1961

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="is">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>iswiki</dbname>
    <base>https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Miðill</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Kerfissíða</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Spjall</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Notandi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Notandaspjall</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaspjall</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Mynd</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Myndaspjall</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Melding</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Meldingarspjall</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Snið</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Sniðaspjall</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hjálp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hjálparspjall</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Flokkur</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Flokkaspjall</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Gátt</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gáttaspjall</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">Skjátexti</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">Skjátextaspjall</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>1961</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1597</id>
    <revision>
      <id>1972379</id>
      <parentid>1971487</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Júní */</comment>
      <origin>1972379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24960" sha1="g5sw7t1jeberhf2hq9jqpmdeh61f2ar" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''1961''' (MCMLXI í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 61. ár 20. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[sunnudagur|sunnudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]].

== Atburðir ==
=== Janúar ===
[[Mynd:Ham-and-handler.jpg|thumb|right|Simpansinn Ham með þjálfara sínum, [[Joseph V. Brady]].]]
* [[1. janúar]] - [[Myntbreytingin í Sovétríkjunum 1961]] tók gildi: Eitt núll var tekið af rúblunni um leið og hún var gjaldfelld gagnvart bandaríkjadal.
* [[3. janúar]]:
** [[Dwight Eisenhower]] tilkynnti að Bandaríkin hefðu slitið öll samskipti við [[Kúba|Kúbu]].
** 25 fórust þegar farþegavél hrapaði til jarðar við [[Vaasa]].
* [[9. janúar]] - Bresk yfirvöld tilkynntu að þau hefðu afhjúpað sovéskan njósnahring, [[Portland-njósnahringurinn|Portland-njósnahringinn]].
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]],  fyrsti lýðræðislega kjörni forsætisráðherra Lýðveldisins Kongó, var ráðinn af dögum.
* [[21. janúar]] - [[Elísabet 2. Bretadrottning]] og [[Filippus drottningarmaður]] hófu sex vikna ferðalag um Pakistan, Indland, Nepal og Íran.
* [[24. janúar]] - [[B-52 Stratofortress]]-sprengjuflugvél hrapaði við sveitabæ í Norður-Karólínu. Ein kjarnorkusprengja komst nálægt því að springa.
* [[27. janúar]] - 68 áhafnarmeðlimir fórust þegar sovéski kafbáturinn ''[[S-80]]'' sökk í [[Barentshaf]]i.
* [[20. janúar]] - [[John F. Kennedy]] tók við embætti forseta Bandaríkjanna.
* [[29. janúar]] - [[Körfuknattleikssamband Íslands]] var stofnað.
* [[30. janúar]] - Teiknimyndaþættirnir ''[[Jógi björn]]'' hófu göngu sína í bandarísku sjónvarpi.
* [[31. janúar]] - Simpansinn [[Ham (simpansi)|Ham]] var sendur út í geim um borð í ''[[Mercury-Redstone 2]]''.
=== Febrúar ===
[[Mynd:Photo_Total_solar_eclipse_of_1961_15_February_1961_-_Touring_Club_Italiano_07_0269.jpg|thumb|right|Sólmyrkvinn 1961 yfir Flórens á Ítalíu.]]
* [[1. febrúar]]:
** Bandaríkin prófuðu langdrægu eldflaugina [[Minuteman I]] í fyrsta sinn.
** Bandaríska símafyrirtækið [[Bell Telephone]] setti [[takkasími|takkasíma]] fyrst á markað.
* [[2. febrúar]] - 600 farþegar skemmtiferðaskipsins ''[[Santa Maria (skemmtiferðaskip)|Santa Maria]]'' komust í land í [[Recife]] í Brasilíu eftir 10 daga í haldi mannræningja.
* [[3. febrúar]] - Eftir að samyrkjuvæðing [[Kína]] reyndist misheppnuð, neyddust Kínverjar til að kaupa hveiti frá Kanada.
* [[4. febrúar]]:
** [[Verslunarbankinn]] hóf starfsemi.
** [[Portúgal]]ar hófu nýlendustríð sitt í [[Angóla]].
* [[9. febrúar]] - [[Bítlarnir]] héldu sína fyrstu tónleika í [[The Cavern Club]] í Liverpool eftir að þeir tóku upp nýja hljómsveitarnafnið.
* [[12. febrúar]] - Sovétríkin sendu könnunarfarið ''[[Venera 1]]'' til Venusar.
* [[13. febrúar]] - Innranríkisráðherra ríkisstjórnar [[Katanga]] tilkynnti um morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[14. febrúar]]:
** Frumefnið [[lárensín]] var búið til í fyrsta sinn við [[Berkeley-háskóli|Berkeley-háskóla]] í Bandaríkjunum.
** Sovétríkin kröfðust þess að [[Dag Hammarskjöld]] segði af sér eftir morðið á Patrice Lumumba.
** Þúsundir mótmæltu við sendiráð [[Belgía|Belgíu]] um allan heim vegan morðsins á Lumumba.
* [[15. febrúar]]:
** [[Sabena flug 548]] fórst nærri [[Brussel]] með þeim afleiðingum að allir 73 um borð dóu, þar á meðal allt landslið Bandaríkjanna í skautadansi.
** [[Sólmyrkvinn 15. febrúar 1961]] sást vel frá Suður-Evrópu.
* [[17. febrúar]] - [[Kórónaveira]] var í fyrsta sinn greind í manneskju, á Englandi.
* [[21. febrúar]] - [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] hafnaði kröfu Sovétríkjanna um afsögn aðalritara Sþ, en heimilaði friðargæsluliði sínu í Kongó beitingu vopna.
* [[26. febrúar]] - [[Hassan 2.]] tók við krúnunni í Marokkó.

===Mars===
[[Mynd:Ingrid_Bjerkås_(1959).jpg|thumb|Ingrid Bjerkås var skipuð fyrsti kvenprestur Norsku kirkjunnar þrátt fyrir hörð mótmæli.]]
* [[1. mars]]:
** Fyrstu kosningarnar voru haldnar í [[Úganda]].
** [[John F. Kennedy]] Bandaríkjaforseti stofnaði [[Friðarsveitin]]a (Peace Corps).
* [[3. mars]] - [[Hassan 2.]] var krýndur konungur Marokkó.
* [[8. mars]]:
** [[Max Conrad]] setti met í hringferð um hnöttinn í léttri flugvél, 8 dagar, 18 tímar og 49 mínútur.
** Sjóræningjastöðin ''[[Radio Nord]]'' hóf útsendingar frá skipinu ''Bon Jour'' á alþjóðlegu hafsvæði í [[Álandshaf]]i.
* [[13. mars]]:
** 145 fórust þegar [[Kurenivka-aurskriðan]] rann yfir Kænugarð.
** [[Kýpur]] gerðist aðili að [[Breska samveldið|Breska samveldinu]].
* [[15. mars]] - [[Suður-Afríka]] lýsti því yfir að landið segði sig úr [[Breska samveldið|Breska samveldinu]] við stofnun lýðveldis 15. maí.
* [[18. mars]]:
** [[Sjálfstæðisstríð Alsírs]]: Vopnahlé tók gildi.
** Jean-Claude Pascal sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1961]] fyrir Lúxemborg með laginu „Nous les amoureux“.
* [[19. mars]] - [[Ingrid Bjerkås]] var fyrsti kvenpresturinn sem tók við embætti í [[Norska kirkjan|Norsku kirkjunni]].
* [[29. mars]] - [[23. viðauki bandarísku stjórnarskrárinnar]] sem leyfir íbúum [[Washington D.C.]] að taka þátt í forsetakosningum var samþykktur.
* [[30. mars]] - [[Alþjóðasamningur um ávana- og fíkniefni, 1961]] var undirritaður í New York.
* [[31. mars]] - Bæjarstjóri [[Évian-les-Bains]] í Frakklandi, Camille Blanc, var myrtur af frönsku hryðjuverkasamtökunum [[Organisation armée secrète]] í aðdraganda þess að bærinn hýsti friðarviðræður í sjálfstæðisstríði Alsírs.

===Apríl===
[[Mynd:Гагарин_в_корабле.jpg|thumb|Júríj Gagarín var fyrsti maðurinn sem fór út í geim um borð í geimfarinu ''[[Vostok 1]]''.]]
* [[7. apríl]] - [[Seðlabanki Íslands]] var stofnaður.
* [[8. apríl]] - 238 fórust þegar breska gufuskipið ''[[MV Dara]]'' sprakk og sökk við strönd Dúbaí.
* [[10. apríl]] - Suðurafríski golfarinn [[Gary Player]] var fyrsti útlendingurinn sem vann [[U.S. Masters]]-golfmótið.
* [[11. apríl]]:
** Réttarhöldin yfir [[Adolf Eichmann]] hófust í Jerúsalem.
** Portúgalski ráðherrann [[Júlio Botelho Moniz]] reyndi misheppnað valdarán í Portúgal vegna óánægju með viðbrögð stjórnarinnar við [[sjálfstæðisstríð Angóla|sjálfstæðisstríði Angóla]].
* [[12. apríl]] - Sovétmaðurinn [[Júríj Gagarín]] fór fyrstur manna út í geim.
* [[17. apríl]] - [[Kalda stríðið]]: [[Innrásin í Svínaflóa]] á Kúbu átti að hrinda af stað stjórnarskiptum en mistókst.
* [[19. apríl]] - Bandaríkin sendu herlið til [[Laos]].
* [[21. apríl]] - Hópur franskra herforingja reyndi [[Alsírvaldaránið 1961|misheppnað valdarán]] gegn stjórn [[Charles de Gaulle]] í Alsír.
* [[23. apríl]] - [[Judy Garland]] hélt fræga endurkomutónleika í [[Carnegie Hall]].
* [[24. apríl]] - Sænska galíoninu ''[[Vasa (skip)|Vasa]]'' var lyft úr sjó.
* [[25. apríl]] - [[Robert Noyce]], sem síðar stofnaði [[Intel]], fékk einkaleyfi á [[samrás]].
* [[27. apríl]] - [[Síerra Leóne]] hlaut sjálfstæði frá Bretum.
* [[29. apríl]] - [[Alþjóðlegi náttúruverndarsjóðurinn]] var stofnaður.

===Maí===
[[Mynd:Freedom_Riders_attacked.jpg|thumb|Hópur manna ræðst á mótmælendur á vegum [[Freedom Riders]] í Birmingham, Alabama.]]
* [[5. maí]]:
** [[Öryrkjabandalag Íslands]] var stofnað.
** [[Alan Shepard]] fór út í geim fyrstur Bandaríkjamanna.
* [[6. maí]] - [[Tottenham Hotspur F.C.]] var fyrsta enska knattspyrnuliðið sem sigraði bæði ensku deildina og bikarinn.
* [[7. maí]] - [[Keflavíkurgangan 1961|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar í Keflavík til Reykjavíkur.
* [[8. maí]] - Breski leyniþjónustumaðurinn [[George Blake]] var dæmdur í 42 ára fangelsi fyrir að hafa verið [[gagnnjósnari]] fyrir Sovétríkin.
* [[14. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Rúta á vegum [[Freedom Riders]] varð fyrir eldsprengju í [[Alabama]] og meðlimir [[Ku Klux Klan]] réðust á mótmælendur.
* [[15. maí]] - Þýski lífefnafræðingurinn [[J. Heinrich Matthaei]] gerði tilraun sem markaði upphaf ráðningar [[erfðalykill|erfðalykla]] og þar með nútíma[[erfðafræði]].
* [[16. maí]] - [[Park Chung Hee]] tók við völdum eftir herforingjabyltingu í Suður-Kóreu.
* [[19. maí]] - ''[[Venera 1]]'' var fyrsti manngerði hluturinn sem fór framhjá annarri reikistjörnu, en geimfarið hafði misst samband við jörðu nokkru áður og sendi engin gögn til baka.
* [[21. maí]] - Fylkisstjóri [[Alabama]], [[John Patterson]], lýsti yfir [[herlög]]um eftir að [[kynþáttaóeirðir]] brutust út.
* [[24. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Hópur mótmælenda í [[Freedom Riders]]-rútu var handtekinn fyrir óspektir um leið og þau stigu út úr rútunni í [[Jackson (Mississippi)|Jackson]], Mississippi.
* [[25. maí]]:
** [[Apollo-geimferðaáætlunin]]ni var hleypt af stokkunum með ræðu [[John F. Kennedy]] um að Bandaríkin hygðust senda menn til tunglsins fyrir lok áratugarins..
** [[Birgitta Svíaprinsessa]] giftist þýska prinsinum [[Jóhann Georg af Hohenzollern-Sigmaringen|Jóhanni Georg af Hohenzollern]].
* [[27. maí]] - Forsætisráðherra [[Malaja]], [[Tunku Abdul Rahman]], lýsti yfir fyrirætlun um stofnun [[Malasía|Malasíu]], með þátttöku Malaja, [[Singapúr]], [[Sarawak]], [[Brúnei]] og [[Sabah]].
* [[28. maí]] - Grein eftir [[Peter Benenson]] um [[sakaruppgjöf]] fyrir [[samviskufangi|samviskufanga]] var birt í ''[[The Observer]]'', sem markar upphaf samtakanna [[Amnesty International]].
* [[30. maí]] - Forseti Dóminíska lýðveldisins, [[Rafael Leónidas Trujillo]], var myrtur í fyrirsát.
* [[31. maí]] - [[Suður-Afríka]] gerðist lýðveldi og varð að fullu sjálfstætt frá Bretlandi.

=== Júní ===
[[Mynd:John_Kennedy,_Nikita_Khrushchev_1961.jpg|thumb|Fundur Krústsjevs og Kennedys í Vín.]]
* [[1. júní]] - Mesti jarðskjálfti 20. aldar í [[Eþíópía|Eþíópíu]] reið yfir með þeim afleiðingum að hundruð húsa í [[Majore]] og [[Karakore]] hrundu.
* [[4. júní]] - [[Leiðtogafundurinn í Vín]]: [[John F. Kennedy]] og [[Níkíta Krústsjev]] funduðu um kjarnorkutilraunir, afvopnun og stöðu Þýskalands.
* [[8. júlí]] - [[Eldflaugabelti]] var sýnt opinberlega í fyrsta sinn þegar Harold Graham flaug með [[Bell Rocket Belt]] í [[Fort Eustis]] í Bandaríkjunum.
* [[10. júní]] - [[Kóreska leyniþjónustan]] var stofnuð undir forystu [[Kim Jong-pil]] gagngert til að njósna um eigin borgara.
* [[11. júní]] - [[Eldnóttin]]: Hryðjuverkasamtökin [[Befreiungsausschuss Südtirol]] gerðu röð sprengjuárása í [[Bolzano]] og nágrenni.
* [[16. júní]] - Sovéski ballettdansarinn [[Rúdolf Núrejev]] flúði til Vesturlanda á [[París-Le Bourget-flugvöllur|París-Le Bourget-flugvelli]].
* [[17. júní]] - [[Nýi demókrataflokkurinn]] var stofnaður í Kanada.
* [[19. júní]] - [[Kúveit]] varð sjálfstætt emírat í stað bresks verndarríkis.
* [[22. júní]] - [[Moise Tshombe]] var leystur úr haldi vegna skorts á sönnunargögnum sem tengdu hann við morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[23. júní]] - [[Suðurskautssamningurinn]] tók gildi.
* [[25. júní]] - Forseti Íraks, [[Abd al-Karim Qasim]], lýsti því yfir að hann hygðist innlima Kúveit.
* [[27. júní]] - [[Kúveit]] óskaði eftir aðstoð frá Bretum gegn ógn frá Írak.
* [[30. júní]] - Norræna flugfélagið [[Scanair]] var stofnað til að stunda leiguflug til sólarlanda.

=== Júlí===
* [[Júlí]] - [[Amnesty International]] var stofnað.
* [[1. júlí]] - [[Listasafn ASÍ]] var stofnað.
* [[18. júlí]] - [[Varðberg]], félag ungra áhugamanna um vestræna samvinnu, var stofnað.
* [[19. júlí]] - [[Þjóðfrelsisfylking sandínista]] í [[Níkaragva]] var stofnuð.
* [[30. júlí]] - Fyrsta brúin yfir [[Hornafjarðarfljót]] opnaði.

===Ágúst===
* [[3. ágúst]] - [[Nýi demókrataflokkurinn]] var stofnaður í Kanada.
* [[13. ágúst]] - Bygging [[Berlínarmúrinn|Berlínarmúrsins]] hófst og markaði upphafið að 28 ára aðskilnaði Vestur- og Austur-Berlínar.
* [[18. ágúst]] - [[Grasagarður Reykjavíkur]] var stofnaður.
===September===
* [[17. september]] - [[Adnan Menderes]], fyrrum forsætisráðherra Tyrklands, var hengdur.
===Október===
* [[5. október]] - [[Sameinaða Arabalýðveldið]], sambandsríki Egyptalands og Sýrlands, var lagt niður.
* [[6. október]] - [[Háskólabíó]] hóf starfsemi í nýju húsnæði við [[Hagatorg]], en var áður í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[12. október]] - [[Dauðarefsing]] var afnumin á [[Nýja-Sjáland]]i.
* [[22. október]] - [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] var kosinn formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]].
* [[26. október]] - Eldgos hófst í [[Askja (fjall)|Öskju]].
* [[26. október]] - [[Rómarsáttmáli um vernd listflytjenda, framleiðenda hljóðrita og útvarpsstofnana]] var samþykktur.

===Nóvember===
* [[3. nóvember]] - Skemmtistaðurinn [[Glaumbær (skemmtistaður)|Glaumbær]] var opnaður.
* [[11. nóvember]] - [[Sparisjóður vélstjóra]] tók til starfa í Reykjavík.
* [[13. nóvember]] - [[Leikhópurinn Gríma]] frumsýndi leikritið ''[[Læstar dyr]]'' eftir [[Jean-Paul Sartre]] í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[25. nóvember]] - [[Vesturbæjarlaug]] var opnuð.
* [[28. nóvember]] - [[Alfonso Cuarón]], mexíkóskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[30. nóvember]] - [[U Thant]] var kjörinn aðalritari Sameinuðu þjóðanna.

===Desember===
* Desember - Hljómsveitin [[Beach Boys]] var stofnuð í Kaliforníu.
* [[9. desember]] - [[Tanganjika]] hlaut sjálfstæði.
* [[11. desember]] - [[Víetnamstríðið]]: Fyrstu bandarísku herþyrlurnar komu til Saígon.
* [[11. desember]] - [[Adolf Eichmann]] var dæmdur sekur um stríðsglæpi.
* [[15. desember]] - Ísraelskur stríðsglæpadómstóll dæmdi [[Adolf Eichmann]] til dauða fyrir þátttökuna í [[helförin]]ni.
* [[17. desember]] - [[Indland]] réðst inn í [[Góa]].
* [[19. desember]] - 
** Portúgalar samþykktu að láta [[Góa]] af hendi til Indverja.
** [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] var komið á fót.

===Ódagsett===
* [[Institut polytechnique des sciences avancées]] var stofnaður í Frakklandi.

== Fædd ==
* [[1. janúar]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[2011]]).
* [[4. janúar]] - [[Kiyotaka Matsui]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[11. janúar]] - [[Gunnar Smári Egilsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[12. janúar]] - [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], íslenskur guðfræðingur.
* [[13. janúar]] - [[Julia Louis-Dreyfus]], bandarísk leikkona.
* [[18. janúar]] - [[Peter Beardsley]], breskur knattspyrnumaður.
* [[24. janúar]] - [[Guido Buchwald]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[26. janúar]] - [[Wayne Gretzky]], kanadískur íshokkíleikmaður.
* [[28. janúar]] - [[Arnaldur Indriðason]], íslenskur rithöfundur.
* [[30. janúar]] - [[Liu Gang]], kínverskur stærðfræðingur.
* [[31. janúar]] - [[Jeffrey Ross Gunter]], bandarískur athafnamaður.
* [[8. febrúar]] - [[Vince Neil]], bandarískur tónlistarmaður ([[Mötley Crüe]]).
* [[18. febrúar]] - [[Armin Laschet]], þýskur stjórnmálamaður.
* [[23. febrúar]] - [[Gylfi Sigfússon]], íslenskur viðskiptafræðingur.
* [[24. febrúar]] - [[Erna Solberg]], norsk stjórnmálakona.
* [[1. mars]] - [[Koichi Hashiratani]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. mars]] - [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[7. mars]] - [[Sanae Takaichi]], japönsk stjórnmálakona.
* [[11. mars]] - [[Múhameð bin Zayed Al Nahyan]], emír af Abú Dabí.
* [[18. mars]] - [[Jóhann R. Benediktsson]], íslenskur lögreglumaður.
* [[21. mars]] - [[Lothar Matthäus]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[3. apríl]] - [[Eddie Murphy]], bandarískur leikari og grínisti.
* [[4. apríl]] - [[Gyrðir Elíasson]], íslenskur rithöfundur.
* [[12. apríl]] - [[Lisa Gerrard]], áströlsk songkona.
* [[14. apríl]]:
** [[Yuji Sugano]], japanskur knattspyrnumaður.
** [[Daniel Clowes]], bandarískur myndasöguhöfundur.
* [[15. apríl]] - [[Carol W. Greider]], bandarískur sameindalíffræðingur og nóbelsverðlaunahafi.
* [[17. apríl]] - [[Eyjólfur Kristjánsson]], íslenskur söngvari.
* [[18. apríl]] - [[Élisabeth Borne]], frönsk stjórnmálakona.
* [[23. apríl]]:
** [[Andrej Kúrkov]], úkraínskur rithöfundur.
** [[Þröstur Leó Gunnarsson]], íslenskur leikari.
* [[24. apríl]]- [[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[30. apríl]]:
** [[Arnór Guðjohnsen]], íslenskur knattspyrnumaður.
** [[Isiah Thomas]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[6. maí]] - [[George Clooney]], bandarískur leikari.
* [[8. maí]] - [[Bill de Blasio]], bandarískur stjórnmálamaður.
* [[9. maí]] - [[Rannveig Rist]], íslenskur verkfræðingur og fyrrum forstjóri ÍSAL.
* [[13. maí]] - [[Dennis Rodman]], bandarískur körfuknattleiksmaður og leikari.
* [[17. maí]] - [[Enya]], írsk söngkona.
* [[23. maí]] - [[Daniele Massaro]], ítalskur knattspyrnumaður.
* [[1. júní]] - [[Jevgeníj Prígozhín]], rússneskur athafnamaður (d. [[2023]]).
* [[3. júní]] - [[Lawrence Lessig]], bandarískur lögfræðingur.
* [[5. júní]] - [[Sigrún Waage]], íslensk leikkona.
* [[6. júní]] - [[Tom Araya]], sílesk-bandarískur tónlistarmaður.
* [[9. júní]] - [[Michael J. Fox]], kanadísk-bandarískur leikari.
* [[14. júní]] - [[Boy George]] - enskur söngvari.
* [[19. júní]] - [[Bidhya Devi Bhandari]], nepölsk stjórnmálakona.
* [[21. júní]] - [[Joko Widodo]], indónesískur stjórnmálamaður.
* [[24. júní]]:
** [[Alma Möller]], landlæknir og heilbrigðisráðherra Íslands.
** [[Ralph Reed]], bandarískur stjórnmálaráðgjafi.
* [[27. júní]] - [[Dragan Kazic]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[1. júlí]]:
** [[Díana prinsessa|Díana]], prinsessa af Wales (d. [[1997]]).
** [[Carl Lewis]], bandarískur frjálsíþróttamaður.
* [[9. júlí]] - [[Raymond Cruz]], bandarískur leikari.
* [[12. júlí]] - [[Masaaki Mori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[15. júlí]] - [[Forest Whitaker]], bandarískur leikari.
* [[17. júlí]] - [[António Costa]], portúgalskur stjórnmálamaður.
* [[29. júlí]] - [[Búi Kristjánsson]], íslenskur myndlistarmaður.
* [[30. júlí]] - [[Laurence Fishburne]], bandarískur leikari.
* [[4. ágúst]]:
** [[Barack Obama]], Bandaríkjaforseti.
** [[Pumpuang Duangjan]], taílensk söngkona (d. [[1992]]).
* [[8. ágúst]] - [[The Edge]], írskur gítarleikari ([[U2]]).
* [[9. ágúst]] - [[John Key]], forsætisráðherra Nýja-Sjálands.
* [[14. ágúst]] - [[Satoshi Tsunami]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[22. ágúst]] - [[Thomas Hoeren]], þýskur lögfræðingur.
* [[24. ágúst]] - [[Stéphane Richard]], franskur athafnamaður.
* [[25. ágúst]] - [[Yutaka Ikeuchi]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[27. ágúst]] - [[Ástráður Haraldsson]], ríkissáttasemjari Íslands.
* [[2. september]]:
** [[Grímur Grímsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
** [[Carlos Valderrama]], kólumbískur knattspyrnumaður.
** [[Toshinobu Katsuya]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. september]] - [[Hrefna Róbertsdóttir]], íslenskur sagnfræðingur.
* [[11. september]] - [[Elizabeth Daily]], bandarísk leikkona.
* [[13. september]] - [[Dave Mustaine]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[24. september]] - [[Guðlaugur Friðþórsson]], íslenskur sjómaður.
* [[29. september]] - [[Julia Gillard]], forsætisráðherra Ástralíu.
* [[13. október]] - [[Doc Rivers]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[16. október]] - [[Yahiro Kazama]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[21. október]] - [[Dragiša Binić]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[26. október]] - [[Uhuru Kenyatta]], kenískur stjórnmálamaður.
* [[30. október]] - [[Dmítríj Múratov]], rússneskur blaðamaður.
* [[31. október]] - [[Peter Jackson]], nýsjálenskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[1. nóvember]] - [[Petr Pavel]], forseti Tékklands.
* [[6. nóvember]] - [[Karl Blöndal]], íslenskur ritstjóri.
* [[7. nóvember]] - [[Sergei Aleinikov]], hvítrússneskur knattspyrnumaður.
* [[11. nóvember]] - [[Lilja Mósesdóttir]], íslenskur hagfræðingur.
* [[12. nóvember]] - [[Atsushi Natori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[19. nóvember]] - [[Meg Ryan]], bandarísk leikkona.
* [[20. nóvember]] - [[Kim Delaney]], bandarísk leikkona.
* [[22. nóvember]] - [[Gary Valentine]], bandarískur leikari.
* [[1. desember]] - [[Christine Kangaloo]], trínidadísk stjórnmálakona.
* [[6. desember]] - [[Magnús Þorsteinsson]], íslenskur athafnamaður.
* [[12. desember]] - [[Lárus Guðmundsson]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[13. desember]]:
**[[Guðmundur Torfason]], íslenskur knattspyrnumaður.
**[[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[16. desember]]:
** [[Jon Tenney]], bandarískur leikari.
** [[Bill Hicks]], bandarískur grínisti (d. [[1994]]).
* [[24. desember]] - [[Ilham Aliyev]], aserskur stjórnmálamaður.
* [[25. desember]]:
** [[Ghislaine Maxwell]], breskur kynferðisbrotamaður.
** [[Bjarni Harðarson]], íslenskur bóksali.
* [[27. desember]] - [[Guido Westerwelle]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[2016]]).
* [[28. desember]] - [[Boško Gjurovski]], makedónskur knattspyrnumaður.
* [[30. desember]] - [[Ben Johnson]], kanadískur íþróttamaður.

== Dáin ==
* [[4. janúar]] - [[Erwin Schrödinger]], austurrísk-írskur eðlisfræðingur (f. [[1887]]).
* [[9. janúar]] - [[Emily Greene Balch]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1867]]).
* [[10. janúar]] - [[Dashiell Hammett]], bandarískur rithöfundur (f. [[1894]]).
* [[16. janúar]] - [[Jóhannes Áskelsson]], íslenskur jarðfræðingur (f. [[1902]]).
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]], kongóskur stjórnmálamaður (f. [[1925]]).
* [[26. febrúar]] - [[Múhameð 5. af Marokkó]], konungur Marokkó (f. [[1909]]).
* [[26. febrúar]] - [[Alberto Galateo]], argentínskur knattspyrnumaður (f. [[1912]])
* [[3. mars]] - [[Paul Wittgenstein]], austurrískur píanóleikari (f. [[1887]]).
* [[9. mars]] - [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðrik Friðriksson]], íslenskur prestur (f. [[1868]]).
* [[25. mars]] - [[Arthur Drewry]], enskur forseti FIFA (f. [[1891]]).
* [[9. apríl]] - [[Zog Albaníukonungur]] (f. [[1895]]).
* [[19. apríl]] - [[Jimmy Youell]], breskur flugmaður (f. [[1900]]).
* [[4. maí]] - [[Maurice Merleau-Ponty]], franskur heimspekingur (f. [[1908]]).
* [[7. maí]] - [[Þorkell Þorkelsson]], íslenskur eðlisfræðingur (f. [[1876]]).
* [[13. maí]] - [[Gary Cooper]], bandarískur leikari (f. [[1901]]).
* [[28. maí]] - [[Peter Petersen]], danskur ljósmyndari (f. [[1881]]).
* [[30. maí]] - [[Rafael Trujillo]], dóminískur stjórnmálamaður (f. [[1891]]).
* [[5. júní]] - [[Ludwik Fleck]], pólsk-ísraelskur læknir (f. [[1896]]).
* [[6. júní]] - [[Carl Jung]], svissneskur sálfræðingur (f. [[1875]]).
* [[13. júní]] - [[Axel Andrésson]], íslenskur knattspyrnumaður (f. [[1895]]).
* [[2. júlí]] - [[Ernest Hemingway|Ernest Miller Hemingway]], bandarískur rithöfundur (f. [[1899]]).
* [[9. júlí]] - [[Jóhannes Birkiland]], íslenskur rithöfundur (f. [[1886]]).
* [[13. júlí]] - [[Gústav Adolf Jónasson]], íslenskur lögfræðingur (f. [[1896]]).
* [[14. júlí]] - [[Jón Þorleifsson]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1891]]).
* [[29. ágúst]] - [[Böðvar frá Hnífsdal]], íslenskur rithöfundur (f. [[1906]]).
* [[18. september]] - [[Dag Hammarskjöld]], fyrrum aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1905]]).
* [[12. október]] - [[Eugene Bullard]], bandarískur herflugmaður (f. [[1895]]).
* [[19. október]] - [[Werner Jaeger]], þýskur fornfræðingur (f. [[1888]]).
* [[30. október]] - [[Luigi Einaudi]], ítalskur hagfræðingur (f. [[1874]]).
* [[20. desember]] - [[Johannes Larsen]], danskur listmálari (f. [[1867]]).
* [[26. desember]] - [[Kristofer Uppdal]], norskur rithöfundur (f. [[1878]]).
* [[28. desember]] - [[Edith Wilson]], bandarísk forsetafrú (f. [[1872]]).
* [[29. desember]] - [[Matthías Þórðarson (þjóðminjavörður)|Matthías Þórðarson]], íslenskur þjóðminjavörður (f. [[1877]]).

== [[Nóbelsverðlaunin]] ==
* [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Robert Hofstadter]], [[Rudolf Ludwig Mössbauer]]
* [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Melvin Calvin]]
* [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Georg von Bekesy|Georg von Békésy]]
* [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Ivo Andric]]
* [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Dag Hammarskjöld]]

[[Flokkur:1961]]</text>
      <sha1>g5sw7t1jeberhf2hq9jqpmdeh61f2ar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972380</id>
      <parentid>1972379</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Júní */</comment>
      <origin>1972380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24885" sha1="m0lsy8vhu3h78emcfwt6ymbktzotujj" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''1961''' (MCMLXI í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 61. ár 20. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[sunnudagur|sunnudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]].

== Atburðir ==
=== Janúar ===
[[Mynd:Ham-and-handler.jpg|thumb|right|Simpansinn Ham með þjálfara sínum, [[Joseph V. Brady]].]]
* [[1. janúar]] - [[Myntbreytingin í Sovétríkjunum 1961]] tók gildi: Eitt núll var tekið af rúblunni um leið og hún var gjaldfelld gagnvart bandaríkjadal.
* [[3. janúar]]:
** [[Dwight Eisenhower]] tilkynnti að Bandaríkin hefðu slitið öll samskipti við [[Kúba|Kúbu]].
** 25 fórust þegar farþegavél hrapaði til jarðar við [[Vaasa]].
* [[9. janúar]] - Bresk yfirvöld tilkynntu að þau hefðu afhjúpað sovéskan njósnahring, [[Portland-njósnahringurinn|Portland-njósnahringinn]].
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]],  fyrsti lýðræðislega kjörni forsætisráðherra Lýðveldisins Kongó, var ráðinn af dögum.
* [[21. janúar]] - [[Elísabet 2. Bretadrottning]] og [[Filippus drottningarmaður]] hófu sex vikna ferðalag um Pakistan, Indland, Nepal og Íran.
* [[24. janúar]] - [[B-52 Stratofortress]]-sprengjuflugvél hrapaði við sveitabæ í Norður-Karólínu. Ein kjarnorkusprengja komst nálægt því að springa.
* [[27. janúar]] - 68 áhafnarmeðlimir fórust þegar sovéski kafbáturinn ''[[S-80]]'' sökk í [[Barentshaf]]i.
* [[20. janúar]] - [[John F. Kennedy]] tók við embætti forseta Bandaríkjanna.
* [[29. janúar]] - [[Körfuknattleikssamband Íslands]] var stofnað.
* [[30. janúar]] - Teiknimyndaþættirnir ''[[Jógi björn]]'' hófu göngu sína í bandarísku sjónvarpi.
* [[31. janúar]] - Simpansinn [[Ham (simpansi)|Ham]] var sendur út í geim um borð í ''[[Mercury-Redstone 2]]''.
=== Febrúar ===
[[Mynd:Photo_Total_solar_eclipse_of_1961_15_February_1961_-_Touring_Club_Italiano_07_0269.jpg|thumb|right|Sólmyrkvinn 1961 yfir Flórens á Ítalíu.]]
* [[1. febrúar]]:
** Bandaríkin prófuðu langdrægu eldflaugina [[Minuteman I]] í fyrsta sinn.
** Bandaríska símafyrirtækið [[Bell Telephone]] setti [[takkasími|takkasíma]] fyrst á markað.
* [[2. febrúar]] - 600 farþegar skemmtiferðaskipsins ''[[Santa Maria (skemmtiferðaskip)|Santa Maria]]'' komust í land í [[Recife]] í Brasilíu eftir 10 daga í haldi mannræningja.
* [[3. febrúar]] - Eftir að samyrkjuvæðing [[Kína]] reyndist misheppnuð, neyddust Kínverjar til að kaupa hveiti frá Kanada.
* [[4. febrúar]]:
** [[Verslunarbankinn]] hóf starfsemi.
** [[Portúgal]]ar hófu nýlendustríð sitt í [[Angóla]].
* [[9. febrúar]] - [[Bítlarnir]] héldu sína fyrstu tónleika í [[The Cavern Club]] í Liverpool eftir að þeir tóku upp nýja hljómsveitarnafnið.
* [[12. febrúar]] - Sovétríkin sendu könnunarfarið ''[[Venera 1]]'' til Venusar.
* [[13. febrúar]] - Innranríkisráðherra ríkisstjórnar [[Katanga]] tilkynnti um morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[14. febrúar]]:
** Frumefnið [[lárensín]] var búið til í fyrsta sinn við [[Berkeley-háskóli|Berkeley-háskóla]] í Bandaríkjunum.
** Sovétríkin kröfðust þess að [[Dag Hammarskjöld]] segði af sér eftir morðið á Patrice Lumumba.
** Þúsundir mótmæltu við sendiráð [[Belgía|Belgíu]] um allan heim vegan morðsins á Lumumba.
* [[15. febrúar]]:
** [[Sabena flug 548]] fórst nærri [[Brussel]] með þeim afleiðingum að allir 73 um borð dóu, þar á meðal allt landslið Bandaríkjanna í skautadansi.
** [[Sólmyrkvinn 15. febrúar 1961]] sást vel frá Suður-Evrópu.
* [[17. febrúar]] - [[Kórónaveira]] var í fyrsta sinn greind í manneskju, á Englandi.
* [[21. febrúar]] - [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] hafnaði kröfu Sovétríkjanna um afsögn aðalritara Sþ, en heimilaði friðargæsluliði sínu í Kongó beitingu vopna.
* [[26. febrúar]] - [[Hassan 2.]] tók við krúnunni í Marokkó.

===Mars===
[[Mynd:Ingrid_Bjerkås_(1959).jpg|thumb|Ingrid Bjerkås var skipuð fyrsti kvenprestur Norsku kirkjunnar þrátt fyrir hörð mótmæli.]]
* [[1. mars]]:
** Fyrstu kosningarnar voru haldnar í [[Úganda]].
** [[John F. Kennedy]] Bandaríkjaforseti stofnaði [[Friðarsveitin]]a (Peace Corps).
* [[3. mars]] - [[Hassan 2.]] var krýndur konungur Marokkó.
* [[8. mars]]:
** [[Max Conrad]] setti met í hringferð um hnöttinn í léttri flugvél, 8 dagar, 18 tímar og 49 mínútur.
** Sjóræningjastöðin ''[[Radio Nord]]'' hóf útsendingar frá skipinu ''Bon Jour'' á alþjóðlegu hafsvæði í [[Álandshaf]]i.
* [[13. mars]]:
** 145 fórust þegar [[Kurenivka-aurskriðan]] rann yfir Kænugarð.
** [[Kýpur]] gerðist aðili að [[Breska samveldið|Breska samveldinu]].
* [[15. mars]] - [[Suður-Afríka]] lýsti því yfir að landið segði sig úr [[Breska samveldið|Breska samveldinu]] við stofnun lýðveldis 15. maí.
* [[18. mars]]:
** [[Sjálfstæðisstríð Alsírs]]: Vopnahlé tók gildi.
** Jean-Claude Pascal sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1961]] fyrir Lúxemborg með laginu „Nous les amoureux“.
* [[19. mars]] - [[Ingrid Bjerkås]] var fyrsti kvenpresturinn sem tók við embætti í [[Norska kirkjan|Norsku kirkjunni]].
* [[29. mars]] - [[23. viðauki bandarísku stjórnarskrárinnar]] sem leyfir íbúum [[Washington D.C.]] að taka þátt í forsetakosningum var samþykktur.
* [[30. mars]] - [[Alþjóðasamningur um ávana- og fíkniefni, 1961]] var undirritaður í New York.
* [[31. mars]] - Bæjarstjóri [[Évian-les-Bains]] í Frakklandi, Camille Blanc, var myrtur af frönsku hryðjuverkasamtökunum [[Organisation armée secrète]] í aðdraganda þess að bærinn hýsti friðarviðræður í sjálfstæðisstríði Alsírs.

===Apríl===
[[Mynd:Гагарин_в_корабле.jpg|thumb|Júríj Gagarín var fyrsti maðurinn sem fór út í geim um borð í geimfarinu ''[[Vostok 1]]''.]]
* [[7. apríl]] - [[Seðlabanki Íslands]] var stofnaður.
* [[8. apríl]] - 238 fórust þegar breska gufuskipið ''[[MV Dara]]'' sprakk og sökk við strönd Dúbaí.
* [[10. apríl]] - Suðurafríski golfarinn [[Gary Player]] var fyrsti útlendingurinn sem vann [[U.S. Masters]]-golfmótið.
* [[11. apríl]]:
** Réttarhöldin yfir [[Adolf Eichmann]] hófust í Jerúsalem.
** Portúgalski ráðherrann [[Júlio Botelho Moniz]] reyndi misheppnað valdarán í Portúgal vegna óánægju með viðbrögð stjórnarinnar við [[sjálfstæðisstríð Angóla|sjálfstæðisstríði Angóla]].
* [[12. apríl]] - Sovétmaðurinn [[Júríj Gagarín]] fór fyrstur manna út í geim.
* [[17. apríl]] - [[Kalda stríðið]]: [[Innrásin í Svínaflóa]] á Kúbu átti að hrinda af stað stjórnarskiptum en mistókst.
* [[19. apríl]] - Bandaríkin sendu herlið til [[Laos]].
* [[21. apríl]] - Hópur franskra herforingja reyndi [[Alsírvaldaránið 1961|misheppnað valdarán]] gegn stjórn [[Charles de Gaulle]] í Alsír.
* [[23. apríl]] - [[Judy Garland]] hélt fræga endurkomutónleika í [[Carnegie Hall]].
* [[24. apríl]] - Sænska galíoninu ''[[Vasa (skip)|Vasa]]'' var lyft úr sjó.
* [[25. apríl]] - [[Robert Noyce]], sem síðar stofnaði [[Intel]], fékk einkaleyfi á [[samrás]].
* [[27. apríl]] - [[Síerra Leóne]] hlaut sjálfstæði frá Bretum.
* [[29. apríl]] - [[Alþjóðlegi náttúruverndarsjóðurinn]] var stofnaður.

