaraldursins]] var hann valinn aftur til að keppa fyrir hönd Íslands árið [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2021|2021]]. Ásamt Gagnamagninu flutti hann lagið ''[[10 Years]]'' og endaði í 4. sæti í lokakeppninni sem var þriðji besti árangur Íslands í Eurovision.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2021-05-23-hefdum-rustad-thessu-ef-vid-hefdum-farid-a-svid |title=Hefðum rústað þessu ef við hefðum farið á svið |publisher=[[RÚV]] |date=2021-05-23 |author=Björg Magnúsdóttir}}&lt;/ref&gt;

Daði kom fram í tónlistaratriði í [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2023]] í [[Liverpool]] þar sem hann tók ábreiðu af lagi bresku sveitarinnar [[Atomic Kitten]].

== Fjölskylda ==
Daði Freyr er í hjónabandi með Árnýju Fjólu Ásmundsdóttur, listakonu, og eiga þau dæturnar Áróru Björgu (* 2019)&lt;ref&gt;{{cite web|first=Hallgerður Kolbrún |last=Jónsdóttir |title=Daði Freyr og Árný Fjóla eignast stúlkubarn |website=visir.is |access-date=2026-06-20 |url=https://www.visir.is/g/2019335948d/dadi-freyr-og-arny-fjola-eignast-stulkubarn |date=2019-04-19}}&lt;/ref&gt; og Kríu Sif (* 2021)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dóttir Daða og Árnýjar komin með nafn |website=mbl.is |access-date=2026-06-20 |url=https://www.mbl.is/smartland/fjolskyldan/2021/09/21/dottir_dada_og_arnyjar_komin_med_nafn/ |date=2021-09-21}}&lt;/ref&gt;.

==Útgefið efni==
=== Hljómplötur ===
* ''&amp; Co.'' (2019)
* ''I Made an Album'' (2023)
* ''Too Much Not Enough'' (2026)

=== EP-plötur ===
* ''Næsta skref'' (2017)
* ''Welcome'' (2021)
* ''I'm Making an Album 1/3'' (2023)
* ''I'm Still Making an Album 2/3'' (2023)

==Tengt efni==
* [[Daði og Gagnamagnið]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Ísland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}}
{{f|1992}}
[[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Fjölbrautaskóla Suðurlands]]</text>
      <sha1>d7xg217mxtlhfpwldsi4d6pbzflrz6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Íris (blóm)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140124</id>
    <revision>
      <id>1968492</id>
      <parentid>1956382</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7236" sha1="ahhds9f6xo94ahogd7fhczsnjhtdyjx" xml:space="preserve">{{Taxobox
|image = Iris sanguinea cultivar, Wakehurst Place, UK - Diliff.jpg
|image_caption = ''[[Iris sibirica]]''
|regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
|divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
|classis = [[Einkímblöðungar]] (''Liliopsida'')
|ordo =  ''[[Iridaceae]]''
|familia =  ''[[Iridoideae]]''
|tribus = ''[[Irideae]]''
|genus = ''[[Iris]]''
|authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
|type_species = ''[[Iris germanica]]''
|type_species_authority = L.
|subdivision_ranks = [[Subgenera]]
|subdivision = 
''[[Hermodactyloides]]''&lt;br /&gt;
''[[Iris subg. Iris|Iris]]''&lt;br /&gt;
''[[Iris subg. Limniris|Limniris]]''&lt;br /&gt;
''[[Iris subg. Nepalensis|Nepalensis]]''&lt;br /&gt;
''[[Iris subg. Scorpiris|Scorpiris]]''&lt;br /&gt;
''[[Iris subg. Xiphium|Xiphium]]''
| synonyms =
''Belamcanda''&lt;br /&gt;
''Hermodactylus''&lt;br /&gt;
''Iridodictyum''&lt;br /&gt;
''Juno''&lt;br /&gt;
''Junopsis''&lt;br /&gt;
''Pardanthopsis''&lt;br /&gt;
×''Pardancanda''&lt;br /&gt;
''Xiphion''
}}
'''''Iris''''' er [[ættkvísl]] um 260–300,&lt;ref name=WCSP&gt;{{cite web|url=https://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=321523|title=WCSP: Iris|work=World Checklist of Selected Plant Families|accessdate=2 June 2014}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pacificbulbsociety.org/pbswiki/index.php/Iris |title=Iris |publisher=Pacific Bulb Society |date=2011-11-26 |accessdate=2012-03-03}}&lt;/ref&gt; [[tegund]]a blómstrandi plantna með skrautlegum blómum. Nafnið kemur úr [[Gríska|grísku]] orðinu yfir [[regnboga]], sem er einnig nafnið á Grísku gyðju regnbogans , [[Íris (gyðja)|Íris]].  Sumir höfundar telja að nafnið vísi til fjölda blómlita í ættkvíslinni.&lt;ref name=Goldblatt2008&gt;{{cite book |author1=Manning, John |author2=Goldblatt, Peter |title=The Iris Family: Natural History &amp; Classification |url=https://archive.org/details/irisfamilynatura00unse |publisher=Timber Press |location=Portland, Oregon|pages=[https://archive.org/details/irisfamilynatura00unse/page/200 200]–204 |year=2008|isbn=0-88192-897-6}}&lt;/ref&gt; Auk þess að vera fræðiheitið, er ''íris'' almennt heiti yfir allar tegundir ættkvíslarinnar auk nokkurra náskyldra ættkvísla. Hún er vinsælt garðblóm.


==Tengill==
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3439370 ÍRIS – Boðberi vorsins], í Morgunblaðinu 2002

==Tilvísanir==
{{reflist|30em}}

===Bibliography===
* Chancery of the Prime Minister, Kingdom of Belgium [2007]: [http://www.monarchie.be/laurentclaire/en/town_hall/index.html Brussels Town Hall]. Retrieved November 11, 2007.
* {{cite book|title=Ornamental Geophytes: From Basic Science to Sustainable Production|year=2012|publisher=CRC Press|isbn=1-4398-4924-2|chapter=Iridaceae|page=24|url=https://books.google.ca/books?id=5B-ucdbgA3wC&amp;pg=PA24&amp;lpg=PA24|editor1=Rina Kamenetsky |editor2=Hiroshi Okubo }}
* Mancoff, Debra N. (2003): ''Flora Symbolica: Flowers in Pre-Raphaelite Art''. Prestel Publishing, New York, USA. {{ISBN|3-7913-2851-4}}.
* Pioch, Nicolas (2002): [https://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/gogh/irises/ Gogh, Vincent van: Irises]. Bersion of 2002-AUG-19. Retrieved December 10, 2008.
* Species Group of the British Iris Society (1996): A Guide to Species Irises: Their Identification and Cultivation;  Cambridge University Press, Cambridge, UK. {{ISBN|0-521-44074-2}}.
* West, Ruth [2008]: [http://www.viewingspace.com/genetics_culture/pages_genetics_culture/gc_w02/gc_w02_gessert.htm George Gessert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516085213/http://www.viewingspace.com/genetics_culture/pages_genetics_culture/gc_w02/gc_w02_gessert.htm |date=2006-05-16 }}. Retrieved December 10, 2008.

==== Grasafræði ====
* [http://wiki.irises.org/bin/view/Main/InfoClassificationTreatmentByBaker American Iris Society. Systematic Treatment of the Genus Iris by Baker. 2012]
* [https://books.google.ca/books?id=5aGKQgAACAAJ&amp;source=gbs_similarbooks Dykes, W. R. (1913): The Genus Iris. Cambridge University Press, Cambridge, UK.] {{ISBN|0486230376}}
* [http://www.nziris.org.nz/conventdocs/Classification%20of%20irises.pdf Harris, Gwenda. CLASSIFICATION OF IRISES. New Zealand Iris Society 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127123910/http://nziris.org.nz/conventdocs/Classification%20of%20irises.pdf |date=2018-01-27 }}
* [https://books.google.ca/books?id=3zcLAAAAIAAJ&amp;source=gbs_similarbooks Brian Mathew. The Iris. Batsford, London 1989]
* [https://books.google.ca/books/about/A_Reclassification_of_the_Genus_Iris.html?id=tLdgGwAACAAJ&amp;redir_esc=y George Hill Mathewson Lawrence. A Reclassification of the Genus ''Iris''. ''Gentes Herb'' 8:346-371 1953]
* [https://books.google.ca/books?id=ZidFAAAAYAAJ&amp;source=gbs_similarbooks Rodionenko, G. I.: The Genus Iris L. (Questions of Morphology, Biology, Evolution and Systematics).  British Iris Society, London 1987. (trans.)]
* Taylor, J.J. 1976. A reclassification of Iris species bearing arillate seeds. Proceedings of the Biological Society, Washington. 89: 411-420.
* [http://www.rsabg.org/iris/research/systematics/13-phylogeny-of-the-genus-iris-based-on-dna-sequence-data Wilson, Carol. Phylogeny of the genus Iris based on DNA sequence data. Rancho Santa Ana 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140602195853/http://www.rsabg.org/iris/research/systematics/13-phylogeny-of-the-genus-iris-based-on-dna-sequence-data |date=2014-06-02 }}

==Ytri tenglar==

*[http://www.restoredprints.com/AUD007.htm Joseph Mason's painting - Copper Iris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100403003414/http://www.restoredprints.com/AUD007.htm |date=2010-04-03 }}  Copper Iris / Louisiana Flag (''Iris cuprea'') from John James Audubon's ''Birds of America''
*[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=116503 Flora of North America: ''Iris'']
*[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=116503 Flora of China: ''Iris'']
*[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&amp;taxon_id=116503 Flora of Pakistan: ''Iris'']
*[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=110&amp;taxon_id=116503 Flora of Nepal: ''Iris'']
*[http://aleph0.clarku.edu/~djoyce/iris/index.html A web site devoted to Irises], by David Payne-Joyce; includes plates from Dykes (1913).
*[https://www.irises.org/ The American Iris Society]
*[https://www.hips-roots.com/ Historic Iris Preservation Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011050723/http://hips-roots.com/ |date=2017-10-11 }}
*[http://www.wildflowers.co.il/english/search.asp?searchString=iris&amp;family=1&amp;color=1&amp;type=1 Iris listings at Wild Flowers of Israel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707190451/https://www.wildflowers.co.il//english/search.asp?searchString=iris&amp;family=1&amp;color=1&amp;type=1 |date=2022-07-07 }}
*[http://www.iris.huji.ac.il/Culture.htm Iris in Art and Culture]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303170804/http://www.iris.huji.ac.il/Culture.htm |date=2016-03-03 }}
*Gouvernement du Québec [http://www.drapeau.gouv.qc.ca/emblemes/iris/fiche-technique.html Emblèmes du Québec - Iris versicolor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721153927/http://www.drapeau.gouv.qc.ca/emblemes/iris/fiche-technique.html |date=2015-07-21 }} (French)

{{stubbur}}

[[Flokkur:Sperglaætt]]</text>
      <sha1>ahhds9f6xo94ahogd7fhczsnjhtdyjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Villisvín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141449</id>
    <revision>
      <id>1968464</id>
      <parentid>1910652</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T07:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22774" sha1="16j1ekzteehdok23bdbus5qj2q59cil" xml:space="preserve">{{Taxobox
| colour = pink
| status = LC
&lt;!--| status_system = IUCN3.1--&gt;
| status_ref = &lt;ref name=iucn /&gt;
| name = Villisvín
| fossil_range = Snemma [[Pleistósentímabilið|Pleistósen]]–[[Nútími (jarðfræði)|nútíma]]
| image = 20160208054949!Wildschein, Nähe Pulverstampftor (cropped).jpg
| image_caption = Göltur af Mið-Evrópsku undirtegundinni&lt;br&gt;(''S. s. scrofa'')
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'')
| ordo = [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'')
| familia = [[Svín (ætt)|Svín]] (''Suidae'')
| genus = [[Svín (ættkvísl)|Svín]] (''Sus'')
| taxon = S. scrofa
| binomial = Sus scrofa
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]
| range_map= Sus scrofa range map.jpg
| range_map_caption= Endurgert útbreiðslukort upprunasvæðis villisvína (grænt) og þar sem þau eru innflutt (blátt): Ekki er sýndir minni hópar í [[Karíbaeyjar]], [[Nýja-Sjáland]], [[Afríka sunnan Sahara]], og víðar.&lt;ref name=iucn&gt;{{cite journal | author = Oliver, W. | author2 = Leus, K. |name-list-style = amp | title = ''Sus scrofa'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2008 | page = e.T41775A10559847 | publisher = [[IUCN]] | date = 2008 | url = http://www.iucnredlist.org/details/41775/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T41775A10559847.en | access-date = 13 January 2018}} Í gagnagrunninum er stutt skýring hversvegna þessi tegund er ekki í hættu.&lt;/ref&gt;
| synonyms =
{{collapsible list|bullets = true
| title = &lt;small&gt;Samnefni tegundar&lt;/small&gt;&lt;ref name=msw3&gt;{{MSW3 Wozencraft|id =14200054 }}&lt;/ref&gt;
 |''andamanensis''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Blyth, 1858&lt;/small&gt;
 |''babi''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Miller, 1906&lt;/small&gt;
 |''enganus''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Lyon, 1916&lt;/small&gt;
 |''floresianus''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Jentink, 1905&lt;/small&gt;
 |''natunensis''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Miller, 1901&lt;/small&gt;
 |''nicobaricus''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Miller, 1902&lt;/small&gt;
}}
}}
'''Villisvín''' (''Sus scrofa'')&lt;ref name=heptner1988&gt;Heptner, V. G. ; Nasimovich, A. A. ; Bannikov, A. G. ; Hoffman, R. S. (1988) [https://archive.org/stream/mammalsofsovietu11988gept#page/18/mode/2up ''Mammals of the Soviet Union''], Volume I, Washington, D.C. : Smithsonian Institution Libraries and National Science Foundation, pp. 19–82&lt;/ref&gt; eða '''Evrasískt villisvín''',&lt;ref name=&quot;oliver1993&quot;&gt;Oliver, W. L. R. et al. 1993. The Eurasian Wild Pig (''Sus scrofa''). In Oliver, W. L. R., ed., ''Pigs, Peccaries, and Hippos – 1993 Status Survey and Conservation Action Plan'', 112–121. IUCN/SSC Pigs and Peccaries Specialist Group, {{ISBN|2-8317-0141-4}}&lt;/ref&gt; er klaufdýr af [[Suidae|svínaætt]] ættað frá  mestallri [[Evrasía|Evrasíu]], [[Norður-Afríka|Norður-Afríku]], og [[Stóru-Sundaeyjar|Stóru-Sundaeyjum]]. Afskipti manna hafa aukið útbreiðsluna enn frekar, sem hefur gert tegundina eina útbreiddustu spendýrategund heimsins og þar með útbreiddustu svínategundina.&lt;ref name=&quot;oliver1993&quot; /&gt; Hin mikla útbreiðsla, mikill fjöldi og aðlögunarhæfileiki, þýðir það að þau eru skráð í ''ekki í hættu'' af [[IUCN]]&lt;ref name=iucn/&gt; og þau eru [[ágeng tegund]] á hluta þess svæðis sem þau hafa verið flutt til. Tegundin kom líklega fram í Suðaustur-Asíu um fyrri hluta [[Pleistósentímabilið|Pleistósen]],&lt;ref name=chen2007 /&gt; og ruddu öðrum tegundum úr vegi þegar þau breiddust út til gamla heimsins.&lt;ref name=kurten1968 /&gt;

Síðan 1990, hafa allt að 16 undirtegundir verið viðurkenndar, sem skiptast í fjóra svæðishópa byggt á hæð höfuðkúpu og lengd tárabeins (''os lacrimale'').&lt;ref name=msw3/&gt; 

==Heiti eftir aldri==
{| class=&quot;wikitable collapsed&quot; cellpadding=&quot;5&quot;
|-
! Heiti !! Aldur !! Mynd
|-
| &lt;small&gt;'''Grislingur'''&lt;/small&gt; || &lt;small&gt;0–10 mánaða&lt;/small&gt; || [[File:Augen zu und schlafen.JPG|150 px]]
|-
| &lt;small&gt;'''Grislingur'''&lt;/small&gt; || &lt;small&gt;10–12 mánaða&lt;/small&gt; || [[File:Young Wild Boar (5696463735).jpg|150 px]]
|-
| &lt;small&gt;'''  '''&lt;/small&gt; || &lt;small&gt;Tveggja ára&lt;/small&gt; ||
|-
| &lt;small&gt;'''  '''&lt;/small&gt; || &lt;small&gt;3–5 ára&lt;/small&gt; || [[File:Jabalí 13. F. FOTO-ARDEIDAS.jpg|150 px]]
|-
| &lt;small&gt;'''  '''&lt;/small&gt; || &lt;small&gt;Sex ára&lt;/small&gt; ||
|-
| &lt;small&gt;'''  '''&lt;/small&gt; || &lt;small&gt;Yfir sjö ára&lt;/small&gt; || [[File:Scavenger feast - Yala December 2010 (1) (cropped).jpg|150 px]]
|-
| &lt;small&gt;'''  '''&lt;/small&gt; || ||
|}

== Flokkun og þróun ==
[[File:Sus strozzii 1.JPG|thumb|Höfuðkúpa af ''[[Sus strozzi]]'' ([[Museo di Storia Naturale di Firenze]]), [[Pleistósene]] svínategund sem varð undir í samkeppni við  ''S. scrofa'']]
[[MtDNA]] rannsóknir benda til að villisvín eru upprunnin frá eyjum í Suðaustur-Asíu svo sem Indónesíu og Filippseyjum, síðar breiðst út til meginlands Evrasíu og Norður-Afríku.&lt;ref name=chen2007&gt;{{cite journal | last1 = Chen | first1 = K. | display-authors = 1 | last2 = et al | year = 2007 | title = Genetic Resources, Genome Mapping and Evolutionary Genomics of the Pig (''Sus scrofa'') | url = | journal = Int J Biol Sci | volume = 3 | issue = 3| pages = 153–165 | doi = 10.7150/ijbs.3.153 }}&lt;/ref&gt; Elstu fornleifar tegundarinnar koma frá bæði Evrópu og Asíu, og eru síða snemma á [[Pleistósentímabilið|Pleistósen]].&lt;ref name=ruvinsky&gt;Ruvinsky, A. et al. (2011). &quot;Systematics and evolution of the pig&quot;. In: Ruvinsky A, Rothschild MF (eds), ''The Genetics of the Pig''. 2nd ed. CAB International, Oxon. pp. 1–13. {{ISBN|978-1-84593-756-0}}&lt;/ref&gt; Við lok [[Villafranchian]], hafði ''S. scrofa'' að mestu rutt hinni skyldu ''[[Sus strozzi|S. strozzii]]'' úr vegi; stór, hugsanlega mýradveljandi forfaðir nútíma ''[[Sus verrucosus]]'', um allt meginland Evrasíu, svo það var einungis á stökum svæðum í Asíu.&lt;ref name=kurten1968&gt;Kurtén, Björn (1968). Pleistocene mammals of Europe. Weidenfeld and Nicolson. pp. 153–155&lt;/ref&gt; Nánasti ættingi þess er [[Sus barbatus|skeggsvín]] á [[Malacca]] og nágrannaeyjum.&lt;ref name=heptner1988 /&gt;

=== Undirtegundir ===
Nú (2005)&lt;ref name=msw3/&gt; eru 16 undirtegundir viðurkenndar, sem er skipt upp í fjóra svæðishópa:

* '''Vestræn:''' Inniheldur ''S. s. scrofa'', ''S. s. meridionalis'', ''S. s. algira'', ''S. s. attila'', ''S. s. lybicus'', og ''S. s. nigripes''. Þessar undirtegundir eru yfirleitt með háa hauskúpu (þó eru ''lybicus'' og sumar ''scrofa'' með lága hauskúpu), með þykkt þel og (að undanteknum ''scrofa'' og ''attila'') lítt þroskaða mön.&lt;ref name=&quot;groves1993&quot;&gt;Groves, C. P. et al. 1993. The Eurasian Suids ''Sus'' and ''Babyrousa''. In Oliver, W. L. R., ed., ''Pigs, Peccaries, and Hippos – 1993 Status Survey and Conservation Action Plan'', 107–108. IUCN/SSC Pigs and Peccaries Specialist Group, {{ISBN|2-8317-0141-4}}&lt;/ref&gt;
* '''Indversk:''' Inniheldur ''S. s. davidi'' og ''S. s. cristatus''. Þessar undirtegundir hafa takmarkað eða ekkert þel, með langa mön og áberandi rákir á trýni og munni. ''S. s. cristatus'' er með háa hauskúpu og ''S. s. davidi'' er með lága hauskúpu.&lt;ref name=&quot;groves1993&quot; /&gt;
* '''Austræn:''' Inniheldur ''S. s. sibiricus'', ''S. s. ussuricus'', ''S. s. leucomystax'', ''S. s. riukiuanus'', ''S. s. taivanus'', og ''S. s. moupinensis''. Einkennandi fyrir þessar undirtegundir er hvítleit rák sem nær frá munnvikum til neðri hluta kjálka. Að undanskilinni ''S. s. ussuricus'', þá eru flest með háa höfuðkúpu. Þelið er þykkt, nema hjá ''S. s. moupinensis'', mön að mestu ekki til staðar.&lt;ref name=&quot;groves1993&quot; /&gt;
* '''Indónesísk:''' Einvörðungu ''S. s. vittatus'', einkennandi fyrir það er gisið hár, skortur á þeli, löng mön, breið rauðleit rák frá trýni til hliðanna áhálsi.&lt;ref name=&quot;groves1993&quot; /&gt; Þetta er fornlegasta gerðin af þessum fjórum hópum, með minnstan heila, frumstæðasta tanngerð og ósérhæfða höfuðkúpugerð.&lt;ref name=&quot;hemmer1990&quot;&gt;Hemmer, H. (1990), ''Domestication: The Decline of Environmental Appreciation'', Cambridge University Press, pp. 55–59, {{ISBN|0-521-34178-7}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#115a6c;&quot;
!Undirtegundir
!Mynd
!höfundur undirt.
!Lýsing
!Útbreiðsla
!Samnefni
|-
|'''Miðevrópskt villisvín'''&lt;br /&gt;''[[Sus scrofa scrofa|S. s. scrofa]]''&lt;br /&gt;Einkennis undirtegund
|[[File:Locha(js).jpg|150 px]]
|Linnaeus, 1758
|Meðalstór, dökk til ryðbrún undirtegund með löngum og tiltölulega mjóum [[lacrimal bone]]&lt;ref name=heptner1988 /&gt;
|Norður-[[Spánn]], norður-[[Ítalía]], [[Frakkland]], [[Þýskaland]], [[Benelúxlöndin|Benelúxlönd]], [[Króatía]], [[Belarus]], [[Danmörk]], [[Svíþjóð]], [[Eistland]], [[Lettland]], [[Litáen]], [[Pólland]], [[Tékkland]], [[Slóvakía]], [[Albanía]], [[Grikkland]], [[Rússland]]
|&lt;small&gt;''anglicus'' (Reichenbach, 1846), ''aper'' (Erxleben, 1777), ''asiaticus'' (Sanson, 1878), ''bavaricus'' (Reichenbach, 1846), ''campanogallicus'' (Reichenbach, 1846), ''capensis'' (Reichenbach, 1846), ''castilianus'' (Thomas, 1911), ''celticus'' (Sanson, 1878), ''chinensis'' (Linnaeus, 1758), ''crispus'' (Fitzinger, 1858), ''deliciosus'' (Reichenbach, 1846), ''[[Domestic pig|domesticus]]'' (Erxleben, 1777), ''europaeus'' (Pallas, 1811), ''fasciatus'' (von Schreber, 1790), ''ferox'' (Moore, 1870), ''ferus'' (Gmelin, 1788), ''gambianus'' (Gray, 1847), ''hispidus'' (von Schreber, 1790), ''hungaricus'' (Reichenbach, 1846), ''ibericus'' (Sanson, 1878), ''italicus'' (Reichenbach, 1846), ''juticus'' (Fitzinger, 1858), ''lusitanicus'' (Reichenbach, 1846), ''macrotis'' (Fitzinger, 1858), ''monungulus'' (G. Fischer [von Waldheim], 1814), ''moravicus'' (Reichenbach, 1846), ''nanus'' (Nehring, 1884), ''palustris'' (Rütimeyer, 1862), ''pliciceps'' (Gray, 1862), ''polonicus'' (Reichenbach, 1846), ''sardous'' (Reichenbach, 1846), ''scropha'' (Gray, 1827), ''sennaarensis'' (Fitzinger, 1858), ''sennaarensis'' (Gray, 1868), ''sennaariensis'' (Fitzinger, 1860), ''setosus'' (Boddaert, 1785), ''siamensis'' (von Schreber, 1790), ''sinensis'' (Erxleben, 1777), ''suevicus'' (Reichenbach, 1846), ''syrmiensis'' (Reichenbach, 1846), ''turcicus'' (Reichenbach, 1846), ''variegatus'' (Reichenbach, 1846), ''vulgaris'' (S. D. W., 1836), ''wittei'' (Reichenbach, 1846)&lt;/small&gt;
|-
|'''Norður-Afríkusvín'''&lt;br /&gt;[[Sus scrofa algira|''S. s. algira'']]&lt;br /&gt;
|[[File:Annual report - New York Zoological Society (1920) (Sus scrofa algira).jpg|150 px]]
|Loche, 1867
| Stundum álitið yngra samnefni af ''S. s. scrofa'', en tegundin er minni og með hlutfallsega lengri vígtennur&lt;ref name=Kingdon&gt;Kingdon, J. (1997). ''The Kingdon Guide to African Mammals.'' p. 329. Academic Press Limited. {{ISBN|0-12-408355-2}}&lt;/ref&gt;
|[[Túnis]], [[Alsír]] og [[Marokkó]]
|&lt;small&gt;''barbarus'' (Sclater, 1860)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;''sahariensis'' (Heim de Balzac, 1937)&lt;/small&gt;
|-
|'''Karpatíusvín'''&lt;br /&gt;''[[Sus scrofa attila|S. s. attila]]''&lt;br /&gt;
|[[File:Gemenci erdő malacok1.JPG|150 px]]
|Thomas, 1912
|Stórvaxin undirtegund með löng lacrimal bein og dökkt hár, en samt ljósari en ''S. s. scrofa''&lt;ref name=heptner1988 /&gt;
|[[Rúmenía]], [[Ungverjaland]], [[Úkraína]], [[Balkanskagi|Balkanlönd]], [[Kákasus]], [[Suður-Kákasus]], [[Kaspía]] strönd, [[Litla-Asía]] og norður-[[Íran]]
|&lt;small&gt;''falzfeini'' (Matschie, 1918)&lt;/small&gt;
|-
|'''Indlandssvín'''&lt;br /&gt;''[[Sus scrofa cristatus|S. s. cristatus]]''&lt;br /&gt;
|[[File:Sus scrofa cristatus.jpg|150 px]]
|Wagner, 1839
|Undirtegund með langa mön sem er svart-rákótt ólíkt ''S. s. davidi'',&lt;ref name=groves2008 /&gt; sem er léttbyggðari en ''S. s. scrofa''. Höfuðið er stærra og hvassari en á ''S. s. scrofa'', og eyrun eru smærri og yddari. Ennið er slétt, meðan það er hvolft á ''S. s. scrofa''.&lt;ref name= sterndale&gt;Sterndale, R. A. (1884), ''[https://archive.org/stream/naturalhistoryof00ster#page/414/mode/2up Natural history of the Mammalia of India and Ceylon]'', Calcutta : Thacker, Spink, pp. 415–420&lt;/ref&gt;
|[[Indland]], [[Nepal]], [[Búrma]], vestur-[[Taíland]] og [[Sri Lanka]]
|&lt;small&gt;''affinis'' (Gray, 1847), ''aipomus'' (Gray, 1868), ''aipomus'' (Hodgson, 1842), ''bengalensis'' (Blyth, 1860), ''indicus'' (Gray, 1843), ''isonotus'' (Gray, 1868), ''isonotus'' (Hodgson, 1842), ''jubatus'' (Miller, 1906), ''typicus'' (Lydekker, 1900), ''zeylonensis'' (Blyth, 1851)&lt;/small&gt;
|-
|'''Miðasíusvín'''&lt;br /&gt;''[[Sus scrofa davidii|S. s. davidi]]''&lt;br /&gt;
|[[File:Sus scrofa davidi.jpg|150 px]]
|Groves, 1981
|Smávaxin ljósbrún undirtegund, með langa mön.&lt;ref name=groves2008 /&gt;
|[[Pakistan]] og norðvestur-Indland til suðaustur-Íran.
|
|-
|'''Japanssvín'''&lt;br /&gt;''[[Sus scrofa leucomystax|S. s. leucomystax]]''&lt;br /&gt;
|[[File:Sus scrofa leucomystax.jpg|150 px]]
|Temminck, 1842
|Smávaxin, næstum manarlaus, gulbrún undirtegund&lt;ref name=groves2008 /&gt;
|[[Japan]], nema [[Hokkaido]] og [[Ryukyu-eyjar]]
|&lt;small&gt;''japonica'' (Nehring, 1885)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;''nipponicus'' (Heude, 1899)&lt;/small&gt;
|-
|'''Anatólíusvín'''&lt;br /&gt;''[[Sus scrofa libycus|S. s. libycus]]''&lt;br /&gt;
|[[File:TAUZoo eman110.JPG|150 px]]
|Gray, 1868
|Smávaxin, ljós og næstum manarlaus undirtegund&lt;ref name=groves2008 /&gt;
|[[Transkákasía]], [[Tyrkland]], [[Botnalönd]], og fyrrum [[Júgóslavía]]
|&lt;small&gt;''lybicus'' (Groves, 1981)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;''mediterraneus'' (Ulmansky, 1911)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;''reiseri'' (Bolkay, 1925)&lt;/small&gt;
|-
|'''Maremma-svín'''&lt;br /&gt;[[Sus scrofa majori|''S. s. majori]]''&lt;br /&gt;
|[[File:Sus scrofa majoris - Museo Civico di Storia Naturale Giacomo Doria - Genoa, Italy.jpg|150 px]]
|De Beaux and Festa, 1927
|Minni en ''S. s. scrofa'', með hærri og breiðari hauskúpu, hefur síðan 1950 blandast mikið við ''S. s. scrofa'', mikið til vegna þess að þær hafa verið haldnar saman í svínabúum og innflutningi ''S. s. scrofa'' til veiða í búsvæðum ''S. s. majori''.&lt;ref name=&quot;scheggi86&quot;&gt;{{Harvnb|Scheggi|1999|pp=86–89}}&lt;/ref&gt; Skifting þess frá ''S. s. scrofa'' er vafasöm.&lt;ref name=&quot;marsan14&quot;&gt;{{Harvnb|Marsan|Mattioli|2013|pp=14–15}}&lt;/ref&gt;
|[[Maremma]] (mið Ítalía)
|
|-
|'''Miðjarðarhafssvín'''&lt;br /&gt;[[Sus scrofa meriodionalis|''S. s. meriodionalis]]''&lt;br /&gt;
|[[File:Sus scrofa meridionalis - Museo Civico di Storia Naturale Giacomo Doria - Genoa, Italy.jpg|150 px]]
|Forsyth Major, 1882
|
|[[Andalúsía]], [[Korsíka]] og [[Sardinía]]
|&lt;small&gt;''baeticus'' (Thomas, 1912)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;''sardous'' (Ströbel, 1882)&lt;/small&gt;
|-
|'''Norðurkínverskt-svín'''&lt;br /&gt;''[[Sus scrofa moupinensis|S. s. moupinensis]]''&lt;br /&gt;
|[[File:Recherches pour servir à l'histoire naturelle des mammifères (Pl. 80) (6947132294).jpg|150 px]]
|Milne-Edwards, 1871
|Það er verulega breytilegt, og gæti hugsanlega verið nokkrar undirtegundir.&lt;ref name=groves2008 /&gt;
|Strandsvæði Kína suður til [[Víetnam]] og vestur til [[Sichuan]]
|&lt;small&gt;''acrocranius'' (Heude, 1892), ''chirodontus'' (Heude, 1888), ''chirodonticus'' (Heude, 1899), ''collinus'' (Heude, 1892), ''curtidens'' (Heude, 1892), ''dicrurus'' (Heude, 1888), ''flavescens'' (Heude, 1899), ''frontosus'' (Heude, 1892), ''laticeps'' (Heude, 1892), ''leucorhinus'' (Heude, 1888), ''melas'' (Heude, 1892), ''microdontus'' (Heude, 1892), ''oxyodontus'' (Heude, 1888), ''paludosus'' (Heude, 1892), ''palustris'' (Heude, 1888), ''planiceps'' (Heude, 1892), ''scrofoides'' (Heude, 1892), ''spatharius'' (Heude, 1892), ''taininensis'' (Heude, 1888)&lt;/small&gt;
|-
|'''Miðasíusvín'''&lt;br /&gt;''S. s. nigripes''&lt;br /&gt;
|
|Blanford, 1875
|Ljósleit undirtegund með svarta fætur, sem þrátt fyrir breytileika í stærð eru yfirleitt nokkuð stórir, &quot;lacrimal bone&quot; og andlitssvæði höfuðkúpunnar eru styttri en á ''S. s. scrofa'' og ''S. s. attila''.&lt;ref name=heptner1988 /&gt;
|[[Mið-Asía]], [[Kazakhstan]], austur-[[Tien Shan]], vestur-[[Mongólía]], [[Kashgar]] og hugsanlega [[Afghanistan]] og suður-Íran
|
|-
|'''Ryukyu-svín'''&lt;br /&gt;''S. s. riukiuanus''&lt;br /&gt;
|
|Kuroda, 1924
|Smávaxin undirtegund&lt;ref name=groves2008&gt;[[Colin Groves|Groves, C.]] (2008). ''Current views on the taxonomy and zoogeography of the genus Sus.'' pp. 15–29 ''in'' Albarella, U., Dobney, K, Ervynck, A. &amp; Rowley-Conwy, P. Eds. (2008). ''Pigs and Humans: 10,000 Years of Interaction''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-920704-6}}&lt;/ref&gt;
|[[Ryukyu-eyjar]]
|
|-
|'''Baikal-svín'''&lt;br /&gt;''S. s. sibiricus''&lt;br /&gt;
|
|Staffe, 1922
|Minnsta undirtegundin á svæði fyrrum Sovétríkjanna, hún er dökk brún, næstum svarthærð og með ljósgráan blett sem nær frá kinnum til eyra. Hauskúpan er ferköntuð og lacrimal beinin stutt.&lt;ref name=heptner1988 /&gt;
|[[Bajkalvatn|Bajkal]], [[Transbajkalía]], norður og norðaustur-[[Mongólía]].
|&lt;small&gt;''raddeanus'' (Adlerberg, 1930)&lt;/small&gt;
|-
|'''Formósu-svín'''&lt;br /&gt;''S. s. taivanus''&lt;br /&gt;
|[[File:2010 07 19400 7206 Wenshan District, Taipei, Zoo, Sus scrofa taivanus, Formosan wild boar, Taiwan (cropped).JPG|150 px]]
|Swinhoe, 1863
|Smávaxin og svartleit undirtegund.&lt;ref name=groves2008 /&gt;
|[[Taívan]]
|
|-
|'''Ussuri-svín'''&lt;br /&gt;''S. s. ussuricus''&lt;br /&gt;
|
|Heude, 1888
|Stærsta undirtegundin, þau eru yfirleitt dökkleit og með hvíta rák frá munnvikum til eyrna. Lacrimale-beinin eru stutt, en lengri en á ''S. s. sibiricus''.&lt;ref name=heptner1988 /&gt;
|Austur [[Kína]], [[Ussuri|Ussuri-flói]] og [[Amúr-flói]]
|&lt;small&gt;''canescens'' (Heude, 1888), ''continentalis'' (Nehring, 1889), ''coreanus'' (Heude, 1897), ''gigas'' (Heude, 1892), ''mandchuricus'' (Heude, 1897), ''songaricus'' (Heude, 1897)&lt;/small&gt;
|-
|'''Rákarsvín'''&lt;br /&gt;''[[Sus scrofa vittatus|S. s. vittatus]]''&lt;br /&gt;
|[[File:Banded Pig (Sus scrofa vittatus) (8750051577).jpg|150 px]]
|Boie, 1828
|Smávaxin, með stutt trýni og gishærð  undirtegund með hvíta rák á trýninu; það gæti verið önnur tegund, og líkist að sumu leyti öðrum tegundum svína í suðaustur-Asíu.&lt;ref name=groves2008 /&gt;
|Frá [[Vestur-Malasía|Vestur-Malasíu]], og í Indónesíu frá [[Súmatra|Súmötru]] og [[Java|Jövu]] austur til [[Kómodóeyja|Kómodóeyju]]
|&lt;small&gt;''andersoni'' (Thomas and Wroughton, 1909), ''jubatulus'' (Miller, 1906), ''milleri'' (Jentink, 1905), ''pallidiloris'' (Mees, 1957), ''peninsularis'' (Miller, 1906), ''rhionis'' (Miller, 1906), ''typicus'' (Heude, 1899)&lt;/small&gt;
|-
|}

[[File:Sus scrofa &amp; Sus scrofa domesticus MWNH.jpg|left|thumb|Hauskúpur villisvíns (til vinstri) og [[alisvín]]s (hægri): Ath. mikið styttra andlit þess seinna.&lt;ref&gt;Clutton-Brock, J. (1999), ''A Natural History of Domesticated Mammals'', Cambridge University Press, pp. 91–99, {{ISBN|0-521-63495-4}}&lt;/ref&gt;]]

=== Rándýr ===
[[File:Tiger's killing wild boar.jpg|left|thumb|[[Tígur]] að drepa villisvín í [[Kanha Tiger Reserve]]]]

&lt;gallery&gt;
File:EberreliefmitHund-3Jhrnchr-FOKoeln2.jpg|
File:Südindischer Meister um 1540 002.jpg|Suður indversk mynd af svínaveiðum, um 1540
File:Modern Pig-Sticking (1914) A. E. Wardrop I.png|
File:Регулирование численности кабана (1).jpg|
File:Brooklyn Museum - The Boar Hunt - Hans Wertinger.jpg|
&lt;/gallery&gt;
{{clear}}

== Sjá einnig ==
* [[Svín (ætt)]]
* [[Svín]]

== Tilvísanir ==
{{Reflist|30em}}

== Heimildir ==
*{{cite book|last=Cabanau|first=Laurent|title=The Hunter's Library: Wild Boar in Europe|publisher=Könemann|year=2001|isbn=3-8290-5528-5}}
*{{cite book|last1=Marsan|first1=Andrea|last2=Mattioli|first2=Stefano|title=Il Cinghiale|publisher=Il Piviere (collana Fauna selvatica. Biologia e gestione)|year=2013|isbn=978-88-96348-178|language=it}}
*{{cite book|last=Scheggi|first=Massimo|title=La bestia nera: Caccia al cinghiale fra mito, storia e attualità|publisher=Editoriale Olimpia  (collana Caccia)|year=1999|isbn=88-253-7904-8|language=it}}

== Viðbótarlesning ==
* Apollonio, M. et al. (1988), [http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/11250008809386619 &quot;The systematics of the wild boar (''Sus scrofa'' L.) in Italy&quot;], ''Bolletino di Zoologia, 3:213–221
* Carden, R.F. (2012) [http://invasives.biodiversityireland.ie/wordpress/wp-content/uploads/natural_history_wild_boar_ireland_carden2012_final_report.pdf &quot;Review of the Natural History of Wild Boar (Sus scrofa) on the island of Ireland&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017090135/http://invasives.biodiversityireland.ie/wordpress/wp-content/uploads/natural_history_wild_boar_ireland_carden2012_final_report.pdf |date=2014-10-17 }}, Report prepared by Ruth Carden for the Northern Ireland Environment Agency, Northern Ireland, UK, National Parks &amp; Wildlife Service, Department of Arts, Heritage and the Gaeltacht, Dublin, Ireland and the National Museum of Ireland – Education &amp; Outreach Department.
* Durantel, P. (2007), ''Le sanglier et ses chasses'', Editions Artemis, {{ISBN|2844166032}}
* Greene, J. (2011), ''The Golden-Bristled Boar: Last Ferocious Beast of the Forest'', University of Virginia Press, {{ISBN|0-8139-3103-7}}
* Marillier, B. (2003), ''Le sanglier héraldique'', Editions Cheminements, {{ISBN|2844781845}}
* Mayer, J. J. &amp; Shedrow, C. B. (2007), ''[http://www.wildpigconference.com/pdf/Wild%20Pig%20Annotated%20Bibliography.pdf Annotated Bibliography of the Wild Pig'' (Sus scrofa): Environmental Information Document] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026085810/http://www.wildpigconference.com/pdf/Wild%20Pig%20Annotated%20Bibliography.pdf |date=2014-10-26 }}'', Washington Savannah River Company
*  Padiglione, V. (1989), ''Il cinghiale cacciatore: Antropologia simbolica della caccia in Sardegna'', Armando Editore (collana Antropologia culturale)
* {{BibISBN/0801857899}}

== Ytri tenglar ==
* [http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/598.shtml BBC profile]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090927094328/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/598.shtml |date=2009-09-27 }}
* {{Cite journal| last1 = Jokelainen | first1 = P.| last2 = Näreaho | first2 = A.| last3 = Hälli | first3 = O.| last4 = Heinonen | first4 = M.| last5 = Sukura | first5 = A.| title = Farmed wild boars exposed to ''Toxoplasma gondii'' and ''Trichinella'' spp.| doi = 10.1016/j.vetpar.2011.12.026| journal = Veterinary Parasitology| volume = 187| issue = 1–2| pages = 323–327| year = 2012| pmid = 22244535| pmc = }}
* [http://www.invasivespeciesinfo.gov/animals/wildboar.shtml Species Profile- Wild Boar (''Sus scrofa'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140125111223/http://www.invasivespeciesinfo.gov/animals/wildboar.shtml |date=2014-01-25 }}, National Invasive Species Information Center, [[United States National Agricultural Library]]. Er með almennar upplýsingar um villisvín.


{{Wiktionary|villisvín}}
{{commonscat|Sus scrofa}}
{{Wikilífverur|Sus scrofa}}

[[Flokkur:Svín]]
[[Flokkur:Húsdýr]]</text>
      <sha1>16j1ekzteehdok23bdbus5qj2q59cil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Cavendish, 4. hertoginn af Devonshire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144185</id>
    <revision>
      <id>1968467</id>
      <parentid>1922529</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T09:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4803" sha1="2p19zmoluugqiyatv6n29temhamh5bt" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn           = Hertoginn af Devonshire
| búseta         = 
| mynd           = 4th Duke of Devonshire after Hudson.jpg
| myndastærð     = 250px
| myndatexti     = 
| titill= [[Forsætisráðherra Bretlands]]
| stjórnartíð_start = [[16. nóvember]] [[1756]]
| stjórnartíð_end = [[25. júní]] [[1757]]
| einvaldur = [[Georg 2. Bretlandskonungur|Georg 2.]]
| forveri = [[Thomas Pelham-Holles, 1. hertoginn af Newcastle|Hertoginn af Newcastle]] 
| eftirmaður = [[Thomas Pelham-Holles, 1. hertoginn af Newcastle|Hertoginn af Newcastle]] 
| fæðingarnafn   = William Cavendish
| fæddur = [[8. maí]] [[1720]]
| fæðingarstaður = [[Westminster]], [[Middlesex]], [[England]]i
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1764|10|2|1720|5|8}}
| dánarstaður    = [[Spa]], [[austurrísku Niðurlönd]]um (nú [[Belgía|Belgíu]])
| orsök_dauða    = 
| stjórnmálaflokkur = [[Viggar (Bretland)|Viggar]]
| þekktur_fyrir  = 
| starf          = 
| laun           = 
| trú            = 
| maki           = Charlotte Elizabeth Boyle, barónessa af Clifford (g. 1754, d. 1754)
| börn           = 
| foreldrar      =  
| heimasíða      = 
| niðurmál       = 
| hæð            = 
| þyngd          = 
|undirskrift = William Cavendish, 4th Duke of Devonshire Signature.svg
}}
'''William Cavendish, fjórði hertoginn af Devonshire''', (8. maí 1720 – 2. október 1764) kallaður '''Cavendish lávarður''' frá 1729 til 1755 og '''markgreifinn af Hartington''' frá 1729 til 1755, var breskur stjórnmálamaður úr röð [[Viggar (Bretland)|Vigga]] sem var í stuttan tíma [[forsætisráðherra Bretlands]] ([[1756]]-[[1757]])&lt;ref&gt;[http://www.number10.gov.uk/history-and-tour/prime-ministers-in-history/duke-of-devonshire Duke of Devonshire] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080908205053/http://www.number10.gov.uk/history-and-tour/prime-ministers-in-history/duke-of-devonshire |date=2008-09-08 }}, No10.gov.uk, accessed July 2009 - Note the picture on the No10 site is wrong - it was painted after this Duke's death - it is his son&lt;/ref&gt; og landstjóri Írlands ([[1755]]-[[1757]]).

==Æviágrip==
William Cavendish var sonur Williams Cavendish, þriðja hertogans af Devonshire, og konu hans, Catherine Hoskins. Þegar faðir hans varð hertogi árið 1729 hlaut William yngri heiðurstitilinn markgreifi af Hartington.

William Cavendish var kjörinn á neðri deild [[Breska þingið|breska þingsins]] fyrir [[Derbyshire]]-kjördæmi árin 1741 og 1747 en árið 1751 gekk hann á lávarðadeild þingsins og gerðist meðlimur í breska [[Leyndarráðið|leyndarráðinu]] sem Cavendish barón.&lt;ref&gt;Peter D. Brown og Karl W. Schweizer (ritstj.), ''The Devonshire Diary. William Cavendish, Fourth Duke of Devonshire. Memoranda on State Affairs. 1759-1762'' (London: Butler &amp; Tanner Ltd, 1982), bls. 5.&lt;/ref&gt; Hann varð landstjóri Írlands þann 2. apríl 1755 og gegndi því embætti til 2. janúar 1757.

Eftir að Cavendish erfði aðalsnafnbætur föður síns (þá helst titilinn hertogi af Devonshire) var hann gerður riddari [[Sokkabandsorðan|Sokkabandsorðunnar]] og síðan útnefndur fyrsti lávarður fjárhirslunnar (''First Lord of the Treasury'') í nóvember 1756. Flestir sagnfræðingar líta svo á að Devonshire hafi verið forsætisráðherra Bretlands samkvæmt venju á meðan hann var fyrsti lávarður fjárhirslunnar. Hann gegndi embættinu til ársins 1757 en á þessum tíma fór [[William Pitt eldri]] með flest eiginleg völd ríkisstjórnarleiðtoga. Árið 1762 gekk Devonshire í írska leyndarráðið.

Devonshire giftist Charlotte Elizabeth Boyle, barónessu af Clifford, dóttur og erfingja Richards Boyle, þriðja greifans af Burlington, sem var frægur arkitekt og listsafnari. Móðir hennar var Dorothy Davile Boyle, málari og listunnandi. Með hjónabandi þeirra erfðu síðari hertogar af Devonshire Chiswick- og Burlington-húsin í London, Bolton-kirkjuna og Londesborough-setrið í Yorkshire og Lismore-kastala á Írlandi. Devonshire réð arkitektinn [[Capability Brown]] til að fegra garðinn á helsta aðsetri sínu, Chatsworth-húsi í Derbyshire.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Forsætisráðherra Bretlands]] |
frá = [[16. nóvember]] [[1756]] |
til = [[25. júní]] [[1757]]|
fyrir = [[Thomas Pelham-Holles, 1. hertoginn af Newcastle|Hertoginn af Newcastle]] |
eftir = [[Thomas Pelham-Holles, 1. hertoginn af Newcastle|Hertoginn af Newcastle]] |
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Bretlands}}
{{fde|1720|1764|Devonshire, William Cavendish}}
{{DEFAULTSORT:Devonshire, William Cavendish}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]]
[[Flokkur:Breskir hertogar]]
[[Flokkur:Breskir markgreifar]]
[[Flokkur:Breskir barónar]]</text>
      <sha1>2p19zmoluugqiyatv6n29temhamh5bt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Svartsnigill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145862</id>
    <revision>
      <id>1968438</id>
      <parentid>1923344</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T22:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="7njsiemp9db3iwke5fvsslhk0hiov3e" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Black Slug.jpg
| image_caption = Svartsnigill
| status = Ekki í hættu&lt;ref name=&quot;web&quot;&gt;[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Arion_ater.html ''Arion ater''] on [http://animaldiversity.ummz.umich.edu Animal diversity web]&lt;/ref&gt;
| status_ref = &lt;ref&gt;2006 IUCN Red List of Threatened Species. &lt;www.iucnredlist.org&gt;. Cited 2 March 2007.&lt;/ref&gt;
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Lindýr]] (''Mollusca'')
| classis = [[Sniglar]] (''Gastropoda'')
| ordo = [[Lungnasniglar]] (''[[Pulmonata]]'')
| superfamilia = [[Arionoidea]]
| familia = [[Svartsniglaætt]] (''[[Arionidae]]'')
| genus        = ''[[Arion (genus)|Arion]]''
| species      = '''''A. ater'''''
| binomial     = ''Arion ater''
| binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])
| synonyms_ref = &lt;ref&gt;[http://www.animalbase.uni-goettingen.de/zooweb/servlet/AnimalBase/list/speciessynonyms?taxon_id=124 &quot;Synonyms of ''Limax ater''&quot;]. AnimalBase, accessed 29 December 2010.&lt;/ref&gt;
| synonyms =
''Limax ater'' Linnaeus, 1758&lt;br/&gt;
''Arion empiricorum'' Férussac, 1819
}}

'''Svartsnigill''' ([[fræðiheiti]]: ''Arion ater'') er stór landsnigilstegund sem er yfirleitt nær svört á lit. Hann er frá Norður-Evrópu en finnst nú í norðurhluta Norður-Ameríku og nýlega í Ástralíu. Hann finnst á Íslandi aðallega á láglendi.&lt;ref&gt;[https://www.ni.is/biota/animalia/mollusca/gastropoda/pulmonata/arionidae/arion-ater Svartsnigill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180808050320/http://ni.is/biota/animalia/mollusca/gastropoda/pulmonata/arionidae/arion-ater |date=2018-08-08 }} [[Náttúrufræðistofnun Íslands]]&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
File:Arion ater white.png|Hvítt afbrigði af svartsnigli (''Arion ater'')
&lt;/gallery&gt;

== Tilvísanir==
{{Reflist}}

==Ytri tenglar==
*[https://web.archive.org/web/20180430100940/http://www.animalbase.uni-goettingen.de/zooweb/servlet/AnimalBase/home/species?id=1242 ''Arion ater''] at [[Animalbase]] taxonomy,short description, distribution, biology,status (threats), images 
*[https://web.archive.org/web/20160305072818/http://eol.org/pages/455160/media ''Arion ater''] at [[Encyclopedia of Life]] images (3 pages)
* [https://web.archive.org/web/20140811190259/http://www.treesforlife.org.uk/forest/species/blackslug.html &quot;European black slug&quot;], Alan Watson Featherstone, Species profile, Trees for Life website, accessed 23 July 2011

{{Commons|Arion ater}}
{{Wikilífverur|Arion ater}}

[[Flokkur:Sniglar]]</text>
      <sha1>7njsiemp9db3iwke5fvsslhk0hiov3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Söngþröstur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147074</id>
    <revision>
      <id>1968453</id>
      <parentid>1953320</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T00:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="3gdvx0donlloehsrxdvhtelyrlx6vmu" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Söngþröstur
| image = Song Thrush (Turdus philomelos) singing in tree.jpg
| image_upright = 1.1
| image_caption = Syngjandi fugl í Hollandi
| image2= Turdus philomelos.ogg
| image2_caption = Söngur
| status = LC
&lt;!--| status_system = IUCN3.1--&gt;
| status_ref = &lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;[https://www.iucnredlist.org/species/22708822/87875705 ''Turdus philomelos''] IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2. International Union for Conservation of Nature.&lt;/ref&gt;
| regnum = [[Dýraríki]] (Animalia)
| phylum = [[Seildýr]] (Chordata)
| classis = [[Fuglar]] (Aves)
| ordo = [[Spörfuglar]] (Passeriformes)
| familia = [[Þrestir]] (Turdidae)
| genus = ''[[Turdus]]''
| species = '''''T. philomelos'''''
| binomial = ''Turdus philomelos''
| binomial_authority = [[Christian Ludwig Brehm|Brehm]], 1831
| range_map = Song Thrush ebird data map.png
| range_map_caption = Heimsútbreiðsla (Allt árið-grænt, sumardvöl-gult, vetrardvöl-blátt)
}}
'''Söngþröstur''' ([[fræðiheiti]]: ''Turdus philomelos'') er [[spörfugl]] af ætt [[Þrestir|þrasta]] sem er útbreiddur um mestalla [[Evrasía|Evrasíu]]. 

[[File:Song Thrush (Turdus philomelos) in flight.jpg|upright|vinstri|thumb|Á flugi]]

[[File:Song Thrush cracking a snail shell.ogg|thumb|miðja|Söngþröstur að brjóta sniglaskel]]

[[File:Song Thrush anvil close up.JPG|thumb|vinstri|Brotnar sniglaskeljar á 'steðja']]


==Tilvísanir==
{{Reflist}}

==Ytri tenglar==
* [https://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/s/songthrush/ RSPB species page]
* [http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/258.shtml BBC species page]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925035649/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/258.shtml |date=2009-09-25 }}
* [http://www.birdsofbritain.co.uk/bird-guide/song-thrush.asp Birds of Britain species page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070421164156/http://www.birdsofbritain.co.uk/bird-guide/song-thrush.asp |date=2007-04-21 }}
* [https://www.garden-birds.co.uk/birds/songthrush.htm Garden Birds species page]
* [https://web.archive.org/web/20090225124752/http://www.bbc.co.uk/nature/programmes/radio/dawn_chorus/video/songthrush_song.ram Recording of song]
* [http://ibc.lynxeds.com/species/song-thrush-turdus-philomelos Song Thrush videos, photos &amp; sounds] on the Internet Bird Collection
* [https://web.archive.org/web/20141202064439/http://aulaenred.ibercaja.es/wp-content/uploads/346_SongThrushTphilomelos.pdf Ageing and sexing (PDF; 1.7 MB) by Javier Blasco-Zumeta &amp; Gerd-Michael Heinze]
* [http://www.ornithos.de/Ornithos/Feather_Collection/Turdus_philomelos/Turdus_philomelos.htm Feathers of Song Thrush (Turdus philomelos)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180223080445/http://www.ornithos.de/Ornithos/Feather_Collection/Turdus_philomelos/Turdus_philomelos.htm |date=2018-02-23 }}

{{Commons|Turdus philomelos}}
{{Wikilífverur|Turdus philomelos|Söngþresti}}

{{Stubbur|fugl}}

[[Flokkur:Eiginlegir þrestir]]
[[Flokkur:Íslenskir fuglar]]</text>
      <sha1>3gdvx0donlloehsrxdvhtelyrlx6vmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Verkalýðsflokkur Kúrda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149487</id>
    <revision>
      <id>1968463</id>
      <parentid>1915338</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T06:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12111" sha1="sgb5gpjy5h60y6x6mkzyd84ci5k2s2o" xml:space="preserve">{{Stjórnmálaflokkur
| litur = #FF0000
| flokksnafn_íslenska = Verkalýðsflokkur Kúrda
| flokksnafn_formlegt = Partîya Karkerên Kurdistanê
| mynd = [[File:Flag of Kurdistan Workers' Party.svg|200px]]
| formaður = [[Abdullah Öcalan]]
| hugmyndafræði = [[Félagshyggja]], [[þjóðernishyggja]], [[marx-lenínismi]] (fyrir 1995), [[kvenfrelsisstefna]] og [[stjórnleysisstefna]] (umdeilt)&lt;ref&gt;[https://fileserver.iire.org/working_papers/WP42.pdf De Jong, Alex, ''Stalinist caterpillar into libertarian butterfly? – The evolving ideology of the PKK'' IIRE Working Paper Number 42]&lt;/ref&gt;
| stofnár = {{start date and age|1978}}
| lagt niður = 2025
| vefsíða = {{URL|www.pkk-online.com}}
}}
'''Verkalýðsflokkur Kúrda''' ([[kúrdíska]]: ''Partiya Karkerên Kurdistanê''‎), einnig þekkt sem '''PKK''', var stjórnmálaflokkur og skæruliðahreyfing sem hafði starfsemi í kúrdísku héruðum [[Tyrkland|Tyrklands]], [[Íran]], [[Írak]] og [[Sýrland|Sýrlands]]. Til að byrja með var markmið hreyfingarinnar stofnun sjálfstæðs ríkis [[Kúrdar|Kúrda]] en síðar einbeitti flokkurinn sér frekar að meiri sjálfstjórn kúrdískra héraða. Flokkurinn var stofnaður í [[Tyrkland|Tyrklandi]] árið 1974 og fór meirihluti starfsemi hans fram í suðaustur-hluta Tyrklands og voru flestir meðlimir hans þaðan, þar á meðal stofnandi flokksins [[Abdullah Öcalan]]. Flokkurinn átti í átökum við tyrkneska ríkið frá 1984 til 2025 með vopnahléi á árunum 2013-2015.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurdistan-Workers-Party „Kurdistan Workers Party“. ''Britannica Academic'', Encyclopædia Britannica,] Sótt 1. mars 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html „Middle East: Turkey“. CIA World Factbook ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527062958/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html |date=2016-05-27 }} Sótt 1. mars 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.is/books?id=1NX4DAAAQBAJ&amp;pg=PA217&amp;lpg=PA217&amp;dq=PKK+demands+autonomy&amp;source=bl&amp;ots=x01l-4ebwY&amp;sig=wi3oY1EAG4lqCtVIWIXX-SHhkIQ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=PKK%20demands%20autonomy&amp;f=false Stanton, Jessica, ''Violence and Restraint in Civil War'' (New York 2016)] Bls. 217.&lt;/ref&gt;

Flokkurinn var skilgreindur sem hryðjuverkasamtök af [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]] og [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]].&lt;ref&gt;[http://en.people.cn/200512/20/eng20051220_229424.html „NATO chief declares PKK terrorist group“. People Daily Online,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130118183025/http://english.people.com.cn/200512/20/eng20051220_229424.html |date=2013-01-18 }} 20. desember 2005. Sótt 1 mars 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111122110609/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2011:028:0057:01:EN:HTML „Council Decision 2011/70/CFSP of 31 January 2011 updating the list of persons, groups and entities subject to Articles 2, 3 and 4 of Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism. Eur-Lex,] 2. febrúar 2011. Sótt 22. julí 2019.&lt;/ref&gt;

== Saga ==
Á 7. áratug 20. aldar fór [[Tyrkland]] í gegnum mikillar breytingar eftir Tyrkneska valdaránið 1960 sem leiddi til þess að róttækar vinstri stjórnmálahreyfingar voru stofnaðar. [[Abdullah Öcalan]] var þá ungur háskólanemi en hann hóf sína pólitísku starfsemi innan þeirra. Öcalan var þó gagnrýninn á Tyrknesku vinstri flokkana, sem almennt hunsuðu baráttu eða höfnuðu sjálfstæðisbaráttu Kúrda. Hann var einnig gagnrýninn á hefðbundnu Kúrdísku sjálfstæðishreyfinguna sem hann áleit vera of íhaldssama og veika. Um miðjan 8. áratuginn stofnaði hann sýna eigin stjórnmálahreyfingu sem var kölluð Kúrdískir byltingasinnar ([[kúrdíska]]: Soregeren Kurdistan, eða SK), en sú hreyfing reyndi að blanda saman róttækum sósíalískum hugmyndum og kúrdísku sjálfstæðisbaráttunni. Það helsta sem aðskildi SK frá öðrum svipuðum hreyfingum var að þau voru reiðubúinn að nota ofbeldisfullar aðferðir óspart til að ná markmiðum sínum. SK átti seinna eftir að breyta nafninu í Verkalýðsflokkur Kúrda, eða PKK. Flestir meðlimir flokksins voru frá lægstu stéttum Kúrda í suðaustur Tyrklandi.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurdistan-Workers-Party „Kurdistan Workers Party“. ''Britannica Academic'', Encyclopædia Britannica,] Sótt 1. mars 2019.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://fileserver.iire.org/working_papers/WP42.pdf De Jong, Alex, ''Stalinist caterpillar into libertarian butterfly? – The evolving ideology of the PKK'' IIRE Working Paper Number 42] Bls. 3.&lt;/ref&gt;

[[Mynd:Kurdish PKK guerrillas.jpg|thumb|right|Skæruliðar í kvennasveit PKK.]]
1979 fór Öcalan til Sýrlands þar sem hann myndaði tengsl við róttækar Palestínskar hreyfingar, þar á meðal Lýðræðisfylkingu fyrir sjálfstæði [[Palestínuríki|Palestínu]] (DFLP). Eftir Tyrkneska valdaránið 1980, neyddust margir meðlimir PKK til að flýja til nágrannaríka [[Tyrkland|Tyrklands]], þá helst [[Líbanon]] og [[Sýrland|Sýrlands]]. Fyrir valdaránið var flokkurinn ein vinsælasta stjórnmálahreyfingin meðal [[Kúrdar|Kúrda]] í Tyrklandi. Einhvern tímann á fyrri hluta 9. áratugarins, fór PKK að flytja starfsemi sína til norðurhluta Íraks. 1984 var flokkurinn búinn að mynda varanlegar bækistöðvar í Írak og hófst þar með vopnuð og stöðug herferð gegn tyrkneska ríkinu. Flokkurinn beitti þá hryðjuverkum og skæruliðahernaði gegn tyrkneskum hermönnum, stjórnmálamönnum, ríkisbyggingum og Kúrdum sem voru ásakaðir um að vinna með Tyrkjum. PKK hefur síðan þá verið nánast í stanslausu stríði við Tyrkneska ríkið, fyrir utan vopna hlé á árunum 2013-2015. &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurdistan-Workers-Party „Kurdistan Workers Party“. ''Britannica Academic'', Encyclopædia Britannica,] Sótt 1 mars 2019.&lt;/ref&gt;) Mestu átökin áttu sér stað á árunum 1984-1999 en þá var Öcalan með bein yfirráð yfir flokknum. Hann hefur verið ásakaður um að skipa árásir á óbreytta borgara, vestræna ferðamenn og þá sem ógnuðu valdastöðu hans innan flokksins á þessum árum.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Abdullah-Ocalan „Abdullah Öcalan“. ''Britannica Academic'', Encyclopædia Britannica,] Sótt 1. mars 2019.&lt;/ref&gt;

1999 var Öcalan handtekin í [[Kenía]] og fluttur til Tyrklands þar sem hann var dæmdur til dauða. Þegar hann var dæmdur, mótmæltu Kúrdar bæði innan Tyrklands og Evrópu harðlega. Árið 2002 var dómnum breytt í lífstíðarfangelsi, þar sem Tyrkland hafði lagt niður dauðarefsingu til að þóknast Evrópusambandinu.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Abdullah-Ocalan „Abdullah Öcalan“. ''Britannica Academic'', Encyclopædia Britannica,] Sótt 1. mars 2019.&lt;/ref&gt; Síðan þá hefur Öcalan verið í einangrun á eyju sunnan við Istanbul. Eftir að hann var fangelsaður hefur hann endurskoðað stefnu PKK. Hann hefur gert skil við [[Marx-lenínismi|marx-lenínismann]] og kallar nú til friðarviðræða. Einnig hefur hann hafnað sjálfstæði Kúrdistan en í staðinn vill hann aukið sjálfræði fyrr minnihlutahópa í Tyrklandi.&lt;ref&gt;[https://www.huffingtonpost.com/entry/syrian-kurds-murray-bookchin_us_5655e7e2e4b079b28189e3df „America's best allies against ISIS are inspired by a Bronx-born libertarian socialist“. ''Ahmed, Akbar'' Huffingtonpost,] 18. desember 2015. Sótt 1 mars 2019.&lt;/ref&gt;

Flokkurinn hefur þó ekki hætt skæruliðabaráttunni þrátt fyrir það að virðast vera tilbúnari til að semja við Tyrkneska ríkið en áður. Árið 2009 hófust leynilegar friðarviðræður milli Tyrklands og PKK, en þeim lauk sama ár án nokkurs árangurs. Árið 2012 hófust friðarviðræðurnar aftur en vegna [[Sýrlenska borgarastyrjöldin|sýrlensku borgarastyrjaldarinar]], lauk þeim 2015. Öcalan segist ennþá styðja vopnahlé og samningaviðræður.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurdistan-Workers-Party „Kurdistan Workers Party“. ''Britannica Academic'', Encyclopædia Britannica,] Sótt 1 mars 2019.&lt;/ref&gt;

Flokkurinn hefur verið ásakaður um að stunda eiturlyfjaframleiðslu og smygl til að fjármagna starfsemi sína.&lt;ref&gt;[http://isdp.eu/content/uploads/publications/2008_cornell-jonsson_examining-pkk-financing.pdf Jonsson, Michael, ''Kurds and pay – Examining PKK financing'' IIRE Working Paper Number 42] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024154129/https://isdp.eu/content/uploads/publications/2008_cornell-jonsson_examining-pkk-financing.pdf |date=2020-10-24 }} Bls. 4-5.&lt;/ref&gt;

Þann 27. febrúar 2025 gaf Abdullah Öcalan út yfirlýsingu þar sem hann hvatti til þess að liðsmenn PKK legðu niður vopn og að samtökin yrðu leyst upp.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Öcalan vill leysa upp PKK|url=https://www.visir.is/g/20252694492d/ocalan-vill-leysa-upp-pkk|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=27. febrúar 2025|skoðað=27. febrúar 2025|höfundur=Atli Ísleifsson}}&lt;/ref&gt; Flokkurinn samþykkti ákvörðun um að leysa sjálfan sig upp eftir ráðstefnu í norðurhluta Íraks í maí sama ár.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Leysa upp sam­tökin og leggja niður vopn|url=https://www.visir.is/g/20252724971d/leysa-upp-sam-tokin-og-leggja-nidur-vopn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 12. maí 2025 |skoðað= 12. maí 2025 |höfundur=Atli Ísleifsson}}&lt;/ref&gt; 

== Hugmyndafræði ==
Til að byrja með var hugmyndafræði flokksins byggð á [[Marx-lenínismi|marx-lenínisma]] og [[Maóismi|maóisma]], þá sérstaklega hugmyndum [[Maó Zedong|Maó]] um byltingu og skæruliðahernað. Þetta þýddi að flokkurinn hafnaði allri hefðbundni og löglegri stjórnmálaþátttöku og reyndi í staðinn að komast til valda í gegnum vopnaða baráttu gegn ríkinu. Frá upphafi var formleg stefna flokksins mjög gagnrýninn á [[Sovétríkin]], ein helsta ástæðan fyrir því var stuðningur Sovétríkjanna við [[Kemal Atatürk]]. Markmið flokksins var sjálfstætt ríki Kúrda og átti það eftir að haldast þannig þar til um miðjan 10. áratuginn.&lt;ref&gt;[https://fileserver.iire.org/working_papers/WP42.pdf De Jong, Alex, ''Stalinist caterpillar into libertarian butterfly? – The evolving ideology of the PKK'' IIRE Working Paper Number 42] Bls. 4-5.&lt;/ref&gt;

Um miðjan 10. áratuginn fór hugmyndafræði Öcalans og þar með hugmyndafræði flokksins í gegnum nokkurskonar umbreytingu. Þá hvarf nánast öll orðræða um stéttir, [[Marxismi|marxíska]] stéttabaráttu og efnahagslegt ójafnréttlæti úr stefnu flokksins og verkum eftir Öcalan. Árið 1995 var [[Hamar og sigð|hamarinn og sigðin]] tekin úr merki flokksins.&lt;ref&gt;[https://fileserver.iire.org/working_papers/WP42.pdf De Jong, Alex, ''Stalinist caterpillar into libertarian butterfly? – The evolving ideology of the PKK'' Jane's Intelligence Review] 13. mars 2008. Sótt 1. mars 2019. &lt;/ref&gt;

Eftir að Öcalan var handtekin og fangelsaður árið 1999 fór hann að lesa verk bandaríska [[Stjórnleysisstefna|anarkistans]] [[Murray Bookchin]]. Hugmyndir Bookchins leiddu til þess að Öcalan hafnar nú þjóðríkinu sem markmiði fyrir Kúrdana. 2005, árið áður en Bookchin lést, var stefna PKK farin að endurspegla þessar hugmyndir og hafnar nú flokkurinn [[Lenínismi|lenínisma]] og [[þjóðríki]]nu algjörlega. [[Kynjajafnrétti]] er einnig mikilvægur hluti af hugmyndafræði Öcalans og konur taka virkan þátt í allri starfsemi flokksins.&lt;ref&gt;[https://www.huffingtonpost.com/entry/syrian-kurds-murray-bookchin_us_5655e7e2e4b079b28189e3df „America's best allies against ISIS are inspired by a Bronx-born libertarian socialist“. ''Ahmed, Akbar'' Huffingtonpost,] 18. desember 2015. Sótt 1 mars 2019.&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;
{{sa|1978|2025}}
[[Flokkur:Hryðjuverkasamtök]]
[[Flokkur:Kúrdísk stjórnmál]]
[[Flokkur:Skæruliðahreyfingar]]</text>
      <sha1>sgb5gpjy5h60y6x6mkzyd84ci5k2s2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sigríður Björk Guðjónsdóttir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156829</id>
    <revision>
      <id>1968455</id>
      <parentid>1960106</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T01:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1968455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12779" sha1="8a150t7phzuj5cf8t834vvanjuabrqz" xml:space="preserve">{{Embættishafi
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1969|7|10}}
| fæðingarstaður = 
| kyn = kvk
| háskóli = [[Háskóli Íslands]]&lt;br&gt;[[Kaupmannahafnarháskóli]]&lt;br&gt;[[Lundarháskóli]]
| titill = [[Ríkislögreglustjóri]]
| stjórnartíð_start = 16. mars 2020
| stjórnartíð_end = 10. nóvember 2025
| forveri = [[Haraldur Johannessen]]
| eftirmaður = [[Grímur Hergeirsson]] (settur)&lt;br&gt;[[Halla Bergþóra Björnsdóttir]]
}}
'''Sigríður Björk Guðjónsdóttir''' (f. 10. júlí 1969) er [[Ísland|íslenskur]] lögfræðingur að mennt og fyrrverandi [[Ríkislögreglustjórinn|ríkislögreglustjóri]]. Á árunum 2014 til 2020 gegndi hún embætti [[lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu|lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu]], 2009 til 2014 gegndi hún embætti lögreglustjórans á Suðurnesjum, 2007 til 2008 var hún aðstoðar ríkislögreglustjóri, sýslumaður á Ísafirði 2002-2006 og skattstjóri Vestfjarða frá 1996 til 2002.

[[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir]] dómsmálaráðherra skipaði Sigríði í embætti ríkislögreglustjóra þann 12. mars árið 2020. Hún tók við embættinu þann 16. mars sama ár. Hæfnisnefnd hafði metið Sigríði hæfasta umsækjandann um starfið.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://kjarninn.is/frettir/2020-03-12-sigridur-bjork-nyr-rikislogreglustjori/|titill=Sigríður Björk nýr ríkislögreglustjóri|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|mánuður=12. mars|ár=2020|mánuðurskoðað=8. apríl|árskoðað=2020}}&lt;/ref&gt; Sigríður sagði af embætti ríkislögreglustjóra 10. nóvember árið 2025.&lt;ref name=afsögn/&gt;

==Menntun==
Stúdentspróf frá Menntaskólanum í Reykjavík 1988. Embættispróf í lögfræði frá Háskóla Íslands 1993. Ársnám við framhaldsdeild lagadeildar í Kaupmannahafnarháskóla. Meistarapróf í Evrópurétti frá Háskólanum í Lundi í Svíþjóð 2002. Dúx í diplóma í stjórnun úr Lögregluskóla ríkisins og Háskóla Íslands 2004. CEPOL, Top Senior Officers Course, ársnám í Evrópska lögregluskólanum 2004-2005. Diplóma í opinberri stjórnsýslu frá Háskóla Íslands 2011. Digital Mindset námskeið  og Advanced Management Programme, AMP gráða, frá IESE Business School í New York 2018-2019. Meistarapróf í opinberri stjórnsýslu frá Háskóla Íslands 2020.{{heimild vantar}}

==Trúnaðarstörf ==
Var í stjórn Félags forstöðumanna ríkisstofnana 2003-2004. Ein af stofnendum Sáttar, félags um sáttamiðlun 2005. Kjörin formaður Lögreglustjórafélagsins 2009-2011. Skipuð í Flugvirktarráð 2013-2014 og var formaður nefndar um endurskoðun á lögreglunámi 2014. Var varaformaður Ofbeldisvarnarnefndar Reykjavíkurborgar 2019-2020 og sat í stjórn Lögreglustjórafélagsins 2019-2020. Sat í stýrihópi um landamæramálefni 2020-2022. Er ein af aðalmönnum í starfshópi um innleiðingu laga um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barn, tilnefnd af dómsmálaráðuneytinu í lok árs 2021'''.''' Hefur setið í stjórn Bjarkarhlíðar frá stofnun 2017 ásamt því að vera í stjórn Neyðarlínunnar frá 2017. Er þar að auki formaður lögregluráðs og hefur verið frá 2020.{{heimild vantar}} 

==Viðurkenningar ==
Hefur hlotið ýmis verðlaun og viðurkenningar fyrir vel unnin störf. Aðgerðaviðurkenning Stígamóta fyrir mansalsmál 2009. Nýsköpunarviðurkenning OECD fyrir verkefni um heimilisofbeldi sem nefnist „''Að halda glugganum opnum“'' 2014. Hlaut viðurkenningu frá OECD fyrir verklag um heimilisofbeldi á Suðurnesjum 2015 og ári síðar viðurkenningu Kvennaathvarfsins fyrir frumkvæði og úthald í baráttunni gegn heimilisofbeldi og hvatningu til áframhaldandi góðra verka, 2016. Viðurkenning Kvenréttindafélags Íslands fyrir gott starf í þágu jafnréttis kynjanna 2017. Hlaut stjórnunarverðlaun Stjórnvísi í flokki yfirstjórnenda 2021.{{heimild vantar}}

==Átakamál ==
=== Eineltisákærur og ágreiningur ===
Árið 2016 sakaði Aldís Hilmarsdóttir, fyrrverandi yfirmaður fíkniefnadeildar, Sigríði Björk um einelti og ólögmæta framkomu. Í stefnu sem Aldís lagði fram gegn ríkinu kom fram að Sigríður hefði með ítrekuðum hætti beitt hana einelti, brotið gegn stjórnsýslulögum, starfsmannalögum og jafnréttislögum, og þröngvað henni úr starfi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://stundin.is/frett/sokud-um-einelti-og-brot-gegn-jafnrettislogum-las-/|title=Sökuð um einelti og lögbrot: Gekk um og las upp úr tölvupóstum Aldísar – vildi vita hvað hún hefði sagt ráðherra|last=Jóhannsson|first=Jóhann Páll|date=2016-07-23|website=Heimildin|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt; Sigríður færði Aldísi til í starfi í janúar 2016 og réði karlmann með minni reynslu í hennar stað, sem Aldís taldi „dulbúna og fyrirvaralausa brottvikningu“ úr embætti sínu. Sigríður neitaði að tjá sig opinberlega um málið á meðan á því stóð en á endanum fékk Aldís greiddar bætur og lét af störfum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2016-07-22-stefnir-rikinu-vegna-saknaemar-hegdunar-logreglustjora/|title=Stefnir ríkinu vegna saknæmrar hegðunar lögreglustjóra|date=2016-07-22|website=Kjarninn|language=is|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt;

=== Aðkoma að lekamálinu ===
{{aðalgrein|Lekamálið}}
Árið 2015 leiddi rannsókn Persónuverndar í ljós að Sigríður hefði sem lögreglustjóri á [[Suðurnes]]jum brotið lög með því að senda [[Gísli Freyr Valdórsson|Gísla Frey Valdórssyni]], aðstoðarmanni [[Hanna Birna Kristjánsdóttir|Hönnu Birnu Kristjánsdóttur]] þáverandi innanríkisráðherra, persónuupplýsingar um málefni hælisleitandans Tony Omos.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Sigríður Björk braut lög um persónuvernd|url=https://www.vb.is/frettir/sigridur-bjork-braut-log-um-personuvernd/114682/|útgefandi=''[[Viðskiptablaðið]]''|ár=2015|mánuður=27. febrúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. apríl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Sigríður Björk braut lög og var síðan skipuð lögreglustjóri|url=https://stundin.is/frett/sigridur-bjork-braut-log-i-adkomu-ad-lekamalinu/|útgefandi=''[[Stundin]]''|ár=2015|mánuður=27. febrúar|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. apríl}}&lt;/ref&gt; Sigríður steig ekki fram á meðan rannsókn málsins stóð eða umfjöllun þess var sem mest. Málið olli miklu fjaðrafoki og var Hönnu Birnu persónulega erfitt.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20141196330d/bidur-enga-afsokunar-a-lekamalinu|title=Biður enga afsökunar á lekamálinu - Vísir|last=Hilmarsdóttir|first=Sunna Kristín|date=2014-11-21|website=visir.is|language=is|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt; Innanríkisráðherrann sagði af sér og Sigríður var síðar skipuð lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu 2014, þrátt fyrir gagnrýni í kjölfar lekamálsins.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://stundin.is/frett/sigridur-bjork-braut-log-i-adkomu-ad-lekamalinu/|title=Sigríður Björk braut lög og var síðan skipuð lögreglustjóri|last=Ritstjórn|date=2015-02-27|website=Heimildin|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt; 

=== Vopnamál föður og vanhæfi ===
Sigríður Björk hefur tvisvar þurft að víkja sæti vegna tengsla við mál er varða föður hennar, [[Guðjón Valdimarsson]], sem er þekktur byssusmiður og vopnasali. Árið 2018 kom nafn Guðjóns upp í rannsókn á meintum vopnalagabrotum, þar sem maður var ákærður fyrir að hafa í vörslum breyttan hálfsjálfvirkan riffil sem talinn var koma frá Guðjóni.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2022/11/06/heimilisleg-yfirheyrsla-hafnarfirdi-fadir-rikislogreglustjora-skammadi-audmjukan-logreglumann/|title=Heimilisleg yfirheyrsla í Hafnarfirði – Faðir ríkislögreglustjóra skammaði auðmjúkan lögreglumann|date=2022-11-06|website=DV|language=is|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt; Í ljós komu upplýsingar um að Guðjón hefði selt manninum vopnið án skráningar, en þrátt fyrir það var faðirinn einungis yfirheyrður sem vitni og málið gegn kaupendanum að lokum fellt niður.Í september 2022, meðan Sigríður gegndi embætti ríkislögreglustjóra, gerði lögregla húsleit hjá Guðjóni í tengslum við rannsókn á hryðjuverkum, en þá fundust nær fjörutíu óskráð skotvopn á heimili hans.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://frettin.is/2022/11/03/fadir-rikislogreglustjora-gat-ekki-gert-grein-fyrir-a-fjorda-tug-vopna-einungis-yfirheyrdur-sem-vitni/|title=Faðir ríkislögreglustjóra gat ekki gert grein fyrir á fjórða tug vopna: einungis yfirheyrður sem vitni|date=2022-11-03|website=Frettin.is|language=is|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt; Hæstaréttarlögmaður gagnrýndi að faðir ríkislögreglustjóra hefði aldrei hlotið réttarstöðu sakbornings þrátt fyrir grun um umfangsmikil ólögleg vopnaviðskipti, og sagði trúverðugleika embættisins verulega skaðaðan á meðan Sigríður væri í forsvari.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222333553d/-truverduleiki-embaettisins-med-hana-i-stafni-er-enginn-|title=„Trúverðuleiki embættisins með hana í stafni er enginn“ - Vísir|last=Jónsdóttir|first=Ólafur Björn Sverrisson,Hallgerður Kolbrún E.|date=2022-02-11|website=visir.is|language=is|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt; Málið vakti spurningar um mögulega hlutdrægni eða mistök í rannsókn vegna tengslanna en rannsókn á föður ríkislögreglustjóra var felld niður.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/03/07/felldu_nidur_rannsokn_a_fodur_rikislogreglustjora/|title=Felldu niður rannsókn á föður ríkislögreglustjóra|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt;

=== Umdeildar ráðgjafagreiðslur og afsögn ===
Árið 2025 komu fram í dagsljósið umdeildar og umfangsmiklar ráðgjafagreiðslur til stjórnunarráðgjafa sem höfðu staðið yfir á árinum 2017-2025. Embætti Sigríðar greiddi einkafyrirtækinu [[Intra ráðgjöf]], í eigu [[Þórunnar Óðinsdóttur]] stjórnunarfræðings, samtals um 190 milljónir króna fyrir ýmis konar ráðgjafarþjónustu. Þórunn hafði áður unnið sem ráðgjafi fyrir Sigríði bæði hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu og síðar hjá ríkislögreglustjóra. Umfjöllun [[RÚV]] haustið 2025 leiddi í ljós að í þessum reikningum voru m.a. gjaldfærðar klukkustundir fyrir verkefni á borð við að „skreppa í [[Jysk]]“ (rúm- og húsgagnaverslun) til að kaupa inn fyrir skrifstofu lögreglunnar og jafnvel „pælingar um uppsetningu á píluspjaldi“, allt rukkað á u.þ.b. 36 þúsund krónur á tímann. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252795275d/skreppiferdir-i-jysk-medal-thess-sem-rad-gjafi-rukkadi-fyrir|title=Skreppiferðir í Jysk meðal þess sem ráð­gjafi rukkaði fyrir - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-10-27|website=visir.is|language=is|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt; Þegar [[RÚV]] spurðist fyrir um greiðslurnar brást embættið í kjölfarið við með því að ráða Þórunni tímabundið sem starfsmann í fullt starf, í stað þess að halda áfram dýrum verktakasamningi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252795313d/rad-gjafinn-radinn-i-tima-bundid-starf-eftir-dyra-skreppitura|title=Ráð­gjafinn ráðinn í tíma­bundið starf eftir dýra skreppitúra - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-10-27|website=visir.is|language=is|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/457489|title=Stjórnendaráðgjafinn fékk tímabundna starfið tveimur dögum eftir að óskað var eftir tímaskýrslum um störf hennar - RÚV.is|last=Jóhannsson|first=Helgi Seljan|last2=Gunnarsson|first2=Freyr Gígja|date=2025-10-28|website=RÚV|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt; Málið er nú til skoðunar af hálfu yfirvalda, en það hefur varpað ljósi á eftirlit með ráðstöfun opinberra fjármuna innan lögreglunnar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/457394|title=„Slær mig ekki sem góð meðferð á opinberu fé“ - RÚV.is|last=Helgason|first=Stígur|date=2025-10-28|website=RÚV|access-date=2025-10-29}}&lt;/ref&gt;

Sigríður sagði af sér sem ríkislögreglustjóri þann 10. nóvember 2025. Hún var flutt í stöðu sérfræðings í aðgerðum gegn kynbundnu ofbeldi í dómsmálaráðuneytinu.&lt;ref name=afsögn&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252801200d/sig-ridur-bjork-segir-af-ser|titill=Sig­ríður Björk segir af sér|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=10. nóvember 2025|skoðað=11. nóvember 2025|höfundur=Árni Sæberg}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{f|1969}}
[[Flokkur:Ríkislögreglustjórar]]
[[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]]
[[Flokkur:Íslenskar konur]]</text>
      <sha1>8a150t7phzuj5cf8t834vvanjuabrqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Winnie Mandela</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158760</id>
    <revision>
      <id>1968422</id>
      <parentid>1918446</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T17:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1968422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7887" sha1="309k6z0ywd6obas5gz2m9id53hjkcut" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Winnie Mandela
| mynd           = Winnie Mandela.jpg
| myndatexti = Winnie Mandela árið 1996.
| fæðingarnafn= Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela
| fæðingardagur  = {{fæðingardagur|1936|9|26}}
| fæðingarstaður = [[Mbizana]], [[Pondoland]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]
| dauðadagur     = {{Dánardagur og aldur|2018|4|2|1936|9|26}}
| dauðastaður    = [[Jóhannesarborg]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]
| þjóðerni       = [[Suður-Afríka|Suður-afrísk]]
| orsök_dauða = [[Sykursýki]]
| starf          = Stjórnmálamaður
| stjórnmálaflokkur =[[Afríska þjóðarráðið]]
| háskóli = [[Háskólinn í Witwatersrand]]
| maki = {{gifting|[[Nelson Mandela]]|1958|1996|orsök=skildu}}
| börn = 2
}}
'''Winnie Madikizela-Mandela''' (fædd undir nafninu '''Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela'''; 26. september 1936 – 2. apríl 2018), einnig kölluð '''Winnie Mandela''', var [[Suður-Afríka|suður-afrísk]] stjórnmálakona og baráttukona gegn [[Aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku|aðskilnaðarstefnunni í Suður-Afríku]]. Hún var önnur eiginkona [[Nelson Mandela|Nelsons Mandela]], fyrsta forseta Suður-Afríku eftir endalok aðskilnaðarstefnunnar. Winnie Mandela sat á þingi Suður-Afríku frá 1994 til 2003 og frá 2009 til dauðadags og var aðstoðarráðherra í lista- og menntamálum frá 1994 til 1996. Hún var meðlimur í [[Afríska þjóðarráðið|Afríska þjóðarráðinu]] og sat í framkvæmdanefnd flokksins og leiddi kvennabandalag hans. Stuðningsmenn Winnie Mandela kölluðu hana „móður þjóðarinnar“.

==Æviágrip==
Winnie Mandela fæddist undir nafninu Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela í smábæ í [[Transkei]] í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]]. Hún gekk í skóla í [[Jóhannesarborg]] og varð síðar fyrst suður-afrískra blökkumanna til að ljúka námi fyrir tiltekin læknastörf. Árið 1958 giftist hún [[Nelson Mandela]], einum af leiðtogum frelsisbaráttu svartra Suður-Afríkumanna, og vann með honum í aðgerðarstefnu hans gegn hvítu minnihlutastjórninni.&lt;ref name=mbl1986&gt;{{Tímarit.is|1645076|Winnie Mandela|útgáfudagsetning=30. nóvember 1986|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=27. ágúst 2020|blaðsíða=6-7}}&lt;/ref&gt; Winnie og Nelson eignuðust saman tvíburadætur en þar sem Nelson var dæmdur í lífstíðarfangelsi árið 1962 þurfti Winnie að mestu að ala þær upp ein.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1626885|Hún hefur ekki látið deigan síga í baráttu fyrir mannréttindum svertingja|útgáfudagsetning=21. janúar 1986|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=27. ágúst 2020|blaðsíða=19|höfundur=[[Jóhanna Kristjónsdóttir]]}}&lt;/ref&gt;

Vegna baráttu sinnar gegn minnihlutastjórninni var Winnie Mandela frá árinu 1968 oft handtekin, sett í stofufangelsi og gerð brottræk frá heimalandi sínu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Konan sem Mandela gat ekki fyrirgefið|url=https://www.visir.is/g/2018682062d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Kolbrún Bergþórsdóttir|ár=2018|mánuður=7. apríl|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=28. desember}}&lt;/ref&gt; Árið 1977 var hún flutt með valdi frá heimili sínu í [[Soweto]] til bæjarins [[Brandfort]]. Eftir að bensínsprengju var kastað á heimili hennar þar fluttist hún aftur til Sowoto í óþökk stjórnvalda en var flutt aftur til Brandfort í lögreglufylgd árið 1985. Síðar var útlegðardómurinn yfir henni mildaður og henni leyft að búa hvar sem er í landinu nema í Jóhannesarborg og nágrenni, en hún fór ítrekað á sveig við þær takmarkanir.&lt;ref name=mbl1986/&gt; Winnie Mandela varð einn þekktasti leiðtoginn í [[Afríska þjóðarráðið|Afríska þjóðarráðinu]] og varð sameiningartákn í frelsisbaráttu suður-afrískra blökkumanna. Hún var meðal annars tilnefnd til [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlauna Nóbels]] og var kjörin rektor [[Háskólinn í Glasgow|Háskólans í Glasgow]].&lt;ref name=evita&gt;{{Tímarit.is|1699319|Fall svörtu Evitu|útgáfudagsetning=5. mars 1989|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=27. ágúst 2020|höfundur=Guðmundur Halldórsson|blaðsíða=13}}&lt;/ref&gt;
 
Eftir að Mandela sneri aftur til Soweto í seinna skiptið fór samband hennar við forystu þjóðarráðsins að versna. Hún varð fyrir áhrifum af yngri meðlimum hreyfingarinnar sem vildu beita ofbeldisfyllri aðferðum til að kollvarpa hvítu minnihlutastjórninni í Suður-Afríku. Í apríl árið 1986 lýsti Mandela yfir stuðningi við „hálsmenaaðferðina“ svokölluðu sem fólst í því að lífláta andstæðinga með því að varpa hjólbörðum yfir höfuð þeirra og kveikja síðan í þeim. Hún olli einnig deilum þegar hún lét reisa 22 herbergja stórhýsi fyrir sig og fjölskyldu sína í Soweto fyrir um 460.000 pund. Nelson bannaði henni að flytja inn í það og húsið stóð því autt.&lt;ref name=evita/&gt; 

Winnie Mandela stofnaði fótboltaklúbbinn „Mandela United Football Club“, en meðlimir hans voru jafnframt lífverðir hennar. Klúbbfélagarnir urðu brátt þekktir fyrir ofbeldi og ofríki gagnvart íbúum Soweto. Árið 1989 voru átta klúbbfélagar ákærðir fyrir morð á 14 ára gömlum dreng að nafni Stompie Seipei og voru grunaðir um aðild að fleiri morðum.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|4086899|Hafði safnað um sig liði misindismanna|útgáfudagsetning=31. mars 1989|blað=[[Tíminn]]|skoðað=27. ágúst 2020|blaðsíða=14}}&lt;/ref&gt; Árið 1988 mótmæltu nemendur úr gagnfræðiskólanum Orlando West fyrir framan hús Mandela-fjölskyldunnar vegna ofbeldis og nauðgana fótboltakappanna úr Mandela-klúbbnum. Þegar ljóst var að Winnie var ekki heima réðust nemendurnir á húsið og kveiktu í því. Þessir atburðir vöktu heimsathygli á því hve Mandela var orðin umdeild og jafnvel hötuð af samborgurum sínum í Soweto.&lt;ref name=evita/&gt; 

Ofbeldisverk fótboltaklúbbsins leiddu til þess að Winnie Mandela féll mjög í áliti annarra baráttumanna gegn aðskilnaðarstefnunni og að stjórnmálahreyfingar blökkumanna í Suður-Afríku fóru hver af öðrum að fordæma hana.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|2555450|Winnie Mandela fordæmd|útgáfudagsetning=20. febrúar 1989|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|blaðsíða=11|skoðað=27. ágúst 2020}}&lt;/ref&gt; Orðstír Winnie bað enn frekari hnekki þegar [[F. W. de Klerk]] varð forseti Suður-Afríku og lét leysa Nelson úr haldi. Frelsisbarátta suður-afrískra blökkumanna varð friðsamlegri og ofbeldisverkin sem Winnie hafði stutt þóttu enn síður réttlætanleg en áður. Samband hjónanna versnaði jafnframt eftir að Nelson var leystur úr haldi og svo fór að leiðir þeirra skildu árið 1992 eftir að upplýst var að Winnie hafði átt í ástarsambandi við einn lífvarða sinna.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1764342|Viðhorfsbreytingin varð „móður þjóðarinnar“ að falli|útgáfudagsetning=10. maí 1992|blað=[[Morgunblaðið]]|skoðað=27. ágúst 2020|höfundur=Anthony Heard|blaðsíða=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mbl2018/&gt;

Winnie var dæmd fyrir mannrán og líkamsárás á Stompie Seipei árið 1991 en dómurinn gegn henni var mildaður úr fangelsisvist í fjársekt. Þegar Nelson varð forseti Suður-Afríku árið 1994 varð Winnie aðstoðarráðherra í ríkisstjórn hans en var síðar rekin fyrir óhlýðni. Hún var dæmd fyrir fjársvik árið 2003 en tókst að snúa aftur á stjórnmálasviðið þegar hún náði kjöri á þing í kosningum árið 2009.&lt;ref name=mbl2018&gt;{{Vefheimild|titill=Winnie Mandela: Um­deild hetja|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2018/04/03/winnie_mandela_umdeild_hetja/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2018|mánuður=3. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=30. ágúst}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Mandela, Winnie}}
{{fd|1936|2018}}
[[Flokkur:Suður-afrískir stjórnmálamenn]]</text>
      <sha1>309k6z0ywd6obas5gz2m9id53hjkcut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sambandslýðveldi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162463</id>
    <revision>
      <id>1968369</id>
      <parentid>1948718</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13030" sha1="1dwos5phtag50w15dca1sdztf2zzqo3" xml:space="preserve">'''Sambandslýðveldi''' er [[sambandsríki]] þar sem stjórnarfarið er í formi [[lýðveldi]]s.&lt;ref&gt;{{cite web|title=republic|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/republic}}&lt;/ref&gt; Bókstafleg grunnmerking hugtaksins lýðveldis á við ríki sem stýrt er af kjörnum fulltrúum og kjörnum þjóðhöfðingja (til dæmis [[Forseti|forseta]]) fremur en af konungi eða drottningu.

Í sambandslýðveldi er [[Skipting ríkisvaldsins|ríkisvaldinu dreift]] milli alríkisstjórnarinnar og ríkisstjórna sambandslandanna. Sérhvert sambandslýðveldi hagar valddreifingunni á sinn hátt en yfirleitt eru sameiginleg málefni á borð við öryggis- og varnarmál og peningastefnu í verkahring alríkisins. Stjórnir sambandslandanna og sveitarfélaganna sjá gjarnan um málefni á borð við viðhald innviða og menntastefnu. Skiptar skoðanir eru þó um það hvaða málefni ættu að lúta stjórn alríkisstjórna og sambandslönd hafa yfirleitt nokkra stjórn í málefnum sem ekki lúta lögsögu alríkisins. Andstæðan við sambandslýðveldi er því [[Einingarríki|einingarlýðveldi]] þar sem ríkisstjórn alls landsins nýtur fullveldis í öllum pólitískum málefnum. Ómiðstýrðara stjórnarfar sambandslýðvelda er algengt í fjölmennum ríkjum.&lt;ref&gt;[[Forum of Federations]]: [http://www.forumfed.org/libdocs/FedCountries/FC-USA.pdf], Schram, Sanford. Handbook of Federal Countries: United States, pg 373–391, 2005.&lt;/ref&gt; Í flestum sambandslýðveldum er skipting ríkisvaldsins milli stjórna alríkis og sambandsríkjanna formfest í ritaðri [[stjórnarskrá]].

Pólitískur munur á sambandslýðveldum og öðrum [[Sambandsríki|sambandsríkjum]], sér í lagi [[Konungsríki|konungsríkjum]] sem lúta sambandsstjórn, felst gjarnan í lagabókstaf fremur en í verulegum stjórnarfarslegum mun þar sem flest sambandsríki lúta lýðræðislegu stjórnarfari, að minnsta kosti að nafninu til. Sumar sambandsstjórnir í [[einveldi]]sríkjum, til dæmis [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]], byggjast þó ekki á lýðræðislegu stjórnarfari.