===Maí===
[[Mynd:Freedom_Riders_attacked.jpg|thumb|Hópur manna ræðst á mótmælendur á vegum [[Freedom Riders]] í Birmingham, Alabama.]]
* [[5. maí]]:
** [[Öryrkjabandalag Íslands]] var stofnað.
** [[Alan Shepard]] fór út í geim fyrstur Bandaríkjamanna.
* [[6. maí]] - [[Tottenham Hotspur F.C.]] var fyrsta enska knattspyrnuliðið sem sigraði bæði ensku deildina og bikarinn.
* [[7. maí]] - [[Keflavíkurgangan 1961|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar í Keflavík til Reykjavíkur.
* [[8. maí]] - Breski leyniþjónustumaðurinn [[George Blake]] var dæmdur í 42 ára fangelsi fyrir að hafa verið [[gagnnjósnari]] fyrir Sovétríkin.
* [[14. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Rúta á vegum [[Freedom Riders]] varð fyrir eldsprengju í [[Alabama]] og meðlimir [[Ku Klux Klan]] réðust á mótmælendur.
* [[15. maí]] - Þýski lífefnafræðingurinn [[J. Heinrich Matthaei]] gerði tilraun sem markaði upphaf ráðningar [[erfðalykill|erfðalykla]] og þar með nútíma[[erfðafræði]].
* [[16. maí]] - [[Park Chung Hee]] tók við völdum eftir herforingjabyltingu í Suður-Kóreu.
* [[19. maí]] - ''[[Venera 1]]'' var fyrsti manngerði hluturinn sem fór framhjá annarri reikistjörnu, en geimfarið hafði misst samband við jörðu nokkru áður og sendi engin gögn til baka.
* [[21. maí]] - Fylkisstjóri [[Alabama]], [[John Patterson]], lýsti yfir [[herlög]]um eftir að [[kynþáttaóeirðir]] brutust út.
* [[24. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Hópur mótmælenda í [[Freedom Riders]]-rútu var handtekinn fyrir óspektir um leið og þau stigu út úr rútunni í [[Jackson (Mississippi)|Jackson]], Mississippi.
* [[25. maí]]:
** [[Apollo-geimferðaáætlunin]]ni var hleypt af stokkunum með ræðu [[John F. Kennedy]] um að Bandaríkin hygðust senda menn til tunglsins fyrir lok áratugarins..
** [[Birgitta Svíaprinsessa]] giftist þýska prinsinum [[Jóhann Georg af Hohenzollern-Sigmaringen|Jóhanni Georg af Hohenzollern]].
* [[27. maí]] - Forsætisráðherra [[Malaja]], [[Tunku Abdul Rahman]], lýsti yfir fyrirætlun um stofnun [[Malasía|Malasíu]], með þátttöku Malaja, [[Singapúr]], [[Sarawak]], [[Brúnei]] og [[Sabah]].
* [[28. maí]] - Grein eftir [[Peter Benenson]] um [[sakaruppgjöf]] fyrir [[samviskufangi|samviskufanga]] var birt í ''[[The Observer]]'', sem markar upphaf samtakanna [[Amnesty International]].
* [[30. maí]] - Forseti Dóminíska lýðveldisins, [[Rafael Leónidas Trujillo]], var myrtur í fyrirsát.
* [[31. maí]] - [[Suður-Afríka]] gerðist lýðveldi og varð að fullu sjálfstætt frá Bretlandi.

=== Júní ===
[[Mynd:John_Kennedy,_Nikita_Khrushchev_1961.jpg|thumb|Fundur Krústsjevs og Kennedys í Vín.]]
* [[1. júní]] - Mesti jarðskjálfti 20. aldar í [[Eþíópía|Eþíópíu]] reið yfir með þeim afleiðingum að hundruð húsa í [[Majore]] og [[Karakore]] hrundu.
* [[4. júní]] - [[Leiðtogafundurinn í Vín]]: [[John F. Kennedy]] og [[Níkíta Krústsjev]] funduðu um kjarnorkutilraunir, afvopnun og stöðu Þýskalands.
* [[8. júlí]] - [[Eldflaugabelti]] var sýnt opinberlega í fyrsta sinn þegar Harold Graham flaug með [[Bell Rocket Belt]] í [[Fort Eustis]] í Bandaríkjunum.
* [[10. júní]] - [[Kóreska leyniþjónustan]] var stofnuð undir forystu [[Kim Jong-pil]] gagngert til að njósna um eigin borgara.
* [[11. júní]] - [[Eldnóttin]]: Hryðjuverkasamtökin [[Befreiungsausschuss Südtirol]] gerðu röð sprengjuárása í [[Bolzano]] og nágrenni.
* [[16. júní]] - Sovéski ballettdansarinn [[Rúdolf Núrejev]] flúði til Vesturlanda á [[París-Le Bourget-flugvöllur|París-Le Bourget-flugvelli]].
* [[19. júní]] - [[Kúveit]] varð sjálfstætt emírat í stað bresks verndarríkis.
* [[22. júní]] - [[Moise Tshombe]] var leystur úr haldi vegna skorts á sönnunargögnum sem tengdu hann við morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[23. júní]] - [[Suðurskautssamningurinn]] tók gildi.
* [[25. júní]] - Forseti Íraks, [[Abd al-Karim Qasim]], lýsti því yfir að hann hygðist innlima Kúveit.
* [[27. júní]] - [[Kúveit]] óskaði eftir aðstoð frá Bretum gegn ógn frá Írak.
* [[30. júní]] - Norræna flugfélagið [[Scanair]] var stofnað til að stunda leiguflug til sólarlanda.

=== Júlí===
* [[Júlí]] - [[Amnesty International]] var stofnað.
* [[1. júlí]] - [[Listasafn ASÍ]] var stofnað.
* [[18. júlí]] - [[Varðberg]], félag ungra áhugamanna um vestræna samvinnu, var stofnað.
* [[19. júlí]] - [[Þjóðfrelsisfylking sandínista]] í [[Níkaragva]] var stofnuð.
* [[30. júlí]] - Fyrsta brúin yfir [[Hornafjarðarfljót]] opnaði.

===Ágúst===
* [[3. ágúst]] - [[Nýi demókrataflokkurinn]] var stofnaður í Kanada.
* [[13. ágúst]] - Bygging [[Berlínarmúrinn|Berlínarmúrsins]] hófst og markaði upphafið að 28 ára aðskilnaði Vestur- og Austur-Berlínar.
* [[18. ágúst]] - [[Grasagarður Reykjavíkur]] var stofnaður.
===September===
* [[17. september]] - [[Adnan Menderes]], fyrrum forsætisráðherra Tyrklands, var hengdur.
===Október===
* [[5. október]] - [[Sameinaða Arabalýðveldið]], sambandsríki Egyptalands og Sýrlands, var lagt niður.
* [[6. október]] - [[Háskólabíó]] hóf starfsemi í nýju húsnæði við [[Hagatorg]], en var áður í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[12. október]] - [[Dauðarefsing]] var afnumin á [[Nýja-Sjáland]]i.
* [[22. október]] - [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] var kosinn formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]].
* [[26. október]] - Eldgos hófst í [[Askja (fjall)|Öskju]].
* [[26. október]] - [[Rómarsáttmáli um vernd listflytjenda, framleiðenda hljóðrita og útvarpsstofnana]] var samþykktur.

===Nóvember===
* [[3. nóvember]] - Skemmtistaðurinn [[Glaumbær (skemmtistaður)|Glaumbær]] var opnaður.
* [[11. nóvember]] - [[Sparisjóður vélstjóra]] tók til starfa í Reykjavík.
* [[13. nóvember]] - [[Leikhópurinn Gríma]] frumsýndi leikritið ''[[Læstar dyr]]'' eftir [[Jean-Paul Sartre]] í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[25. nóvember]] - [[Vesturbæjarlaug]] var opnuð.
* [[28. nóvember]] - [[Alfonso Cuarón]], mexíkóskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[30. nóvember]] - [[U Thant]] var kjörinn aðalritari Sameinuðu þjóðanna.

===Desember===
* Desember - Hljómsveitin [[Beach Boys]] var stofnuð í Kaliforníu.
* [[9. desember]] - [[Tanganjika]] hlaut sjálfstæði.
* [[11. desember]] - [[Víetnamstríðið]]: Fyrstu bandarísku herþyrlurnar komu til Saígon.
* [[11. desember]] - [[Adolf Eichmann]] var dæmdur sekur um stríðsglæpi.
* [[15. desember]] - Ísraelskur stríðsglæpadómstóll dæmdi [[Adolf Eichmann]] til dauða fyrir þátttökuna í [[helförin]]ni.
* [[17. desember]] - [[Indland]] réðst inn í [[Góa]].
* [[19. desember]] - 
** Portúgalar samþykktu að láta [[Góa]] af hendi til Indverja.
** [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] var komið á fót.

===Ódagsett===
* [[Institut polytechnique des sciences avancées]] var stofnaður í Frakklandi.

== Fædd ==
* [[1. janúar]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[2011]]).
* [[4. janúar]] - [[Kiyotaka Matsui]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[11. janúar]] - [[Gunnar Smári Egilsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[12. janúar]] - [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], íslenskur guðfræðingur.
* [[13. janúar]] - [[Julia Louis-Dreyfus]], bandarísk leikkona.
* [[18. janúar]] - [[Peter Beardsley]], breskur knattspyrnumaður.
* [[24. janúar]] - [[Guido Buchwald]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[26. janúar]] - [[Wayne Gretzky]], kanadískur íshokkíleikmaður.
* [[28. janúar]] - [[Arnaldur Indriðason]], íslenskur rithöfundur.
* [[30. janúar]] - [[Liu Gang]], kínverskur stærðfræðingur.
* [[31. janúar]] - [[Jeffrey Ross Gunter]], bandarískur athafnamaður.
* [[8. febrúar]] - [[Vince Neil]], bandarískur tónlistarmaður ([[Mötley Crüe]]).
* [[18. febrúar]] - [[Armin Laschet]], þýskur stjórnmálamaður.
* [[23. febrúar]] - [[Gylfi Sigfússon]], íslenskur viðskiptafræðingur.
* [[24. febrúar]] - [[Erna Solberg]], norsk stjórnmálakona.
* [[1. mars]] - [[Koichi Hashiratani]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. mars]] - [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[7. mars]] - [[Sanae Takaichi]], japönsk stjórnmálakona.
* [[11. mars]] - [[Múhameð bin Zayed Al Nahyan]], emír af Abú Dabí.
* [[18. mars]] - [[Jóhann R. Benediktsson]], íslenskur lögreglumaður.
* [[21. mars]] - [[Lothar Matthäus]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[3. apríl]] - [[Eddie Murphy]], bandarískur leikari og grínisti.
* [[4. apríl]] - [[Gyrðir Elíasson]], íslenskur rithöfundur.
* [[12. apríl]] - [[Lisa Gerrard]], áströlsk songkona.
* [[14. apríl]]:
** [[Yuji Sugano]], japanskur knattspyrnumaður.
** [[Daniel Clowes]], bandarískur myndasöguhöfundur.
* [[15. apríl]] - [[Carol W. Greider]], bandarískur sameindalíffræðingur og nóbelsverðlaunahafi.
* [[17. apríl]] - [[Eyjólfur Kristjánsson]], íslenskur söngvari.
* [[18. apríl]] - [[Élisabeth Borne]], frönsk stjórnmálakona.
* [[23. apríl]]:
** [[Andrej Kúrkov]], úkraínskur rithöfundur.
** [[Þröstur Leó Gunnarsson]], íslenskur leikari.
* [[24. apríl]]- [[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[30. apríl]]:
** [[Arnór Guðjohnsen]], íslenskur knattspyrnumaður.
** [[Isiah Thomas]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[6. maí]] - [[George Clooney]], bandarískur leikari.
* [[8. maí]] - [[Bill de Blasio]], bandarískur stjórnmálamaður.
* [[9. maí]] - [[Rannveig Rist]], íslenskur verkfræðingur og fyrrum forstjóri ÍSAL.
* [[13. maí]] - [[Dennis Rodman]], bandarískur körfuknattleiksmaður og leikari.
* [[17. maí]] - [[Enya]], írsk söngkona.
* [[23. maí]] - [[Daniele Massaro]], ítalskur knattspyrnumaður.
* [[1. júní]] - [[Jevgeníj Prígozhín]], rússneskur athafnamaður (d. [[2023]]).
* [[3. júní]] - [[Lawrence Lessig]], bandarískur lögfræðingur.
* [[5. júní]] - [[Sigrún Waage]], íslensk leikkona.
* [[6. júní]] - [[Tom Araya]], sílesk-bandarískur tónlistarmaður.
* [[9. júní]] - [[Michael J. Fox]], kanadísk-bandarískur leikari.
* [[14. júní]] - [[Boy George]] - enskur söngvari.
* [[19. júní]] - [[Bidhya Devi Bhandari]], nepölsk stjórnmálakona.
* [[21. júní]] - [[Joko Widodo]], indónesískur stjórnmálamaður.
* [[24. júní]]:
** [[Alma Möller]], landlæknir og heilbrigðisráðherra Íslands.
** [[Ralph Reed]], bandarískur stjórnmálaráðgjafi.
* [[27. júní]] - [[Dragan Kazic]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[1. júlí]]:
** [[Díana prinsessa|Díana]], prinsessa af Wales (d. [[1997]]).
** [[Carl Lewis]], bandarískur frjálsíþróttamaður.
* [[9. júlí]] - [[Raymond Cruz]], bandarískur leikari.
* [[12. júlí]] - [[Masaaki Mori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[15. júlí]] - [[Forest Whitaker]], bandarískur leikari.
* [[17. júlí]] - [[António Costa]], portúgalskur stjórnmálamaður.
* [[29. júlí]] - [[Búi Kristjánsson]], íslenskur myndlistarmaður.
* [[30. júlí]] - [[Laurence Fishburne]], bandarískur leikari.
* [[4. ágúst]]:
** [[Barack Obama]], Bandaríkjaforseti.
** [[Pumpuang Duangjan]], taílensk söngkona (d. [[1992]]).
* [[8. ágúst]] - [[The Edge]], írskur gítarleikari ([[U2]]).
* [[9. ágúst]] - [[John Key]], forsætisráðherra Nýja-Sjálands.
* [[14. ágúst]] - [[Satoshi Tsunami]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[22. ágúst]] - [[Thomas Hoeren]], þýskur lögfræðingur.
* [[24. ágúst]] - [[Stéphane Richard]], franskur athafnamaður.
* [[25. ágúst]] - [[Yutaka Ikeuchi]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[27. ágúst]] - [[Ástráður Haraldsson]], ríkissáttasemjari Íslands.
* [[2. september]]:
** [[Grímur Grímsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
** [[Carlos Valderrama]], kólumbískur knattspyrnumaður.
** [[Toshinobu Katsuya]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. september]] - [[Hrefna Róbertsdóttir]], íslenskur sagnfræðingur.
* [[11. september]] - [[Elizabeth Daily]], bandarísk leikkona.
* [[13. september]] - [[Dave Mustaine]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[24. september]] - [[Guðlaugur Friðþórsson]], íslenskur sjómaður.
* [[29. september]] - [[Julia Gillard]], forsætisráðherra Ástralíu.
* [[13. október]] - [[Doc Rivers]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[16. október]] - [[Yahiro Kazama]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[21. október]] - [[Dragiša Binić]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[26. október]] - [[Uhuru Kenyatta]], kenískur stjórnmálamaður.
* [[30. október]] - [[Dmítríj Múratov]], rússneskur blaðamaður.
* [[31. október]] - [[Peter Jackson]], nýsjálenskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[1. nóvember]] - [[Petr Pavel]], forseti Tékklands.
* [[6. nóvember]] - [[Karl Blöndal]], íslenskur ritstjóri.
* [[7. nóvember]] - [[Sergei Aleinikov]], hvítrússneskur knattspyrnumaður.
* [[11. nóvember]] - [[Lilja Mósesdóttir]], íslenskur hagfræðingur.
* [[12. nóvember]] - [[Atsushi Natori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[19. nóvember]] - [[Meg Ryan]], bandarísk leikkona.
* [[20. nóvember]] - [[Kim Delaney]], bandarísk leikkona.
* [[22. nóvember]] - [[Gary Valentine]], bandarískur leikari.
* [[1. desember]] - [[Christine Kangaloo]], trínidadísk stjórnmálakona.
* [[6. desember]] - [[Magnús Þorsteinsson]], íslenskur athafnamaður.
* [[12. desember]] - [[Lárus Guðmundsson]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[13. desember]]:
**[[Guðmundur Torfason]], íslenskur knattspyrnumaður.
**[[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[16. desember]]:
** [[Jon Tenney]], bandarískur leikari.
** [[Bill Hicks]], bandarískur grínisti (d. [[1994]]).
* [[24. desember]] - [[Ilham Aliyev]], aserskur stjórnmálamaður.
* [[25. desember]]:
** [[Ghislaine Maxwell]], breskur kynferðisbrotamaður.
** [[Bjarni Harðarson]], íslenskur bóksali.
* [[27. desember]] - [[Guido Westerwelle]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[2016]]).
* [[28. desember]] - [[Boško Gjurovski]], makedónskur knattspyrnumaður.
* [[30. desember]] - [[Ben Johnson]], kanadískur íþróttamaður.

== Dáin ==
* [[4. janúar]] - [[Erwin Schrödinger]], austurrísk-írskur eðlisfræðingur (f. [[1887]]).
* [[9. janúar]] - [[Emily Greene Balch]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1867]]).
* [[10. janúar]] - [[Dashiell Hammett]], bandarískur rithöfundur (f. [[1894]]).
* [[16. janúar]] - [[Jóhannes Áskelsson]], íslenskur jarðfræðingur (f. [[1902]]).
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]], kongóskur stjórnmálamaður (f. [[1925]]).
* [[26. febrúar]] - [[Múhameð 5. af Marokkó]], konungur Marokkó (f. [[1909]]).
* [[26. febrúar]] - [[Alberto Galateo]], argentínskur knattspyrnumaður (f. [[1912]])
* [[3. mars]] - [[Paul Wittgenstein]], austurrískur píanóleikari (f. [[1887]]).
* [[9. mars]] - [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðrik Friðriksson]], íslenskur prestur (f. [[1868]]).
* [[25. mars]] - [[Arthur Drewry]], enskur forseti FIFA (f. [[1891]]).
* [[9. apríl]] - [[Zog Albaníukonungur]] (f. [[1895]]).
* [[19. apríl]] - [[Jimmy Youell]], breskur flugmaður (f. [[1900]]).
* [[4. maí]] - [[Maurice Merleau-Ponty]], franskur heimspekingur (f. [[1908]]).
* [[7. maí]] - [[Þorkell Þorkelsson]], íslenskur eðlisfræðingur (f. [[1876]]).
* [[13. maí]] - [[Gary Cooper]], bandarískur leikari (f. [[1901]]).
* [[28. maí]] - [[Peter Petersen]], danskur ljósmyndari (f. [[1881]]).
* [[30. maí]] - [[Rafael Trujillo]], dóminískur stjórnmálamaður (f. [[1891]]).
* [[5. júní]] - [[Ludwik Fleck]], pólsk-ísraelskur læknir (f. [[1896]]).
* [[6. júní]] - [[Carl Jung]], svissneskur sálfræðingur (f. [[1875]]).
* [[13. júní]] - [[Axel Andrésson]], íslenskur knattspyrnumaður (f. [[1895]]).
* [[2. júlí]] - [[Ernest Hemingway|Ernest Miller Hemingway]], bandarískur rithöfundur (f. [[1899]]).
* [[9. júlí]] - [[Jóhannes Birkiland]], íslenskur rithöfundur (f. [[1886]]).
* [[13. júlí]] - [[Gústav Adolf Jónasson]], íslenskur lögfræðingur (f. [[1896]]).
* [[14. júlí]] - [[Jón Þorleifsson]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1891]]).
* [[29. ágúst]] - [[Böðvar frá Hnífsdal]], íslenskur rithöfundur (f. [[1906]]).
* [[18. september]] - [[Dag Hammarskjöld]], fyrrum aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1905]]).
* [[12. október]] - [[Eugene Bullard]], bandarískur herflugmaður (f. [[1895]]).
* [[19. október]] - [[Werner Jaeger]], þýskur fornfræðingur (f. [[1888]]).
* [[30. október]] - [[Luigi Einaudi]], ítalskur hagfræðingur (f. [[1874]]).
* [[20. desember]] - [[Johannes Larsen]], danskur listmálari (f. [[1867]]).
* [[26. desember]] - [[Kristofer Uppdal]], norskur rithöfundur (f. [[1878]]).
* [[28. desember]] - [[Edith Wilson]], bandarísk forsetafrú (f. [[1872]]).
* [[29. desember]] - [[Matthías Þórðarson (þjóðminjavörður)|Matthías Þórðarson]], íslenskur þjóðminjavörður (f. [[1877]]).

== [[Nóbelsverðlaunin]] ==
* [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Robert Hofstadter]], [[Rudolf Ludwig Mössbauer]]
* [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Melvin Calvin]]
* [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Georg von Bekesy|Georg von Békésy]]
* [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Ivo Andric]]
* [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Dag Hammarskjöld]]

[[Flokkur:1961]]</text>
      <sha1>m0lsy8vhu3h78emcfwt6ymbktzotujj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972387</id>
      <parentid>1972380</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Júlí */</comment>
      <origin>1972387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26962" sha1="ccn2zt1eg9qf2haa6ziwq6q30s9ae8j" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''1961''' (MCMLXI í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 61. ár 20. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[sunnudagur|sunnudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]].

== Atburðir ==
=== Janúar ===
[[Mynd:Ham-and-handler.jpg|thumb|right|Simpansinn Ham með þjálfara sínum, [[Joseph V. Brady]].]]
* [[1. janúar]] - [[Myntbreytingin í Sovétríkjunum 1961]] tók gildi: Eitt núll var tekið af rúblunni um leið og hún var gjaldfelld gagnvart bandaríkjadal.
* [[3. janúar]]:
** [[Dwight Eisenhower]] tilkynnti að Bandaríkin hefðu slitið öll samskipti við [[Kúba|Kúbu]].
** 25 fórust þegar farþegavél hrapaði til jarðar við [[Vaasa]].
* [[9. janúar]] - Bresk yfirvöld tilkynntu að þau hefðu afhjúpað sovéskan njósnahring, [[Portland-njósnahringurinn|Portland-njósnahringinn]].
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]],  fyrsti lýðræðislega kjörni forsætisráðherra Lýðveldisins Kongó, var ráðinn af dögum.
* [[21. janúar]] - [[Elísabet 2. Bretadrottning]] og [[Filippus drottningarmaður]] hófu sex vikna ferðalag um Pakistan, Indland, Nepal og Íran.
* [[24. janúar]] - [[B-52 Stratofortress]]-sprengjuflugvél hrapaði við sveitabæ í Norður-Karólínu. Ein kjarnorkusprengja komst nálægt því að springa.
* [[27. janúar]] - 68 áhafnarmeðlimir fórust þegar sovéski kafbáturinn ''[[S-80]]'' sökk í [[Barentshaf]]i.
* [[20. janúar]] - [[John F. Kennedy]] tók við embætti forseta Bandaríkjanna.
* [[29. janúar]] - [[Körfuknattleikssamband Íslands]] var stofnað.
* [[30. janúar]] - Teiknimyndaþættirnir ''[[Jógi björn]]'' hófu göngu sína í bandarísku sjónvarpi.
* [[31. janúar]] - Simpansinn [[Ham (simpansi)|Ham]] var sendur út í geim um borð í ''[[Mercury-Redstone 2]]''.
=== Febrúar ===
[[Mynd:Photo_Total_solar_eclipse_of_1961_15_February_1961_-_Touring_Club_Italiano_07_0269.jpg|thumb|right|Sólmyrkvinn 1961 yfir Flórens á Ítalíu.]]
* [[1. febrúar]]:
** Bandaríkin prófuðu langdrægu eldflaugina [[Minuteman I]] í fyrsta sinn.
** Bandaríska símafyrirtækið [[Bell Telephone]] setti [[takkasími|takkasíma]] fyrst á markað.
* [[2. febrúar]] - 600 farþegar skemmtiferðaskipsins ''[[Santa Maria (skemmtiferðaskip)|Santa Maria]]'' komust í land í [[Recife]] í Brasilíu eftir 10 daga í haldi mannræningja.
* [[3. febrúar]] - Eftir að samyrkjuvæðing [[Kína]] reyndist misheppnuð, neyddust Kínverjar til að kaupa hveiti frá Kanada.
* [[4. febrúar]]:
** [[Verslunarbankinn]] hóf starfsemi.
** [[Portúgal]]ar hófu nýlendustríð sitt í [[Angóla]].
* [[9. febrúar]] - [[Bítlarnir]] héldu sína fyrstu tónleika í [[The Cavern Club]] í Liverpool eftir að þeir tóku upp nýja hljómsveitarnafnið.
* [[12. febrúar]] - Sovétríkin sendu könnunarfarið ''[[Venera 1]]'' til Venusar.
* [[13. febrúar]] - Innranríkisráðherra ríkisstjórnar [[Katanga]] tilkynnti um morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[14. febrúar]]:
** Frumefnið [[lárensín]] var búið til í fyrsta sinn við [[Berkeley-háskóli|Berkeley-háskóla]] í Bandaríkjunum.
** Sovétríkin kröfðust þess að [[Dag Hammarskjöld]] segði af sér eftir morðið á Patrice Lumumba.
** Þúsundir mótmæltu við sendiráð [[Belgía|Belgíu]] um allan heim vegan morðsins á Lumumba.
* [[15. febrúar]]:
** [[Sabena flug 548]] fórst nærri [[Brussel]] með þeim afleiðingum að allir 73 um borð dóu, þar á meðal allt landslið Bandaríkjanna í skautadansi.
** [[Sólmyrkvinn 15. febrúar 1961]] sást vel frá Suður-Evrópu.
* [[17. febrúar]] - [[Kórónaveira]] var í fyrsta sinn greind í manneskju, á Englandi.
* [[21. febrúar]] - [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] hafnaði kröfu Sovétríkjanna um afsögn aðalritara Sþ, en heimilaði friðargæsluliði sínu í Kongó beitingu vopna.
* [[26. febrúar]] - [[Hassan 2.]] tók við krúnunni í Marokkó.

===Mars===
[[Mynd:Ingrid_Bjerkås_(1959).jpg|thumb|Ingrid Bjerkås var skipuð fyrsti kvenprestur Norsku kirkjunnar þrátt fyrir hörð mótmæli.]]
* [[1. mars]]:
** Fyrstu kosningarnar voru haldnar í [[Úganda]].
** [[John F. Kennedy]] Bandaríkjaforseti stofnaði [[Friðarsveitin]]a (Peace Corps).
* [[3. mars]] - [[Hassan 2.]] var krýndur konungur Marokkó.
* [[8. mars]]:
** [[Max Conrad]] setti met í hringferð um hnöttinn í léttri flugvél, 8 dagar, 18 tímar og 49 mínútur.
** Sjóræningjastöðin ''[[Radio Nord]]'' hóf útsendingar frá skipinu ''Bon Jour'' á alþjóðlegu hafsvæði í [[Álandshaf]]i.
* [[13. mars]]:
** 145 fórust þegar [[Kurenivka-aurskriðan]] rann yfir Kænugarð.
** [[Kýpur]] gerðist aðili að [[Breska samveldið|Breska samveldinu]].
* [[15. mars]] - [[Suður-Afríka]] lýsti því yfir að landið segði sig úr [[Breska samveldið|Breska samveldinu]] við stofnun lýðveldis 15. maí.
* [[18. mars]]:
** [[Sjálfstæðisstríð Alsírs]]: Vopnahlé tók gildi.
** Jean-Claude Pascal sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1961]] fyrir Lúxemborg með laginu „Nous les amoureux“.
* [[19. mars]] - [[Ingrid Bjerkås]] var fyrsti kvenpresturinn sem tók við embætti í [[Norska kirkjan|Norsku kirkjunni]].
* [[29. mars]] - [[23. viðauki bandarísku stjórnarskrárinnar]] sem leyfir íbúum [[Washington D.C.]] að taka þátt í forsetakosningum var samþykktur.
* [[30. mars]] - [[Alþjóðasamningur um ávana- og fíkniefni, 1961]] var undirritaður í New York.
* [[31. mars]] - Bæjarstjóri [[Évian-les-Bains]] í Frakklandi, Camille Blanc, var myrtur af frönsku hryðjuverkasamtökunum [[Organisation armée secrète]] í aðdraganda þess að bærinn hýsti friðarviðræður í sjálfstæðisstríði Alsírs.

===Apríl===
[[Mynd:Гагарин_в_корабле.jpg|thumb|Júríj Gagarín var fyrsti maðurinn sem fór út í geim um borð í geimfarinu ''[[Vostok 1]]''.]]
* [[7. apríl]] - [[Seðlabanki Íslands]] var stofnaður.
* [[8. apríl]] - 238 fórust þegar breska gufuskipið ''[[MV Dara]]'' sprakk og sökk við strönd Dúbaí.
* [[10. apríl]] - Suðurafríski golfarinn [[Gary Player]] var fyrsti útlendingurinn sem vann [[U.S. Masters]]-golfmótið.
* [[11. apríl]]:
** Réttarhöldin yfir [[Adolf Eichmann]] hófust í Jerúsalem.
** Portúgalski ráðherrann [[Júlio Botelho Moniz]] reyndi misheppnað valdarán í Portúgal vegna óánægju með viðbrögð stjórnarinnar við [[sjálfstæðisstríð Angóla|sjálfstæðisstríði Angóla]].
* [[12. apríl]] - Sovétmaðurinn [[Júríj Gagarín]] fór fyrstur manna út í geim.
* [[17. apríl]] - [[Kalda stríðið]]: [[Innrásin í Svínaflóa]] á Kúbu átti að hrinda af stað stjórnarskiptum en mistókst.
* [[19. apríl]] - Bandaríkin sendu herlið til [[Laos]].
* [[21. apríl]] - Hópur franskra herforingja reyndi [[Alsírvaldaránið 1961|misheppnað valdarán]] gegn stjórn [[Charles de Gaulle]] í Alsír.
* [[23. apríl]] - [[Judy Garland]] hélt fræga endurkomutónleika í [[Carnegie Hall]].
* [[24. apríl]] - Sænska galíoninu ''[[Vasa (skip)|Vasa]]'' var lyft úr sjó.
* [[25. apríl]] - [[Robert Noyce]], sem síðar stofnaði [[Intel]], fékk einkaleyfi á [[samrás]].
* [[27. apríl]] - [[Síerra Leóne]] hlaut sjálfstæði frá Bretum.
* [[29. apríl]] - [[Alþjóðlegi náttúruverndarsjóðurinn]] var stofnaður.

===Maí===
[[Mynd:Freedom_Riders_attacked.jpg|thumb|Hópur manna ræðst á mótmælendur á vegum [[Freedom Riders]] í Birmingham, Alabama.]]
* [[5. maí]]:
** [[Öryrkjabandalag Íslands]] var stofnað.
** [[Alan Shepard]] fór út í geim fyrstur Bandaríkjamanna.
* [[6. maí]] - [[Tottenham Hotspur F.C.]] var fyrsta enska knattspyrnuliðið sem sigraði bæði ensku deildina og bikarinn.
* [[7. maí]] - [[Keflavíkurgangan 1961|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar í Keflavík til Reykjavíkur.
* [[8. maí]] - Breski leyniþjónustumaðurinn [[George Blake]] var dæmdur í 42 ára fangelsi fyrir að hafa verið [[gagnnjósnari]] fyrir Sovétríkin.
* [[14. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Rúta á vegum [[Freedom Riders]] varð fyrir eldsprengju í [[Alabama]] og meðlimir [[Ku Klux Klan]] réðust á mótmælendur.
* [[15. maí]] - Þýski lífefnafræðingurinn [[J. Heinrich Matthaei]] gerði tilraun sem markaði upphaf ráðningar [[erfðalykill|erfðalykla]] og þar með nútíma[[erfðafræði]].
* [[16. maí]] - [[Park Chung Hee]] tók við völdum eftir herforingjabyltingu í Suður-Kóreu.
* [[19. maí]] - ''[[Venera 1]]'' var fyrsti manngerði hluturinn sem fór framhjá annarri reikistjörnu, en geimfarið hafði misst samband við jörðu nokkru áður og sendi engin gögn til baka.
* [[21. maí]] - Fylkisstjóri [[Alabama]], [[John Patterson]], lýsti yfir [[herlög]]um eftir að [[kynþáttaóeirðir]] brutust út.
* [[24. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Hópur mótmælenda í [[Freedom Riders]]-rútu var handtekinn fyrir óspektir um leið og þau stigu út úr rútunni í [[Jackson (Mississippi)|Jackson]], Mississippi.
* [[25. maí]]:
** [[Apollo-geimferðaáætlunin]]ni var hleypt af stokkunum með ræðu [[John F. Kennedy]] um að Bandaríkin hygðust senda menn til tunglsins fyrir lok áratugarins..
** [[Birgitta Svíaprinsessa]] giftist þýska prinsinum [[Jóhann Georg af Hohenzollern-Sigmaringen|Jóhanni Georg af Hohenzollern]].
* [[27. maí]] - Forsætisráðherra [[Malaja]], [[Tunku Abdul Rahman]], lýsti yfir fyrirætlun um stofnun [[Malasía|Malasíu]], með þátttöku Malaja, [[Singapúr]], [[Sarawak]], [[Brúnei]] og [[Sabah]].
* [[28. maí]] - Grein eftir [[Peter Benenson]] um [[sakaruppgjöf]] fyrir [[samviskufangi|samviskufanga]] var birt í ''[[The Observer]]'', sem markar upphaf samtakanna [[Amnesty International]].
* [[30. maí]] - Forseti Dóminíska lýðveldisins, [[Rafael Leónidas Trujillo]], var myrtur í fyrirsát.
* [[31. maí]] - [[Suður-Afríka]] gerðist lýðveldi og varð að fullu sjálfstætt frá Bretlandi.

=== Júní ===
[[Mynd:John_Kennedy,_Nikita_Khrushchev_1961.jpg|thumb|Fundur Krústsjevs og Kennedys í Vín.]]
* [[1. júní]] - Mesti jarðskjálfti 20. aldar í [[Eþíópía|Eþíópíu]] reið yfir með þeim afleiðingum að hundruð húsa í [[Majore]] og [[Karakore]] hrundu.
* [[4. júní]] - [[Leiðtogafundurinn í Vín]]: [[John F. Kennedy]] og [[Níkíta Krústsjev]] funduðu um kjarnorkutilraunir, afvopnun og stöðu Þýskalands.
* [[8. júlí]] - [[Eldflaugabelti]] var sýnt opinberlega í fyrsta sinn þegar Harold Graham flaug með [[Bell Rocket Belt]] í [[Fort Eustis]] í Bandaríkjunum.
* [[10. júní]] - [[Kóreska leyniþjónustan]] var stofnuð undir forystu [[Kim Jong-pil]] gagngert til að njósna um eigin borgara.
* [[11. júní]] - [[Eldnóttin]]: Hryðjuverkasamtökin [[Befreiungsausschuss Südtirol]] gerðu röð sprengjuárása í [[Bolzano]] og nágrenni.
* [[16. júní]] - Sovéski ballettdansarinn [[Rúdolf Núrejev]] flúði til Vesturlanda á [[París-Le Bourget-flugvöllur|París-Le Bourget-flugvelli]].
* [[19. júní]] - [[Kúveit]] varð sjálfstætt emírat í stað bresks verndarríkis.
* [[22. júní]] - [[Moise Tshombe]] var leystur úr haldi vegna skorts á sönnunargögnum sem tengdu hann við morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[23. júní]] - [[Suðurskautssamningurinn]] tók gildi.
* [[25. júní]] - Forseti Íraks, [[Abd al-Karim Qasim]], lýsti því yfir að hann hygðist innlima Kúveit.
* [[27. júní]] - [[Kúveit]] óskaði eftir aðstoð frá Bretum gegn ógn frá Írak.
* [[30. júní]] - Norræna flugfélagið [[Scanair]] var stofnað til að stunda leiguflug til sólarlanda.

=== Júlí===
* [[Júlí]] - [[Amnesty International]] var stofnað.
* [[1. júlí]] - [[Listasafn ASÍ]] var stofnað.
* [[4. júlí]] - Leki kom að kjarnakljúfi sovéska kjarnorkukafbátsins ''[[K-19 (kjarnorkukafbátur)|K-19]]''.
* [[5. júlí]] - Fyrsta ísraelska geimflaugin, ''[[Shavit 2]]'', tók á loft frá Palmachim-flugvelli.
* [[6. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Sovétríkin]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð.
* [[7. júlí]] - Yfir 100 tékkóslóvakískir kolanámumenn köfnuðu til bana þegar lokað var á loft til hluta [[Dukla-kolanáman|Dukla-kolanámunnar]] til að kæfa eld. 
* [[11. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Alþýðulýðveldið Kína]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð.
* [[12. júlí]]:
** Yfir 1000 fórust þegar [[Khadakwasla-stíflan]] brast við [[Pune]] á Indlandi.
** Tékkóslóvakísk [[Iljúsjín II-18]]-flugvél hrapaði í lendingu við [[Casablanca]] með þeim afleiðingum að allir 72 um borð létust.
* [[15. júlí]] - [[Pólland]] setti ný lög um skólahald sem kom á skólaskyldu til 16 ára aldurs og gerði alla grunnskóla veraldlega.
* [[18. júlí]] - [[Varðberg]], félag ungra áhugamanna um vestræna samvinnu, var stofnað á Íslandi.
* [[19. júlí]]:
** [[Þjóðfrelsisfylking sandínista]] í Níkaragva var stofnuð.
** [[Trans World Airlines]] hóf sýningu kvikmynda um borð í flugvélum.
** [[Bizerte-kreppan]] hófst þegar Túnisbúar reyndu að setja hafnbann á franska herstöð í [[Bizerte]].
* [[20. júlí]] - [[Kúveit]] gerðist aðili að [[Arababandalagið|Arababandalaginu]]. 
* [[21. júlí]]:
** [[Gus Grissom]] var annar Bandaríkjamaðurinn í geimnum um borð í ''Liberty Bell 7''.
** Frakkar hernámu túnísku borgina [[Bizerte]] og héldu henni næstu 2 árin.
* [[25. júlí]] - [[John F. Kennedy]] hélt ræðu í sjónvarpi þar sem hann hafnaði brotthvarfi Bandaríkjamanna frá [[Vestur-Berlín]].
* [[30. júlí]]:
** Fyrsta brúin yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð.
** [[Finnland]] gerðist aðili að [[Fríverslunarsamtök Evrópu|Fríverslunarsamtökum Evrópu]].
* [[31. júlí]]:
** [[Lýðveldið Írland]] var fyrsta landið sem sótti um aðild að [[Evrópubandalagið|Evrópubandalaginu]] eftir stofnun þess.
** [[IBM]] setti rafmagnsritvélina [[IBM Selectric]] á markað, fyrstu ritvélina með leturkúlu í staðinn fyrir leturarma.

===Ágúst===
* [[3. ágúst]] - [[Nýi demókrataflokkurinn]] var stofnaður í Kanada.
* [[13. ágúst]] - Bygging [[Berlínarmúrinn|Berlínarmúrsins]] hófst og markaði upphafið að 28 ára aðskilnaði Vestur- og Austur-Berlínar.
* [[18. ágúst]] - [[Grasagarður Reykjavíkur]] var stofnaður.
===September===
* [[17. september]] - [[Adnan Menderes]], fyrrum forsætisráðherra Tyrklands, var hengdur.
===Október===
* [[5. október]] - [[Sameinaða Arabalýðveldið]], sambandsríki Egyptalands og Sýrlands, var lagt niður.
* [[6. október]] - [[Háskólabíó]] hóf starfsemi í nýju húsnæði við [[Hagatorg]], en var áður í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[12. október]] - [[Dauðarefsing]] var afnumin á [[Nýja-Sjáland]]i.
* [[22. október]] - [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] var kosinn formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]].
* [[26. október]] - Eldgos hófst í [[Askja (fjall)|Öskju]].
* [[26. október]] - [[Rómarsáttmáli um vernd listflytjenda, framleiðenda hljóðrita og útvarpsstofnana]] var samþykktur.