==Sambandslýðveldi í dag ==

{{Dökkt þema ferill}}
{| class=&quot;t-ferill&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0;  border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Sambandsríki!!Opinbert heiti!!Stjórnsýslueiningar!![[Þjóðhöfðingi]]
|-
|{{ARG}} [[Argentína]]
| Argentínska lýðveldið
|Sjálfsstjórnarhéruð og ein sjálfsstjórnarborg
|[[Forseti Argentínu|Forseti]]
|-
|{{AUT}} [[Austurríki]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/austria/ Austria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110074413/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/austria/ |date=2021-01-10 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Lýðveldið Austurríki
|Sambandsríki
|[[Forseti Austurríkis|Forseti]]
|-
|{{USA}} [[Bandaríkin]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/ |date=2021-12-12 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Bandaríki Ameríku
|50 [[Fylki Bandaríkjanna|fylki]] eða ríki, hundruð þjóðflokkaeininga, eitt [[District of Columbia|alríkisumdæmi]] og nokkur yfirráðasvæði
|[[Forseti Bandaríkjanna|Forseti]]
|-
|{{BIH}} [[Bosnía og Hersegóvína]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bosnia-and-herzegovina/ Bosnia and Herzegovina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124195757/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bosnia-and-herzegovina/ |date=2021-01-24 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Bosnía og Hersegóvína
|Einingar, kantónur og eitt alríkisumdæmi
|[[Forsetaráð Bosníu og Hersegóvínu|Forsetaráð]]
|-
|{{BRA}} [[Brasilía]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ Brazil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812124129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ |date=2021-08-12 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Sambandslýðveldið Brasilía
|Sveitarfélög, fylki og eitt alríkisumdæmi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm|title=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm|website=planalto.gov.br|access-date=2018-05-04|archive-date=2007-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071213194044/http://www.planalto.gov.br/CCIVIL_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|[[Forseti Brasilíu|Forseti]]
|-
|{{ETH}} [[Eþíópía]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421154941/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ |date=2021-04-21 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Sambandslýðstjórnarlýðveldið Eþíópía
|Héruð
|[[Forseti Eþíópíu|Forseti]]
|-
|{{IND}} [[Indland]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/ India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226142553/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html |date=2018-12-26 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Lýðveldið Indland
|Fylki og alríkishéruð
|[[Forseti Indlands|Forseti]]
|- 
|{{IRQ}} [[Írak]]
|Lýðveldið Írak
|Landstjóraumdæmi
|[[Forseti Íraks|Forseti]]
|- 
|{{CMR}} [[Kómorur]]
|Kómorsambandið
|Eyjar
|[[Forseti Kómora|Forseti]]
|-
|{{MEX}} [[Mexíkó]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/ Mexico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Mexíkóska ríkjasambandið
|Fylki og ein sjálfsstjórnarborg
|[[Forseti Mexíkó|Forseti]]
|- 
|{{FSM}} [[Míkrónesía (ríki)|Míkrónesía]]
|Sambandsríki Míkrónesíu
|Fylki
|[[Forseti Míkrónesíu|Forseti]]
|-
|{{NPL}} [[Nepal]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109075733/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ |date=2021-01-09 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Sambandslýðstjórnarlýðveldið Nepal
|Héruð
|[[Forseti Nepals|Forseti]]
|-
|{{NGA}} [[Nígería]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nigeria/ Nigeria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109223449/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nigeria |date=2021-01-09 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Sambandslýðveldið Nígería
|Hefðbundin fylki, fylki og eitt alríkisumdæmi
|[[Forseti Nígeríu|Forseti]]
|-
|{{PAK}} [[Pakistan]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ |date=2021-01-10 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Íslamska lýðveldið Pakistan
|Héruð, sjálfsstjórnarsvæði og alríkissvæði
|[[Forseti Pakistans|Forseti]] 
|- 
|{{RUS}} [[Rússland]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Russia_2014|title=Text of the Russian constitution in English|publisher=Constituteproject.org}}&lt;/ref&gt; 
|Rússneska sambandsríkið 
|Sjálfstjórnarlýðveldi
|[[Forseti Rússlands|Forseti]]
|-
|{{SOM}} [[Sómalía]]
|Sambandslýðveldið Sómalía
|Sambandshéruð
|[[Forseti Sómalíu|Forseti]]
|- 
|{{SSD}} [[Suður-Súdan]]
|Lýðveldið Suður-Súdan
|[[Fylki]]
|[[Forseti Suður-Súdans|Forseti]]
|- 
|{{SDN}} [[Súdan]]
|Lýðveldið Súdan
|Fylki
|[[Forseti Súdans|Forseti]]
|-
|{{CHE}} [[Sviss]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/switzerland/ Switzerland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241114180445/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/switzerland/ |date=2024-11-14 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Svissneska ríkjasambandið
|[[Kantónur í Sviss|Kantónur]]
|[[Alríkisráð Sviss|Alríkisráð]]
|-
|{{VEN}} [[Venesúela]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ Venezuela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210531110017/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ |date=2021-05-31 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Bólivarska lýð­veldið Ven­esúela
|Fylki, eitt höfuðborgarumdæmi og nokkur alríkisumdæmi
|[[Forseti Venesúela|Forseti]]
|-
|{{DEU}} [[Þýskaland]]&lt;ref&gt;[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/ Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany |date=2021-01-09 }}, 14. maí 2021&lt;/ref&gt;
|Sambandslýðveldið Þýskaland
|Sambandslönd
|[[Forseti Þýskalands|Forseti]]
|-
|}

==Fyrrum sambandslýðveldi==
{{Dökkt þema ferill}}
{| class=&quot;t-ferill&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0;  border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
!Sambandsríki!!Opinbert heiti!!Tímabil!!Stjórnsýslueiningar
|-
|[[File:Statenvlag.svg|20px]] [[Hollenska lýðveldið]] || [[Hollenska lýðveldið|Lýðveldi sjö sameinaðra Niðurlanda]] || 1581–1795 ||Héruð
|-
|[[File:Flag of the Gran Colombia.svg|20px]] [[Stóra-Kólumbía]] || [[Stóra-Kólumbía|Lýðveldið Kólumbía]]&lt;br/&gt;[[Stóra-Kólumbía|Bandaríki Kólumbíu]] || 1819–1831&lt;br/&gt;1863–1886 || Fylki
|-
|[[Mynd:Flag of the Federal Republic of Central America.svg|20px]] [[Sambandslýðveldi Mið-Ameríku]] || [[Sambandslýðveldi Mið-Ameríku|Hin sameinuðu héruð Mið-Ameríku]]&lt;br/&gt;[[Sambandslýðveldi Mið-Ameríku]] || 1823–1838 ||
|-
|{{MEX}} [[Mexíkó]] || [[Fyrsta mexíkóska lýðveldið|Bandaríki Mexíkó]] || 1824–1835 || 
|-
|[[Mynd:Flag of China (1912–1928).svg|20px]] [[Beiyang-stjórnin|Kína]] || [[Beiyang-stjórnin|Lýðveldið Kína]] || 1912–1928 || Héruð
|-
|[[Mynd:Flag of the Mountain Republic.svg|20px]] [[Fjallalýðveldið Norður-Kákasus]] || [[Fjallalýðveldið Norður-Kákasus|Bandalag fjallaþjóða Kákasus]] || 1917–1922&lt;br/&gt;1989–2000 ||[[Lýðveldi]]
|-
| {{DEU}} [[Weimar-lýðveldið|Þýskaland]] || [[Weimar-lýðveldið|Þýska ríkið]] || 1919–1933 || Fylki
|-
| {{DDR}} [[Austur-Þýskaland]] || [[Austur-Þýskaland|Alþýðulýðveldið Þýskaland]] || 1949–1952 || Fylki
|-
| [[Mynd:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg|20px]] [[Rússneska sovétlýðveldið]] ||[[Rússneska sovétlýðveldið|Rússneska sósíalíska sovét-sambandslýðveldið]] || 1917–1991 || Alríkisumdæmi
|-
| {{USSR}} [[Sovétríkin]] || [[Sovétríkin|Sambandsríki sósíalískra sovétlýðvelda]] || 1922–1991 || [[Sovétlýðveldi|Lýðveldi]]
|-
| {{YUG}} [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Júgóslavía]]&lt;ref name=CIA1991&gt;{{Cite web |url=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1991/world91b.txt |title=The CIA World Factbook officially dated October 15, 1991 |access-date=2011-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511092520/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1991/world91b.txt |archive-date=2011-05-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; || [[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía|Alþýðlega sambandslýðveldið Júgóslavía]]&lt;br/&gt;[[Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía]] || 1945–1992 || Lýðveldi
|-
| [[Mynd:Flag of Yugoslavia (1992–2003); Flag of Serbia and Montenegro (2003–2006).svg|20px]] [[Serbía og Svartfjallaland]] || [[Serbía og Svartfjallaland|Sambandslýðveldið Júgóslavía]]&lt;br/&gt;[[Serbía og Svartfjallaland|Ríkjasamband Serbíu og Svartfjallalands]] || 1992–2006||Lýðveldi
|-
| [[Mynd:Flag of Burma (1948–1974).svg|20px]] [[Mjanmar|Búrma]] || [[Mjanmar|Bandalagið Búrma]] || 1948–1962 || Fylki
|-
| {{IDA}} [[Indónesía]] || [[Indónesía|Lýðveldi bandaríkja Indónesíu]] || 1949–1950 ||Fylki
|-
| [[Mynd:Flag of the Democratic Republic of the Congo (1966–1971).svg|20px]] [[Lýðveldið Kongó (Léopoldville)|Kongó-Léopoldville]] || [[Lýðveldið Kongó (Léopoldville)|Lýðveldið Kongó]] || 1960–1964 || 
|-
| [[Mynd:Flag of Cameroon (1961-1975).svg|20px]] [[Kamerún]] || [[Kamerún|Sambandslýðveldið Kamerún]] || 1961–1972 ||
|-
| [[Mynd:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Suður-Afríka]] || [[Suður-Afríka|Suður-afríska sambandsríkið]] || 1961–1994 ||
|-
|{{TZA}} [[Tansanía]] || [[Tansanía|Sameinaða lýðveldið Tansanía]] || 1964–1965 ||
|-
|{{CZE}} [[Tékkóslóvakía]]&lt;ref name=CIA1991/&gt; || [[Tékkóslóvakíska sósíalistalýðveldið]]&lt;br/&gt;[[Tékkneska og slóvakíska sambandslýðveldið]] || 1969–1990&lt;br/&gt;1990–1992||Lýðveldi
|}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

[[Flokkur:Lýðveldi]]
[[Flokkur:Tegundir stjórnarfars]]</text>
      <sha1>1dwos5phtag50w15dca1sdztf2zzqo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hringfarinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168833</id>
    <revision>
      <id>1968414</id>
      <parentid>1968354</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HermannHermannHermannHermannHermann</username>
        <id>115104</id>
      </contributor>
      <origin>1968414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10571" sha1="7ekbdjfondrx317xczi3lfqseip6o4x" xml:space="preserve">{{hagsmunaárekstur}}
[[Mynd:KG BK211077 (1).jpg|vinstri|thumb|380x380px]]


'''Kristján Gíslason''' einnig þekktur sem '''Hringfarinn''' ( f. 1956)  er íslenskur [[kerfisfræði]]ngur og ævintýramaður sem hefur ferðast um heiminn á mótórhjóli sínu. Hann varð fyrstur Íslendinga til að ferðast einn um heiminn á [[mótorhjól]]i árið 2015. Tvær bækur hafa verið gefnar út um ferðir hans og einnig 19 heimildarþættir sem sýndir voru á RÚV.

Öll innkoma af sölu bókanna rennur í styrktarsjóð Hringfarans og hafa Kristján og Ásdís Rósa Baldursdóttir, eiginkona hans, úthlutað 37 milljónum króna úr sjóðnum til ýmissa góðgerðarmála. Þar má nefna t.d. forvarnaverkefni gegn vímuefnanotkun ungmenna, Broskallaverkefnið í Eþíópíu (sjá: Tenglar), Vildarbarnasjóð Icelandair og Bandalag íslenskra skáta. Þá stofnuðu þau hjón sérstakan sjóð í minningu Helga Árnasonar, fv. skólastjóra, [https://skak.is/2025/04/11/skaksjodur-helga-arnasonar-styrktarsjodur-hringfarans/ til að styðja við unga skákunnendur.] 

==Störf og fjölskylda==
Kristján er menntaður kerfisfræðingur. Hann vann fyrir  SÍS  (Samband íslenskra samvinnufélaga) 1978-1985, rak sitt eigið fyrirtæki, Radíómiðun 1985-2013, en fyrirtækið seldi einkum siglinga- og fiskileitartæki og ýmiss konar fjarskiptatæki. Kristján hefur setið í stjórnum fjölda fyrirtækja í gegnum árin og 2008-2012 var hann formaður skiptinemasamtakanna  AFS  á Íslandi.

Kristján var skiptinemi á vegum samtakanna í Ohio í Bandaríkjunum á árunum 1973-1974.  [https://resources.finalsite.net/images/v1709742077/ohschoolsk12ohus/jhfvkarvsnmnpfvubhjn/2023ProgramBook.pdf Árið 2023 var hann sæmdur viðurkenningunni ''Distinguished Alumni Award'' frá gamla skólanum sínum, Ottawa Hills High School.] 

Kristján er kvæntur Ásdísi Rósu Baldursdóttur (f. 1956), fv. kennara við Verzlunarskóla Íslands. Þau eiga þrjá syni: Gísla (f. 1981), Baldur (f. 1983) og Árna (f. 1989) og 6 barnabörn. Ásdís hefur hin síðari ár oft fylgt Kristjáni á mótorhjólaferðum hans og þá hefur Baldur nokkrum sinnum slegist með í för með föður sínum hluta ferðalagsins. 

Hringfarinn hefur gefið út tvær bækur um ævintýraleg ferðalög sín. Þetta eru ríkulega myndskreyttar ferðasögur og rennur öll innkoma (100%) vegna sölu þeirra til góðgerðarmála. Þá hefur Kristján haldið um 150 fyrirlestra um ferðirnar og sagt sögu sína í ýmsum viðtölum og hlaðvarpsþáttum.

==Ferðalög==
[[Mynd:Kristján Gíslason in Africa.jpg|border|hægri|frameless|500x500dp]]
Kristján ákvað að hlýða hvatningarorðum föður síns um að hætta aldrei að þora og lagði upp í hnattferð á mótórhjóli sínu árið 2014. Upphaflega var ætlunin að fara með öðrum mótorhjólamanni í leiðangurinn en sá hætti við og fór því Kristján einn og varði ferðalagið í 10 mánuði í stað þriggja. Hann hjólaði rétt um 48.000 kílómetra í gegnum 35 lönd í fimm heimsálfum. Hann fór síðar ásamt eiginkonu sinni í leiðangra um Bandaríkin, Ástralíu, Nýja-Sjáland og ýmis lönd í Evrópu.
Á árunum 2016-2023 fór fór Kristján í fleiri leiðangra á mótorhjólinu, m.a. til Rússlands, Hvíta-Rússlands, um Miðausturlönd, 13 ríki Afríku, Færeyjar, Patagoniu í Suður Ameríku - og einnig um heimahéruð á Íslandi.  

Áratug eftir hnattferðina 2015 endurtók Kristján leikinn en fór þá aðra leið. Að hluta til fór hann svokallaða ''Silkileið,'' þ.e. frá Mið-Evrópu austur til Kína og þaðan hélt hann yfir til Ameríku og svo til Íslands. Ferðinni lauk svo þar sem hún hófst, í München í Þýskalandi. Í þessari hnattferð hjólaði Kristján um 27 þúsund km leið um 20 lönd.   

Ferðalög Kristjáns

=== Heimsreisa #1 ===
12. ágúst 2014 - 17. júní 2015

Um 10 mánuðir

35 lönd og 5 heimsálfur

47.864 km / 29.741 mílur

=== Nýja Sjáland ===
5. febrúar 2017 - 25. mars 2017

49 dagar

8.000 km / 4.971 mílur

=== Bandaríkin - frá strönd til strandar ===
11. apríl 2018 - 16. maí 2018

36 dagar

8.311 km / 5.164 mílur

=== Frá Íslandi til Suður-Afríku ===
28. maí 2018 - 9. janúar 2020

Um 19 mánuðir

27 lönd / 2 heimsálfur

37.500 km / 23.301 mílur

=== Ísland - Nordkapp (norðausturhluti Noregs) ===
19. júlí 2021 - 1. ágúst 2023

Um 2 ár

12.178 km / 7.567 mílur

=== Patagónía (Suður-Ameríka) ===
25. október 2022 - 6. desember 2022

43 dagar

5.866 km / 3.645 mílur

=== Japan ===
25. september 2023 - 2. nóvember 2023

39 dagar

4.600 km / 2.858 mílur

=== Heimsreisa #2 (í gegnum Kína) ===
17. september 2024 - 7. nóvember 2025

Um 14 mánuðir

20 lönd og 4 heimsálfur

27.115 km / 16.848 mílur

[[Mynd:Kristján with his bike.jpg|vinstri|thumb|467x467dp]]

== Bækur ==
2018 ''Hringfarinn – einn á hjóli í hnattferð'', 190 síðna bók með hundruð ljósmynda og 66 sögum. Texti: Helga Guðrún Johnson. 

Heiti ensku útgáfu bókarinnar er ''Sliding through – Around the World on a Motorbike, Alone.''

'''2021'''
''Andlit Afríku – Hringfarinn – Einn á ferð um Afríku,'' 185 blaðsíðna ljósmyndabók, 23 sögur og QR-kóðar inn á 33 stutt myndbönd úr ferðinni. Texti: Helga Guðrún Johnson.


== Heimildamyndir ==
'''2019:'''  

''Hringfarinn – í kringum hnöttinn á mótorhjóli,'' 3 þættir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028261/episodes/?season=1|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;  

'''2020:''' 

''Hringfarinn – Bandaríkin, ''1 þáttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028373/|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}&lt;/ref&gt; 

''Hringfarinn – '' Rússland, 1 þáttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028378/|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;  

'''2022:'''
 
''Hringfarinn – Afríka, 5'' þættir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028261/episodes/?season=3|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;

'''2023:'''

''Hringfarinn – Ísland, ''3 þættir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028261/episodes/?season=3|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;

'''2024:'''

''Hringfarinn –''  ''Chile, Argentína (Patagonia)'', 2 þættir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028261/episodes/?season=5|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;

'''2025'''

''Hringfarinn - Japan'', 2 þættir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt39028261/episodes/?season=6|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;

'''2026:'''  

''Hringfarinn'' ''– Færeyjar og Nordkapp'', 2 þættir (verða sýndir haustið 2026). 

==Tenglar== 
** [https://hringfarinn.is Hringfarinn]
** [https://slidingthrough.com Sliding Through]
** [https://www.hi.is/frettir/broskallar_vinna_med_hringfaranum_ad_thvi_ad_fjolga_haskolanemum_i_afriku Háskóli Íslands - Broskallar vinna með Hringfaranum]
** [https://k100.mbl.is/frettir/2019/07/29/kristjan_festist_i_sudan_og_komst_ekki_ur_landinu/ K100 - Kristján festist í Súdan og komst ekki úr landinu]
** [https://www.visir.is/g/20212195088d Hringfarinn styrkir íslenska skáta] 
** [https://lifdununa.is/grein/med-motorhjoladellu-a-midjum-aldri/ Með mótorhjóladellu á miðjum aldri - Lifðu núna]
** [https://www.visir.is/g/20181543572d Vísir - Kristján fyrstur í kringum hnöttinn einn á mótorhjóli]
** [https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/10/28/enginn_vill_58_ara_skiptinema/ Morgunblaðið - Enginn vill 58 ára skiptinema]
** [https://www.ruv.is/frett/2021/10/15/eg-kom-heim-breyttur-madur RÚV - Ég kom heim breyttur maður]
** [https://lifdununa.is/grein/ad-ferdast-til-ad-fraedast-en-ekki-fordaema/ Lifðu núna - Að ferðast til að fræðast, en ekki fordæma]
** [https://www.mbl.is/frettir/burdargrein/2024/01/21/foru_i_sex_vikna_eftirminnilega_ferd_um_japan/ Sex vikna ferð um Japan - mbl.is] 
** [https://www.mbl.is/ferdalog/frettir/2023/05/20/snyst_meira_um_ferdalagid_sjalft_en_afangastadinn/ Snýst meira um ferðalagið sjálft (ferð um Ísland) - mbl.is]
** [https://snorribjorns.libsyn.com/33-kristjn-gslason-hringurinn-kringum-jrina-mtorhjli-einn-sns-lis Hringferðin í kringum jörðina - Snorri Björnsson, hlaðvarpsviðtal]
** [https://snorribjorns.libsyn.com/148-kristjn-gslason-suur-amerka Ferðin um Suður Ameríku - Snorri Björnsson, hlaðvarpsviðtal]
** [https://snorribjorns.libsyn.com/110-kristjn-gslason-ekki-vera-fullkomin-sleppi-af-ykkur-beislinu Ekki vera fullkomin! - Snorri Björnsson, hlaðvarpsviðtal]
** [https://www.youtube.com/watch?v=aECn6htcCl4 Ég klökkna enn þegar ég hugsa um þau - Sölvi Tryggvason, hlaðvarpsviðtal]
** [https://open.spotify.com/episode/4Z8PygtrgiKVDiNzGXZ9lb?si=e9eda2302563438e&amp;nd=1&amp;dlsi=ff995c4e64584aac On two wheels around the world - Andy Duke (BMW), hlaðvarp]
** [https://open.spotify.com/episode/1H82Sh5ni1gi1F6oIG4j2u?si=0256f7499e1d4400&amp;nd=1&amp;dlsi=668add1c46cf4ee1 Minning um pabba - Sirrý Arnardóttir, hlaðvarpsviðtal]
** [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2023-05-21-hafa-safnad-22-milljonum-a-motorhjolaferdalogum Hafa safnað 22 milljónum á mótorhjólaferðalögum - útvarpsviðtal RÚV 2023]
** [https://www.visir.is/g/20252800821d/motorhjoladi-aftur-i-kringum-hnottinn-folk-er-gott- Mótorhjólaði aftur í kringum hnöttinn – Vísir (2025)]
** [https://skak.is/2025/04/11/skaksjodur-helga-arnasonar-styrktarsjodur-hringfarans/ Skáksjóður Helga Árnasonar – Skáksambandið 2025] 
** [https://www.icelandreview.com/travel/story_of_hringfarinn/?srsltid=AfmBOoqD-52XQRFYLjGNVZ_G_plbenC602on1hLBA-_d0GDE5QwzF056 How one Icelander‘s Global Ride sparked a Mission to Give Back – Iceland Review (2025)]
** [https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/21/leidin_aegifogur_og_hladin_mystik/ Leiðin ægifögur og hlaðin mystík – Sunnudagsblað Morgunblaðsins (2025)] 
** [https://www.youtube.com/watch?v=a2REKB-GqlQ Kristján Gíslason með Sölva Tryggva (2025)] 
** [https://online.fliphtml5.com/blcdx/BMW_RA_OTL_Jan-Feb-2026/?fbclid=IwY2xjawQyDPhleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeno5u0x_LCJsmIKLciTCxWlX8-XsFCch_1IiEAoLtS5mAG2vr1fNzJy_BIV4_aem_qugCUqrhlP-SQ5b1al3lVQ Saddle up – viðtal við Kristján Gíslason í BMW tímaritinu On the Level (2026)] 
[https://open.spotify.com/episode/1H82Sh5ni1gi1F6oIG4j2u?si=0256f7499e1d4400&amp;nd=1&amp;dlsi=668add1c46cf4ee1 {{f|1956}}]

[[Flokkur:Íslenskir ævintýramenn]]</text>
      <sha1>7ekbdjfondrx317xczi3lfqseip6o4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Infobox mapframe</title>
    <ns>828</ns>
    <id>170850</id>
    <revision>
      <id>1968494</id>
      <parentid>1785221</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <comment>uppfæra frá ensku, íslenskun á strengjum</comment>
      <origin>1968494</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="19021" sha1="rvpg2oh6uv3bl6umubd7tt3zz6a4xla" xml:space="preserve">local mf = require('Module:Mapframe')
local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
local yesno = require('Module:Yesno')
local infoboxImage = require('Module:InfoboxImage').InfoboxImage

-- Defaults
local DEFAULT_FRAME_WIDTH = &quot;270&quot;
local DEFAULT_FRAME_HEIGHT = &quot;200&quot;
local DEFAULT_ZOOM = 10
local DEFAULT_GEOMASK_STROKE_WIDTH = &quot;1&quot;
local DEFAULT_GEOMASK_STROKE_COLOR = &quot;#777777&quot;
local DEFAULT_GEOMASK_FILL = &quot;#888888&quot;
local DEFAULT_GEOMASK_FILL_OPACITY = &quot;0.25&quot;
local DEFAULT_SHAPE_STROKE_WIDTH = &quot;2&quot;
local DEFAULT_SHAPE_STROKE_COLOR = &quot;#FF0000&quot;
local DEFAULT_SHAPE_FILL = &quot;#606060&quot;
local DEFAULT_SHAPE_FILL_OPACITY = &quot;0.1&quot;
local DEFAULT_LINE_STROKE_WIDTH = &quot;5&quot;
local DEFAULT_LINE_STROKE_COLOR = &quot;#FF0000&quot;
local DEFAULT_MARKER_COLOR = &quot;#5E74F3&quot;

local util = {}

function util.noop(info)
	local DEFAULT_NOOP_OUTPUT = &quot;&quot;

	-- uncomment this when debugging
	-- DEFAULT_NOOP_OUTPUT = &quot;debug: mapframe no-op: &quot; .. info
	-- mw.log(DEFAULT_NOOP_OUTPUT)

	return DEFAULT_NOOP_OUTPUT
end

-- Trim whitespace from args, and remove empty args
function util.trimArgs(argsTable)
	local cleanArgs = {}
	for key, val in pairs(argsTable) do
		if type(val) == 'string' then
			val = val:match('^%s*(.-)%s*$')
			if val ~= '' then
				cleanArgs[key] = val
			end
		else
			cleanArgs[key] = val
		end
	end
	return cleanArgs
end

function util.getBestStatement(item_id, property_id)
	if not(item_id) or not(mw.wikibase.isValidEntityId(item_id)) or not(mw.wikibase.entityExists(item_id)) then
		return false
	end
	local statements = mw.wikibase.getBestStatements(item_id, property_id)
	if not statements or #statements == 0 then
		return false
	end
	local hasNoValue = ( statements[1].mainsnak and statements[1].mainsnak.snaktype == 'novalue' )
	if hasNoValue then
		return false
	end
	return statements[1]
end

function util.hasWikidataProperty(item_id, property_id)
	return util.getBestStatement(item_id, property_id) and true or false
end

function util.getStatementValue(statement)
	return statement and statement.mainsnak and statement.mainsnak.datavalue and statement.mainsnak.datavalue.value or nil
end

function util.relatedEntity(item_id, property_id)
	local value = util.getStatementValue( util.getBestStatement(item_id, property_id) )
	return value and value.id or false
end

function util.idType(id)
	if not id then 
		return nil
	elseif mw.ustring.match(id, &quot;[Pp]%d+&quot;) then
		return &quot;property&quot;
	elseif mw.ustring.match(id, &quot;[Qq]%d+&quot;) then
		return &quot;item&quot;
	else
		return nil
	end
end

function util.shouldAutoRun(frame)
	-- Check if should be running
	local pargs = frame.getParent(frame).args
	local explicitlyOn = yesno(mw.text.trim(pargs.mapframe or &quot;&quot;)) -- true of false or nil
	if pargs.coordinates == &quot;&amp;#123;&amp;#123;&amp;#123;coordinates&amp;#125;&amp;#125;&amp;#125;&quot; then explicitlyOn = false end
	local onByDefault = (explicitlyOn == nil) and yesno(mw.text.trim(frame.args.onByDefault or &quot;&quot;), false) -- true or false
	return explicitlyOn or onByDefault
end

function util.argsFromAuto(frame)
	-- Get args from the frame (invoke call) and the parent (template call).
	-- Frame arguments are default values which are overridden by parent values
	-- when both are present
	local args = getArgs(frame, {parentFirst = true})

	-- Discard args not prefixed with &quot;mapframe-&quot;, remove that prefix from those that remain
	local fixedArgs = {}
	for name, val in pairs(args) do
		local fixedName = string.match(name, &quot;^mapframe%-(.+)$&quot; )
		if fixedName then
			fixedArgs[fixedName] = val
		-- allow coord, coordinates, etc to be unprefixed
		elseif name == &quot;coordinates&quot; or name == &quot;coord&quot; or name == &quot;coordinate&quot; and not fixedArgs.coord then
			fixedArgs.coord = val
		-- allow id, qid to be unprefixed, map to id (if not already present)
		elseif name == &quot;id&quot; or name == &quot;qid&quot; and not fixedArgs.id then
			fixedArgs.id = val
        -- allow captionstyle to be unprefixed, for compatibility with [[Module:Infobox]]
        elseif name == &quot;captionstyle&quot; and not fixedArgs.captionstyle then
            fixedArgs.captionstyle = val
		end
	end
	return fixedArgs
end


function util.parseCustomWikitext(customWikitext)
	-- infoboxImage will format an image if given wikitext containing an
	-- image, or else pass through the wikitext unmodified
	return infoboxImage({
		args = {
			image = customWikitext
		}
	})
end

function util.trackAndWarn(trackingCat, warning)
    local title = mw.title.getCurrentTitle()
    local results = title and title.namespace == 0 and trackingCat and '[[Category:'..trackingCat..']]' or ''
    if warning then
        local warn = require('Module:If preview')._warning
        results = results..warn({warning})
    end
    return results
end


function util.ternary(flag, other)
    other = other or 'other'
    flag = flag == 'none' and 'no' or flag
    local yesNoOut = yesno(flag,other)
    local yes = (yesNoOut == true)
    local no = (yesNoOut == false)
    return yes, no
end

local p = {}


p._caption = function(args)
	if args.caption then
		return args.caption
	elseif args.switcher then 
		return util.noop(&quot;no caption or switcher&quot;)
	end
	local maskItem
	local maskType = util.idType(args.geomask)
	if maskType == 'item' then
		maskItem = args.geomask
	elseif maskType == &quot;property&quot; then
		maskItem = util.relatedEntity(args.id or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage(), args.geomask)
	end
	local maskItemLabel = maskItem and mw.wikibase.getLabel( maskItem )
	return maskItemLabel and &quot;Staðsetning í &quot;..maskItemLabel
		or util.noop(&quot;maskItemLabel vantar með gerðinni &quot; .. (maskType or &quot;nil&quot;) .. &quot; og hlutnum &quot; .. (maskItem or &quot;nil&quot;))
end


--A list of types for objects that are too small to allow Kartographer to take over zoom
local tinyType = {
    landmark=true,
    railwaystation=true,
    edu=true,
    pass=true,
    camera=true
}                 

p._main = function(_config)
    -- accumulate tracking cats
    local tracking = ''
	-- `config` is the args passed to this module
	local config = util.trimArgs(_config)
	
    -- allow alias for config.coord
    config.coord = config.coord or config.coordinates

	-- Require wikidata item, or specified coords
	local wikidataId = config.id or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
	if not(wikidataId) and not(config.coord) then
		return false, util.trackAndWarn('Síður sem nota infoboxx mapframe án hnits')
	end

	-- Require coords (specified or from wikidata), so that map will be centred somewhere
	-- (P625 = coordinate location)
    local wdCoordinates = util.getStatementValue(util.getBestStatement(wikidataId, 'P625'))
    if not (config.coord or wdCoordinates) then
		return false, util.trackAndWarn('Síður sem nota infoboxx mapframe án hnits')
	end

	-- `args` is the arguments which will be passed to the mapframe module
	local args = {}

	-- Some defaults/overrides for infobox presentation
	args.display = &quot;inline&quot;
	args.frame = &quot;yes&quot;
	args.plain = &quot;yes&quot;
	args[&quot;frame-width&quot;]  = config[&quot;frame-width&quot;] or config.width or DEFAULT_FRAME_WIDTH
	args[&quot;frame-height&quot;] = config[&quot;frame-height&quot;] or config.height or DEFAULT_FRAME_HEIGHT
	args[&quot;frame-align&quot;]  = &quot;center&quot;

	args[&quot;frame-coord&quot;] = config[&quot;frame-coordinates&quot;] or config[&quot;frame-coord&quot;]
	-- Note: config[&quot;coordinates&quot;] or config[&quot;coord&quot;] should not be used for the alignment of the frame;
	-- see talk page ( https://en.wikipedia.org/wiki/Special:Diff/876492931 )

	-- deprecated lat and long parameters
	args[&quot;frame-lat&quot;]    = config[&quot;frame-lat&quot;] or config[&quot;frame-latitude&quot;]
	args[&quot;frame-long&quot;]   = config[&quot;frame-long&quot;] or config[&quot;frame-longitude&quot;]

    -- if zoom isn't specified from config, first check wikidata
    local zoom = config.zoom or util.getStatementValue(util.getBestStatement(wikidataId, 'P6592'))
    if not zoom then
	    -- Calculate zoom from length or area (converted to km or km2)
	    -- Zoom so that length or area is completely included in mapframe
	    local getZoom = require('Module:Infobox dim')._zoom
	    zoom = getZoom({length_km=config.length_km, length_mi=config.length_mi,
                        width_km=config.width_km, width_mi=config.width_mi,
		                area_km2=config.area_km2, area_mi2=config.area_mi2,
                        area_ha=config.area_ha, area_acre=config.area_acre,
                        type=config.type, population=config.population,
		                viewport_px=math.min(args[&quot;frame-width&quot;],args[&quot;frame-height&quot;]),
                        latitude=wdCoordinates and wdCoordinates.latitude})
    end
    args.zoom = zoom or DEFAULT_ZOOM

	-- Use OSM relation ID if available; otherwise use geoshape if that is available
	-- (geoshape is required for defunct entities, which are outside OSM's scope)
	local hasOsmRelationId = util.hasWikidataProperty(wikidataId, 'P402') -- P402 is OSM relation ID
	local hasGeoshape = util.hasWikidataProperty(wikidataId, 'P3896') -- P3896 is geoshape
	local wikidataProvidesGeo = hasOsmRelationId or hasGeoshape

    -- determine marker argument value, determine whether to show marker
    local forcePoint, suppressPoint = util.ternary(config.point)
    local forceMarker, suppressMarker = util.ternary(config.marker,true)

    forcePoint = forcePoint or forceMarker
    suppressPoint = suppressPoint or suppressMarker

    local showMarker = not suppressPoint and (forcePoint or not wikidataProvidesGeo or config.coord)
    
    -- wikidata = &quot;yes&quot; turns on both shape and line
    -- wikidata = &quot;no&quot; turns off both shape and line
    -- otherwise show both if wikidata provides geo
    local forceWikidata, suppressWikidata = util.ternary(config.wikidata)
    local showShape = not suppressWikidata and (forceWikidata or wikidataProvidesGeo or not config.coord)
    local showLine = showShape

    -- determine shape parameter value, determine whether to show or suppress shape
    -- also determine whether to invert shape
    local forceShape, suppressShape = util.ternary(config.shape)
    showShape = wikidataId and not suppressShape and (forceShape or showShape)
	local shapeType = config.shape == 'inverse' and 'shape-inverse' or 'shape'

    -- determine line parameter value, determine whether to show or suppress line
    local forceLine, suppressLine = util.ternary(config.line)
    showLine = wikidataId and not suppressLine and (forceLine or showLine)

    local maskItem
	-- Switcher
	if config.switcher == &quot;zooms&quot; then
		-- switching between zoom levels
		local maxZoom = math.max(tonumber(args.zoom), 3) -- what zoom would have otherwise been (if 3 or more, otherwise 3)
		local minZoom = 1 -- completely zoomed out
		local midZoom = math.floor((maxZoom + minZoom)/2) -- midway between maxn and min
		args.switch = &quot;zoomed in, zoomed midway, zoomed out&quot;
		args.zoom = string.format(&quot;SWITCH:%d,%d,%d&quot;, maxZoom, midZoom, minZoom)
	elseif config.switcher == &quot;auto&quot; then
		-- switching between P276 and P131 areas with recursive lookup, e.g. item's city,
		-- that city's state, and that state's country
		args.zoom = nil -- let kartographer determine the zoom
		local maskLabels = {}
		local maskItems = {}
		local maskItemId = util.relatedEntity(wikidataId, &quot;P276&quot;) or  util.relatedEntity(wikidataId, &quot;P131&quot;) 
		local maskLabel = mw.wikibase.getLabel(maskItemId)
		while maskItemId and maskLabel and mw.text.trim(maskLabel) ~= &quot;&quot; do
			table.insert(maskLabels, maskLabel)
			table.insert(maskItems, maskItemId)
			maskItemId = maskItemId and util.relatedEntity(maskItemId, &quot;P131&quot;)
			maskLabel = maskItemId and mw.wikibase.getLabel(maskItemId)
		end
		if #maskLabels &gt; 1 then
			args.switch = table.concat(maskLabels, &quot;###&quot;)
			maskItem = &quot;SWITCH:&quot; .. table.concat(maskItems, &quot;,&quot;)
		elseif #maskLabels == 1 then
			maskItem = maskItemId[1]
		end
	elseif config.switcher == &quot;geomasks&quot; and config.geomask then
		-- switching between items in geomask parameter
		args.zoom = nil -- let kartographer determine the zoom
		local separator = (mw.ustring.find(config.geomask, &quot;###&quot;, 0, true ) and &quot;###&quot;) or
			(mw.ustring.find(config.geomask, &quot;;&quot;, 0, true ) and &quot;;&quot;) or &quot;,&quot;
		local pattern = &quot;%s*&quot;..separator..&quot;%s*&quot;
		local maskItems = mw.text.split(mw.ustring.gsub(config.geomask, &quot;SWITCH:&quot;, &quot;&quot;), pattern)
		local maskLabels = {}
		if #maskItems &gt; 1 then
			for i, item in ipairs(maskItems) do
				table.insert(maskLabels, mw.wikibase.getLabel(item))
			end
			args.switch = table.concat(maskLabels, &quot;###&quot;)
			maskItem = &quot;SWITCH:&quot; .. table.concat(maskItems, &quot;,&quot;)
		end
	end
	
	-- resolve geomask item id (if not using geomask switcher)
	if not maskItem then --  
		local maskType = util.idType(config.geomask)
		if maskType == 'item' then
			maskItem = config.geomask
		elseif maskType == &quot;property&quot; then
			maskItem = util.relatedEntity(wikidataId, config.geomask)
		end
	end

    -- if asking for shape or line from Wikidata
    -- and if Wikidata actually has shape/line data (wikidataProvidesGeo=true)
    -- and if no geomask
    -- and if zoom not explicitly set
    -- and if the object size inferred from its type is not too small
    -- then let Kartographer &quot;take over&quot; zoom
    if (showLine or showShape) and wikidataProvidesGeo and not maskItem
       and not config.zoom and not (config.type and tinyType[config.type]) then
	    args.zoom = nil
    end	

    if not maskItem and not showShape and not showLine and not showMarker then
        return false, util.trackAndWarn('Pages using infobox mapframe with no geometry','No geometry specified for mapframe')
    end
	
	-- Keep track of arg numbering
	local argNumber = ''
	local function incrementArgNumber()
		if argNumber == '' then
			argNumber = 2
		else
			argNumber = argNumber + 1
		end
	end
	
	-- Geomask
	if maskItem then
		args[&quot;type&quot;..argNumber] = &quot;shape-inverse&quot;
		args[&quot;id&quot;..argNumber] = maskItem
		args[&quot;stroke-width&quot;..argNumber] = config[&quot;geomask-stroke-width&quot;] or DEFAULT_GEOMASK_STROKE_WIDTH
		args[&quot;stroke-color&quot;..argNumber] = config[&quot;geomask-stroke-color&quot;] or config[&quot;geomask-stroke-colour&quot;] or DEFAULT_GEOMASK_STROKE_COLOR
		args[&quot;fill&quot;..argNumber] = config[&quot;geomask-fill&quot;] or DEFAULT_GEOMASK_FILL
		args[&quot;fill-opacity&quot;..argNumber] = config[&quot;geomask-fill-opacity&quot;] or DEFAULT_SHAPE_FILL_OPACITY
		-- Let kartographer determine zoom and position, unless it is explicitly set in config
		if not config.zoom and not config.switcher then
			args.zoom = nil
			args[&quot;frame-coord&quot;] = nil
			args[&quot;frame-lat&quot;] = nil
			args[&quot;frame-long&quot;] = nil 	
			local maskArea = util.getStatementValue( util.getBestStatement(maskItem, 'P2046') )
		end
		incrementArgNumber()
		-- Hack to fix phab:T255932
		if not args.zoom then
			args[&quot;type&quot;..argNumber] = &quot;line&quot;
			args[&quot;id&quot;..argNumber] = maskItem
			args[&quot;stroke-width&quot;..argNumber] = 0
			incrementArgNumber()
		end
	end
	
	-- Shape (or shape-inverse)
	if showShape then
		args[&quot;type&quot;..argNumber] = shapeType
		if hasGeoshape and not hasOsmRelationId then
			args[&quot;from&quot;..argNumber] = string.sub( util.getStatementValue( util.getBestStatement(wikidataId, 'P3896') ), 6)
		elseif config.id then 
			args[&quot;id&quot;..argNumber] = config.id
		end
		args[&quot;stroke-width&quot;..argNumber] = config[&quot;shape-stroke-width&quot;] or config[&quot;stroke-width&quot;] or DEFAULT_SHAPE_STROKE_WIDTH
		args[&quot;stroke-color&quot;..argNumber] = config[&quot;shape-stroke-color&quot;] or config[&quot;shape-stroke-colour&quot;] or config[&quot;stroke-color&quot;] or config[&quot;stroke-colour&quot;] or DEFAULT_SHAPE_STROKE_COLOR
		args[&quot;fill&quot;..argNumber] = config[&quot;shape-fill&quot;] or DEFAULT_SHAPE_FILL
		args[&quot;fill-opacity&quot;..argNumber] = config[&quot;shape-fill-opacity&quot;] or DEFAULT_SHAPE_FILL_OPACITY
		incrementArgNumber()
	end
	
	-- Line
	if showLine then
		args[&quot;type&quot;..argNumber] = &quot;line&quot;
		if hasGeoshape and not hasOsmRelationId then
			args[&quot;from&quot;..argNumber] = string.sub( util.getStatementValue( util.getBestStatement(wikidataId, 'P3896') ), 6)
		elseif config.id then 
			args[&quot;id&quot;..argNumber] = config.id
		end
		args[&quot;stroke-width&quot;..argNumber] = config[&quot;line-stroke-width&quot;] or config[&quot;stroke-width&quot;] or DEFAULT_LINE_STROKE_WIDTH
		args[&quot;stroke-color&quot;..argNumber] = config[&quot;line-stroke-color&quot;] or config[&quot;line-stroke-colour&quot;] or config[&quot;stroke-color&quot;] or config[&quot;stroke-colour&quot;] or DEFAULT_LINE_STROKE_COLOR
		incrementArgNumber()
	end

	-- Point marker
	if showMarker then
		args[&quot;type&quot;..argNumber] = &quot;point&quot;
		if config.id then args[&quot;id&quot;..argNumber] = config.id end
		if config.coord then args[&quot;coord&quot;..argNumber] = config.coord end
		if config.marker then args[&quot;marker&quot;..argNumber] = config.marker end
		args[&quot;marker-color&quot;..argNumber] = config[&quot;marker-color&quot;] or config[&quot;marker-colour&quot;] or DEFAULT_MARKER_COLOR
		incrementArgNumber()
	end

    -- if Wikidata doesn't link to OSM and the map has no mask or point,
    -- then center the map on the coordinates either from the infobox or from wikidata
    if not maskItem and not showMarker and not wikidataProvidesGeo then
        if config.coord then
            args[&quot;frame-coord&quot;] = args[&quot;frame-coord&quot;] or config.coord
        else
            args[&quot;frame-lat&quot;] = args[&quot;frame-lat&quot;] or wdCoordinates.latitude
            args[&quot;frame-long&quot;] = args[&quot;frame-long&quot;] or wdCoordinates.longitude
        end
        tracking = tracking..util.trackAndWarn('Pages using infobox mapframe with forced centering')
    end

    -- protect against nil frame arguments
    args[&quot;frame-coord&quot;] = args[&quot;frame-coord&quot;] or &quot;&quot;
    args[&quot;frame-lat&quot;] = args[&quot;frame-lat&quot;] or &quot;&quot;
    args[&quot;frame-long&quot;] = args[&quot;frame-long&quot;] or &quot;&quot;

	local mapframe = args.switch and mf.multi(args) or mf._main(args)
	tracking = tracking..((showLine or showShape) and not wikidataProvidesGeo 
                          and util.trackAndWarn('Pages using infobox mapframe without shape links in Wikidata')
                          or '')
	return true, mapframe.. tracking
end

-- Entry points

p.main = function(frame)
	local parent = frame.getParent(frame)
	local parentArgs = parent.args
	local _, mapframe = p._main(parentArgs)
	return frame:preprocess(mapframe)
end

p.auto = function(frame)
	if not util.shouldAutoRun(frame) then
		return util.noop(&quot;auto should not autorun&quot;)
	end
	local args = util.argsFromAuto(frame)
	if args.custom then
		return frame:preprocess(util.parseCustomWikitext(args.custom))
	end
	local _, mapframe = p._main(args)
	return frame:preprocess(mapframe)
end

p.autocaption = function(frame)
	if not util.shouldAutoRun(frame) then
		return util.noop(&quot;autocaption should not autorun&quot;)
	end
	local args = util.argsFromAuto(frame)
    local caption = p._caption(args)
    return caption
end

p.autoWithCaption = function(frame)
	if not util.shouldAutoRun(frame) then
		return util.noop(&quot;autoWithCaption should not autorun&quot;)
	end
	local args = util.argsFromAuto(frame)
    local wikitext
    local caption
    local ok
    if args.custom then
        ok = true
        wikitext = util.parseCustomWikitext(args.custom)
    else
        ok, wikitext = p._main(args)
    end
    if not ok then return wikitext end
    wikitext = frame:preprocess(wikitext)
    caption = p._caption(args)
    local data = mw.html.create():wikitext(wikitext)
    data:tag('div')
	    :addClass('infobox-caption')
		:cssText(args.captionstyle)
		:wikitext(caption)
    return tostring(data)
end
    
return p</text>
      <sha1>rvpg2oh6uv3bl6umubd7tt3zz6a4xla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171097</id>
    <revision>
      <id>1968441</id>
      <parentid>1968348</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T23:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Friðþjófur</username>
        <id>104929</id>
      </contributor>
      <comment>/* Riðill E */</comment>
      <origin>1968441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53201" sha1="05jzgiwy9rh8q1nuwdftj860a1vsq5o" xml:space="preserve">[[File:NAFTA logo.png|thumbnail]]
[[File:Flag of the North American Free Trade Agreement (standard version).svg|thumbnail]][[File:FIFA World Cup wordmark.svg|thumbnail]]
'''Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026''' eða '''HM 2026''' verður haldið í [[Mexíkó|Mexíkó]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og [[Kanada]] í júní og júlí 2026. Þetta verður [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla|heimsmeistarakeppni]] númer 23 og sú fyrsta sem haldin verður sameiginlega af fleiri en tveimur löndum. Þátttökuliðum á mótinu verður fjölgað í 48 sem er umtalsverð aukning.

==Val á gestgjöfum==
[[FIFA|Alþjóðaknattspyrnusambandið]] hefur í gegnum tíðina breytt fram og til baka reglum um með hvaða hætti tryggja skyldi að HM dreifðist milli heimsálfa. Snemma árs 2017 var staðfest að þar sem [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|2022]] hefðu farið fram í [[Rússland|Rússlandi]] og [[Katar]] kæmu boð frá [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]] ekki til álita fyrir keppnina 2026. Að lokum fór svo að einungis tvö boð bárust. Annað frá Norður-Ameríkulöndunum þremur en hitt frá [[Marokkó]] í [[Afríka|Afríku]].

Kosið var á allsherjarþingi FIFA þann 13. júní 2018. Norður-ameríska tilboðið hlaut 134 atkvæði en Marokkó 65. Þrjú lönd sátu hjá en [[Íran|Íranir]] kusu gegn báðum valkostum. [[Ísland|Íslendingar]] fylgdu öðrum [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðum]] í stuðningi við þriggja ríkja framboðið.

==Staðfest lið==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
* [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
* [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
* [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
* [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
* [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
* [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
* [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
* [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
* [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
* [[Mynd:Flag_of_Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
* [[Mynd:Flag_of_Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi Arabía]]
* [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
* [[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
* [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
* [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
* [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
* [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
* [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
* [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
* [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
* [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
* [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
* [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
* [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
* [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
* [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
* [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
* [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
* [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]
* [[Mynd:Flag_of Curacao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
* [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
* [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
* [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
* [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
* [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
* [[Mynd:Flag_of Cabo Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
* [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
* [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
* [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
* [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
{{col-end}}

== Keppnin ==
=== Riðlakeppnin ===
Keppt verður í tólf riðlum, hverjum með fjórum keppnisliðum. Tvö efstu liðin fara í 32-liða úrslit sem og átta stigahæstu liðin í þriðja sæti.
==== Riðill A ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]]||[[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]||1||1||0||0||2||0||+2||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]]||[[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]||1||1||0||0||2||1||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]]||[[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]||2||0||1||1||1||3||-2||''1''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Julián Quiñones|Quiñones]] 9, [[Raúl Jiménez|Jiménez]] 67
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Wilton Sampaio, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Hwang In-beom]] 67, [[Oh Hyeon-gyu]] 80
|mörk2= [[Ladislav Krejčí|Krejčí]] 59
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 44.985
|dómari= Amin Mohamed Omar, [[Egyptaland|Egyptalandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Michal Sadílek|Sadílek]] 6
|mörk2= [[Teboho Mokoena|Mokoena]] 83 (vítasp.)
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.442
|dómari= Tori Penso, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= Gustavo Tejera, [[Úrúgvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BBVA leikvangurinn, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill B ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]]||[[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]||2||1||1||0||7||1||+6||''4''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]]||[[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]||2||1||1||0||5||2||+3||''4''
|- 
|3||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]]||[[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 78
|mörk2= [[Jovo Lukić|Lukić]] 21
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.002
|dómari= Facundo Tello, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Boualem Khoukhi|Khoukhi]] 90+4
|mörk2= [[Breel Embolo|Embolo]] 17 (vítasp.)
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 67.966
|dómari= Saíd Martínez, [[Hondúras]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Johan Manzambi|Manzambi]] 74, 90, [[Rubén Vargas|Vargas]] 84, [[Granit Xhaka|Xhaka]] 90+7 (vítasp.)
|mörk2= [[Ermin Mahmić|Mahmić]] 90+3
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.026
|dómari= João Pinheiro, [[Portúgal]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 6 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 16, [[Jonathan David|J. David]] 29, 45+3, 90+2, [[Nathan Saliba|Saliba]] 64, [[Mohamed Manai|Manai]] 75 (sjálfsm.)
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Cristián Garay, [[Síle]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill C ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]]||[[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]||2||1||1||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]]||[[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]||2||1||1||0||2||1||+1||''4''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]]||[[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]||2||0||0||2||0||4||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 32
|mörk2= [[Ismael Saibari|Saibari]] 21
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.663
|dómari= Slavko Vinčić, [[Slóvenía|Slóveníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[John McGinn|McGinn]] 28
|mörk2=  
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Mustapha Ghorbal, [[Alsír]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ismael Saibari|Saibari]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Ilgiz Tantashev, [[Úsbekistan]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matheus Cunha|Cunha]] 23, 36, [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 45+3
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.324
|dómari= Alejandro Hernández Hernández, [[Spánn|Spáni]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill D ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]]||[[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]||2||2||0||0||6||1||+5||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]]||[[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]]||[[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]||2||0||0||2||0||3||-3||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Damián Bobadilla|Bobadilla]] 7 (sjálfsm.), [[Folarin Balogun|Balogun]] 31, 45+5, [[Giovanni Reyna|Reyna]] 90+8
|mörk2= [[Maurício]] 73
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.492
|dómari= Danny Makkelie, [[Holland|Hollandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Nestory Irankunda|Irankunda]] 27, [[Connor Metcalfe|Metcalfe]] 75
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Jesús Valenzuela, [[Venesúela]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cameron Burgess|Burgess]] 11 (sjálfsm.), [[Alex Freeman|Freeman]] 43
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 66.925
|dómari= Felix Zwayer, [[Þýskaland]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matías Galarza|Galarza]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.827
|dómari= Iván Barton, [[El Salvador]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill E ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]]||[[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]||2||2||0||0||9||2||+7||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]]||[[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]]||[[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]||1||0||0||1||1||7||-6||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 7 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Felix Nmecha|Nmecha]] 6, [[Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck]] 38, [[Kai Havertz|Havertz]] 45+5 (vítasp.), 88, [[Jamal Musiala|Musiala]] 46, [[Nathaniel Brown|Brown]] 68, [[Deniz Undav|Undav]] 78
|mörk2= [[Livano Comenencia|Comenencia]] 21
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Jalal Jayed, [[Marokkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Amad Diallo|Diallo]] 90
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.274
|dómari= François Letexier, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Deniz Undav|Undav]] 68, 90+4
|mörk2= [[Franck Kessié|Kessié]] 30
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.036
|dómari= Juan Gabriel Benítez, [[Paragvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill F ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]]||[[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]||1||1||0||0||5||1||+4||''3''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]]||[[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]]||[[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]||1||0||0||1||1||5||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Virgil van Dijk|van Dijk]] 51, [[Crysencio Summerville|Summerville]] 64
|mörk2= [[Keito Nakamura|Nakamura]] 57, [[Kōki Ogawa|Ogawa]] 89
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 69.285
|dómari= Ismail Elfath, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 50.987
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill G ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]]||[[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]]||[[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]]||[[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Mohamed Hany|Hany]] 66 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Emam Ashour|Ashour]] 19
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= Ramon Abatti, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] 32, [[Mohammad Mohebi|Mohebi]] 64
|mörk2= [[Elijah Just|Just]] 7, 54
|leikvangur= SoFile leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.108
|dómari= César Arturo Ramos, [[Mexíkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill H ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]]||[[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]]||[[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]]||[[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.640
|dómari= Adham Makhadmeh, [[Jórdanía|Jórdaníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Abdulelah Al-Amri|Al-Amri]] 41
|mörk2= [[Maximiliano Araújo|Araújo]] 80
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 62.764
|dómari= Maurizio Mariani, [[Ítalía|Ítalíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill I ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]]||[[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]||1||1||0||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of France.svg|20px]]||[[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]]||[[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]||1||0||0||1||1||4||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Kylian Mbappé|Mbappé]] 66, 90+6, [[Bradley Barcola|Barcola]] 82
|mörk2= [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] 90+5
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.454
|dómari= Alireza Faghani, [[Ástralía|Ástralíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Erling Haaland|Haaland]] 29, 43, [[Leo Østigård|Østigård]] 76, [[Aymen Hussein|Hussein]] 90+6 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Aymen Hussein|Hussein]] 39
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 63.106
|dómari= Pierre Atcho, [[Gabon]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill J ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]]||[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]||1||1||0||0||3||0||+3||''3''
|-  
|2||[[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]]||[[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]]||[[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]||1||0||0||1||0||3||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Lionel Messi|Messi]] 17, 60, 76
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 69.045
|dómari= Szymon Marciniak, [[Pólland|Póllandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Romano Schmid|Schmid]] 20, [[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] 76 (sjálfsm.), [[Marko Arnautović|Arnautović]] 90+12 (vítasp.)
|mörk2= [[Ali Olwan|Olwan]] 50
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.527
|dómari= Dahane Beida, [[Máritanía|Máritaníu]]  
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill K ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]]||[[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]]||[[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]]||[[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[João Neves|Neves]] 6
|mörk2= [[Yoane Wissa|Wissa]] 45+5
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.777
|dómari= Abdulrahman Al-Jassim, [[Katar]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Daniel Muñoz|Muñoz]] 40, [[Luis Díaz|Díaz]] 65, [[Jaminton Campaz|Campaz]] 90+9
|mörk2= [[Abbosbek Fayzullaev|Fayzullaev]] 60
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Anthony Taylor, [[England]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill L ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of England.svg|20px]]||[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]||1||1||0||0||4||2||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]]||[[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]||1||1||0||0||1||0||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]]||[[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]||1||0||0||1||2||4||-2||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= 4 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Harry Kane|Kane]] 12 (vítasp.), 42, [[Jude Bellingham|Bellingham]] 47, [[Marcus Rashford|Rashford]] 85
|mörk2= [[Martin Baturina|Baturina]] 36, [[Petar Musa|Musa]] 45+5
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 70.329
|dómari= Clément Turpin, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] 90+5
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 42.942
|dómari= Glenn Nyberg, [[Svíþjóð]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gilletta leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==Röð 3ja sætis liða==
Átta stigahæstu liðin sem hafna í þriðja sæti komast í útsláttarkeppnina.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|2||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|3||[[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]]||[[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|4||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|5||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|6||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|7||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|8||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|-
|9||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|10||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|11||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|12||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
=== Úrslitakeppnin ===
32 lið komast í úrslitakeppnina sem leikin verðurr með útsláttarfyrirkomulagi.
==== 32-liða úrslit ====
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 28. júní
|lið1= 2. sæti í A-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í B-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í C-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/B/C/D/F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í F-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í C-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 2. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 1. sæti í I-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/D/F/G/H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/E/F/H/I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í L-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/H/I/J/K-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í G-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/E/H/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í B/E/F/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Levi's Leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í H-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 2. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í B-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/F/G/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]] 
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í D-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í G-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í J-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 1. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í D/E/I/J/L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
[[Flokkur:Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla]]
[[Flokkur:2026]]</text>
      <sha1>05jzgiwy9rh8q1nuwdftj860a1vsq5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968442</id>
      <parentid>1968441</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T23:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Friðþjófur</username>
        <id>104929</id>
      </contributor>
      <comment>/* Riðill F */</comment>
      <origin>1968442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53357" sha1="dy8errbrs8kkwqr6rz99yruo8imw8hy" xml:space="preserve">[[File:NAFTA logo.png|thumbnail]]
[[File:Flag of the North American Free Trade Agreement (standard version).svg|thumbnail]][[File:FIFA World Cup wordmark.svg|thumbnail]]
'''Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026''' eða '''HM 2026''' verður haldið í [[Mexíkó|Mexíkó]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og [[Kanada]] í júní og júlí 2026. Þetta verður [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla|heimsmeistarakeppni]] númer 23 og sú fyrsta sem haldin verður sameiginlega af fleiri en tveimur löndum. Þátttökuliðum á mótinu verður fjölgað í 48 sem er umtalsverð aukning.

==Val á gestgjöfum==
[[FIFA|Alþjóðaknattspyrnusambandið]] hefur í gegnum tíðina breytt fram og til baka reglum um með hvaða hætti tryggja skyldi að HM dreifðist milli heimsálfa. Snemma árs 2017 var staðfest að þar sem [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|2022]] hefðu farið fram í [[Rússland|Rússlandi]] og [[Katar]] kæmu boð frá [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]] ekki til álita fyrir keppnina 2026. Að lokum fór svo að einungis tvö boð bárust. Annað frá Norður-Ameríkulöndunum þremur en hitt frá [[Marokkó]] í [[Afríka|Afríku]].

Kosið var á allsherjarþingi FIFA þann 13. júní 2018. Norður-ameríska tilboðið hlaut 134 atkvæði en Marokkó 65. Þrjú lönd sátu hjá en [[Íran|Íranir]] kusu gegn báðum valkostum. [[Ísland|Íslendingar]] fylgdu öðrum [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðum]] í stuðningi við þriggja ríkja framboðið.

==Staðfest lið==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
* [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
* [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
* [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
* [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
* [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
* [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
* [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
* [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
* [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
* [[Mynd:Flag_of_Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
* [[Mynd:Flag_of_Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi Arabía]]
* [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
* [[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
* [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
* [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
* [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
* [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
* [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
* [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
* [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
* [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
* [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
* [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
* [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
* [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
* [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
* [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
* [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
* [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]
* [[Mynd:Flag_of Curacao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
* [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
* [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
* [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
* [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
* [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
* [[Mynd:Flag_of Cabo Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
* [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
* [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
* [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
* [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
{{col-end}}

== Keppnin ==
=== Riðlakeppnin ===
Keppt verður í tólf riðlum, hverjum með fjórum keppnisliðum. Tvö efstu liðin fara í 32-liða úrslit sem og átta stigahæstu liðin í þriðja sæti.
==== Riðill A ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]]||[[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]||1||1||0||0||2||0||+2||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]]||[[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]||1||1||0||0||2||1||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]]||[[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]||2||0||1||1||1||3||-2||''1''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Julián Quiñones|Quiñones]] 9, [[Raúl Jiménez|Jiménez]] 67
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Wilton Sampaio, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Hwang In-beom]] 67, [[Oh Hyeon-gyu]] 80
|mörk2= [[Ladislav Krejčí|Krejčí]] 59
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 44.985
|dómari= Amin Mohamed Omar, [[Egyptaland|Egyptalandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Michal Sadílek|Sadílek]] 6
|mörk2= [[Teboho Mokoena|Mokoena]] 83 (vítasp.)
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.442
|dómari= Tori Penso, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= Gustavo Tejera, [[Úrúgvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BBVA leikvangurinn, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill B ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]]||[[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]||2||1||1||0||7||1||+6||''4''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]]||[[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]||2||1||1||0||5||2||+3||''4''
|- 
|3||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]]||[[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 78
|mörk2= [[Jovo Lukić|Lukić]] 21
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.002
|dómari= Facundo Tello, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Boualem Khoukhi|Khoukhi]] 90+4
|mörk2= [[Breel Embolo|Embolo]] 17 (vítasp.)
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 67.966
|dómari= Saíd Martínez, [[Hondúras]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Johan Manzambi|Manzambi]] 74, 90, [[Rubén Vargas|Vargas]] 84, [[Granit Xhaka|Xhaka]] 90+7 (vítasp.)
|mörk2= [[Ermin Mahmić|Mahmić]] 90+3
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.026
|dómari= João Pinheiro, [[Portúgal]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 6 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 16, [[Jonathan David|J. David]] 29, 45+3, 90+2, [[Nathan Saliba|Saliba]] 64, [[Mohamed Manai|Manai]] 75 (sjálfsm.)
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Cristián Garay, [[Síle]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill C ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]]||[[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]||2||1||1||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]]||[[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]||2||1||1||0||2||1||+1||''4''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]]||[[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]||2||0||0||2||0||4||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 32
|mörk2= [[Ismael Saibari|Saibari]] 21
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.663
|dómari= Slavko Vinčić, [[Slóvenía|Slóveníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[John McGinn|McGinn]] 28
|mörk2=  
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Mustapha Ghorbal, [[Alsír]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ismael Saibari|Saibari]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Ilgiz Tantashev, [[Úsbekistan]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matheus Cunha|Cunha]] 23, 36, [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 45+3
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.324
|dómari= Alejandro Hernández Hernández, [[Spánn|Spáni]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill D ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]]||[[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]||2||2||0||0||6||1||+5||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]]||[[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]]||[[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]||2||0||0||2||0||3||-3||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Damián Bobadilla|Bobadilla]] 7 (sjálfsm.), [[Folarin Balogun|Balogun]] 31, 45+5, [[Giovanni Reyna|Reyna]] 90+8
|mörk2= [[Maurício]] 73
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.492
|dómari= Danny Makkelie, [[Holland|Hollandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Nestory Irankunda|Irankunda]] 27, [[Connor Metcalfe|Metcalfe]] 75
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Jesús Valenzuela, [[Venesúela]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cameron Burgess|Burgess]] 11 (sjálfsm.), [[Alex Freeman|Freeman]] 43
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 66.925
|dómari= Felix Zwayer, [[Þýskaland]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matías Galarza|Galarza]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.827
|dómari= Iván Barton, [[El Salvador]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill E ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]]||[[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]||2||2||0||0||9||2||+7||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]]||[[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]]||[[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]||1||0||0||1||1||7||-6||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 7 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Felix Nmecha|Nmecha]] 6, [[Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck]] 38, [[Kai Havertz|Havertz]] 45+5 (vítasp.), 88, [[Jamal Musiala|Musiala]] 46, [[Nathaniel Brown|Brown]] 68, [[Deniz Undav|Undav]] 78
|mörk2= [[Livano Comenencia|Comenencia]] 21
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Jalal Jayed, [[Marokkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Amad Diallo|Diallo]] 90
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.274
|dómari= François Letexier, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Deniz Undav|Undav]] 68, 90+4
|mörk2= [[Franck Kessié|Kessié]] 30
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.036
|dómari= Juan Gabriel Benítez, [[Paragvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill F ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]]||[[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]||2||1||1||0||7||3||+4||''4''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]]||[[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]||2||1||0||1||6||6||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]]||[[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]||1||0||0||1||1||5||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Virgil van Dijk|van Dijk]] 51, [[Crysencio Summerville|Summerville]] 64
|mörk2= [[Keito Nakamura|Nakamura]] 57, [[Kōki Ogawa|Ogawa]] 89
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 69.285
|dómari= Ismail Elfath, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 50.987
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill G ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]]||[[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]]||[[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]]||[[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Mohamed Hany|Hany]] 66 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Emam Ashour|Ashour]] 19
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= Ramon Abatti, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] 32, [[Mohammad Mohebi|Mohebi]] 64
|mörk2= [[Elijah Just|Just]] 7, 54
|leikvangur= SoFile leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.108
|dómari= César Arturo Ramos, [[Mexíkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill H ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]]||[[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]]||[[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]]||[[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.640
|dómari= Adham Makhadmeh, [[Jórdanía|Jórdaníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Abdulelah Al-Amri|Al-Amri]] 41
|mörk2= [[Maximiliano Araújo|Araújo]] 80
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 62.764
|dómari= Maurizio Mariani, [[Ítalía|Ítalíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill I ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]]||[[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]||1||1||0||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of France.svg|20px]]||[[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]]||[[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]||1||0||0||1||1||4||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Kylian Mbappé|Mbappé]] 66, 90+6, [[Bradley Barcola|Barcola]] 82
|mörk2= [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] 90+5
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.454
|dómari= Alireza Faghani, [[Ástralía|Ástralíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Erling Haaland|Haaland]] 29, 43, [[Leo Østigård|Østigård]] 76, [[Aymen Hussein|Hussein]] 90+6 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Aymen Hussein|Hussein]] 39
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 63.106
|dómari= Pierre Atcho, [[Gabon]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill J ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]]||[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]||1||1||0||0||3||0||+3||''3''
|-  
|2||[[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]]||[[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]]||[[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]||1||0||0||1||0||3||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Lionel Messi|Messi]] 17, 60, 76
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 69.045
|dómari= Szymon Marciniak, [[Pólland|Póllandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Romano Schmid|Schmid]] 20, [[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] 76 (sjálfsm.), [[Marko Arnautović|Arnautović]] 90+12 (vítasp.)
|mörk2= [[Ali Olwan|Olwan]] 50
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.527
|dómari= Dahane Beida, [[Máritanía|Máritaníu]]  
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill K ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]]||[[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]]||[[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]]||[[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[João Neves|Neves]] 6
|mörk2= [[Yoane Wissa|Wissa]] 45+5
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.777
|dómari= Abdulrahman Al-Jassim, [[Katar]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Daniel Muñoz|Muñoz]] 40, [[Luis Díaz|Díaz]] 65, [[Jaminton Campaz|Campaz]] 90+9
|mörk2= [[Abbosbek Fayzullaev|Fayzullaev]] 60
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Anthony Taylor, [[England]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill L ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of England.svg|20px]]||[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]||1||1||0||0||4||2||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]]||[[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]||1||1||0||0||1||0||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]]||[[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]||1||0||0||1||2||4||-2||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= 4 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Harry Kane|Kane]] 12 (vítasp.), 42, [[Jude Bellingham|Bellingham]] 47, [[Marcus Rashford|Rashford]] 85
|mörk2= [[Martin Baturina|Baturina]] 36, [[Petar Musa|Musa]] 45+5
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 70.329
|dómari= Clément Turpin, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] 90+5
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 42.942
|dómari= Glenn Nyberg, [[Svíþjóð]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gilletta leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==Röð 3ja sætis liða==
Átta stigahæstu liðin sem hafna í þriðja sæti komast í útsláttarkeppnina.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|2||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|3||[[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]]||[[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|4||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|5||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|6||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|7||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|8||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|-
|9||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|10||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|11||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|12||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
=== Úrslitakeppnin ===
32 lið komast í úrslitakeppnina sem leikin verðurr með útsláttarfyrirkomulagi.
==== 32-liða úrslit ====
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 28. júní
|lið1= 2. sæti í A-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í B-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í C-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/B/C/D/F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í F-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í C-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 2. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 1. sæti í I-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/D/F/G/H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/E/F/H/I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í L-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/H/I/J/K-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í G-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/E/H/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í B/E/F/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Levi's Leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í H-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 2. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í B-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/F/G/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]] 
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í D-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í G-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í J-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 1. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í D/E/I/J/L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
[[Flokkur:Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla]]
[[Flokkur:2026]]</text>
      <sha1>dy8errbrs8kkwqr6rz99yruo8imw8hy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968443</id>
      <parentid>1968442</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T23:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Friðþjófur</username>
        <id>104929</id>
      </contributor>
      <comment>/* Röð 3ja sætis liða */</comment>
      <origin>1968443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53348" sha1="axa5u73ue0lsirga623soud1regslg5" xml:space="preserve">[[File:NAFTA logo.png|thumbnail]]
[[File:Flag of the North American Free Trade Agreement (standard version).svg|thumbnail]][[File:FIFA World Cup wordmark.svg|thumbnail]]
'''Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026''' eða '''HM 2026''' verður haldið í [[Mexíkó|Mexíkó]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og [[Kanada]] í júní og júlí 2026. Þetta verður [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla|heimsmeistarakeppni]] númer 23 og sú fyrsta sem haldin verður sameiginlega af fleiri en tveimur löndum. Þátttökuliðum á mótinu verður fjölgað í 48 sem er umtalsverð aukning.

==Val á gestgjöfum==
[[FIFA|Alþjóðaknattspyrnusambandið]] hefur í gegnum tíðina breytt fram og til baka reglum um með hvaða hætti tryggja skyldi að HM dreifðist milli heimsálfa. Snemma árs 2017 var staðfest að þar sem [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|2022]] hefðu farið fram í [[Rússland|Rússlandi]] og [[Katar]] kæmu boð frá [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]] ekki til álita fyrir keppnina 2026. Að lokum fór svo að einungis tvö boð bárust. Annað frá Norður-Ameríkulöndunum þremur en hitt frá [[Marokkó]] í [[Afríka|Afríku]].

Kosið var á allsherjarþingi FIFA þann 13. júní 2018. Norður-ameríska tilboðið hlaut 134 atkvæði en Marokkó 65. Þrjú lönd sátu hjá en [[Íran|Íranir]] kusu gegn báðum valkostum. [[Ísland|Íslendingar]] fylgdu öðrum [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðum]] í stuðningi við þriggja ríkja framboðið.

==Staðfest lið==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
* [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
* [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
* [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
* [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
* [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
* [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
* [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
* [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
* [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
* [[Mynd:Flag_of_Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
* [[Mynd:Flag_of_Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi Arabía]]
* [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
* [[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
* [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
* [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
* [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
* [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
* [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
* [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
* [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
* [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
* [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
* [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
* [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
* [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
* [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
* [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
* [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
* [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]
* [[Mynd:Flag_of Curacao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
* [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
* [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
* [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
* [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
* [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
* [[Mynd:Flag_of Cabo Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
* [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
* [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
* [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
* [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
{{col-end}}

== Keppnin ==
=== Riðlakeppnin ===
Keppt verður í tólf riðlum, hverjum með fjórum keppnisliðum. Tvö efstu liðin fara í 32-liða úrslit sem og átta stigahæstu liðin í þriðja sæti.
==== Riðill A ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]]||[[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]||1||1||0||0||2||0||+2||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]]||[[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]||1||1||0||0||2||1||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]]||[[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]||2||0||1||1||1||3||-2||''1''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Julián Quiñones|Quiñones]] 9, [[Raúl Jiménez|Jiménez]] 67
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Wilton Sampaio, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Hwang In-beom]] 67, [[Oh Hyeon-gyu]] 80
|mörk2= [[Ladislav Krejčí|Krejčí]] 59
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 44.985
|dómari= Amin Mohamed Omar, [[Egyptaland|Egyptalandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Michal Sadílek|Sadílek]] 6
|mörk2= [[Teboho Mokoena|Mokoena]] 83 (vítasp.)
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.442
|dómari= Tori Penso, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= Gustavo Tejera, [[Úrúgvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BBVA leikvangurinn, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill B ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]]||[[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]||2||1||1||0||7||1||+6||''4''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]]||[[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]||2||1||1||0||5||2||+3||''4''
|- 
|3||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]]||[[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 78
|mörk2= [[Jovo Lukić|Lukić]] 21
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.002
|dómari= Facundo Tello, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Boualem Khoukhi|Khoukhi]] 90+4
|mörk2= [[Breel Embolo|Embolo]] 17 (vítasp.)
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 67.966
|dómari= Saíd Martínez, [[Hondúras]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Johan Manzambi|Manzambi]] 74, 90, [[Rubén Vargas|Vargas]] 84, [[Granit Xhaka|Xhaka]] 90+7 (vítasp.)
|mörk2= [[Ermin Mahmić|Mahmić]] 90+3
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.026
|dómari= João Pinheiro, [[Portúgal]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 6 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 16, [[Jonathan David|J. David]] 29, 45+3, 90+2, [[Nathan Saliba|Saliba]] 64, [[Mohamed Manai|Manai]] 75 (sjálfsm.)
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Cristián Garay, [[Síle]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill C ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]]||[[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]||2||1||1||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]]||[[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]||2||1||1||0||2||1||+1||''4''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]]||[[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]||2||0||0||2||0||4||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 32
|mörk2= [[Ismael Saibari|Saibari]] 21
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.663
|dómari= Slavko Vinčić, [[Slóvenía|Slóveníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[John McGinn|McGinn]] 28
|mörk2=  
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Mustapha Ghorbal, [[Alsír]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ismael Saibari|Saibari]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Ilgiz Tantashev, [[Úsbekistan]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matheus Cunha|Cunha]] 23, 36, [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 45+3
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.324
|dómari= Alejandro Hernández Hernández, [[Spánn|Spáni]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill D ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]]||[[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]||2||2||0||0||6||1||+5||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]]||[[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]]||[[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]||2||0||0||2||0||3||-3||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Damián Bobadilla|Bobadilla]] 7 (sjálfsm.), [[Folarin Balogun|Balogun]] 31, 45+5, [[Giovanni Reyna|Reyna]] 90+8
|mörk2= [[Maurício]] 73
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.492
|dómari= Danny Makkelie, [[Holland|Hollandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Nestory Irankunda|Irankunda]] 27, [[Connor Metcalfe|Metcalfe]] 75
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Jesús Valenzuela, [[Venesúela]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cameron Burgess|Burgess]] 11 (sjálfsm.), [[Alex Freeman|Freeman]] 43
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 66.925
|dómari= Felix Zwayer, [[Þýskaland]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matías Galarza|Galarza]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.827
|dómari= Iván Barton, [[El Salvador]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill E ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]]||[[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]||2||2||0||0||9||2||+7||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]]||[[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]]||[[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]||1||0||0||1||1||7||-6||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 7 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Felix Nmecha|Nmecha]] 6, [[Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck]] 38, [[Kai Havertz|Havertz]] 45+5 (vítasp.), 88, [[Jamal Musiala|Musiala]] 46, [[Nathaniel Brown|Brown]] 68, [[Deniz Undav|Undav]] 78
|mörk2= [[Livano Comenencia|Comenencia]] 21
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Jalal Jayed, [[Marokkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Amad Diallo|Diallo]] 90
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.274
|dómari= François Letexier, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Deniz Undav|Undav]] 68, 90+4
|mörk2= [[Franck Kessié|Kessié]] 30
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.036
|dómari= Juan Gabriel Benítez, [[Paragvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill F ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]]||[[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]||2||1||1||0||7||3||+4||''4''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]]||[[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]||2||1||0||1||6||6||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]]||[[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]||1||0||0||1||1||5||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Virgil van Dijk|van Dijk]] 51, [[Crysencio Summerville|Summerville]] 64
|mörk2= [[Keito Nakamura|Nakamura]] 57, [[Kōki Ogawa|Ogawa]] 89
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 69.285
|dómari= Ismail Elfath, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 50.987
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill G ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]]||[[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]]||[[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]]||[[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Mohamed Hany|Hany]] 66 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Emam Ashour|Ashour]] 19
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= Ramon Abatti, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] 32, [[Mohammad Mohebi|Mohebi]] 64
|mörk2= [[Elijah Just|Just]] 7, 54
|leikvangur= SoFile leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.108
|dómari= César Arturo Ramos, [[Mexíkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill H ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]]||[[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]]||[[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]]||[[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.640
|dómari= Adham Makhadmeh, [[Jórdanía|Jórdaníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Abdulelah Al-Amri|Al-Amri]] 41
|mörk2= [[Maximiliano Araújo|Araújo]] 80
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 62.764
|dómari= Maurizio Mariani, [[Ítalía|Ítalíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill I ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]]||[[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]||1||1||0||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of France.svg|20px]]||[[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]]||[[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]||1||0||0||1||1||4||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Kylian Mbappé|Mbappé]] 66, 90+6, [[Bradley Barcola|Barcola]] 82
|mörk2= [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] 90+5
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.454
|dómari= Alireza Faghani, [[Ástralía|Ástralíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Erling Haaland|Haaland]] 29, 43, [[Leo Østigård|Østigård]] 76, [[Aymen Hussein|Hussein]] 90+6 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Aymen Hussein|Hussein]] 39
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 63.106
|dómari= Pierre Atcho, [[Gabon]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill J ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]]||[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]||1||1||0||0||3||0||+3||''3''
|-  
|2||[[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]]||[[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]]||[[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]||1||0||0||1||0||3||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Lionel Messi|Messi]] 17, 60, 76
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 69.045
|dómari= Szymon Marciniak, [[Pólland|Póllandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Romano Schmid|Schmid]] 20, [[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] 76 (sjálfsm.), [[Marko Arnautović|Arnautović]] 90+12 (vítasp.)
|mörk2= [[Ali Olwan|Olwan]] 50
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.527
|dómari= Dahane Beida, [[Máritanía|Máritaníu]]  
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill K ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]]||[[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]]||[[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]]||[[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[João Neves|Neves]] 6
|mörk2= [[Yoane Wissa|Wissa]] 45+5
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.777
|dómari= Abdulrahman Al-Jassim, [[Katar]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Daniel Muñoz|Muñoz]] 40, [[Luis Díaz|Díaz]] 65, [[Jaminton Campaz|Campaz]] 90+9
|mörk2= [[Abbosbek Fayzullaev|Fayzullaev]] 60
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Anthony Taylor, [[England]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill L ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of England.svg|20px]]||[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]||1||1||0||0||4||2||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]]||[[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]||1||1||0||0||1||0||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]]||[[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]||1||0||0||1||2||4||-2||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= 4 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Harry Kane|Kane]] 12 (vítasp.), 42, [[Jude Bellingham|Bellingham]] 47, [[Marcus Rashford|Rashford]] 85
|mörk2= [[Martin Baturina|Baturina]] 36, [[Petar Musa|Musa]] 45+5
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 70.329
|dómari= Clément Turpin, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] 90+5
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 42.942
|dómari= Glenn Nyberg, [[Svíþjóð]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gilletta leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==Röð 3ja sætis liða==
Átta stigahæstu liðin sem hafna í þriðja sæti komast í útsláttarkeppnina.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|2||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|3||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|4||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|5||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|6||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|7||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|8||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|-
|9||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|10||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|11||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|12||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
=== Úrslitakeppnin ===
32 lið komast í úrslitakeppnina sem leikin verðurr með útsláttarfyrirkomulagi.
==== 32-liða úrslit ====
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 28. júní
|lið1= 2. sæti í A-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í B-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í C-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/B/C/D/F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í F-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í C-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 2. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 1. sæti í I-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/D/F/G/H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/E/F/H/I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í L-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/H/I/J/K-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í G-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/E/H/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í B/E/F/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Levi's Leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í H-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 2. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í B-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/F/G/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]] 
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í D-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í G-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í J-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 1. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í D/E/I/J/L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
[[Flokkur:Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla]]
[[Flokkur:2026]]</text>
      <sha1>axa5u73ue0lsirga623soud1regslg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968457</id>
      <parentid>1968443</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Friðþjófur</username>
        <id>104929</id>
      </contributor>
      <comment>/* Riðill E */</comment>
      <origin>1968457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53401" sha1="9qba12reogu2021cc2zp34ualsdr4s1" xml:space="preserve">[[File:NAFTA logo.png|thumbnail]]
[[File:Flag of the North American Free Trade Agreement (standard version).svg|thumbnail]][[File:FIFA World Cup wordmark.svg|thumbnail]]
'''Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026''' eða '''HM 2026''' verður haldið í [[Mexíkó|Mexíkó]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og [[Kanada]] í júní og júlí 2026. Þetta verður [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla|heimsmeistarakeppni]] númer 23 og sú fyrsta sem haldin verður sameiginlega af fleiri en tveimur löndum. Þátttökuliðum á mótinu verður fjölgað í 48 sem er umtalsverð aukning.

==Val á gestgjöfum==
[[FIFA|Alþjóðaknattspyrnusambandið]] hefur í gegnum tíðina breytt fram og til baka reglum um með hvaða hætti tryggja skyldi að HM dreifðist milli heimsálfa. Snemma árs 2017 var staðfest að þar sem [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|2022]] hefðu farið fram í [[Rússland|Rússlandi]] og [[Katar]] kæmu boð frá [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]] ekki til álita fyrir keppnina 2026. Að lokum fór svo að einungis tvö boð bárust. Annað frá Norður-Ameríkulöndunum þremur en hitt frá [[Marokkó]] í [[Afríka|Afríku]].

Kosið var á allsherjarþingi FIFA þann 13. júní 2018. Norður-ameríska tilboðið hlaut 134 atkvæði en Marokkó 65. Þrjú lönd sátu hjá en [[Íran|Íranir]] kusu gegn báðum valkostum. [[Ísland|Íslendingar]] fylgdu öðrum [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðum]] í stuðningi við þriggja ríkja framboðið.

==Staðfest lið==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
* [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
* [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
* [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
* [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
* [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
* [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
* [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
* [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
* [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
* [[Mynd:Flag_of_Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
* [[Mynd:Flag_of_Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi Arabía]]
* [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
* [[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
* [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
* [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
* [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
* [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
* [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
* [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
* [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
* [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
* [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
* [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
* [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
* [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
* [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
* [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
* [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
* [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]
* [[Mynd:Flag_of Curacao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
* [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
* [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
* [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
* [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
* [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
* [[Mynd:Flag_of Cabo Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
* [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
* [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
* [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
* [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
{{col-end}}

== Keppnin ==
=== Riðlakeppnin ===
Keppt verður í tólf riðlum, hverjum með fjórum keppnisliðum. Tvö efstu liðin fara í 32-liða úrslit sem og átta stigahæstu liðin í þriðja sæti.
==== Riðill A ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]]||[[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]||1||1||0||0||2||0||+2||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]]||[[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]||1||1||0||0||2||1||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]]||[[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]||2||0||1||1||1||3||-2||''1''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Julián Quiñones|Quiñones]] 9, [[Raúl Jiménez|Jiménez]] 67
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Wilton Sampaio, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Hwang In-beom]] 67, [[Oh Hyeon-gyu]] 80
|mörk2= [[Ladislav Krejčí|Krejčí]] 59
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 44.985
|dómari= Amin Mohamed Omar, [[Egyptaland|Egyptalandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Michal Sadílek|Sadílek]] 6
|mörk2= [[Teboho Mokoena|Mokoena]] 83 (vítasp.)
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.442
|dómari= Tori Penso, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= Gustavo Tejera, [[Úrúgvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BBVA leikvangurinn, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill B ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]]||[[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]||2||1||1||0||7||1||+6||''4''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]]||[[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]||2||1||1||0||5||2||+3||''4''
|- 
|3||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]]||[[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 78
|mörk2= [[Jovo Lukić|Lukić]] 21
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.002
|dómari= Facundo Tello, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Boualem Khoukhi|Khoukhi]] 90+4
|mörk2= [[Breel Embolo|Embolo]] 17 (vítasp.)
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 67.966
|dómari= Saíd Martínez, [[Hondúras]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Johan Manzambi|Manzambi]] 74, 90, [[Rubén Vargas|Vargas]] 84, [[Granit Xhaka|Xhaka]] 90+7 (vítasp.)
|mörk2= [[Ermin Mahmić|Mahmić]] 90+3
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.026
|dómari= João Pinheiro, [[Portúgal]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 6 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 16, [[Jonathan David|J. David]] 29, 45+3, 90+2, [[Nathan Saliba|Saliba]] 64, [[Mohamed Manai|Manai]] 75 (sjálfsm.)
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Cristián Garay, [[Síle]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill C ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]]||[[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]||2||1||1||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]]||[[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]||2||1||1||0||2||1||+1||''4''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]]||[[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]||2||0||0||2||0||4||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 32
|mörk2= [[Ismael Saibari|Saibari]] 21
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.663
|dómari= Slavko Vinčić, [[Slóvenía|Slóveníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[John McGinn|McGinn]] 28
|mörk2=  
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Mustapha Ghorbal, [[Alsír]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ismael Saibari|Saibari]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Ilgiz Tantashev, [[Úsbekistan]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matheus Cunha|Cunha]] 23, 36, [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 45+3
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.324
|dómari= Alejandro Hernández Hernández, [[Spánn|Spáni]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill D ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]]||[[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]||2||2||0||0||6||1||+5||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]]||[[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]]||[[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]||2||0||0||2||0||3||-3||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Damián Bobadilla|Bobadilla]] 7 (sjálfsm.), [[Folarin Balogun|Balogun]] 31, 45+5, [[Giovanni Reyna|Reyna]] 90+8
|mörk2= [[Maurício]] 73
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.492
|dómari= Danny Makkelie, [[Holland|Hollandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Nestory Irankunda|Irankunda]] 27, [[Connor Metcalfe|Metcalfe]] 75
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Jesús Valenzuela, [[Venesúela]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cameron Burgess|Burgess]] 11 (sjálfsm.), [[Alex Freeman|Freeman]] 43
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 66.925
|dómari= Felix Zwayer, [[Þýskaland]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matías Galarza|Galarza]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.827
|dómari= Iván Barton, [[El Salvador]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill E ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]]||[[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]||2||2||0||0||9||2||+7||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]]||[[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||2||0||1||1||0||1||-1||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]]||[[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 7 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Felix Nmecha|Nmecha]] 6, [[Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck]] 38, [[Kai Havertz|Havertz]] 45+5 (vítasp.), 88, [[Jamal Musiala|Musiala]] 46, [[Nathaniel Brown|Brown]] 68, [[Deniz Undav|Undav]] 78
|mörk2= [[Livano Comenencia|Comenencia]] 21
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Jalal Jayed, [[Marokkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Amad Diallo|Diallo]] 90
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.274
|dómari= François Letexier, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Deniz Undav|Undav]] 68, 90+4
|mörk2= [[Franck Kessié|Kessié]] 30
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.036
|dómari= Juan Gabriel Benítez, [[Paragvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 68.598
|dómari= Ma Ning, [[Kína]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill F ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]]||[[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]||2||1||1||0||7||3||+4||''4''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]]||[[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]||2||1||0||1||6||6||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]]||[[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]||1||0||0||1||1||5||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Virgil van Dijk|van Dijk]] 51, [[Crysencio Summerville|Summerville]] 64
|mörk2= [[Keito Nakamura|Nakamura]] 57, [[Kōki Ogawa|Ogawa]] 89
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 69.285
|dómari= Ismail Elfath, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 50.987
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill G ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]]||[[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]]||[[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]]||[[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Mohamed Hany|Hany]] 66 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Emam Ashour|Ashour]] 19
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= Ramon Abatti, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] 32, [[Mohammad Mohebi|Mohebi]] 64
|mörk2= [[Elijah Just|Just]] 7, 54
|leikvangur= SoFile leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.108
|dómari= César Arturo Ramos, [[Mexíkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill H ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]]||[[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]]||[[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]]||[[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.640
|dómari= Adham Makhadmeh, [[Jórdanía|Jórdaníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Abdulelah Al-Amri|Al-Amri]] 41
|mörk2= [[Maximiliano Araújo|Araújo]] 80
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 62.764
|dómari= Maurizio Mariani, [[Ítalía|Ítalíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill I ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]]||[[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]||1||1||0||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of France.svg|20px]]||[[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]]||[[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]||1||0||0||1||1||4||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Kylian Mbappé|Mbappé]] 66, 90+6, [[Bradley Barcola|Barcola]] 82
|mörk2= [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] 90+5
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.454
|dómari= Alireza Faghani, [[Ástralía|Ástralíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Erling Haaland|Haaland]] 29, 43, [[Leo Østigård|Østigård]] 76, [[Aymen Hussein|Hussein]] 90+6 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Aymen Hussein|Hussein]] 39
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 63.106
|dómari= Pierre Atcho, [[Gabon]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill J ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]]||[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]||1||1||0||0||3||0||+3||''3''
|-  
|2||[[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]]||[[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]]||[[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]||1||0||0||1||0||3||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Lionel Messi|Messi]] 17, 60, 76
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 69.045
|dómari= Szymon Marciniak, [[Pólland|Póllandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Romano Schmid|Schmid]] 20, [[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] 76 (sjálfsm.), [[Marko Arnautović|Arnautović]] 90+12 (vítasp.)
|mörk2= [[Ali Olwan|Olwan]] 50
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.527
|dómari= Dahane Beida, [[Máritanía|Máritaníu]]  
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill K ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]]||[[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]]||[[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]]||[[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[João Neves|Neves]] 6
|mörk2= [[Yoane Wissa|Wissa]] 45+5
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.777
|dómari= Abdulrahman Al-Jassim, [[Katar]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Daniel Muñoz|Muñoz]] 40, [[Luis Díaz|Díaz]] 65, [[Jaminton Campaz|Campaz]] 90+9
|mörk2= [[Abbosbek Fayzullaev|Fayzullaev]] 60
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Anthony Taylor, [[England]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill L ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of England.svg|20px]]||[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]||1||1||0||0||4||2||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]]||[[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]||1||1||0||0||1||0||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]]||[[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]||1||0||0||1||2||4||-2||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= 4 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Harry Kane|Kane]] 12 (vítasp.), 42, [[Jude Bellingham|Bellingham]] 47, [[Marcus Rashford|Rashford]] 85
|mörk2= [[Martin Baturina|Baturina]] 36, [[Petar Musa|Musa]] 45+5
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 70.329
|dómari= Clément Turpin, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] 90+5
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 42.942
|dómari= Glenn Nyberg, [[Svíþjóð]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gilletta leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==Röð 3ja sætis liða==
Átta stigahæstu liðin sem hafna í þriðja sæti komast í útsláttarkeppnina.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|2||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|3||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|4||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|5||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|6||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|7||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|8||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|-
|9||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|10||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|11||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|12||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
=== Úrslitakeppnin ===
32 lið komast í úrslitakeppnina sem leikin verðurr með útsláttarfyrirkomulagi.
==== 32-liða úrslit ====
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 28. júní
|lið1= 2. sæti í A-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í B-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í C-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/B/C/D/F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í F-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í C-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 2. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 1. sæti í I-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/D/F/G/H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/E/F/H/I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í L-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/H/I/J/K-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í G-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/E/H/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í B/E/F/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Levi's Leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í H-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 2. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í B-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/F/G/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]] 
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í D-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í G-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í J-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 1. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í D/E/I/J/L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
[[Flokkur:Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla]]
[[Flokkur:2026]]</text>
      <sha1>9qba12reogu2021cc2zp34ualsdr4s1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968459</id>
      <parentid>1968457</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Friðþjófur</username>
        <id>104929</id>
      </contributor>
      <comment>/* Röð 3ja sætis liða */</comment>
      <origin>1968459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53471" sha1="61jwm6uv3z62uax7q1md5wz7fpuggfj" xml:space="preserve">[[File:NAFTA logo.png|thumbnail]]
[[File:Flag of the North American Free Trade Agreement (standard version).svg|thumbnail]][[File:FIFA World Cup wordmark.svg|thumbnail]]
'''Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026''' eða '''HM 2026''' verður haldið í [[Mexíkó|Mexíkó]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og [[Kanada]] í júní og júlí 2026. Þetta verður [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla|heimsmeistarakeppni]] númer 23 og sú fyrsta sem haldin verður sameiginlega af fleiri en tveimur löndum. Þátttökuliðum á mótinu verður fjölgað í 48 sem er umtalsverð aukning.

==Val á gestgjöfum==
[[FIFA|Alþjóðaknattspyrnusambandið]] hefur í gegnum tíðina breytt fram og til baka reglum um með hvaða hætti tryggja skyldi að HM dreifðist milli heimsálfa. Snemma árs 2017 var staðfest að þar sem [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|2022]] hefðu farið fram í [[Rússland|Rússlandi]] og [[Katar]] kæmu boð frá [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]] ekki til álita fyrir keppnina 2026. Að lokum fór svo að einungis tvö boð bárust. Annað frá Norður-Ameríkulöndunum þremur en hitt frá [[Marokkó]] í [[Afríka|Afríku]].

Kosið var á allsherjarþingi FIFA þann 13. júní 2018. Norður-ameríska tilboðið hlaut 134 atkvæði en Marokkó 65. Þrjú lönd sátu hjá en [[Íran|Íranir]] kusu gegn báðum valkostum. [[Ísland|Íslendingar]] fylgdu öðrum [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðum]] í stuðningi við þriggja ríkja framboðið.

==Staðfest lið==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
* [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
* [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
* [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
* [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
* [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
* [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
* [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
* [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
* [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
* [[Mynd:Flag_of_Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
* [[Mynd:Flag_of_Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi Arabía]]
* [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
* [[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
* [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
* [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
* [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
* [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
* [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
* [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
* [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
* [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
* [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
* [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
* [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
* [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
* [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
* [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
* [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
* [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]
* [[Mynd:Flag_of Curacao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
* [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
* [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
* [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
* [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
* [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
* [[Mynd:Flag_of Cabo Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
* [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
* [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
* [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
* [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
{{col-end}}

== Keppnin ==
=== Riðlakeppnin ===
Keppt verður í tólf riðlum, hverjum með fjórum keppnisliðum. Tvö efstu liðin fara í 32-liða úrslit sem og átta stigahæstu liðin í þriðja sæti.
==== Riðill A ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]]||[[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]||1||1||0||0||2||0||+2||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]]||[[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]||1||1||0||0||2||1||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]]||[[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]||2||0||1||1||1||3||-2||''1''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Julián Quiñones|Quiñones]] 9, [[Raúl Jiménez|Jiménez]] 67
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Wilton Sampaio, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Hwang In-beom]] 67, [[Oh Hyeon-gyu]] 80
|mörk2= [[Ladislav Krejčí|Krejčí]] 59
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 44.985
|dómari= Amin Mohamed Omar, [[Egyptaland|Egyptalandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Michal Sadílek|Sadílek]] 6
|mörk2= [[Teboho Mokoena|Mokoena]] 83 (vítasp.)
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.442
|dómari= Tori Penso, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= Gustavo Tejera, [[Úrúgvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BBVA leikvangurinn, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill B ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]]||[[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]||2||1||1||0||7||1||+6||''4''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]]||[[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]||2||1||1||0||5||2||+3||''4''
|- 
|3||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]]||[[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 78
|mörk2= [[Jovo Lukić|Lukić]] 21
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.002
|dómari= Facundo Tello, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Boualem Khoukhi|Khoukhi]] 90+4
|mörk2= [[Breel Embolo|Embolo]] 17 (vítasp.)
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 67.966
|dómari= Saíd Martínez, [[Hondúras]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Johan Manzambi|Manzambi]] 74, 90, [[Rubén Vargas|Vargas]] 84, [[Granit Xhaka|Xhaka]] 90+7 (vítasp.)
|mörk2= [[Ermin Mahmić|Mahmić]] 90+3
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.026
|dómari= João Pinheiro, [[Portúgal]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 6 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 16, [[Jonathan David|J. David]] 29, 45+3, 90+2, [[Nathan Saliba|Saliba]] 64, [[Mohamed Manai|Manai]] 75 (sjálfsm.)
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Cristián Garay, [[Síle]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill C ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]]||[[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]||2||1||1||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]]||[[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]||2||1||1||0||2||1||+1||''4''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]]||[[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]||2||0||0||2||0||4||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 32
|mörk2= [[Ismael Saibari|Saibari]] 21
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.663
|dómari= Slavko Vinčić, [[Slóvenía|Slóveníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[John McGinn|McGinn]] 28
|mörk2=  
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Mustapha Ghorbal, [[Alsír]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ismael Saibari|Saibari]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Ilgiz Tantashev, [[Úsbekistan]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matheus Cunha|Cunha]] 23, 36, [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 45+3
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.324
|dómari= Alejandro Hernández Hernández, [[Spánn|Spáni]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill D ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]]||[[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]||2||2||0||0||6||1||+5||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]]||[[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]]||[[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]||2||0||0||2||0||3||-3||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Damián Bobadilla|Bobadilla]] 7 (sjálfsm.), [[Folarin Balogun|Balogun]] 31, 45+5, [[Giovanni Reyna|Reyna]] 90+8
|mörk2= [[Maurício]] 73
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.492
|dómari= Danny Makkelie, [[Holland|Hollandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Nestory Irankunda|Irankunda]] 27, [[Connor Metcalfe|Metcalfe]] 75
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Jesús Valenzuela, [[Venesúela]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cameron Burgess|Burgess]] 11 (sjálfsm.), [[Alex Freeman|Freeman]] 43
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 66.925
|dómari= Felix Zwayer, [[Þýskaland]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matías Galarza|Galarza]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.827
|dómari= Iván Barton, [[El Salvador]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill E ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]]||[[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]||2||2||0||0||9||2||+7||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]]||[[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||2||0||1||1||0||1||-1||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]]||[[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 7 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Felix Nmecha|Nmecha]] 6, [[Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck]] 38, [[Kai Havertz|Havertz]] 45+5 (vítasp.), 88, [[Jamal Musiala|Musiala]] 46, [[Nathaniel Brown|Brown]] 68, [[Deniz Undav|Undav]] 78
|mörk2= [[Livano Comenencia|Comenencia]] 21
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Jalal Jayed, [[Marokkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Amad Diallo|Diallo]] 90
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.274
|dómari= François Letexier, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Deniz Undav|Undav]] 68, 90+4
|mörk2= [[Franck Kessié|Kessié]] 30
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.036
|dómari= Juan Gabriel Benítez, [[Paragvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 68.598
|dómari= Ma Ning, [[Kína]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill F ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]]||[[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]||2||1||1||0||7||3||+4||''4''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]]||[[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]||2||1||0||1||6||6||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]]||[[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]||1||0||0||1||1||5||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Virgil van Dijk|van Dijk]] 51, [[Crysencio Summerville|Summerville]] 64
|mörk2= [[Keito Nakamura|Nakamura]] 57, [[Kōki Ogawa|Ogawa]] 89
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 69.285
|dómari= Ismail Elfath, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 50.987
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill G ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]]||[[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]]||[[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]]||[[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Mohamed Hany|Hany]] 66 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Emam Ashour|Ashour]] 19
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= Ramon Abatti, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] 32, [[Mohammad Mohebi|Mohebi]] 64
|mörk2= [[Elijah Just|Just]] 7, 54
|leikvangur= SoFile leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.108
|dómari= César Arturo Ramos, [[Mexíkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill H ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]]||[[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]]||[[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]]||[[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.640
|dómari= Adham Makhadmeh, [[Jórdanía|Jórdaníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Abdulelah Al-Amri|Al-Amri]] 41
|mörk2= [[Maximiliano Araújo|Araújo]] 80
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 62.764
|dómari= Maurizio Mariani, [[Ítalía|Ítalíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill I ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]]||[[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]||1||1||0||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of France.svg|20px]]||[[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]]||[[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]||1||0||0||1||1||4||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Kylian Mbappé|Mbappé]] 66, 90+6, [[Bradley Barcola|Barcola]] 82
|mörk2= [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] 90+5
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.454
|dómari= Alireza Faghani, [[Ástralía|Ástralíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Erling Haaland|Haaland]] 29, 43, [[Leo Østigård|Østigård]] 76, [[Aymen Hussein|Hussein]] 90+6 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Aymen Hussein|Hussein]] 39
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 63.106
|dómari= Pierre Atcho, [[Gabon]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill J ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]]||[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]||1||1||0||0||3||0||+3||''3''
|-  
|2||[[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]]||[[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]]||[[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]||1||0||0||1||0||3||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Lionel Messi|Messi]] 17, 60, 76
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 69.045
|dómari= Szymon Marciniak, [[Pólland|Póllandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Romano Schmid|Schmid]] 20, [[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] 76 (sjálfsm.), [[Marko Arnautović|Arnautović]] 90+12 (vítasp.)
|mörk2= [[Ali Olwan|Olwan]] 50
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.527
|dómari= Dahane Beida, [[Máritanía|Máritaníu]]  
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill K ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]]||[[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]]||[[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]]||[[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[João Neves|Neves]] 6
|mörk2= [[Yoane Wissa|Wissa]] 45+5
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.777
|dómari= Abdulrahman Al-Jassim, [[Katar]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Daniel Muñoz|Muñoz]] 40, [[Luis Díaz|Díaz]] 65, [[Jaminton Campaz|Campaz]] 90+9
|mörk2= [[Abbosbek Fayzullaev|Fayzullaev]] 60
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Anthony Taylor, [[England]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill L ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of England.svg|20px]]||[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]||1||1||0||0||4||2||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]]||[[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]||1||1||0||0||1||0||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]]||[[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]||1||0||0||1||2||4||-2||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= 4 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Harry Kane|Kane]] 12 (vítasp.), 42, [[Jude Bellingham|Bellingham]] 47, [[Marcus Rashford|Rashford]] 85
|mörk2= [[Martin Baturina|Baturina]] 36, [[Petar Musa|Musa]] 45+5
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 70.329
|dómari= Clément Turpin, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] 90+5
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 42.942
|dómari= Glenn Nyberg, [[Svíþjóð]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gilletta leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==Röð 3ja sætis liða==
Átta stigahæstu liðin sem hafna í þriðja sæti komast í útsláttarkeppnina.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|2||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|3||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|4||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|5||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|6||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|7||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|8||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||2||0||1||1||0||1||-1||''1''
|-
|9||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|-
|10||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|11||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|12||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
=== Úrslitakeppnin ===
32 lið komast í úrslitakeppnina sem leikin verðurr með útsláttarfyrirkomulagi.
==== 32-liða úrslit ====
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 28. júní
|lið1= 2. sæti í A-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í B-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í C-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/B/C/D/F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í F-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í C-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 2. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 1. sæti í I-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/D/F/G/H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/E/F/H/I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í L-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/H/I/J/K-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í G-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/E/H/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í B/E/F/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Levi's Leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í H-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 2. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í B-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/F/G/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]] 
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í D-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í G-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í J-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 1. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í D/E/I/J/L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
[[Flokkur:Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla]]
[[Flokkur:2026]]</text>
      <sha1>61jwm6uv3z62uax7q1md5wz7fpuggfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968460</id>
      <parentid>1968459</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T02:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JB82</username>
        <id>18431</id>
      </contributor>
      <comment>Viðbættir tenglar</comment>
      <origin>1968460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53452" sha1="4ppblypy67u8ely74lgp5pf2wdbso41" xml:space="preserve">[[File:NAFTA logo.png|thumbnail]]
[[File:Flag of the North American Free Trade Agreement (standard version).svg|thumbnail]][[File:FIFA World Cup wordmark.svg|thumbnail]]
'''Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026''' eða '''HM 2026''' verður haldið í [[Mexíkó|Mexíkó]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og [[Kanada]] í júní og júlí 2026. Þetta verður [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla|heimsmeistarakeppni]] númer 23 og sú fyrsta sem haldin verður sameiginlega af fleiri en tveimur löndum. Þátttökuliðum á mótinu verður fjölgað í 48 sem er umtalsverð aukning.

==Val á gestgjöfum==
[[FIFA|Alþjóðaknattspyrnusambandið]] hefur í gegnum tíðina breytt fram og til baka reglum um með hvaða hætti tryggja skyldi að HM dreifðist milli heimsálfa. Snemma árs 2017 var staðfest að þar sem [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|2022]] hefðu farið fram í [[Rússland|Rússlandi]] og [[Katar]] kæmu boð frá [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]] ekki til álita fyrir keppnina 2026. Að lokum fór svo að einungis tvö boð bárust. Annað frá Norður-Ameríkulöndunum þremur en hitt frá [[Marokkó]] í [[Afríka|Afríku]].

Kosið var á allsherjarþingi FIFA þann 13. júní 2018. Norður-ameríska tilboðið hlaut 134 atkvæði en Marokkó 65. Þrjú lönd sátu hjá en [[Íran|Íranir]] kusu gegn báðum valkostum. [[Ísland|Íslendingar]] fylgdu öðrum [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðum]] í stuðningi við þriggja ríkja framboðið.