===Nóvember===
* [[3. nóvember]] - Skemmtistaðurinn [[Glaumbær (skemmtistaður)|Glaumbær]] var opnaður.
* [[11. nóvember]] - [[Sparisjóður vélstjóra]] tók til starfa í Reykjavík.
* [[13. nóvember]] - [[Leikhópurinn Gríma]] frumsýndi leikritið ''[[Læstar dyr]]'' eftir [[Jean-Paul Sartre]] í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[25. nóvember]] - [[Vesturbæjarlaug]] var opnuð.
* [[28. nóvember]] - [[Alfonso Cuarón]], mexíkóskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[30. nóvember]] - [[U Thant]] var kjörinn aðalritari Sameinuðu þjóðanna.

===Desember===
* Desember - Hljómsveitin [[Beach Boys]] var stofnuð í Kaliforníu.
* [[9. desember]] - [[Tanganjika]] hlaut sjálfstæði.
* [[11. desember]] - [[Víetnamstríðið]]: Fyrstu bandarísku herþyrlurnar komu til Saígon.
* [[11. desember]] - [[Adolf Eichmann]] var dæmdur sekur um stríðsglæpi.
* [[15. desember]] - Ísraelskur stríðsglæpadómstóll dæmdi [[Adolf Eichmann]] til dauða fyrir þátttökuna í [[helförin]]ni.
* [[17. desember]] - [[Indland]] réðst inn í [[Góa]].
* [[19. desember]] - 
** Portúgalar samþykktu að láta [[Góa]] af hendi til Indverja.
** [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] var komið á fót.

===Ódagsett===
* [[Institut polytechnique des sciences avancées]] var stofnaður í Frakklandi.

== Fædd ==
* [[1. janúar]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[2011]]).
* [[4. janúar]] - [[Kiyotaka Matsui]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[11. janúar]] - [[Gunnar Smári Egilsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[12. janúar]] - [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], íslenskur guðfræðingur.
* [[13. janúar]] - [[Julia Louis-Dreyfus]], bandarísk leikkona.
* [[18. janúar]] - [[Peter Beardsley]], breskur knattspyrnumaður.
* [[24. janúar]] - [[Guido Buchwald]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[26. janúar]] - [[Wayne Gretzky]], kanadískur íshokkíleikmaður.
* [[28. janúar]] - [[Arnaldur Indriðason]], íslenskur rithöfundur.
* [[30. janúar]] - [[Liu Gang]], kínverskur stærðfræðingur.
* [[31. janúar]] - [[Jeffrey Ross Gunter]], bandarískur athafnamaður.
* [[8. febrúar]] - [[Vince Neil]], bandarískur tónlistarmaður ([[Mötley Crüe]]).
* [[18. febrúar]] - [[Armin Laschet]], þýskur stjórnmálamaður.
* [[23. febrúar]] - [[Gylfi Sigfússon]], íslenskur viðskiptafræðingur.
* [[24. febrúar]] - [[Erna Solberg]], norsk stjórnmálakona.
* [[1. mars]] - [[Koichi Hashiratani]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. mars]] - [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[7. mars]] - [[Sanae Takaichi]], japönsk stjórnmálakona.
* [[11. mars]] - [[Múhameð bin Zayed Al Nahyan]], emír af Abú Dabí.
* [[18. mars]] - [[Jóhann R. Benediktsson]], íslenskur lögreglumaður.
* [[21. mars]] - [[Lothar Matthäus]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[3. apríl]] - [[Eddie Murphy]], bandarískur leikari og grínisti.
* [[4. apríl]] - [[Gyrðir Elíasson]], íslenskur rithöfundur.
* [[12. apríl]] - [[Lisa Gerrard]], áströlsk songkona.
* [[14. apríl]]:
** [[Yuji Sugano]], japanskur knattspyrnumaður.
** [[Daniel Clowes]], bandarískur myndasöguhöfundur.
* [[15. apríl]] - [[Carol W. Greider]], bandarískur sameindalíffræðingur og nóbelsverðlaunahafi.
* [[17. apríl]] - [[Eyjólfur Kristjánsson]], íslenskur söngvari.
* [[18. apríl]] - [[Élisabeth Borne]], frönsk stjórnmálakona.
* [[23. apríl]]:
** [[Andrej Kúrkov]], úkraínskur rithöfundur.
** [[Þröstur Leó Gunnarsson]], íslenskur leikari.
* [[24. apríl]]- [[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[30. apríl]]:
** [[Arnór Guðjohnsen]], íslenskur knattspyrnumaður.
** [[Isiah Thomas]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[6. maí]] - [[George Clooney]], bandarískur leikari.
* [[8. maí]] - [[Bill de Blasio]], bandarískur stjórnmálamaður.
* [[9. maí]] - [[Rannveig Rist]], íslenskur verkfræðingur og fyrrum forstjóri ÍSAL.
* [[13. maí]] - [[Dennis Rodman]], bandarískur körfuknattleiksmaður og leikari.
* [[17. maí]] - [[Enya]], írsk söngkona.
* [[23. maí]] - [[Daniele Massaro]], ítalskur knattspyrnumaður.
* [[1. júní]] - [[Jevgeníj Prígozhín]], rússneskur athafnamaður (d. [[2023]]).
* [[3. júní]] - [[Lawrence Lessig]], bandarískur lögfræðingur.
* [[5. júní]] - [[Sigrún Waage]], íslensk leikkona.
* [[6. júní]] - [[Tom Araya]], sílesk-bandarískur tónlistarmaður.
* [[9. júní]] - [[Michael J. Fox]], kanadísk-bandarískur leikari.
* [[14. júní]] - [[Boy George]] - enskur söngvari.
* [[19. júní]] - [[Bidhya Devi Bhandari]], nepölsk stjórnmálakona.
* [[21. júní]] - [[Joko Widodo]], indónesískur stjórnmálamaður.
* [[24. júní]]:
** [[Alma Möller]], landlæknir og heilbrigðisráðherra Íslands.
** [[Ralph Reed]], bandarískur stjórnmálaráðgjafi.
* [[27. júní]] - [[Dragan Kazic]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[1. júlí]]:
** [[Díana prinsessa|Díana]], prinsessa af Wales (d. [[1997]]).
** [[Carl Lewis]], bandarískur frjálsíþróttamaður.
* [[9. júlí]] - [[Raymond Cruz]], bandarískur leikari.
* [[12. júlí]] - [[Masaaki Mori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[15. júlí]] - [[Forest Whitaker]], bandarískur leikari.
* [[17. júlí]] - [[António Costa]], portúgalskur stjórnmálamaður.
* [[29. júlí]] - [[Búi Kristjánsson]], íslenskur myndlistarmaður.
* [[30. júlí]] - [[Laurence Fishburne]], bandarískur leikari.
* [[4. ágúst]]:
** [[Barack Obama]], Bandaríkjaforseti.
** [[Pumpuang Duangjan]], taílensk söngkona (d. [[1992]]).
* [[8. ágúst]] - [[The Edge]], írskur gítarleikari ([[U2]]).
* [[9. ágúst]] - [[John Key]], forsætisráðherra Nýja-Sjálands.
* [[14. ágúst]] - [[Satoshi Tsunami]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[22. ágúst]] - [[Thomas Hoeren]], þýskur lögfræðingur.
* [[24. ágúst]] - [[Stéphane Richard]], franskur athafnamaður.
* [[25. ágúst]] - [[Yutaka Ikeuchi]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[27. ágúst]] - [[Ástráður Haraldsson]], ríkissáttasemjari Íslands.
* [[2. september]]:
** [[Grímur Grímsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
** [[Carlos Valderrama]], kólumbískur knattspyrnumaður.
** [[Toshinobu Katsuya]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. september]] - [[Hrefna Róbertsdóttir]], íslenskur sagnfræðingur.
* [[11. september]] - [[Elizabeth Daily]], bandarísk leikkona.
* [[13. september]] - [[Dave Mustaine]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[24. september]] - [[Guðlaugur Friðþórsson]], íslenskur sjómaður.
* [[29. september]] - [[Julia Gillard]], forsætisráðherra Ástralíu.
* [[13. október]] - [[Doc Rivers]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[16. október]] - [[Yahiro Kazama]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[21. október]] - [[Dragiša Binić]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[26. október]] - [[Uhuru Kenyatta]], kenískur stjórnmálamaður.
* [[30. október]] - [[Dmítríj Múratov]], rússneskur blaðamaður.
* [[31. október]] - [[Peter Jackson]], nýsjálenskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[1. nóvember]] - [[Petr Pavel]], forseti Tékklands.
* [[6. nóvember]] - [[Karl Blöndal]], íslenskur ritstjóri.
* [[7. nóvember]] - [[Sergei Aleinikov]], hvítrússneskur knattspyrnumaður.
* [[11. nóvember]] - [[Lilja Mósesdóttir]], íslenskur hagfræðingur.
* [[12. nóvember]] - [[Atsushi Natori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[19. nóvember]] - [[Meg Ryan]], bandarísk leikkona.
* [[20. nóvember]] - [[Kim Delaney]], bandarísk leikkona.
* [[22. nóvember]] - [[Gary Valentine]], bandarískur leikari.
* [[1. desember]] - [[Christine Kangaloo]], trínidadísk stjórnmálakona.
* [[6. desember]] - [[Magnús Þorsteinsson]], íslenskur athafnamaður.
* [[12. desember]] - [[Lárus Guðmundsson]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[13. desember]]:
**[[Guðmundur Torfason]], íslenskur knattspyrnumaður.
**[[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[16. desember]]:
** [[Jon Tenney]], bandarískur leikari.
** [[Bill Hicks]], bandarískur grínisti (d. [[1994]]).
* [[24. desember]] - [[Ilham Aliyev]], aserskur stjórnmálamaður.
* [[25. desember]]:
** [[Ghislaine Maxwell]], breskur kynferðisbrotamaður.
** [[Bjarni Harðarson]], íslenskur bóksali.
* [[27. desember]] - [[Guido Westerwelle]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[2016]]).
* [[28. desember]] - [[Boško Gjurovski]], makedónskur knattspyrnumaður.
* [[30. desember]] - [[Ben Johnson]], kanadískur íþróttamaður.

== Dáin ==
* [[4. janúar]] - [[Erwin Schrödinger]], austurrísk-írskur eðlisfræðingur (f. [[1887]]).
* [[9. janúar]] - [[Emily Greene Balch]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1867]]).
* [[10. janúar]] - [[Dashiell Hammett]], bandarískur rithöfundur (f. [[1894]]).
* [[16. janúar]] - [[Jóhannes Áskelsson]], íslenskur jarðfræðingur (f. [[1902]]).
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]], kongóskur stjórnmálamaður (f. [[1925]]).
* [[26. febrúar]] - [[Múhameð 5. af Marokkó]], konungur Marokkó (f. [[1909]]).
* [[26. febrúar]] - [[Alberto Galateo]], argentínskur knattspyrnumaður (f. [[1912]])
* [[3. mars]] - [[Paul Wittgenstein]], austurrískur píanóleikari (f. [[1887]]).
* [[9. mars]] - [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðrik Friðriksson]], íslenskur prestur (f. [[1868]]).
* [[25. mars]] - [[Arthur Drewry]], enskur forseti FIFA (f. [[1891]]).
* [[9. apríl]] - [[Zog Albaníukonungur]] (f. [[1895]]).
* [[19. apríl]] - [[Jimmy Youell]], breskur flugmaður (f. [[1900]]).
* [[4. maí]] - [[Maurice Merleau-Ponty]], franskur heimspekingur (f. [[1908]]).
* [[7. maí]] - [[Þorkell Þorkelsson]], íslenskur eðlisfræðingur (f. [[1876]]).
* [[13. maí]] - [[Gary Cooper]], bandarískur leikari (f. [[1901]]).
* [[28. maí]] - [[Peter Petersen]], danskur ljósmyndari (f. [[1881]]).
* [[30. maí]] - [[Rafael Trujillo]], dóminískur stjórnmálamaður (f. [[1891]]).
* [[5. júní]] - [[Ludwik Fleck]], pólsk-ísraelskur læknir (f. [[1896]]).
* [[6. júní]] - [[Carl Jung]], svissneskur sálfræðingur (f. [[1875]]).
* [[13. júní]] - [[Axel Andrésson]], íslenskur knattspyrnumaður (f. [[1895]]).
* [[2. júlí]] - [[Ernest Hemingway|Ernest Miller Hemingway]], bandarískur rithöfundur (f. [[1899]]).
* [[9. júlí]] - [[Jóhannes Birkiland]], íslenskur rithöfundur (f. [[1886]]).
* [[13. júlí]] - [[Gústav Adolf Jónasson]], íslenskur lögfræðingur (f. [[1896]]).
* [[14. júlí]] - [[Jón Þorleifsson]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1891]]).
* [[29. ágúst]] - [[Böðvar frá Hnífsdal]], íslenskur rithöfundur (f. [[1906]]).
* [[18. september]] - [[Dag Hammarskjöld]], fyrrum aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1905]]).
* [[12. október]] - [[Eugene Bullard]], bandarískur herflugmaður (f. [[1895]]).
* [[19. október]] - [[Werner Jaeger]], þýskur fornfræðingur (f. [[1888]]).
* [[30. október]] - [[Luigi Einaudi]], ítalskur hagfræðingur (f. [[1874]]).
* [[20. desember]] - [[Johannes Larsen]], danskur listmálari (f. [[1867]]).
* [[26. desember]] - [[Kristofer Uppdal]], norskur rithöfundur (f. [[1878]]).
* [[28. desember]] - [[Edith Wilson]], bandarísk forsetafrú (f. [[1872]]).
* [[29. desember]] - [[Matthías Þórðarson (þjóðminjavörður)|Matthías Þórðarson]], íslenskur þjóðminjavörður (f. [[1877]]).

== [[Nóbelsverðlaunin]] ==
* [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Robert Hofstadter]], [[Rudolf Ludwig Mössbauer]]
* [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Melvin Calvin]]
* [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Georg von Bekesy|Georg von Békésy]]
* [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Ivo Andric]]
* [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Dag Hammarskjöld]]

[[Flokkur:1961]]</text>
      <sha1>ccn2zt1eg9qf2haa6ziwq6q30s9ae8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972388</id>
      <parentid>1972387</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T14:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Júlí */</comment>
      <origin>1972388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27078" sha1="2q2ag4x6ngcip3g2hr42k4kl76jwmyz" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''1961''' (MCMLXI í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 61. ár 20. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[sunnudagur|sunnudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]].

== Atburðir ==
=== Janúar ===
[[Mynd:Ham-and-handler.jpg|thumb|right|Simpansinn Ham með þjálfara sínum, [[Joseph V. Brady]].]]
* [[1. janúar]] - [[Myntbreytingin í Sovétríkjunum 1961]] tók gildi: Eitt núll var tekið af rúblunni um leið og hún var gjaldfelld gagnvart bandaríkjadal.
* [[3. janúar]]:
** [[Dwight Eisenhower]] tilkynnti að Bandaríkin hefðu slitið öll samskipti við [[Kúba|Kúbu]].
** 25 fórust þegar farþegavél hrapaði til jarðar við [[Vaasa]].
* [[9. janúar]] - Bresk yfirvöld tilkynntu að þau hefðu afhjúpað sovéskan njósnahring, [[Portland-njósnahringurinn|Portland-njósnahringinn]].
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]],  fyrsti lýðræðislega kjörni forsætisráðherra Lýðveldisins Kongó, var ráðinn af dögum.
* [[21. janúar]] - [[Elísabet 2. Bretadrottning]] og [[Filippus drottningarmaður]] hófu sex vikna ferðalag um Pakistan, Indland, Nepal og Íran.
* [[24. janúar]] - [[B-52 Stratofortress]]-sprengjuflugvél hrapaði við sveitabæ í Norður-Karólínu. Ein kjarnorkusprengja komst nálægt því að springa.
* [[27. janúar]] - 68 áhafnarmeðlimir fórust þegar sovéski kafbáturinn ''[[S-80]]'' sökk í [[Barentshaf]]i.
* [[20. janúar]] - [[John F. Kennedy]] tók við embætti forseta Bandaríkjanna.
* [[29. janúar]] - [[Körfuknattleikssamband Íslands]] var stofnað.
* [[30. janúar]] - Teiknimyndaþættirnir ''[[Jógi björn]]'' hófu göngu sína í bandarísku sjónvarpi.
* [[31. janúar]] - Simpansinn [[Ham (simpansi)|Ham]] var sendur út í geim um borð í ''[[Mercury-Redstone 2]]''.
=== Febrúar ===
[[Mynd:Photo_Total_solar_eclipse_of_1961_15_February_1961_-_Touring_Club_Italiano_07_0269.jpg|thumb|right|Sólmyrkvinn 1961 yfir Flórens á Ítalíu.]]
* [[1. febrúar]]:
** Bandaríkin prófuðu langdrægu eldflaugina [[Minuteman I]] í fyrsta sinn.
** Bandaríska símafyrirtækið [[Bell Telephone]] setti [[takkasími|takkasíma]] fyrst á markað.
* [[2. febrúar]] - 600 farþegar skemmtiferðaskipsins ''[[Santa Maria (skemmtiferðaskip)|Santa Maria]]'' komust í land í [[Recife]] í Brasilíu eftir 10 daga í haldi mannræningja.
* [[3. febrúar]] - Eftir að samyrkjuvæðing [[Kína]] reyndist misheppnuð, neyddust Kínverjar til að kaupa hveiti frá Kanada.
* [[4. febrúar]]:
** [[Verslunarbankinn]] hóf starfsemi.
** [[Portúgal]]ar hófu nýlendustríð sitt í [[Angóla]].
* [[9. febrúar]] - [[Bítlarnir]] héldu sína fyrstu tónleika í [[The Cavern Club]] í Liverpool eftir að þeir tóku upp nýja hljómsveitarnafnið.
* [[12. febrúar]] - Sovétríkin sendu könnunarfarið ''[[Venera 1]]'' til Venusar.
* [[13. febrúar]] - Innranríkisráðherra ríkisstjórnar [[Katanga]] tilkynnti um morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[14. febrúar]]:
** Frumefnið [[lárensín]] var búið til í fyrsta sinn við [[Berkeley-háskóli|Berkeley-háskóla]] í Bandaríkjunum.
** Sovétríkin kröfðust þess að [[Dag Hammarskjöld]] segði af sér eftir morðið á Patrice Lumumba.
** Þúsundir mótmæltu við sendiráð [[Belgía|Belgíu]] um allan heim vegan morðsins á Lumumba.
* [[15. febrúar]]:
** [[Sabena flug 548]] fórst nærri [[Brussel]] með þeim afleiðingum að allir 73 um borð dóu, þar á meðal allt landslið Bandaríkjanna í skautadansi.
** [[Sólmyrkvinn 15. febrúar 1961]] sást vel frá Suður-Evrópu.
* [[17. febrúar]] - [[Kórónaveira]] var í fyrsta sinn greind í manneskju, á Englandi.
* [[21. febrúar]] - [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] hafnaði kröfu Sovétríkjanna um afsögn aðalritara Sþ, en heimilaði friðargæsluliði sínu í Kongó beitingu vopna.
* [[26. febrúar]] - [[Hassan 2.]] tók við krúnunni í Marokkó.

===Mars===
[[Mynd:Ingrid_Bjerkås_(1959).jpg|thumb|Ingrid Bjerkås var skipuð fyrsti kvenprestur Norsku kirkjunnar þrátt fyrir hörð mótmæli.]]
* [[1. mars]]:
** Fyrstu kosningarnar voru haldnar í [[Úganda]].
** [[John F. Kennedy]] Bandaríkjaforseti stofnaði [[Friðarsveitin]]a (Peace Corps).
* [[3. mars]] - [[Hassan 2.]] var krýndur konungur Marokkó.
* [[8. mars]]:
** [[Max Conrad]] setti met í hringferð um hnöttinn í léttri flugvél, 8 dagar, 18 tímar og 49 mínútur.
** Sjóræningjastöðin ''[[Radio Nord]]'' hóf útsendingar frá skipinu ''Bon Jour'' á alþjóðlegu hafsvæði í [[Álandshaf]]i.
* [[13. mars]]:
** 145 fórust þegar [[Kurenivka-aurskriðan]] rann yfir Kænugarð.
** [[Kýpur]] gerðist aðili að [[Breska samveldið|Breska samveldinu]].
* [[15. mars]] - [[Suður-Afríka]] lýsti því yfir að landið segði sig úr [[Breska samveldið|Breska samveldinu]] við stofnun lýðveldis 15. maí.
* [[18. mars]]:
** [[Sjálfstæðisstríð Alsírs]]: Vopnahlé tók gildi.
** Jean-Claude Pascal sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1961]] fyrir Lúxemborg með laginu „Nous les amoureux“.
* [[19. mars]] - [[Ingrid Bjerkås]] var fyrsti kvenpresturinn sem tók við embætti í [[Norska kirkjan|Norsku kirkjunni]].
* [[29. mars]] - [[23. viðauki bandarísku stjórnarskrárinnar]] sem leyfir íbúum [[Washington D.C.]] að taka þátt í forsetakosningum var samþykktur.
* [[30. mars]] - [[Alþjóðasamningur um ávana- og fíkniefni, 1961]] var undirritaður í New York.
* [[31. mars]] - Bæjarstjóri [[Évian-les-Bains]] í Frakklandi, Camille Blanc, var myrtur af frönsku hryðjuverkasamtökunum [[Organisation armée secrète]] í aðdraganda þess að bærinn hýsti friðarviðræður í sjálfstæðisstríði Alsírs.

===Apríl===
[[Mynd:Гагарин_в_корабле.jpg|thumb|Júríj Gagarín var fyrsti maðurinn sem fór út í geim um borð í geimfarinu ''[[Vostok 1]]''.]]
* [[7. apríl]] - [[Seðlabanki Íslands]] var stofnaður.
* [[8. apríl]] - 238 fórust þegar breska gufuskipið ''[[MV Dara]]'' sprakk og sökk við strönd Dúbaí.
* [[10. apríl]] - Suðurafríski golfarinn [[Gary Player]] var fyrsti útlendingurinn sem vann [[U.S. Masters]]-golfmótið.
* [[11. apríl]]:
** Réttarhöldin yfir [[Adolf Eichmann]] hófust í Jerúsalem.
** Portúgalski ráðherrann [[Júlio Botelho Moniz]] reyndi misheppnað valdarán í Portúgal vegna óánægju með viðbrögð stjórnarinnar við [[sjálfstæðisstríð Angóla|sjálfstæðisstríði Angóla]].
* [[12. apríl]] - Sovétmaðurinn [[Júríj Gagarín]] fór fyrstur manna út í geim.
* [[17. apríl]] - [[Kalda stríðið]]: [[Innrásin í Svínaflóa]] á Kúbu átti að hrinda af stað stjórnarskiptum en mistókst.
* [[19. apríl]] - Bandaríkin sendu herlið til [[Laos]].
* [[21. apríl]] - Hópur franskra herforingja reyndi [[Alsírvaldaránið 1961|misheppnað valdarán]] gegn stjórn [[Charles de Gaulle]] í Alsír.
* [[23. apríl]] - [[Judy Garland]] hélt fræga endurkomutónleika í [[Carnegie Hall]].
* [[24. apríl]] - Sænska galíoninu ''[[Vasa (skip)|Vasa]]'' var lyft úr sjó.
* [[25. apríl]] - [[Robert Noyce]], sem síðar stofnaði [[Intel]], fékk einkaleyfi á [[samrás]].
* [[27. apríl]] - [[Síerra Leóne]] hlaut sjálfstæði frá Bretum.
* [[29. apríl]] - [[Alþjóðlegi náttúruverndarsjóðurinn]] var stofnaður.

===Maí===
[[Mynd:Freedom_Riders_attacked.jpg|thumb|Hópur manna ræðst á mótmælendur á vegum [[Freedom Riders]] í Birmingham, Alabama.]]
* [[5. maí]]:
** [[Öryrkjabandalag Íslands]] var stofnað.
** [[Alan Shepard]] fór út í geim fyrstur Bandaríkjamanna.
* [[6. maí]] - [[Tottenham Hotspur F.C.]] var fyrsta enska knattspyrnuliðið sem sigraði bæði ensku deildina og bikarinn.
* [[7. maí]] - [[Keflavíkurgangan 1961|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar í Keflavík til Reykjavíkur.
* [[8. maí]] - Breski leyniþjónustumaðurinn [[George Blake]] var dæmdur í 42 ára fangelsi fyrir að hafa verið [[gagnnjósnari]] fyrir Sovétríkin.
* [[14. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Rúta á vegum [[Freedom Riders]] varð fyrir eldsprengju í [[Alabama]] og meðlimir [[Ku Klux Klan]] réðust á mótmælendur.
* [[15. maí]] - Þýski lífefnafræðingurinn [[J. Heinrich Matthaei]] gerði tilraun sem markaði upphaf ráðningar [[erfðalykill|erfðalykla]] og þar með nútíma[[erfðafræði]].
* [[16. maí]] - [[Park Chung Hee]] tók við völdum eftir herforingjabyltingu í Suður-Kóreu.
* [[19. maí]] - ''[[Venera 1]]'' var fyrsti manngerði hluturinn sem fór framhjá annarri reikistjörnu, en geimfarið hafði misst samband við jörðu nokkru áður og sendi engin gögn til baka.
* [[21. maí]] - Fylkisstjóri [[Alabama]], [[John Patterson]], lýsti yfir [[herlög]]um eftir að [[kynþáttaóeirðir]] brutust út.
* [[24. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Hópur mótmælenda í [[Freedom Riders]]-rútu var handtekinn fyrir óspektir um leið og þau stigu út úr rútunni í [[Jackson (Mississippi)|Jackson]], Mississippi.
* [[25. maí]]:
** [[Apollo-geimferðaáætlunin]]ni var hleypt af stokkunum með ræðu [[John F. Kennedy]] um að Bandaríkin hygðust senda menn til tunglsins fyrir lok áratugarins..
** [[Birgitta Svíaprinsessa]] giftist þýska prinsinum [[Jóhann Georg af Hohenzollern-Sigmaringen|Jóhanni Georg af Hohenzollern]].
* [[27. maí]] - Forsætisráðherra [[Malaja]], [[Tunku Abdul Rahman]], lýsti yfir fyrirætlun um stofnun [[Malasía|Malasíu]], með þátttöku Malaja, [[Singapúr]], [[Sarawak]], [[Brúnei]] og [[Sabah]].
* [[28. maí]] - Grein eftir [[Peter Benenson]] um [[sakaruppgjöf]] fyrir [[samviskufangi|samviskufanga]] var birt í ''[[The Observer]]'', sem markar upphaf samtakanna [[Amnesty International]].
* [[30. maí]] - Forseti Dóminíska lýðveldisins, [[Rafael Leónidas Trujillo]], var myrtur í fyrirsát.
* [[31. maí]] - [[Suður-Afríka]] gerðist lýðveldi og varð að fullu sjálfstætt frá Bretlandi.

=== Júní ===
[[Mynd:John_Kennedy,_Nikita_Khrushchev_1961.jpg|thumb|Fundur Krústsjevs og Kennedys í Vín.]]
* [[1. júní]] - Mesti jarðskjálfti 20. aldar í [[Eþíópía|Eþíópíu]] reið yfir með þeim afleiðingum að hundruð húsa í [[Majore]] og [[Karakore]] hrundu.
* [[4. júní]] - [[Leiðtogafundurinn í Vín]]: [[John F. Kennedy]] og [[Níkíta Krústsjev]] funduðu um kjarnorkutilraunir, afvopnun og stöðu Þýskalands.
* [[8. júlí]] - [[Eldflaugabelti]] var sýnt opinberlega í fyrsta sinn þegar Harold Graham flaug með [[Bell Rocket Belt]] í [[Fort Eustis]] í Bandaríkjunum.
* [[10. júní]] - [[Kóreska leyniþjónustan]] var stofnuð undir forystu [[Kim Jong-pil]] gagngert til að njósna um eigin borgara.
* [[11. júní]] - [[Eldnóttin]]: Hryðjuverkasamtökin [[Befreiungsausschuss Südtirol]] gerðu röð sprengjuárása í [[Bolzano]] og nágrenni.
* [[16. júní]] - Sovéski ballettdansarinn [[Rúdolf Núrejev]] flúði til Vesturlanda á [[París-Le Bourget-flugvöllur|París-Le Bourget-flugvelli]].
* [[19. júní]] - [[Kúveit]] varð sjálfstætt emírat í stað bresks verndarríkis.
* [[22. júní]] - [[Moise Tshombe]] var leystur úr haldi vegna skorts á sönnunargögnum sem tengdu hann við morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[23. júní]] - [[Suðurskautssamningurinn]] tók gildi.
* [[25. júní]] - Forseti Íraks, [[Abd al-Karim Qasim]], lýsti því yfir að hann hygðist innlima Kúveit.
* [[27. júní]] - [[Kúveit]] óskaði eftir aðstoð frá Bretum gegn ógn frá Írak.
* [[30. júní]] - Norræna flugfélagið [[Scanair]] var stofnað til að stunda leiguflug til sólarlanda.

=== Júlí===
[[Mynd:Grissom_prepares_to_enter_Liberty_Bell_7_61-MR4-76.jpg|thumb|Gus Grissom við ''Liberty Bell''-geimfarið.]]
* [[Júlí]] - [[Amnesty International]] var stofnað.
* [[1. júlí]] - [[Listasafn ASÍ]] var stofnað.
* [[4. júlí]] - Leki kom að kjarnakljúfi sovéska kjarnorkukafbátsins ''[[K-19 (kjarnorkukafbátur)|K-19]]''.
* [[5. júlí]] - Fyrsta ísraelska geimflaugin, ''[[Shavit 2]]'', tók á loft frá Palmachim-flugvelli.
* [[6. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Sovétríkin]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð.
* [[7. júlí]] - Yfir 100 tékkóslóvakískir kolanámumenn köfnuðu til bana þegar lokað var á loft til hluta [[Dukla-kolanáman|Dukla-kolanámunnar]] til að kæfa eld. 
* [[11. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Alþýðulýðveldið Kína]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð.
* [[12. júlí]]:
** Yfir 1000 fórust þegar [[Khadakwasla-stíflan]] brast við [[Pune]] á Indlandi.
** Tékkóslóvakísk [[Iljúsjín II-18]]-flugvél hrapaði í lendingu við [[Casablanca]] með þeim afleiðingum að allir 72 um borð létust.
* [[15. júlí]] - [[Pólland]] setti ný lög um skólahald sem kom á skólaskyldu til 16 ára aldurs og gerði alla grunnskóla veraldlega.
* [[18. júlí]] - [[Varðberg]], félag ungra áhugamanna um vestræna samvinnu, var stofnað á Íslandi.
* [[19. júlí]]:
** [[Þjóðfrelsisfylking sandínista]] í Níkaragva var stofnuð.
** [[Trans World Airlines]] hóf sýningu kvikmynda um borð í flugvélum.
** [[Bizerte-kreppan]] hófst þegar Túnisbúar reyndu að setja hafnbann á franska herstöð í [[Bizerte]].
* [[20. júlí]] - [[Kúveit]] gerðist aðili að [[Arababandalagið|Arababandalaginu]]. 
* [[21. júlí]]:
** [[Gus Grissom]] var annar Bandaríkjamaðurinn í geimnum um borð í ''Liberty Bell 7''.
** Frakkar hernámu túnísku borgina [[Bizerte]] og héldu henni næstu 2 árin.
* [[25. júlí]] - [[John F. Kennedy]] hélt ræðu í sjónvarpi þar sem hann hafnaði brotthvarfi Bandaríkjamanna frá [[Vestur-Berlín]].
* [[30. júlí]]:
** Fyrsta brúin yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð.
** [[Finnland]] gerðist aðili að [[Fríverslunarsamtök Evrópu|Fríverslunarsamtökum Evrópu]].
* [[31. júlí]]:
** [[Lýðveldið Írland]] var fyrsta landið sem sótti um aðild að [[Evrópubandalagið|Evrópubandalaginu]] eftir stofnun þess.
** [[IBM]] setti rafmagnsritvélina [[IBM Selectric]] á markað, fyrstu ritvélina með leturkúlu í staðinn fyrir leturarma.

===Ágúst===
* [[3. ágúst]] - [[Nýi demókrataflokkurinn]] var stofnaður í Kanada.
* [[13. ágúst]] - Bygging [[Berlínarmúrinn|Berlínarmúrsins]] hófst og markaði upphafið að 28 ára aðskilnaði Vestur- og Austur-Berlínar.
* [[18. ágúst]] - [[Grasagarður Reykjavíkur]] var stofnaður.
===September===
* [[17. september]] - [[Adnan Menderes]], fyrrum forsætisráðherra Tyrklands, var hengdur.
===Október===
* [[5. október]] - [[Sameinaða Arabalýðveldið]], sambandsríki Egyptalands og Sýrlands, var lagt niður.
* [[6. október]] - [[Háskólabíó]] hóf starfsemi í nýju húsnæði við [[Hagatorg]], en var áður í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[12. október]] - [[Dauðarefsing]] var afnumin á [[Nýja-Sjáland]]i.
* [[22. október]] - [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] var kosinn formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]].
* [[26. október]] - Eldgos hófst í [[Askja (fjall)|Öskju]].
* [[26. október]] - [[Rómarsáttmáli um vernd listflytjenda, framleiðenda hljóðrita og útvarpsstofnana]] var samþykktur.

===Nóvember===
* [[3. nóvember]] - Skemmtistaðurinn [[Glaumbær (skemmtistaður)|Glaumbær]] var opnaður.
* [[11. nóvember]] - [[Sparisjóður vélstjóra]] tók til starfa í Reykjavík.
* [[13. nóvember]] - [[Leikhópurinn Gríma]] frumsýndi leikritið ''[[Læstar dyr]]'' eftir [[Jean-Paul Sartre]] í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[25. nóvember]] - [[Vesturbæjarlaug]] var opnuð.
* [[28. nóvember]] - [[Alfonso Cuarón]], mexíkóskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[30. nóvember]] - [[U Thant]] var kjörinn aðalritari Sameinuðu þjóðanna.

===Desember===
* Desember - Hljómsveitin [[Beach Boys]] var stofnuð í Kaliforníu.
* [[9. desember]] - [[Tanganjika]] hlaut sjálfstæði.
* [[11. desember]] - [[Víetnamstríðið]]: Fyrstu bandarísku herþyrlurnar komu til Saígon.
* [[11. desember]] - [[Adolf Eichmann]] var dæmdur sekur um stríðsglæpi.
* [[15. desember]] - Ísraelskur stríðsglæpadómstóll dæmdi [[Adolf Eichmann]] til dauða fyrir þátttökuna í [[helförin]]ni.
* [[17. desember]] - [[Indland]] réðst inn í [[Góa]].
* [[19. desember]] - 
** Portúgalar samþykktu að láta [[Góa]] af hendi til Indverja.
** [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] var komið á fót.

===Ódagsett===
* [[Institut polytechnique des sciences avancées]] var stofnaður í Frakklandi.

== Fædd ==
* [[1. janúar]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[2011]]).
* [[4. janúar]] - [[Kiyotaka Matsui]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[11. janúar]] - [[Gunnar Smári Egilsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[12. janúar]] - [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], íslenskur guðfræðingur.
* [[13. janúar]] - [[Julia Louis-Dreyfus]], bandarísk leikkona.
* [[18. janúar]] - [[Peter Beardsley]], breskur knattspyrnumaður.
* [[24. janúar]] - [[Guido Buchwald]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[26. janúar]] - [[Wayne Gretzky]], kanadískur íshokkíleikmaður.
* [[28. janúar]] - [[Arnaldur Indriðason]], íslenskur rithöfundur.
* [[30. janúar]] - [[Liu Gang]], kínverskur stærðfræðingur.
* [[31. janúar]] - [[Jeffrey Ross Gunter]], bandarískur athafnamaður.
* [[8. febrúar]] - [[Vince Neil]], bandarískur tónlistarmaður ([[Mötley Crüe]]).
* [[18. febrúar]] - [[Armin Laschet]], þýskur stjórnmálamaður.
* [[23. febrúar]] - [[Gylfi Sigfússon]], íslenskur viðskiptafræðingur.
* [[24. febrúar]] - [[Erna Solberg]], norsk stjórnmálakona.
* [[1. mars]] - [[Koichi Hashiratani]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. mars]] - [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[7. mars]] - [[Sanae Takaichi]], japönsk stjórnmálakona.
* [[11. mars]] - [[Múhameð bin Zayed Al Nahyan]], emír af Abú Dabí.
* [[18. mars]] - [[Jóhann R. Benediktsson]], íslenskur lögreglumaður.
* [[21. mars]] - [[Lothar Matthäus]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[3. apríl]] - [[Eddie Murphy]], bandarískur leikari og grínisti.
* [[4. apríl]] - [[Gyrðir Elíasson]], íslenskur rithöfundur.
* [[12. apríl]] - [[Lisa Gerrard]], áströlsk songkona.
* [[14. apríl]]:
** [[Yuji Sugano]], japanskur knattspyrnumaður.
** [[Daniel Clowes]], bandarískur myndasöguhöfundur.
* [[15. apríl]] - [[Carol W. Greider]], bandarískur sameindalíffræðingur og nóbelsverðlaunahafi.
* [[17. apríl]] - [[Eyjólfur Kristjánsson]], íslenskur söngvari.
* [[18. apríl]] - [[Élisabeth Borne]], frönsk stjórnmálakona.
* [[23. apríl]]:
** [[Andrej Kúrkov]], úkraínskur rithöfundur.
** [[Þröstur Leó Gunnarsson]], íslenskur leikari.
* [[24. apríl]]- [[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[30. apríl]]:
** [[Arnór Guðjohnsen]], íslenskur knattspyrnumaður.
** [[Isiah Thomas]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[6. maí]] - [[George Clooney]], bandarískur leikari.
* [[8. maí]] - [[Bill de Blasio]], bandarískur stjórnmálamaður.
* [[9. maí]] - [[Rannveig Rist]], íslenskur verkfræðingur og fyrrum forstjóri ÍSAL.
* [[13. maí]] - [[Dennis Rodman]], bandarískur körfuknattleiksmaður og leikari.
* [[17. maí]] - [[Enya]], írsk söngkona.
* [[23. maí]] - [[Daniele Massaro]], ítalskur knattspyrnumaður.
* [[1. júní]] - [[Jevgeníj Prígozhín]], rússneskur athafnamaður (d. [[2023]]).
* [[3. júní]] - [[Lawrence Lessig]], bandarískur lögfræðingur.
* [[5. júní]] - [[Sigrún Waage]], íslensk leikkona.
* [[6. júní]] - [[Tom Araya]], sílesk-bandarískur tónlistarmaður.
* [[9. júní]] - [[Michael J. Fox]], kanadísk-bandarískur leikari.
* [[14. júní]] - [[Boy George]] - enskur söngvari.
* [[19. júní]] - [[Bidhya Devi Bhandari]], nepölsk stjórnmálakona.
* [[21. júní]] - [[Joko Widodo]], indónesískur stjórnmálamaður.
* [[24. júní]]:
** [[Alma Möller]], landlæknir og heilbrigðisráðherra Íslands.
** [[Ralph Reed]], bandarískur stjórnmálaráðgjafi.
* [[27. júní]] - [[Dragan Kazic]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[1. júlí]]:
** [[Díana prinsessa|Díana]], prinsessa af Wales (d. [[1997]]).
** [[Carl Lewis]], bandarískur frjálsíþróttamaður.
* [[9. júlí]] - [[Raymond Cruz]], bandarískur leikari.
* [[12. júlí]] - [[Masaaki Mori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[15. júlí]] - [[Forest Whitaker]], bandarískur leikari.
* [[17. júlí]] - [[António Costa]], portúgalskur stjórnmálamaður.
* [[29. júlí]] - [[Búi Kristjánsson]], íslenskur myndlistarmaður.
* [[30. júlí]] - [[Laurence Fishburne]], bandarískur leikari.
* [[4. ágúst]]:
** [[Barack Obama]], Bandaríkjaforseti.
** [[Pumpuang Duangjan]], taílensk söngkona (d. [[1992]]).
* [[8. ágúst]] - [[The Edge]], írskur gítarleikari ([[U2]]).
* [[9. ágúst]] - [[John Key]], forsætisráðherra Nýja-Sjálands.
* [[14. ágúst]] - [[Satoshi Tsunami]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[22. ágúst]] - [[Thomas Hoeren]], þýskur lögfræðingur.
* [[24. ágúst]] - [[Stéphane Richard]], franskur athafnamaður.
* [[25. ágúst]] - [[Yutaka Ikeuchi]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[27. ágúst]] - [[Ástráður Haraldsson]], ríkissáttasemjari Íslands.
* [[2. september]]:
** [[Grímur Grímsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
** [[Carlos Valderrama]], kólumbískur knattspyrnumaður.
** [[Toshinobu Katsuya]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. september]] - [[Hrefna Róbertsdóttir]], íslenskur sagnfræðingur.
* [[11. september]] - [[Elizabeth Daily]], bandarísk leikkona.
* [[13. september]] - [[Dave Mustaine]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[24. september]] - [[Guðlaugur Friðþórsson]], íslenskur sjómaður.
* [[29. september]] - [[Julia Gillard]], forsætisráðherra Ástralíu.
* [[13. október]] - [[Doc Rivers]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[16. október]] - [[Yahiro Kazama]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[21. október]] - [[Dragiša Binić]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[26. október]] - [[Uhuru Kenyatta]], kenískur stjórnmálamaður.
* [[30. október]] - [[Dmítríj Múratov]], rússneskur blaðamaður.
* [[31. október]] - [[Peter Jackson]], nýsjálenskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[1. nóvember]] - [[Petr Pavel]], forseti Tékklands.
* [[6. nóvember]] - [[Karl Blöndal]], íslenskur ritstjóri.
* [[7. nóvember]] - [[Sergei Aleinikov]], hvítrússneskur knattspyrnumaður.
* [[11. nóvember]] - [[Lilja Mósesdóttir]], íslenskur hagfræðingur.
* [[12. nóvember]] - [[Atsushi Natori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[19. nóvember]] - [[Meg Ryan]], bandarísk leikkona.
* [[20. nóvember]] - [[Kim Delaney]], bandarísk leikkona.
* [[22. nóvember]] - [[Gary Valentine]], bandarískur leikari.
* [[1. desember]] - [[Christine Kangaloo]], trínidadísk stjórnmálakona.
* [[6. desember]] - [[Magnús Þorsteinsson]], íslenskur athafnamaður.
* [[12. desember]] - [[Lárus Guðmundsson]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[13. desember]]:
**[[Guðmundur Torfason]], íslenskur knattspyrnumaður.
**[[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[16. desember]]:
** [[Jon Tenney]], bandarískur leikari.
** [[Bill Hicks]], bandarískur grínisti (d. [[1994]]).
* [[24. desember]] - [[Ilham Aliyev]], aserskur stjórnmálamaður.
* [[25. desember]]:
** [[Ghislaine Maxwell]], breskur kynferðisbrotamaður.
** [[Bjarni Harðarson]], íslenskur bóksali.
* [[27. desember]] - [[Guido Westerwelle]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[2016]]).
* [[28. desember]] - [[Boško Gjurovski]], makedónskur knattspyrnumaður.
* [[30. desember]] - [[Ben Johnson]], kanadískur íþróttamaður.

== Dáin ==
* [[4. janúar]] - [[Erwin Schrödinger]], austurrísk-írskur eðlisfræðingur (f. [[1887]]).
* [[9. janúar]] - [[Emily Greene Balch]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1867]]).
* [[10. janúar]] - [[Dashiell Hammett]], bandarískur rithöfundur (f. [[1894]]).
* [[16. janúar]] - [[Jóhannes Áskelsson]], íslenskur jarðfræðingur (f. [[1902]]).
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]], kongóskur stjórnmálamaður (f. [[1925]]).
* [[26. febrúar]] - [[Múhameð 5. af Marokkó]], konungur Marokkó (f. [[1909]]).
* [[26. febrúar]] - [[Alberto Galateo]], argentínskur knattspyrnumaður (f. [[1912]])
* [[3. mars]] - [[Paul Wittgenstein]], austurrískur píanóleikari (f. [[1887]]).
* [[9. mars]] - [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðrik Friðriksson]], íslenskur prestur (f. [[1868]]).
* [[25. mars]] - [[Arthur Drewry]], enskur forseti FIFA (f. [[1891]]).
* [[9. apríl]] - [[Zog Albaníukonungur]] (f. [[1895]]).
* [[19. apríl]] - [[Jimmy Youell]], breskur flugmaður (f. [[1900]]).
* [[4. maí]] - [[Maurice Merleau-Ponty]], franskur heimspekingur (f. [[1908]]).
* [[7. maí]] - [[Þorkell Þorkelsson]], íslenskur eðlisfræðingur (f. [[1876]]).
* [[13. maí]] - [[Gary Cooper]], bandarískur leikari (f. [[1901]]).
* [[28. maí]] - [[Peter Petersen]], danskur ljósmyndari (f. [[1881]]).
* [[30. maí]] - [[Rafael Trujillo]], dóminískur stjórnmálamaður (f. [[1891]]).
* [[5. júní]] - [[Ludwik Fleck]], pólsk-ísraelskur læknir (f. [[1896]]).
* [[6. júní]] - [[Carl Jung]], svissneskur sálfræðingur (f. [[1875]]).
* [[13. júní]] - [[Axel Andrésson]], íslenskur knattspyrnumaður (f. [[1895]]).
* [[2. júlí]] - [[Ernest Hemingway|Ernest Miller Hemingway]], bandarískur rithöfundur (f. [[1899]]).
* [[9. júlí]] - [[Jóhannes Birkiland]], íslenskur rithöfundur (f. [[1886]]).
* [[13. júlí]] - [[Gústav Adolf Jónasson]], íslenskur lögfræðingur (f. [[1896]]).
* [[14. júlí]] - [[Jón Þorleifsson]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1891]]).
* [[29. ágúst]] - [[Böðvar frá Hnífsdal]], íslenskur rithöfundur (f. [[1906]]).
* [[18. september]] - [[Dag Hammarskjöld]], fyrrum aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1905]]).
* [[12. október]] - [[Eugene Bullard]], bandarískur herflugmaður (f. [[1895]]).
* [[19. október]] - [[Werner Jaeger]], þýskur fornfræðingur (f. [[1888]]).
* [[30. október]] - [[Luigi Einaudi]], ítalskur hagfræðingur (f. [[1874]]).
* [[20. desember]] - [[Johannes Larsen]], danskur listmálari (f. [[1867]]).
* [[26. desember]] - [[Kristofer Uppdal]], norskur rithöfundur (f. [[1878]]).
* [[28. desember]] - [[Edith Wilson]], bandarísk forsetafrú (f. [[1872]]).
* [[29. desember]] - [[Matthías Þórðarson (þjóðminjavörður)|Matthías Þórðarson]], íslenskur þjóðminjavörður (f. [[1877]]).

== [[Nóbelsverðlaunin]] ==
* [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Robert Hofstadter]], [[Rudolf Ludwig Mössbauer]]
* [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Melvin Calvin]]
* [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Georg von Bekesy|Georg von Békésy]]
* [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Ivo Andric]]
* [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Dag Hammarskjöld]]

[[Flokkur:1961]]</text>
      <sha1>2q2ag4x6ngcip3g2hr42k4kl76jwmyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>17. júlí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2553</id>
    <revision>
      <id>1972378</id>
      <parentid>1922937</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13896" sha1="3r8g1nxebdivqbpmiklj87gpmjsh7li" xml:space="preserve">{{Dagatal|júlí}}

'''17. júlí''' er 198. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (199. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 167 dagar eru eftir af árinu.

== Atburðir ==
* [[330 f.Kr.]] - [[Daríus 3.]] var myrtur af [[Bessus]]i landstjóra í [[Baktría|Baktríu]].
* [[561]] - [[Jóhannes 3. páfi|Jóhannes 3.]] varð páfi.
* [[1086]] - [[Knútur helgi|Knútur]] Danakonungur, Benedikt bróðir hans og fleiri voru myrtir í dómkirkjunni í [[Óðinsvé]]um eftir að kirkjugrið höfðu verið rofin.
* [[1203]] - Krossfararriddarar úr [[Fjórða krossferðin|Fjórðu krossferðinni]] réðust á Konstantínópel, lögðu borgina undir sig og rændu og rupluðu. [[Alexíus 3. Angelus]] Býsanskeisari flúði borgina og fór í útlegð.
* [[1212]] - [[Orrustan við Navas de Tolosa]]. Kristnu konungsríkin á [[Spánn|Spáni]] unnu öruggan sigur á [[Almóhadar|Almóhödum]].
* [[1310]] - Friðarsamningar voru undirritaðir í [[Helsingjaborg]] milli [[Svíþjóð|Svía]], [[Danmörk|Dana]] og [[Norengur|Norðmanna]]. 
* [[1328]] - [[Davíð 2. Skotakonungur|Davíð]], krónprins [[Skotland]]s (síðar Davíð 2.) giftist [[Jóhanna af Englandi, Skotadrottning|Jóhönnu]], dóttur [[Játvarður 2.|Játvarðs 2.]] Englandskonungs. Hann var þá fjögurra ára en brúðurin nýorðin sjö ára.
* [[1385]] - [[Karl 6. Frakkakonungur]] gekk að eiga [[Ísabella af Bæjaralandi|Ísabellu af Bæjaralandi]].
* [[1429]] - [[Karl 7. Frakkakonungur|Karl 7.]] var krýndur konungur Frakklands í [[Reims]].
* [[1453]] - [[Hundrað ára stríðið|Hundrað ára stríðinu]] lauk með sigri Frakka í [[orrustan við Castillon|orrustunni við Castillon]].
* [[1505]] - Norska ríkisráðið dæmdi [[Kai von Ahlefeldt]] frá hirðstjórn á Íslandi.
* [[1579]] - Spænskir og ítalskir málaliðar komu til [[Dingle-skagi|Dingle-skaga]] á suðvestur-[[Írland]]i og gengu til liðs við uppreisn Íra gegn yfirráðum Englendinga.
* [[1586]] - Samsæri um að myrða Elísabetu Englandsdrottningu uppgötvaðist ([[Babington-samsærið]]).
* [[1601]] - Elísabet, dóttir [[Tycho Brahe]], giftist aðalsmanninum [[Franz Tengnagel]] í [[Prag]].
* [[1611]] - Svíar náðu yfirráðum yfir borginni [[Hólmgarður|Hólmgarði]] í Rússlandi og héldu henni í 8 ár.
* [[1613]] - Danakonungur keypti [[Reykjavík]]urjörðina af ekkju Narfa Ormssonar sýslumanns.
* [[1652]] - Eldsvoði eyðilagði þriðjung [[Glasgow]].
* [[1676]] - [[Eiturmálið]] komst í hámæli í [[Frakkland]]i þegar [[Marie-Madeleine-Marguerite d'Aubray]] var tekin af lífi fyrir að hafa myrt föður sinn og bræður með eitri.
* [[1683]] - [[Orrustan um Penghu|Orrustunni um Penghu]] lauk á Taívan.
* [[1695]] - [[Skotlandsbanki]] var stofnaður.
* [[1717]] - Austurríki náði yfirráðum yfir [[Belgrad]] af Ottómanveldinu.
* [[1743]] - [[Sunnefumál]]: [[Sunnefa Jónsdóttir]] lýsti því yfir á Alþingi að [[Hans Wium]] sýslumaður væri faðir að barninu sem hún ól á meðan hún var fangi hans, en ekki Jón bróðir hennar.
* [[1751]] - [[Innréttingarnar]], hlutafélag um eflingu iðnaðar á Íslandi, voru stofnaðar á Þingvöllum að frumkvæði Skúla Magnússonar landfógeta.
* [[1761]] - Fyrsti áfangi [[Bridgewater-skurðurinn|Bridgewater-skurðarins]] var opnaður í Bretlandi.
* [[1762]] - [[Katrín 2. Rússakeisaraynja|Katrín 2.]] varð einvaldur í Rússlandi eftir að Pétur 3. var myrtur.
* [[1780]] - Fyrsti bankinn í Bandaríkjunum var stofnaður, [[Pennsylvaníubanki]].
* [[1897]] - [[Gullæðið í Klondike]] hófst.
* [[1918]] - [[Nikulás 2. Rússakeisari]], kona hans og börn ásamt þjónustufólki tekin af lífi í [[Ekaterínburg]] í Rússlandi.
* [[1930]] - [[Þýskaland|Þýska]] [[loftskip]]ið Graf Zeppelin kom til [[Ísland]]s og flaug yfir alla suðurströnd landsins. Það kom aftur ári síðar.
* [[1932]] - Á [[Skólavörðuholt]]i í [[Reykjavík]] var afhjúpuð stytta af [[Leifur Eiríksson|Leifi heppna Eiríkssyni]]. Styttan var gjöf [[Bandaríkin|Bandaríkjamanna]] til [[Ísland|Íslendinga]] í tilefni af þúsund ára afmæli [[Alþingi]]s árið [[1930]].
* [[1936]] - [[Spænska borgarastyrjöldin]] hófst.
* [[1942]] - [[Orrustan um Stalingrad]] hófst.
* [[1945]] - [[Potsdam-ráðstefnan]] hófst. Þar hitust Harry S Truman Bandaríkjaforseti, Jósef Stalín, leiðtogi Sovétríkjanna og Winston Churchill, forsætisráðherra Bretlands. Fundur þeirra stóð til [[2. ágúst]].
* [[1946]] - [[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu]] spilaði sinn fyrsta landsleik við Danmörku á [[Melavöllurinn|Melavellinum]]. Leiknum lauk með sigri Dana, 3:0.
* [[1959]] - [[Laugardalsvöllur]] var opnaður. 
* [[1963]] - [[Minjasafnið á Akureyri ]], héraðs- og byggðasafn Eyfirðinga, var formlega opnað við Aðalstræti 58 á Akureyri.
* 1963 - Fyrsta sænska [[kjarnorkuver]]ið hóf starfsemi í [[Ågesta]].
* [[1965]] - Fyrsta [[Bikarkeppni KKÍ (karlar)|bikarkeppni KKÍ]] hófst í Borgarnesi.
* [[1969]] - [[Bing Crosby]], leikari og söngvari, kom til Íslands og dvaldist í nokkra daga við laxveiðar.
* [[1971]] - [[Ítalía]] og [[Austurríki]] gerðu með sér samning um [[Suður-Týról]].
* [[1975]] - Mannað [[Appollóáætlunin|Appollógeimfar]] tengdist mönnuðu [[Sojúsáætlunin|Sojúsgeimfari]] á braut um jörðu.
* [[1976]] - [[Sumarólympíuleikarnir 1976|Sumarólympíuleikar]] voru settir í Montréal.
* [[1979]] - Einræðisherrann [[Anastasio Somoza Debayle]] í [[Níkaragva]] sagði af sér og flúði til Miami.
* [[1980]] - [[Saddam Hussein]] var valinn [[forseti Íraks]].
* [[1981]] 
** Tvær göngubrýr á [[Hyatt Regency]]-hótelinu í Kansas City hrundu með þeim afleiðingum að 114 manns létust.
** [[Ísraelsher]] gerði sprengjuárás á byggingar í [[Beirút]] með þeim afleiðingum að 300 óbreyttir borgarar létust. Aðgerðin var fordæmd um allan heim.
* [[1987]] - [[Dow Jones-vísitalan]] náði 2.500 stigum í fyrsta sinn við lokun markaða.
* [[1989]] 
** [[Langferðabíll]] með 27 farþega hrapaði niður í 40 metra djúpt gil er hann fór út af veginum á [[Möðrudalur|Möðrudalsöræfum]]. Farþegarnir voru norrænir jarðfræðingar og sluppu flestir þeirra lítt meiddir.
** Bandaríska sprengjuflugvélin [[Northrop Grumman B-2 Spirit]] flaug jómfrúarflug sitt.
** [[Austurríki]] sótti um aðild að [[Evrópubandalagið|Evrópubandalaginu]].
* [[1991]] - [[Arnór Guðjohnsen]] jafnaði afrek [[Ríkharður Jónsson|Ríkharðs Jónssonar]] með því að skora fjögur mörk í landsleik í knattspyrnu gegn [[Tyrkland|Tyrkjum]].
* [[1992]] - [[Slóvakíska þingið]] lýsti yfir sjálfstæði Slóvakíu.
* [[1994]] - [[Brasilía]] sigraði [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla]] með 3-2 sigri á Ítalíu eftir vítaspyrnukeppni.
* [[1995]] - [[Samsetta Nasdaq-vísitalan]] lokaði í yfir 1000 stigum í fyrsta sinn.
* [[1996]] 
** [[Samband portúgölskumælandi landa]] var stofnað.
** [[TWA flug 800]] sprakk undan strönd [[Long Island]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Allir um borð, 230 manns, fórust.
* [[1998]] 
** Bandaríska kvikmyndin ''[[Það er eitthvað við Mary]]'' var frumsýnd.
** 120 lönd samþykktu stofnun [[Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn|Alþjóðlega sakamáladómstólsins]].
** Jarðneskum leifum [[Nikulás 2.|Nikulásar 2.]] Rússakeisara og fjölskyldu hans var komið fyrir í kapellu í Sankti Pétursborg.
** [[Jarðskjálftinn í Papúu Nýju-Gíneu|Jarðskjálfti]] reið yfir Papúu Nýju-Gíneu með þeim afleiðingum að yfir 2000 létust.
* [[1998]] - [[Blóðbaðið í Klečka]] hófst.
* [[2000]] - [[Bashar al-Assad]] varð forseti Sýrlands.
* [[2002]] - Apple gaf út safn netþjónshugbúnaðar, [[.Mac]].
* [[2006]] - Sjávarflóð í kjölfar neðansjávarjarðskjálfta við eyjuna [[Java|Jövu]] í Indónesíu olli dauða 630 manns.
* [[2007]]
** Á alþjóðaflugvellinum Congonhas-São Paulo í [[Brasilía|Brasilíu]] rann farþegaþota út af flugbraut, yfir stóra umferðaræð á háannatíma og inn í vöruhús, þar sem hún sprakk. Allir um borð og nokkrir aðrir létust, samtals yfir 190 manns.
** Öflugur jarðskjálfti í [[Niigata]] í Japan olli bruna í stærsta kjarnorkuveri heims, [[Kashiwazaki-Kariwa-kjarnorkuverið|Kashiwazaki-Kariwa-kjarnorkuverinu]].
* [[2009]] - 9 létu lífið í tveimur [[sjálfsmorðssprengjuárás]]um í [[Jakarta]] í Indónesíu.
* [[2011]] - [[Japan]] sigraði [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu kvenna 2011|HM kvenna 2011]] með sigri á liði Bandaríkjanna.
&lt;onlyinclude&gt;
* [[2012]] - [[Rauði krossinn]] lýsti því yfir að [[borgarastyrjöldin í Sýrlandi|borgarastyrjöld]] væri hafin í Sýrlandi og þar með gildistöku [[alþjóðleg mannúðarlög|alþjóðlegra mannúðarlaga]].
* [[2014]]
** [[Malaysia Airlines flug 17]], með 298 manns innanborðs, var skotin niður yfir austurhluta [[Úkraína|Úkraínu]].
** [[Ísraelsher]] gerði innrás í Gasaströndina. 
** [[Íþróttafélagið Mílan]] var stofnað á Selfossi.
* [[2015]] - Miklir [[skógareldur|skógareldar]] hófust í nágrenni [[Aþena|Aþenu]] á [[Grikkland]]i vegna hitabylgju.
* [[2018]] 
** [[Frakkland|Frakkar]] sigruðu [[Króatía|Króatíumenn]] í úrslitaleik [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla|heimsmeistaramóti landsliða í knattspyrnu karla]] og hrepptu heimsmeistaratitilinn í annað skipti í sögu keppninnar.
** Stærsti tvíhliða viðskiptasamningur sögunnar var undirritaður milli [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og [[Japan]]s.
* [[2019]] – Eiturlyfjabaróninn [[Joaquín &quot;El Chapo&quot; Guzmán]] var dæmdur í lífstíðarfangelsi og 30 ár að auki.
* [[2025]] - [[Júlía Svyrydenko]] varð forsætisráðherra Úkraínu.&lt;/onlyinclude&gt;

== Fædd ==
* [[607]] - [[Alí ibn Abu Talib]], fylgismaður Múhameðs (d. [[661]]).
* [[1674]] - [[Isaac Watts]], enskt sálmaskáld (d. [[1748]]).
* [[1744]] - [[Elbridge Gerry]], bandarískur stjórnmálamaður (d. [[1814]]).
* [[1814]] - [[Amanz Gressly]], svissneskur jarðfræðingur (d. [[1865]]).
* [[1846]] - [[Eiríkur Briem]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1929]]).
* [[1880]] - [[Héctor Rivadavia Gómez]], úrúgvæskur knattspyrnuforkólfur (d. [[1931]]).
* [[1883]] - [[Mauritz Stiller]], sænskur leikstjóri (d. [[1928]]).
* [[1888]] - [[Shmuel Yosef Agnon]], ísraelskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. [[1970]]).
* [[1899]] - [[James Cagney]], bandarískur leikari (d. [[1986]]).
* [[1909]] - [[Guðmundur Í. Guðmundsson]], íslenskur stjórnmálamaður (d. [[1987]]).
* [[1917]] - [[Phyllis Diller]], bandarísk leikkona og grínisti (d. [[2012]]).
* 1917 - [[Kenan Evren]], tyrkneskur stjórnmálamaður (d. [[2015]]).
* [[1931]] - [[Caroline Graham]], enskt leikskáld.
* [[1935]] - [[Donald Sutherland]], kanadískur leikari.
* [[1938]] - [[Bragi Kristjónsson]], íslenskur bóksali.
* [[1939]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur Írans.
* [[1947]] - [[Camilla, hertogaynja af Cornwall|Camilla]], hertogaynja af [[Cornwall]].
* [[1948]] - [[Ögmundur Jónasson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[1949]] - [[Geezer Butler]], breskur bassaleikari.
* [[1952]] - [[David Hasselhoff]], bandariskur leikari.
* [[1954]] - [[Angela Merkel]], þýskur stjórnmálamaður og [[kanslari Þýskalands]] frá [[2005]].
* [[1955]] - [[Valgerður Gunnarsdóttir]], íslenskur skólameistari.
* [[1958]] - [[Wong Kar-wai]], kvikmyndaleikstjóri frá Hong Kong.
* [[1959]] - [[Konstantínos Tasúlas]], grískur stjórnmálamaður.
* [[1961]] - [[António Costa]], forsætisráðherra Portúgals.
* [[1963]] - [[Ólafur Þór Gunnarsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[1966]] - [[Ármann Kr. Ólafsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
* [[1970]] - [[Gavin McInnes]], breskur fjölmiðlamaður.
* [[1972]] - [[Pétur Rúrik Guðmundsson]], íslenskur pílukastari.
* [[1976]] - [[Anders Svensson]], saenskur knattspyrnuleikari.
* [[1978]] - [[Justine Triet]], franskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[2005]] - [[Theoz]], sænskur söngvari.

== Dáin ==
* [[855]] - [[Leó 4.]] páfi.
* [[924]] - [[Játvarður eldri]] Englandskonungur.
* [[1048]] - [[Benedikt 9.]] páfi.
* [[1086]] - [[Knútur helgi]] Danakonungur (f. um [[1043]]).
* [[1210]] - [[Sörkvir yngri Karlsson]], Svíakonungur (f. [[1164]]).
* [[1399]] - [[Heiðveig Póllandskonungur|Heiðveig]], drottning (konungur) Póllands.
* [[1627]] - [[Jón Þorsteinsson píslarvottur]], íslenskur prestur (f. um 1570).
* [[1762]] - [[Pétur 3. Rússakeisari]] (f. [[1728]]).
* [[1790]] - [[Adam Smith]], skoskur heimspekingur og hagfræðingur (f. [[1723]]).
* [[1793]] - [[Charlotte Corday]], frönsk byltingarkona (f. [[1768]]).
* [[1845]] - [[Charles Grey, jarl af Grey]], forsætisráðherra Bretlands (f. [[1764]]).
* [[1918]] - [[Nikulás 2. Rússakeisari]] (f. [[1868]]), [[Alexandra Fjodorovna]] keisaraynja (f. [[1872]]) og börn þeirra: [[Olga Nikolaevna]] (f. [[1895]]), [[Tatjana Nikolaevna]] (f. 1897), [[Anastasia|Anastasía Nikolaevna]] (f. [[1901]]) og [[Alexei Nikolajevits]] (f. [[1904]]).
* [[1928]] - [[Giovanni Giolitti]], ítalskur stjórnmálamaður (f. [[1842]]).
* [[1944]] - [[Guðmundur Finnbogason]], íslenskur heimspekingur (f. [[1873]]).
* [[1947]] - (líklega]) [[Raoul Wallenberg]], sænskur athafnamaður (f. [[1912]]).
* [[1959]] – [[Billie Holiday]], bandarísk söngkona (f. [[1915]]).
* [[1996]] - [[Hringur Jóhannesson]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1932]]).
* [[2002]] - [[Joseph Luns]], hollenskur stjórnmálamaður (f. [[1911]]).
* [[2005]] - [[Edward Heath]], breskur stjórnmálamaður (f. [[1916]]).
* [[2009]] - [[Walter Cronkite]], bandarískur fréttamaður (f. [[1916]]).
* [[2011]] - [[Takaji Mori]], japanskur knattspyrnumaður (f. [[1943]]).

{{Mánuðirnir}}

[[Flokkur:Júlí]]</text>
      <sha1>3r8g1nxebdivqbpmiklj87gpmjsh7li</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bitrufjörður</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3945</id>
    <revision>
      <id>1972411</id>
      <parentid>1928652</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jarðir í Bitrufirði */</comment>
      <origin>1972411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1877" sha1="jdtake1ft27axliio77y0gjs7bb2vtg" xml:space="preserve">'''Bitrufjörður''' er [[fjörður]] á [[Strandir|Ströndum]] sem gengur inn úr vestanverðum [[Húnaflói|Húnaflóa]]. Næsti fjörður norðan við hann er [[Kollafjörður á Ströndum|Kollafjörður]] en næsti fjörður sunnan við Bitrufjörð er [[Hrútafjörður]]. Bitrufjörður er oft kallaður Bitra og fólkið sem þaðan er er kallað [[Bitrungar]]. Í Bitru er kirkjustaður á [[Óspakseyri]] og þar var til skamms tíma rekið Kaupfélag Bitrufjarðar, verslun og sláturhús. Það hefur nú verið lagt niður. 

Landnámabók um Bitrufjörð: „Þorbjörn bitra hét maðr; hann var víkingr ok illmenni; hann fór til Íslands með skuldalið sitt; hann nam fjörð þann, er nú heitir Bitra, ok bjó þar. Nökkuru síðar braut Guðlaugr, bróðir Gils skeiðarnefs, skip sitt þar út við höfða þann, er nú heitir Guðlaugshöfði. Guðlaugr komsk á land ok kona hans ok dóttir, en aðrir menn týndusk; þá kom til Þorbjörn bitra ok myrði þau bæði, en tók meyna ok fæddi upp. En er þessa varð varr Gils skeiðarnef, fór hann til ok hefndi bróður síns; hann drap Þorbjörn bitru og enn fleiri menn. Við Guðlaug er kennd Guðlaugsvík.“

== Jarðir í Bitrufirði ==
* Þambárvellir (tvíbýli, sauðfjárbúskapur)
* Þórustaðir (sauðfjárbúskapur)
* Sandhólar (sauðfjárbúskapur)
* Brunngil (eyðibýli)
* Snartartunga (ferðaþjónusta bænda)
* [[Óspakseyri]] (frístundadvalarstaður, kirkjustaður)
* Krossárbakki (eyðibýli, engar byggingar)
* Eyrarland (eyðibýli, engar byggingar)
* Árdalur (frístundadvalarstaður)
* Einfætingsgil (frístundadvalarstaður)
* Gröf (sauðfjárbúskapur)
* Hvítarhlíð (sauðfjárbúskapur)
* Bræðrabrekka (sauðfjárbúskapur)
* Skriðinsenni (sauðfjárbúskapur)

{{Stubbur|ísland|landafræði}}

[[Flokkur:Strandir]]
[[Flokkur:Firðir á Vestfjörðum]]</text>
      <sha1>jdtake1ft27axliio77y0gjs7bb2vtg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972412</id>
      <parentid>1972411</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jarðir í Bitrufirði */</comment>
      <origin>1972412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1862" sha1="7tawkzsv4bql9oij5opy248wnzzrf1f" xml:space="preserve">'''Bitrufjörður''' er [[fjörður]] á [[Strandir|Ströndum]] sem gengur inn úr vestanverðum [[Húnaflói|Húnaflóa]]. Næsti fjörður norðan við hann er [[Kollafjörður á Ströndum|Kollafjörður]] en næsti fjörður sunnan við Bitrufjörð er [[Hrútafjörður]]. Bitrufjörður er oft kallaður Bitra og fólkið sem þaðan er er kallað [[Bitrungar]]. Í Bitru er kirkjustaður á [[Óspakseyri]] og þar var til skamms tíma rekið Kaupfélag Bitrufjarðar, verslun og sláturhús. Það hefur nú verið lagt niður. 

Landnámabók um Bitrufjörð: „Þorbjörn bitra hét maðr; hann var víkingr ok illmenni; hann fór til Íslands með skuldalið sitt; hann nam fjörð þann, er nú heitir Bitra, ok bjó þar. Nökkuru síðar braut Guðlaugr, bróðir Gils skeiðarnefs, skip sitt þar út við höfða þann, er nú heitir Guðlaugshöfði. Guðlaugr komsk á land ok kona hans ok dóttir, en aðrir menn týndusk; þá kom til Þorbjörn bitra ok myrði þau bæði, en tók meyna ok fæddi upp. En er þessa varð varr Gils skeiðarnef, fór hann til ok hefndi bróður síns; hann drap Þorbjörn bitru og enn fleiri menn. Við Guðlaug er kennd Guðlaugsvík.“

== Jarðir ==
* Þambárvellir (tvíbýli, sauðfjárbúskapur)
* Þórustaðir (sauðfjárbúskapur)
* Sandhólar (sauðfjárbúskapur)
* Brunngil (eyðibýli)
* Snartartunga (ferðaþjónusta bænda)
* [[Óspakseyri]] (frístundadvalarstaður, kirkjustaður)
* Krossárbakki (eyðibýli, engar byggingar)
* Eyrarland (eyðibýli, engar byggingar)
* Árdalur (frístundadvalarstaður)
* Einfætingsgil (frístundadvalarstaður)
* Gröf (sauðfjárbúskapur)
* Hvítarhlíð (sauðfjárbúskapur)
* Bræðrabrekka (sauðfjárbúskapur)
* Skriðinsenni (sauðfjárbúskapur)

{{Stubbur|ísland|landafræði}}

[[Flokkur:Strandir]]
[[Flokkur:Firðir á Vestfjörðum]]</text>
      <sha1>7tawkzsv4bql9oij5opy248wnzzrf1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972413</id>
      <parentid>1972412</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1904" sha1="d5u78awtb1m49vpdum7dn2kwcwqceu3" xml:space="preserve">'''Bitrufjörður''' er [[fjörður]] á [[Strandir|Ströndum]] sem gengur inn úr vestanverðum [[Húnaflói|Húnaflóa]]. Næsti fjörður norðan við hann er [[Kollafjörður á Ströndum|Kollafjörður]] en næsti fjörður sunnan við Bitrufjörð er [[Hrútafjörður]]. Bitrufjörður er oft kallaður Bitra og fólkið sem þaðan er er kallað „Bitrungar“. Í Bitru er kirkjustaður á [[Óspakseyri]] og þar var til skamms tíma rekið Kaupfélag Bitrufjarðar, verslun og sláturhús. Það hefur nú verið lagt niður. 

''[[Landnámabók]]'' segir þetta um Bitrufjörð:
&lt;blockquote&gt;Þorbjörn bitra hét maðr; hann var víkingr ok illmenni; hann fór til Íslands með skuldalið sitt; hann nam fjörð þann, er nú heitir Bitra, ok bjó þar. Nökkuru síðar braut Guðlaugr, bróðir Gils skeiðarnefs, skip sitt þar út við höfða þann, er nú heitir Guðlaugshöfði. Guðlaugr komsk á land ok kona hans ok dóttir, en aðrir menn týndusk; þá kom til Þorbjörn bitra ok myrði þau bæði, en tók meyna ok fæddi upp. En er þessa varð varr Gils skeiðarnef, fór hann til ok hefndi bróður síns; hann drap Þorbjörn bitru og enn fleiri menn. Við Guðlaug er kennd Guðlaugsvík.&lt;/blockquote&gt;

== Jarðir ==
* Þambárvellir (tvíbýli, sauðfjárbúskapur)
* Þórustaðir (sauðfjárbúskapur)
* Sandhólar (sauðfjárbúskapur)
* Brunngil (eyðibýli)
* Snartartunga (ferðaþjónusta bænda)
* [[Óspakseyri]] (frístundadvalarstaður, kirkjustaður)
* Krossárbakki (eyðibýli, engar byggingar)
* Eyrarland (eyðibýli, engar byggingar)
* Árdalur (frístundadvalarstaður)
* Einfætingsgil (frístundadvalarstaður)
* Gröf (sauðfjárbúskapur)
* Hvítarhlíð (sauðfjárbúskapur)
* Bræðrabrekka (sauðfjárbúskapur)
* Skriðinsenni (sauðfjárbúskapur)

{{Stubbur|ísland|landafræði}}

[[Flokkur:Strandir]]
[[Flokkur:Firðir á Vestfjörðum]]</text>
      <sha1>d5u78awtb1m49vpdum7dn2kwcwqceu3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972414</id>
      <parentid>1972413</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1990" sha1="ftpfba38ascvfiu994u0f4pt5gokrih" xml:space="preserve">[[Mynd:Island_Westfjorde_006.JPG|thumb|Útsýni yfir Bitrufjörð frá Stikuhálsi.]]
'''Bitrufjörður''' er [[fjörður]] á [[Strandir|Ströndum]] sem gengur inn úr vestanverðum [[Húnaflói|Húnaflóa]]. Næsti fjörður norðan við hann er [[Kollafjörður á Ströndum|Kollafjörður]] en næsti fjörður sunnan við Bitrufjörð er [[Hrútafjörður]]. Bitrufjörður er oft kallaður Bitra og fólkið sem þaðan er er kallað „Bitrungar“. Í Bitru er kirkjustaður á [[Óspakseyri]] og þar var til skamms tíma rekið Kaupfélag Bitrufjarðar, verslun og sláturhús. Það hefur nú verið lagt niður. 

''[[Landnámabók]]'' segir þetta um Bitrufjörð:
&lt;blockquote&gt;Þorbjörn bitra hét maðr; hann var víkingr ok illmenni; hann fór til Íslands með skuldalið sitt; hann nam fjörð þann, er nú heitir Bitra, ok bjó þar. Nökkuru síðar braut Guðlaugr, bróðir Gils skeiðarnefs, skip sitt þar út við höfða þann, er nú heitir Guðlaugshöfði. Guðlaugr komsk á land ok kona hans ok dóttir, en aðrir menn týndusk; þá kom til Þorbjörn bitra ok myrði þau bæði, en tók meyna ok fæddi upp. En er þessa varð varr Gils skeiðarnef, fór hann til ok hefndi bróður síns; hann drap Þorbjörn bitru og enn fleiri menn. Við Guðlaug er kennd Guðlaugsvík.&lt;/blockquote&gt;

== Jarðir ==
* Þambárvellir (tvíbýli, sauðfjárbúskapur)
* Þórustaðir (sauðfjárbúskapur)
* Sandhólar (sauðfjárbúskapur)
* Brunngil (eyðibýli)
* Snartartunga (ferðaþjónusta bænda)
* [[Óspakseyri]] (frístundadvalarstaður, kirkjustaður)
* Krossárbakki (eyðibýli, engar byggingar)
* Eyrarland (eyðibýli, engar byggingar)
* Árdalur (frístundadvalarstaður)
* Einfætingsgil (frístundadvalarstaður)
* Gröf (sauðfjárbúskapur)
* Hvítarhlíð (sauðfjárbúskapur)
* Bræðrabrekka (sauðfjárbúskapur)
* Skriðinsenni (sauðfjárbúskapur)

{{Stubbur|ísland|landafræði}}

[[Flokkur:Strandir]]
[[Flokkur:Firðir á Vestfjörðum]]</text>
      <sha1>ftpfba38ascvfiu994u0f4pt5gokrih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dómkirkjan í Reykjavík</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8668</id>
    <revision>
      <id>1972443</id>
      <parentid>1957470</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4640" sha1="cdfazih63egboxfenzqy2i32j14gw7b" xml:space="preserve">{{Kirkja
| mynd = Dómkirkjan í Reykjavík 2023.jpg
| staður = Reykjavík
| dags =2023
| ljósmyndari=
| prestar = sr. Sveinn Valgeirsson (sóknarpr.) og sr. Elínborg Sturludóttir (dómkirkjupr.)
| prestakall = Dómkirkjuprestakall
| byggingarár = 1787
| breytingar = Tekin í gegn 1817, skrúð- og líkhús byggð 1819, stækkuð 1846-48, tekin í gegn 1878 og endurvígð ári seinna. Miklar endurbætur 2000 
| organisti = Matthías Harðarson
| tímabil = 
| arkitekt = 
| tækni = 
| efni = Höggvið grjót
| stærð = 
| turn = 
| hlið = 
| kór = 
| skip = 
| predikunarstóll = 
| skírnarfontur = 
| altari = 
| sæti = 
| annað = 
| flokkur = Dómkirkjan
|}}
'''Dómkirkjan í Reykjavík''' er embættiskirkja [[biskup Íslands|biskups Íslands]] og þar með höfuðkirkja hinnar lúthersku [[Þjóðkirkjan|þjóðkirkju Íslands]] sem og sóknarkirkja nokkurra elstu hverfa [[Reykjavík]]ur. Hún er staðsett við [[Austurvöllur|Austurvöll]], og við hlið hennar er [[Alþingishúsið]].

Frá endurreisn [[Alþingi]]s [[1845]] hefur sú hefð haldist að þingsetning hefst með messu í Dómkirkjunni og þaðan leiðir dómkirkjuprestur svo [[þingmaður|þingmenn]] til Alþingis.

==Saga==
Upphaflega var ákveðið að reist skyldi [[dómkirkja]] í Reykjavík árið [[1785]] í kjölfar [[Suðurlandsskjálfti|suðurlandsskjálfta]] sem ollu mjög miklum skemmdum í [[Skálholt]]i. Þá var einnig ákveðið að hún skyldi einnig vera [[sóknarkirkja]] Reykvíkinga og koma í stað [[Víkurkirkja (Reykjavík)|Víkurkirkju]], sem þá var orðin of lítil og illa farin. 

Upphaflega átti að reisa hina nýju kirkju utan um þá gömlu, en árið [[1787]], þegar átti að fara að hefja þá vinnu kom í ljós að það var ekki hægt af ýmsum ástæðum og henni var því valinn staður örstutt frá þar sem nú er Austurvöllur. Alls kyns vandræði komu upp, og það var ekki fyrr en árið [[1796]] að hin nýja Dómkirkja í Reykjavík var vígð. Kirkjan dugði þó ekki vel, árið 1815 var hún ekki talin hæf til [[Messa|messuhalds]] og hún var tekin algjörlega í gegn árið 1817.  Tveimur árum síðar var svo byggt við kirkjuna, bæði skrúðhús og líkhús. Árið 1825 var [[Landsbókasafnið|Stiftsbókasafnið]] geymt á dómkirkjuloftinu.

Kirkjan var svo aftur stækkuð árin 1846-1848. Það verkefni fékk danski arkitektinn [[Laurits Albert Winstrup]]. Hún var bæði hækkuð og byggt við hana. [[Sement]] var notað í fyrsta skipti á Íslandi við múrhúðun veggja hennar.&lt;ref&gt;[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=66972 Hvenær var steinsteypa fyrst notuð í byggingar á Íslandi?] Vísindavefurinn&lt;/ref&gt; Á kirkjuturninum er ritað ártalið 1847 og fangamark [[Kristján 8.|Kristjáns 8. Danakonungs]]. Árið 1863 bættist [[Þjóðminjasafnið|Forngripasafnið]] við á dómkirkjuloftinu.

Lítið var gert í kirkjunni þangað til árið [[1878]], en þá var hún í algjörri niðurníðslu. Upp úr því var hún algjörlega tekin í gegn á ný og endurvígð árið eftir. Síðan þá hefur henni verið haldið við nokkuð reglulega. Síðast var turninum breytt í upprunalegt horf.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

==Heimildir==
*Hjörleifur Stefánsson, Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson. 1987. ''Kvosin – Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur''. Torfusamtökin, Reykjavík.