==Staðfest lið==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
* [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
* [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
* [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
* [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
* [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
* [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
* [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
* [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
* [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
* [[Mynd:Flag_of_Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
* [[Mynd:Flag_of_Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi Arabía]]
* [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
* [[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
* [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
* [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
* [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
* [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
* [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
* [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
* [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
* [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
* [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
* [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
* [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
* [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
* [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
* [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
* [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
* [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]
* [[Mynd:Flag_of Curacao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
* [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
* [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
* [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
* [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
* [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
* [[Mynd:Flag_of Cabo Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
* [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
* [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
* [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
* [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
{{col-end}}

== Keppnin ==
=== Riðlakeppnin ===
Keppt verður í tólf riðlum, hverjum með fjórum keppnisliðum. Tvö efstu liðin fara í 32-liða úrslit sem og átta stigahæstu liðin í þriðja sæti.
==== Riðill A ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]]||[[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]||1||1||0||0||2||0||+2||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]]||[[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]||1||1||0||0||2||1||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]]||[[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]||2||0||1||1||1||3||-2||''1''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Julián Quiñones|Quiñones]] 9, [[Raúl Jiménez|Jiménez]] 67
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Wilton Sampaio, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Hwang In-beom]] 67, [[Oh Hyeon-gyu]] 80
|mörk2= [[Ladislav Krejčí|Krejčí]] 59
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 44.985
|dómari= Amin Mohamed Omar, [[Egyptaland|Egyptalandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Michal Sadílek|Sadílek]] 6
|mörk2= [[Teboho Mokoena|Mokoena]] 83 (vítasp.)
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.442
|dómari= Tori Penso, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= Gustavo Tejera, [[Úrúgvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BBVA leikvangurinn, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill B ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]]||[[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]||2||1||1||0||7||1||+6||''4''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]]||[[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]||2||1||1||0||5||2||+3||''4''
|- 
|3||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]]||[[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 78
|mörk2= [[Jovo Lukić|Lukić]] 21
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.002
|dómari= Facundo Tello, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Boualem Khoukhi|Khoukhi]] 90+4
|mörk2= [[Breel Embolo|Embolo]] 17 (vítasp.)
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 67.966
|dómari= Saíd Martínez, [[Hondúras]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Johan Manzambi|Manzambi]] 74, 90, [[Rubén Vargas|Vargas]] 84, [[Granit Xhaka|Xhaka]] 90+7 (vítasp.)
|mörk2= [[Ermin Mahmić|Mahmić]] 90+3
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.026
|dómari= João Pinheiro, [[Portúgal]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 6 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 16, [[Jonathan David|J. David]] 29, 45+3, 90+2, [[Nathan Saliba|Saliba]] 64, [[Mohamed Manai|Manai]] 75 (sjálfsm.)
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Cristián Garay, [[Síle]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill C ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]]||[[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]||2||1||1||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]]||[[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]||2||1||1||0||2||1||+1||''4''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]]||[[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]||2||0||0||2||0||4||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 32
|mörk2= [[Ismael Saibari|Saibari]] 21
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.663
|dómari= Slavko Vinčić, [[Slóvenía|Slóveníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[John McGinn|McGinn]] 28
|mörk2=  
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Mustapha Ghorbal, [[Alsír]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ismael Saibari|Saibari]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Ilgiz Tantashev, [[Úsbekistan]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matheus Cunha|Cunha]] 23, 36, [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 45+3
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.324
|dómari= Alejandro Hernández Hernández, [[Spánn|Spáni]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill D ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]]||[[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]||2||2||0||0||6||1||+5||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]]||[[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]]||[[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]||2||0||0||2||0||3||-3||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Damián Bobadilla|Bobadilla]] 7 (sjálfsm.), [[Folarin Balogun|Balogun]] 31, 45+5, [[Giovanni Reyna|Reyna]] 90+8
|mörk2= [[Maurício]] 73
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.492
|dómari= Danny Makkelie, [[Holland|Hollandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Nestory Irankunda|Irankunda]] 27, [[Connor Metcalfe|Metcalfe]] 75
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Jesús Valenzuela, [[Venesúela]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cameron Burgess|Burgess]] 11 (sjálfsm.), [[Alex Freeman|Freeman]] 43
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 66.925
|dómari= Felix Zwayer, [[Þýskaland]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matías Galarza|Galarza]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.827
|dómari= Iván Barton, [[El Salvador]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill E ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]]||[[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]||2||2||0||0||9||2||+7||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]]||[[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||2||0||1||1||0||1||-1||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]]||[[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 7 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Felix Nmecha|Nmecha]] 6, [[Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck]] 38, [[Kai Havertz|Havertz]] 45+5 (vítasp.), 88, [[Jamal Musiala|Musiala]] 46, [[Nathaniel Brown|Brown]] 68, [[Deniz Undav|Undav]] 78
|mörk2= [[Livano Comenencia|Comenencia]] 21
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Jalal Jayed, [[Marokkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Amad Diallo|Diallo]] 90
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.274
|dómari= François Letexier, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Deniz Undav|Undav]] 68, 90+4
|mörk2= [[Franck Kessié|Kessié]] 30
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.036
|dómari= Juan Gabriel Benítez, [[Paragvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 68.598
|dómari= Ma Ning, [[Kína]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill F ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]]||[[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]||2||1||1||0||7||3||+4||''4''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]]||[[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]||2||1||0||1||6||6||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]]||[[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]||1||0||0||1||1||5||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Virgil van Dijk|van Dijk]] 51, [[Crysencio Summerville|Summerville]] 64
|mörk2= [[Keito Nakamura|Nakamura]] 57, [[Kōki Ogawa|Ogawa]] 89
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 69.285
|dómari= Ismail Elfath, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 50.987
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Bryan Brobbey|Brobbey]] 5, 17, [[Cody Gakpo|Gakpo]] 47, 54, [[Crysencio Summerville|Summerville]] 89
|mörk2= [[Anthony Elanga|Elanga]] 59
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.777
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill G ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]]||[[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]]||[[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]]||[[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Mohamed Hany|Hany]] 66 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Emam Ashour|Ashour]] 19
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= Ramon Abatti, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] 32, [[Mohammad Mohebi|Mohebi]] 64
|mörk2= [[Elijah Just|Just]] 7, 54
|leikvangur= SoFile leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.108
|dómari= César Arturo Ramos, [[Mexíkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill H ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]]||[[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]]||[[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]]||[[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.640
|dómari= Adham Makhadmeh, [[Jórdanía|Jórdaníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Abdulelah Al-Amri|Al-Amri]] 41
|mörk2= [[Maximiliano Araújo|Araújo]] 80
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 62.764
|dómari= Maurizio Mariani, [[Ítalía|Ítalíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill I ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]]||[[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]||1||1||0||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of France.svg|20px]]||[[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]]||[[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]||1||0||0||1||1||4||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Kylian Mbappé|Mbappé]] 66, 90+6, [[Bradley Barcola|Barcola]] 82
|mörk2= [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] 90+5
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.454
|dómari= Alireza Faghani, [[Ástralía|Ástralíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Erling Haaland|Haaland]] 29, 43, [[Leo Østigård|Østigård]] 76, [[Aymen Hussein|Hussein]] 90+6 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Aymen Hussein|Hussein]] 39
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 63.106
|dómari= Pierre Atcho, [[Gabon]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill J ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]]||[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]||1||1||0||0||3||0||+3||''3''
|-  
|2||[[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]]||[[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]]||[[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]||1||0||0||1||0||3||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Lionel Messi|Messi]] 17, 60, 76
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 69.045
|dómari= Szymon Marciniak, [[Pólland|Póllandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Romano Schmid|Schmid]] 20, [[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] 76 (sjálfsm.), [[Marko Arnautović|Arnautović]] 90+12 (vítasp.)
|mörk2= [[Ali Olwan|Olwan]] 50
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.527
|dómari= Dahane Beida, [[Máritanía|Máritaníu]]  
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill K ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]]||[[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]]||[[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]]||[[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[João Neves|Neves]] 6
|mörk2= [[Yoane Wissa|Wissa]] 45+5
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.777
|dómari= Abdulrahman Al-Jassim, [[Katar]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Daniel Muñoz|Muñoz]] 40, [[Luis Díaz|Díaz]] 65, [[Jaminton Campaz|Campaz]] 90+9
|mörk2= [[Abbosbek Fayzullaev|Fayzullaev]] 60
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Anthony Taylor, [[England]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill L ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of England.svg|20px]]||[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]||1||1||0||0||4||2||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]]||[[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]||1||1||0||0||1||0||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]]||[[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]||1||0||0||1||2||4||-2||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= 4 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Harry Kane|Kane]] 12 (vítasp.), 42, [[Jude Bellingham|Bellingham]] 47, [[Marcus Rashford|Rashford]] 85
|mörk2= [[Martin Baturina|Baturina]] 36, [[Petar Musa|Musa]] 45+5
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 70.329
|dómari= Clément Turpin, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] 90+5
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 42.942
|dómari= Glenn Nyberg, [[Svíþjóð]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gilletta leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==Röð 3ja sætis liða==
Átta stigahæstu liðin sem hafna í þriðja sæti komast í útsláttarkeppnina.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|2||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|3||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|4||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|5||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|6||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|7||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|8||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||2||0||1||1||0||1||-1||''1''
|-
|9||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|-
|10||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|11||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|12||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
=== Úrslitakeppnin ===
32 lið komast í úrslitakeppnina sem leikin verðurr með útsláttarfyrirkomulagi.
==== 32-liða úrslit ====
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 28. júní
|lið1= 2. sæti í A-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í B-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í C-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/B/C/D/F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í F-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í C-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 2. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 1. sæti í I-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/D/F/G/H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/E/F/H/I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í L-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/H/I/J/K-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í G-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/E/H/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í B/E/F/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Levi's Leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í H-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 2. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í B-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/F/G/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]] 
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í D-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í G-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í J-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 1. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í D/E/I/J/L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
[[Flokkur:Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla]]
[[Flokkur:2026]]</text>
      <sha1>4ppblypy67u8ely74lgp5pf2wdbso41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968476</id>
      <parentid>1968460</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Friðþjófur</username>
        <id>104929</id>
      </contributor>
      <comment>/* Riðill F */</comment>
      <origin>1968476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53580" sha1="5q50qsx397znb605wonyx06dofvw154" xml:space="preserve">[[File:NAFTA logo.png|thumbnail]]
[[File:Flag of the North American Free Trade Agreement (standard version).svg|thumbnail]][[File:FIFA World Cup wordmark.svg|thumbnail]]
'''Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026''' eða '''HM 2026''' verður haldið í [[Mexíkó|Mexíkó]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og [[Kanada]] í júní og júlí 2026. Þetta verður [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla|heimsmeistarakeppni]] númer 23 og sú fyrsta sem haldin verður sameiginlega af fleiri en tveimur löndum. Þátttökuliðum á mótinu verður fjölgað í 48 sem er umtalsverð aukning.

==Val á gestgjöfum==
[[FIFA|Alþjóðaknattspyrnusambandið]] hefur í gegnum tíðina breytt fram og til baka reglum um með hvaða hætti tryggja skyldi að HM dreifðist milli heimsálfa. Snemma árs 2017 var staðfest að þar sem [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|2022]] hefðu farið fram í [[Rússland|Rússlandi]] og [[Katar]] kæmu boð frá [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]] ekki til álita fyrir keppnina 2026. Að lokum fór svo að einungis tvö boð bárust. Annað frá Norður-Ameríkulöndunum þremur en hitt frá [[Marokkó]] í [[Afríka|Afríku]].

Kosið var á allsherjarþingi FIFA þann 13. júní 2018. Norður-ameríska tilboðið hlaut 134 atkvæði en Marokkó 65. Þrjú lönd sátu hjá en [[Íran|Íranir]] kusu gegn báðum valkostum. [[Ísland|Íslendingar]] fylgdu öðrum [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðum]] í stuðningi við þriggja ríkja framboðið.

==Staðfest lið==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
* [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
* [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
* [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
* [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
* [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
* [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
* [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
* [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
* [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
* [[Mynd:Flag_of_Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
* [[Mynd:Flag_of_Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi Arabía]]
* [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
* [[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
* [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
* [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
* [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
* [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
* [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
* [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
* [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
* [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
* [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
* [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
* [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
* [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
* [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
* [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
* [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
* [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]
* [[Mynd:Flag_of Curacao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
* [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
* [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
* [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
* [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
* [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
* [[Mynd:Flag_of Cabo Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
* [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
* [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
* [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
* [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
{{col-end}}

== Keppnin ==
=== Riðlakeppnin ===
Keppt verður í tólf riðlum, hverjum með fjórum keppnisliðum. Tvö efstu liðin fara í 32-liða úrslit sem og átta stigahæstu liðin í þriðja sæti.
==== Riðill A ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]]||[[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]||1||1||0||0||2||0||+2||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]]||[[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]||1||1||0||0||2||1||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]]||[[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]||2||0||1||1||1||3||-2||''1''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Julián Quiñones|Quiñones]] 9, [[Raúl Jiménez|Jiménez]] 67
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Wilton Sampaio, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Hwang In-beom]] 67, [[Oh Hyeon-gyu]] 80
|mörk2= [[Ladislav Krejčí|Krejčí]] 59
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 44.985
|dómari= Amin Mohamed Omar, [[Egyptaland|Egyptalandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Michal Sadílek|Sadílek]] 6
|mörk2= [[Teboho Mokoena|Mokoena]] 83 (vítasp.)
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.442
|dómari= Tori Penso, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= Gustavo Tejera, [[Úrúgvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BBVA leikvangurinn, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill B ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]]||[[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]||2||1||1||0||7||1||+6||''4''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]]||[[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]||2||1||1||0||5||2||+3||''4''
|- 
|3||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]]||[[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 78
|mörk2= [[Jovo Lukić|Lukić]] 21
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.002
|dómari= Facundo Tello, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Boualem Khoukhi|Khoukhi]] 90+4
|mörk2= [[Breel Embolo|Embolo]] 17 (vítasp.)
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 67.966
|dómari= Saíd Martínez, [[Hondúras]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Johan Manzambi|Manzambi]] 74, 90, [[Rubén Vargas|Vargas]] 84, [[Granit Xhaka|Xhaka]] 90+7 (vítasp.)
|mörk2= [[Ermin Mahmić|Mahmić]] 90+3
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.026
|dómari= João Pinheiro, [[Portúgal]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 6 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 16, [[Jonathan David|J. David]] 29, 45+3, 90+2, [[Nathan Saliba|Saliba]] 64, [[Mohamed Manai|Manai]] 75 (sjálfsm.)
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Cristián Garay, [[Síle]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill C ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]]||[[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]||2||1||1||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]]||[[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]||2||1||1||0||2||1||+1||''4''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]]||[[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]||2||0||0||2||0||4||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 32
|mörk2= [[Ismael Saibari|Saibari]] 21
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.663
|dómari= Slavko Vinčić, [[Slóvenía|Slóveníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[John McGinn|McGinn]] 28
|mörk2=  
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Mustapha Ghorbal, [[Alsír]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ismael Saibari|Saibari]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Ilgiz Tantashev, [[Úsbekistan]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matheus Cunha|Cunha]] 23, 36, [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 45+3
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.324
|dómari= Alejandro Hernández Hernández, [[Spánn|Spáni]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill D ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]]||[[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]||2||2||0||0||6||1||+5||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]]||[[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]]||[[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]||2||0||0||2||0||3||-3||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Damián Bobadilla|Bobadilla]] 7 (sjálfsm.), [[Folarin Balogun|Balogun]] 31, 45+5, [[Giovanni Reyna|Reyna]] 90+8
|mörk2= [[Maurício]] 73
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.492
|dómari= Danny Makkelie, [[Holland|Hollandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Nestory Irankunda|Irankunda]] 27, [[Connor Metcalfe|Metcalfe]] 75
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Jesús Valenzuela, [[Venesúela]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cameron Burgess|Burgess]] 11 (sjálfsm.), [[Alex Freeman|Freeman]] 43
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 66.925
|dómari= Felix Zwayer, [[Þýskaland]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matías Galarza|Galarza]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.827
|dómari= Iván Barton, [[El Salvador]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill E ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]]||[[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]||2||2||0||0||9||2||+7||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]]||[[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||2||0||1||1||0||1||-1||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]]||[[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 7 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Felix Nmecha|Nmecha]] 6, [[Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck]] 38, [[Kai Havertz|Havertz]] 45+5 (vítasp.), 88, [[Jamal Musiala|Musiala]] 46, [[Nathaniel Brown|Brown]] 68, [[Deniz Undav|Undav]] 78
|mörk2= [[Livano Comenencia|Comenencia]] 21
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Jalal Jayed, [[Marokkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Amad Diallo|Diallo]] 90
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.274
|dómari= François Letexier, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Deniz Undav|Undav]] 68, 90+4
|mörk2= [[Franck Kessié|Kessié]] 30
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.036
|dómari= Juan Gabriel Benítez, [[Paragvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 68.598
|dómari= Ma Ning, [[Kína]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill F ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]]||[[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]||2||1||1||0||7||3||+4||''4''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||2||1||1||0||6||2||+4||''4''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]]||[[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]||2||1||0||1||6||6||0||''3''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]]||[[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]||2||0||0||2||1||9||-8||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Virgil van Dijk|van Dijk]] 51, [[Crysencio Summerville|Summerville]] 64
|mörk2= [[Keito Nakamura|Nakamura]] 57, [[Kōki Ogawa|Ogawa]] 89
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 69.285
|dómari= Ismail Elfath, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 50.987
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Bryan Brobbey|Brobbey]] 5, 17, [[Cody Gakpo|Gakpo]] 47, 54, [[Crysencio Summerville|Summerville]] 89
|mörk2= [[Anthony Elanga|Elanga]] 59
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.777
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|úrslit= 4 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Daichi Kamada|Kamada]] 4, [[Ayase Ueda|Ueda]] 31, 83, [[Junya Itō|J. Itō]] 69
|mörk2=
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 51.243
|dómari= István Kovács, [[Rúmenía|Rúmeníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill G ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]]||[[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]]||[[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]]||[[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Mohamed Hany|Hany]] 66 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Emam Ashour|Ashour]] 19
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= Ramon Abatti, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] 32, [[Mohammad Mohebi|Mohebi]] 64
|mörk2= [[Elijah Just|Just]] 7, 54
|leikvangur= SoFile leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.108
|dómari= César Arturo Ramos, [[Mexíkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill H ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]]||[[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]]||[[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]]||[[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.640
|dómari= Adham Makhadmeh, [[Jórdanía|Jórdaníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Abdulelah Al-Amri|Al-Amri]] 41
|mörk2= [[Maximiliano Araújo|Araújo]] 80
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 62.764
|dómari= Maurizio Mariani, [[Ítalía|Ítalíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill I ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]]||[[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]||1||1||0||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of France.svg|20px]]||[[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]]||[[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]||1||0||0||1||1||4||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Kylian Mbappé|Mbappé]] 66, 90+6, [[Bradley Barcola|Barcola]] 82
|mörk2= [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] 90+5
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.454
|dómari= Alireza Faghani, [[Ástralía|Ástralíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Erling Haaland|Haaland]] 29, 43, [[Leo Østigård|Østigård]] 76, [[Aymen Hussein|Hussein]] 90+6 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Aymen Hussein|Hussein]] 39
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 63.106
|dómari= Pierre Atcho, [[Gabon]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill J ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]]||[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]||1||1||0||0||3||0||+3||''3''
|-  
|2||[[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]]||[[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]]||[[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]||1||0||0||1||0||3||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Lionel Messi|Messi]] 17, 60, 76
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 69.045
|dómari= Szymon Marciniak, [[Pólland|Póllandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Romano Schmid|Schmid]] 20, [[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] 76 (sjálfsm.), [[Marko Arnautović|Arnautović]] 90+12 (vítasp.)
|mörk2= [[Ali Olwan|Olwan]] 50
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.527
|dómari= Dahane Beida, [[Máritanía|Máritaníu]]  
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill K ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]]||[[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]]||[[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]]||[[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[João Neves|Neves]] 6
|mörk2= [[Yoane Wissa|Wissa]] 45+5
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.777
|dómari= Abdulrahman Al-Jassim, [[Katar]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Daniel Muñoz|Muñoz]] 40, [[Luis Díaz|Díaz]] 65, [[Jaminton Campaz|Campaz]] 90+9
|mörk2= [[Abbosbek Fayzullaev|Fayzullaev]] 60
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Anthony Taylor, [[England]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill L ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of England.svg|20px]]||[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]||1||1||0||0||4||2||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]]||[[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]||1||1||0||0||1||0||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]]||[[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]||1||0||0||1||2||4||-2||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= 4 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Harry Kane|Kane]] 12 (vítasp.), 42, [[Jude Bellingham|Bellingham]] 47, [[Marcus Rashford|Rashford]] 85
|mörk2= [[Martin Baturina|Baturina]] 36, [[Petar Musa|Musa]] 45+5
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 70.329
|dómari= Clément Turpin, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] 90+5
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 42.942
|dómari= Glenn Nyberg, [[Svíþjóð]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gilletta leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==Röð 3ja sætis liða==
Átta stigahæstu liðin sem hafna í þriðja sæti komast í útsláttarkeppnina.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|2||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|3||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|4||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|5||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|6||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|7||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|8||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||2||0||1||1||0||1||-1||''1''
|-
|9||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|-
|10||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|11||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|12||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
=== Úrslitakeppnin ===
32 lið komast í úrslitakeppnina sem leikin verðurr með útsláttarfyrirkomulagi.
==== 32-liða úrslit ====
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 28. júní
|lið1= 2. sæti í A-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í B-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í C-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/B/C/D/F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í F-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í C-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 2. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 1. sæti í I-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/D/F/G/H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/E/F/H/I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í L-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/H/I/J/K-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í G-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/E/H/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í B/E/F/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Levi's Leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í H-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 2. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í B-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/F/G/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]] 
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í D-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í G-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í J-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 1. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í D/E/I/J/L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
[[Flokkur:Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla]]
[[Flokkur:2026]]</text>
      <sha1>5q50qsx397znb605wonyx06dofvw154</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968477</id>
      <parentid>1968476</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Friðþjófur</username>
        <id>104929</id>
      </contributor>
      <comment>/* Röð 3ja sætis liða */</comment>
      <origin>1968477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53619" sha1="lyhm4r6fbl8z11uzjyysaouy7fbim3r" xml:space="preserve">[[File:NAFTA logo.png|thumbnail]]
[[File:Flag of the North American Free Trade Agreement (standard version).svg|thumbnail]][[File:FIFA World Cup wordmark.svg|thumbnail]]
'''Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026''' eða '''HM 2026''' verður haldið í [[Mexíkó|Mexíkó]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og [[Kanada]] í júní og júlí 2026. Þetta verður [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla|heimsmeistarakeppni]] númer 23 og sú fyrsta sem haldin verður sameiginlega af fleiri en tveimur löndum. Þátttökuliðum á mótinu verður fjölgað í 48 sem er umtalsverð aukning.

==Val á gestgjöfum==
[[FIFA|Alþjóðaknattspyrnusambandið]] hefur í gegnum tíðina breytt fram og til baka reglum um með hvaða hætti tryggja skyldi að HM dreifðist milli heimsálfa. Snemma árs 2017 var staðfest að þar sem [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|2022]] hefðu farið fram í [[Rússland|Rússlandi]] og [[Katar]] kæmu boð frá [[Evrópa|Evrópu]] og [[Asía|Asíu]] ekki til álita fyrir keppnina 2026. Að lokum fór svo að einungis tvö boð bárust. Annað frá Norður-Ameríkulöndunum þremur en hitt frá [[Marokkó]] í [[Afríka|Afríku]].

Kosið var á allsherjarþingi FIFA þann 13. júní 2018. Norður-ameríska tilboðið hlaut 134 atkvæði en Marokkó 65. Þrjú lönd sátu hjá en [[Íran|Íranir]] kusu gegn báðum valkostum. [[Ísland|Íslendingar]] fylgdu öðrum [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðum]] í stuðningi við þriggja ríkja framboðið.

==Staðfest lið==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]] (gestgjafar)
* [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
* [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
* [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
* [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
* [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
* [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
* [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
* [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
* [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
* [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
* [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
* [[Mynd:Flag_of_Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
* [[Mynd:Flag_of_Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi Arabía]]
* [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
* [[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
* [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
* [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
* [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
* [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
* [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
* [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
* [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
* [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
* [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
* [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
* [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
* [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
* [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
* [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
* [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
{{col-3}}
* [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
* [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]
* [[Mynd:Flag_of Curacao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
* [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
* [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
* [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
* [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
* [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
* [[Mynd:Flag_of Cabo Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
* [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
* [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
* [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
* [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
{{col-end}}

== Keppnin ==
=== Riðlakeppnin ===
Keppt verður í tólf riðlum, hverjum með fjórum keppnisliðum. Tvö efstu liðin fara í 32-liða úrslit sem og átta stigahæstu liðin í þriðja sæti.
==== Riðill A ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]]||[[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]||1||1||0||0||2||0||+2||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]]||[[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]||1||1||0||0||2||1||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]]||[[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]||2||0||1||1||1||3||-2||''1''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Julián Quiñones|Quiñones]] 9, [[Raúl Jiménez|Jiménez]] 67
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Wilton Sampaio, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 11. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Hwang In-beom]] 67, [[Oh Hyeon-gyu]] 80
|mörk2= [[Ladislav Krejčí|Krejčí]] 59
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 44.985
|dómari= Amin Mohamed Omar, [[Egyptaland|Egyptalandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Michal Sadílek|Sadílek]] 6
|mörk2= [[Teboho Mokoena|Mokoena]] 83 (vítasp.)
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.442
|dómari= Tori Penso, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= Gustavo Tejera, [[Úrúgvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of South Africa.svg|20px]] [[Suður-afríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Afríka]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of South Korea.svg|20px]] [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kórea]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BBVA leikvangurinn, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill B ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]]||[[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]||2||1||1||0||7||1||+6||''4''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]]||[[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]||2||1||1||0||5||2||+3||''4''
|- 
|3||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]]||[[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 78
|mörk2= [[Jovo Lukić|Lukić]] 21
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.002
|dómari= Facundo Tello, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Boualem Khoukhi|Khoukhi]] 90+4
|mörk2= [[Breel Embolo|Embolo]] 17 (vítasp.)
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 67.966
|dómari= Saíd Martínez, [[Hondúras]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Johan Manzambi|Manzambi]] 74, 90, [[Rubén Vargas|Vargas]] 84, [[Granit Xhaka|Xhaka]] 90+7 (vítasp.)
|mörk2= [[Ermin Mahmić|Mahmić]] 90+3
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.026
|dómari= João Pinheiro, [[Portúgal]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 18. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|úrslit= 6 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cyle Larin|Larin]] 16, [[Jonathan David|J. David]] 29, 45+3, 90+2, [[Nathan Saliba|Saliba]] 64, [[Mohamed Manai|Manai]] 75 (sjálfsm.)
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Cristián Garay, [[Síle]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Canada.svg|20px]] [[Kanadíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kanada]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Qatar.svg|20px]] [[Katarska karlalandsliðið í knattspyrnu|Katar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill C ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]]||[[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]||2||1||1||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]]||[[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]||2||1||1||0||2||1||+1||''4''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]]||[[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haítí]]||2||0||0||2||0||4||-4||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 32
|mörk2= [[Ismael Saibari|Saibari]] 21
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.663
|dómari= Slavko Vinčić, [[Slóvenía|Slóveníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[John McGinn|McGinn]] 28
|mörk2=  
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Mustapha Ghorbal, [[Alsír]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ismael Saibari|Saibari]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 64.146
|dómari= Ilgiz Tantashev, [[Úsbekistan]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matheus Cunha|Cunha]] 23, 36, [[Vinícius Júnior|Vinícius Jr.]] 45+3
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.324
|dómari= Alejandro Hernández Hernández, [[Spánn|Spáni]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Brazil.svg|20px]] [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 24. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Morocco.svg|20px]] [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Marokkó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Haiti.svg|20px]] [[Haítíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Haití]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill D ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]]||[[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]||2||2||0||0||6||1||+5||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]]||[[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]]||[[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]||2||0||0||2||0||3||-3||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 12. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Damián Bobadilla|Bobadilla]] 7 (sjálfsm.), [[Folarin Balogun|Balogun]] 31, 45+5, [[Giovanni Reyna|Reyna]] 90+8
|mörk2= [[Maurício]] 73
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.492
|dómari= Danny Makkelie, [[Holland|Hollandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 13. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Nestory Irankunda|Irankunda]] 27, [[Connor Metcalfe|Metcalfe]] 75
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 52.497
|dómari= Jesús Valenzuela, [[Venesúela]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit= 2 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Cameron Burgess|Burgess]] 11 (sjálfsm.), [[Alex Freeman|Freeman]] 43
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 66.925
|dómari= Felix Zwayer, [[Þýskaland]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 19. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Matías Galarza|Galarza]] 2
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.827
|dómari= Iván Barton, [[El Salvador]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Turkey.svg|20px]] [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]] [[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Australia.svg|20px]] [[Ástralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ástralía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill E ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]]||[[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]||2||2||0||0||9||2||+7||''6''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]]||[[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]||2||1||0||1||2||2||0||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||2||0||1||1||0||1||-1||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]]||[[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]||2||0||1||1||1||7||-6||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 7 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Felix Nmecha|Nmecha]] 6, [[Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck]] 38, [[Kai Havertz|Havertz]] 45+5 (vítasp.), 88, [[Jamal Musiala|Musiala]] 46, [[Nathaniel Brown|Brown]] 68, [[Deniz Undav|Undav]] 78
|mörk2= [[Livano Comenencia|Comenencia]] 21
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.021
|dómari= Jalal Jayed, [[Marokkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Amad Diallo|Diallo]] 90
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 68.274
|dómari= François Letexier, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit= 2 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Deniz Undav|Undav]] 68, 90+4
|mörk2= [[Franck Kessié|Kessié]] 30
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 43.036
|dómari= Juan Gabriel Benítez, [[Paragvæ]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 68.598
|dómari= Ma Ning, [[Kína]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Curaçao.svg|20px]] [[Karlalandsliðið Curaçao í knattspyrnu|Curaçao]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ivory Coast.svg|20px]] [[Karlalandslið Fílabeinsstrandarinnar í knattspyrnu|Fílabeinsströndin]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]] [[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill F ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]]||[[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]||2||1||1||0||7||3||+4||''4''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]]||[[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]||2||1||1||0||6||2||+4||''4''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]]||[[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]||2||1||0||1||6||6||0||''3''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]]||[[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]||2||0||0||2||1||9||-8||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Virgil van Dijk|van Dijk]] 51, [[Crysencio Summerville|Summerville]] 64
|mörk2= [[Keito Nakamura|Nakamura]] 57, [[Kōki Ogawa|Ogawa]] 89
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 69.285
|dómari= Ismail Elfath, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 14. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Yasin Ayari|Ayari]] 7, 90+6, [[Alexander Isak|Isak]] 30, [[Viktor Gyökeres|Gyökeres]] 59, [[Mattias Svanberg|Svanberg]] 84
|mörk2= [[Omar Rekik|Rekik]] 43
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 50.987
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|úrslit= 5 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Bryan Brobbey|Brobbey]] 5, 17, [[Cody Gakpo|Gakpo]] 47, 54, [[Crysencio Summerville|Summerville]] 89
|mörk2= [[Anthony Elanga|Elanga]] 59
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.777
|dómari= Yael Falcón, [[Argentína|Argentínu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 20. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|úrslit= 4 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Daichi Kamada|Kamada]] 4, [[Ayase Ueda|Ueda]] 31, 83, [[Junya Itō|J. Itō]] 69
|mörk2=
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 51.243
|dómari= István Kovács, [[Rúmenía|Rúmeníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Japan.svg|20px]] [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japan]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]] [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 25. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Tunisia.svg|20px]] [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnis]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Netherlands.svg|20px]] [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill G ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]]||[[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]]||[[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]||1||0||1||0||2||2||0||''1''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]]||[[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Mohamed Hany|Hany]] 66 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Emam Ashour|Ashour]] 19
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= Ramon Abatti, [[Brasilía|Brasilíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|úrslit= 2 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] 32, [[Mohammad Mohebi|Mohebi]] 64
|mörk2= [[Elijah Just|Just]] 7, 54
|leikvangur= SoFile leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 70.108
|dómari= César Arturo Ramos, [[Mexíkó]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Egypt.svg|20px]] [[Egypska karlalandsliðið í knattspyrnu|Egyptaland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iran.svg|20px]] [[Íranska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íran]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of New Zealand.svg|20px]] [[Nýsjálenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Nýja-Sjáland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]] [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill H ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]]||[[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]]||[[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]]||[[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= 0 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 67.640
|dómari= Adham Makhadmeh, [[Jórdanía|Jórdaníu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 15. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Abdulelah Al-Amri|Al-Amri]] 41
|mörk2= [[Maximiliano Araújo|Araújo]] 80
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 62.764
|dómari= Maurizio Mariani, [[Ítalía|Ítalíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 21. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Cape Verde.svg|20px]] [[Grænhöfðeyska karlalandsliðið í knattspyrnu|Grænhöfðaeyjar]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-Arabía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úrúgvæ]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]] [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill I ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|-
|1||[[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]]||[[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]||1||1||0||0||4||1||+3||''3''
|- 
|2||[[Mynd:Flag_of France.svg|20px]]||[[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]]||[[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]||1||0||0||1||1||4||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Kylian Mbappé|Mbappé]] 66, 90+6, [[Bradley Barcola|Barcola]] 82
|mörk2= [[Ibrahim Mbaye|Mbaye]] 90+5
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 80.454
|dómari= Alireza Faghani, [[Ástralía|Ástralíu]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= 4 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Erling Haaland|Haaland]] 29, 43, [[Leo Østigård|Østigård]] 76, [[Aymen Hussein|Hussein]] 90+6 (sjálfsm.)
|mörk2= [[Aymen Hussein|Hussein]] 39
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 63.106
|dómari= Pierre Atcho, [[Gabon]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía|Fíladelfíu]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Norway.svg|20px]] [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gillette leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 26. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]] [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Iraq.svg|20px]] [[Íraska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írak]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill J ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]]||[[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]||1||1||0||0||3||0||+3||''3''
|-  
|2||[[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]]||[[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]]||[[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]||1||0||0||1||0||3||-3||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= 3 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Lionel Messi|Messi]] 17, 60, 76
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 69.045
|dómari= Szymon Marciniak, [[Pólland|Póllandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 16. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Romano Schmid|Schmid]] 20, [[Yazan Al-Arab|Al-Arab]] 76 (sjálfsm.), [[Marko Arnautović|Arnautović]] 90+12 (vítasp.)
|mörk2= [[Ali Olwan|Olwan]] 50
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 68.527
|dómari= Dahane Beida, [[Máritanía|Máritaníu]]  
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 22. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Levi's leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Algeria.svg|20px]] [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsír]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Austria.svg|20px]] [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríki]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]] [[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Argentina.svg|20px]] [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentína]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill K ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]]||[[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]||1||1||0||0||3||1||+2||''3''
|-
|2||[[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]]||[[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- 
|4||[[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]]||[[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= 1 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[João Neves|Neves]] 6
|mörk2= [[Yoane Wissa|Wissa]] 45+5
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 68.777
|dómari= Abdulrahman Al-Jassim, [[Katar]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= 3 : 1
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Daniel Muñoz|Muñoz]] 40, [[Luis Díaz|Díaz]] 65, [[Jaminton Campaz|Campaz]] 90+9
|mörk2= [[Abbosbek Fayzullaev|Fayzullaev]] 60
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 80.824
|dómari= Anthony Taylor, [[England]]i
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Akron leikvangurinn, Zapopan
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Colombia.svg|20px]] [[Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Kólumbía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]] [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|20px]] [[Karlalandslið Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó í knattspyrnu|Lýðstjórnarlýðveldið Kongó]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Uzbekistan.svg|20px]] [[Úsbekska karlalandsliðið í knattspyrnu|Úsbekistan]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==== Riðill L ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- 
|1||[[Mynd:Flag_of England.svg|20px]]||[[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]||1||1||0||0||4||2||+2||''3''
|- 
|3||[[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]]||[[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]||1||1||0||0||1||0||+1||''3''
|-
|3||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|4||[[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]]||[[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]||1||0||0||1||2||4||-2||''0''
|- 
|}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= 4 : 2
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Harry Kane|Kane]] 12 (vítasp.), 42, [[Jude Bellingham|Bellingham]] 47, [[Marcus Rashford|Rashford]] 85
|mörk2= [[Martin Baturina|Baturina]] 36, [[Petar Musa|Musa]] 45+5
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, [[Arlington (Texas)|Arlington]]
|áhorfendur= 70.329
|dómari= Clément Turpin, [[Frakkland|Frakklandi]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 17. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|úrslit= 1 : 0
|lið2= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|skýrsla= 
|mörk1= [[Caleb Yirenkyi|Yirenkyi]] 90+5
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 42.942
|dómari= Glenn Nyberg, [[Svíþjóð]]
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Gilletta leikvangurinn, [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 23. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]] [[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 27. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Croatia.svg|20px]] [[Króatíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Króatía]]
|úrslit= - : -
|lið2= [[Mynd:Flag_of Ghana.svg|20px]] [[Ganverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gana]]
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2=
|leikvangur= Lincoln Financial Field, [[Fíladelfía]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}

==Röð 3ja sætis liða==
Átta stigahæstu liðin sem hafna í þriðja sæti komast í útsláttarkeppnina.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=30|Sæti
!width=25|
!width=80|Lið
!width=30|L
!width=30|U
!width=30|J
!width=30|T
!width=30|Sk
!width=30|Fe
!width=30|Mm
!width=30|Stig
|-
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|1||[[Mynd:Flag_of Sweden.svg|20px]]||[[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]||2||1||0||1||6||6||0||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|2||[[Mynd:Flag_of Scotland.svg|20px]]||[[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotland]]||2||1||0||1||1||1||0||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|3||[[Mynd:Flag_of Paraguay.svg|20px]]||[[Paragvæska karlalandsliðið í knattspyrnu|Paragvæ]]||2||1||0||1||2||4||-2||''3''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|4||[[Mynd:Flag_of Belgium.svg|20px]]||[[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgía]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|5||[[Mynd:Flag_of Portugal.svg|20px]]||[[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgal]]||1||0||1||0||1||1||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|6||[[Mynd:Flag_of Spain.svg|20px]]||[[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]]||1||0||1||0||0||0||0||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|7||[[Mynd:Flag of Czech Republic.svg|20px]]|| [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkland]]||2||0||1||1||2||3||-1||''1''
|- ! style=&quot;background:#00FF00;&quot;
|8||[[Mynd:Flag_of Ecuador.svg|20px]]||[[Ekvadorska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ekvador]]||2||0||1||1||0||1||-1||''1''
|-
|9||[[Mynd:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]]||[[Bosníska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bosnía og Hersegóvína]]||2||0||1||1||1||5||-4||''1''
|-
|10||[[Mynd:Flag_of Panama.svg|20px]]||[[Panamska karlalandsliðið í knattspyrnu|Panama]]||1||0||0||1||0||1||-1||''0''
|-
|11||[[Mynd:Flag_of Senegal.svg|20px]]||[[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Senegal]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|12||[[Mynd:Flag_of Jordan.svg|20px]]||[[Jórdanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Jórdanía]]||1||0||0||1||1||3||-2||''0''
|-
|}
=== Úrslitakeppnin ===
32 lið komast í úrslitakeppnina sem leikin verðurr með útsláttarfyrirkomulagi.
==== 32-liða úrslit ====
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 28. júní
|lið1= 2. sæti í A-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í B-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í C-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= NRG leikvangurinn, [[Houston]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Germany.svg|20px]] [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/B/C/D/F-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= [[Gillette Stadium]], [[Foxborough]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 29. júní
|lið1= 1. sæti í F-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í C-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Estadio BBVA, Guadalupe
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 2. sæti í E-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= 1. sæti í I-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/D/F/G/H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= MetLife leikvangurinn, East Rutherford
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 30. júní
|lið1= [[Mynd:Flag_of Mexico.svg|20px]] [[Mexíkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Mexíkó]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í C/E/F/H/I-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Azteca leikvangurinn, [[Mexíkóborg]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í L-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/H/I/J/K-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Mercedes-Benz leikvangurinn, [[Atlanta]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= 1. sæti í G-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í A/E/H/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Lumen Field, [[Seattle]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 1. júlí
|lið1= [[Mynd:Flag_of United States.svg|20px]] [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkin]]
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í B/E/F/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Levi's Leikvangurinn, [[Santa Clara-sýsla (Kaliforníu)|Santa Clara]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í H-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= SoFi leikvangurinn, [[Inglewood]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 2. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BMO Field, [[Toronto]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 2. júlí
|lið1= 1. sæti í B-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í E/F/G/I/J-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= BC Place, [[Vancouver]] 
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í D-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í G-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= AT&amp;T leikvangurinn, Arlington
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 2. sæti í J-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 2. sæti í H-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Hard Rock leikvangurinn, [[Miami]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
{{Knattspyrnuleikur 
|dagsetning= 3. júlí
|lið1= 1. sæti í K-riðli
|úrslit=  - 
|lið2= 3. sæti í D/E/I/J/L-riðli
|skýrsla= 
|mörk1= 
|mörk2= 
|leikvangur= Arrowhead leikvangurinn, [[Kansas City (Kansas)|Kansas City]]
|áhorfendur= 
|dómari= 
|}}
[[Flokkur:Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla]]
[[Flokkur:2026]]</text>
      <sha1>lyhm4r6fbl8z11uzjyysaouy7fbim3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sauðfjárrækt á Íslandi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183157</id>
    <revision>
      <id>1968372</id>
      <parentid>1968366</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tilvísanir */</comment>
      <origin>1968372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18429" sha1="2dtrm1prum6qqrtysgdetvd8waz0cjl" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalarstörf ===
Fram undir miðja 20. öld tíðkaðist einungis að karlar stunduðu leitir, en nútildags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegn um aldirnar hefur það verið svo að fjárhúsastörfin voru karlmanns verk, en krónurnar mjólkuð í í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku á, og tregi verið í sumum að hleypa krónum með upp á fjöll.
Upp úr seinni heimstyrjöld byrjuðu konur að slást með í fjör, til að mynda 1943 þegar þrjár ungar stelpur gengu til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]]. Svo mikil tíðindi voru það að birtist grein um málið í Gnúpverjanum&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Upp úr 1960 byrjaði það að færast í aukanna að konur gengu til fjalls, sem fylgdi aukinni þátttöku þeirra á atvinnumarkaði. 

Fyrsti kvenkyns fjallakóngur á landinu var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti&lt;ref&gt;Soffía Sigurðardóttir. (2004). Afrétturinn dregur mig til sín. ''Vera, 23(''4), 38–39. https://timarit.is/gegnir/991001028349706886&lt;/ref&gt;. Hún tók við embættinu árið 2002.

== Eyrnamörk ==
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: „Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: &lt;blockquote&gt;&quot;Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki, en ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á mörkunina. Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; 

Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Erfðagripir ===
Rík hefð er fyrir því að bændur eiga sín eigin mörk, og oft ganga þau niður í gegnum kynslóðir, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark, þetta allt er alveg eins og skjaldarmerkin gömlu en í raun eru eyrnamörk mun eldri en skjaldarmerki því eins og kom fram ofar voru mörk til þegar landnámsmennirnir komu til landsins og eru þau eflaust elstu ættargripirnir eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Margir bændur hafa tileinkað sér mismunandi hefðir tengdar mörkum og því þegar fé er markað. Bændur geta til dæmis haft sterkar skoðanir á því hvenær sé best að marka, hvað lömbin eiga að vera gömul og eins hvernig sé best að bera sig að við mörkunina. Oft tengist þetta áratuga reynslu bænda sem og því sem þau hafa lært af þeim sem eldri eru.

Þó notkun eyrnamarka sé aðeins farin að dvína og hefur í sumum tilvikum verið skipt út fyrir eyrnaspjöld er hefðin samt ekki nálægt því að vera í hættu. Mörg eiga mörk en ekki kindur, önnur marka fé sitt í stað spjalds og enn önnur nota bæði mörk og spjald. Flestir sem stunda fjárbúskap taka þátt í hefðinni og margir sem eru afkomendur bænda og/eða bændur sem hætt eru búskap eiga mark. Í raun má segja að flest sem tengjast fjárbúskap með einhverjum hætti taki þátt í hefðinni. Mörk eru oft viðfangsefni Bændasamtakanna en Landsmarkaskrá heldur utan um öll mörk og er í raun höfuðstöð hefðarinnar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja [[soramörk]] (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>2dtrm1prum6qqrtysgdetvd8waz0cjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968373</id>
      <parentid>1968372</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eyrnamörk */</comment>
      <origin>1968373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18437" sha1="qaaltvupfa68yvy128uj6win6cycg5o" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalarstörf ===
Fram undir miðja 20. öld tíðkaðist einungis að karlar stunduðu leitir, en nútildags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegn um aldirnar hefur það verið svo að fjárhúsastörfin voru karlmanns verk, en krónurnar mjólkuð í í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku á, og tregi verið í sumum að hleypa krónum með upp á fjöll.
Upp úr seinni heimstyrjöld byrjuðu konur að slást með í fjör, til að mynda 1943 þegar þrjár ungar stelpur gengu til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]]. Svo mikil tíðindi voru það að birtist grein um málið í Gnúpverjanum&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Upp úr 1960 byrjaði það að færast í aukanna að konur gengu til fjalls, sem fylgdi aukinni þátttöku þeirra á atvinnumarkaði. 

Fyrsti kvenkyns fjallakóngur á landinu var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti&lt;ref&gt;Soffía Sigurðardóttir. (2004). Afrétturinn dregur mig til sín. ''Vera, 23(''4), 38–39. https://timarit.is/gegnir/991001028349706886&lt;/ref&gt;. Hún tók við embættinu árið 2002.

== Eyrnamörk ==
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: „Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: &lt;blockquote&gt;&quot;Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki, en ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á mörkunina. Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; 

Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Erfðagripir ===
Rík hefð er fyrir því að bændur eiga sín eigin mörk, og oft ganga þau niður í gegnum kynslóðir, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark, þetta allt er alveg eins og skjaldarmerkin gömlu en í raun eru eyrnamörk mun eldri en skjaldarmerki því eins og kom fram ofar voru mörk til þegar landnámsmennirnir komu til landsins og eru þau eflaust elstu ættargripirnir eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Margir bændur hafa tileinkað sér mismunandi hefðir tengdar mörkum og því þegar fé er markað. Bændur geta til dæmis haft sterkar skoðanir á því hvenær sé best að marka, hvað lömbin eiga að vera gömul og eins hvernig sé best að bera sig að við mörkunina. Oft tengist þetta áratuga reynslu bænda sem og því sem þau hafa lært af þeim sem eldri eru.

Þó notkun eyrnamarka sé aðeins farin að dvína og hefur í sumum tilvikum verið skipt út fyrir eyrnaspjöld er hefðin samt ekki nálægt því að vera í hættu. Mörg eiga mörk en ekki kindur, önnur marka fé sitt í stað spjalds og enn önnur nota bæði mörk og spjald. Flestir sem stunda fjárbúskap taka þátt í hefðinni og margir sem eru afkomendur bænda og/eða bændur sem hætt eru búskap eiga mark. Í raun má segja að flest sem tengjast fjárbúskap með einhverjum hætti taki þátt í hefðinni. Mörk eru oft viðfangsefni Bændasamtakanna en Landsmarkaskrá heldur utan um öll mörk og er í raun höfuðstöð hefðarinnar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja [[soramörk]] (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>qaaltvupfa68yvy128uj6win6cycg5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968374</id>
      <parentid>1968373</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eyrnamörk */</comment>
      <origin>1968374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18446" sha1="suqi3fwiwqw09s6und7jwten3k42v9n" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalarstörf ===
Fram undir miðja 20. öld tíðkaðist einungis að karlar stunduðu leitir, en nútildags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegn um aldirnar hefur það verið svo að fjárhúsastörfin voru karlmanns verk, en krónurnar mjólkuð í í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku á, og tregi verið í sumum að hleypa krónum með upp á fjöll.
Upp úr seinni heimstyrjöld byrjuðu konur að slást með í fjör, til að mynda 1943 þegar þrjár ungar stelpur gengu til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]]. Svo mikil tíðindi voru það að birtist grein um málið í Gnúpverjanum&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Upp úr 1960 byrjaði það að færast í aukanna að konur gengu til fjalls, sem fylgdi aukinni þátttöku þeirra á atvinnumarkaði. 

Fyrsti kvenkyns fjallakóngur á landinu var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti&lt;ref&gt;Soffía Sigurðardóttir. (2004). Afrétturinn dregur mig til sín. ''Vera, 23(''4), 38–39. https://timarit.is/gegnir/991001028349706886&lt;/ref&gt;. Hún tók við embættinu árið 2002.

== Eyrnamörk ==
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: „Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: &lt;blockquote&gt;&quot;Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki, en ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á mörkunina. Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; 

Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Erfðagripir ===
Rík hefð er fyrir því að bændur eiga sín eigin mörk, og oft ganga þau niður í gegnum kynslóðir, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark, þetta allt er alveg eins og skjaldarmerkin gömlu en í raun eru eyrnamörk mun eldri en skjaldarmerki því eins og kom fram ofar voru mörk til þegar landnámsmennirnir komu til landsins og eru þau eflaust elstu ættargripirnir eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Margir bændur hafa tileinkað sér mismunandi hefðir tengdar mörkum og því þegar fé er markað. Bændur geta til dæmis haft sterkar skoðanir á því hvenær sé best að marka, hvað lömbin eiga að vera gömul og eins hvernig sé best að bera sig að við mörkunina. Oft tengist þetta áratuga reynslu bænda sem og því sem þau hafa lært af þeim sem eldri eru.

Þó notkun eyrnamarka sé aðeins farin að dvína og hefur í sumum tilvikum verið skipt út fyrir eyrnaspjöld er hefðin samt ekki nálægt því að vera í hættu. Mörg eiga mörk en ekki kindur, önnur marka fé sitt í stað spjalds og enn önnur nota bæði mörk og spjald. Flestir sem stunda fjárbúskap taka þátt í hefðinni og margir sem eru afkomendur bænda og/eða bændur sem hætt eru búskap eiga mark. Í raun má segja að flest sem tengjast fjárbúskap með einhverjum hætti taki þátt í hefðinni. Mörk eru oft viðfangsefni Bændasamtakanna en Landsmarkaskrá heldur utan um öll mörk og er í raun höfuðstöð hefðarinnar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja [[soramörk]] (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>suqi3fwiwqw09s6und7jwten3k42v9n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968375</id>
      <parentid>1968374</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eyrnamörk */</comment>
      <origin>1968375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18427" sha1="10k1ox8q8e7vaq0jn5ogpdymmvwgfyh" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalarstörf ===
Fram undir miðja 20. öld tíðkaðist einungis að karlar stunduðu leitir, en nútildags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegn um aldirnar hefur það verið svo að fjárhúsastörfin voru karlmanns verk, en krónurnar mjólkuð í í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku á, og tregi verið í sumum að hleypa krónum með upp á fjöll.
Upp úr seinni heimstyrjöld byrjuðu konur að slást með í fjör, til að mynda 1943 þegar þrjár ungar stelpur gengu til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]]. Svo mikil tíðindi voru það að birtist grein um málið í Gnúpverjanum&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Upp úr 1960 byrjaði það að færast í aukanna að konur gengu til fjalls, sem fylgdi aukinni þátttöku þeirra á atvinnumarkaði. 