==Tenglar==
{{Wikiheimild|Afsalsbréf ekkjufrúr Skálholtskirkju til dóttur sinnar dómkirkjunnar í Reykjavík, kveðið 1796 af síra Th(orsteini) S(veinbjarnarsyni)|Dómkirkjunni í Reykjavík}}
* [https://www.domkirkjan.is Vefsíða Dómkirkjunnar í Reykjavík]
* [https://domkirkjan.is/sagan/ Sagan]
* [http://kirkjukort.net/kirkjur/domkirkjan-i-reykjavik_0239.html Dómkirkjan á kirkjukort.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501124959/http://kirkjukort.net/kirkjur/domkirkjan-i-reykjavik_0239.html |date=2012-05-01 }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416930&amp;pageSelected=20&amp;lang=0 ''Skírnarfonturinn í Dómkirkjunni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1939]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=420116&amp;pageSelected=2&amp;lang=0 ''Dómkirkjan, altaristaflan í dómkirkjunni og þjóðminjar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1977] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820011630/http://timarit.is/?issueID=420116&amp;pageSelected=2&amp;lang=0 |date=2019-08-20 }}
{{Friðuð hús í Reykjavík}}
{{coord|64|8|47.94|N|21|56|21.62|W|display=title}}

[[Flokkur:Dómkirkjur á Íslandi]]
[[Flokkur:Kirkjur í Reykjavík]]
[[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]]</text>
      <sha1>cdfazih63egboxfenzqy2i32j14gw7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972444</id>
      <parentid>1972443</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Saga */</comment>
      <origin>1972444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4654" sha1="ndjyuohyckbo7rk9u3x4xxs5qlqhgk2" xml:space="preserve">{{Kirkja
| mynd = Dómkirkjan í Reykjavík 2023.jpg
| staður = Reykjavík
| dags =2023
| ljósmyndari=
| prestar = sr. Sveinn Valgeirsson (sóknarpr.) og sr. Elínborg Sturludóttir (dómkirkjupr.)
| prestakall = Dómkirkjuprestakall
| byggingarár = 1787
| breytingar = Tekin í gegn 1817, skrúð- og líkhús byggð 1819, stækkuð 1846-48, tekin í gegn 1878 og endurvígð ári seinna. Miklar endurbætur 2000 
| organisti = Matthías Harðarson
| tímabil = 
| arkitekt = 
| tækni = 
| efni = Höggvið grjót
| stærð = 
| turn = 
| hlið = 
| kór = 
| skip = 
| predikunarstóll = 
| skírnarfontur = 
| altari = 
| sæti = 
| annað = 
| flokkur = Dómkirkjan
|}}
'''Dómkirkjan í Reykjavík''' er embættiskirkja [[biskup Íslands|biskups Íslands]] og þar með höfuðkirkja hinnar lúthersku [[Þjóðkirkjan|þjóðkirkju Íslands]] sem og sóknarkirkja nokkurra elstu hverfa [[Reykjavík]]ur. Hún er staðsett við [[Austurvöllur|Austurvöll]], og við hlið hennar er [[Alþingishúsið]].

Frá endurreisn [[Alþingi]]s [[1845]] hefur sú hefð haldist að þingsetning hefst með messu í Dómkirkjunni og þaðan leiðir dómkirkjuprestur svo [[þingmaður|þingmenn]] til Alþingis.

==Saga==
Upphaflega var ákveðið að reist skyldi [[dómkirkja]] í Reykjavík árið [[1785]] í kjölfar [[Suðurlandsskjálfti|suðurlandsskjálfta]] sem ollu mjög miklum skemmdum í [[Skálholt]]i. Þá var einnig ákveðið að hún skyldi einnig vera [[sóknarkirkja]] Reykvíkinga og koma í stað [[Víkurkirkja (Reykjavík)|Víkurkirkju]], sem þá var orðin of lítil og illa farin. 

Upphaflega átti að reisa hina nýju kirkju utan um þá gömlu, en árið [[1787]], þegar átti að fara að hefja þá vinnu kom í ljós að það var ekki hægt af ýmsum ástæðum og henni var því valinn staður örstutt frá þar sem nú er Austurvöllur. Alls kyns vandræði komu upp, og það var ekki fyrr en árið [[1796]] að hin nýja Dómkirkja í Reykjavík var vígð. Kirkjan dugði þó ekki vel, árið 1815 var hún ekki talin hæf til [[Messa|messuhalds]] og hún var tekin algjörlega í gegn árið 1817.  Tveimur árum síðar var svo byggt við kirkjuna, bæði skrúðhús og líkhús. Árið 1825 var [[Landsbókasafnið|Stiftsbókasafnið]] geymt á dómkirkjuloftinu.

Kirkjan var svo aftur stækkuð árin 1846-1848. Það verkefni fékk danski arkitektinn [[Laurits Albert Winstrup]]. Hún var bæði hækkuð og byggt við hana. [[Sement]] var notað í fyrsta skipti á Íslandi við múrhúðun veggja hennar.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|66972|Hvenær var steinsteypa fyrst notuð í byggingar á Íslandi?|höfundur=Guðmundur L. Hafsteinsson|dags=12.5.2014}}&lt;/ref&gt; Á kirkjuturninum er ritað ártalið 1847 og fangamark [[Kristján 8.|Kristjáns 8. Danakonungs]]. Árið 1863 bættist [[Þjóðminjasafnið|Forngripasafnið]] við á dómkirkjuloftinu.

Lítið var gert í kirkjunni þangað til árið [[1878]], en þá var hún í algjörri niðurníðslu. Upp úr því var hún algjörlega tekin í gegn á ný og endurvígð árið eftir. Síðan þá hefur henni verið haldið við nokkuð reglulega. Síðast var turninum breytt í upprunalegt horf.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

==Heimildir==
*Hjörleifur Stefánsson, Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson. 1987. ''Kvosin – Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur''. Torfusamtökin, Reykjavík.

==Tenglar==
{{Wikiheimild|Afsalsbréf ekkjufrúr Skálholtskirkju til dóttur sinnar dómkirkjunnar í Reykjavík, kveðið 1796 af síra Th(orsteini) S(veinbjarnarsyni)|Dómkirkjunni í Reykjavík}}
* [https://www.domkirkjan.is Vefsíða Dómkirkjunnar í Reykjavík]
* [https://domkirkjan.is/sagan/ Sagan]
* [http://kirkjukort.net/kirkjur/domkirkjan-i-reykjavik_0239.html Dómkirkjan á kirkjukort.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501124959/http://kirkjukort.net/kirkjur/domkirkjan-i-reykjavik_0239.html |date=2012-05-01 }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416930&amp;pageSelected=20&amp;lang=0 ''Skírnarfonturinn í Dómkirkjunni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1939]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=420116&amp;pageSelected=2&amp;lang=0 ''Dómkirkjan, altaristaflan í dómkirkjunni og þjóðminjar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1977] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820011630/http://timarit.is/?issueID=420116&amp;pageSelected=2&amp;lang=0 |date=2019-08-20 }}
{{Friðuð hús í Reykjavík}}
{{coord|64|8|47.94|N|21|56|21.62|W|display=title}}

[[Flokkur:Dómkirkjur á Íslandi]]
[[Flokkur:Kirkjur í Reykjavík]]
[[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]]</text>
      <sha1>ndjyuohyckbo7rk9u3x4xxs5qlqhgk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972445</id>
      <parentid>1972444</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4643" sha1="60orkeadvzupmh3xxohnbqzlilsqkt2" xml:space="preserve">{{Kirkja
| mynd = Dómkirkjan í Reykjavík 2023.jpg
| staður = Reykjavík
| dags =2023
| ljósmyndari=
| prestar = sr. Sveinn Valgeirsson (sóknarpr.) og sr. Elínborg Sturludóttir (dómkirkjupr.)
| prestakall = Dómkirkjuprestakall
| byggingarár = 1787
| breytingar = Tekin í gegn 1817, skrúð- og líkhús byggð 1819, stækkuð 1846-48, tekin í gegn 1878 og endurvígð ári seinna. Miklar endurbætur 2000 
| organisti = Matthías Harðarson
| tímabil = 
| arkitekt = 
| tækni = 
| efni = Höggvið grjót
| stærð = 
| turn = 
| hlið = 
| kór = 
| skip = 
| predikunarstóll = 
| skírnarfontur = 
| altari = 
| sæti = 
| annað = 
| flokkur = Dómkirkjan
|}}
'''Dómkirkjan í Reykjavík''' er embættiskirkja [[biskup Íslands|biskups Íslands]] og þar með höfuðkirkja hinnar lúthersku [[Þjóðkirkjan|þjóðkirkju Íslands]] sem og sóknarkirkja nokkurra elstu hverfa [[Reykjavík]]ur. Hún er staðsett við [[Austurvöllur|Austurvöll]], og við hlið hennar er [[Alþingishúsið]].

Frá endurreisn [[Alþingi]]s [[1845]] hefur sú hefð haldist að þingsetning hefst með messu í Dómkirkjunni og þaðan leiðir dómkirkjuprestur svo [[þingmaður|þingmenn]] til Alþingis.

==Saga==
Upphaflega var ákveðið að reist skyldi [[dómkirkja]] í Reykjavík árið [[1785]] í kjölfar [[Suðurlandsskjálfti|suðurlandsskjálfta]] sem ollu mjög miklum skemmdum í [[Skálholt]]i. Eins var ákveðið að kirkjan skyldi vera [[sóknarkirkja]] Reykvíkinga og koma í stað [[Víkurkirkja (Reykjavík)|Víkurkirkju]], sem þá var orðin of lítil og illa farin. 

Upphaflega átti að reisa hina nýju kirkju utan um þá gömlu, en árið [[1787]], þegar átti að fara að hefja þá vinnu kom í ljós að það var ekki hægt af ýmsum ástæðum og henni var því valinn staður örstutt frá þar sem nú er Austurvöllur. Alls kyns vandræði komu upp, og það var ekki fyrr en árið [[1796]] að hin nýja Dómkirkja í Reykjavík var vígð. Kirkjan dugði þó ekki vel, árið 1815 var hún ekki talin hæf til [[Messa|messuhalds]] og hún var tekin algjörlega í gegn árið 1817.  Tveimur árum síðar var svo byggt við kirkjuna, bæði skrúðhús og líkhús. Árið 1825 var [[Landsbókasafnið|Stiftsbókasafnið]] geymt á dómkirkjuloftinu.

Kirkjan var svo aftur stækkuð árin 1846-1848. Það verkefni fékk danski arkitektinn [[Laurits Albert Winstrup]]. Hún var bæði hækkuð og byggt við hana. [[Sement]] var notað í fyrsta skipti á Íslandi við múrhúðun veggja hennar.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|66972|Hvenær var steinsteypa fyrst notuð í byggingar á Íslandi?|höfundur=Guðmundur L. Hafsteinsson|dags=12.5.2014}}&lt;/ref&gt; Á kirkjuturninum er ritað ártalið 1847 og fangamark [[Kristján 8.|Kristjáns 8. Danakonungs]]. Árið 1863 bættist [[Þjóðminjasafnið|Forngripasafnið]] við á dómkirkjuloftinu.

Lítið var gert í kirkjunni þangað til árið [[1878]], en þá var hún í algjörri niðurníðslu. Upp úr því var hún algjörlega tekin í gegn á ný og endurvígð árið eftir. Síðan þá hefur henni verið haldið við nokkuð reglulega. Síðast var turninum breytt í upprunalegt horf.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

==Heimildir==
*Hjörleifur Stefánsson, Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson. 1987. ''Kvosin – Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur''. Torfusamtökin, Reykjavík.

==Tenglar==
{{Wikiheimild|Afsalsbréf ekkjufrúr Skálholtskirkju til dóttur sinnar dómkirkjunnar í Reykjavík, kveðið 1796 af síra Th(orsteini) S(veinbjarnarsyni)|Dómkirkjunni í Reykjavík}}
* [https://www.domkirkjan.is Vefsíða Dómkirkjunnar í Reykjavík]
* [https://domkirkjan.is/sagan/ Sagan]
* [http://kirkjukort.net/kirkjur/domkirkjan-i-reykjavik_0239.html Dómkirkjan á kirkjukort.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501124959/http://kirkjukort.net/kirkjur/domkirkjan-i-reykjavik_0239.html |date=2012-05-01 }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416930&amp;pageSelected=20&amp;lang=0 ''Skírnarfonturinn í Dómkirkjunni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1939]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=420116&amp;pageSelected=2&amp;lang=0 ''Dómkirkjan, altaristaflan í dómkirkjunni og þjóðminjar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1977] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820011630/http://timarit.is/?issueID=420116&amp;pageSelected=2&amp;lang=0 |date=2019-08-20 }}
{{Friðuð hús í Reykjavík}}
{{coord|64|8|47.94|N|21|56|21.62|W|display=title}}

[[Flokkur:Dómkirkjur á Íslandi]]
[[Flokkur:Kirkjur í Reykjavík]]
[[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]]</text>
      <sha1>60orkeadvzupmh3xxohnbqzlilsqkt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972446</id>
      <parentid>1972445</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4629" sha1="5n72btcnfbnfojsrz307ukw8rqf38vg" xml:space="preserve">{{Kirkja
| mynd = Dómkirkjan í Reykjavík 2023.jpg
| staður = Reykjavík
| dags =2023
| ljósmyndari=
| prestar = sr. Sveinn Valgeirsson (sóknarpr.) og sr. Elínborg Sturludóttir (dómkirkjupr.)
| prestakall = Dómkirkjuprestakall
| byggingarár = 1787
| breytingar = Tekin í gegn 1817, skrúð- og líkhús byggð 1819, stækkuð 1846-48, tekin í gegn 1878 og endurvígð ári seinna. Miklar endurbætur 2000 
| organisti = Matthías Harðarson
| tímabil = 
| arkitekt = 
| tækni = 
| efni = Höggvið grjót
| stærð = 
| turn = 
| hlið = 
| kór = 
| skip = 
| predikunarstóll = 
| skírnarfontur = 
| altari = 
| sæti = 
| annað = 
| flokkur = Dómkirkjan
|}}
'''Dómkirkjan í Reykjavík''' er embættiskirkja [[biskup Íslands|biskups Íslands]] og þar með höfuðkirkja hinnar lúthersku [[Þjóðkirkjan|þjóðkirkju Íslands]] sem og sóknarkirkja nokkurra elstu hverfa [[Reykjavík]]ur. Hún er staðsett við [[Austurvöllur|Austurvöll]], og við hlið hennar er [[Alþingishúsið]].

Frá endurreisn [[Alþingi]]s [[1845]] hefur sú hefð haldist að þingsetning hefst með messu í Dómkirkjunni og þaðan leiðir dómkirkjuprestur svo [[þingmaður|þingmenn]] til Alþingis.

==Saga==
Upphaflega var ákveðið að reist skyldi [[dómkirkja]] í Reykjavík árið [[1785]] í kjölfar [[Suðurlandsskjálfti|suðurlandsskjálfta]] sem ollu mjög miklum skemmdum í [[Skálholt]]i. Eins var ákveðið að kirkjan skyldi vera [[sóknarkirkja]] Reykvíkinga og koma í stað [[Víkurkirkja (Reykjavík)|Víkurkirkju]], sem þá var orðin of lítil og illa farin. 

Upphaflega átti að reisa hina nýju kirkju utan um þá gömlu, en þegar átti að hefja þá vinnu árið 1787 kom í ljós að það var ekki hægt af ýmsum ástæðum og henni var því valinn staður örstutt frá þar sem nú er Austurvöllur. Alls kyns vandræði komu upp, og það var ekki fyrr en árið [[1796]] að hin nýja Dómkirkja í Reykjavík var vígð. Kirkjan dugði þó ekki vel, árið 1815 var hún ekki talin hæf til [[Messa|messuhalds]] og hún var tekin algjörlega í gegn árið 1817.  Tveimur árum síðar var svo byggt við kirkjuna, bæði skrúðhús og líkhús. Árið 1825 var [[Landsbókasafnið|Stiftsbókasafnið]] geymt á dómkirkjuloftinu.

Kirkjan var svo aftur stækkuð árin 1846-1848. Það verkefni fékk danski arkitektinn [[Laurits Albert Winstrup]]. Hún var bæði hækkuð og byggt við hana. [[Sement]] var notað í fyrsta skipti á Íslandi við múrhúðun veggja hennar.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|66972|Hvenær var steinsteypa fyrst notuð í byggingar á Íslandi?|höfundur=Guðmundur L. Hafsteinsson|dags=12.5.2014}}&lt;/ref&gt; Á kirkjuturninum er ritað ártalið 1847 og fangamark [[Kristján 8.|Kristjáns 8. Danakonungs]]. Árið 1863 bættist [[Þjóðminjasafnið|Forngripasafnið]] við á dómkirkjuloftinu.

Lítið var gert í kirkjunni þangað til árið [[1878]], en þá var hún í algjörri niðurníðslu. Upp úr því var hún algjörlega tekin í gegn á ný og endurvígð árið eftir. Síðan þá hefur henni verið haldið við nokkuð reglulega. Síðast var turninum breytt í upprunalegt horf.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

==Heimildir==
*Hjörleifur Stefánsson, Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson. 1987. ''Kvosin – Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur''. Torfusamtökin, Reykjavík.

==Tenglar==
{{Wikiheimild|Afsalsbréf ekkjufrúr Skálholtskirkju til dóttur sinnar dómkirkjunnar í Reykjavík, kveðið 1796 af síra Th(orsteini) S(veinbjarnarsyni)|Dómkirkjunni í Reykjavík}}
* [https://www.domkirkjan.is Vefsíða Dómkirkjunnar í Reykjavík]
* [https://domkirkjan.is/sagan/ Sagan]
* [http://kirkjukort.net/kirkjur/domkirkjan-i-reykjavik_0239.html Dómkirkjan á kirkjukort.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501124959/http://kirkjukort.net/kirkjur/domkirkjan-i-reykjavik_0239.html |date=2012-05-01 }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=416930&amp;pageSelected=20&amp;lang=0 ''Skírnarfonturinn í Dómkirkjunni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1939]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.timarit.is/?issueID=420116&amp;pageSelected=2&amp;lang=0 ''Dómkirkjan, altaristaflan í dómkirkjunni og þjóðminjar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1977] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820011630/http://timarit.is/?issueID=420116&amp;pageSelected=2&amp;lang=0 |date=2019-08-20 }}
{{Friðuð hús í Reykjavík}}
{{coord|64|8|47.94|N|21|56|21.62|W|display=title}}

[[Flokkur:Dómkirkjur á Íslandi]]
[[Flokkur:Kirkjur í Reykjavík]]
[[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]]</text>
      <sha1>5n72btcnfbnfojsrz307ukw8rqf38vg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mexíkó</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11820</id>
    <revision>
      <id>1972384</id>
      <parentid>1967795</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1972384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125358" sha1="fqevtbgyo125r2e3qipoqi1monrbkrn" xml:space="preserve">{{land
|nafn = Mex­íkóska ríkja­sam­band­ið
|nafn_á_frummáli = Estados Unidos Mexicanos
|nafn_í_eignarfalli = Mexíkó
|fáni = Flag of Mexico.svg
|skjaldarmerki = Coat of arms of Mexico.svg
|staðsetningarkort = Mexico (orthographic_projection).svg
|tungumál = [[spænska]] (''de facto'')
|stjórnarfar = [[lýðveldi]]
|höfuðborg = [[Mexíkóborg]]
|titill_leiðtoga1 = [[Forseti Mexíkó|Forseti]]
|nafn_leiðtoga1 = [[Claudia Sheinbaum]]
|stærðarsæti = 14
|flatarmál = 1.972.550
|hlutfall_vatns = 2,5
|mannfjöldaár = 2022
|fólksfjöldi = 129.150.971
|mannfjöldasæti = 10
|íbúar_á_ferkílómetra = 61
|staða = [[Sjálfstæði]]
|staða_athugasemd = frá Spáni
|atburður1 = Lýst yfir
|atburður2 = Viðurkennt
|dagsetning1 = [[16. september]] [[1810]]
|dagsetning2 = [[28. desember]] [[1836]]
|VLF = 2.715
|VLF_sæti = 11
|VLF_ár = 2020
|VLF_á_mann = 21.362
|VLF_á_mann_sæti = 64
|VÞL = {{lækkun}} 0.758
|VÞL_ár = 2021
|VÞL_sæti = 86
|gjaldmiðill = [[Mexíkóskur pesói|Pesói]]
|tímabelti = [[UTC]]-8 til -5
|þjóðsöngur = [[Himno Nacional Mexicano]]
|tld = mx
|símakóði = 52
}}
'''Mexíkó''' ([[spænska]]: ''México''; [[nahúamál]]: ''Mēxihco''), formlega '''Mex­íkóska ríkja­sam­band­ið''' ([[spænska]]: ''Estados Unidos Mexicanos''), er land í sunnanverðri [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Mexíkó á landamæri að [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] í norðri, [[Kyrrahafið|Kyrrahafinu]] í vestri og suðri, [[Mexíkóflói|Mexíkóflóa]] og [[Karíbahaf]]i í austri og [[Belís]] og [[Gvatemala]] í suðaustri. Landið þekur tæplega tvær milljónir [[ferkílómetri|ferkílómetra]] og er [[Listi yfir lönd og útliggjandi yfirráðasvæði eftir stærð|13. stærsta]] land heims að flatarmáli. Landið er það fimmta stærsta í [[Norður-Ameríka|Norður-]] og [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. Íbúafjöldi er talinn vera yfir 129 milljónir og er landið því [[Listi yfir lönd eftir mannfjölda|10. fjölmennasta]] land heims, fjölmennasta spænskumælandi land heims og næstfjölmennasta land [[Rómanska Ameríka|Rómönsku Ameríku]] á eftir [[Brasilía|Brasilíu]]. Landið er sambandsríki 31 fylkis, auk höfuðborgarinnar, [[Mexíkóborg]]ar, sem er ein [[Listi yfir fjölmennustu stórborgarsvæði heims|fjölmennasta]] borg heims. Aðrar stórar borgir í Mexíkó eru meðal annars [[Guadalajara]], [[Monterrey]], [[Puebla (borg)|Puebla]], [[Toluca]], [[Tijuana]] og [[León (Guanajuato)|León]].

Skipulegan landbúnað í [[Mexíkó fyrir landafundina|Mexíkó fyrir landafundina]] má rekja aftur til um 8.000 f.Kr. og landið er talið vera ein af sex [[vöggur siðmenningar|vöggum siðmenningar]] í heiminum. Í Mexíkó komu upp mörg háþróuð menningarríki Mið-Ameríku, eins og [[Toltekar]], [[Olmekar]], [[Teotihuakar]], [[Sapótekar]], [[Majar]] og [[Astekar]], fyrir komu Evrópubúa þangað. Árið [[1521]] lagði [[Spænska heimsveldið]] landið undir sig og gerði að nýlendu með höfuðstöðvar í stórborginni [[Tenochtitlan|Mexíkó-Tenochtitlan]]. Landið var hluti af [[Varakonungdæmið Nýi-Spánn|Varakonungdæminu Nýja-Spáni]]. [[Rómversk-kaþólska kirkjan]] lék stórt hlutverk í stjórn nýlendunnar eftir að milljónir íbúa snerust til [[kristni]], þótt [[Karl 3. Spánarkonungur]] hafi rekið [[Jesúítar|Jesúíta]] frá landinu seint á 18. öld. Landið varð sjálfstætt eftir sigur í [[Sjálfstæðisstríð Mexíkó|sjálfstæðisstríði Mexíkó]] árið 1821. Eftir það tók rósturtími við sem einkenndist af miklum ójöfnuði og tíðum stjórnmálabreytingum. [[Stríð Bandaríkjanna og Mexíkó]] 1846-1848 leiddi til þess að landið missti stóran hluta af norðurhéruðum sínum til Bandaríkjanna. Auk þess gekk Mexíkó í gegnum [[kökustríðið]], [[Innrás Frakka í Mexíkó|stríð Mexíkó og Frakklands]], tvö [[Keisari Mexíkó|keisaradæmi]] og einræði [[Porfirio Díaz]] á 19. öld. [[Mexíkóska byltingin]] 1910 leiddi til nýrrar [[stjórnarskrá Mexíkó|stjórnarskrár]] 1917 og upphafs [[flokksræði]]s sem stóð meginhlutann af 20. öld þar til sigrar stjórnarandstöðunnar leiddu til lýðræðisumbóta á [[1991-2000|10. áratugnum]]. Frá 2006 hafa hörð átök staðið yfir milli ríkisstjórnarinnar og glæpagengja sem hafa dregið 120.000 manns til dauða.

Mexíkó er nú með 11. mestu landsframleiðslu heims með kaupmáttarjöfnuði og þá 15. mestu að nafnvirði. [[Efnahagur Mexíkó]] byggist mjög á viðskiptum við Bandaríkin í gegnum [[USMCA]]-fríverslunarsamninginn. Árið 1994 varð Mexíkó fyrsta land Rómönsku Ameríku með aðild að [[Efnahags- og framfarastofnunin|OECD]].
Landið er skilgreint af [[Heimsbankinn|Heimsbankanum]] sem efri-miðtekjuland og margir greinendur telja það til [[nýiðnvætt land|nýiðnvæddra landa]]. Landið er stórveldi í sínum heimshluta og oft talið til [[nýveldi|nývelda]], ásamt Kína, Brasilíu, Evrópusambandinu, Rússlandi og Indlandi. Landið á flestar færslur á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] af löndum Rómönsku Ameríku og er í sjöunda sæti á heimsvísu. Mexíkó er eitt af sautján löndum heims þar sem [[líffjölbreytni]] er hlutfallslega langmest. Mikill fjöldi ferðamanna heimsækir Mexíkó ár hvert. Árið 2018 var landið sjötta mesta ferðamannaland heims með 39 milljón heimsóknir. Mexíkó er aðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni, [[G-20]] og [[Kyrrahafsbandalagið|Kyrrahafsbandalaginu]].

== Heiti ==
Orðið ''Mēxihco'' kemur úr málinu [[nahúatl]] og var notað yfir kjarnasvæði [[Astekaveldið|Astekaveldisins]], það er [[Mexíkódalur|Mexíkódal]] og héruðin þar í kring. Íbúar þar voru kallaðir [[Mexíkar]]. Almennt er talið að þjóðarheitið sé dregið af staðarheitinu, þótt það gæti hafa verið á hinn veginn. Uppruni heitisins er óviss en stungið hefur verið upp á að það sé dregið af einu af nöfnum stríðsguðsins [[Huitzilopochtli]], ''Mexitl'', eða mánaguðsins [[Metztli]]. Á nýlendutímanum þegar Mexíkó (ásamt núverandi suðurríkjum Bandaríkjanna) var kallað [[Nýi Spánn]], var þetta svæði umdæmið Mexíkó, og þegar Nýi Spánn fékk sjálfstæði varð það [[Mexíkófylki]]. Þegar hið skammlífa [[Fyrsta mexíkóska keisaradæmið|Mexíkóska keisaradæmi]] var stofnað 1821 dró það nafn sitt af höfuðborginni, Mexíkóborg. Nafninu var haldið þegar Bandaríki Mexíkó voru stofnuð 1823 og æ síðan. 

== Saga ==
=== Frumbyggjaveldi ===
[[File:Teotihuacán-5963r.JPG|thumb|right|[[Sólarpýramídinn]] í hinu forna borgríki [[Teotihuacan]] sem var 6. stærsta borg heims á hátindi sínum (frá 1. til 5. aldar).]]
[[File:Chichen Itza 3.jpg|thumb|right|[[El Castillo (Chichen Itza)|Hof Kukulcáns (El Castillo)]] í Majaborginni [[Chichen Itza]].]]
[[File:Murales Rivera - Markt in Tlatelolco 3.jpg|thumb|right|Veggmálverk eftir Diego Rivera af [[Tenochtitlan]], stærstu borg Ameríku á þeim tíma.]]
Forsaga Mexíkó nær þúsundir ára aftur í tímann. Elstu ummerki um [[maður|mannabyggð]] í Mexíkó eru brot af [[steinverkfæri|steinverkfærum]] við leifar af varðeldi í Mexíkódal sem hafa verið greindir um 10.000 ára gamlir með kolefnisgreiningu.{{sfn|Werner|2001|pp=386–}} Í Mexíkó voru þróuð fyrstu ræktunarafbrigði [[maís]]s, [[tómatur|tómata]] og [[strengjabaun]]a, sem sköpuðu umframmagn landbúnaðarafurða. Það skapaði aðstæður fyrir þróun frá samfélögum veiðimanna og safnara ([[frumindíánar|frumindíána]]) til þorpa sem hófst um 5000 f.o.t.&lt;ref name=&quot;EvansWebster2013&quot;&gt;{{cite book|author1=Susan Toby Evans|author2=David L. Webster|title=Archaeology of Ancient Mexico and Central America: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=6ba_AAAAQBAJ&amp;pg=PT54|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80186-0|page=54}}&lt;/ref&gt; Aldirnar á eftir þróuðust maísræktunin og innfædd trúarbrögð og [[tvítugakerfi]]ð, sem breiddust út um [[Mið-Ameríka|Mið-Ameríku]] frá Mexíkó.&lt;ref name=&quot;MacLachlan&quot;&gt;{{cite book|author=Colin M. MacLachlan|title=Imperialism and the Origins of Mexican Culture|url=https://books.google.com/books?id=fqdKCAAAQBAJ&amp;pg=PT39|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-28643-6|page=39|date=13 April 2015}}&lt;/ref&gt; Á þessum tíma urðu þorpin þéttbýlli og þar varð til stéttaskipting með stétt handverksfólks og [[höfðingjaveldi]]. Öflugustu leiðtogarnir höfðu bæði trúarleg og pólitísk völd og stóðu fyrir byggingu stórra trúarmiðstöðva.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Carmack |first1=Robert M. |last2=Gasco |first2=Janine L. |last3=Gossen |first3=Gary H. |title=The Legacy of Mesoamerica: History and Culture of a Native American Civilization |date=2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-34678-4 }}&lt;/ref&gt;

Elstu siðmenningarsamfélög Mexíkó voru samfélög [[Olmekar|Olmeka]] sem blómstruðu við strönd Mexíkóflóa frá því um 1500 f.o.t. Menningarleg áhrif Olmeka breiddust um Mexíkó, til Chiapas, Oaxaca og Mexíkódals. Þaðan komu sérstæðar trúarlegar og listrænar hefðir.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Diehl |first1=Richard A. |title=The Olmecs: America's First Civilization |url=https://archive.org/details/olmecsamericasfi0000dieh |date=2004 |publisher=Thames &amp; Hudson |isbn=978-0-500-02119-4 |pages=[https://archive.org/details/olmecsamericasfi0000dieh/page/9 9]–25 }}&lt;/ref&gt; Þetta frumtímabil Mið-Ameríkumenningarinnar er talið með sex [[vöggur siðmenningar|vöggum siðmenningar]]. Seinna byggðu samfélög [[Majar|Maja]] og [[Sapótekar|Sapóteka]] miðstöðvar í [[Calakmul]] og [[Monte Albán]]. Á þessum tíma urðu fyrstu miðamerísku [[ritmál|ritkerfin]] til meða [[Epi-Olmekar|Epi-Olmeka]] og Sapóteka. Þau þróuðust út í [[myndletur Maja]]. Elstu sagnaritin eru frá þessum tíma. Rithefðin hélt velli um skeið eftir hernám Spánverja 1521 og innfæddir skrifarar héldu áfram að nota myndletur samhliða latínuletri.&lt;ref&gt;[[Matthew Restall|Restall, Matthew]], &quot;A History of the New Philology and the New Philology in History&quot;, ''Latin American Research Review'' - Volume 38, Number 1, 2003, pp.113–134&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sampson |first1=Geoffrey |title=Writing Systems: A Linguistic Introduction |url=https://archive.org/details/writingsystemsli0000samp |date=1985 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-1756-4 }}&lt;/ref&gt;

Á hátindi klassíska tímabilsins reis borgin [[Teotihuacan]] í miðju Mexíkó og varð miðpunktur hernaðar- og verslunarveldis sem náði suður til landa Maja og í norður. Íbúar Teotihuacan voru um 150.000 og reistu einhverja stærstu [[miðamerískur pýramídi|pýramída]] Ameríku.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cowgill |first1=George L. |title=State and Society at Teotihuacan, Mexico |journal=Annual Review of Anthropology |date=21 October 1997 |volume=26 |issue=1 |pages=129–161 |doi=10.1146/annurev.anthro.26.1.129 |oclc=202300854 |s2cid=53663189 |s2cid-access=free }}&lt;/ref&gt; Teotihuacán féll um árið 600 e.o.t. og þá tók við tími samkeppni nokkurra valdamiðstöðva í Mið-Mexíkó, eins og [[Xochicalco]] og [[Cholula (minjastaður)|Cholula]]. Á þessum tíma fluttust [[Nahúar]] suður til Mið-Ameríku frá norðrinu og náðu pólitískum og menningarlegum undirtökum í miðhlutanum þar sem þeir ruddu burt fólki sem talaði [[oto-mangue-mál]]. Snemma á póstklassíska tímabilinu (um 1000-1519) ríktu [[Toltekar]] yfir Mið-Mexíkó, [[Mixtekar]] yfir Oaxaca og [[Majar]] í [[Chichén Itzá]] og [[Mayapán]]. Undir lok þessa tímabils náðu [[Mexíkar]] yfirráðum og stofnuðu borgina [[Tenochtitlan]] þar sem Mexíkóborg stendur nú. Veldi þeirra náði frá miðhluta Mexíkó að landamærum Gvatemala.&lt;ref&gt;{{cite web|website=Ancient Civilizations World|title=Ancient Civilizations of Mexico|url=https://ancientcivilizationsworld.com/mexico/|date=12 January 2017|access-date=14 July 2019}}&lt;/ref&gt; [[Alexander von Humboldt]] átti þátt í að gera heitið [[Astekar]] vinsælt sem yfirheiti yfir allar þær þjóðir sem tengdust ríki Mexíka og [[Astekaveldið|þríveldabandalaginu]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mexika.org/2014/05/31/the-word-azteca-was-not-created-by-von-humboldt/|website=Mexicka.org|title=The word &quot;Azteca&quot; was NOT created by Von Humboldt!|access-date=13 July 2019|date=31 May 2014}}&lt;/ref&gt; Árið 1843 var þetta heiti almennt tekið upp eftir útgáfu bókar [[William H. Prescott]], þar á meðal af mexíkóskum fræðimönnum sem notuðu það til að aðgreina Mexíkóa nútímans frá Mexíkóum tímabilsins fyrir hernám Spánverja. Þessi hugtakanotkun hefur verið umdeild frá síðari hluta 20. aldar.&lt;ref name=&quot;Port&quot;&gt;{{cite journal |last1=León Portilla |first1=Miguel |title=Los aztecas, disquisiciones sobre un gentilico |journal=Estudios de Cultura Náhuatl |date=10 May 2009 |volume=31 |issue=31 |url=https://www.revistas.unam.mx/index.php/ecn/article/view/9231 }}&lt;/ref&gt;

Astekaveldið var óformlegt bandalag borgríkja því þeir höfðu ekki bein völd yfir þeim löndum sem þeir sigruðu, heldur létu sér nægja að heimta af þeim skatt. Ríkið var ekki samfellt, því löndin sem það náði yfir tengdust ekki öll. Suðursvæðið [[Soconusco]] var til dæmis ekki samtengt miðsvæðinu. Astekar settu staðbundna höfðingja aftur á valdastól eftir að þeir höfðu sigrað borgríkin og skiptu sér ekki af stjórn þeirra meðan þeir greiddu þeim skatt.&lt;ref&gt;Berdan, ''et al.'' (1996), ''Aztec Imperial Strategies.'' Dumbarton Oaks, Washington, DC&lt;/ref&gt; Astekarnir í Mið-Mexíkó komu sér þannig upp veldi byggðu á skattlöndum sem náði yfir megnið af miðhluta landsins.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Coe, Michael D. |author-link=Michael D. Coe |author2=Rex Koontz |year=2002 |title=Mexico: from the Olmecs to the Aztecs |edition=5th edition, revised and enlarged |publisher=[[Thames &amp; Hudson]] |location=London and New York |isbn=978-0-500-28346-2 |oclc=50131575 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/mexicofromolmecs0000coem }}&lt;/ref&gt; Astekar voru þekktir fyrir miklar [[mannfórn]]ir. Þeir forðuðust að drepa andstæðinga á vígvellinum og mannfall í bardögum þeirra var miklu minna en hjá Spánverjum sem reyndu að drepa sem flesta í orrustum.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.latinamericanstudies.org/aztecs/sacrifice.htm|title=The Enigma of Aztec Sacrifice|access-date=16 December 2011 |publisher=[[Natural History (tímarit)|Natural History]]}}&lt;/ref&gt; Mannfórnahefðin í Mið-Ameríku leið undir lok eftir hernám Spánverja á 16. öld, þegar önnur frumbyggjaríki voru smám saman lögð undir nýlenduveldi þeirra.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Weaver, Muriel Porter |year=1993 |title=The Aztecs, Maya, and Their Predecessors: Archaeology of Mesoamerica |edition=3rd |location=San Diego, CA |publisher=[[Academic Press]] |isbn=978-0-12-739065-9 |oclc=25832740|url=https://books.google.com/books?id=J2UkAQAAIAAJ }}&lt;/ref&gt;

Frá nýlendutímanum og fram á 21. öld hefur menning frumbyggja skipt miklu máli fyrir mótum mexíkóskrar sjálfsmyndar. [[Mannfræðisafn Mexíkó]] í Mexíkóborg er helsta safn muna frá því fyrir innrásina. Sagnfræðingurinn [[Enrique Florescano]] hefur kallað það þjóðargersemi og þjóðartákn.&lt;ref&gt;Florescano, Enrique. &quot;The creation of the Museo Nacional de Antropología and its scientific, educational, and political purposes.&quot; Í ''Nationalism: Critical Concepts in Political Science'', Vol. IV p. 1257. John Hutchinson and Anthony D. Smith, eds. London and New York: Routledge 2000.&lt;/ref&gt; Mexíkóski nóbelsverðlaunahafinn [[Octavio Paz]] sagði að safnið upphefði Mexíkó-Tenochtitlan þannig að safnið umbreyttist í hof.&lt;ref&gt;Octavio Paz, ''Posdata'', Mexico: Siglo Veintiuno 1969, tilvísun í Florescano, &quot;The creation of the Museo Nacional de Antropología&quot;, p. 1258, nmgr. 9.&lt;/ref&gt; Mexíkó hefur sóst eftir alþjóðlegri viðurkenningu þessa menningararfs og á fleiri staði á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] en nokkuð annað ríki í heimshlutanum. Hugmyndin um þróað ríki frumbyggja í Nýja heiminum fyrir komu Evrópumanna hefur líka haft áhrif á evrópska heimspeki.&lt;ref&gt;[[Benjamin Keen|Keen, Benjamin]].  ''The Aztec Image in Western Thought''.  New Brunswick: Rutgers University Press 1971. {{ISBN|9780813515724}}&lt;/ref&gt;

=== Hernám og nýlendutími (1519-1821)===
[[File:Leutze, Emanuel — Storming of the Teocalli by Cortez and His Troops — 1848.jpg|thumb|''Áhlaup Cortés á [[Teocalli]]'' (málverk frá 1848).]]
[[Spænska heimsveldið]] hafði stofnað nýlendur í [[Karíbahaf]]i frá 1493 en hóf ekki að kanna austurströnd Mexíkó fyrr en á öðrum áratug 16. aldar. Spánverjar komust fyrst að tilvist Mexíkó í leiðangri [[Juan de Grijalva]] árið 1518. Hernám [[Astekaveldið|Astekaveldisins]] hófst árið eftir þegar [[Hernán Cortés]] tók land við strönd Mexíkóflóa og stofnaði spænsku borgina [[Veracruz (borg)|Veracruz]]. Um 500 [[landvinningamaður|landvinningamenn]], með hesta, fallbyssur, sverð og byssur, höfðu tæknilega yfirburði yfir stríðsmenn innfæddra, en lykillinn að sigri Spánverja voru samningar þeirra við óánægð borgríki (''[[altepetl]]'') sem gengu í lið með þeim gegn þríveldabandalagi Asteka. Annað sem skipti sköpum fyrir sigur Cortés var túlkurinn hans, [[Malinche]], Nahúakona sem hafði verið þræll og Spánverjar fengu að gjöf. Hún lærði fljótt spænsku og gaf þeim hernaðarlega mikilvægar upplýsingar um það hvernig haga ætti samskiptum við innfædda bandamenn og óvini.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Townsend |first1=Camilla |title=Malintzin's Choices: An Indian Woman in the Conquest of Mexico |date=2006 |publisher=UNM Press |isbn=978-0-8263-3406-0 }}&lt;/ref&gt;

Hernámið var mjög vel skrásett frá ýmsum sjónarhornum. Til eru frásagnir spænska leiðtogans, Cortés&lt;ref&gt;Cortés, Hernán. ''Five Letters to the Emperor''. Trans. J. Bayard Morris. New York: W.W. Norton 1969&lt;/ref&gt; og margar frásagnir frá öðrum spænskum þátttakendum, eins og [[Bernal Díaz del Castillo]].&lt;ref&gt;Díaz del Castillo, Bernal. ''True History of the Conquest of Mexico''. ýmsar útgáfur.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuentes, Patricia de. ''The Conquistadors: First-Person Accounts of the Conquest of Mexico''. Norman: Norman: University of Oklahoma Press 1993.&lt;/ref&gt; Eins eru til frásagnir innfæddra á spænsku, nahúatl og myndasögur eftir bandamenn Spánverja, mest frá [[Tlaxkaltekar|Tlaxkaltekum]] og fólki frá [[Tetszcoco (altepetl)|Tetszcoco]]&lt;ref&gt;Alva Ixtlilxochitl, Fernando de. ''Ally of Cortés: Account 13 of the Coming of the Spaniards and the Beginning of Evangelical Law''. Trans. Douglass K. Ballentine. El Paso: Texas Western Press 1969.&lt;/ref&gt; og [[Huejotzincar|Huejotzincum]], auk hinna sigruðu Mexíka sjálfra, í síðasta bindi handritsins [[Codex Florentinus]] eftir [[Bernardino de Sahagún]].&lt;ref&gt;{{cite book |chapter=Narratives of the Conquest |pages=[https://archive.org/details/earlyhistoryofgr0000altm/page/73 73]–96 |last1=Altman |first1=Ida |last2=Cline |first2=S. L. |last3=Pescador |first3=Juan Javier |title=The Early History of Greater Mexico |url=https://archive.org/details/earlyhistoryofgr0000altm |date=2003 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-13-091543-6 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;León-Portilla, Miguel. ''The Broken Spears: The Aztec Accounts of the Conquest of Mexico''. Boston: Beacon Press 1992.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lockhart, James. ''We People Here: Nahuatl Accounts of the Conquest of Mexico''. Berkeley: University of California Press 1993.&lt;/ref&gt;

[[File:Vista de la Plaza Mayor de la Ciudad de México - Cristobal de Villalpando.jpg|thumb|left|Útsýni yfir Plaza Mayor (nú [[Zócalo]]) í Mexíkóborg um 1695 eftir [[Cristóbal de Villalpando]].]]
[[Fall Tenochtitlan]] árið 1521 og stofnun spænsku höfuðborgarinnar [[Mexíkóborg]]ar á rústum hennar varð upphafið að 300 ára nýlendutíma þar sem Mexíkó var þekkt sem ''Nueva España'' ([[Nýi Spánn]]). Sérstaða Nýja Spánar innan Spænska heimsveldisins byggðist einkum á tvennu: fjölmennum og stéttskiptum þjóðum Mið-Ameríku sem greiddu skatta og unnu þegnskylduvinnu fyrir nýlenduherrana, og miklum silfurnámum sem fundust í Norður-Mexíkó.&lt;ref&gt;[[James Lockhart (historian)|Lockhart, James]] og [[Stuart B. Schwartz]]. ''Early Latin America''. Cambridge: Cambridge University Press 1983, 59&lt;/ref&gt; [[Konungsríkið Nýi Spánn]] var stofnað úr leifum Astekaveldisins. Tvær stoðir yfirráða Spánverja voru ríkisvaldið og rómversk-kaþólska kirkjan, sem bæði heyrðu undir spænsku krúnuna. Árið 1493 hafði páfi veitt spænska konunginum víðtæk völd í nýlendunum, með því skilyrði að hann tæki að sér að breiða þar út kristni. Árið 1524 stofnaði [[Karl 5. keisari]] [[Indíaráðið]] á Spáni til að hafa umsjón með stjórn nýlendnanna. Á Nýja Spáni stofnaði krúnan hæstarétt í Mexíkóborg, ''[[Real Audiencia]]'', og stofnaði síðan [[Varakonungsdæmið Nýi Spánn|Varakonungsdæmið Nýja Spán]] árið 1535. Varakonungurinn var æðsti embættismaður ríkisins í nýlendunni. Biskupsdæmið Mexíkó var stofnað árið 1530 og gert að [[erkibiskupsdæmið Mexíkó|erkibiskupsdæmi]] árið 1546. Kastilísk spænska var tungumál nýlenduherranna. Kaþólsk trú voru einu trúarbrögðin sem voru leyfð og aðrir trúarhópar (gyðingar og mótmælendur) ofsóttir af [[mexíkóski rannsóknarrétturinn|mexíkóska rannsóknarréttinum]] sem var stofnaður 1571.&lt;ref&gt;Chuchiak, John F. IV, &quot;Inquisition&quot; in ''Encyclopedia of Mexico''. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997, pp. 704–708&lt;/ref&gt;

Fyrstu hálfu öldina var komið á neti spænskra borga, stundum á grunni eldri borga þar sem fyrir var þétt byggð innfæddra. Höfuðborgin, Mexíkóborg, var aðalborgin, en aðrar borgir sem stofnaðar voru á 16. öld eru enn mikilvægar, eins og [[Puebla de los Angeles]], [[Guadalajara]], [[Guanajuato]], [[Zacatecas]], [[Oaxaca-borg]] og hafnarborgin [[Veracruz (borg)|Veracruz]]. Borgir og bæir voru staðir þar sem embættismenn, kirkjur, viðskipti og spænska yfirstéttin komu sér fyrir, auk blandaðra og innfæddra handverks- og verkamanna. Þegar silfurnámur fundust í dreifbýlum norðurhéruðum Mexíkó, langt frá þéttbýlinu í miðju landinu, sáu Spánverjar um að berja niður [[Chichimeca-stríðið|harða andstöðu frumbyggja þar]]. Þegar varakonungsdæmið var sem stærst náði það yfir landið sem í dag heyrir undir Mexíkó, auk [[Mið-Ameríka|Mið-Ameríku]] allt að Kosta Ríka og það sem er í dag vesturhluti [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Yfirstjórn annarra nýlendna í [[Spænsku Vestur-Indíur|Spænsku Vestur-Indíum]], [[Spænsku Austur-Indíur|Spænsku Austur-Indíum]] og [[Spænska Flórída|Spænsku Flórída]] var líka staðsett í Mexíkóborg. Árið 1819 undirrituðu Spánverjar [[Adams-Onís-samningurinn|Adams-Onís-samninginn]] um norðurlandamæri Nýja Spánar að Bandaríkjunum.&lt;ref&gt;Salvucci, Linda. &quot;Adams-Onís Treaty (1819)&quot;. ''[[Encyclopedia of Latin American History and Culture]]'', vol. 1, pp. 11–12.&lt;/ref&gt;

[[Image:Map_of_the_Viceroyalty_of_New_Spain.svg|thumb|upright=1.3|[[Nýi Spánn]] var miðpunktur hins hnattræna spænska verslunarveldis.]]
Hinar auðugu silfurnámur, sérstaklega í [[Zacatecas]] og [[Guanajuato]], urðu til þess að silfurframleiðsla varð undirstaða efnahags Nýja Spánar. Mexíkóskir silfurpesóar urðu fyrsti alþjóðlegi gjaldmiðillinn. Skattur á silfurframleiðsluna varð ein helsta tekjulind spænsku krúnunnar. Annar mikilvægur iðnaður var landbúnaður, búgarðar og verslun í helstu borgum og höfnum. Verslunarleiðir til Asíu, annarra staða í Ameríku, Afríku og Evrópu, og hin miklu efnahagslegu áhrif silfurs frá Nýja heiminum, gerðu það að verkum að Mexíkó lenti í miðri hringiðu alþjóðaviðskipta. Mexíkóborg hefur því verið kölluð fyrsta [[heimsborg]] sögunnar.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sempa|first1=Francis P.|title=China, Spanish America, and the 'Birth of Globalization'|url=https://thediplomat.com/2017/01/china-spanish-america-and-the-birth-of-globalization/|website=The Diplomat|access-date=7 February 2017}}&lt;/ref&gt; Manílagaleónin sigldu í tvær og hálfa öld og tengdu Nýja Spán við Asíu. Silfur og rauða litarefnið [[karmín]] voru flutt út frá höfninni í Veracruz til annarra hafna við Atlantshafið. Veracruz var líka aðalinnflutningshöfnin fyrir vörur frá Evrópu, landnema frá Spáni og þræla frá Afríku. Vegurinn ''[[Camino Real de Tierra Adentro]]'' tengdi Mexíkóborg við innri héruð Nýja Spánar.

Íbúar Mexíkó á þessum tíma voru langflestir innfæddir frumbyggjar sem bjuggu í sveitum, þrátt fyrir að þeim hefði fækkað mikið vegna sjúkdómsfaraldra. Evrópumenn og afrískir þrælar báru með sér smitsjúkdóma eins og bólusótt og mislinga, sem ollu mikilli mannfækkun meðal frumbyggja á 16. öld. Mannfjöldinn varð stöðugur í kringum eina og hálfa milljón á 17. öld, en almennt er talið að hann hafi verið milli fimm og þrjátíu milljónir áður.&lt;ref name=&quot;McCaa&quot;&gt;{{cite web|access-date=13 July 2019 |url=https://users.pop.umn.edu/~rmccaa/mxpoprev/cambridg3.htm|website=University of Minnesota.edu|title=The Peopling of Mexico from Origins to Revolution|last=McCaa|first=Robert|date=8 December 1997}}&lt;/ref&gt; Á þeim þrjú hundruð árum sem nýlendutíminn stóð, fluttust milli 400.000 og 500.000 Evrópubúar,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Sluyter|first1=Andrew|title=Black Ranching Frontiers: African Cattle Herders of the Atlantic World, 1500–1900|date=2012|publisher=Yale University Press |isbn=9780300179927|page=240 |url=https://books.google.com/books?id=fjt50jcGNu4C&amp;pg=PA240|access-date=8 October 2016}}&lt;/ref&gt; milli 200.000 og 250.000 afrískir þrælar&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Russell|first1=James W.|title=Class and Race Formation in North America|publisher=University of Toronto Press|isbn=9780802096784|page=26|url=https://books.google.com/books?id=PZgR6ubuUXcC&amp;pg=PA26|access-date=13 December 2016|language=en|year=2009}}&lt;/ref&gt; og milli 40.000 og 120.000 Asíubúar til Mexíkó.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Carrillo|first1=Rubén|title=Asia llega a América. Migración e influencia cultural asiática en Nueva España (1565–1815)|url=http://www.raco.cat/index.php/asiademica/article/download/286846/375066|website=www.raco.cat|publisher=Asiadémica|access-date=13 December 2016|archive-date=21 desember 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221104552/http://www.raco.cat/index.php/asiademica/article/download/286846/375066|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Penguin Atlas of World Population History, pp.&amp;nbsp;291–92.&lt;/ref&gt;

Fyrsta allsherjarmanntalið var gert í stjórnartíð [[Juan Vicente de Güemes]] árið 1793. Mest af upprunalegu gögnunum hefur tapast og það sem er vitað um það kemur úr ritgerðum fræðimanna sem höfðu aðgang að þeim, eins og [[Alexander von Humboldt]]. Evrópumenn voru þá milli 18 og 22% af íbúum Nýja Spánar, [[Mestísar]] (blandaðir) milli 21 og 25%, [[Indíánar]] milli 51 og 61%, og Afríkumenn milli 6.000 og 10.000. Heildarmannfjöldinn var á bilinu 3.799.561 og 6.122.354. Af þessu er dregin sú ályktun að vöxtur í hópi hvítra og blandaðra íbúa hafi verið jafn, meðan hlutfall frumbyggja hafi minnkað um 13-17% á öld, aðallega vegna hærri dánartíðni vegna erfiðra búsetuskilyrða og stöðugra átaka við landnema.&lt;ref name=aleph&gt;{{cite web |last1=Lerner |first1=Victoria |title=Consideraciones sobre la población de la Nueva España (1793–1810) |trans-title=Considerations on the population of New Spain (1793–1810) |url=http://aleph.org.mx/jspui/bitstream/56789/29809/1/17-067-1968-0327.pdf |publisher=El Colegio de México |location=Mexico City |language=es |access-date=4 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113062234/http://aleph.org.mx/jspui/bitstream/56789/29809/1/17-067-1968-0327.pdf |archive-date=13 November 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Stjórnkerfi nýlendutímans notaðist við [[castas|kynþáttaflokkun]] með heitum sem enn eru notuð, þótt hún hafi formlega verið lögð niður eftir að landið fékk sjálfstæði.

[[File:Casta_Painting_by_Luis_de_Mena.jpg|thumb|upright|left|Mynd [[Luis de Mena]], ''[[Mærin frá Guadalupe]] og kynþættir Mexíkó'', sýnir blöndun kynþátta og stigveldi þeirra, auk ávaxta nýlendunnar&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cline |first1=Sarah |title=Guadalupe and the Castas |journal=Mexican Studies/Estudios Mexicanos |date=1 August 2015 |volume=31 |issue=2 |pages=218–247 |doi=10.1525/mex.2015.31.2.218 |s2cid=7995543 |s2cid-access=free }}&lt;/ref&gt; frá um 1750.]]
Spænsk lög voru innleidd og tengd við hefðarrétt frumbyggja og komið var á stigveldi milli [[Cabildo-ráð]]a og spænsku krúnunnar. Innfæddir áttu ekki möguleika á að komast í æðstu embætti stjórnkerfisins, jafnvel þótt þeir væru af hreinræktuðum spænskum uppruna ([[criollo]]). Stjórnkerfið byggðist á [[kynþáttaaðskilnaður|kynþáttaaðskilnaði]] þar sem hvítir voru æðstir, blandaðir og þeldökkir í miðið, og frumbyggjar lægst settir. Stjórn landsins skiptist í tvö aðskilin svið: ''República de Españoles'', sem náði yfir fólk af spænskum uppruna, blandaða og svarta íbúa af afrískum uppruna; og ''República de Indios'' sem náði yfir frumbyggja. Meðlimir fyrra hópsins greiddu enga skatta, höfðu aðgang að æðri menntun og gátu hlotið embætti í stjórnkerfinu og innan kirkjunnar, heyrðu undir mexíkóska rannsóknarréttinn og þurftu að gegna herskyldu eftir að fastaher var stofnaður seint á 18. öld. Frumbyggjar greiddu skatta, en heyrðu ekki undir valdsvið rannsóknarréttarins, gátu ekki orðið prestar og voru undanþegnir herskyldu. Þetta kerfi var samt oft sveigjanlegt í reynd og yfirráð hvítra íbúa voru aldrei algjör.&lt;ref name=&quot;Cope, R. Douglas 1994&quot;&gt;Cope, R. Douglas. ''The Limits of Racial Domination: Plebeian Society in Colonial Mexico City, 1660–1720''. Madison, Wis.: U of Wisconsin, 1994.&lt;/ref&gt; Þar sem fjöldi frumbyggja var mikill, var minni eftirspurn eftir dýrum þrælum frá Afríku í Mexíkó en annars staðar í Spænsku Ameríku.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Vinson III |first1=Ben |title=Before Mestizaje: The Frontiers of Race and Caste in Colonial Mexico |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-02643-8 |url=https://www.cambridge.org/core/books/before-mestizaje/0715B9B73FD9C23DC0F301D73959870F }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sierra Silva, Pablo Miguel. ''Urban Slavery in Colonial Mexico: Puebla de los Angeles 1531-1706''. New York: Cambridge University Press 2018.&lt;/ref&gt; Seint á 18. öld hóf krúnan [[umbætur Búrbóna]] þar sem íbúar fæddir á Spáni (''peninsulares'') nutu forréttinda yfir innfædda hvíta íbúa (''criollos'') þegar kom að skipun í embætti. Þessi mismunun olli mikilli óánægju innan yfirstéttarinnar í nýlendunni.&lt;ref&gt;Deans-Smith, Susan. &quot;Bourbon Reforms&quot;, ''[[Encyclopedia of Mexico]]''. p. 156&lt;/ref&gt;

Sá atburður þegar [[Mærin frá Guadalupe]] vitraðist frumbyggjanum [[Juan Diego]] árið 1531 gaf kristniboði í miðhluta Mexíkó aukinn kraft.&lt;ref&gt;{{citation|website=Catholic News Agency|url=https://www.catholicnewsagency.com/news/god_intervened_through_our_lady_of_guadalupe_to_evangelize_the_americas_explains_guadalupe_expert|title=God intervened through Our Lady of Guadalupe to evangelize the Americas, explains Guadalupe expert|date=11 August 2009|access-date=14 July 2019|archive-date=15 júlí 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715001026/https://www.catholicnewsagency.com/news/god_intervened_through_our_lady_of_guadalupe_to_evangelize_the_americas_explains_guadalupe_expert|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;huff&quot;&gt;{{citation|website=Huff Post Latino Voices|url=https://www.huffpost.com/entry/virgen-de-guadalupe_n_4434582|title=Everything You Need To Know About La Virgen De Guadalupe|date=12 December 2013|access-date=14 July 2019}}&lt;/ref&gt; Mærin frá Guadalupe varð að táknmynd fyrir innfædda af spænskum uppruna sem litu á hana sem innlent tákn, aðgreint frá Spáni.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ortiz-Ramirez|first1=Eduardo A.|title=The Virgin of Guadalupe and Mexican Nationalism: Expressions of Criollo Patriotism in Colonial Images of the Virgin of Guadalupe|isbn=9780549596509|page=6|url=https://books.google.com/books?id=NEvkyV2y2r0C&amp;pg=PA6|access-date=9 February 2017|language=en}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Mærin varð að sameiningartákni fylgismanna [[Miguel Hidalgo]] í sjálfstæðisbaráttunni.&lt;ref name=&quot;huff&quot; /&gt;

Spænskar hersveitir, stundum með innfæddum bandamönnum, héldu í leiðangra til að hernema lönd eða berja niður uppreisnir allan nýlendutímann. Meðal uppreisna frumbyggja í dreifbýlum héruðum Norður-Mexíkó má nefna [[Chichimeca-stríðið]] (1576-1606)&lt;ref&gt;{{cite web|website=Latino LA: Comunidad|title=The Indigenous People of Zacatecas|url=http://latinola.com/story.php?story=1109|date=17 July 2003|access-date=14 July 2019|last=Schmal|first=John P.|archive-date=14 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314015134/http://latinola.com/story.php?story=1109|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Tepehuán-uppreisnin]]a (1616–1620),&lt;ref&gt;{{cite journal|title=The Tepehuan Revolt of 1616: Militarism, Evangelism, and Colonialism in Seventeenth-Century Nueva Vizcaya|journal=The Americas|volume=58|issue=2|pages=302–303|author=Charlotte M. Gradie|location=Salt Lake City |publisher=University of Utah Press|year=2000|doi=10.1353/tam.2001.0109|s2cid=144896113}}&lt;/ref&gt; og [[Púeblóuppreisnin]]a (1680). [[Tzeltal-uppreisnin]] 1712 var staðbundin uppreisn Maja.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Wasserstrom | first1 = Robert | year = 1980 | title = Ethnic Violence and Indigenous Protest: The Tzeltal (Maya) Rebellion of 1712 | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-latin-american-studies_1980-05_12/page/1 | journal = Journal of Latin American Studies | volume = 12 | pages = 1–19 | doi = 10.1017/S0022216X00017533 | s2cid = 145718069 }}&lt;/ref&gt; Flestar uppreisnirnar voru litlar og staðbundnar og ógnuðu ekki ráðandi yfirstétt.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Taylor |first1=William B. |title=Drinking, Homicide, and Rebellion in Colonial Mexican Villages |url=https://archive.org/details/drinkinghomicide0000tayl |date=1 June 1979 |publisher=Stanford University Press |location=Stanford |isbn=978-0804711128 |edition=1st}}&lt;/ref&gt; Til að verjast árásum enskra, franskra og hollenskra [[sjórán|sjóræningja]] og verja verslunareinokun krúnunnar, voru aðeins tvær hafnir opnar erlendum skipum: Veracruz Atlantshafsmegin og [[Acapulco]] Kyrrahafsmegin. Ein þekktasta sjóræningjaárásin var [[árásin á Campeche (1663)]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=In Search of Lost Places|title=Campeche, Mexico – largest pirate attack in history, now UNESCO listed|date=31 January 2017|access-date=14 July 2019|last=White|first=Benjamin|url=http://insearchoflostplaces.com/2017/01/campeche-mexico/|archive-date=15 júlí 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715021345/http://insearchoflostplaces.com/2017/01/campeche-mexico/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; og [[árásin á Veracruz]] (1683).&lt;ref&gt;{{cite web|website=University of Rochester Newsletter|title=The mysterious aftermath of an infamous pirate raid |url=https://www.rochester.edu/newscenter/pablo-sierra-silva-mysterious-aftermath-infamous-pirate-raid-287352/|date=13 December 2017|access-date=14 July 2019|first=Sandra|last=Knispel}}&lt;/ref&gt; Spánverjar óttuðust líka innrás erlendra ríkja, sérstaklega eftir að Bretar hertóku spænsku hafnirnar í Havana og Maníla árið 1762 í [[sjö ára stríðið|sjö ára stríðinu]]. Ákveðið var að stofna fastaher, auka varnir við ströndina og reisa virki og trúboðsstöðvar í [[Alta California]]. Viðkvæm staða fátækra í Mexíkóborg kom berlega í ljós í uppþotinu í Zócalo árið 1692, þar sem óánægja með verð á maís þróaðist út í árás á höll varakonungsins og aðsetur erkibiskupsins.&lt;ref name=&quot;Cope, R. Douglas 1994&quot;/&gt;

=== Sjálfstæðisbarátta (1808–1821)===
[[File:Batalla_de_la_Alhóndiga_de_Granaditas.jpg|thumb|Umsátrið um Alhondiga de Granaditas, Guanajuato, 28. september 1810.]]
Þegar [[Napoléon Bonaparte]] réðist inn í Spán 1808, neyddi spænska konunginn [[Karl 4. Spánarkonungur|Karl 4.]] til að segja af sér og skipaði [[Joseph Bonaparte]], bróður sinn, í hans stað, kom upp stjórnarkreppa í spænska heimsveldinu. Viðbrögðin urðu mismunandi á Spáni og í nýlendunum. Í Mexíkó færði yfirstéttin rök fyrir því að úr því valdaræningi sæti í hásætinu á Spáni flyttist valdið „til fólksins“ og að bæjarráðin væru bestu fulltrúar þess. Landnemar sem höfðu fæðst í Nýja heiminum sendu bænarskjal til varakonungsins, [[José de Iturrigaray]] (1803–08) um að kalla saman þing til að ákveða hvernig stjórn Mexíkó yrði háttað meðan á kreppunni stæði. Landnemar fæddir á Spáni voru andsnúnir þessu, en varakonungurinn kallaði samt saman þing auðugra landeigenda, námamanna, kaupmanna, klerka, menntamanna og bæjarráða. Þeim tókst ekki að komast að samkomulagi og því tóku Spánverjar frumkvæðið og handtóku Iturrigaray og leiðtoga innfæddra í höfuðborginni. Valdaránið batt enda á það sem hefði getað orðið friðsamleg þróun í átt að auknu sjálfræði í Mexíkó, og varð til þess að innfæddir leituðu annarra leiða til að ná fram pólitískum markmiðum.&lt;ref&gt;Altman, et al. ''The Early History of Greater Mexico'', 342-43&lt;/ref&gt;

Þann 16. september 1810 lýsti presturinn [[Miguel Hidalgo y Costilla]] andstöðu við „slæm stjórnvöld“ í smábænum [[Dolores Hidalgo|Dolores]] í Guanajuato. Atburðurinn varð þekktur sem [[kallið frá Dolores]] (spænska: ''Grito de Dolores'') og er minnst árlega.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/event/Grito-de-Dolores |title=Grito de Dolores |encyclopedia=[[Encyclopaedia Britannica]] |access-date=12 September 2018}}&lt;/ref&gt; Fyrsti uppreisnarhópurinn var stofnaður af herforingjanum [[Ignacio Allende]], höfuðsmanninum [[Juan Aldama]] og eiginkonu bæjardómarans (''Corregidor'') [[Josefa Ortiz de Domínguez]], sem var þekkt sem ''La Corregidora''. Yfirlýsing Hidalgos hleypti af stað fjöldauppreisn sem beindist gegn eigum og persónum spænsku yfirstéttarinnar, hvort sem það fólk var fætt á Spáni eða í Nýja heiminum. Í Guanajuato leituðu þau skjóls í kornhlöðu (''alhondiga'') með fjármuni sína og reyndu að verjast fylgismönnum Hidalgos, en var slátrað. Hernám silfurborgarinnar Guanajuato 28. september 1810 varð frægasti einstaki atburður uppreisnarinnar.&lt;ref&gt;[[Eric Van Young|Van Young, Eric]], ''Stormy Passage: Mexico from Colony to Republic, 1750-1850''. (2022), 127.&lt;/ref&gt; Á endanum voru Hidalgo og sumir manna hans handteknir. Hidalgo var sviptur kjól og kalli og þeir voru teknir af lífi í [[Chihuahua (Chihuahua)|Chihuahua]] 31. júlí 1811. Höfuð uppreisnarmannanna voru síðan hengd upp á kornhlöðuna. Eftir dauða Hidalgos tóku [[Ignacio López Rayón]] og síðan presturinn [[José María Morelos]] við leiðtogahlutverki í uppreisninni og hertóku borgir í suðrinu með stuðningi [[Mariano Matamoros]] og [[Nicolás Bravo]]. Árið 1813 var [[Chilpancingo-þingið]] kallað saman og 6. nóvember var undirrituð [[Yfirlýsing um sjálfstæði Norður-Ameríku]]. Yfirlýsingin kallaði líka eftir afnámi þrælahalds og þess stigveldis ólíkra kynþátta sem ríkt hafði fram að því, og einræði kaþólsku kirkjunnar í trúmálum. Morelos var handtekinn og tekinn af lífi 22. desember 1815.

[[File:Flag of the Three Guarantees.svg|thumb|Fáni [[Þríheitaherinn|Þríheitahersins]] sem var myndaður af fyrrum konungssinnanum Iturbide og uppreisnarmanninum [[Vicente Guerrero]] í febrúar 1821.]]
Næstu árin staðnaði uppreisnin, en 1820 tóku frjálslyndir við völdum á Spáni. Íhaldsmenn í Mexíkó óttuðust útflutning frjálslyndra gilda til nýlendnanna, þar á meðal takmarkanir á valdi kaþólsku kirkjunnar. Konungssinnaði herforinginn [[Agustín de Iturbide]] átti að berjast við uppreisnarmenn [[Vicente Guerrero]] í suðri, en hóf þess í stað samræður við hann um bandalag til að taka völdin í Mexíkó. Iturbide gaf út [[Iguala-áætlunin]]a 24. febrúar 1821 þar sem því var lýst yfir að kaþólsk trú væru einu trúarbrögð Mexíkó, óskað eftir stofnun þingbundins konungsvalds, að landnemar fæddir á Spáni og í Nýja heiminum væru jafn réttháir. Þessi þrjú „heit“ voru því dregin saman sem „trú, sjálfstæði og eining“. Allir áttu að njóta jafnréttis í hinu nýja sjálfstæða ríki, óháð uppruna eða kynþætti, en það var krafa frá Guerrero sem sjálfur var blandaður. Fáni [[Þríheitahersins]] sem þeir stofnuðu þróaðist síðan út í [[fáni Mexíkó|fána Mexíkó]]. Þann 24. ágúst 1821 undirrituðu varakonungurinn og Iturbide [[Córdoba-samningurinn|Córdoba-samninginn]] og [[Sjálfstæðisyfirlýsing Mexíkóska keisaradæmisins|Sjálfstæðisyfirlýsingu Mexíkóska keisaradæmisins]] sem viðurkenndi sjálfstæði Mexíkó samkvæmt Iguala-áætluninni. Spænska krúnan hafnaði samningnum og viðurkenndi sjálfstæði Mexíkó ekki formlega fyrr en 1836.

===Fyrstu ár sjálfstæðis (1821–1855)===
[[File:First_Mexican_Empire_(orthographic_projection).svg|right|thumb|Kort af [[fyrsta mexíkóska keisaradæminu]].]]
Fyrstu 35 árin eftir að Mexíkó fékk sjálfstæði einkenndust af óstöðugleika og breytingu frá skammlífu einveldi í átt að viðkvæmu sambandslýðveldi.&lt;ref&gt;Van Young, ''Stormy Passage'', 179-226&lt;/ref&gt; Á þessum tíma gekk landið gegnum herforingjauppreisnir, innrásir erlendra ríkja, stjórnmálaátök íhaldsmanna og frjálslyndra og efnahagslega stöðnun. [[Rómversk-kaþólsk trú]] var einu löglegu trúarbrögðin í landinu og [[kaþólska kirkjan]] naut sérstakra [[fueros|forréttinda]], auk þess að eiga miklar eignir og vera einn helsti stuðningsaðili íhaldsaflanna. Íhaldsmenn réðu lögum og lofum innan hersins, sem líka naut sögulegra forréttinda. Fyrrum herforingi í konunglega hernum, [[Agustín de Iturbide]], varð ríkisstjóri meðan hið nýja ríki leitaði að þjóðhöfðingja í Evrópu. Þegar enginn meðlimur evrópsku konungsættanna vildi taka stöðunni, var Iturbide sjálfur lýstur keisari, sem Agustín 1. Hin ungu [[Bandaríkin|Bandaríki Norður-Ameríku]] voru fyrsta ríkið sem viðurkenndi sjálfstæði Mexíkó. Þau sendu sendiherra til hirðar keisarans og gáfu til kynna með [[Monroe-stefnan|Monroe-stefnunni]] að þau hygðust styðja hið nýja ríki gegn ásælni Evrópuþjóða. Valdatíð keisarans varð þó stutt og honum var steypt af stóli af herforingjum, samkvæmt [[Casa Mata-áætlunin]]ni.&lt;ref&gt;[[Nettie Lee Benson|Benson, Nettie Lee]]. &quot;The Plan of Casa Mata.&quot; ''[[Hispanic American Historical Review]]'' 25 (February 1945): 45-56.&lt;/ref&gt;

Eftir þvingaða afsögn keisarans var [[fyrsta mexíkóska lýðveldið]] stofnað. Árið 1824 var [[stjórnarskráin frá 1824]] samþykkt og fyrrum herforinginn [[Guadalupe Victoria]] varð fyrsti [[forseti Mexíkó]], í langri röð herforingja. Fylki Mið-Ameríku, [[Chiapas]] þar á meðal, sögðu sig úr sambandsríkinu. Árið 1829 varð fyrrum herforingi og eindreginn frjálslyndissinni, [[Vicente Guerrero]], forseti í umdeildum kosningum. Á stuttri valdatíð afnam hann þrælahald. Þar sem hann var sýnilega af blönduðum uppruna og auk þess úr lágt settri fjölskyldu litu aðrir stjórnmálamenn á hann sem aðskotadýr.&lt;ref&gt;[[Charles A. Hale|Hale, Charles A.]] ''Mexican Liberalism in the Age of Mora''. New Haven: Yale University Press 1968. p. 224&lt;/ref&gt; Íhaldssamur varaforseti hans, [[Anastasio Bustamante]], leiddi valdarán gegn honum og Guerrero var tekinn af lífi.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/blackhistory/article-24160 |title=Ways of ending slavery |encyclopedia= [[Encyclopædia Britannica]]}}&lt;/ref&gt; Á þessum tíma voru stöðug átök milli frjálslyndra sem studdu dreifða stjórn og voru oft kallaðir sambandsstjórnarsinnar, og íhaldsmanna sem vildu einingarríki og voru kallaðir miðstjórnarsinnar.

[[File:Antonio López de Santa Anna, siglo XIX, óleo sobre tela.png|thumb|upright|[[Antonio López de Santa Anna]] herforingi.]]
Við þessar erfiðu aðstæður reyndi Spánn að endurheimta fyrrum nýlendu sína, en varð að lokum að viðurkenna sjálfstæði hennar. Frakkar reyndu að endurheimta kröfur franskra borgara og settu hafnbann á ströndina að Mexíkóflóa í [[kökustríðið|kökustríðinu]] svokallaða 1838-39.&lt;ref&gt;Costeloe, Michael P. &quot;Pastry War&quot; in ''[[Encyclopedia of Latin American History and Culture]]'', vol. 4, p. 318.&lt;/ref&gt; Herforinginn [[Antonio López de Santa Anna]] missti fót í þessum átökum og nýtti sér það til að sýna fram á þær fórnir sem hann hefði fært fyrir þjóðina. Hann kom fram sem þjóðhetja af blönduðum uppruna sem hafði barist gegn ásælni Spánverja. Santa Anna varð þannig áhrifamesti maður mexíkóskra stjórnmála næstu 25 árin, sem eru oft kölluð „Santa Anna-tímabilið“, þar til honum var steypt af stóli árið 1855.&lt;ref&gt;Van Young, ''Stormy Passage'', &quot;The Age of Santa Anna&quot;, 227-270&lt;/ref&gt;

Mexíkóska ríkið átti líka í átökum við frumþjóðir sem ríktu yfir landi sem Mexíkó gerði tilkall til í norðurhlutanum. [[Kómansjastríðin|Kómansjar]] réðu yfir [[Chomanchería|stóru landsvæði]] í strjálbýlum héruðum Mið- og Norður-Texas.&lt;ref&gt;Weber, David J., ''The Mexican Frontier, 1821–1846: The American Southwest under Mexico,'' University of New Mexico Press, 1982&lt;/ref&gt; Til að ná tökum á þessum landamærasvæðum hvatti stjórn Mexíkó til landnáms enskumælandi innflytjenda þangað sem nú er Texas. Landsvæðið lá að Bandaríkjunum en var í raun undir stjórn [[Kómansjar|Kómansja]] og fáir landnemar frá miðju Mexíkó kusu að flytjast á þetta óvinveitta land. Samkvæmt lögum var Mexíkó kaþólskt land, en enskumælandi landnemarnir voru flestir mótmælendur frá suðurríkjum Bandaríkjanna. Sumir komu með svarta þræla, sem var andstætt mexíkóskum lögum eftir 1829. Santa Anna hugðist koma á sterku miðstjórnarvaldi með því að afnema stjórnarskrána og setja fram [[Siete Leyes|lögin sjö]] sem gáfu honum öll völd. Þegar hann afnam stjórnarskrána braust út borgarastyrjöld um allt land. Þrjú ný ríki lýstu yfir sjálfstæði: [[Lýðveldið Texas]], [[Lýðveldið Rio Grande]] og [[Lýðveldið Yucatán]].&lt;ref name=&quot;miranda&quot;&gt;{{cite book|author=Angel Miranda Basurto|title=La Evolucíon de Mėxico|publisher=Editorial Porrúa|year=2002|location=Mexico City|edition=6th|isbn=970-07-3678-4|page=358|language=es|trans-title=The Evolution of Mexico}}&lt;/ref&gt;{{rp|129–137}} Mesta höggið var innrás Bandaríkjanna í Mexíkó 1846 og [[stríð Mexíkó og Bandaríkjanna]] sem fylgdi í kjölfarið. Mexíkó missti mest af dreifbýlu norðurhéruðunum til Bandaríkjanna með [[Guadalupe Hidalgo-sáttmálinn|Guadalupe Hidalgo-sáttmálanum]] 1848. Þrátt fyrir það tap varð Santa Anna aftur forseti þar til frjálslyndir steyptu honum af stóli í [[Ayutla-byltingin|Ayutla-byltingunni]].

=== Stjórn frjálslyndra (1855–1911)===
[[File:Retrato_de_Benito_Juárez,_1861-1862.png|thumb|upright|Málverk af forsetanum [[Benito Juárez]].]]
Þegar frjálslyndir höfðu steypt stjórn Santa Anna af stóli og komið aftur á borgaralegri stjórn gátu þeir sett lög sem þeir álitu lykil að efnahagsþróun Mexíkó. Þau urðu undanfari fleiri borgarastyrjalda og afskipta erlendra ríkja. Efnahagsumbæturnar [[La Riforma]] áttu að nútímavæða efnahag og stjórnkerfi Mexíkó í anda frjálslyndisstefnunnar. Ný [[stjórnarskráin frá 1857|stjórnarskrá]] var samþykkt 1857 sem kvað á um aðskilnað ríkis og kirkju og afnam sérréttindi bæði kirkjunnar og hersins. Stjórnarskráin kvað líka á um sölu kirkjujarða og landa frumbyggja, og veraldlegt menntakerfi.&lt;ref&gt;Britton, John A. &quot;Liberalism&quot; in ''[[Encyclopedia of Mexico]]''739&lt;/ref&gt; Þetta fékk íhaldsmenn til að gera uppreisn og hefja [[Umbótastríðið]] (1858-1861).

Frjálslyndir sigruðu íhaldsmenn í bardögum, en íhaldsmenn reyndu þá að fá frönsk yfirvöld til að beita sér í Mexíkó. Þeir sendu [[Napóleon 3.]] boð um að skipa evrópskan konung yfir Mexíkó. Franski herinn sigraði mexíkóska herinn og setti [[Maximilian 1. Mexíkókeisari|Maximilian Habsburg]] á valdastól með stuðningi íhaldsmanna. Ríkisstjórn frjálslyndra, undir forsæti [[Benito Juárez]], varð útlagastjórn innan lands, en þegar [[þrælastríðið|þrælastríðinu]] lauk í Bandaríkjunum árið 1865 hóf [[Bandaríkjastjórn]] að styðja mexíkóska lýðveldið. Tveimur árum síðar dró franski herinn stuðning sinn til baka. Maximilian kaus að vera eftir í Mexíkó fremur en snúa aftur til Evrópu. Lýðveldisherinn náði honum á sitt vald og tók hann af lífi í [[Querétaro (borg)|Querétaro]], ásamt tveimur herforingjum íhaldsmanna. Lýðveldið var endurreist undir forsæti Juárez.&lt;ref&gt;Hamnett, Brian. &quot;Benito Juárez&quot; in ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', pp. 719–20&lt;/ref&gt;

Eftir þetta voru íhaldsmenn gersigraðir bæði hernaðarlega og pólitískt, eftir samstarf þeirra við franska innrásarherinn og frjálslyndisstefnan varð að samheiti yfir föðurlandsást.&lt;ref&gt;Britton, &quot;Liberalism&quot; p. 740.&lt;/ref&gt; Mexikóski herinn sem átti rætur að rekja til nýlenduhersins og síðan hers fyrsta lýðveldisins var í rúst. Nýir herforingjar komu fram í Umbótastríðinu og átökum við Frakka. Einn sá frægasti var [[Porfirio Díaz]] sem hafði getið sér hetjuorð í [[orrustan við Puebla|orrustunni við Puebla]]. Díaz bauð sig fram gegn Juárez án árangurs 1867. Díaz gagnrýndi Juárez fyrir að bjóða sig fram í annað sinn og gerði uppreisn sem Juárez braut á bak aftur. Juárez lést í embætti í júlí 1872 og [[Sebastián Lerdo de Tejada]] tók við. Hann lýsti yfir „ríkistrúarbrögðum“ sem byggðust á lögum, friði og reglu. Þegar Lerdo bauð sig fram gerði Díaz aftur uppreisn og setti fram [[Tuxtepec-áætlunin]]a. Í þetta sinn hafði Díaz meiri stuðning og stundaði skæruhernað gegn Lerdo. Þegar Díaz var við það að vinna sigur flúði Lerdo og hélt í útlegð.&lt;ref&gt;Sullivan, Paul. &quot;Sebastián Lerdo de Tejada&quot; in ''[[Encyclopedia of Mexico]]''. pp. 736–38&lt;/ref&gt;

[[File:Edouard Manet 022.jpg|thumb|left|''[[Aftaka Maximilians keisara]]'', 19. júní 1867. [[Tomás Mejía]] herforingi til vinstri, Maximiian í miðið og [[Miguel Miramón]] herforingi til hægri. Málverk eftir [[Édouard Manet]] frá 1868.]]
Eftir langt óróatímabil frá 1810 til 1876 tók við 35 ára stjórn frjálslynda herforingjans [[Porfirio Díaz]] sem skapaði aðstæður fyrir því sem kallað var „regla og framþróun“. [[Porfiríatið]] einkenndist af efnahagsstöðugleika og hagvexti, aukningu erlendrar fjárfestingar og áhrifa, stækkun járnbrautakerfisins, símkerfisins og fjárfestingu í listum og vísindum.&lt;ref&gt;{{cite web|website=Inside Mexico.com|url=https://www.inside-mexico.com/el-porfiriato-en-mexico/|title=El Porfiriato en Mexico|date=2 February 2018|access-date=18 July 2019|author=Adela M. Olvera|language=es|trans-title=The Porfiriato in Mexico}}&lt;/ref&gt; Þetta tímabil einkenndist líka af miklum ójöfnuði og pólitískri kúgun. Díaz var meðvitaður um hættuna á uppreisnum innan hersins, svo hann dró kerfisbundið úr fjárframlögum til hans, en efldi í staðinn lögregluna í sveitum landsins, sem var undir beinni stjórn forsetans. Díaz forðaðist átök við kaþólsku kirkjuna, en afnam ekki ákvæðin í stjórnarskránni sem beint var gegn henni. Frá því seint á 19. öld fjölgaði mótmælendum nokkuð, þótt landið væri að langmestu leyti áfram kaþólskt.