Fyrsti kvenkyns fjallakóngur á landinu var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti&lt;ref&gt;Soffía Sigurðardóttir. (2004). Afrétturinn dregur mig til sín. ''Vera, 23(''4), 38–39. https://timarit.is/gegnir/991001028349706886&lt;/ref&gt;. Hún tók við embættinu árið 2002.

== Eyrnamörk ==
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: „Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: &lt;blockquote&gt;&quot;Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki, en ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á mörkunina. Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; 

Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Erfðagripir ===
Rík hefð er fyrir því að bændur eiga sín eigin mörk, og oft ganga þau niður í gegnum kynslóðir, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark, þetta allt er alveg eins og skjaldarmerkin gömlu en í raun eru eyrnamörk mun eldri en skjaldarmerki því eins og kom fram ofar voru mörk til þegar landnámsmennirnir komu til landsins og eru þau eflaust elstu ættargripirnir eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Margir bændur hafa tileinkað sér mismunandi hefðir tengdar mörkum og því þegar fé er markað. Bændur geta til dæmis haft sterkar skoðanir á því hvenær sé best að marka, hvað lömbin eiga að vera gömul og eins hvernig sé best að bera sig að við mörkunina. Oft tengist þetta áratuga reynslu bænda sem og því sem þau hafa lært af þeim sem eldri eru.

Þó notkun eyrnamarka sé aðeins farin að dvína og hefur í sumum tilvikum verið skipt út fyrir eyrnaspjöld er hefðin samt ekki nálægt því að vera í hættu. Mörg eiga mörk en ekki kindur, önnur marka fé sitt í stað spjalds og enn önnur nota bæði mörk og spjald. Flestir sem stunda fjárbúskap taka þátt í hefðinni og margir sem eru afkomendur bænda og/eða bændur sem hætt eru búskap eiga mark. Í raun má segja að flest sem tengjast fjárbúskap með einhverjum hætti taki þátt í hefðinni. Mörk eru oft viðfangsefni Bændasamtakanna en Landsmarkaskrá heldur utan um öll mörk og er í raun höfuðstöð hefðarinnar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja [[soramörk]] (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>10k1ox8q8e7vaq0jn5ogpdymmvwgfyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968377</id>
      <parentid>1968375</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Erfðagripir */ tek út c/p af lifandi hefðir</comment>
      <origin>1968377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17364" sha1="mfa3gcuvzevxymd7hnbcjgrzxb3as8i" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalarstörf ===
Fram undir miðja 20. öld tíðkaðist einungis að karlar stunduðu leitir, en nútildags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegn um aldirnar hefur það verið svo að fjárhúsastörfin voru karlmanns verk, en krónurnar mjólkuð í í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku á, og tregi verið í sumum að hleypa krónum með upp á fjöll.
Upp úr seinni heimstyrjöld byrjuðu konur að slást með í fjör, til að mynda 1943 þegar þrjár ungar stelpur gengu til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]]. Svo mikil tíðindi voru það að birtist grein um málið í Gnúpverjanum&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Upp úr 1960 byrjaði það að færast í aukanna að konur gengu til fjalls, sem fylgdi aukinni þátttöku þeirra á atvinnumarkaði. 

Fyrsti kvenkyns fjallakóngur á landinu var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti&lt;ref&gt;Soffía Sigurðardóttir. (2004). Afrétturinn dregur mig til sín. ''Vera, 23(''4), 38–39. https://timarit.is/gegnir/991001028349706886&lt;/ref&gt;. Hún tók við embættinu árið 2002.

== Eyrnamörk ==
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: „Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: &lt;blockquote&gt;&quot;Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki, en ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á mörkunina. Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; 

Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Erfðagripir ===
Rík hefð er fyrir því að bændur eiga sín eigin mörk, og oft ganga þau niður í gegnum kynslóðir, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark, þetta allt er alveg eins og skjaldarmerkin gömlu en í raun eru eyrnamörk mun eldri en skjaldarmerki því eins og kom fram ofar voru mörk til þegar landnámsmennirnir komu til landsins og eru þau eflaust elstu ættargripirnir eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja [[soramörk]] (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>mfa3gcuvzevxymd7hnbcjgrzxb3as8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968378</id>
      <parentid>1968377</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eyrnamörk */</comment>
      <origin>1968378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17150" sha1="kqwmoi4usf860oindxwde276cnpo2l6" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalarstörf ===
Fram undir miðja 20. öld tíðkaðist einungis að karlar stunduðu leitir, en nútildags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegn um aldirnar hefur það verið svo að fjárhúsastörfin voru karlmanns verk, en krónurnar mjólkuð í í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku á, og tregi verið í sumum að hleypa krónum með upp á fjöll.
Upp úr seinni heimstyrjöld byrjuðu konur að slást með í fjör, til að mynda 1943 þegar þrjár ungar stelpur gengu til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]]. Svo mikil tíðindi voru það að birtist grein um málið í Gnúpverjanum&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Upp úr 1960 byrjaði það að færast í aukanna að konur gengu til fjalls, sem fylgdi aukinni þátttöku þeirra á atvinnumarkaði. 

Fyrsti kvenkyns fjallakóngur á landinu var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti&lt;ref&gt;Soffía Sigurðardóttir. (2004). Afrétturinn dregur mig til sín. ''Vera, 23(''4), 38–39. https://timarit.is/gegnir/991001028349706886&lt;/ref&gt;. Hún tók við embættinu árið 2002.

== Eyrnamörk ==
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: „Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: &lt;blockquote&gt;Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Af og til hefst umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki, en ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á mörkunina. Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja [[soramörk]] (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>kqwmoi4usf860oindxwde276cnpo2l6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968379</id>
      <parentid>1968378</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gild mynstur og markaheiti */</comment>
      <origin>1968379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17152" sha1="8yo7owz8wi9tv1o59hbvpc8q5kj6xop" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalarstörf ===
Fram undir miðja 20. öld tíðkaðist einungis að karlar stunduðu leitir, en nútildags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegn um aldirnar hefur það verið svo að fjárhúsastörfin voru karlmanns verk, en krónurnar mjólkuð í í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku á, og tregi verið í sumum að hleypa krónum með upp á fjöll.
Upp úr seinni heimstyrjöld byrjuðu konur að slást með í fjör, til að mynda 1943 þegar þrjár ungar stelpur gengu til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]]. Svo mikil tíðindi voru það að birtist grein um málið í Gnúpverjanum&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Upp úr 1960 byrjaði það að færast í aukanna að konur gengu til fjalls, sem fylgdi aukinni þátttöku þeirra á atvinnumarkaði. 

Fyrsti kvenkyns fjallakóngur á landinu var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti&lt;ref&gt;Soffía Sigurðardóttir. (2004). Afrétturinn dregur mig til sín. ''Vera, 23(''4), 38–39. https://timarit.is/gegnir/991001028349706886&lt;/ref&gt;. Hún tók við embættinu árið 2002.

== Eyrnamörk ==
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: „Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: &lt;blockquote&gt;Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Af og til hefst umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki, en ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á mörkunina. Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>8yo7owz8wi9tv1o59hbvpc8q5kj6xop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968380</id>
      <parentid>1968379</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Konur við smalarstörf */</comment>
      <origin>1968380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17126" sha1="rxty5vcfhez3qa2vwblum0mdjc0eruk" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] og þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]ðð.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: „Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: &lt;blockquote&gt;Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Af og til hefst umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki, en ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á mörkunina. Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>rxty5vcfhez3qa2vwblum0mdjc0eruk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968381</id>
      <parentid>1968380</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Konur við smalastörf */</comment>
      <origin>1968381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17122" sha1="6yeo3eduj5o7lvqig6z28zuhtlgcm01" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] og þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: „Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: &lt;blockquote&gt;Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Af og til hefst umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki, en ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á mörkunina. Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>6yeo3eduj5o7lvqig6z28zuhtlgcm01</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968382</id>
      <parentid>1968381</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Konur við smalastörf */</comment>
      <origin>1968382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17124" sha1="8rp326o842r5f9ubgthnxsgpylyb328" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] og þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: „Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: &lt;blockquote&gt;Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Af og til hefst umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki, en ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á mörkunina. Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>8rp326o842r5f9ubgthnxsgpylyb328</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968383</id>
      <parentid>1968382</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eyrnamörk */</comment>
      <origin>1968383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17257" sha1="5q6de08dbwqg8ufmdnurl1str42u4yb" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] og þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: „Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: &lt;blockquote&gt;Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Af og til hefst umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki, en ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á mörkunina. Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>5q6de08dbwqg8ufmdnurl1str42u4yb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968385</id>
      <parentid>1968383</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eyrnamörk */</comment>
      <origin>1968385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17271" sha1="8i60lf3fjgw4q8twl92n6a40pr2o9s7" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] og þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórn fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>8i60lf3fjgw4q8twl92n6a40pr2o9s7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968386</id>
      <parentid>1968385</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Markaskrár */</comment>
      <origin>1968386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17273" sha1="kacq86pk0o95qd1d644zk8k4lxnnjjc" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] og þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af lögildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>kacq86pk0o95qd1d644zk8k4lxnnjjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968387</id>
      <parentid>1968386</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eyrnamörk */</comment>
      <origin>1968387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17274" sha1="0ay6x8ve146pbw3y70b531ms0075hfp" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] og þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>0ay6x8ve146pbw3y70b531ms0075hfp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968388</id>
      <parentid>1968387</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Konur við smalastörf */</comment>
      <origin>1968388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17275" sha1="fa6ah4rqcqbhrfw2l9wjiukik9mqwyl" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>fa6ah4rqcqbhrfw2l9wjiukik9mqwyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968389</id>
      <parentid>1968388</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17615" sha1="axpynyncoy4igloa68zjyyuhkleahgl" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. Á Íslandi voru skráðar 345 þúsund sauðkindur árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð, einkum til að bæta gæði ullarinnar, með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]]. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>axpynyncoy4igloa68zjyyuhkleahgl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968390</id>
      <parentid>1968389</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17614" sha1="5nqvyl23ae700uh2rgpbur62bobf0kz" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. Á Íslandi voru skráðar 345 þúsund sauðkindur árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til innflutnings sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem ollu miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>5nqvyl23ae700uh2rgpbur62bobf0kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968391</id>
      <parentid>1968390</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17622" sha1="b34jmsme6ggha9y4penex2svkinjmya" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. Á Íslandi voru skráðar 345 þúsund sauðkindur árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús yfir veturinn. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]]forða fyrir féð yfir veturinn. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti sauðféð beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>b34jmsme6ggha9y4penex2svkinjmya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968392</id>
      <parentid>1968391</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17600" sha1="dc6aefloxu1efpvhdny8b86o6dzvkuh" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. Á Íslandi voru skráðar 345 þúsund sauðkindur árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>dc6aefloxu1efpvhdny8b86o6dzvkuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968393</id>
      <parentid>1968392</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17602" sha1="hhdxigzo80dn7l45tvbywvelufb0kni" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Hefðbundin íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>hhdxigzo80dn7l45tvbywvelufb0kni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968394</id>
      <parentid>1968393</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17601" sha1="srerukby198flrgfk4rcx30dp83nkqq" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda. Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir. Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]]. Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt. Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað á landsvísu frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>srerukby198flrgfk4rcx30dp83nkqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968395</id>
      <parentid>1968394</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18512" sha1="dqt7w0sl28ntb5bujugcuncm9ehe1t9" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>dqt7w0sl28ntb5bujugcuncm9ehe1t9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968396</id>
      <parentid>1968395</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tenglar */</comment>
      <origin>1968396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18631" sha1="jmud89vgygdyas055zxwj5sjrjne5ze" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða af svipuðu stjórnveldi og er þar ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er í staðinn Leitarkóngur sem að stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>jmud89vgygdyas055zxwj5sjrjne5ze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968397</id>
      <parentid>1968396</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leitir */</comment>
      <origin>1968397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18616" sha1="1zd3otulotdgrq0jvvlxpvcnkibscyb" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallakóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur haft ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur sem stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>1zd3otulotdgrq0jvvlxpvcnkibscyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968398</id>
      <parentid>1968397</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leitir */</comment>
      <origin>1968398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18615" sha1="08mucks9ye2untqvzik0ue85kwty2gp" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur haft ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur sem stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ýmist er gengið, keyrt á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki og jafnvel flogið á þyrlum eftir þörfum&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Nýjung hefur verið að nota [[flygildi]] til aðstoðar við leitir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;.

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>08mucks9ye2untqvzik0ue85kwty2gp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968399</id>
      <parentid>1968398</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leitir */</comment>
      <origin>1968399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18608" sha1="l7km7icpj6rniinkqu6qih3myn3ulsr" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sumstaðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Fjallkóngur (stundum kallaður gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi) heitir sá sem að sér um að skipuleggja leitirnar. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, í hvaða röð er smalað, o.s.frv.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sums staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur haft ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur sem stýrir ferðum smalanna. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ (eða álíka) en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð til aðstoðar við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>l7km7icpj6rniinkqu6qih3myn3ulsr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968400</id>
      <parentid>1968399</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leitir */</comment>
      <origin>1968400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18565" sha1="hltdpnu0x9457nn6gwiftpp9gjde3tf" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Guðmunda Ólafsdóttir. (2013). ''Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár''. [Lokaritgerð til bakkalárs]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/15314&lt;/ref&gt;. Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur haft ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð til aðstoðar við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>hltdpnu0x9457nn6gwiftpp9gjde3tf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968401</id>
      <parentid>1968400</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leitir */</comment>
      <origin>1968401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18593" sha1="32mb0xecr07t8t4aeo1x2etu0ic27jz" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}&lt;/ref&gt; Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur haft ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð til aðstoðar við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>32mb0xecr07t8t4aeo1x2etu0ic27jz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968402</id>
      <parentid>1968401</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18603" sha1="g5g85tckseff3y55x3fiq1akbapx1xs" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|year=2019|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}&lt;/ref&gt; Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur haft ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2024-04-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð til aðstoðar við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi - Vísir|last=Unnarsson|first=Kristján Már|date=2016-10-21|website=visir.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>g5g85tckseff3y55x3fiq1akbapx1xs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968403</id>
      <parentid>1968402</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leitir */</comment>
      <origin>1968403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18550" sha1="4e7oysjc0bel2pux1loj1wc023i6rhp" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|year=2019|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}&lt;/ref&gt; Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur haft ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk|author==Kristján Már Unnarsson|date=2024-04-09|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð til aðstoðar við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi|author=Kristján Már Unnarsson|date=2016-10-21|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>4e7oysjc0bel2pux1loj1wc023i6rhp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968404</id>
      <parentid>1968403</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leitir */</comment>
      <origin>1968404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18535" sha1="7v03czn8vp7gdpymk5ck51qc4m4fps8" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|year=2019|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu féinu&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. [[Fjallaskilasamþykkt]] fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar frá 2012. 

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}&lt;/ref&gt; Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur haft ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk|author==Kristján Már Unnarsson|date=2024-04-09|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi|author=Kristján Már Unnarsson|date=2016-10-21|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>7v03czn8vp7gdpymk5ck51qc4m4fps8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968405</id>
      <parentid>1968404</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leitir */</comment>
      <origin>1968405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18752" sha1="divmz4yilkziv7rruuptpv6j7rk0xxu" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|year=2019|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu fénu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=Bændablaðið|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. Fjallskilasamþykkt fyrir Landnám Ingólfs Arnarsonar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gogg.is/static/files/Samthykktir/fjallskilasamthykkt-fyrir-landnam-ingolfs-b_nr_775_2020.pdf|title=Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs|date=23. júlí 2020|website=Grímsnes- og Grafningshreppur}}&lt;/ref&gt;

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}&lt;/ref&gt; Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur sett ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk|author==Kristján Már Unnarsson|date=2024-04-09|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi|author=Kristján Már Unnarsson|date=2016-10-21|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>divmz4yilkziv7rruuptpv6j7rk0xxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968406</id>
      <parentid>1968405</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T14:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leitir */</comment>
      <origin>1968406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18752" sha1="h1ffiiw5l7fr9nrs1grdc9iwlvr4nro" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|year=2019|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu fénu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=Bændablaðið|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs Arnarsonar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gogg.is/static/files/Samthykktir/fjallskilasamthykkt-fyrir-landnam-ingolfs-b_nr_775_2020.pdf|title=Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs|date=23. júlí 2020|website=Grímsnes- og Grafningshreppur}}&lt;/ref&gt;

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}&lt;/ref&gt; Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur sett ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk|author==Kristján Már Unnarsson|date=2024-04-09|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi|author=Kristján Már Unnarsson|date=2016-10-21|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>h1ffiiw5l7fr9nrs1grdc9iwlvr4nro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968409</id>
      <parentid>1968406</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leitir */</comment>
      <origin>1968409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18751" sha1="ggcegqu6uyezk0c7cm8vjbftvu4gmha" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|year=2019|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu fénu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=Bændablaðið|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs Arnarsonar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gogg.is/static/files/Samthykktir/fjallskilasamthykkt-fyrir-landnam-ingolfs-b_nr_775_2020.pdf|title=Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs|date=23. júlí 2020|website=Grímsnes- og Grafningshreppur}}&lt;/ref&gt;

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}&lt;/ref&gt; Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur sett ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk|author=Kristján Már Unnarsson|date=2024-04-09|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi|author=Kristján Már Unnarsson|date=2016-10-21|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>ggcegqu6uyezk0c7cm8vjbftvu4gmha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968410</id>
      <parentid>1968409</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eyrnamörk */</comment>
      <origin>1968410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18786" sha1="gf0ca757royn6heidil21xz830aejef" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|year=2019|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu fénu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=Bændablaðið|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs Arnarsonar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gogg.is/static/files/Samthykktir/fjallskilasamthykkt-fyrir-landnam-ingolfs-b_nr_775_2020.pdf|title=Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs|date=23. júlí 2020|website=Grímsnes- og Grafningshreppur}}&lt;/ref&gt;

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}&lt;/ref&gt; Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur sett ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk|author=Kristján Már Unnarsson|date=2024-04-09|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi|author=Kristján Már Unnarsson|date=2016-10-21|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=Bændablaðið|date=22. maí 2020|author=Vilmundur Hansen|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>gf0ca757royn6heidil21xz830aejef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968411</id>
      <parentid>1968410</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18810" sha1="amxq5dya1x44kzw4shoz7bxbm3vaslp" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|author=Vilmundur Hansen|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|year=2019|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu fénu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=Bændablaðið|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs Arnarsonar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gogg.is/static/files/Samthykktir/fjallskilasamthykkt-fyrir-landnam-ingolfs-b_nr_775_2020.pdf|title=Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs|date=23. júlí 2020|website=Grímsnes- og Grafningshreppur}}&lt;/ref&gt;

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}&lt;/ref&gt; Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur sett ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk|author=Kristján Már Unnarsson|date=2024-04-09|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi|author=Kristján Már Unnarsson|date=2016-10-21|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=Bændablaðið|date=22. maí 2020|author=Vilmundur Hansen|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>amxq5dya1x44kzw4shoz7bxbm3vaslp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968412</id>
      <parentid>1968411</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1968412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18813" sha1="i2hmvm1aovowgxmnmmrzbb9nmfxlfxl" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|höfundur=Vilmundur Hansen|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|year=2019|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu fénu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=Bændablaðið|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs Arnarsonar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gogg.is/static/files/Samthykktir/fjallskilasamthykkt-fyrir-landnam-ingolfs-b_nr_775_2020.pdf|title=Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs|date=23. júlí 2020|website=Grímsnes- og Grafningshreppur}}&lt;/ref&gt;

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}&lt;/ref&gt; Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur sett ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk|author=Kristján Már Unnarsson|date=2024-04-09|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi|author=Kristján Már Unnarsson|date=2016-10-21|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Mörkin virka dálítið á sama hátt og skjaldarmerki gerðu í Evrópu fyrr á öldum. Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Mörkin eru eflaust elstu ættargripirnir á Íslandi eins og kemur fram í „Sagnaþáttum Guðfinnu“ eftir Guðfinnu S. Ragnarsdóttur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/lesendaryni/eyrnamork-skjaldarmerki-hins-islenska-riddara|title=Eyrnamörk: Skjaldarmerki hins íslenska riddara|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=Bændablaðið|date=22. maí 2020|author=Vilmundur Hansen|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>i2hmvm1aovowgxmnmmrzbb9nmfxlfxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968413</id>
      <parentid>1968412</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T15:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eyrnamörk */ tek út vangaveltur</comment>
      <origin>1968413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18361" sha1="t6qo1o2er5w4pbuz5o2yknods4yu8fb" xml:space="preserve">[[File:Icelandic sheep Roundup- Réttir.jpg|thumb|Dæmigerð íslensk fjárrétt til að flokka fé á haustin. Geirarnir nefnast „dilkar“, en hringurinn í miðjunni „almenningur“.]]
'''Sauðfjárrækt á Íslandi''' er undirstöðugrein í [[landbúnaður á Íslandi|íslenskum landbúnaði]]. [[Íslenska sauðkindin]] er ræktuð fyrir [[ull]] og [[kjöt]], og var áður líka ræktuð fyrir [[mjólk]]. Það sauðfjárkyn sem er ræktað á [[Ísland]]i er lítið breytt frá því sem það var seint á [[miðaldir|miðöldum]], þegar sauðfjárrækt tók við af [[nautgriparækt]] sem undirstaða viðurværis íslenskra bænda.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|7240629|Endurskoða þarf hugmyndir um landnýtingu á miðöldum|höfundur=Vilmundur Hansen|blað=Bændablaðið|dags=29. nóvember 2018|bls=38-39}}&lt;/ref&gt; Sauðfé var auðveldara í ræktun þegar [[litla ísöldin|loftslag fór kólnandi]] og gaf af sér fjölbreyttari afurðir.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Björg Gunnarsdóttir|journal=Borgfirðingabók|title=Nýting lands á Íslandi|year=2009|volume=10|number=1|page=99|url=https://timarit.is/gegnir/991003086439706886}}&lt;/ref&gt; Á 19. öld vék [[seljabúskapur]] fyrir [[afréttur|afréttarbúskap]].&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Bjarni Guðmundsson|title=Árni Daníel Júlíusson, Af hverju strái : saga af byggð, grasi og stráum [ritdómur]|journal=Saga|year=2019|volume=57|number=2|page=244|url=https://timarit.is/gegnir/991012256669706886}}&lt;/ref&gt; Frá því seint á 18. öld voru gerðar ýmsar tilraunir til að kynbæta íslenska sauðféð með innfluttu fé eins og [[merínófé]] og [[karakúlfé]], einkum til að bæta gæði ullarinnar. Þessar kynbótatilraunir leiddu til útbreiðslu sjúkdóma á borð við [[fjárkláði|fjárkláða]], [[visna|visnu]], [[mæði]] og [[riða|riðu]], sem hafa valdið miklu tjóni í íslenskri sauðfjárrækt.&lt;ref&gt;{{cite thesis|author=Heidi Laubert Andersen|title=Birtingarmynd og saga riðuveiki. Varnir gegn dreifingu hennar á Íslandi, Noregi og Kýpur|degree=BS|publisher=Landbúnaðarháskóli Íslands|page=24|url=https://skemman.is/bitstream/1946/44772/1/Birtingarmynd_ri%C3%B0uveiki_og_saga._BS_ritger%C3%B0_Heidi_L._Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; Markvisst kynbótastarf með [[valræktun]] innan stofnsins hefur verið stundað frá 19. öld. 

Í dag er sauðfjárrækt stunduð víðast hvar á Íslandi. Rúmlega 345 þúsund sauðkindur voru skráðar þar árið 2024, flestar á Norðurlandi vestra.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Atvinnuvegir/Atvinnuvegir__landbunadur__landbufe/LAN10102.px/table/tableViewLayout2/|title=Búpeningur eftir landshlutum frá 1980|access-date=20.6.2026|website=Hagstofa Íslands}}&lt;/ref&gt; Aðalafurðin er [[lambakjöt]], en eftirspurn eftir íslenskri ull hefur verið breytileg. Ullin hefur marga einstaka eiginleika sem þykja eftirsóttir. Framleiðsla á [[sauðamjólk]] og mjólkurafurðum lagðist að mestu af á 19. öld. Eitt af því sem einkennir íslenska sauðfjárrækt er að fénu er beitt á afrétti á sumrin, og smalað í réttir á haustin, áður en lömbin eru send til slátrunar eða sett á hús. Bændurnir nota þá heimatúnin til að rækta [[hey]] sem vetrarfóður fyrir féð. Sauðfjárbeit hefur haft áhrif á landslag og gróðurfar víða um land, þótt deilt sé um að hve miklu leyti hún beri ábyrgð á [[skógareyðing]]u og [[jarðvegseyðing]]u.

== Smölun og réttir ==
Smölun og réttir fara fram á haustin þar sem sauðfé er sótt úr afrétt og smalað aftur í fjárhúsin fyrir veturinn og [[Lamb|lömb]] eru valin til slátrunar. Tímasetning er breytilegt eftir svæði og hefðum, en á hverju ári kemur út réttarlisti þar sem tímasetningar eru tilkynntar. 

=== Leitir ===
Oft eru farnar nokkrar ferðir yfir 2-3 vikna tímabil til að hægt sé að ná öllu fénu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/rettalistinn-2025|title=Réttalistinn 2025|website=Bændablaðið|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Lög og reglur um skiladaga eru misjöfn eftir svæðum. Yfirleitt eru það [[Sveitarfélög Íslands|sveitfélögin]] sem að setja þau lög, en fjallaskilaumdæmin falla ekki öll innan sveitafélagamarka og þar eru aðrir samningar í gildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/atvinnuvegir/landbunadur/bufjarraekt/fjallskil/|title=Fjallskil|website=www.stjornarradid.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Þar má nefna t.d. Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs Arnarsonar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gogg.is/static/files/Samthykktir/fjallskilasamthykkt-fyrir-landnam-ingolfs-b_nr_775_2020.pdf|title=Fjallskilasamþykkt fyrir landnám Ingólfs|date=23. júlí 2020|website=Grímsnes- og Grafningshreppur}}&lt;/ref&gt;

Lengd leita er breytileg á hverjum stað eftir stærð afréttar, magn fólks og veðurfars. Á [[Strandasýsla|Ströndum]] er leitum yfirleitt lokið á einum degi,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://saudfjarsetur.is/smolun-og-leitir/|title=Smölun og leitir – Sauðfjársetur á Ströndum|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; en í [[Sveinsstaðaafrétt]] t.d. tekur ferlið nokkrar vikur. Staðall er að leitir séu einar eða tvær, en sum staðar er þörf á þriðju leitinni. Síðari tvær leitirnar eru kallaðar eftirleitir.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite thesis|author=Guðmunda Ólafsdóttir|year=2013|title=Konur áttu að halda sig heima. Rannsókn á upphafi fjallferða kvenna á afréttunum milli Þjórsár og Stóru-laxár|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|url=http://hdl.handle.net/1946/15314}}&lt;/ref&gt; Kindur eru sóttar á fjöll af smölum sem nútildags eru yfirleitt bændur, fjölskylda, fólk úr umlyggjandi sveitum og sjálfboðaliðar. 

Þeir sem ganga til fjalla í leit að sauðkindum eru ýmist kallaðir gangnamenn,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://skolavefurinn.is/namsgreinar/gangnamenn?entity_iframe|title=gangnamenn {{!}} skolavefurinn.is|website=skolavefurinn.is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; leitarmenn eða fjallamenn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Þeir fara í afrétt að sækja kindurnar, og heitir það ferli ýmist leitir, göngur, réttir eða smölun eftir svæðum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Á Suðurlandi kallast það „að fara á fjall“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Gangnamannafélög eru til sum staðar á landinu. Þau sjá um að skipa fjallkóng og skipuleggja göngur og réttir á hverju ári.

Sá sem sér um að skipuleggja leitir nefnist víða fjallkóngur, en stundum gangnaforingi, gangnastjóri, eða leitarforingi. Hann ákveður hver gerir hvað, hvert er haldið, og í hvaða röð er smalað.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Hvernig þetta hlutverk er skipað er breytilegt eftir svæðum, en sum staðar er hann ráðin í hlutverkið af hreppsnefnd eða sveitarstjórn sem getur sett ákvæði um að ekki megi fullhraustur maður neita að taka við stöðunni. Á Ströndum, þar sem leitirnar eru stuttar, er skipaður leitarkóngur. Konur sem gegnt hafa starfi leitarforingja eru einnig nefndar fjallkóngar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://www.847.is/index4.php?frett_id=3706|útgefandi=847.is|titill=Líklega eini fjallkóngurinn sem er langamma|ár=2004|mánuður=14. september}}&lt;/ref&gt; Víða um land má finna [[örnefni]]ð „Kóngsás“ eða álíka, en um þann stað fer fjallkóngur í leitum. Þar hefur hann yfirsýn yfir smalamenn og afréttinn. Í réttunum tekur við réttarkóngur sem stýrir réttunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Í leitum er ýmist gengið, ekið á bílum og fjórhjólum, riðið á hestbaki, og jafnvel flogið á þyrlum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242616417d/bjoda-baendum-thyrluflug-i-smala-mennsku-fyrir-slikk|title=Bjóða bændum þyrluflug í smala­mennsku fyrir slikk|author=Kristján Már Unnarsson|date=2024-04-09|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt; Nýlega hafa [[flygildi]] verið notuð við leitir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20161246619d/sjaid-hvernig-bondinn-smalar-fe-med-flygildi|title=Sjáið hvernig bóndinn smalar fé með flygildi|author=Kristján Már Unnarsson|date=2016-10-21|website=Vísir|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;

=== Réttir ===
Sauðfénu er smalað saman í réttir sem finnast í sveitum. Í flestum sýslum má finna nokkrar réttir&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://borgarbyggd.is/frettir/fjarrettir-i-borgarbyggd-2025|title=Fjárréttir í Borgarbyggð 2025 - Borgarbyggð|website=borgarbyggd.is|language=is|access-date=2026-03-26}}&lt;/ref&gt;. Miðja réttarinnar kallast almenningur, en þar er öllum kindum safnað saman áður en bændur flokka kindur niður á bæi og færa í sér hólf sem kallast dilkar. Þaðan er féð leitt heim, annaðhvort er því smalað eða keyrt. 

Mismunandir hefðir finnast í hverri sveit, á mörgum stöðum er féð t.d. hvílt í sólahring áður en því er raðað á dilkana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. En algengt er að mikið fjör og gaman fylgi réttunum, sem og mikil drykkja. Sumsstaðar eru haldin böll eftir réttir, og kallast þau réttarböll.

=== Konur við smalastörf ===
Fram undir miðja 20. öld var algengast að karlar stunduðu leitir. Nú til dags taka taka öll kyn þátt. Þátttaka kvenna í leitum fylgdi sömu þróun og þátttaka kvenna í öðru atvinnulífi. Í gegnum aldirnar voru fjárhúsastörfin álitin karlmannsverk, en konur mjólkuðu í fjósunum og sáu um heimilið. Því var smalamennska tengd við karlmennsku og sumir bændur tregir til að hleypa konum með á fjöll.

Upp úr seinni heimstyrjöld hófu konur að taka þátt í leitum. Árið 1943 gengu til dæmis þrjár ungar stelpur til fjalls í [[Gnúpverjaafréttur|Gnúpverjafrétti]] sem þóttu svo mikil tíðindi að grein birtist um málið í ''[[Gnúpverjinn|Gnúpverjanum]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Upp úr 1960 færðist í aukana að konur gengju til fjalls. Fyrsti kvenkyns fjallkóngur sem heimildir eru um á Íslandi var Lilja Loftsdóttir frá Steinsholti.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Soffía Sigurðardóttir|year=2004|title=Afrétturinn dregur mig til sín|journal=Vera|volume=23|number=4|pages=38–39|url=https://timarit.is/gegnir/991001028349706886}}&lt;/ref&gt; Hún tók við því embætti árið 2002.

== Eyrnamörk ==
[[Mynd:Eyrnamark.jpg|thumb|Íslensk sauðkind með plötumerki og eyrnamarkið tvístýft aftan hægra, blaðstýft aftan vinstra.]]
Á Íslandi er skylt að eyrnamerkja allt búfé með [[plötumerking]]u, en rík hefð er fyrir að nota [[eyrnamark|eyrnamörk]] þar sem markið er skorið eða klippt í eyru. Á Ísland hefur búfé verið eyrnamerkt líklega allt frá [[landnám Íslands|landnámi]]. Minnst er á mörkun í [[Grágás]] (þar kallaðar „einkunnir“), og [[Jónsbók]]. Þar er gerð krafa um að allt kvikfé sé markað, nema fuglar og hestar.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot;&gt;{{vísindavefurinn|6598|Hvaðan eru eyrnamörk á búfénaði?}}&lt;/ref&gt;

Hver særing á eyranu heitir „ben“. Benin skiptast í „yfirmark“ sem skerðir eyrnabrodd, og „undirben“ sem skerða hliðar eyrans. Öll undirben og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Ragnhildur Sigurðardóttir|year=2013|title=Sauðfjárrækt á íslandi|pp=64-69|pulisher=Uppheimar}}&lt;/ref&gt; Mörk eru yfirleitt lesin þannig að sauður er skorðaður á milli fóta þannig að kind snúi frá manni og eyrun eru lesin frá hnakkanum, ekki frá andlitinu. Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.&lt;ref name=&quot;eyrnamorkvv&quot; /&gt;

Ef vafi liggur um réttmætan eiganda fés er eyrnamarkið lægst í sessi af löggildum mörkum. Samkvæmt 64. grein Laga um afréttamálefni, fjallskil o.fl.: „Við sönnun á eign á búfé er örmerki rétthæst, þar næst frostmerki, síðan brennimark, þá plötumerki og síðast eyrnamark.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1986006.html|title=6/1986: Lög um afréttamálefni, fjallskil o.fl.|website=Alþingi|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;

Rík hefð er fyrir því að bændur eigi sín eigin mörk, og oft ganga þau mann fram af manni, tengd ættum eða bæjum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Þau merktu eignir manna (kindur), táknuðu fjölskyldur og enginn mátti vera skráður með sama mark. Óbirt grein sem [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón forseti]] skrifaði 9. júlí 1868 um innsigli, fangamörk og önnur merki einstaklinga til sönnunar eignarréttar, talar um mikilvægi eyrnamarka. Hann skrifar: &lt;blockquote&gt;Mark á fénaði hefur á Íslandi hina mestu þýðingu, og hefur haft frá fornöld, því á markinu byggðist oft öll eignarhelgi eigandans. Í sögum vorum er oft talað um mark á fénaði, og lögin skýra frá því greinilega. Þar er skipað (í Grágás) að marka allan fénað, naut, sauði, svín, geitur, nema það sem gengur heima við bæi með móðurinni. Þar er skipað að marka þessi húsdýr á eyrum og ekki annars staðar.“&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handrit.is/manuscript/view/is/JS04-0496/3|titill=JS 496 4to
Gögn Jóns Sigurðssonar ; Danmörk, 1865-1870|höfundur=Jón Sigurðsson|útgefandi=Handrit.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Af og til hefst á Íslandi umræða um að leggja niður eyrnamörkun og nota alfarið plötumörkun eða örmerki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/frettir/eyrnamork-a-saudfe-verda-valfrjals|title=Eyrnamörk á sauðfé verða valfrjáls|website=Bændablaðið|date=22. maí 2020|author=Vilmundur Hansen|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Ólíklegt er að hefðin myndi leggjast af, jafnvel þótt ekki væri gerð lagaleg krafa um mörkun, þar sem almennt er haldið mjög upp á eyrnamörkin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/|title=Eyrnamörk á sauðfé – Lifandi hefðir|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Eins er þetta eina leiðin til þess að bera kennsl á kind í fljótu bragði án þess að þurfa að lesa á plastmerki eða brennimerki. Plastmerki geta dottið úr eða orðið ólæsileg en mark endist ævi skepnunnar. Mörkun eða merking fjár tengist ekki aðeins eignarhaldi heldur einnig öryggi, s.s. rakningu vegna sjúkdóma og afmörkun lands sem má nýta til beitar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gild mynstur og markaheiti ===
[[Mynd:Icelandic earmarks and their names.jpg|thumb|Mynd frá Landsmarkaskra.is sem sýnir nöfn og mynstur eyrnamarkanna.]]
Það eru 63 gild mynstur á íslandi, sem hvert hefur sitt eigið heiti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/samraemd_markaheiti.jsp|titill=Samræmd markaheiti|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Þar af eru 20 sem að mælt er gegn að nota, annað hvort vegna þess að þau líkjast öðrum mörkum of mikið eða að þau þykja „soramörk“ (mörk sem eru subbuleg eða eru talin valda óþarfa sársauka við mörkun).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Markaheiti sem nota skal um land allt, samanber markaskrár 1988, 1996, 2004 og 2012
!Önnur heiti á sömu mörkum sem óheimilt er að nota við skráningu og lýsingu marka
|-
|Alheilt||Heilt, Ómarkað
|-
|Boðbíldur||Boðbílt, Bíldur
|-
|Bragð ||Hnífsbragð
|-
|Fjöður ||Standfjöður
|-
|Gagnstigað ||Gagnvaglskorið
|-
|Geirskorið ||Geirskora
|-
|Hamarrifað ||Hamarstúfrifað
|-
|Hamrað ||Hamar, Hamarskorið
|-
|Hangfjöður ||Hanga
|-
|Hálftaf ||Helmingur, Jaðrað
|-
|Heilgeirað ||Geirað, Jaðarskorið
|-
|Heilhamrað ||Heilhamar
|-
|Hófbiti ||Hófur, Hóbit, Hóbiti
|-
|Laufað ||Laufskorið
|-
|Lögg ||Laggað
|-
|Oddfjaðrað ||Kýlfjaðrað
|-
|Stig ||Vagl, Vaglskora, Vaglskorað, Vaglskorið
|-
|Stúfrifað í hálftaf ||Stúfrifað í helming
|-
|Stýft ||Alstýft, Alstýfingur
|-
|Stýfthálftaf ||Stýft af hálftaf, Stýfður helmingur, Hálfur stúfur
|-
|Sýlhamrað ||Sýlhamar, Sýlt á hamar, Sýlt í hamar
|-
|Sýlt í blaðstýft ||Sýlt á blaðstýft
|-
|Sýlt í hálftaf ||Sýlt í helming
|-
|Tvíbitað ||Tveir bitar, Bitar tveir
|-
|Tvífjaðrað ||Tvær strandfjaðrir, Fjaðrir tvær
|-
|Tvíhangfjaðrað ||Hangfjaðrir tvær
|-
|Tvístigað ||Stig tvö, Vaglskorur tvær
|}

=== Markaskrár ===
Í hverri sýslu er gefin út markaskrá (markatöflur), til þess að tryggja að ekki sé „námerkt“ (sama eða mjög lík mörk) á nálægum svæðum. Elstu markaskrárnar eru frá því í kringum 1811. Þær voru handskrifaðar í fáum eintökum. Þetta breyttist í byrjun árs 1855 þegar Kjartan Jónsson á Sandbrekku (hreppstjóri) stakk upp á því við sýslumann Norður-Múlasýslu að prenta ætti markaskrár og dreifa þeim. Þetta kemur fram í bréfi sem hann sendir 4. janúar 1855 og er varðveitt á Þjóðskjalasafni Íslands. Síðan þá hafa markaskrár verið prentaðar og dreift til bænda.

Stjórnum fjallaskilaumdæma ber skylda til þess að ráða markavörð fyrir markaskrá umdæmisins. Markavörðurinn sér um að halda utan um mörk bænda í sínu umdæmi og sér um útgáfu markaskrár í samvinnu við [[Bændasamtök Íslands]]. Í markaskrá er greint frá mörkum sem falla úr gildi eða bætast við, eða mörkum sem er breytt. Árið 2019 voru 21 markverðir á Íslandi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbl.is/skodun/a-faglegum-notum/nyjar-markaskrar-gefnar-ut-2020|title=Nýjar markaskrár gefnar út 2020|website=www.bbl.is|language=is|access-date=2026-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://landsmarkaskra.is/markaverdir.jsp|titill=Markaverðir|höfundur=Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins|útgefandi=Bændasamtök Íslands|ár=2026|mánuðurskoðað=Maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Bændasamtökin sjá um að gefa út Landmarkaskrá sem heldur utan um mörk fyrir allt landið.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Landsmarkaskrár eru gefnar út með 8 ára millibili. Sú fyrsta var gefin út 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
== Tenglar ==
* [https://www.bondi.is/bugreinadeildir/saudfjarbaendur Búgreinadeild sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands]
* [https://landsmarkaskra.is/ Landsmarkaskrá]
* [https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/ Eyrnamörk á vefnum Lifandi hefðir]
[[Flokkur:Íslensk sauðfjárrækt| ]]</text>
      <sha1>t6qo1o2er5w4pbuz5o2yknods4yu8fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ástríkur gallvaski! (bók)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187857</id>
    <revision>
      <id>1968478</id>
      <parentid>1932707</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1968478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2658" sha1="1sgv7wxzafmwifdek1616qnwp1w27ru" xml:space="preserve">{{skáletrun}}
'''''Ástríkur gallvaski!''''' er [[myndasaga]] eftir [[René Goscinny]] og [[Albert Uderzo]] sem var fyrst birt sem framhaldssaga í tímaritinu ''[[Pilote]]'' frá [[Dargaud]] í október 1959.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.asterix.com/la-collection/les-albums/asterix-le-gaulois/|title=Astérix le Gaulois – Astérix – Le site officiel|website=www.asterix.com|language=fr-FR|access-date=2018-10-03|archive-date=2023-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318112204/https://asterix.com/la-collection/les-albums/asterix-le-gaulois/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hachette.com.au/rene-goscinny/asterix-asterix-the-gaul|title=Asterix: Asterix The Gaul: Album 1 by Rene Goscinny – Books|access-date=2018-10-03|archive-date=2018-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004021235/https://www.hachette.com.au/rene-goscinny/asterix-asterix-the-gaul|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Sagan kom svo út í bók árið 1961. Sagan fjallar um [[Gallar|Gallann]] [[Ástríkur gallvaski (persóna)|Ástrík gallvaska]] sem býr í þorpi einu í [[Armoríka|Armoríku]] sem enn veitir yfirráðum [[Rómaveldi|Rómverja]] mótspyrnu. Ástæðan er töfraseyði sem veitir Göllunum ofurmannlegan styrk. Aðalpersónur bókarinnar eru Ástríkur og vinur hans Steinríkur. Rómverjar ræna [[seiðkarl]]i þorpsins, Sjóðríki, og Ástríkur og Steinríkur verða að frelsa hann áður en Rómverjar leggja þorpið þeirra undir sig.

Þetta er fyrsta bókin í bókaröðinni [[Ástríkur og víðfræg afrek hans]]. Bókin kom út á íslensku hjá [[Fjölvi (forlag)|Fjölva]] í þýðingu Þorbjörns Magnússonar í mjúku broti árið 1974, ásamt bókunum ''[[Ástríkur og Kleópatra]]'' og ''[[Ástríkur í Bretalandi]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sveppagreifinn.blogspot.com/2019/09/129-eiliti-um-islensku-astriks-bkurnar.html|title=129. Eilítið um íslensku Ástríksbækurnar|date=20. september 2019|website=Hrakfarir og heimskupör|author=Sveppagreifinn}}&lt;/ref&gt; Árið 1967 kom út [[teiknimynd]] gerð eftir bókinni af teiknimyndaverinu [[Belvision]], án samþykkis Goscinnys og Uderzos. Eftir það höfnuðu þeir öllum teiknimyndum nema þeir fengju sjálfir að taka þátt í gerð þeirra.&lt;ref&gt;Daniel Couvreur, ''Belvision, « Le Hollywood européen du dessin animé »'', Le Lombard, 2013.&lt;/ref&gt; Árið 1999 var bókin valin á [[Listi Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar|lista Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur 20. aldar]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
{{stubbur}}
[[Flokkur:Ástríkur]]
[[Flokkur:Franskar myndasögur]]
[[Flokkur:Bókaárið 1961]]</text>
      <sha1>1sgv7wxzafmwifdek1616qnwp1w27ru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Documentation/start</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191495</id>
    <revision>
      <id>1968433</id>
      <parentid>1968060</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T20:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>noeditsection</comment>
      <origin>1968433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="657" sha1="85b6vbqi14kamvqf4hmavo7dnasc2ob" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Documentation/styles.css&quot; /&gt;__NOEDITSECTION__
&lt;div class=&quot;documentation&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;{{#if: {{{heading-style|}}}
  | {{{heading-style|}}}
  | {{#ifeq: {{SUBJECTSPACE}} | {{ns:Snið}}
    | font-weight: bold; font-size: 125%
    | font-size: 150%
    }}
  }}&quot;&gt;  [[Mynd:Test Template Info-Icon - Version (2).svg|50px|link=|alt=Documentation icon]] Upplýsingaskjölun &lt;small&gt;[{{plain link|{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/doc|action=view}}| skoða}}] [{{plain link|{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/doc|action=edit}}| breyta}}] [{{plain link|{{fullurl:{{TALKPAGENAME}}}}| spjall}}]&lt;/small&gt;&lt;hr&gt;
&lt;noinclude&gt;
&lt;/div&gt;{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>85b6vbqi14kamvqf4hmavo7dnasc2ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Documentation/end</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191496</id>
    <revision>
      <id>1968444</id>
      <parentid>1967996</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T23:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>profa bæta við sandkassa tenglinum</comment>
      <origin>1968444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="443" sha1="9rohsrzi0m3xqvqqfusi271ufydef6g" xml:space="preserve">&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;documentation&quot;&gt;
:Upplýsingaskjölunin sem birtist hér er innleidd frá [[{{FULLPAGENAME}}/doc|/doc]] undirsíðunni.
:Til að gera prufubreytingar á kóðanum, gerið það þá í [[{{FULLPAGENAME}}/sandkassi|sandkassanum]]!
:Bættu flokkum í [[{{FULLPAGENAME}}/doc|'''/doc''']] undirsíðuna innan í &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;includeonly&gt;...&lt;/includeonly&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; merkingar
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9rohsrzi0m3xqvqqfusi271ufydef6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968451</id>
      <parentid>1968444</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T00:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>samanburðar tengill</comment>
      <origin>1968451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="p9wlst7yiam19lah775th7aamd3x6qi" xml:space="preserve">&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;documentation&quot;&gt;
:Upplýsingaskjölunin sem birtist hér er innleidd frá [[{{FULLPAGENAME}}/doc|/doc]] undirsíðunni.
:Til að gera prufubreytingar á kóðanum, gerið það þá í [[{{FULLPAGENAME}}/sandkassi|sandkassanum]] ({{Samanburður|{{FULLPAGENAME}}|{{FULLPAGENAME}}/sandkassi|nafn=bera saman}})
:Bættu flokkum í [[{{FULLPAGENAME}}/doc|'''/doc''']] undirsíðuna innan í &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;includeonly&gt;...&lt;/includeonly&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; merkingar
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p9wlst7yiam19lah775th7aamd3x6qi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968469</id>
      <parentid>1968451</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Endurnýti doc upplýsingar frá documentation/start fyrst /end virkar ekki sjálfstætt</comment>
      <origin>1968469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="551" sha1="fag1er353jtltjlo4oz3pni8lrr2xxz" xml:space="preserve">&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;documentation&quot;&gt;
:Upplýsingaskjölunin sem birtist hér er innleidd frá [[{{FULLPAGENAME}}/doc|/doc]] undirsíðunni.
:Til að gera prufubreytingar á kóðanum, gerið það þá í [[{{FULLPAGENAME}}/sandkassi|sandkassanum]] ({{Samanburður|{{FULLPAGENAME}}|{{FULLPAGENAME}}/sandkassi|nafn=bera saman}})
:Bættu flokkum í [[{{FULLPAGENAME}}/doc|'''/doc''']] undirsíðuna innan í &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;includeonly&gt;...&lt;/includeonly&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; merkingar
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|Snið:Documentation/start/doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fag1er353jtltjlo4oz3pni8lrr2xxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968471</id>
      <parentid>1968469</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Innleiðing á start/doc var ekki virka, svo ég prófa content=</comment>
      <origin>1968471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="gezl7mte250ny6k7qtlsnoftb6czapi" xml:space="preserve">&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;documentation&quot;&gt;
:Upplýsingaskjölunin sem birtist hér er innleidd frá [[{{FULLPAGENAME}}/doc|/doc]] undirsíðunni.
:Til að gera prufubreytingar á kóðanum, gerið það þá í [[{{FULLPAGENAME}}/sandkassi|sandkassanum]] ({{Samanburður|{{FULLPAGENAME}}|{{FULLPAGENAME}}/sandkassi|nafn=bera saman}})
:Bættu flokkum í [[{{FULLPAGENAME}}/doc|'''/doc''']] undirsíðuna innan í &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;includeonly&gt;...&lt;/includeonly&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; merkingar
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation|content={{Documentation/start/doc}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gezl7mte250ny6k7qtlsnoftb6czapi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Documentation/start/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191497</id>
    <revision>
      <id>1968468</id>
      <parentid>1968022</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <origin>1968468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1368" sha1="dm780kazcg651r7yrd56dn51e5q7eqj" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
Þetta sérstaklega fyrir notkun í &lt;code&gt;/doc&lt;/code&gt; í '''Module''' nafnrýminu, það ætti að nota hefðbundna {{tl|Documentation}} þegar hægt er. 

Þetta snið notar ekki neina skriftu, ólíkt {{tl|Documentation}}. Skriftusíður geta ekki notað það snið á hefðbundinn hátt í &lt;code&gt;/doc&lt;/code&gt; undirsíðuna símar, og þess vegna var þetta snið gert. 
* Tenglar eins og {{tl|navbar}} sem tengist við &lt;code&gt;/doc&lt;/code&gt; undirsíðuna
* Býr til tengil í &lt;code&gt;/sandkassi&lt;/code&gt;
* {{tl|Samanburður}} tengill, ber saman núverandi síðu við sandkassan þeirra

== Notkun ==
&lt;syntaxhighlight lang=wikitext&gt;
&lt;includeonly&gt;{{Documentation/start}}&lt;/includeonly&gt;{{Documentation subpage}}
&lt;!--- 
upplýsingar um skriftuna 
----&gt;
&lt;includeonly&gt;&lt;!--- Flokkar sem tengjast skriftunni fara hingað ---&gt;
{{Documentation/end}}&lt;/includeonly&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Notkun á &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;includeonly&gt;...&lt;/includeonly&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; merkingum kemur í veg fyrir að þessir kassar birtist þegar verið er að skoða sjálfa &lt;code&gt;/doc&lt;/code&gt; undirsíðuna (og þá væru rauðir tenglar því það mun vera miða á undir-undirsíður) og birtast þá einungis á síðunni sem kallar á innihald &lt;code&gt;/doc&lt;/code&gt; undirsíðunnar.