Ríkisstjórnin hvatti til fjárfestinga breskra og bandarískra fjárfesta. Í Norður-Mexíkó eignuðust bandarískir fjárfestar stóra búgarði og stækkuðu áveitur fyrir ræktun markaðsvara. Mexíkóska stjórnin hóf landmælingar í þeim tilgangi að selja land fyrir landbúnaðarþróun. Mörg frumbyggjasamfélög misstu við þetta lönd sín og fólkið varð landlaust launafólk á stórjarðeignum (''[[hacienda]]s'').&lt;ref&gt;Hart, John Mason. ''Empire and Revolution: The Americans in Mexico since the Civil War''. Berkeley: University of California Press Du 2002&lt;/ref&gt; Breskir og bandarískir fjárfestar þróuðu námavinnslu á kopar, blýi og öðrum jarðefnum, auk þess að hefja olíuvinnslu við strönd Mexíkóflóa. Með breytingum á lögum fengu einkaaðilar rétt á auðlindum í jörðu, en áður hafði ríkið átt allar auðlindir undir yfirborði jarðar. Iðnaðargeirinn þróaðist líka, sérstaklega á sviðið [[vefnaðarvara]]. Á sama tíma varð til ný stétt iðnverkafólks sem hóf að berjast fyrir réttindum.

Díaz stjórnaði með hópi ráðgjafa sem voru kallaðir „vísindamennirnir“ (''científicos'').&lt;ref&gt;Buchenau, Jürgen. &quot;Científicos&quot;. ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', pp. 260–265&lt;/ref&gt; Einn áhrifamesti vísindamaðurinn var fjármálaráðherrann [[José Yves Limantour]].&lt;ref&gt;Schmidt, Arthur, &quot;José Ives Limantour&quot; in ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', pp. 746–49.&lt;/ref&gt; Stjórn Díaz var undir áhrifum frá [[framhyggja|framhyggju]]&lt;ref name=&quot;cientifico&quot;&gt;{{cite web |title=cientifico |url=https://www.britannica.com/topic/cientifico|website=Encyclopædia Britannica|access-date=7 February 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; sem hafnaði guðfræði og [[hughyggja|hughyggju]] og vildi beita vísindalegum aðferðum við þróun samfélagsins. Lykilþáttur í stjórn frjálslyndra var veraldlegt menntakerfi. Ríkisstjórn Díaz átti í langvinnum átökum við [[Yagui-stríðin|Yaquia]] sem náðu hápunkti með nauðungarflutningum þúsunda [[Yaquiar|Yaquia]] til Yucatán og Oaxaca.

Díaz gerði ekki tilraun til að skapa ættarveldi og tilnefna einhvern ættingja sinn sem eftirmann. Þegar aldarafmæli sjálfstæðis Mexíkó nálgaðist sagði Díaz í viðtali við [[James Creelman]] að hann hygðist ekki bjóða sig fram í kosningunum 1910, þegar hann væri orðinn áttræður. Öll stjórnarandstaða hafði verið barin niður og því voru ekki margar leiðir fyrir nýja kynslóð stjórnmálaleiðtoga, en þessi tilkynning leiddi strax til aukinnar stjórnmálaþátttöku. Meðal þess var ólíklegt framboð [[Francisco I. Madero]] sem kom úr ríkri landeigendafjölskyldu og tókst að afla sér mikils stuðnings á stuttum tíma. Þá gerðist það að Díaz skipti um skoðun og bauð sig fram í kosningunum, en varpaði Madero í fangelsi. Aldarafmæli sjálfstæðis í september reyndist vera síðasta hátíð Porfiriatsins. Þegar mexíkóska byltingin hófst 1910 tók við tíu ára borgarastríð.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Brenner |first1=Anita |title=The Wind that Swept Mexico: The History of the Mexican Revolution of 1910–1942 |date=1 January 1984 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292790247 |edition=New}}&lt;/ref&gt;

===Mexíkóska byltingin (1910–1920)===
{{Aðalgrein|Mexíkóska byltingin}}
[[File:Presidente_Francisco_I._Madero.jpg|thumb|upright|[[Francisco I. Madero]] sem varð forseti þegar Díaz neyddist til að segja af sér í maí 1911.]]
[[Mexíkóska byltingin]] stóð í áratug og afleiðingar hennar eru enn áberandi í mexíkósku samfélagi.&lt;ref&gt;Benjamin, Thomas. ''La Revolución: Mexico's Great Revolution as Memory, Myth, and History''. Austin: University of Texas Press 2000&lt;/ref&gt; Hún hófst með uppreisnum gegn Díaz forseta eftir kosningasvik í forsetakosningunum 1910, afsögn hans í maí 1911 og síðan kjöri auðugs landeiganda, [[Francisco I. Madero]] haustið 1911. [[Tíu sorgardagar|Tíu daga í febrúar 1913]] framdi herinn valdarán og steypti stjórn Maderos af stóli með stuðningi Bandaríkjanna. Madero var svo myrtur af útsendurum [[Alríkisherinn|Alríkishersins]] undir stjórn [[Victoriano Huerta]] herforingja. Þetta varð til þess að andstæðingar Huertas í norðurhlutanum stofnuðu [[Stjórnarskrárherinn]] undir stjórn landstjórans í Coahuila, [[Venustiano Carranza]], og í suðurhlutanum bændaher undir stjórn [[Emiliano Zapata|Emilianos Zapata]]. Þeir sigruðu svo Alríkisherinn.&lt;ref name=&quot;Matute&quot;/&gt;

Árið 1914 var Alríkisherinn leystur upp sem formleg stofnun svo byltingarherirnir voru einir eftir. Eftir sigur byltingarmanna á Huerta reyndu þeir að semja um frið, sem mistókst. Niðurstaðan varð borgarastyrjöld sigurvegaranna um yfirráð yfir Mexíkó. [[Pancho Villa]], sem stýrði herdeild í norðurhlutanum, klauf sig frá Carranza og gerði bandalag við Zapata. Besti herforingi Carranzas, [[Alvaro Obregón]], sigraði Villa í [[orrustan við Celaya|orrustunni við Celaya]] árið 1915 og her hans leystist upp í kjölfarið. Sveitir Zapata í suðrinu hófu skæruhernað, en Carranza varð forseti Mexíkó í reynd og Bandaríkin viðurkenndu stjórn hans.&lt;ref name=&quot;Matute&quot;/&gt;

Árið 1916 komu sigurvegararnir saman á stjórnlagaþingi til að skrifa [[Stjórnarskráin frá 1917|stjórnarskrána frá 1917]] sem tók gildi í febrúar 1917. Stjórnarskráin gaf ríkisstjórninni heimild til að taka yfir lykilauðlindir, eins og land (27. grein); kvað á um réttindi verkafólks (123. grein); og styrkti þær greinar stjórnarskrárinnar frá 1857 sem beindust gegn kirkjunni.&lt;ref name=&quot;Matute&quot;&gt;Matute, Alvaro. &quot;Mexican Revolution: May 1917 – December 1920&quot; í ''[[Encyclopedia of Mexico]]'', 862–864.&lt;/ref&gt; Þessi stjórnarskrá er, með viðaukum, sú sama og gildir í dag.

Áætlað er að 900.000 af 15 milljón íbúum landsins árið 1915 hafi týnt lífinu í byltingunni.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pbs.org/opb/historydetectives/investigations/505_mexicanrevolution.html |title=The Mexican Revolution |publisher=Public Broadcasting Service |date=20 November 1910 |access-date=17 July 2013 |archive-date=14 maí 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514205614/http://www.pbs.org/opb/historydetectives/investigations/505_mexicanrevolution.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hist.umn.edu/~rmccaa/missmill/ |title=Missing millions: the human cost of the Mexican Revolution |author=Robert McCaa |publisher=University of Minnesota Population Center |access-date=17 July 2013}}&lt;/ref&gt; Þótt oft sé litið á byltinguna sem innanlandsátök hafði hún ýmis tengsl við atburði utan landamæranna.&lt;ref&gt;[[Friedich Katz|Katz, Friedrich]]. ''The Secret War in Mexico''. Chicago: University of Chicago Press.&lt;/ref&gt; Bandaríkin léku þar mikilvægt hlutverk þar sem stjórn Repúblikana í forsetatíð [[William Howard Taft]] studdi valdarán Huerta gegn Madero, en þegar Demókratinn [[Woodrow Wilson]] tók við árið 1913, neitaði hann að viðurkenna stjórn Huerta og heimilaði vopnasölu til stjórnarskrársinna. Wilson skipaði líka [[Bandaríkjaher]] að hernema höfnina í Veracruz árið 1914.&lt;ref&gt;{{cite web|website=Library of Congress|title=The Mexican Revolution and the United States in the Collections of the Library of Congress, U.S. Involvement Before 1913 |url=https://www.loc.gov/exhibits/mexican-revolution-and-the-united-states/us-involvement-before-1913.html|access-date=18 July 2019}}&lt;/ref&gt; 

[[File:Zapataandvilla.png|thumb|left|Byltingarforingjarnir [[Pancho Villa]] (til vinstri) og [[Emiliano Zapata]] (til hægri).]]
Eftir ósigur Pancho Villa gegn byltingarhernum árið 1915 leiddi hann herfarir inn í [[Columbus (Nýju-Mexíkó)|Columbus]], sem varð til þess að Bandaríkin sendu [[Pancho Villa-herförin|10.000 hermenn]] undir stjórn [[John J. Pershing]] til Mexíkó til að reyna að ná Villa, en án árangurs. Carranza mótmælti veru bandarísks herliðs í Norður-Mexíkó. Herliðið var dregið til baka þegar Bandaríkin hófu þátttöku í [[fyrri heimsstyrjöld]].&lt;ref&gt;{{cite web|website=U.S. Department of State archive|date=20 January 2009|access-date=18 July 2019|title=Punitive Expedition in Mexico, 1916–1917|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/wwi/108653.htm}}&lt;/ref&gt; Í stríðinu reyndi Þýskaland að fá Mexíkó til að gerast bandamaður sinn með [[Zimmermann-símskeytið|dulmálsskeyti]] árið 1917. Mexíkó átti að hefja stríð gegn Bandaríkjunum til að endurheimta þau lönd sem Mexíkó hafði misst í [[Stríð Mexíkó og Bandaríkjanna|stríði Bandaríkjanna og Mexíkó]].&lt;ref&gt;{{cite web|website=The National WWI Museum and Memorial |url=https://www.theworldwar.org/explore/centennial-commemoration/us-enters-war/zimmermann-telegram|title=ZIMMERMANN TELEGRAM|access-date=18 July 2019|date=2 March 2017}}&lt;/ref&gt; Mexíkó var hlutlaust í heimsstyrjöldinni.

Carranza herti tökin á stjórn landsins og lét myrða bændaforingjann Emiliano Zapata árið 1919. Margir bændur höfðu stutt Carranza í byltingunni, en þegar hann komst til valda gerði hann ekki mikið í að bæta eignarhald á jörðum sem hafði verið fyrir marga meginástæðan fyrir þátttöku í átökunum. Raunar skilaði Carranza mörgum jörðum sem áður höfðu verið gerðar upptækar. Helsti foringi Carranzas, Obregón, tók þátt í ríkisstjórn um stutt skeið, en sneri svo aftur til Sonora til að búa sig undir framboð í næstu forsetakosningum. Þar sem Carranza mátti ekki bjóða fram aftur valdi hann sér eftirmann sem enginn þekkti og ætlaði sér að stjórna á bak við tjöldin. Obregón og tveir aðrir foringjar frá Sonora gerðu þá [[Agua Prieta-áætlunin]]a og steyptu Carranza af stóli. Hann lést á flótta frá Mexíkóborg. [[Adolfo de la Huerta]] tók tímabundið við, en síðan var [[Álvaro Obregón]] kjörinn forseti.

===Efling stjórnar og flokksræði (1920-2000)===
[[File:PRI logo (Mexico).svg|thumb|right|Merki [[Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn|Byltingarsinnaða stofnanaflokksins]], sem var stofnaður 1929 og hélt völdum samfleytt í 71 ár, til 2000.]]
Fyrstu 25 árin eftir byltinguna (1920 til 1946) voru byltingarforingjar [[forseti Mexíkó|forsetar Mexíkó]]; þar á meðal [[Álvaro Obregón]] (1920–24), [[Plutarco Elías Calles]] (1924–28), [[Lázaro Cárdenas]] (1934–40), og [[Manuel Avila Camacho]] (1940–46). Frá 1946 hefur enginn meðlimur í her landsins verið forseti. Eftir byltinguna reyndi stjórn Mexíkó að koma á friði, binda enda á afskipti hersins af stjórnmálum og skapa ný ríkisrekin hagsmunasamtök. Obregón hóf jarðaumbætur og efldi verkalýðsfélög. Hann var viðurkenndur af Bandaríkjunum og hóf sáttagerð við fyrirtæki og einstaklinga sem höfðu misst eignir í byltingunni. Hann skipaði félaga sinn, annan herforingja frá Sonora, Calles, sem eftirmann sinn, sem leiddi til misheppnaðrar uppreisnar innan hersins. Calles lenti í [[Cristero-stríðið|átökum við kirkjuna]] og kaþólska skæruliðaflokka þegar hann hóf að beita ákvæði stjórnarskrárinnar frá 1917 sem beint var gegn klerkum. Átökin milli ríkis og kirkju voru leyst með því að skilgreina ábyrgðarsvið hvors um sig. Stjórnarskráin bannaði endurkjör forseta, en var breytt svo Obregón gæti boðið sig fram aftur. Hann sigraði kosningarnar 1928, en var myrtur af kaþólskum ofsatrúarmanni sem olli stjórnarkreppu. Calles gat ekki orðið forseti aftur, því stjórnarskráin bannaði enn samfellda stjórnarsetu í tvö kjörtímabil í röð. Hann stofnaði þá [[Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn|flokkinn]] sem átti eftir að halda um valdataumana í Mexíkó næstu 70 árin. Calles lýsti því yfir að byltingin hefði þróast frá ''[[caudillo|caudillismo]]'' (stjórn sterka mannsins) í ''era institucional'' (stofnanatímabilið).&lt;ref&gt;{{cite web|website=Instituto Nacional de Estudios Historicos de las Revoluciones de Mexico|url=https://inehrm.gob.mx/es/inehrm/Articulo_85_aniversario_de_la_Fundacion_del_Partido_Nacional_Revolucionario_PNR|title=85º ANIVERSARIO DE LA FUNDACIÓN DEL PARTIDO NACIONAL REVOLUCIONARIO (PNR)|access-date=18 July 2019|language=es|trans-title=85th anniversary of the founding of the National Revolutionary Party (PRN)|author=Rafael Hernández Ángeles|archive-date=19 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719051635/https://inehrm.gob.mx/es/inehrm/Articulo_85_aniversario_de_la_Fundacion_del_Partido_Nacional_Revolucionario_PNR|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Þótt hann væri ekki forseti var Calles áfram í lykilstöðu í mexíkóskum stjórnmálum á tímabilinu sem er kallað [[Maximato]] (1929-1934). Því lauk með forsetatíð [[Lázaro Cárdenas]] sem hrakti Calles úr landi og hóf efnahagslegar og samfélagslegar umbætur. Þær fólu meðal annars í sér [[þjóðnýting olíu í Mexíkó|þjóðnýtingu olíu í Mexíkó]] í mars 1938, þar sem fyrirtækið [[Mexican Eagle Petroleum Company]], sem var í eigu Bandaríkjamanna, Breta og Hollendinga, var þjóðnýtt og ríkisfyrirtækið [[Pemex]] stofnað. Þetta leiddi til milliríkjadeilna við lönd fyrrum eigenda, en síðan þá hefur fyrirtækið leikið mikilvægt hlutverk í efnahagsþróun í Mexíkó. Arftaki Cárdenas, [[Manuel Ávila Camacho]] (1940-1946) var hófsamari og í valdatíð hans bötnuðu samskiptin við Bandaríkin. Mexíkó var mikilvægur bandamaður og birgi Bandaríkjanna í [[síðari heimsstyrjöld]]. Árið 1946 var [[Miguel Alemán Valdés]] kjörinn. Hann var fyrsti borgaralegi forsetinn sem kosinn var eftir byltinguna. Hann hóf miklar efnahagsumbætur sem urðu þekktar sem [[kraftaverkið í Mexíkó]] og einkenndust af iðnvæðingu, þéttbýlisvæðingu og auknum ójöfnuði milli þéttbýlis og dreifbýlishéraða.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Mexican Miracle: 1940–1968|work=World History from 1500|publisher=Emayzine|url=http://www.emayzine.com/lectures/mex9.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070403000322/http://www.emayzine.com/lectures/mex9.html|archive-date=3 April 2007|access-date=30 September 2007}}&lt;/ref&gt;

[[Image:Estudiantes sobre cammión quemado (A68).JPG|thumb|left|Stúdentar í brenndum strætisvagni í mótmælum árið 1968.]]
Efnahagslíf Mexíkó óx hratt og landið vildi sýna umheiminum fram á styrk sinn með því að hýsa [[Sumarólympíuleikarnir 1968|Sumarólympíuleikana 1968]]. Ríkisstjórnin jós fé í byggingu nýrra íþróttaleikvanga. Á sama tíma fóru pólitísk óánægja og mótmæli stúdenta vaxandi. Mótmæli stóðu vikum saman í miðborg [[Mexíkóborg]]ar fyrir opnun leikanna. Ríkisstjórn [[Gustavo Díaz Ordaz]] barði mótmælin niður af hörku, sem náði hápunkti með [[fjöldamorðin í Tlatelolco|fjöldamorðunum í Tlatelolco]]&lt;ref name=MMex&gt;{{Cite book|title=Massacre in Mexico|author=Elena Poniatowska|publisher=Viking, New York|year=1975|isbn=978-0-8262-0817-0|url=https://books.google.com/books?id=CmnDdj7eP-wC|author-link=Elena Poniatowska}}&lt;/ref&gt; þar sem 300 mótmælendur létu lífið að minnsta kosti (sumir segja allt að 800).&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kennedy |first=Duncan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/7513651.stm |title=Mexico's long forgotten dirty war |work=BBC News |date=19 July 2008 |access-date=17 July 2013}}&lt;/ref&gt; Þótt efnahagslífið héldi áfram að blómstra var ójöfnuður enn ástæða óróa, um leið og stjórn Stofnanaflokksins varð í meira mæli að [[alræði]]sstjórn sem kúgaði almenning í því sem kallað hefur verið [[skítuga stríðið í Mexíkó]].&lt;ref&gt;{{cite web|last=Krauze |first=Enrique |title=Furthering Democracy in Mexico |date=January–February 2006 |publisher=Foreign Affairs |url=https://www.foreignaffairs.org/20060101faessay85106/enrique-krauze/furthering-democracy-in-mexico.html? |archive-url=https://web.archive.org/web/20060110074536/http://www.foreignaffairs.org/20060101faessay85106/enrique-krauze/furthering-democracy-in-mexico.html |archive-date=10 January 2006 |access-date=7 October 2007 }}&lt;/ref&gt;

[[Luis Echeverría]], sem var innanríkisráðherra í ríkisstjórn Díaz Ordaz og bar ábyrgð á kúguninni meðan á Ólympíuleikunum stóð, var kosinn forseti árið 1970. Ríkisstjórn hans stóð frammi fyrir vaxandi vantrausti almennings og efnahagsvandræðum. Hann kom á takmörkuðum lýðræðisumbótum.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Schedler|first=Andreas|title=Electoral Authoritarianism: The Dynamics of Unfree Competition|year=2006|publisher=L. Rienner Publishers|isbn=978-1-58826-440-4|url=https://books.google.com/books?id=I-QPAQAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Crandall&quot;&gt;{{Cite book|last=Crandall|first=R.|author2=Paz and Roett|title=Mexico's Democracy at Work|chapter=Mexico's Domestic Economy: Policy Options and Choices|publisher=Lynne Reinner Publishers|year=2004|isbn=978-0-8018-5655-6|page=[https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160 160]|chapter-url=https://books.google.com/books?id=I8jgyZQliQgC|url=https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160}}&lt;/ref&gt; Echeverría gerði [[José López Portillo]] að arftaka sínum árið 1976. Efnahagsástandið versnaði snemma á kjörtímabilinu, en síðan uppgötvuðust stórar olíulindir undan strönd landsins í Mexíkóflóa. Pemex hafði ekki bolmagn til að nýta auðlindirnar og fékk því erlend fyrirtæki til samstarfs. Olíuverð var hátt vegna takmarkana á olíuframleiðslu [[OPEC]]-ríkjanna, og López Portilla tók erlend lán til að fjármagna samfélagsleg verkefni. Þessi lán voru auðfengin vegna þess að olíubirgðir Mexíkó voru miklar og framtíðartekjur af þeim voru því lagðar að veði. Þegar olíuverð hrundi á 9. áratugnum, hrundi efnahagur Mexíkó um leið þegar [[skuldakreppa Rómönsku Ameríku]] hófst árið 1982. Vextir hækkuðu, pesóinn var gjaldfelldur og ríkisstjórnin lenti í [[greiðslufall]]i. [[Miguel de la Madrid|Miguel de la Madrid]] (1982–88) brást við með gjaldfellingum sem leiddu aftur til verðbólgu.

[[File:President Bush, Canadian Prime Minister Brian Mulroney and Mexican President Carlos Salinas participate in the... - NARA - 186460.jpg|thumb|right|Undirritun NAFTA-fríverslunarsamninganna í október 1992. Frá vinstri til hægri: (standandi) [[Carlos Salinas de Gortari]] (Mexíkó), [[George H. W. Bush]] (Bandaríkin) og [[Brian Mulroney]] (Kanada).]]
Á 9. áratugnum tóku brestir að koma í alræði Byltingarsinnaða stofnanaflokksins. Í fylkinu [[Baja California]] vann frambjóðandi Aðgerðaflokksins, [[Ernesto Ruffo Appel]], landstjórakosningar. Þegar De la Madrid kaus [[Carlos Salinas de Gortari]] sem frambjóðanda Stofnanaflokksins, klauf annar mögulegur frambjóðandi, [[Cuauhtémoc Cárdenas]], sonur fyrrum forsetans [[Lázaro Cárdenas]], sig frá flokknum og bauð fram gegn Salinas í kosningunum 1988. Í þeim kosningum var [[kosningasvindl]] áberandi og niðurstöður sýndu að Salinas hafði sigrað með minnsta sögulega mun. Mikil mótmæli brutust út í Mexíkóborg. Salinas tók við embætti 1. desember 1988.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.photius.com/countries/mexico/government/mexico_government_the_1988_elections.html|title=&quot;Mexico The 1988 Elections&quot; (Sources: The Library of the Congress Country Studies, CIA World Factbook)|publisher=Photius Coutsoukis |access-date=30 May 2010}}&lt;/ref&gt; Árið 1990 lýsti rithöfundurinn [[Mario Vargas Llosa]] stjórn Stofnanaflokksins sem „fullkomnu einræði“, en þá höfðu þegar komið fram ýmis öfl sem ógnuðu alræði flokksins.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://theconversation.com/massacres-disappearances-and-1968-mexicans-remember-the-victims-of-a-perfect-dictatorship-104196 |last=Gomez Romero|first=Luis |title=Massacres, disappearances and 1968: Mexicans remember the victims of a 'perfect dictatorship'  |date= 5 October 2018 |website= The Conversation }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://elpais.com/diario/1990/09/01/cultura/652140001_850215.html |title=Vargas Llosa: &quot;México es la dictadura perfecta&quot; |date= 1 September 1990 |newspaper= El País  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Reding |first=Andrew |year=1991 |title=Mexico: The Crumbling of the &quot;Perfect Dictatorship&quot; |url=https://archive.org/details/sim_world-policy-journal_spring-1991_8_2/page/255 |jstor=40209208 |journal=World Policy Journal |volume=8 |issue=2 |pages=255–284}}&lt;/ref&gt;

Salinas hóf efnahagsumbætur í anda [[nýfrjálshyggja|nýfrjálshyggju]], festi gengi pesóans, hélt verðbólgu niðri, opnaði fyrir erlenda fjárfestingu og hóf samningaviðræður við Bandaríkin og Kanada um að Mexíkó gerðist aðili að fríverslunarsamkomulagi þeirra. Til að það væri hægt var stjórnarskránni frá 1917 breytt á ýmsan hátt. Grein 27 sem heimilaði ríkisstjórninni að þjóðnýta náttúruauðlindir og dreifa landareignum, var breytt til að tryggja eignarétt landeigenda. Andklerkaákvæðin sem múlbundu kaþólsku kirkjuna voru endurskoðuð og Mexíkó tók aftur upp stjórnmálasamband við [[Vatíkanið]]. [[NAFTA]]-fríverslunarsamningurinn milli Mexíkó, Bandaríkjanna og Kanada tók gildi 1. janúar 1994. Sama dag hófu [[Zapatistar]] uppreisn í [[Chiapas]]. Vopnuð átök stóðu stutt og uppreisnin hefur lifað áfram sem friðsöm stjórnarandstöðuhreyfing sem stefnt er gegn nýfrjálshyggju og [[hnattvæðing]]u. Árið 1994 tók [[Ernesto Zedillo]] við embætti forseta og þurfti að glíma við [[mexíkóska gjaldmiðilskreppan|mexíkósku gjaldmiðilskreppuna]] með því að taka 50 milljarða dala lán frá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]]. Zedillo hóf efnahagsumbætur sem leiddu til skjótrar endurheimtar hagvaxtar sem náði næstum 7% undir lok árs 1999.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Cruz Vasconcelos|first=Gerardo|title=Desempeño Histórico 1914–2004|url=http://www.imef.org.mx/NR/rdonlyres/F722BEDD-A8DE-49BA-AF4F-1A00889CE618/1192/CAPITULOI1.pdf|access-date=17 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060703181721/http://www.imef.org.mx/NR/rdonlyres/F722BEDD-A8DE-49BA-AF4F-1A00889CE618/1192/CAPITULOI1.pdf |archive-date=3 July 2006|language=es}}&lt;/ref&gt;

===Samtíminn===
[[File:Vicente Fox flag (cropped).jpg|thumb|right|[[Vicente Fox]] og stjórnarandstöðuflokkurinn [[Aðgerðaflokkur Mexíkó]] unnu forsetakosningarnar árið 2000 þar sem einsflokksræði lauk.]]
Eftir 71 árs valdatíð tapaði Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn forsetakosningum og [[Vicente Fox]] úr [[Aðgerðaflokkur Mexíkó|Aðgerðaflokknum]] vann. Í forsetakosningum árið 2006 var [[Felipe Calderón]] úr Aðgerðaflokknum lýstur sigurvegari með mjög litlum mun (0,58%) yfir frambjóðanda vinstrimanna, [[Andrés Manuel López Obrador]], sem var frambjóðandi [[Lýðræðislegi byltingarflokkurinn|Lýðræðislega byltingarflokksins]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Valles Ruiz |first1=Rosa María |title=Elecciones presidenciales 2006 en México. La perspectiva de la prensa escrita |trans-title=2006 presidential Elections in Mexico. The Perspective of the Press |language=es |journal=Revista mexicana de opinión pública |date=June 2016 |issue=20 |pages=31–51 |url=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2448-49112016000100031 }}&lt;/ref&gt; López Obrador dró kosningaúrslitin í efa og hét því að mynda „hliðarstjórn“.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Reséndiz|first=Francisco|title=Rinde AMLO protesta como &quot;presidente legítimo&quot;|journal=El Universal|year=2006|url=http://www.eluniversal.com.mx/notas/389114.html|language=es|access-date=2022-12-14|archive-date=2012-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118162332/http://www.eluniversal.com.mx/notas/389114.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Árið 2012 vann Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn forsetaembættið á ný þegar [[Enrique Peña Nieto]], landstjóri í [[Mexíkófylki]] frá 2005 til 2011, var kosinn. Hann fékk þó aðeins 38% atkvæða og var ekki með meirihluta á þinginu.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralamericaandthecaribbean/mexico/9369278/Enrique-Pena-Nieto-wins-Mexican-presidential-election.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/centralamericaandthecaribbean/mexico/9369278/Enrique-Pena-Nieto-wins-Mexican-presidential-election.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Enrique Pena Nieto wins Mexican presidential election|date=2 July 2012|work=Telegraph.co.uk|access-date=25 August 2015}}&lt;/ref&gt;

Andrés Manuel Obrador stofnaði [[Hreyfing um þjóðarendurnýjun|Hreyfingu um þjóðarendurnýjun]] (MORENA) og vann forsetakosningar árið 2018 með yfir 50% atkvæða. Þetta kosningabandalag inniheldur stjórnmálamenn alls staðar að úr mexíkóskum stjórnmálum. Bandalagið náði líka meirihluta í bæði efri og neðri deild mexíkóska þingsins. Þessi sigur López Obrador leiddi meðal annars af því að aðrir sterkir valkostir höfðu þegar fengið tækifæri og hann lagði áherslu á hófsaman málflutning með áherslu á sættir.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/lopez-obrador-a-leftist-wins-sweeping-mandate-in-mexican-presidential-election/2018/07/02/4c5e1de4-7be3-11e8-ac4e-421ef7165923_story.html|title=López Obrador, winner of Mexican election, given broad mandate|last=Sieff|first=Kevin|newspaper=Washington Post}}&lt;/ref&gt;

Mexíkó hefur glímt við [[glæpir í Mexíkó|háa glæpatíðni]], [[spilling]]u, [[Eiturlyfjastríðið í Mexíkó|stríð við eiturlyfjahringi]] og stöðnun í efnahagslífinu. Mörg ríkisfyrirtæki voru einkavædd eftir að umbætur í anda [[nýfrjálshyggja|nýfrjálshyggju]] hófust á 10. áratugnum, en ríkisrekna olíufyrirtækið [[Pemex]] hefur verið einkavætt í hægum skrefum.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sharma |first1=Gaurav |title=Mexico's Oil And Gas Industry Privatization Efforts Nearing Critical Phase |url=https://www.forbes.com/sites/gauravsharma/2018/05/10/mexicos-oil-and-gas-industry-privatization-efforts-nearing-critical-phase/ |access-date=4 June 2020 |work=Forbes |date=10 May 2018}}&lt;/ref&gt; Fyrrverandi framkvæmdastjóri Pemex var handtekinn í aðgerðum López Obrador gegn spillingu.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Barrera Diaz |first1=Cyntia |last2=Villamil |first2=Justin |last3=Still |first3=Amy |title=Pemex Ex-CEO Arrest Puts AMLO in Delicate Situation |url=https://www.rigzone.com/news/wire/pemex_exceo_arrest_puts_amlo_in_delicate_situation-14-feb-2020-161099-article/ |access-date=4 June 2020 |work=Rigzone |agency=Bloomberg |date=14 February 2020}}&lt;/ref&gt;

Í miðannarkosningum [[2021]] tapaði flokkur López Obrador þingsætum í neðri deild, en bandalagið hélt einföldum meirihluta. Helsta stjórnarandstaðan er frá þremur hefðbundnum valdaflokkum: Byltingarsinnaða stofnanaflokknum, Aðgerðaflokknum og Lýðræðislega byltingarflokknum.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Karol Suarez, Rafael Romo and Joshua Berlinger |title=Mexico's President loses grip on power in midterm elections marred by violence |url=https://edition.cnn.com/2021/06/07/americas/mexico-elections-intl-hnk/index.html |work=CNN}}&lt;/ref&gt;

[[Claudia Sheinbaum]] varð fyrsti kvenforseti Mexíkó árið [[2024]].

== Landfræði ==
[[File:Mexico topo.jpg|thumb|Hæðakort af Mexíkó.]]
[[File:Citlaltépetl_-_panoramio_(cropped).jpg|thumb|Hæsti tindur Mexíkó, [[Pico de Orizaba]].]]
Mexíkó liggur milli 14. og 33. breiddargráðu norður, og 86. og 119. lengdargráðu vestur í suðurhluta [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Næstum allt Mexíkó situr á [[Norður-Ameríkuflekinn|Norður-Ameríkuflekanum]], en hlutar skagans [[Baja California]] sitja á [[Kyrrahafsflekinn|Kyrrahafsflekanum]] og [[Kókoslflekinn|Kókosflekanum]]. Sumir landfræðingar skilgreina [[Tehuantepec-eiðið]] sem hluta [[Mið-Ameríka|Mið-Ameríku]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.grec.cat/ |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515192216/http://www.grec.cat/ |url-status=dead |archive-date=15 maí 2016 |title=Nord-Amèrica, in Gran Enciclopèdia Catalana |publisher=Grec.cat |access-date=17 July 2013 }}&lt;/ref&gt; en almennt er Mexíkó talið með löndum Norðanverðrar Ameríku, ásamt Kanada og Bandaríkjunum.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Parsons |first=Alan |author2=Jonathan Schaffer |title=Geopolitics of oil and natural gas |publisher=U.S. Department of State |series=Economic Perspectives |date=May 2004}}&lt;/ref&gt;

Mexíkó er 1.972.550 km² að stærð og er því 13. stærsta land heims. Landið á strönd að [[Kyrrahaf]]i og [[Kaliforníuflói|Kaliforníuflóa]] í vestri, og [[Mexíkóflói|Mexíkóflóa]] og [[Karíbahaf]]i í austri. Tvö síðarnefndu höfin eru innhöf í [[Atlantshaf]]i.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=MuN7xR6wR-4C&amp;pg=PA405 |page=405 |last=Vargas |first=Jorge A. |title=Mexico and the Law of the Sea: Contributions and Compromises |year=2011 |isbn=9789004206205}}&lt;/ref&gt; Á þessum strandsvæðum eru 6000 km² af eyjum (þar á meðal hinar fjarlægu [[Guadalupe-eyja]] og [[Revillagigedo-eyjar]]). Ef miðað er við ystu útpunkta landsins er Mexíkó rétt um 3.219 km á lengd. Landið skiptist í níu landfræðileg héruð: skagann [[Baja California]], láglendið við Kyrrahafsströndina, [[Mexíkóhásléttan|Mexíkóhásléttuna]], [[Sierra Madre Oriental]], [[Sierra Madre Occidental]], [[Cordillera Neo-Volcánica]], strandsléttuna við Mexíkóflóa, syðra hálendið og [[Júkatanskagi|Júkatanskaga]].&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Mexico Fact Book] Mexico. Sótt 4. maí 2022&lt;/ref&gt; Þótt Mexíkó sé stórt land er mikið af landsvæðinu óhentugt til landbúnaðar vegna þurrka, jarðvegs eða landslags. Árið 2018 var áætlað að 54,9% landsins hentaði fyrir landbúnað og skiptist þannig: 11,8% er ræktarland, 1,4% er lagt undir langtímaafurðir, 41,7% er beitiland og 33,3% skógar.&lt;ref&gt;[https://cia.gov/the-world-fact-book/countries/Mexico/#geography]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}} Mexico Fact Book. Sótt 6. maí 2022&lt;/ref&gt;

Frá norðri til suðurs ganga tveir fjallgarðar eftir Mexíkó sem nefnast [[Sierra Madre Oriental]] og [[Sierra Madre Occidental]]. Þeir eru framhald á [[Klettafjöll]]um í Norðanverðri Ameríku. Frá austri til vesturs um miðbik landsins liggur [[mexíkóska eldfjallabeltið]], líka þekkt sem Sierra Nevada. Fjórði fjallgarðurinn, [[Sierra Madre del Sur]], liggur frá [[Michoacán]] til [[Oaxaca]]. Megnið af mið- og norðurhéruðum Mexíkó liggur á hálendi og hæstu fjöllin er að finna í eldfjallabeltinu: [[Pico de Orizaba]] (5.636 m), [[Popocatépetl]] (5.462 m) og [[Iztaccihuatl]] (5.286 m) auk [[Nevado de Toluca]] (4.577 m). Þrjú þéttbýlissvæði er að finna í dölunum milli þessara fjalla: [[Toluca]], [[Mexíkóborg]] og [[Puebla (borg)|Puebla]]. [[Chicxulub-gígurinn]] einkennir hluta af landslagi Mexíkó, en talið er að hann sé afleiðing áreksturs loftsteins við jörðina sem leiddi til [[krítar-paleógen-fjöldaútdauðinn|krítar-paleógen-fjöldaútdauðans]]. Margs konar náttúruhamfarir herja á Mexíkó, þar á meðal fellibyljir við báðar strendurnar, flóðbylgjur við Kyrrahafið og [[eldvirkni]].&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/the-world-fact-book/countries/mexico/#geography]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{dead link|date=July 2022|bot=medic}} Mexico Fact Book. Sótt 5. maí 2022&lt;/ref&gt;

Í Mexíkó er ekki mikið um vatnsföll. [[Lerma-á]] rennur í vestur í [[Chapala-vatn]] sem er stærsta náttúrulega stöðuvatn landsins. [[Santiago-á]] rennur úr Chapala-vatni í Kyrrahafið. [[Pánuco-á]] rennur í Mexíkóflóa. [[Pátzcuaro-vatn]] og [[Cuitzeo-vatn]], vestan við Mexíkóborg, eru leifar af risastórum stöðuvötnum og mýrum sem þöktu megnið af suðurhluta Mesa Central áður en Evrópubúar settust þar að. Vatnakerfið í miðju landinu þar sem höfuðborg Asteka, [[Tenochtitlán]], og byggðir í kring blómstruðu fyrir [[Landvinningar Spánverja í Ameríku|landvinninga Spánverja]], hefur nú verið nær algerlega þurrkað upp. Nokkur heilsársvatnsföll er að finna á þurrlendinu í Mesa del Norte og flest þeirra renna inn í landið fremur en út í sjó. Langmikilvægasta fljótið í þeim landshluta er [[Rio Grande]] sem í Mexíkó nefnist Río Bravo del Norte, sem myndar 3.141 km af landamærunum frá [[Ciudad Juárez]] að strönd Mexíkóflóa. [[Balsas-fljót]] er virkjað fyrir raforku. [[Grijalva-á]] og [[Usumacinta-á]] taka við afrennsli af Chiapas-hálendinu. [[Papaloapan-á]] rennur út í Mexíkóflóa sunnan við Veracruz. Bæði Baja California-skagi og Júkatanskagi eru mjög þurrir og engar ár renna þar ofanjarðar.

==Stjórnmál==
[[File:Bandera Mexicana - panoramio - cz354x (3).jpg|right|thumb|[[Þjóðarhöll Mexíkó]] austan megin við [[Plaza de la Constitución]] eða ''[[Zócalo]]'', aðaltorgið í Mexíkóborg. Hún var áður aðsetur varakonunga og forseta Mexíkó og er nú stjórnarsetur.]]
[[File:Mexico_Chamber_of_Deputies_backdrop.jpg|thumb|right|[[Fulltrúaþing Mexíkó]] er neðri deild [[mexíkóska þingið|mexíkóska þingsins]].]]
Sambandsríki Mexíkó eru [[sambandslýðveldi]] sem býr við [[fulltrúalýðræði]] með [[forsetaræði]] samkvæmt [[stjórnarskrá Mexíkó|stjórnarskrá]] frá 1917. Stjórnarskráin kveður á um þrjú stjórnsýslustig: alríkisstjórnina, fylkisstjórir og sveitarstjórnir. Samkvæmt stjórnarskránni eiga öll aðildarríki sambandsins að vera lýðveldi með þrískiptingu valds: framkvæmdavald undir stjórn landstjóra og skipaðrar stjórnar, löggjafarvald með þing sem kemur saman í einni deild&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.livingmexico.com/government.html|title= Government of Mexico |website=Living Mexico |language=en|access-date=27 January 2019}}&lt;/ref&gt;, og dómsvald með hæstarétt. Fylkin eru líka með sín eigin lagasöfn.