== Tengt efni ==
* [[Snið:Documentation]]
* [[Snið:Documentation/end]] (notast með þessu sniði)</text>
      <sha1>dm780kazcg651r7yrd56dn51e5q7eqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968470</id>
      <parentid>1968468</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Breyti tenglum í tengt efni</comment>
      <origin>1968470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1364" sha1="0f4fj1yjdckus7zx6z4bu7hhgss5yha" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
Þetta sérstaklega fyrir notkun í &lt;code&gt;/doc&lt;/code&gt; í '''Module''' nafnrýminu, það ætti að nota hefðbundna {{tl|Documentation}} þegar hægt er. 

Þetta snið notar ekki neina skriftu, ólíkt {{tl|Documentation}}. Skriftusíður geta ekki notað það snið á hefðbundinn hátt í &lt;code&gt;/doc&lt;/code&gt; undirsíðuna símar, og þess vegna var þetta snið gert. 
* Tenglar eins og {{tl|navbar}} sem tengist við &lt;code&gt;/doc&lt;/code&gt; undirsíðuna
* Býr til tengil í &lt;code&gt;/sandkassi&lt;/code&gt;
* {{tl|Samanburður}} tengill, ber saman núverandi síðu við sandkassan þeirra

== Notkun ==
&lt;syntaxhighlight lang=wikitext&gt;
&lt;includeonly&gt;{{Documentation/start}}&lt;/includeonly&gt;{{Documentation subpage}}
&lt;!--- 
upplýsingar um skriftuna 
----&gt;
&lt;includeonly&gt;&lt;!--- Flokkar sem tengjast skriftunni fara hingað ---&gt;
{{Documentation/end}}&lt;/includeonly&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Notkun á &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;includeonly&gt;...&lt;/includeonly&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; merkingum kemur í veg fyrir að þessir kassar birtist þegar verið er að skoða sjálfa &lt;code&gt;/doc&lt;/code&gt; undirsíðuna (og þá væru rauðir tenglar því það mun vera miða á undir-undirsíður) og birtast þá einungis á síðunni sem kallar á innihald &lt;code&gt;/doc&lt;/code&gt; undirsíðunnar.

== Tengt efni ==
* {{tl|Documentation}}
* {{tl|Documentation/start}} og {{tl|Documentation/end}}</text>
      <sha1>0f4fj1yjdckus7zx6z4bu7hhgss5yha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Documentation/end/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191498</id>
    <redirect title="Snið:Documentation/start/doc" />
    <revision>
      <id>1968472</id>
      <parentid>1968023</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Endurnýting á upplýsingum fyrir samtengd snið</comment>
      <origin>1968472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="ggwll2xwn7d0ea7okey4l5owppqd7ed" xml:space="preserve">#tilvísun [[Snið:Documentation/start/doc]]</text>
      <sha1>ggwll2xwn7d0ea7okey4l5owppqd7ed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þyrluslysið á Kjalarnesi 1975</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191526</id>
    <revision>
      <id>1968481</id>
      <parentid>1968310</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <comment>lagfæri</comment>
      <origin>1968481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3704" sha1="b401c9j77hl6l9mh8i7dv5amsrq8vux" xml:space="preserve">{{Flugslys|name=1975 Kjalarnes helicopter crash|image=SikorskyS-55C-GWWH.JPG|image_upright=|alt=|caption=A Sikorsky S-55C, similar to the accident aircraft|occurrence_type=Accident &lt;!-- See usage note below. --&gt;|Date={{start date|1975|01|17}}|summary=Sviptivindar|site=Hjarðarnes, [[Hvalfjörður]], Iceland|Coordinates={{coord|64.288|-21.818|type:event_globe:earth_region:IS|display=ti}}|aircraft_type=[[Sikorsky S-55|Sikorsky S-55B]]|aircraft_name=|Operator=Þyrluflug hf.|IATA=|ICAO=|callsign=|tail_number=TF-LKH|Origin=[[Reykjavíkurflugvöllur]], [[Iceland]]|Destination=Vegamót, [[Snæfellsnes]], Iceland|Occupants=7|Passengers=5|Crew=2|Fatalities=7|Survivors=0}}

Þyrluslys átti sér stað á [[Kjalarnes]] þann 17. janúar [[1975]] þegar Sikorsky S-55B þyrla brotlenti við býlið Hjarðarnes við [[Hvalfjörður|Hvalfjörð]]. Þyrlan lagði af stað frá Reykjavíkurflugvelli og stefndi til [[Snæfellsnes]]s. Sprenging varð þegar hún snerti jörð. &lt;ref name=&quot;seven&quot;&gt;{{Cite news |date=17 January 1975 |title=Sjö fórust |url=https://timarit.is/page/3259862 |access-date=7 September 2020 |work=[[Vísir]] |page=1 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; Sjö manns voru um borð, þar á meðal tveir áhöfn og fimm starfsmenn [[RARIK]] sem voru að kynna sér framkvæmdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=18 January 1975 |title=Þyrlan virtist falla stjórnlaus til jarðar |url=https://timarit.is/page/1459687 |access-date=7 September 2020 |work=[[Morgunblaðið]] |pages=1, 3 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; Allir um borð létust við brotlendinguna.&lt;ref name=&quot;thjodviljinn&quot;&gt;{{Cite news |date=18 January 1975 |title=Sjö fórust með þyrlunni |url=https://timarit.is/page/2843530 |access-date=7 September 2020 |work=[[Þjóðviljinn]] |page=1 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; Slysið er enn banvænasta þyrluslys sögunnar á Íslandi.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 January 2013 |title=Þetta gerðist |url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1451526/ |access-date=7 September 2020 |work=[[Morgunblaðið]] |language=Icelandic}}&lt;/ref&gt;

Sikorsky S-55B þyrlan var smíðuð árið 1954 og var upphaflega notuð af bandaríska hernum. Hún var rekin af Orlando Helicopter Airways frá 1971 þar til hún var seld Þyrluflugi hf. 1. janúar 1975.&lt;ref name=&quot;seven&quot;&gt;{{Cite news |date=17 January 1975 |title=Sjö fórust |url=https://timarit.is/page/3259862 |access-date=7 September 2020 |work=[[Vísir]] |page=1 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.helis.com/database/cn/24665/|title=TF-LKH N6734 52-7617 Sikorsky H-19D Chickasaw C/N 55-645|website=helis.com|access-date=7 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== Orsök slyssins==
Ástæðan fyrir slysinu var talin vera sviptivindar við Hjarðarnes. Þyrlan var einnig talin hafa verið ofhlaðin en rannsóknarnefndin sagði að slysið hefði líklega átt sér stað jafnvel þótt hún hefði verið hlaðin rétt, &lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 1983 |title=Flugmanni varð ekki á stórkostleg vangá |url=https://timarit.is/page/2473179 |access-date=7 September 2020 |work=[[Dagblaðið Vísir]] |page=4 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; úrskurður staðfestur af Hæstarétti Íslands árið 1983. &lt;ref name=&quot;mbl-vanga&quot;&gt;{{Cite news |date=23 March 1983 |title=Ekki sannað að þyrluflugmaðurinn hafi sýnt gáleysi eða vangá |url=https://timarit.is/page/1571633 |access-date=4 August 2022 |work=[[Morgunblaðið]] |pages=20–21 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==

[[Flokkur:Flugslys á Íslandi]]
[[Flokkur:1975]]</text>
      <sha1>b401c9j77hl6l9mh8i7dv5amsrq8vux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968482</id>
      <parentid>1968481</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1968482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3646" sha1="igxdei6al5hixo8flveebuz18ogitni" xml:space="preserve">{{Flugslys|name=1975 Kjalarnes helicopter crash|image=SikorskyS-55C-GWWH.JPG|image_upright=|alt=|caption=A Sikorsky S-55C-þyrla|occurrence_type=Accident|Date={{start date|1975|01|17}}|summary=Sviptivindar|site=Hjarðarnes, [[Hvalfjörður]], Iceland|Coordinates={{coord|64.288|-21.818|type:event_globe:earth_region:IS|display=ti}}|aircraft_type=[[Sikorsky S-55|Sikorsky S-55B]]|aircraft_name=|Operator=Þyrluflug hf.|IATA=|ICAO=|callsign=|tail_number=TF-LKH|Origin=[[Reykjavíkurflugvöllur]], [[Iceland]]|Destination=Vegamót, [[Snæfellsnes]], Iceland|Occupants=7|Passengers=5|Crew=2|Fatalities=7|Survivors=0}}

Þyrluslys átti sér stað á [[Kjalarnes]] þann 17. janúar [[1975]] þegar Sikorsky S-55B þyrla brotlenti við býlið Hjarðarnes við [[Hvalfjörður|Hvalfjörð]]. Þyrlan lagði af stað frá Reykjavíkurflugvelli og stefndi til [[Snæfellsnes]]s. Sprenging varð þegar hún snerti jörð. &lt;ref name=&quot;seven&quot;&gt;{{Cite news |date=17 January 1975 |title=Sjö fórust |url=https://timarit.is/page/3259862 |access-date=7 September 2020 |work=[[Vísir]] |page=1 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; Sjö manns voru um borð, þar á meðal tveir áhöfn og fimm starfsmenn [[RARIK]] sem voru að kynna sér framkvæmdir.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=18 January 1975 |title=Þyrlan virtist falla stjórnlaus til jarðar |url=https://timarit.is/page/1459687 |access-date=7 September 2020 |work=[[Morgunblaðið]] |pages=1, 3 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; Allir um borð létust við brotlendinguna.&lt;ref name=&quot;thjodviljinn&quot;&gt;{{Cite news |date=18 January 1975 |title=Sjö fórust með þyrlunni |url=https://timarit.is/page/2843530 |access-date=7 September 2020 |work=[[Þjóðviljinn]] |page=1 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; Slysið er enn banvænasta þyrluslys sögunnar á Íslandi.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 January 2013 |title=Þetta gerðist |url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1451526/ |access-date=7 September 2020 |work=[[Morgunblaðið]] |language=Icelandic}}&lt;/ref&gt;

Sikorsky S-55B þyrlan var smíðuð árið 1954 og var upphaflega notuð af bandaríska hernum. Hún var rekin af Orlando Helicopter Airways frá 1971 þar til hún var seld Þyrluflugi hf. 1. janúar 1975.&lt;ref name=&quot;seven&quot;&gt;{{Cite news |date=17 January 1975 |title=Sjö fórust |url=https://timarit.is/page/3259862 |access-date=7 September 2020 |work=[[Vísir]] |page=1 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.helis.com/database/cn/24665/|title=TF-LKH N6734 52-7617 Sikorsky H-19D Chickasaw C/N 55-645|website=helis.com|access-date=7 September 2020}}&lt;/ref&gt;

== Orsök slyssins==
Ástæðan fyrir slysinu var talin vera sviptivindar við Hjarðarnes. Þyrlan var einnig talin hafa verið ofhlaðin en rannsóknarnefndin sagði að slysið hefði líklega átt sér stað jafnvel þótt hún hefði verið hlaðin rétt, &lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 1983 |title=Flugmanni varð ekki á stórkostleg vangá |url=https://timarit.is/page/2473179 |access-date=7 September 2020 |work=[[Dagblaðið Vísir]] |page=4 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; úrskurður staðfestur af Hæstarétti Íslands árið 1983. &lt;ref name=&quot;mbl-vanga&quot;&gt;{{Cite news |date=23 March 1983 |title=Ekki sannað að þyrluflugmaðurinn hafi sýnt gáleysi eða vangá |url=https://timarit.is/page/1571633 |access-date=4 August 2022 |work=[[Morgunblaðið]] |pages=20–21 |language=Icelandic |via=[[Tímarit.is]]}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==

[[Flokkur:Flugslys á Íslandi]]
[[Flokkur:1975]]</text>
      <sha1>igxdei6al5hixo8flveebuz18ogitni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skoðun (aðgreining)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191528</id>
    <revision>
      <id>1968371</id>
      <parentid>1968339</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T12:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Bæti við almenn skoðun (og skoðanakönnun þar undir) á listann</comment>
      <origin>1968371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="402" sha1="3m13ctykh98jdvyllnyxz5wsebaav41" xml:space="preserve">'''Skoðun''' getur átt við eftirfarandi:

* Skoðun, almennt álit eða viðhorf fólks á einhverju
** [[Skoðanakönnun]], könnun á áliti fólks á umfangsefni
* [[Skoðun]], sannfæring án sannreynslu (heimspeki)
* Skoðun [[Ökutæki|ökutækja]] ([[bifreiðaskoðun]]) 
* [[Skoðun (læknisfræði)|Skoðun]], athugun á líkamlegu eða andlegu ástandi ([[Læknisfræði]])
{{Aðgreining}}</text>
      <sha1>3m13ctykh98jdvyllnyxz5wsebaav41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Teiknimynd</title>
    <ns>1</ns>
    <id>191534</id>
    <revision>
      <id>1968418</id>
      <timestamp>2026-06-20T17:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* Hreyfimyndir? */</comment>
      <origin>1968418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258" sha1="fpthyomt1qfs5lwaxa0w7stpu21bm9w" xml:space="preserve">== Hreyfimyndir? ==

Hefði haldið að þetta ætti að vera hreyfimyndir, þar sem teiknimyndir er undirflokkur þar sem rammarnir eru teiknaðir. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 20. júní 2026 kl. 17:45 (UTC)</text>
      <sha1>fpthyomt1qfs5lwaxa0w7stpu21bm9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968425</id>
      <parentid>1968418</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T19:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hreyfimyndir? */ Svar</comment>
      <origin>1968425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="504" sha1="cahnmssr8cqea71hs9r83usqz62b38w" xml:space="preserve">== Hreyfimyndir? ==

Hefði haldið að þetta ætti að vera hreyfimyndir, þar sem teiknimyndir er undirflokkur þar sem rammarnir eru teiknaðir. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 20. júní 2026 kl. 17:45 (UTC)

:Mér finnst teiknimynd samt vera algengara orð í daglegu tali. Ég veit ekki hvort merking orðs þarf alltaf að vera alveg bókstafleg. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. júní 2026 kl. 19:09 (UTC)</text>
      <sha1>cahnmssr8cqea71hs9r83usqz62b38w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968426</id>
      <parentid>1968425</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T19:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hreyfimyndir? */ Svar</comment>
      <origin>1968426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="fk3dff1an898s0vbr6twonf2orht0fm" xml:space="preserve">== Hreyfimyndir? ==

Hefði haldið að þetta ætti að vera hreyfimyndir, þar sem teiknimyndir er undirflokkur þar sem rammarnir eru teiknaðir. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 20. júní 2026 kl. 17:45 (UTC)

:Mér finnst teiknimynd samt vera algengara orð í daglegu tali. Ég veit ekki hvort merking orðs þarf alltaf að vera alveg bókstafleg. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. júní 2026 kl. 19:09 (UTC)
::Kannski, eins og bifreiðaskoðun er ekki eingöngu fyrir bifreiðar. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 20. júní 2026 kl. 19:25 (UTC)</text>
      <sha1>fk3dff1an898s0vbr6twonf2orht0fm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968427</id>
      <parentid>1968426</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T19:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hreyfimyndir? */ Svar</comment>
      <origin>1968427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="892" sha1="k3mm253xx2pp6jgnir3io8ul2dskj9d" xml:space="preserve">== Hreyfimyndir? ==

Hefði haldið að þetta ætti að vera hreyfimyndir, þar sem teiknimyndir er undirflokkur þar sem rammarnir eru teiknaðir. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 20. júní 2026 kl. 17:45 (UTC)

:Mér finnst teiknimynd samt vera algengara orð í daglegu tali. Ég veit ekki hvort merking orðs þarf alltaf að vera alveg bókstafleg. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. júní 2026 kl. 19:09 (UTC)
::Kannski, eins og bifreiðaskoðun er ekki eingöngu fyrir bifreiðar. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 20. júní 2026 kl. 19:25 (UTC)
::fann þetta: [https://www.sky.is/tolvumal/2189-animations-hreyfimyndir animation, hreyfimynd] [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 20. júní 2026 kl. 19:36 (UTC)</text>
      <sha1>k3mm253xx2pp6jgnir3io8ul2dskj9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Terminator 2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191535</id>
    <redirect title="Tortímandinn 2: Dómsdagur" />
    <revision>
      <id>1968421</id>
      <timestamp>2026-06-20T17:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Tortímandinn 2: Dómsdagur]]</comment>
      <origin>1968421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="2wimlmb2jwizlewpibsefl4ovhey5c6" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Tortímandinn 2: Dómsdagur]]</text>
      <sha1>2wimlmb2jwizlewpibsefl4ovhey5c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Halla Bergþóra Björnsdóttir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191536</id>
    <revision>
      <id>1968428</id>
      <timestamp>2026-06-20T19:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Embættishafi | nafn = Halla Bergþóra Björnsdóttir | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1969|7|16}} | fæðingarstaður = [[Húsavík]], [[Ísland]]i | kyn = kvk | háskóli = [[Háskóli Íslands]]&lt;br&gt;[[Stokkhólmsháskóli]] | titill = [[Ríkislögreglustjóri]] | skipaður_af = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir|Þorbjörgu S. Gunnlaugsdóttur]] | stjórnartíð_start = 20. apríl 2026 | stjórnartíð_end =  | forveri = Sigríður Björk Guðj...“</comment>
      <origin>1968428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3260" sha1="73bw9so89sdk858ns2w2rqnrmdtki6q" xml:space="preserve">{{Embættishafi
| nafn = Halla Bergþóra Björnsdóttir
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1969|7|16}}
| fæðingarstaður = [[Húsavík]], [[Ísland]]i
| kyn = kvk
| háskóli = [[Háskóli Íslands]]&lt;br&gt;[[Stokkhólmsháskóli]]
| titill = [[Ríkislögreglustjóri]]
| skipaður_af = [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir|Þorbjörgu S. Gunnlaugsdóttur]]
| stjórnartíð_start = 20. apríl 2026
| stjórnartíð_end = 
| forveri = [[Sigríður Björk Guðjónsdóttir]]
| eftirmaður = 
| maki = Kjartan Jónsson
| börn = 2
}}
'''Halla Bergþóra Björnsdóttir''' (f. 16. júlí 1969) er íslenskur lögfræðingur og lögreglukona sem hefur verið [[ríkislögreglustjóri]] frá 15. apríl 2026. Hún var skipuð í embættið af [[Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir|Þorbjörgu S. Gunnlaugsdóttur]] dómsmálaráðherra eftir afsögn [[Sigríður Björk Guðjónsdóttir|Sigríðar Bjarkar Guðjónsdóttur]] í nóvember árið áður.&lt;ref name=vísir&gt;{{Vefheimild|titill= Halla Berg­þóra nýr ríkislögreglustjóri|url=https://www.visir.is/g/20262869737d/halla-berg-thora-nyr-rikislogreglustjori|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 15. apríl 2026 |skoðað= 15. apríl 2026|höfundur=Kolbeinn Tumi Daðason }}&lt;/ref&gt;

Halla Bergþóra er fædd 16. júlí 1969 á [[Húsavík]] og er bóndadóttir. Hún sótti nám í Hafralækjarskóla en lauk grunnskólanámi á Húsavík þegar hún var fimmtán ára. Hún gekk síðan í [[Menntaskólinn við Sund|Menntaskólann við Sund]] og útskrifaðist þaðan árið 1989. Hún tók síðan árs leyfi frá námi og vann sem blaðamaður hjá [[Alþýðublaðið|Alþýðublaðinu]] og [[Pressan (tímarit)|Pressunni]]. Halla lauk kandídatsprófi í lögfræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] árið 1995 og síðan meistaraprófi í Evrópurétti við lagadeild [[Stokkhólmsháskóli|Stokkhólmsháskóla]] árið 1999. Árið áður hafði hún hlotið lögmannsréttindi við héraðsdóm.&lt;ref name=fbl&gt;{{Tímarit.is|7098914|Jákvæðni, bjartsýni og dugnaður skiptir miklu|blað=[[Fréttablaðið]]|útgáfudagsetning=15. júlí 2019|blaðsíða=14}}&lt;/ref&gt;

Eftir útskrift vann Halla Bergþóra hjá sýslumannsembættum í Reykjavík og Húsavík, sem lögmaður hjá lögmannsstofu í Reykjavík og við ýmsa málaflokka í dómsmálaráðuneytinu frá 2002 til 2009. Hún var sett sýslumaður og lögreglustjóri á [[Akranes]]i árið 2009 og síðan lögreglustjóri á [[Norðurland eystra|Norðurlandi eystra]] árið 2015.&lt;ref name=fbl/&gt;

Halla var skipuð [[Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu|lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu]] árið 2020.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Nýr lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu |url=https://island.is/s/logreglan/frett/nyr-logreglustjori-a-hofudborgarsvaedinu|útgefandi=Lögreglan|vefsíða=island.is|dags= 11. maí 2020 |skoðað= 20. júní 2026}}&lt;/ref&gt; Hún gegndi því embætti í sex ár, þar til hún var skipuð ríkislögreglustjóri í apríl árið 2026.&lt;ref name=vísir/&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{stubbur|æviágrip}}
{{f|1969}}
[[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]]
[[Flokkur:Ríkislögreglustjórar]]
[[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Sund]]</text>
      <sha1>73bw9so89sdk858ns2w2rqnrmdtki6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Opinber vefslóð/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191537</id>
    <revision>
      <id>1968430</id>
      <timestamp>2026-06-20T20:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Bæta við upplýsingum</comment>
      <origin>1968430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="inld961ux7zj63q085yunsfpwqrt58i" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Official website}}
{{Skilaboð|texti=Þetta snið notar [[w:Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] upplýsingar}}
:Nánari upplýsingar: [[w:Template:Official URL|Template:Official URL]]
Athugið að ólíkt {{tl|Opinber vefsíða}} þá birtir þetta snið vefslóðinni í staðinn fyrir „Opinber vefsíða“. Sem dæmi (ef notað á [[Google]] síðunni, þessi tvö snið framkalla eftirfarandi:
* &lt;code&gt;{{tl|Opinber vefslóð}}&lt;/code&gt; →  [https://about.google/ about.google/]
* &lt;code&gt;{{tl|Opinber vefsíða}}&lt;/code&gt; →  [https://about.google/ Opinber vefsíða]

== Notkun ==
Sniðið tekur engin gildi, það vinnur út frá nafni síðunnar sem kallar á það. Almenn notkun er:
&lt;syntaxhighlight lang=wikitext&gt;{{Verðlaun
...
| vefsíða= {{Opinber vefslóð}}
}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

Þetta snið er gert fyrir notkun í {{tl|Infobox}} sniðum. Það tengist við P856 eiginleikann (opinber vefsíða) sem [[w:Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] geymir, en ekkert birtist ef Wikidata hefur ekki þær upplýsingar. Einfaldlega fara inn á Wikidata tilvikið og bættu við eða breyttu vefsíðunni á Wikidata til að leiðrétta þetta. Með þessu sniði, þá þarf ekkert að uppfæra greinina (bara endurhlaða síðuna ef vefsíðan birtist ekki efir breytinguna á Wikidata).

== Sjá einnig ==
* {{Tl|Opinber vefsíða}}</text>
      <sha1>inld961ux7zj63q085yunsfpwqrt58i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Kyn/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>191538</id>
    <revision>
      <id>1968437</id>
      <timestamp>2026-06-20T21:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „Notað til að skila lýsingarorðum á við 'Fædd(ur)' í viðeigandi kyni. Notar ýmist tilgreint kyn á Wikidata, gefið kyn í gildi eða finnur út kyn út frá íslensku nafni.  ;Dæmi: &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; copy=&quot;1&quot;&gt;{{#invoke:Kyn|main|Fæddur|Fædd|Fædd(ur)|nafn=Jón Jónsson}}&lt;/syntaxhighlight&gt; Gefur: '{{#invoke:Kyn|main|Fæddur|Fædd|Fædd(ur)|nafn=Jón Jónsson}}'  &lt;templatedata&gt; {     &quot;description&quot;: &quot;Notað til að skila lýsingarorðum á...“</comment>
      <origin>1968437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="i5mh82lkmrg1tu7nlni66oy2pzvyy5i" xml:space="preserve">Notað til að skila lýsingarorðum á við 'Fædd(ur)' í viðeigandi kyni. Notar ýmist tilgreint kyn á Wikidata, gefið kyn í gildi eða finnur út kyn út frá íslensku nafni.

;Dæmi:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; copy=&quot;1&quot;&gt;{{#invoke:Kyn|main|Fæddur|Fædd|Fædd(ur)|nafn=Jón Jónsson}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
Gefur: '{{#invoke:Kyn|main|Fæddur|Fædd|Fædd(ur)|nafn=Jón Jónsson}}'

&lt;templatedata&gt;
{
    &quot;description&quot;: &quot;Notað til að skila lýsingarorðum á við 'Fædd(ur)' í viðeigandi kyni.&quot;,
    &quot;params&quot;:{
        &quot;1&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;Karlkyn&quot;,
            &quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
            &quot;required&quot;: true,
            &quot;description&quot;: &quot;Karlkynsbeyging orðs&quot;
        },
        &quot;2&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;Kvenkyn&quot;,
            &quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
            &quot;required&quot;: true,
            &quot;description&quot;: &quot;Kvenkynsbeyging orðs&quot;
        },
        &quot;3&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;Hvorugkyn&quot;,
            &quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
            &quot;required&quot;: true,
            &quot;description&quot;: &quot;Hvorugkynsbeyging orðs&quot;
        
        },
        &quot;id&quot;: {
            &quot;label&quot;: &quot;Auðkenni á Wikidata&quot;,
            &quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
            &quot;required&quot;: false
        },
        &quot;kyn&quot;: {
            &quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
            &quot;required&quot;: false,
            &quot;description&quot;: &quot;Kyn sem á að nota&quot;,
            &quot;suggestedvalues&quot;: [&quot;kk&quot;, &quot;kvk&quot;, &quot;hk&quot;]
        },
        &quot;nafn&quot;: {
            &quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
            &quot;required&quot;: false,
            &quot;description&quot;: &quot;Íslenskt nafn sem á að nota til að finna út kyn.&quot;,
            &quot;aliases&quot;: [&quot;fæðingarnafn&quot;]
        }
    }
}&lt;/templatedata&gt;</text>
      <sha1>i5mh82lkmrg1tu7nlni66oy2pzvyy5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Documentation/sandkassi</title>
    <ns>828</ns>
    <id>191539</id>
    <revision>
      <id>1968445</id>
      <timestamp>2026-06-20T23:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Set ensku útgáfuna í sandkassann, er að sjá einhverja auka hornklofa á navbar í documentation.</comment>
      <origin>1968445</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="35065" sha1="bo74oekmmsj1xtpw7dlzkvkhc0k05g6" xml:space="preserve">-- This module implements {{documentation}}.

-- Get required modules.
local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs

-- Get the config table.
local cfg = mw.loadData('Module:Documentation/config')

local p = {}

-- Often-used functions.
local ugsub = mw.ustring.gsub
local format = mw.ustring.format

----------------------------------------------------------------------------
-- Helper functions
--
-- These are defined as local functions, but are made available in the p
-- table for testing purposes.
----------------------------------------------------------------------------

local function message(cfgKey, valArray, expectType)
	--[[
	-- Gets a message from the cfg table and formats it if appropriate.
	-- The function raises an error if the value from the cfg table is not
	-- of the type expectType. The default type for expectType is 'string'.
	-- If the table valArray is present, strings such as $1, $2 etc. in the
	-- message are substituted with values from the table keys [1], [2] etc.
	-- For example, if the message &quot;foo-message&quot; had the value 'Foo $2 bar $1.',
	-- message('foo-message', {'baz', 'qux'}) would return &quot;Foo qux bar baz.&quot;
	--]]
	local msg = cfg[cfgKey]
	expectType = expectType or 'string'
	if type(msg) ~= expectType then
		error('message: type error in message cfg.' .. cfgKey .. ' (' .. expectType .. ' expected, got ' .. type(msg) .. ')', 2)
	end
	if not valArray then
		return msg
	end

	local function getMessageVal(match)
		match = tonumber(match)
		return valArray[match] or error('message: no value found for key $' .. match .. ' in message cfg.' .. cfgKey, 4)
	end

	return ugsub(msg, '$([1-9][0-9]*)', getMessageVal)
end

p.message = message

local function makeWikilink(page, display)
	if display then
		return format('[[%s|%s]]', page, display)
	else
		return format('[[%s]]', page)
	end
end

p.makeWikilink = makeWikilink

local function makeCategoryLink(cat, sort)
	local catns = mw.site.namespaces[14].name
	return makeWikilink(catns .. ':' .. cat, sort)
end

p.makeCategoryLink = makeCategoryLink

local function makeUrlLink(url, display)
	return format('[%s %s]', url, display)
end

p.makeUrlLink = makeUrlLink

local function makeToolbar(...)
	local ret = {}
	local lim = select('#', ...)
	if lim &lt; 1 then
		return nil
	end
	for i = 1, lim do
		ret[#ret + 1] = select(i, ...)
	end
	-- 'documentation-toolbar'
	return format(
		'&lt;span class=&quot;%s&quot;&gt;(%s)&lt;/span&gt;',
		message('toolbar-class'),
		table.concat(ret, ' &amp;#124; ')
	)
end	

p.makeToolbar = makeToolbar

----------------------------------------------------------------------------
-- Argument processing
----------------------------------------------------------------------------

local function makeInvokeFunc(funcName)
	return function (frame)
		local args = getArgs(frame, {
			valueFunc = function (key, value)
				if type(value) == 'string' then
					value = value:match('^%s*(.-)%s*$') -- Remove whitespace.
					if key == 'heading' or value ~= '' then
						return value
					else
						return nil
					end
				else
					return value
				end
			end
		})
		return p[funcName](args)
	end
end

----------------------------------------------------------------------------
-- Entry points
----------------------------------------------------------------------------

function p.nonexistent(frame)
	if mw.title.getCurrentTitle().subpageText == 'testcases' then
		return frame:expandTemplate{title = 'module test cases notice'}
	else
		return p.main(frame)
	end
end

p.main = makeInvokeFunc('_main')

function p._main(args)
	--[[
	-- This function defines logic flow for the module.
	-- @args - table of arguments passed by the user
	--]]
	local env = p.getEnvironment(args)
	local root = mw.html.create()
	root
		:wikitext(p._getModuleWikitext(args, env))
		:wikitext(p.protectionTemplate(env))
		:wikitext(p.sandboxNotice(args, env))
		:tag('div')
			-- 'documentation-container'
			:addClass(message('container'))
			:attr('role', 'complementary')
			:attr('aria-labelledby', args.heading ~= '' and 'documentation-heading' or nil)
			:attr('aria-label', args.heading == '' and 'Documentation' or nil)
			:newline()
			:tag('div')
				-- 'documentation'
				:addClass(message('main-div-classes'))
				:newline()
				:wikitext(p._startBox(args, env))
				:wikitext(p._content(args, env))
				:tag('div')
					-- 'documentation-clear'
					:addClass(message('clear'))
					:done()
				:newline()
				:done()
			:wikitext(p._endBox(args, env))
			:done()
		:wikitext(p.addTrackingCategories(env))
	-- 'Module:Documentation/styles.css'
	return mw.getCurrentFrame():extensionTag (
		'templatestyles', '', {src=cfg['templatestyles']
	}) .. tostring(root)
end

----------------------------------------------------------------------------
-- Environment settings
----------------------------------------------------------------------------

function p.getEnvironment(args)
	--[[
	-- Returns a table with information about the environment, including title
	-- objects and other namespace- or path-related data.
	-- @args - table of arguments passed by the user
	--
	-- Title objects include:
	-- env.title - the page we are making documentation for (usually the current title)
	-- env.templateTitle - the template (or module, file, etc.)
	-- env.docTitle - the /doc subpage.
	-- env.sandboxTitle - the /sandbox subpage.
	-- env.testcasesTitle - the /testcases subpage.
	--
	-- Data includes:
	-- env.protectionLevels - the protection levels table of the title object.
	-- env.subjectSpace - the number of the title's subject namespace.
	-- env.docSpace - the number of the namespace the title puts its documentation in.
	-- env.docpageBase - the text of the base page of the /doc, /sandbox and /testcases pages, with namespace.
	-- env.compareUrl - URL of the Special:ComparePages page comparing the sandbox with the template.
	-- 
	-- All table lookups are passed through pcall so that errors are caught. If an error occurs, the value
	-- returned will be nil.
	--]]
	
	local env, envFuncs = {}, {}

	-- Set up the metatable. If triggered we call the corresponding function in the envFuncs table. The value
	-- returned by that function is memoized in the env table so that we don't call any of the functions
	-- more than once. (Nils won't be memoized.)
	setmetatable(env, {
		__index = function (t, key)
			local envFunc = envFuncs[key]
			if envFunc then
				local success, val = pcall(envFunc)
				if success then
					env[key] = val -- Memoise the value.
					return val
				end
			end
			return nil
		end
	})	

	function envFuncs.title()
		-- The title object for the current page, or a test page passed with args.page.
		local title
		local titleArg = args.page
		if titleArg then
			title = mw.title.new(titleArg)
		else
			title = mw.title.getCurrentTitle()
		end
		return title
	end

	function envFuncs.templateTitle()
		--[[
		-- The template (or module, etc.) title object.
		-- Messages:
		-- 'sandbox-subpage' --&gt; 'sandbox'
		-- 'testcases-subpage' --&gt; 'testcases'
		--]]
		local subjectSpace = env.subjectSpace
		local title = env.title
		local subpage = title.subpageText
		if subpage == message('sandbox-subpage') or subpage == message('testcases-subpage') or (subpage == message('doc-subpage') and mw.title.getCurrentTitle().namespace == env.docSpace) then
			return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.baseText)
		else
			return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.text)
		end
	end

	function envFuncs.docTitle()
		--[[
		-- Title object of the /doc subpage.
		-- Messages:
		-- 'doc-subpage' --&gt; 'doc'
		--]]
		local title = env.title
		local docname = args[1] -- User-specified doc page.
		local docpage
		if docname then
			docpage = docname
		else
			docpage = env.docpageBase .. '/' .. message('doc-subpage')
		end
		return mw.title.new(docpage)
	end
	
	function envFuncs.sandboxTitle()
		--[[
		-- Title object for the /sandbox subpage.
		-- Messages:
		-- 'sandbox-subpage' --&gt; 'sandbox'
		--]]
		return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('sandbox-subpage'))
	end
	
	function envFuncs.testcasesTitle()
		--[[
		-- Title object for the /testcases subpage.
		-- Messages:
		-- 'testcases-subpage' --&gt; 'testcases'
		--]]
		return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('testcases-subpage'))
	end

	function envFuncs.protectionLevels()
		-- The protection levels table of the title object.
		return env.title.protectionLevels
	end

	function envFuncs.subjectSpace()
		-- The subject namespace number.
		return mw.site.namespaces[env.title.namespace].subject.id
	end

	function envFuncs.docSpace()
		-- The documentation namespace number. For most namespaces this is the
		-- same as the subject namespace. However, pages in the Article, File,
		-- MediaWiki or Category namespaces must have their /doc, /sandbox and
		-- /testcases pages in talk space.
		local subjectSpace = env.subjectSpace
		if subjectSpace == 0 or subjectSpace == 6 or subjectSpace == 8 or subjectSpace == 14 then
			return subjectSpace + 1
		else
			return subjectSpace
		end
	end

	function envFuncs.docpageBase()
		-- The base page of the /doc, /sandbox, and /testcases subpages.
		-- For some namespaces this is the talk page, rather than the template page.
		local templateTitle = env.templateTitle
		local docSpace = env.docSpace
		local docSpaceText = mw.site.namespaces[docSpace].name
		-- Assemble the link. docSpace is never the main namespace, so we can hardcode the colon.
		return docSpaceText .. ':' .. templateTitle.text
	end
	
	function envFuncs.compareUrl()
		-- Diff link between the sandbox and the main template using [[Special:ComparePages]].
		local templateTitle = env.templateTitle
		local sandboxTitle = env.sandboxTitle
		if templateTitle.exists and sandboxTitle.exists then
			local compareUrl = mw.uri.canonicalUrl(
				'Special:ComparePages',
				{ page1 = templateTitle.prefixedText, page2 = sandboxTitle.prefixedText}
			)
			return tostring(compareUrl)
		else
			return nil
		end
	end		

	return env
end	

----------------------------------------------------------------------------
-- Auxiliary templates
----------------------------------------------------------------------------

p.getModuleWikitext = makeInvokeFunc('_getModuleWikitext')

function p._getModuleWikitext(args, env)
	local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
	if currentTitle.contentModel ~= 'Scribunto' then return end
	pcall(require, currentTitle.prefixedText) -- if it fails, we don't care
	local moduleWikitext =  package.loaded[&quot;Module:Module wikitext&quot;]
	if moduleWikitext then
		return moduleWikitext.main()
	end
end

function p.sandboxNotice(args, env)
	--[=[
	-- Generates a sandbox notice for display above sandbox pages.
	-- @args - a table of arguments passed by the user
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	-- 
	-- Messages:
	-- 'sandbox-notice-image' --&gt; '[[File:Sandbox.svg|50px|alt=|link=]]'
	-- 'sandbox-notice-blurb' --&gt; 'This is the $1 for $2.'
	-- 'sandbox-notice-diff-blurb' --&gt; 'This is the $1 for $2 ($3).'
	-- 'sandbox-notice-pagetype-template' --&gt; '[[Wikipedia:Template test cases|template sandbox]] page'
	-- 'sandbox-notice-pagetype-module' --&gt; '[[Wikipedia:Template test cases|module sandbox]] page'
	-- 'sandbox-notice-pagetype-other' --&gt; 'sandbox page'
	-- 'sandbox-notice-compare-link-display' --&gt; 'diff'
	-- 'sandbox-notice-testcases-blurb' --&gt; 'See also the companion subpage for $1.'
	-- 'sandbox-notice-testcases-link-display' --&gt; 'test cases'
	-- 'sandbox-category' --&gt; 'Template sandboxes'
	-- 'module-sandbox-category' --&gt; 'Module sandboxes'
	-- 'other-sandbox-category' --&gt; 'Sandboxes outside of template or module namespace'
	--]=]
	local title = env.title
	local sandboxTitle = env.sandboxTitle
	local templateTitle = env.templateTitle
	local subjectSpace = env.subjectSpace
	if not (subjectSpace and title and sandboxTitle and templateTitle
		and mw.title.equals(title, sandboxTitle)) then
		return nil
	end
	-- Build the table of arguments to pass to {{ombox}}. We need just two fields, &quot;image&quot; and &quot;text&quot;.
	local omargs = {}
	omargs.image = message('sandbox-notice-image')
	-- Get the text. We start with the opening blurb, which is something like
	-- &quot;This is the template sandbox for [[Template:Foo]] (diff).&quot;
	local text = '__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__'
	local pagetype, sandboxCat
	if subjectSpace == 10 then
		pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-template')
		sandboxCat = message('sandbox-category')
	elseif subjectSpace == 828 then
		pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-module')
		sandboxCat = message('module-sandbox-category')
	else
		pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-other')
		sandboxCat = message('other-sandbox-category')
	end
	local templateLink = makeWikilink(templateTitle.prefixedText)
	local compareUrl = env.compareUrl
	if compareUrl then
		local compareDisplay = message('sandbox-notice-compare-link-display')
		local compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay)
		text = text .. message('sandbox-notice-diff-blurb', {pagetype, templateLink, compareLink})
	else
		text = text .. message('sandbox-notice-blurb', {pagetype, templateLink})
	end
	-- Get the test cases page blurb if the page exists. This is something like
	-- &quot;See also the companion subpage for [[Template:Foo/testcases|test cases]].&quot;
	local testcasesTitle = env.testcasesTitle
	if testcasesTitle and testcasesTitle.exists then
		if testcasesTitle.contentModel == &quot;Scribunto&quot; then
			local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display')
			local testcasesRunLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-run-link-display')
			local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay)
			local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay)
			text = text .. '&lt;br /&gt;' .. message('sandbox-notice-testcases-run-blurb', {testcasesLink, testcasesRunLink})
		else
			local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display')
			local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay)
			text = text .. '&lt;br /&gt;' .. message('sandbox-notice-testcases-blurb', {testcasesLink})
		end
	end
	
	-- Add the sandbox to the sandbox category.
	omargs.text = text .. makeCategoryLink(sandboxCat)

	-- 'documentation-clear'
	return '&lt;div class=&quot;' .. message('clear') .. '&quot;&gt;&lt;/div&gt;'
		.. require('Module:Message box').main('ombox', omargs)
end

function p.protectionTemplate(env)
	-- Generates the padlock icon in the top right.
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	-- Messages:
	-- 'protection-template' --&gt; 'pp-template'
	-- 'protection-template-args' --&gt; {docusage = 'yes'}
	local protectionLevels = env.protectionLevels
	if not protectionLevels then
		return nil
	end
	local editProt = protectionLevels.edit and protectionLevels.edit[1]
	local moveProt = protectionLevels.move and protectionLevels.move[1]
	if editProt then
		-- The page is edit-protected.
		return require('Module:Protection banner')._main{
			message('protection-reason-edit'), small = true
		}
	elseif moveProt and moveProt ~= 'autoconfirmed' then
		-- The page is move-protected but not edit-protected. Exclude move
		-- protection with the level &quot;autoconfirmed&quot;, as this is equivalent to
		-- no move protection at all.
		return require('Module:Protection banner')._main{
			action = 'move', small = true
		}
	else
		return nil
	end
end

----------------------------------------------------------------------------
-- Start box
----------------------------------------------------------------------------

p.startBox = makeInvokeFunc('_startBox')

function p._startBox(args, env)
	--[[
	-- This function generates the start box.
	-- @args - a table of arguments passed by the user
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	-- 
	-- The actual work is done by p.makeStartBoxLinksData and p.renderStartBoxLinks which make
	-- the [view] [edit] [history] [purge] links, and by p.makeStartBoxData and p.renderStartBox
	-- which generate the box HTML.
	--]]
	env = env or p.getEnvironment(args)
	local links
	local content = args.content
	if not content or args[1] then
		-- No need to include the links if the documentation is on the template page itself.
		local linksData = p.makeStartBoxLinksData(args, env)
		if linksData then
			links = p.renderStartBoxLinks(linksData)
		end
	end
	-- Generate the start box html.
	local data = p.makeStartBoxData(args, env, links)
	if data then
		return p.renderStartBox(data)
	else
		-- User specified no heading.
		return nil
	end
end

function p.makeStartBoxLinksData(args, env)
	--[[
	-- Does initial processing of data to make the [view] [edit] [history] [purge] links.
	-- @args - a table of arguments passed by the user
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	-- 
	-- Messages:
	-- 'view-link-display' --&gt; 'view'
	-- 'edit-link-display' --&gt; 'edit'
	-- 'history-link-display' --&gt; 'history'
	-- 'purge-link-display' --&gt; 'purge'
	-- 'module-preload' --&gt; 'Template:Documentation/preload-module-doc'
	-- 'docpage-preload' --&gt; 'Template:Documentation/preload'
	-- 'create-link-display' --&gt; 'create'
	--]]
	local subjectSpace = env.subjectSpace
	local title = env.title
	local docTitle = env.docTitle
	if not title or not docTitle then
		return nil
	end
	if docTitle.isRedirect then 
		docTitle = docTitle.redirectTarget
	end

	-- Create link if /doc doesn't exist.
	local preload = args.preload
	if not preload then
		if subjectSpace == 828 then -- Module namespace
			preload = message('module-preload')
		else
			preload = message('docpage-preload')
		end
	end
	
	return {
		title = title,
		docTitle = docTitle,
		-- View, display, edit, and purge links if /doc exists.
		viewLinkDisplay = message('view-link-display'),
		editLinkDisplay = message('edit-link-display'),
		historyLinkDisplay = message('history-link-display'),
		purgeLinkDisplay = message('purge-link-display'),
		preload = preload,
		createLinkDisplay = message('create-link-display')
	}
end

function p.renderStartBoxLinks(data)
	--[[
	-- Generates the [view][edit][history][purge] or [create][purge] links from the data table.
	-- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxLinksData
	--]]
	local docTitle = data.docTitle
	-- yes, we do intend to purge the template page on which the documentation appears
	local purgeLink = makeWikilink(&quot;Special:Purge/&quot; .. data.title.prefixedText, data.purgeLinkDisplay)
	
	if docTitle.exists then
		local viewLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, data.viewLinkDisplay)
		local editLink = makeWikilink(&quot;Special:EditPage/&quot; .. docTitle.prefixedText, data.editLinkDisplay)
		local historyLink = makeWikilink(&quot;Special:PageHistory/&quot; .. docTitle.prefixedText, data.historyLinkDisplay)
		return viewLink .. editLink .. historyLink .. purgeLink
	else
		local createLink = makeUrlLink(docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = data.preload}, data.createLinkDisplay)
		return createLink .. purgeLink
	end
	return ret
end

function p.makeStartBoxData(args, env, links)
	--[=[
	-- Does initial processing of data to pass to the start-box render function, p.renderStartBox.
	-- @args - a table of arguments passed by the user
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	-- @links - a string containing the [view][edit][history][purge] links - could be nil if there's an error.
	--
	-- Messages:
	-- 'documentation-icon-wikitext' --&gt; '[[File:Test Template Info-Icon - Version (2).svg|50px|link=|alt=]]'
	-- 'template-namespace-heading' --&gt; 'Template documentation'
	-- 'module-namespace-heading' --&gt; 'Module documentation'
	-- 'file-namespace-heading' --&gt; 'Summary'
	-- 'other-namespaces-heading' --&gt; 'Documentation'
	-- 'testcases-create-link-display' --&gt; 'create'
	--]=]
	local subjectSpace = env.subjectSpace
	if not subjectSpace then
		-- Default to an &quot;other namespaces&quot; namespace, so that we get at least some output
		-- if an error occurs.
		subjectSpace = 2
	end
	local data = {}
	
	-- Heading
	local heading = args.heading -- Blank values are not removed.
	if heading == '' then
		-- Don't display the start box if the heading arg is defined but blank.
		return nil
	end
	if heading then
		data.heading = heading
	elseif subjectSpace == 10 then -- Template namespace
		data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('template-namespace-heading')
	elseif subjectSpace == 828 then -- Module namespace
		data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('module-namespace-heading')
	elseif subjectSpace == 6 then -- File namespace
		data.heading = message('file-namespace-heading')
	else
		data.heading = message('other-namespaces-heading')
	end
	
	-- Heading CSS
	local headingStyle = args['heading-style']
	if headingStyle then
		data.headingStyleText = headingStyle
	else
		-- 'documentation-heading'
		data.headingClass = message('main-div-heading-class')
	end
	
	-- Data for the [view][edit][history][purge] or [create] links.
	if links then
		-- 'mw-editsection-like plainlinks'
		data.linksClass = message('start-box-link-classes')
		data.links = links
	end
	
	return data
end

function p.renderStartBox(data)
	-- Renders the start box html.
	-- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxData.
	local sbox = mw.html.create('div')
	sbox
		-- 'documentation-startbox'
		:addClass(message('start-box-class'))
		:newline()
		:tag('span')
			:addClass(data.headingClass)
			:attr('id', 'documentation-heading')
			:cssText(data.headingStyleText)
			:wikitext(data.heading)
	local links = data.links
	if links then
		sbox:tag('span')
			:addClass(data.linksClass)
			:attr('id', data.linksId)
			:wikitext(links)
	end
	return tostring(sbox)
end

----------------------------------------------------------------------------
-- Documentation content
----------------------------------------------------------------------------

p.content = makeInvokeFunc('_content')

function p._content(args, env)
	-- Displays the documentation contents
	-- @args - a table of arguments passed by the user
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	env = env or p.getEnvironment(args)
	local docTitle = env.docTitle
	local content = args.content
	if not content and docTitle and docTitle.exists then
		content = args._content or mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = docTitle.prefixedText}
	end
	-- The line breaks below are necessary so that &quot;=== Headings ===&quot; at the start and end
	-- of docs are interpreted correctly.
	return '\n' .. (content or '') .. '\n' 
end

p.contentTitle = makeInvokeFunc('_contentTitle')

function p._contentTitle(args, env)
	env = env or p.getEnvironment(args)
	local docTitle = env.docTitle
	if not args.content and docTitle and docTitle.exists then
		return docTitle.prefixedText
	else
		return ''
	end
end

----------------------------------------------------------------------------
-- End box
----------------------------------------------------------------------------

p.endBox = makeInvokeFunc('_endBox')

function p._endBox(args, env)
	--[=[
	-- This function generates the end box (also known as the link box).
	-- @args - a table of arguments passed by the user
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	-- 
	--]=]
	
	-- Get environment data.
	env = env or p.getEnvironment(args)
	local subjectSpace = env.subjectSpace
	local docTitle = env.docTitle
	if not subjectSpace or not docTitle then
		return nil
	end
		
	-- Check whether we should output the end box at all. Add the end
	-- box by default if the documentation exists or if we are in the
	-- user, module or template namespaces.
	local linkBox = args['link box']
	if linkBox == 'off'
		or not (
			docTitle.exists
			or subjectSpace == 2
			or subjectSpace == 828
			or subjectSpace == 10
		)
	then
		return nil
	end

	-- Assemble the link box.
	local text = ''
	if linkBox then
		text = text .. linkBox
	else
		text = text .. (p.makeDocPageBlurb(args, env) or '') -- &quot;This documentation is transcluded from [[Foo]].&quot; 
		if subjectSpace == 2 or subjectSpace == 10 or subjectSpace == 828 then
			-- We are in the user, template or module namespaces.
			-- Add sandbox and testcases links.
			-- &quot;Editors can experiment in this template's sandbox and testcases pages.&quot;
			text = text .. (p.makeExperimentBlurb(args, env) or '') .. '&lt;br /&gt;'
			if not args.content and not args[1] then
				-- &quot;Please add categories to the /doc subpage.&quot;
				-- Don't show this message with inline docs or with an explicitly specified doc page,
				-- as then it is unclear where to add the categories.
				text = text .. (p.makeCategoriesBlurb(args, env) or '')
			end
			text = text .. ' ' .. (p.makeSubpagesBlurb(args, env) or '') --&quot;Subpages of this template&quot;
		end
	end
	
	local box = mw.html.create('div')
	-- 'documentation-metadata'
	box:attr('role', 'note')
		:addClass(message('end-box-class'))
		-- 'plainlinks'
		:addClass(message('end-box-plainlinks'))
		:wikitext(text)
		:done()

	return '\n' .. tostring(box)
end

function p.makeDocPageBlurb(args, env)
	--[=[
	-- Makes the blurb &quot;This documentation is transcluded from [[Template:Foo]] (edit, history)&quot;.
	-- @args - a table of arguments passed by the user
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	-- 
	-- Messages:
	-- 'edit-link-display' --&gt; 'edit'
	-- 'history-link-display' --&gt; 'history'
	-- 'transcluded-from-blurb' --&gt; 
	-- 'The above [[Wikipedia:Template documentation|documentation]] 
	-- is [[Help:Transclusion|transcluded]] from $1.'
	-- 'module-preload' --&gt; 'Template:Documentation/preload-module-doc'
	-- 'create-link-display' --&gt; 'create'
	-- 'create-module-doc-blurb' --&gt;
	-- 'You might want to $1 a documentation page for this [[Wikipedia:Lua|Scribunto module]].'
	--]=]
	local docTitle = env.docTitle
	if not docTitle then
		return nil
	end
	if docTitle.exists then
		-- /doc exists; link to it.
		local docLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText)
		local editDisplay = message('edit-link-display')
		local editLink = makeWikilink(&quot;Special:EditPage/&quot; .. docTitle.prefixedText, editDisplay)
		local historyDisplay = message('history-link-display')
		local historyLink = makeWikilink(&quot;Special:PageHistory/&quot; .. docTitle.prefixedText, historyDisplay)
		return message('transcluded-from-blurb', {docLink})
			.. ' '
			.. makeToolbar(editLink, historyLink)
			.. '&lt;br /&gt;'
	elseif env.subjectSpace == 828 then
		-- /doc does not exist; ask to create it.
		local createUrl = docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = message('module-preload')}
		local createDisplay = message('create-link-display')
		local createLink = makeUrlLink(createUrl, createDisplay)
		return message('create-module-doc-blurb', {createLink})
			.. '&lt;br /&gt;'
	end
end

function p.makeExperimentBlurb(args, env)
	--[[
	-- Renders the text &quot;Editors can experiment in this template's sandbox (edit | diff) and testcases (edit) pages.&quot;
	-- @args - a table of arguments passed by the user
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	-- 
	-- Messages:
	-- 'sandbox-link-display' --&gt; 'sandbox'
	-- 'sandbox-edit-link-display' --&gt; 'edit'
	-- 'compare-link-display' --&gt; 'diff'
	-- 'module-sandbox-preload' --&gt; 'Template:Documentation/preload-module-sandbox'
	-- 'template-sandbox-preload' --&gt; 'Template:Documentation/preload-sandbox'
	-- 'sandbox-create-link-display' --&gt; 'create'
	-- 'mirror-edit-summary' --&gt; 'Create sandbox version of $1'
	-- 'mirror-link-display' --&gt; 'mirror'
	-- 'mirror-link-preload' --&gt; 'Template:Documentation/mirror'
	-- 'sandbox-link-display' --&gt; 'sandbox'
	-- 'testcases-link-display' --&gt; 'testcases'
	-- 'testcases-edit-link-display'--&gt; 'edit'
	-- 'template-sandbox-preload' --&gt; 'Template:Documentation/preload-sandbox'
	-- 'testcases-create-link-display' --&gt; 'create'
	-- 'testcases-link-display' --&gt; 'testcases'
	-- 'testcases-edit-link-display' --&gt; 'edit'
	-- 'module-testcases-preload' --&gt; 'Template:Documentation/preload-module-testcases'
	-- 'template-testcases-preload' --&gt; 'Template:Documentation/preload-testcases'
	-- 'experiment-blurb-module' --&gt; 'Editors can experiment in this module's $1 and $2 pages.'
	-- 'experiment-blurb-template' --&gt; 'Editors can experiment in this template's $1 and $2 pages.'
	--]]
	local subjectSpace = env.subjectSpace
	local templateTitle = env.templateTitle
	local sandboxTitle = env.sandboxTitle
	local testcasesTitle = env.testcasesTitle
	local templatePage = templateTitle.prefixedText
	if not subjectSpace or not templateTitle or not sandboxTitle or not testcasesTitle then
		return nil
	end
	-- Make links.
	local sandboxLinks, testcasesLinks
	if sandboxTitle.exists then
		local sandboxPage = sandboxTitle.prefixedText
		local sandboxDisplay = message('sandbox-link-display')
		local sandboxLink = makeWikilink(sandboxPage, sandboxDisplay)
		local sandboxEditDisplay = message('sandbox-edit-link-display')
		local sandboxEditLink = makeWikilink(&quot;Special:EditPage/&quot; .. sandboxPage, sandboxEditDisplay)
		local compareUrl = env.compareUrl
		local compareLink
		if compareUrl then
			local compareDisplay = message('compare-link-display')
			compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay)
		end
		sandboxLinks = sandboxLink .. ' ' .. makeToolbar(sandboxEditLink, compareLink)
	else
		local sandboxPreload
		if subjectSpace == 828 then
			sandboxPreload = message('module-sandbox-preload')
		else
			sandboxPreload = message('template-sandbox-preload')
		end
		local sandboxCreateUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = sandboxPreload}
		local sandboxCreateDisplay = message('sandbox-create-link-display')
		local sandboxCreateLink = makeUrlLink(sandboxCreateUrl, sandboxCreateDisplay)
		local mirrorSummary = message('mirror-edit-summary', {makeWikilink(templatePage)})
		local mirrorPreload = message('mirror-link-preload')
		local mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = mirrorPreload, summary = mirrorSummary}
		if subjectSpace == 828 then
			mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = templateTitle.prefixedText, summary = mirrorSummary}
		end
		local mirrorDisplay = message('mirror-link-display')
		local mirrorLink = makeUrlLink(mirrorUrl, mirrorDisplay)
		sandboxLinks = message('sandbox-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(sandboxCreateLink, mirrorLink)
	end
	if testcasesTitle.exists then
		local testcasesPage = testcasesTitle.prefixedText
		local testcasesDisplay = message('testcases-link-display')
		local testcasesLink = makeWikilink(testcasesPage, testcasesDisplay)
		local testcasesEditUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit'}
		local testcasesEditDisplay = message('testcases-edit-link-display')
		local testcasesEditLink = makeWikilink(&quot;Special:EditPage/&quot; .. testcasesPage, testcasesEditDisplay)
		-- for Modules, add testcases run link if exists
		if testcasesTitle.contentModel == &quot;Scribunto&quot;  and testcasesTitle.talkPageTitle and testcasesTitle.talkPageTitle.exists then
			local testcasesRunLinkDisplay = message('testcases-run-link-display')
			local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay)
			testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink, testcasesRunLink)
		else
			testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink)
		end
	else
		local testcasesPreload
		if subjectSpace == 828 then
			testcasesPreload = message('module-testcases-preload')
		else
			testcasesPreload = message('template-testcases-preload')
		end
		local testcasesCreateUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = testcasesPreload}
		local testcasesCreateDisplay = message('testcases-create-link-display')
		local testcasesCreateLink = makeUrlLink(testcasesCreateUrl, testcasesCreateDisplay)
		testcasesLinks = message('testcases-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(testcasesCreateLink)
	end
	local messageName
	if subjectSpace == 828 then
		messageName = 'experiment-blurb-module'
	else
		messageName = 'experiment-blurb-template'
	end
	return message(messageName, {sandboxLinks, testcasesLinks})
end

function p.makeCategoriesBlurb(args, env)
	--[[
	-- Generates the text &quot;Please add categories to the /doc subpage.&quot;
	-- @args - a table of arguments passed by the user
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	-- Messages:
	-- 'doc-link-display' --&gt; '/doc'
	-- 'add-categories-blurb' --&gt; 'Please add categories to the $1 subpage.'
	--]]
	local docTitle = env.docTitle
	if not docTitle then
		return nil
	end
	local docPathLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, message('doc-link-display'))
	return message('add-categories-blurb', {docPathLink})
end

function p.makeSubpagesBlurb(args, env)
	--[[
	-- Generates the &quot;Subpages of this template&quot; link.
	-- @args - a table of arguments passed by the user
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	
	-- Messages:
	-- 'template-pagetype' --&gt; 'template'
	-- 'module-pagetype' --&gt; 'module'
	-- 'default-pagetype' --&gt; 'page'
	-- 'subpages-link-display' --&gt; 'Subpages of this $1'
	--]]
	local subjectSpace = env.subjectSpace
	local templateTitle = env.templateTitle
	if not subjectSpace or not templateTitle then
		return nil
	end
	local pagetype
	if subjectSpace == 10 then
		pagetype = message('template-pagetype')
	elseif subjectSpace == 828 then
		pagetype = message('module-pagetype')
	else
		pagetype = message('default-pagetype')
	end
	local subpagesLink = makeWikilink(
		'Special:PrefixIndex/' .. templateTitle.prefixedText .. '/',
		message('subpages-link-display', {pagetype})
	)
	return message('subpages-blurb', {subpagesLink})
end

----------------------------------------------------------------------------
-- Tracking categories
----------------------------------------------------------------------------

function p.addTrackingCategories(env)
	--[[
	-- Check if {{documentation}} is transcluded on a /doc or /testcases page.
	-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
	
	-- Messages:
	-- 'display-strange-usage-category' --&gt; true
	-- 'doc-subpage' --&gt; 'doc'
	-- 'testcases-subpage' --&gt; 'testcases'
	-- 'strange-usage-category' --&gt; 'Wikipedia pages with strange ((documentation)) usage'
	-- 
	-- /testcases pages in the module namespace are not categorised, as they may have
	-- {{documentation}} transcluded automatically.
	--]]
	local title = env.title
	local subjectSpace = env.subjectSpace
	if not title or not subjectSpace then
		return nil
	end
	local subpage = title.subpageText
	if message('display-strange-usage-category', nil, 'boolean')
		and (
			subpage == message('doc-subpage')
			or subjectSpace ~= 828 and subpage == message('testcases-subpage')
		)
	then
		return makeCategoryLink(message('strange-usage-category'))
	end
	return ''
end

return p</text>
      <sha1>bo74oekmmsj1xtpw7dlzkvkhc0k05g6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Samanburður</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191540</id>
    <revision>
      <id>1968446</id>
      <timestamp>2026-06-20T23:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>gerir tengil til að bera saman tvær síður</comment>
      <origin>1968446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="651" sha1="n64vutlx0vxrvgamv909809p4ni0nyv" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{#switch:&lt;!--
--&gt;|{{{1|}}}|{{{2|}}} = {{Error|Two pages are needed to compare.}}&lt;!--
--&gt;|#default = &lt;!--
    --&gt;{{Plain link&lt;!--
    --&gt;|url = {{fullurl:Special:ComparePages|&lt;!--
        --&gt;{{#iferror:{{#expr:{{{1|}}} + 1}}&lt;!--
        --&gt;|page1={{urlencode:{{{1}}}}}&lt;!--
        --&gt;|rev1={{{1}}}&lt;!--
        --&gt;}}&amp;&lt;!--
        --&gt;{{#iferror:{{#expr:{{{2|}}} + 1}}&lt;!--
        --&gt;|page2={{urlencode:{{{2}}}}}&lt;!--
        --&gt;|rev2={{{2}}}&lt;!--
        --&gt;}}}}&lt;!--
    --&gt;|name = {{{label|{{{3|compare {{{label1|{{{1}}}}}} to {{{label2|{{{2}}}}}}}}}}}}&lt;!--
    --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n64vutlx0vxrvgamv909809p4ni0nyv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968448</id>
      <parentid>1968446</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T00:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Þýðing</comment>
      <origin>1968448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="671" sha1="ppuyacv0hlevm28wdj2w266llkqd56m" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{#switch:&lt;!--
--&gt;|{{{1|}}}|{{{2|}}} = {{Error|Það þarf tvær síður til að bera saman.}}&lt;!--
--&gt;|#default = &lt;!--
    --&gt;{{Plain link&lt;!--
    --&gt;|url = {{fullurl:Special:ComparePages|&lt;!--
        --&gt;{{#iferror:{{#expr:{{{1|}}} + 1}}&lt;!--
        --&gt;|page1={{urlencode:{{{1}}}}}&lt;!--
        --&gt;|rev1={{{1}}}&lt;!--
        --&gt;}}&amp;&lt;!--
        --&gt;{{#iferror:{{#expr:{{{2|}}} + 1}}&lt;!--
        --&gt;|page2={{urlencode:{{{2}}}}}&lt;!--
        --&gt;|rev2={{{2}}}&lt;!--
        --&gt;}}}}&lt;!--
    --&gt;|name = {{{síða|{{{3|bera {{{label1|{{{1}}}}}} saman við {{{síða2|{{{2}}}}}}}}}}}}&lt;!--
    --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ppuyacv0hlevm28wdj2w266llkqd56m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968450</id>
      <parentid>1968448</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T00:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>leiðrétti hvað breytur heita</comment>
      <origin>1968450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="669" sha1="tmr3jr5endwx1e3w8pw4zf75fbukeqd" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{#switch:&lt;!--
--&gt;|{{{1|}}}|{{{2|}}} = {{Error|Það þarf tvær síður til að bera saman.}}&lt;!--
--&gt;|#default = &lt;!--
    --&gt;{{Plain link&lt;!--
    --&gt;|url = {{fullurl:Special:ComparePages|&lt;!--
        --&gt;{{#iferror:{{#expr:{{{1|}}} + 1}}&lt;!--
        --&gt;|page1={{urlencode:{{{1}}}}}&lt;!--
        --&gt;|rev1={{{1}}}&lt;!--
        --&gt;}}&amp;&lt;!--
        --&gt;{{#iferror:{{#expr:{{{2|}}} + 1}}&lt;!--
        --&gt;|page2={{urlencode:{{{2}}}}}&lt;!--
        --&gt;|rev2={{{2}}}&lt;!--
        --&gt;}}}}&lt;!--
    --&gt;|name = {{{nafn|{{{3|bera {{{síða|{{{1}}}}}} saman við {{{síða2|{{{2}}}}}}}}}}}}&lt;!--
    --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tmr3jr5endwx1e3w8pw4zf75fbukeqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Halla Bergþóra Björnsdóttir</title>
    <ns>1</ns>
    <id>191541</id>
    <revision>
      <id>1968447</id>
      <timestamp>2026-06-20T23:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}}“</comment>
      <origin>1968447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up" xml:space="preserve">{{Æviágrip lifandi fólks}}</text>
      <sha1>b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Samanburður/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191542</id>
    <revision>
      <id>1968452</id>
      <timestamp>2026-06-21T00:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>upplýsingar um snið</comment>
      <origin>1968452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1671" sha1="29mz4008n8zpdaie8s6tis0ozfikstf" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
Þetta snið býr til tengil til að bera saman mismunandi Wikipedia síður. Það er hægt að nota þetta til að bera saman breytingar á mismunandi útgáfum á aðskildum síðum með því að gefa sniðinu &lt;code&gt;oldid&lt;/code&gt; útgáfu úr breytingarsögunni.

&lt;pre&gt;https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Sni%C3%B0:Documentation/end&amp;oldid=1968451&lt;/pre&gt;
Það sem kemur á eftir &lt;code&gt;oldid=&lt;/code&gt; er ID númerið sem þú getur notað.

== Notkun ==
&lt;syntaxhighlight lang=wikitext&gt;{{Samanburður|nafn eða oldid fyrstu síðunnar|nafn eða oldid seinni síðunnar}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
* nafn = titill síðunnar
* oldid = Einkennandi númer útgáfu síðu

== Sniðmátsgögn ==
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Síða til samanburðar&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Titill síðu (eða oldID) til samanburðar&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Síða2 til samanburðar&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Titill síðu (eða oldID) til samanburðar&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;nafn&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Texti í tengli&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Yfirskrifa texta í tengli&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;nafn&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;Breyta nafni tengils&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Bera saman&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;3&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;síða&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nafn síðu&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Til að stjórna hvernig nafn síðunnar birtist í tengli&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;síða2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nafn síðu2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Stjórna hvernig nafn síðu2 birtist í tengli&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;</text>
      <sha1>29mz4008n8zpdaie8s6tis0ozfikstf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968454</id>
      <parentid>1968452</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T00:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bara smá breytingar á orðum</comment>
      <origin>1968454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1647" sha1="noa6pejmxmc27ybwp5udf19s6h4869t" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
Þetta snið býr til tengil til að bera saman mismunandi Wikipedia síður. Það er hægt að nota þetta til að bera saman breytingar á mismunandi útgáfum á aðskildum síðum með því að gefa sniðinu &lt;code&gt;oldID&lt;/code&gt; útgáfu úr breytingarsögunni.

&lt;pre&gt;https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Snið:Documentation/end&amp;oldid=1968451&lt;/pre&gt;
Það sem kemur á eftir &lt;code&gt;oldid=&lt;/code&gt; er ID númerið sem þú getur notað.

== Notkun ==
&lt;syntaxhighlight lang=wikitext&gt;{{Samanburður|nafn eða oldID síðu1|nafn eða oldID síðu2}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
* nafn = titill síðunnar
* oldID = Einkennandi númer útgáfu síðu

== Sniðmátsgögn ==
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Síða til samanburðar&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Titill síðu (eða oldID) til samanburðar&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Síða2 til samanburðar&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Titill síðu (eða oldID) til samanburðar&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;nafn&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Texti í tengli&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Yfirskrifa texta í tengli&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;nafn&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;Breyta nafni tengils&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Bera saman&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;3&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;síða&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nafn síðu&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Til að stjórna hvernig nafn síðunnar birtist í tengli&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;síða2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nafn síðu2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Stjórna hvernig nafn síðu2 birtist í tengli&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;</text>
      <sha1>noa6pejmxmc27ybwp5udf19s6h4869t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968473</id>
      <parentid>1968454</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T10:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1968473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1636" sha1="am0vl9piqromhtf7obh9cyed5zlzit9" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
Þetta snið býr til tengil til að bera saman mismunandi Wikipedia síður. Það er hægt að nota þetta til að bera saman breytingar á mismunandi útgáfum af síðum með því að gefa sniðinu &lt;code&gt;oldID&lt;/code&gt; útgáfu úr breytingarsögunni.

&lt;pre&gt;https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Snið:Documentation/end&amp;oldid=1968451&lt;/pre&gt;
Það sem kemur á eftir &lt;code&gt;oldid=&lt;/code&gt; er ID númerið sem þú getur notað.

== Notkun ==
&lt;syntaxhighlight lang=wikitext&gt;{{Samanburður|nafn eða oldID síðu1|nafn eða oldID síðu2}}&lt;/syntaxhighlight&gt;
* nafn = titill síðunnar
* oldID = Einkennandi númer útgáfu síðu

== Sniðmátsgögn ==
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Síða til samanburðar&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Titill síðu (eða oldID) til samanburðar&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Síða2 til samanburðar&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Titill síðu (eða oldID) til samanburðar&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;nafn&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Texti í tengli&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Yfirskrifa texta í tengli&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;nafn&quot;: {
			&quot;description&quot;: &quot;Breyta nafni tengils&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Bera saman&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;3&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;síða&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nafn síðu&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Til að stjórna hvernig nafn síðunnar birtist í tengli&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;síða2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nafn síðu2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Stjórna hvernig nafn síðu2 birtist í tengli&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;</text>
      <sha1>am0vl9piqromhtf7obh9cyed5zlzit9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Kosningar á Íslandi</title>
    <ns>10</ns>
    <id>191543</id>
    <revision>
      <id>1968475</id>
      <timestamp>2026-06-21T10:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „{{Navbox |name = Kosningar á Íslandi |title = {{flagicon|Iceland}} [[Kosningar á Íslandi|Kosningar og þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi]] |state = {{{state|autocollapse}}} |bodyclass = hlist  |group1 = [[Alþingiskosningar]] |list1 = *[[Alþingiskosningar 1844|1844]] *[[Alþingiskosningar 1852|1852]] *[[Alþingiskosningar 1858|1858]] *[[Alþingiskosningar 1864|1864]] *[[Alþingiskosningar 1869|1869]] *[[Alþingiskosningar 1874|1874]] *Alþingiskosning...“</comment>
      <origin>1968475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5268" sha1="ft0mvdobkwkansuipvco5y4ya7fwd6q" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = Kosningar á Íslandi
|title = {{flagicon|Iceland}} [[Kosningar á Íslandi|Kosningar og þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist

|group1 = [[Alþingiskosningar]]
|list1 =
*[[Alþingiskosningar 1844|1844]]
*[[Alþingiskosningar 1852|1852]]
*[[Alþingiskosningar 1858|1858]]
*[[Alþingiskosningar 1864|1864]]
*[[Alþingiskosningar 1869|1869]]
*[[Alþingiskosningar 1874|1874]]
*[[Alþingiskosningar 1880|1880]]
*[[Alþingiskosningar 1886|1886]]
*[[Alþingiskosningar 1892|1892]]
*[[Alþingiskosningar 1894|1894]]
*[[Alþingiskosningar 1900|1900]]
*[[Alþingiskosningar 1902|1902]]
*[[Alþingiskosningar 1903|1903]]
*[[Alþingiskosningar 1908|1908]]
*[[Alþingiskosningar 1911|1911]]
*[[Alþingiskosningar 1914|1914]]
*[[August 1916|1916 (Aug)]]
*[[October 1916|1916 (Oct)]]
*[[Alþingiskosningar 1919|1919]]
*[[Alþingiskosningar 1922|1922]]
*[[Alþingiskosningar 1923|1923]]
*[[Alþingiskosningar 1926|1926]]
*[[Alþingiskosningar 1927|1927]]
*[[Alþingiskosningar 1930|1930]]
*[[Alþingiskosningar 1931|1931]]
*[[Alþingiskosningar 1933|1933]]
*[[Alþingiskosningar 1934|1934]]
*[[Alþingiskosningar 1937|1937]]
*[[Alþingiskosningar 1942 (júlí)|1942 (júl)]]
*[[Alþingiskosningar 1942 (október)|1942 (okt)]]
*[[Alþingiskosningar 1946|1946]]
*[[Alþingiskosningar 1949|1949]]
*[[Alþingiskosningar 1953|1953]]
*[[Alþingiskosningar 1956|1956]]
*[[Aþingiskosningar 1959 (júní)|1959 (jún)]]
*[[Aþingiskosningar 1959 (október)|1959 (okt)]]
*[[Alþingiskosningar 1963|1963]]
*[[Alþingiskosningar 1967|1967]]
*[[Alþingiskosningar 1971|1971]]
*[[Alþingiskosningar 1974|1974]]
*[[Alþingiskosningar 1978|1978]]
*[[Alþingiskosningar 1979|1979]]
*[[Alþingiskosningar 1983|1983]]
*[[Alþingiskosningar 1987|1987]]
*[[Alþingiskosningar 1991|1991]]
*[[Alþingiskosningar 1995|1995]]
*[[Alþingiskosningar 1999|1999]]
*[[Alþingiskosningar 2003|2003]]
*[[Alþingiskosningar 2007|2007]]
*[[Alþingiskosningar 2009|2009]]
*[[Alþingiskosningar 2013|2013]]
*[[Alþingiskosningar 2016|2016]]
*[[Alþingiskosningar 2017|2017]]
*[[Alþingiskosningar 2021|2021]]
*[[Alþingiskosningar 2024|2024]]
*[[Næstu alþingiskosningar|''Næstu'']]

|group2 = [[Forsetakjör á Íslandi|Forsetakjör]]
|list2 =
*[[1944 Icelandic presidential election|1944]]
*[[1945 Icelandic presidential election|1945]]
*[[1949 Icelandic presidential election|1949]]
*[[1952 Icelandic presidential election|1952]]
*[[1956 Icelandic presidential election|1956]]
*[[1960 Icelandic presidential election|1960]]
*[[1964 Icelandic presidential election|1964]]
*[[1968 Icelandic presidential election|1968]]
*[[1972 Icelandic presidential election|1972]]
*[[1976 Icelandic presidential election|1976]]
*[[1980 Icelandic presidential election|1980]]
*[[1984 Icelandic presidential election|1984]]
*[[1988 Icelandic presidential election|1988]]
*[[1992 Icelandic presidential election|1992]]
*[[1996 Icelandic presidential election|1996]]
*[[2000 Icelandic presidential election|2000]]
*[[2004 Icelandic presidential election|2004]]
*[[2008 Icelandic presidential election|2008]]
*[[2012 Icelandic presidential election|2012]]
*[[2016 Icelandic presidential election|2016]]
*[[2020 Icelandic presidential election|2020]]
*[[2024 Icelandic presidential election|2024]]

|group3 = [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi|Sveitarstjórnarkosningar]]
|list3 =
*[[1930 Icelandic municipal elections|1930]]
*[[1934 Icelandic municipal elections|1934]]
*[[1938 Icelandic municipal elections|1938]]
*[[1942 Icelandic municipal elections|1942]]
*[[1946 Icelandic municipal elections|1946]]
*[[1950 Icelandic municipal elections|1950]]
*[[1954 Icelandic municipal elections|1954]]
*[[1958 Icelandic municipal elections|1958]]
*[[1962 Icelandic municipal elections|1962]]
*[[1966 Icelandic municipal elections|1966]]
*[[1970 Icelandic municipal elections|1970]]
*[[1974 Icelandic municipal elections|1974]]
*[[1978 Icelandic municipal elections|1978]]
*[[1982 Icelandic municipal elections|1982]]
*[[1986 Icelandic municipal elections|1986]]
*[[1990 Icelandic municipal elections|1990]]
*[[1994 Icelandic municipal elections|1994]]
*[[1998 Icelandic municipal elections|1998]]
*[[2002 Icelandic municipal elections|2002]]
*[[2006 Icelandic municipal elections|2006]]
*[[2010 Icelandic municipal elections|2010]]
*[[2014 Icelandic municipal elections|2014]]
*[[2018 Icelandic municipal elections|2018]]
*[[2022 Icelandic municipal elections|2022]]
*''[[2026 Icelandic municipal elections|2026]]''

|group4 = [[Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi|Þjóðaratkvæðagreiðslur]]
|list4 =
*[[1908 Icelandic prohibition referendum|1908]]
*[[1916 Icelandic community service referendum|1916]]
*[[1918 Icelandic sovereignty referendum|1918]]
*[[1933 Icelandic prohibition referendum|1933]]
*[[1944 Icelandic constitutional referendum|1944]]
*[[2010 Icelandic loan guarantees referendum|2010]]
*[[2011 Icelandic loan guarantees referendum|2011]]
*[[2012 Icelandic constitutional referendum|2012]]
*''[[2026 Icelandic European Union membership negotiations referendum|2026]]''

|group5 = Stjórnlagaþing
|list5 =
*''[[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010|2010]] (ógildar)''

}}&lt;noinclude&gt;
[[Flokkur:Stjórnmálasnið]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ft0mvdobkwkansuipvco5y4ya7fwd6q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968480</id>
      <parentid>1968475</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>1968480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5204" sha1="ari34wz2lq8fjan5x3ao39rjrmoavcc" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = Kosningar á Íslandi
|title = {{flagicon|Iceland}} [[Kosningar á Íslandi|Kosningar og þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist

|group1 = [[Alþingiskosningar]]
|list1 =
*[[Alþingiskosningar 1844|1844]]
*[[Alþingiskosningar 1852|1852]]
*[[Alþingiskosningar 1858|1858]]
*[[Alþingiskosningar 1864|1864]]
*[[Alþingiskosningar 1869|1869]]
*[[Alþingiskosningar 1874|1874]]
*[[Alþingiskosningar 1880|1880]]
*[[Alþingiskosningar 1886|1886]]
*[[Alþingiskosningar 1892|1892]]
*[[Alþingiskosningar 1894|1894]]
*[[Alþingiskosningar 1900|1900]]
*[[Alþingiskosningar 1902|1902]]
*[[Alþingiskosningar 1903|1903]]
*[[Alþingiskosningar 1908|1908]]
*[[Alþingiskosningar 1911|1911]]
*[[Alþingiskosningar 1914|1914]]
*[[Alþingiskosningar 1916 (ágúst)|1916 (ágú)]]
*[[Alþingiskosningar 1916 (október)|1916 (okt)]]
*[[Alþingiskosningar 1919|1919]]
*[[Alþingiskosningar 1922|1922]]
*[[Alþingiskosningar 1923|1923]]
*[[Alþingiskosningar 1926|1926]]
*[[Alþingiskosningar 1927|1927]]
*[[Alþingiskosningar 1930|1930]]
*[[Alþingiskosningar 1931|1931]]
*[[Alþingiskosningar 1933|1933]]
*[[Alþingiskosningar 1934|1934]]
*[[Alþingiskosningar 1937|1937]]
*[[Alþingiskosningar 1942 (júlí)|1942 (júl)]]
*[[Alþingiskosningar 1942 (október)|1942 (okt)]]
*[[Alþingiskosningar 1946|1946]]
*[[Alþingiskosningar 1949|1949]]
*[[Alþingiskosningar 1953|1953]]
*[[Alþingiskosningar 1956|1956]]
*[[Aþingiskosningar 1959 (júní)|1959 (jún)]]
*[[Aþingiskosningar 1959 (október)|1959 (okt)]]
*[[Alþingiskosningar 1963|1963]]
*[[Alþingiskosningar 1967|1967]]
*[[Alþingiskosningar 1971|1971]]
*[[Alþingiskosningar 1974|1974]]
*[[Alþingiskosningar 1978|1978]]
*[[Alþingiskosningar 1979|1979]]
*[[Alþingiskosningar 1983|1983]]
*[[Alþingiskosningar 1987|1987]]
*[[Alþingiskosningar 1991|1991]]
*[[Alþingiskosningar 1995|1995]]
*[[Alþingiskosningar 1999|1999]]
*[[Alþingiskosningar 2003|2003]]
*[[Alþingiskosningar 2007|2007]]
*[[Alþingiskosningar 2009|2009]]
*[[Alþingiskosningar 2013|2013]]
*[[Alþingiskosningar 2016|2016]]
*[[Alþingiskosningar 2017|2017]]
*[[Alþingiskosningar 2021|2021]]
*[[Alþingiskosningar 2024|2024]]
*[[Næstu alþingiskosningar|''Næstu'']]

|group2 = [[Forsetakjör á Íslandi|Forsetakjör]]
|list2 =
*[[Forsetakjör á Íslandi 1944|1944]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1945|1945]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1949|1949]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1952|1952]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1956|1956]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1960|1960]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1964|1964]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1968|1968]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1972|1972]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1976|1976]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1980|1980]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1984|1984]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1988|1988]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1992|1992]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1996|1996]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2000|2000]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2004|2004]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2008|2008]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2012|2012]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2016|2016]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2020|2020]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2024|2024]]
*''[[Forsetakjör á Íslandi 2028|2028]]''

|group3 = [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi|Sveitarstjórnarkosningar]]
|list3 =
*[[1930 Icelandic municipal elections|1930]]
*[[1934 Icelandic municipal elections|1934]]
*[[1938 Icelandic municipal elections|1938]]
*[[1942 Icelandic municipal elections|1942]]
*[[1946 Icelandic municipal elections|1946]]
*[[1950 Icelandic municipal elections|1950]]
*[[1954 Icelandic municipal elections|1954]]
*[[1958 Icelandic municipal elections|1958]]
*[[1962 Icelandic municipal elections|1962]]
*[[1966 Icelandic municipal elections|1966]]
*[[1970 Icelandic municipal elections|1970]]
*[[1974 Icelandic municipal elections|1974]]
*[[1978 Icelandic municipal elections|1978]]
*[[1982 Icelandic municipal elections|1982]]
*[[1986 Icelandic municipal elections|1986]]
*[[1990 Icelandic municipal elections|1990]]
*[[1994 Icelandic municipal elections|1994]]
*[[1998 Icelandic municipal elections|1998]]
*[[2002 Icelandic municipal elections|2002]]
*[[2006 Icelandic municipal elections|2006]]
*[[2010 Icelandic municipal elections|2010]]
*[[2014 Icelandic municipal elections|2014]]
*[[2018 Icelandic municipal elections|2018]]
*[[2022 Icelandic municipal elections|2022]]
*''[[2026 Icelandic municipal elections|2026]]''

|group4 = [[Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi|Þjóðaratkvæðagreiðslur]]
|list4 =
*[[1908 Icelandic prohibition referendum|1908]]
*[[1916 Icelandic community service referendum|1916]]
*[[1918 Icelandic sovereignty referendum|1918]]
*[[1933 Icelandic prohibition referendum|1933]]
*[[1944 Icelandic constitutional referendum|1944]]
*[[2010 Icelandic loan guarantees referendum|2010]]
*[[2011 Icelandic loan guarantees referendum|2011]]
*[[2012 Icelandic constitutional referendum|2012]]
*''[[2026 Icelandic European Union membership negotiations referendum|2026]]''

|group5 = Stjórnlagaþing
|list5 =
*''[[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010|2010]] (ógildar)''

}}&lt;noinclude&gt;
[[Flokkur:Stjórnmálasnið]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ari34wz2lq8fjan5x3ao39rjrmoavcc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968485</id>
      <parentid>1968480</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>1968485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5457" sha1="fmi1ocd20b07fdmv1pxlg4rr6are1up" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = Kosningar á Íslandi
|title = {{flagicon|Iceland}} [[Kosningar á Íslandi|Kosningar og þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist

|group1 = [[Alþingiskosningar]]
|list1 =
*[[Alþingiskosningar 1844|1844]]
*[[Alþingiskosningar 1852|1852]]
*[[Alþingiskosningar 1858|1858]]
*[[Alþingiskosningar 1864|1864]]
*[[Alþingiskosningar 1869|1869]]
*[[Alþingiskosningar 1874|1874]]
*[[Alþingiskosningar 1880|1880]]
*[[Alþingiskosningar 1886|1886]]
*[[Alþingiskosningar 1892|1892]]
*[[Alþingiskosningar 1894|1894]]
*[[Alþingiskosningar 1900|1900]]
*[[Alþingiskosningar 1902|1902]]
*[[Alþingiskosningar 1903|1903]]
*[[Alþingiskosningar 1908|1908]]
*[[Alþingiskosningar 1911|1911]]
*[[Alþingiskosningar 1914|1914]]
*[[Alþingiskosningar 1916 (ágúst)|1916 (ágú)]]
*[[Alþingiskosningar 1916 (október)|1916 (okt)]]
*[[Alþingiskosningar 1919|1919]]
*[[Alþingiskosningar 1922|1922]]
*[[Alþingiskosningar 1923|1923]]
*[[Alþingiskosningar 1926|1926]]
*[[Alþingiskosningar 1927|1927]]
*[[Alþingiskosningar 1930|1930]]
*[[Alþingiskosningar 1931|1931]]
*[[Alþingiskosningar 1933|1933]]
*[[Alþingiskosningar 1934|1934]]
*[[Alþingiskosningar 1937|1937]]
*[[Alþingiskosningar 1942 (júlí)|1942 (júl)]]
*[[Alþingiskosningar 1942 (október)|1942 (okt)]]
*[[Alþingiskosningar 1946|1946]]
*[[Alþingiskosningar 1949|1949]]
*[[Alþingiskosningar 1953|1953]]
*[[Alþingiskosningar 1956|1956]]
*[[Aþingiskosningar 1959 (júní)|1959 (jún)]]
*[[Aþingiskosningar 1959 (október)|1959 (okt)]]
*[[Alþingiskosningar 1963|1963]]
*[[Alþingiskosningar 1967|1967]]
*[[Alþingiskosningar 1971|1971]]
*[[Alþingiskosningar 1974|1974]]
*[[Alþingiskosningar 1978|1978]]
*[[Alþingiskosningar 1979|1979]]
*[[Alþingiskosningar 1983|1983]]
*[[Alþingiskosningar 1987|1987]]
*[[Alþingiskosningar 1991|1991]]
*[[Alþingiskosningar 1995|1995]]
*[[Alþingiskosningar 1999|1999]]
*[[Alþingiskosningar 2003|2003]]
*[[Alþingiskosningar 2007|2007]]
*[[Alþingiskosningar 2009|2009]]
*[[Alþingiskosningar 2013|2013]]
*[[Alþingiskosningar 2016|2016]]
*[[Alþingiskosningar 2017|2017]]
*[[Alþingiskosningar 2021|2021]]
*[[Alþingiskosningar 2024|2024]]
*[[Næstu alþingiskosningar|''Næstu'']]

|group2 = [[Forsetakjör á Íslandi|Forsetakjör]]
|list2 =
*[[Forsetakjör á Íslandi 1944|1944]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1945|1945]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1949|1949]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1952|1952]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1956|1956]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1960|1960]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1964|1964]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1968|1968]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1972|1972]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1976|1976]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1980|1980]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1984|1984]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1988|1988]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1992|1992]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1996|1996]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2000|2000]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2004|2004]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2008|2008]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2012|2012]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2016|2016]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2020|2020]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2024|2024]]
*''[[Forsetakjör á Íslandi 2028|2028]]''

|group3 = [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi|Sveitarstjórnarkosningar]]
|list3 =
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1930|1930]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1934|1934]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1938|1938]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1942|1942]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1946|1946]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1950|1950]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1954|1954]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1958|1958]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1962|1962]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1966|1966]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1970|1970]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1974|1974]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1978|1978]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1982|1982]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1986|1986]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1990|1990]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994|1994]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1998|1998]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2002|2002]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2006|2006]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2010|2010]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2014|2014]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018|2018]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|2026]]
*''[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2030|2030]]''

|group4 = [[Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi|Þjóðaratkvæðagreiðslur]]
|list4 =
*[[1908 Icelandic prohibition referendum|1908]]
*[[1916 Icelandic community service referendum|1916]]
*[[1918 Icelandic sovereignty referendum|1918]]
*[[1933 Icelandic prohibition referendum|1933]]
*[[1944 Icelandic constitutional referendum|1944]]
*[[2010 Icelandic loan guarantees referendum|2010]]
*[[2011 Icelandic loan guarantees referendum|2011]]
*[[2012 Icelandic constitutional referendum|2012]]
*''[[2026 Icelandic European Union membership negotiations referendum|2026]]''

|group5 = Stjórnlagaþing
|list5 =
*''[[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010|2010]] (ógildar)''

}}&lt;noinclude&gt;
[[Flokkur:Stjórnmálasnið]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fmi1ocd20b07fdmv1pxlg4rr6are1up</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1968501</id>
      <parentid>1968485</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T11:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>1968501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5547" sha1="crg6svpw7nte5atyawqtrpxe6sfmj8s" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = Kosningar á Íslandi
|title = {{flagicon|Iceland}} [[Kosningar á Íslandi|Kosningar og þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist

|group1 = [[Alþingiskosningar]]
|list1 =
*[[Alþingiskosningar 1844|1844]]
*[[Alþingiskosningar 1852|1852]]
*[[Alþingiskosningar 1858|1858]]
*[[Alþingiskosningar 1864|1864]]
*[[Alþingiskosningar 1869|1869]]
*[[Alþingiskosningar 1874|1874]]
*[[Alþingiskosningar 1880|1880]]
*[[Alþingiskosningar 1886|1886]]
*[[Alþingiskosningar 1892|1892]]
*[[Alþingiskosningar 1894|1894]]
*[[Alþingiskosningar 1900|1900]]
*[[Alþingiskosningar 1902|1902]]
*[[Alþingiskosningar 1903|1903]]
*[[Alþingiskosningar 1908|1908]]
*[[Alþingiskosningar 1911|1911]]
*[[Alþingiskosningar 1914|1914]]
*[[Alþingiskosningar 1916 (ágúst)|1916 (ágú)]]
*[[Alþingiskosningar 1916 (október)|1916 (okt)]]
*[[Alþingiskosningar 1919|1919]]
*[[Alþingiskosningar 1922|1922]]
*[[Alþingiskosningar 1923|1923]]
*[[Alþingiskosningar 1926|1926]]
*[[Alþingiskosningar 1927|1927]]
*[[Alþingiskosningar 1930|1930]]
*[[Alþingiskosningar 1931|1931]]
*[[Alþingiskosningar 1933|1933]]
*[[Alþingiskosningar 1934|1934]]
*[[Alþingiskosningar 1937|1937]]
*[[Alþingiskosningar 1942 (júlí)|1942 (júl)]]
*[[Alþingiskosningar 1942 (október)|1942 (okt)]]
*[[Alþingiskosningar 1946|1946]]
*[[Alþingiskosningar 1949|1949]]
*[[Alþingiskosningar 1953|1953]]
*[[Alþingiskosningar 1956|1956]]
*[[Aþingiskosningar 1959 (júní)|1959 (jún)]]
*[[Aþingiskosningar 1959 (október)|1959 (okt)]]
*[[Alþingiskosningar 1963|1963]]
*[[Alþingiskosningar 1967|1967]]
*[[Alþingiskosningar 1971|1971]]
*[[Alþingiskosningar 1974|1974]]
*[[Alþingiskosningar 1978|1978]]
*[[Alþingiskosningar 1979|1979]]
*[[Alþingiskosningar 1983|1983]]
*[[Alþingiskosningar 1987|1987]]
*[[Alþingiskosningar 1991|1991]]
*[[Alþingiskosningar 1995|1995]]
*[[Alþingiskosningar 1999|1999]]
*[[Alþingiskosningar 2003|2003]]
*[[Alþingiskosningar 2007|2007]]
*[[Alþingiskosningar 2009|2009]]
*[[Alþingiskosningar 2013|2013]]
*[[Alþingiskosningar 2016|2016]]
*[[Alþingiskosningar 2017|2017]]
*[[Alþingiskosningar 2021|2021]]
*[[Alþingiskosningar 2024|2024]]
*[[Næstu alþingiskosningar|''Næstu'']]

|group2 = [[Forsetakjör á Íslandi|Forsetakjör]]
|list2 =
*[[Forsetakjör á Íslandi 1944|1944]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1945|1945]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1949|1949]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1952|1952]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1956|1956]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1960|1960]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1964|1964]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1968|1968]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1972|1972]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1976|1976]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1980|1980]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1984|1984]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1988|1988]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1992|1992]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 1996|1996]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2000|2000]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2004|2004]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2008|2008]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2012|2012]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2016|2016]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2020|2020]]
*[[Forsetakjör á Íslandi 2024|2024]]
*''[[Forsetakjör á Íslandi 2028|2028]]''

|group3 = [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi|Sveitarstjórnarkosningar]]
|list3 =
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1930|1930]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1934|1934]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1938|1938]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1942|1942]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1946|1946]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1950|1950]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1954|1954]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1958|1958]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1962|1962]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1966|1966]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1970|1970]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1974|1974]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1978|1978]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1982|1982]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1986|1986]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1990|1990]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994|1994]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1998|1998]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2002|2002]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2006|2006]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2010|2010]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2014|2014]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018|2018]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022|2022]]
*[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|2026]]
*''[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2030|2030]]''

|group4 = [[Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi|Þjóðaratkvæðagreiðslur]]
|list4 =
*[[1908 Icelandic prohibition referendum|1908]]
*[[1916 Icelandic community service referendum|1916]]
*[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um sambandslögin|1918]]
*[[1933 Icelandic prohibition referendum|1933]]
*[[1944 Icelandic constitutional referendum|1944]]
*[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010|2010]]
*[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 13/2011|2011]]
*[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|2012]]
*''[[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|2026]]''

|group5 = Stjórnlagaþing
|list5 =
*''[[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010|2010]] (ógildar)''

}}&lt;noinclude&gt;
[[Flokkur:Stjórnmálasnið]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>crg6svpw7nte5atyawqtrpxe6sfmj8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>XXX Rottweiler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191544</id>
    <redirect title="XXX Rottweilerhundar" />
    <revision>
      <id>1968484</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurkubondinn</username>
        <id>11672</id>
      </contributor>
      <comment>Redirect, m.a. linkað frá [[:Eldborgarhátíðin]]</comment>
      <origin>1968484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="btv6e6bb570mx5hxlez2jpvryfrgxm6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[XXX Rottweilerhundar]]</text>
      <sha1>btv6e6bb570mx5hxlez2jpvryfrgxm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Infobox dim</title>
    <ns>828</ns>
    <id>191545</id>
    <revision>
      <id>1968491</id>
      <timestamp>2026-06-21T11:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snævar</username>
        <id>16586</id>
      </contributor>
      <comment>frá ensku, notað af Module:Infobox mapframe</comment>
      <origin>1968491</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="6417" sha1="jy5fyn8gcmhd8ajqw0ljt5qgmzyo4hz" xml:space="preserve">require('strict')
local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
local p = {}

local log2 = 0.693147181
local ppm = 1000/0.3  -- pixels per meter, from 0.3 mm / pixel from https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Zoom_levels

-- To convert to OSM zoom level, we need to know meters per pixel at zoom level 9
-- On the equator, it's 305.748 meters/pixel according to https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Zoom_levels
-- This quantity depends on the latitude (which we usually don't have easy access to)
-- Instead, we'll be correct at 38 degrees N, given en-WP bias towards NA and Europe
-- 38N was chosen because:
--   * It's the furthest north where scale=100000 maps to zoom=12
--   * One hemisphere (20000km) maps to zoom=1
local mppl9Equator = 305.748

-- Convert from Geohack's scale to OSM style zoom levels as used by &lt;maplink&gt;
local function geohackScaleToMapZoom(scale,latitude)
	scale = tonumber(scale)
	if not scale or scale &lt;= 0 then return end
    latitude = latitude or 38
    local mppl9 = mppl9Equator*math.cos(math.rad(latitude))
	return math.log(mppl9*ppm/scale)/log2 + 9
end

-- compute the viewport size (on screen) in meters, assuming ppm pixels per  meter on screen
local function computeViewport(args)
	local viewport_cm = tonumber(args.viewport_cm)
	local viewport_px = tonumber(args.viewport_px)
	return viewport_cm and viewport_cm / 100 or viewport_px and viewport_px / ppm
	       or tonumber(args.default_viewport) or 0.1
end

-- convert from geohack dim (knowing the viewpoint size on screen) to geohack scale
local function geohackDimToScale(dim, args)
	dim = tonumber(dim)
	args = args or {}
	if not dim or dim &lt;= 0 then return end
	local units = args.units
	if units and string.lower(units) == 'km' then
		dim = dim*1000
	end
	return dim / computeViewport(args)
end

-- inverse of above function, returning dim in km
local function geohackScaleToDim(scale, args)
	scale = tonumber(scale)
	args = args or {}
	if not scale or scale &lt;= 0 then return end
	return scale * computeViewport(args) * 1e-3
end

local oddShape = 2.09 --- length/sqrt(area) of Boston (to choose an example)

-- Convert from Geohack's types to Geohack dim
local function geohackTypeToDim(args)
	local t = args.type
    if not t then return end
	local typeDim = mw.loadData('Module:Infobox_dim/data')
	local dim = typeDim[t]
	local population = tonumber(args.population)
	if t == 'city' and population and population &gt; 0 then
		-- assume city is a circle with density of 1000/square kilometer
		-- compute diameter, in meters. Then multiply by oddShape to account for weird shapes
		dim = 35.68e-3*math.sqrt(population)*oddShape
		-- don't zoom in too far
		if dim &lt; 5 then
			dim = 5
		end
	end
	return dim		
end

-- Convert from dimension of object to Geohack dim
local function computeDim(length,width,area)
	if length and width then
		return math.max(length,width)
	end
	if length then return length end
	if width then return width end
	if area then return oddShape*math.sqrt(area) end
end

-- compute geohack dim from unit arguments (e.g., length_mi)
local function convertDim(args)
	local length = args.length_mi and 1.60934*args.length_mi or args.length_km
	local width = args.width_mi and 1.60934*args.width_mi or args.width_km
	local area = args.area_acre and 0.00404686*args.area_acre or 
		args.area_ha and 0.01*args.area_ha or 
		args.area_mi2 and 2.58999*args.area_mi2 or args.area_km2
	local dim = computeDim(length, width, area)
	return dim
end

local function computeScale(args)
	if args.scale then return args.scale end
	local dim, units, scale
	if args.dim then
		dim, units = mw.ustring.match(args.dim,&quot;^([-%d%.]+)%s*(%D*)&quot;)
		args.units = units
		args.default_viewport = 0.1  -- default geohack viewpoirt
		scale = geohackDimToScale(dim, args)
	end
	if not scale then
		dim = convertDim(args) or geohackTypeToDim(args)
		args.units = 'km'
		args.default_viewport = 0.2 --- when object dimensions or type is specified, assume 20cm viewport
		scale = dim and geohackDimToScale(dim, args)
	end
	if not scale then return end
	scale = math.floor(scale+0.5)
	-- keep scale within sane bounds (OSM zoom levels 1-17)
	if scale &lt; 1600 then
		scale = 1600
	end
	if scale &gt; 200e6 then
		scale = 200e6
	end
	return scale
end

-- Argument checking
local positiveNumericArgs = {viewport_cm=true,viewport_px=true,length_mi=true,length_km=true,
                             width_mi=true,width_km=true,area_mi2=true,area_km2=true,
                             area_acre=true,area_ha=true,scale=true,population=true}

local function cleanArgs(args)
    local clean = {}
    if type(args) == 'table' then
        for k, v in pairs(args) do
            if positiveNumericArgs[k] then
                v = v and mw.ustring.gsub(v,&quot;,&quot;,&quot;&quot;) -- clean out any commas
                v = tonumber(v)                     -- ensure argument is numeric
                if v and v &lt;= 0 then                -- if non-positive, ignore value
                    v = nil
                end
            end
            clean[k] = v
         end
    end
    return clean
end

-- Module entry points
function p._dim(args)
    args = cleanArgs(args)
	if args.dim then return args.dim end
	-- compute scale for geohack
	local scale = args.scale
	local dim
	if not scale then
		args.default_viewport = 0.2 -- when specifying a object dimension or type, assume output spans 20cm
		dim = convertDim(args) or geohackTypeToDim(args)
		args.units = 'km'
		scale = dim and geohackDimToScale(dim, args)
	end
	-- reset back to 10cm viewport for correct geohack dim output
	args.viewport_cm = 10
	dim = scale and geohackScaleToDim(scale, args)
	return dim and tostring(math.floor(dim+0.5))..'km'
end

function p._scale(args)
    args = cleanArgs(args)
    return computeScale(args)
end

function p._zoom(args)
    args = cleanArgs(args)
	args.viewport_px = args.viewport_px or 200 --- viewport for Kartographer is 200px high
	local scale = computeScale(args)
	if scale then
        local latitude = tonumber(args.latitude)
        latitude = latitude and (latitude &gt; 70 and 70 or latitude &lt; -70 and -70 or latitude)
		local zoom = geohackScaleToMapZoom(scale,latitude)
		return zoom and math.floor(zoom)
	end
end		

-- Template entry points
function p.dim(frame)
	return p._dim(getArgs(frame)) or ''
end

function p.scale(frame)
	return p._scale(getArgs(frame)) or ''
end

function p.zoom(frame)
	return p._zoom(getArgs(frame)) or ''
end

return p</text>
      <sha1>jy5fyn8gcmhd8ajqw0ljt5qgmzyo4hz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>