[[Mexíkóska þingið]] er tvískipt og myndað úr [[Öldungadeild Mexíkó]] og [[Fulltrúaþing Mexíkó|Fulltrúaþingi Mexíkó]]. Þingið setur [[alríkislög]], lýsir yfir stríði, setur á skatta, samþykkir fjárlög alríkisins og alþjóðasamninga, og staðfestir skipan sendiherra.&lt;ref name=&quot;congress&quot;&gt;{{cite web|title=Articles 50 to 79|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-url=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-date=13 November 2006|access-date=3 October 2007}}&lt;/ref&gt;

Þingmenn alríkisþingsins og fylkisþinga eru kosnir með [[samhliða kosning]]u meirihluta- og hlutfallskosningu.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Third Title, First Chapter, About Electoral systems |work=Código Federal de Instituciones y Procedimientos Electorales (Federal Code of Electoral Institutions and Procedures) |date=15 August 1990 |publisher=Congress of the Union of the United Mexican States |url=http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |access-date=3 October 2007 |language=es |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025020343/http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |archive-date=25 October 2007}}&lt;/ref&gt; Í fulltrúadeildinni sitja 500 þingmenn. Af þeim eru 300 kosnir með meirihlutakosningu í [[einmenningskjördæmi|einmenningskjördæmum]] ([[alríkiskjördæmi Mexíkó]]) og 200 með [[hlutfallskosning]]u af listum&lt;ref name=&quot;COFIPE_congreso&quot;&gt;{{cite web|title=Third Title, First Chapter, About Electoral systems, Article 11–1 |work=Código Federal de Instituciones y Procedimientos Electorales (Federal Code of Electoral Institutions and Procedures) |date=15 August 1990 |publisher=Congress of the Union of the United Mexican States |url=http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |access-date=3 October 2007 |language=es |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025020343/http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |archive-date=25 October 2007}}&lt;/ref&gt; sem lagðir eru fram í fimm kjördæmum.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fourth Title, Second Chapter, About coalitions, Article 59–1 |work=Código Federal de Instituciones y Procedimientos Electorales (Federal Code of Electoral Institutions and Procedures) |date=15 August 1990 |publisher=Congress of the Union of the United Mexican States |url=http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |access-date=3 October 2007 |language=es |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025020343/http://normateca.ife.org.mx/normanet/files_otros/COFIPE/cofipe.pdf |archive-date=25 October 2007}}&lt;/ref&gt; Öldungadeildin er skipuð 128 öldungadeildarþingmönnum. Þar af eru 64 (tveir í hverju fylki og tveir fyrir Mexíkóborg) kosnir með meirihlutakosningu í pörum: 32 eru efsti minnihluti eða næstur inn (einn fyrir hvert fylki og einn fyrir Mexíkóborg), og 32 eru kosnir með hlutfallskosningu af listum.&lt;ref name=&quot;COFIPE_congreso&quot;/&gt;

[[Forseti Mexíkó]] fer með framkvæmdavaldið sem bæði [[þjóðhöfðingi]] og [[stjórnarleiðtogi]]. Hann er auk þess yfirmaður herafla Mexíkó. Forsetinn skipar [[ríkisstjórn Mexíkó]] og aðra embættismenn. Forsetinn ber ábyrgð á framkvæmd laga og getur beitt [[neitunarvald]]i til að stöðva lagafrumvörp.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Articles 80 to 93|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-url=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-date=13 November 2006|access-date=3 October 2007}}&lt;/ref&gt;

Æðsti dómstóll Mexíkó er [[Hæstiréttur Mexíkó]] með ellefu dómara sem skipaðir eru af forsetanum og samþykktir af öldungadeildinni. Hæstiréttur túlkar lögin og dæmir mál sem snúast um valdsvið alríkisins. Aðrar stofnanir dómsvaldsins eru kosningadómstóll alríkisins, kirkjudómstólar, sameinaðir dómstólar og héraðsdómstólar, og ráð alríkisdómara.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Articles 90 to 107|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-url=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archive-date=13 November 2006|access-date=3 October 2007}}&lt;/ref&gt; Dómsvaldið er að nafninu til óháð framkvæmdavaldinu, en forsetinn López Obrador gróf undan sjálfstæði margra stofnana þess í viðleitni til að efla forsetavaldið, meðal annars með því að lækka laun dómara og neita að heimila sjálfstæða skipun ríkissaksóknara.&lt;ref&gt;[https://www.brookings.edu/media-mentions/20210506-inter-american-dialogue-vanda-felbab-brown/] &quot;Interamerican Dialogue&quot;, Vanda Felbab Brown. [[Brookings Institution]], accessed 19 May 2022&lt;/ref&gt;

Eftir kosningasvik af hálfu innanríkisráðuneytisins í forsetakosningunum 1988, var ný stofnun búin til til að hafa eftirlit með framkvæmd kosninga. Stjórn López Obrador hefur stungið upp á umdeildum breytingum á stjórn stofnunarinnar þannig að hún yrði kosin í almennum kosningum en ekki skipuð sérfræðingum.&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/world-nation/story/2022-04-28/mexicos-president-proposes-dramatic-electoral-reforms &quot;Mexico leader proposes electoral reforms&quot;] [[Los Angeles Times]] accessed 3 May 2022&lt;/ref&gt;

===Stjórnsýslueiningar===
Bandaríki Mexíkó eru sambandsríki 31 fylkis sem hafa að hluta umsýslu með [[Mexíkóborg]]&lt;ref name=&quot;thought&quot;&gt;{{cite web|publisher=Thought.Co.|title=Mexico's 31 States and One Federal District|url=https://www.thoughtco.com/states-of-mexico-1435213|author=Amanda Briney|date=8. október, 2018|accessdate=15. júlí, 2019}}&lt;/ref&gt;.

Hvert fylki á sína eigin stjórnarskrá, [[þing]] og dómsvald, og íbúar þeirra kjósa [[landstjóri|landstjóra]] í [[beinar kosningar|beinum kosningum]] til sex ára í senn, og þingmenn til þriggja ára í senn&lt;ref&gt;{{cite web|title=Article 116|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archivedate=13. nóvember, 2006 |accessdate=7. október, 2007}}&lt;/ref&gt;.

Mexíkóborg er sérstök stjórnsýslueining sem tilheyrir sambandsríkinu í heild en ekki einhverju einu fylki&lt;ref name=&quot;thought&quot; /&gt;. Hún var áður þekkt sem Alríkisumdæmið og hafði takmarkaða sjálfstjórn í samanburði við fylkin&lt;ref&gt;{{cite web|title=Article 112|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archivedate=13. nóvember, 2006 |accessdate=7. október, 2007}}&lt;/ref&gt;. Þessi einkunn var afnumin árið 2016 og borgin mun fá aukna sjálfstjórn með því að verða sérstakt fylki með eigin stjórnarskrá og þing&lt;ref&gt;{{cite web |title=Federal District is now officially Mexico City: The change brings more autonomy for the country's capital |date=30. janúar, 2016 |work=Mexico News Daily |url=http://mexiconewsdaily.com/news/federal-district-is-now-officially-mexico-city/ |accessdate=5. janúar, 2018 |archive-date=2017-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721155716/http://mexiconewsdaily.com/news/federal-district-is-now-officially-mexico-city |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Fylkin skiptast í [[Sveitarfélög Mexíkó|sveitarfélög]] sem eru minnsta stjórnsýslueiningin í landinu. Sveitarfélögin eru með borgarstjóra eða sveitarstjóra sem íbúar kjósa með meirihlutakosningu&lt;ref&gt;{{cite web|title=Article 115|work=Political Constitution of the United Mexican States|publisher=Congress of the Union of the United Mexican States|url=http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061113175736/http://constitucion.gob.mx/index.php?idseccion=12|archivedate=13. nóvember, 2006|accessdate=7. október, 2007}}&lt;/ref&gt;.

{{Image label begin|image=Division politica mexico.svg|width={{{width|600}}}|float=none}} 
{{Image label small|x=0.75|y=0.348|scale={{{width|600}}}|text=Mexíkóflói}}
{{Image label small|x=0.15|y=0.5|scale={{{width|600}}}|text=Kyrrahaf}}
{{Image label small|x=0.89|y=0.63|scale={{{width|600}}}|text=Mið-Ameríka}}
{{Image label small|x=0.4|y=0.068|scale={{{width|600}}}|text=Bandaríkin}}
{{Image label small|x=0.715|y=0.435|scale={{{width|600}}}|text=[[Mexíkóborg]]}}
{{Image label small|x=0.468|y=0.42|scale={{{width|600}}}|text=[[Aguascalientes|AG]]}}
{{Image label small|x=0.048|y=0.10|scale={{{width|600}}}|text=[[Baja California|Baja&lt;br&gt;California]]}}
{{Image label small|x=0.13|y=0.25|scale={{{width|600}}}|text=[[Baja California Sur|Baja&lt;br&gt;California&lt;br&gt;Sur]]}}
{{Image label small|x=0.826|y=0.52|scale={{{width|600}}}|text=[[Campeche]]}}
{{Image label small|x=0.785|y=0.605|scale={{{width|600}}}|text=[[Chiapas]]}}
{{Image label small|x=0.315|y=0.19|scale={{{width| 600}}}|text=[[Chihuahua (fylki)|Chihuahua]]}}
{{Image label small|x=0.447|y=0.23|scale={{{width| 600}}}|text=[[Coahuila]]}}
{{Image label small|x=0.385|y=0.522|scale={{{width| 600}}}|text=[[Colima]]}}
{{Image label small|x=0.36|y=0.32|scale={{{width| 600}}}|text=[[Durango]]}}
{{Image label small|x=0.47|y=0.467|scale={{{width| 600}}}|text=[[Guanajuato]]}}
{{Image label small|x=0.53|y=0.58|scale={{{width| 600}}}|text=[[Guerrero]]}}
{{Image label small|x=0.58|y=0.48|scale={{{width| 600}}}|text=[[Hidalgo|HD]]}}
{{Image label small|x=0.4|y=0.485|scale={{{width| 600}}}|text=[[Jalisco]]}}
{{Image label small|x=0.551|y=0.51|scale={{{width| 600}}}|text=[[Mexíkó-fylki|EM]]}}
{{Image label small|x=0.45|y=0.514|scale={{{width| 600}}}|text=[[Michoacán]]}}
{{Image label small|x=0.578|y=0.535|scale={{{width| 600}}}|text=[[Morelos|MO]]}}
{{Image label small|x=0.36|y=0.436|scale={{{width| 600}}}|text=[[Nayarit]]}}
{{Image label small|x=0.54|y=0.298|scale={{{width| 600}}}|text=[[Nuevo León|Nuevo&lt;br&gt;León]]}}
{{Image label small|x=0.65|y=0.6|scale={{{width| 600}}}|text=[[Oaxaca]]}}
{{Image label small|x=0.61|y=0.54|scale={{{width| 600}}}|text=[[Puebla]]}}
{{Image label small|x=0.555|y=0.45|scale={{{width| 600}}}|text=[[Querétaro|QU]]}}
{{Image label small|x=0.92|y=0.495|scale={{{width| 600}}}|text=[[Quintana Roo|Quintana&lt;br&gt;Roo]]}}
{{Image label small|x=0.51|y=0.39|scale={{{width| 600}}}|text=[[San Luis Potosí|San Luis&lt;br&gt;Potosí]]}}
{{Image label small|x=0.3|y=0.35|scale={{{width| 600}}}|text=[[Sinaloa]]}}
{{Image label small|x=0.195|y=0.15|scale={{{width| 600}}}|text=[[Sonora]]}}
{{Image label small|x=0.773|y=0.546|scale={{{width| 600}}}|text=[[Tabasco]]}}
{{Image label small|x=0.570|y=0.36|scale={{{width| 600}}}|text=[[Tamaulipas]]}}
{{Image label small|x=0.615|y=0.510|scale={{{width| 600}}}|text=[[Tlaxcala|TL]]}}
{{Image label small|x=0.666|y=0.528|scale={{{width| 600}}}|text=[[Veracruz (fylki)|Veracruz]]}}
{{Image label small|x=0.885|y=0.445|scale={{{width| 600}}}|text=[[Yucatán]]}}
{{Image label small|x=0.428|y=0.37|scale={{{width| 600}}}|text=[[Zacatecas]]}}
{{Image label end}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|-
! Fylki (skst.) !! Höfuðborg !! Fylki (skst.) !! Höfuðborg
|-
| [[Aguascalientes]] (AGS)
| [[Aguascalientes-borg|Aguascalientes]]
| [[Morelos]] (MOR)
| [[Cuernavaca]]
|-
| [[Baja California]] (BC)
| [[Mexicali]]
| [[Nayarit]] (NAY)
| [[Tepic]]
|-
| [[Baja California Sur]] (BCS)
| [[La Paz (Baja California Sur)|La Paz]]
| [[Nuevo León]] (NL)
| [[Monterrey]]
|-
| [[Campeche]] (CAM)
| [[Campeche-borg|Campeche]]
| [[Oaxaca]] (OAX)
| [[Oaxaca-borg|Oaxaca]]
|-
| [[Chiapas]] (CHIS)
| [[Tuxtla Gutiérrez]]
| [[Puebla (fylki)|Puebla]] (PUE)
| [[Puebla (borg)|Puebla]]
|-
| [[Chihuahua (fylki)|Chihuahua]] (CHIHU)
| [[Chihuahua-borg|Chihuahua]]
| [[Querétaro]] (QRO)
| [[Querétaro-borg|Querétaro]]
|-
| [[Coahuila]] (COAH)
| [[Saltillo]]
| [[Quintana Roo]] (QR)
| [[Chetumal]]
|-
| [[Colima]] (COL)
| [[Colima-borg|Colima]]
| [[San Luis Potosí]] (SLP)
| [[San Luis Potosí-borg|San Luis Potosí]]
|-
| [[Durango]] (DUR)
| [[Durango-borg|Durango]]
| [[Sinaloa]] (SNL)
| [[Culiacán]]
|-
| [[Guanajuato]] (GTO)
| [[Guanajuato-borg|Guanajuato]]
| [[Sonora]] (SON)
| [[Hermosillo]]
|-
| [[Guerrero]] (GRO)
| [[Chilpancingo]]
| [[Tabasco]] (TAB)
| [[Villahermosa]]
|-
| [[Hidalgo]] (HGO)
| [[Pachuca]]
| [[Tamaulipas]] (TAMPS)
| [[Ciudad Victoria|Victoria]]
|-
| [[Jalisco]] (JAL)
| [[Guadalajara]]
| [[Tlaxcala]] (TLAX)
| [[Tlaxcala-borg|Tlaxcala]]
|-
| [[México (fylki)|México]] (EM)
| [[Toluca]]
| [[Veracruz]] (VER)
| [[Xalapa]]
|-
| [[Mexíkóborg]] (CDMX)
| Mexíkóborg
| [[Yucatán]] (YUC)
| [[Mérida (Yucatán)|Mérida]]
|-
| [[Michoacán]] (MICH)
| [[Morelia]]
| [[Zacatecas]] (ZAC)
| [[Zacatecas-borg|Zacatecas]]
|}

== Efnahagslíf ==
[[File:Mexico_Product_Exports_(2019).svg|thumb|Graf sem sýnir hlutfallslega skiptingu útflutningstekna Mexíkó. Hagkerfi landsins er með því flóknasta í Rómönsku Ameríku.]]
[[File:Mexico_City_(2018)_-_508.jpg|thumb|[[Kauphöllin í Mexíkó]] í Mexíkóborg.]]
Í apríl 2018 var verg landsframleiðsla að nafnvirði í Mexíkó sú 15. mesta í heimi (1,15 billjónir bandaríkjadala)&lt;ref name=&quot;invest&quot;&gt;{{cite web |website=Investopedia.com |title=Top 20 Economies in the World|url=https://www.investopedia.com/insights/worlds-top-economies/|date=7 June 2019|access-date=15 July 2019|author=Caleb Silver}}&lt;/ref&gt; og sú 11. mesta kaupmáttarjöfnuð (2,45 billjónir bandaríkjadala). Hagvöxtur var að meðaltali 2,9% árið 2016 og 2% árið 2017.&lt;ref name=&quot;invest&quot; /&gt; Landbúnaður hefur staðið undir 4% af landsframleiðslunni síðustu tvo áratugi, en iðnaður stendur undir 33% (aðallega bílaiðnaður, olíuiðnaður og rafeindaiðnaður), meðan þjónusta (aðallega fjármálaþjónusta og ferðaþjónusta) stendur undir 63%.&lt;ref name=&quot;invest&quot;/&gt; Kaupmáttarjöfnuð landsframleiðsla á mann í Mexíkó var 18.714,05 bandaríkjadalir. Samkvæmt Heimsbankanum árið 2009 voru [[vergar þjóðartekjur]] Mexíkó að markaðsvirði þær aðrar hæstu í Rómönsku Ameríku, á eftir [[Brasilía|Brasilíu]],&lt;ref name=&quot;GNI&quot;&gt;{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GNI.pdf |title=Total GNI Atlas Method 2009, World Bank |access-date=27 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101105181216/http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GNI.pdf |archive-date=5 November 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; sem gerði hæstu þjóðartekjur á mann, eða 15.311 dali.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/12/11/health/obesity-mexico-nafta.html |title=A Nasty, Nafta-Related Surprise: Mexico's Soaring Obesity |author=Andrew Jacobs |author2=Matt Richtel |work=The New York Times|access-date=12 December 2017|date=11 December 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171212130727/https://www.nytimes.com/2017/12/11/health/obesity-mexico-nafta.html|archive-date=12 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GNIPC&quot;&gt;{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GNIPC.pdf |title=GNI per capita 2009, Atlas method and PPP, World Bank |access-date=27 December 2010 }}&lt;/ref&gt; Mexíkó er nú almennt skilgreint sem efra miðtekjuland. [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] spáði 2,3% og 2,7% hagvexti árin 2018 og 2019.&lt;ref name=&quot;invest&quot;/&gt; Árið 2050 gæti Mexíkó verið orðið fimmta eða sjöunda stærsta hagkerfi heims.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thecatalist.org/2010/03/mexico-2050-the-world%C2%B4s-fifth-largest-economy/|title=Mexico 2050: The World's Fifth Largest Economy|date=17 March 2010 |access-date=12 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819135700/http://thecatalist.org/2010/03/mexico-2050-the-world%C2%B4s-fifth-largest-economy |archive-date=19 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/assets/pwc-world-in-2050-report-january-2013.pdf|title=World in 2050 – The BRICs and beyond: prospects, challenges and opportunities|publisher=PwC Economics|archive-url=https://web.archive.org/web/20130222040853/http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/assets/pwc-world-in-2050-report-january-2013.pdf|archive-date=22 February 2013|url-status=dead|access-date=17 July 2013}}&lt;/ref&gt;

Margar alþjóðastofnanir skilgreina Mexíkó sem miðtekjuríki, eða miðstéttarríki,&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=The Mazatlan Post|date=11 April 2019 |access-date=15 July 2019|title=How much should you earn in Mexico to belong to the middle or upper class?|url=https://themazatlanpost.com/2019/04/11/how-much-should-you-earn-in-mexico-to-belong-to-the-middle-or-upper-class/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BloombergEcon&gt;{{cite news |last1=Smith |first1=Noah |title=Mexico Is Solidly Middle Class (No Matter What Trump Says) |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-08-26/mexico-s-economic-growth-lifts-it-into-middle-class-status |work=Bloomberg |date=26 August 2019 }}&lt;/ref&gt; en [[Stofnun um mat á stefnu í samfélagsþróun]] (CONEVAL), sem ber ábyrgð á mælingum á fátækt í landinu, segir að stórt hlutfall íbúa Mexíkó búi við fátækt. Samkvæmt stofnuninni hafði fjöldi fólks sem bjó við fátækt vaxið úr 18-19% árið 2006&lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development Report 2009 |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/269/hdr_2009_en_complete.pdf |website=United Nations Development Programme |publisher=United Nations |access-date=4 June 2020 |page=118}}&lt;/ref&gt; í 46% (52 milljónir) árið 2010.&lt;ref name=&quot;CONEVAL&quot;&gt;{{cite web |url=http://web.coneval.gob.mx/Informes/Evaluaci%C3%B3n%202011/Informe%20de%20Evaluaci%C3%B3n%20de%20la%20Pol%C3%ADtica%20de%20Desarrollo%20Social%202011/Informe_de_evaluacion_de_politica_social_2011.pdf |title=CONEVAL Informe 2011 |access-date=31 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021025820/http://web.coneval.gob.mx/Informes/Evaluaci%C3%B3n%202011/Informe%20de%20Evaluaci%C3%B3n%20de%20la%20Pol%C3%ADtica%20de%20Desarrollo%20Social%202011/Informe_de_evaluacion_de_politica_social_2011.pdf |archive-date=21 October 2013 }}&lt;/ref&gt; Sérfræðingar telja þó að þessi mikli vöxtur stafi aðallega af breytingum á forsendum mælinga CONEVAL. Þeir benda líka á að þessi fjöldi er 40 sinnum meiri en sá fjöldi sem er undir fátæktarmörkum [[Heimsbankinn|Heimsbankans]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Gentilini |first1=Ugo |last2=Sumner |first2=Andy |title=Should poverty be defined by a single international poverty line, or country by country? (and what difference does it make?) |url=https://oxfamblogs.org/fp2p/should-poverty-be-defined-by-a-single-international-poverty-line-or-country-by-country-and-what-difference-does-it-make/ |website=From Poverty to Power |publisher=Oxfam |access-date=4 June 2020 |date=24 July 2012 |archive-date=11 maí 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075340/https://oxfamblogs.org/fp2p/should-poverty-be-defined-by-a-single-international-poverty-line-or-country-by-country-and-what-difference-does-it-make/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Samkvæmt skilgreiningu [[OECD]] á fátæktarmörkum (sem það hlutfall íbúa sem hefur innan við 60%&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/8177864.stm |title=Just what is poor? |access-date=27 August 2019 |author=Michael Blastland |work=BBC News |date=31 July 2009}} The &quot;economic distance&quot; concept, and a level of income set at 60% of the median household income&lt;/ref&gt; af miðtekjum í landinu) búa 20% íbúa Mexíkó við fátækt.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Under Pressure: The Squeezed Middle Class |url=https://www.oecd.org/els/soc/OECD-middle-class-2019-main-findings.pdf |publisher=OECD Publishing |access-date=4 June 2020 |location=Paris |date=2019}}&lt;/ref&gt;

Ójöfnuður í Mexíkó er sá annar mesti hjá [[OECD]]-ríkjum, á eftir Chile, þótt hann hafi farið minnkandi síðasta áratug.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oecd-ilibrary.org/sites/soc_glance-2011-en/06/01/index.html?contentType=&amp;itemId=/content/chapter/soc_glance-2011-16-en&amp;containerItemId=/content/serial/19991290&amp;accessItemIds=/content/book/soc_glance-2011-en&amp;mimeType=text/html |title=Income inequality |work=Society at a Glance 2011: Social Indicators |publisher=OECD |isbn=9789264098527 |date=12 April 2011 |access-date=16 March 2013 |archive-date=10 október 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010161819/http://www.oecd-ilibrary.org/sites/soc_glance-2011-en/06/01/index.html?contentType=&amp;itemId=/content/chapter/soc_glance-2011-16-en&amp;containerItemId=/content/serial/19991290&amp;accessItemIds=/content/book/soc_glance-2011-en&amp;mimeType=text/html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Neðsta tíund tekjuhópa í landinu nýtir 1,36% af auðlegð landsins, meðan efsta tíundin nýtir næstum 36%. Samkvæmt OECD eru fjármunir sem Mexíkó ver í baráttu gegn fátækt og samfélagsumbætur aðeins um þriðjungur meðaltals aðildarríkja samtakanna.&lt;ref name=&quot;OECDREFORMA&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/35/8/49363879.pdf |title=Perspectivas OCDE: México; Reformas para el Cambio |pages=35–36 |publisher=OECD |date=January 2012 |access-date=17 July 2013}}&lt;/ref&gt; Þetta endurspeglast í þeirri staðreynd að ungbarnadauði í Mexíkó er þrisvar sinnum hærri en meðaltal OECD-ríkja, meðan læsi er nálægt miðgildi OECD-ríkja. Samt sem áður telur [[Goldman Sachs]] að Mexíkó muni ná því að hafa 5. stærsta hagkerfi heims fyrir árið 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20%2707-goldmansachs.pdf |title=Goldman Sachs Paper No.153 Relevant Emerging Markets |access-date=30 May 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100331050553/http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20%2707-goldmansachs.pdf |archive-date=31 March 2010 }}&lt;/ref&gt; Samkvæmt skýrslu Sameinuðu þjóðanna frá 2008 eru meðaltekjur í dæmigerðri mexíkóskri borg 26.654 dalir, en meðaltekjur í dæmigerðu sveitahéraði rétt hjá aðeins 8.403 dalir.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Sobresale Nuevo León por su alto nivel de vida|journal=El Norte|year=2006|url=http://busquedas.gruporeforma.com/utilerias/imdservicios3w.dll?JPrintS&amp;file=mty/norte01/00393/00393608.htm&amp;palabra=|language=es}}&lt;/ref&gt; Lágmarksdaglaun eru ákvörðuð árlega og voru 102,68 [[mexíkóskur pesói|pesóar]] (um 5,4 bandaríkjadalir) árið 2019.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com.mx/hoy-entra-en-vigor-el-aumento-en-el-salario-minimo/|title=Hoy entra en vigor el aumento en el salario mínimo|work=Forbes Mexico|date=1 January 2019 |access-date=19 July 2019|language=es|trans-title=The increase in the minimum wage starts today}}&lt;/ref&gt; Allar þróunarvísitölur fyrir frumbyggja Mexíkó eru mun lægri en meðaltalið innanlands, sem veldur ríkisstjórn landsins áhyggjum.&lt;ref name=&quot;inegi.org.mx&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.inegi.org.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/poblacion_indigena/Pob_ind_Mex.pdf |title=La Población Indigena en México |publisher=Instituto Nacional de Estadística y Geografía (INEGI) |access-date=17 July 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009152736/http://www.inegi.org.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/poblacion_indigena/Pob_ind_Mex.pdf |archive-date=9 October 2013 }}&lt;/ref&gt;

Rafeindaiðnaðurinn í Mexíkó hefur vaxið mjög hratt á síðasta áratug. Rafeindageirinn í Mexíkó er sá sjötti stærsti í heimi, á eftir [[Kína]], Bandaríkjunum, [[Japan]], [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] og [[Taívan]]. Mexíkó er annar helsti framleiðandi rafeindatækja sem seld eru í Bandaríkjunum, sem árið 2011 voru 71,4 milljarða virði.&lt;ref name=&quot;prnewswire.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/mexican-consumer-electronics-industry-second-largest-supplier-of-electronics-to-the-us-market-131233479.html |title=Mexican Consumer Electronics Industry Second Largest Supplier of Electronics to the U.S – MEXICO CITY, Oct. 6, 2011/PRNewswire-USNewswire/ |publisher=Prnewswire.com |date=6 October 2011 |access-date=23 April 2014}}&lt;/ref&gt; Mexíkóski rafeindaiðnaðurinn snýst aðallega um framleiðslu á sjónvörpum, skjám, tölvum, farsímum, rafrásum, hálfleiðurum, heimilistækjum og íhlutum í kristalsskjái. Geirinn óx um 20% milli 2010 og 2011, sem var aukning frá 17% stöðugum vexti milli 2003 og 2009.&lt;ref name=&quot;prnewswire.com&quot;/&gt; Rafeindaiðnaðurinn stendur nú undir 30% af útflutningi frá Mexíkó.&lt;ref name=&quot;prnewswire.com&quot;/&gt;

Mexíkó framleiðir fleiri bíla en nokkuð annað land í Norður-Ameríku.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.upi.com/Business_News/2008/12/11/Mexico_tops_US_Canadian_car_makers/UPI-17741229011704/ |title=Mexico tops U.S., Canadian car makers |publisher=Upi.com |date=11 December 2008 |access-date=30 May 2010}}&lt;/ref&gt; Bílaiðnaðurinn framleiðir tæknilega þróaða íhluti og leggur stund á rannsóknir og þróun.&lt;ref name=&quot;Gereffi&quot;&gt;{{Cite book |last1=Gereffi |first1=G |last2=Martínez |first2=M |chapter=Mexico's Economic Transformation under NAFTA |editor-last=Crandall |editor-first=R |editor2-last=Paz |editor2-first=G |editor3-last=Roett |editor3-first=R |title=Mexico's Democracy at Work: Political and Economic Dynamics |publisher=Lynne Reiner Publishers |publication-date=30 September 2004 |isbn=978-1-58826-300-1 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=KlPiswEACAAJ |year=2005 |url=https://archive.org/details/mexicosdemocracy0000unse }}&lt;/ref&gt; „Stóru þrír“ bílaframleiðendurnir ([[General Motors]], [[Ford Motor Company|Ford]] og [[Chrysler]]) hafa verið með starfsemi í Mexíkó frá 4. áratug 20. aldar, en [[Volkswagen]] og [[Nissan]] reistu þar verksmiðjur á 7. áratugnum.&lt;ref name=&quot;Hufbauer Auto&quot;&gt;{{Cite book |last1=Hufbauer |first1=G.C. |last2=Schott |first2=J.J . |contribution=Chapter 6, The Automotive Sector |contribution-url=http://www.iie.com/publications/chapters_preview/332/06iie3349.pdf |title=NAFTA Revisited: Achievements and Challenges |place=Washington, D.C. |publisher=Institute for International Economics |publication-date=October 2005 |pages=[https://archive.org/details/naftarevisitedac00hufb/page/1 1–78] |isbn=978-0-88132-334-4 |url=https://archive.org/details/naftarevisitedac00hufb/page/1 |date=1 January 2005 }}&lt;/ref&gt; Í [[Puebla (borg)|Puebla]] einni eru 70 framleiðendur bifreiðahluta í kringum Volkswagen.&lt;ref name=&quot;Gereffi&quot;/&gt; Á 2. áratug 21. aldar stækkaði iðnaðurinn hratt. Árið 2014 var nýfjárfesting í geiranum yfir 10 milljarðar dala. Í september 2016 opnaði [[Kia Motors]] 1 milljarðs dala verksmiðju í [[Nuevo León]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=García |first1=Daniela |title=Inauguran Kia Motors en Pesquería |trans-title=Kia Motors launched in Pesquería |url=https://www.milenio.com/estados/inauguran-kia-motors-en-pesqueria |access-date=4 June 2020 |work=Milenio |date=7 September 2016 |location=Pesquería |language=es}}&lt;/ref&gt; og [[Audi]] opnaði samsetningarlínu í Puebla sama ár.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Audi inaugura planta automotriz en Puebla |trans-title=Audi opens automotive plant in Puebla |url=http://www.autoexplora.com/autoexplora-drive-style/noticias/nacionales/audi-inaugura-planta-automotriz-en-puebla/ |access-date=4 June 2020 |work=Autoexplora |date=30 September 2016 |language=es |archive-date=27 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927002505/http://www.autoexplora.com/autoexplora-drive-style/noticias/nacionales/audi-inaugura-planta-automotriz-en-puebla/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[BMW]], [[Mercedes-Benz]] og [[Nissan]] eru með verksmiðjur í byggingu í Mexíkó.&lt;ref name=&quot;KiaMexico&quot;&gt;{{cite news|title=Automaker Kia plans $1 bn assembly plant in Mexico|url=http://www.mexiconews.net/index.php/sid/225153337|date=28 August 2014|access-date=28 August 2014|publisher=Mexico News.Net|archive-date=3 september 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903092239/http://www.mexiconews.net/index.php/sid/225153337|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Innlendir bílaframleiðandur eru [[DINA S.A.]], sem hefur smíðað almenningsvagna og vörubíla frá 1962&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dina.com.mx/history.html |title=History |author=DINA Camiones Company |access-date=15 April 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513110559/http://www.dina.com.mx/history.html |archive-date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt; og nýja fyrirtækið [[Mastretta]] sem framleiðir sportbílinn [[Mastretta MXT]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.autoblog.com/2008/07/25/london-2008-mastretta-mxt-will-be-mexicos-first-homegrown-car/|title=London 2008: Mastretta MXT will be Mexico's first homegrown car |author=Jeremy Korzeniewski |access-date=30 July 2008}}&lt;/ref&gt; Árið 2006 kom næstum helmingur af útflutningstekjum Mexíkó og 45% af innflutningi frá Bandaríkjunum og Kanada.&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/ Mexico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].&lt;/ref&gt; Fyrstu þrjá ársfjórðunga 2010 var viðskiptahalli Bandaríkjanna gagnvart Mexíkó 46 milljarðar dala.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.koreauspartnership.org/pdf/Koreas%20Balance%20of%20Payments.pdf |title=Korea's Balance of Payments |access-date=9 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501111207/http://www.koreauspartnership.org/pdf/Koreas%20Balance%20of%20Payments.pdf |archive-date=1 May 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Í ágúst 2010 tók Mexíkó fram úr Frakklandi og varð 9. stærsti lánadrottinn Bandaríkjanna.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ustreas.gov/tic/mfh.txt |title=Major Foreign Holders Of Treasury Securities |publisher=U.S. Department of the Treasury |access-date=17 July 2013}}&lt;/ref&gt; Landið er viðskiptalega og fjárhagslega svo háð Bandaríkjunum að það veldur áhyggjum.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Thompson |first=Adam |title=Mexico, Economics: The US casts a long shadow |journal=Financial Times |date=20 June 2006 |url=http://www.ft.com/cms/s/f53c9268-005a-11db-8078-0000779e2340,dwp_uuid=bfb8911e-ff83-11da-93a0-0000779e2340.html |archive-url=https://archive.today/2012.10.23-061552/http://www.ft.com/cms/s/f53c9268-005a-11db-8078-0000779e2340,dwp_uuid=bfb8911e-ff83-11da-93a0-0000779e2340.html |url-status=dead |archive-date=23 October 2012}}&lt;/ref&gt;

Peningasendingar frá mexíkóskum ríkisborgurum sem starfa í Bandaríkjunum eru umtalsverðar. Eftir samdrátt í [[alþjóðlega fjármálakreppan|alþjóðlegu fjármálakreppunni]] 2008 og aftur í [[Covid-19-faraldurinn|Covid-19-faraldrinum]] 2021 eru þær orðnar hærri en aðrar gjaldeyrisuppsprettur.&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.CD.DT?locations=MX] &quot;Personal Remittances Received, Mexico&quot;, [[World Bank]] accessed 11 May 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nbcnews.com/news/latino/remittances-mexico-soar-covid-pandemic-rcna13638] &quot;Latino Remittances from Mexico Soar&quot;. [[NBC News]] accessed 11 May 2022&lt;/ref&gt; Peningasendingarnar berast til Mexíkó eftir beinum leiðum í bandaríska ríkisbankakerfinu.&lt;ref&gt;[https://www.judicialwatch.org/most-of-the-33-billion-in-remittances-to-mexico-flow-via-u-s-govt-banking-program/] &quot;Most of the $33 Billion in Remittances to Mexico Flow Via U.S. Govt. Banking Program&quot;, [[Judicial Watch]], sótt 12. maí 2022&lt;/ref&gt;

== Íbúar ==
[[File:Mexico estados densidad.svg|thumb|Fylki Mexíkó eftir íbúafjölda.]]
Alla 19. öld rétt tvöfaldaðist íbúafjöldi Mexíkó. Þessi litla fjölgun hélt áfram fyrstu tvo áratugi 20. aldar, og jafnvel í manntalinu árið 1921 var milljón íbúa fækkun. Þetta má skýra með því að mexíkóska byltingin átti sér stað áratuginn á undan. Vöxturinn jókst gríðarlega milli 1930 og 1990 þegar árleg fjölgun var allt að 3%. Íbúafjöldi Mexíkó tvöfaldaðist á 20 árum og búist var við því að hann næði 120 milljónum fyrir aldamótin 2000. Lífslíkur fóru úr 36 árum 1895 í 72 ár árið 2000. Samkvæmt áætlun [[Landfræði- og tölfræðistofnun Mexíkó|Landfræði- og tölfræðistofnunar Mexíkó]] er áætlaður fjöldi íbúa 129.150.971 árið 2022.&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |date=2021-01-26 }} World Fact Book, Mexico. skoðað 5. maí 2022&lt;/ref&gt; Íbúar voru 123,5 milljónir árið 2017&lt;ref&gt;{{cite news |title=México cuenta con 123.5 millones de habitantes |trans-title=Mexico has 123.5 million inhabitants |url=https://www.eleconomista.com.mx/politica/Mexico-cuenta-con-123.5-millones-de-habitantes-20170710-0116.html |access-date=4 June 2020 |work=El Economista |agency=Notimex |date=10 July 2017 |language=es}}&lt;/ref&gt; en þá var Mexíkó fjölmennasta spænskumælandi land heims.&lt;ref name=Spanishhistory&gt;{{cite web|title=Spanish Language History|publisher=Today Translations|url=http://www.todaytranslations.com/index.asp-Q-Page-E-Spanish-Language-History--13053095|archive-url=https://web.archive.org/web/20050417234656/http://www.todaytranslations.com/index.asp-Q-Page-E-Spanish-Language-History--13053095|archive-date=17 April 2005|access-date=1 October 2007}}&lt;/ref&gt;

== Menning ==
[[Mynd:CemetarioAlmoloyaRio1995.jpg|thumb|right|Fjölskyldur huga að legsteinum ættingja fyrir dag hinna dauðu í Almoloya del Río 1995.]]
[[Mynd:-_panoramio_(2288).jpg|thumb|right|Bókasafnið við [[Universidad Nacional Autónoma de México]] í Mexíkóborg með skreytingum sem byggjast á myndlist frumbyggja Mexíkó reist á 6. áratug 20. aldar.]]
Menning Mexíkó endurspeglar fjölbreyttan uppruna íbúa og er undir mestum áhrifum frá menningu [[frumbyggjar Ameríku|frumbyggja]] og [[Spánn|spænskri]] menningu. Mexíkó var ein af [[vöggur siðmenningar|vöggum siðmenningar]] frá því fyrir 7.000 árum þegar íbúar landsins þróuðu fyrstu ræktunarafbrigði [[maís]]. [[Olmekar]], [[Majar]] og [[Astekar]] reistu stórar borgir með einkennandi [[arkitektúr]]. Eftir að Spánverjar lögðu landið undir sig blandaðist menning frumbyggja við spænska menningu. [[Kaþólsk trú]] varð ríkjandi trúarbrögð, þótt ýmsir siðir tengist enn helgiathöfnum frumbyggja. [[Dagur hinna dauðu]], [[pinjata]]n og dýrkun [[Mærin frá Guadalupe|Mærinnar frá Guadalupe]] og alþýðudýrlingsins [[Santa Muerte]] eru dæmi um slíka siði.

Eftir [[mexíkóska byltingin|mexíkósku byltinguna]] 1920 var tekin upp stefna aðlögunar frumþjóða landsins undir heitinu ''[[Indigenismo]]''. ''Indigenismo'' fólst í því að upphefja frumbyggjamenningu sem upprunalega þjóðmenningu Mexíkó og brjóta á bak aftur kynþáttamismunun í skólakerfinu. Um leið voru frumbyggjar seldir undir stjórn- og menntakerfi Mexíkó. Listamenn eins og myndlistarmaðurinn [[Diego Rivera]]&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite journal|jstor = 10.1086/499209|title = Malinche and Matriarchal Utopia: Gendered Visions of Indigeneity in Mexico|url = https://archive.org/details/sim_signs_spring-2006_31_3/page/815|last1 = Taylor|first1 = Analisa|date = March 1, 2006|journal = Signs|doi = 10.1086/499209|pmid = |volume=31|issue = 3|pages=815–840| s2cid=144858655 }}&lt;/ref&gt; og tónskáldið [[Daniel Alomía Robles]]&lt;ref&gt;{{cite book|author=Fernando Ríos|title=Panpipes &amp; Ponchos: Musical Folklorization and the Rise of the Andean Conjunto Tradition in La Paz, Bolivia|year=2020|publisher=Oxford University Press|pp=20-57}}&lt;/ref&gt; áttu þátt í að skapa þessa stefnu. ''Indigenismo''-stefnan hefur síðar verið gagnrýnd fyrir að hafa reynt að aðlaga frumbyggja að meginstraumsmenningu Mexíkó og þannig í reynd brotið niður sérstöðu frumbyggjasamfélaga um leið og ákveðnir menningarlegir þættir voru gerðir að þjóðartáknum.

Eftir síðari heimsstyrjöld breyttist stefnan í það sem hefur verið nefnt ''[[Mestizaje]]'' sem upphefur blandaðan uppruna íbúa landsins, á þeim forsendum að allir séu á einhvern hátt blandaðir og þar með jafnréttháir. Heimspekingurinn [[José Vasconcelos]] átti þátt í mótun þessarar stefnu með hugmyndinni um „alheimskynþáttinn“,&lt;ref name=&quot;vasconcelos160&quot;&gt;{{Cite book|last=Vasconcelos|first=José|others=Didier T. Jaén (translator)|title=La Raza Cósmica (The Cosmic Race)|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=1997|isbn=978-0-8018-5655-6|page=[https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160 160]|url=https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc/page/160|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; og meðal listamanna sem tengjast henni eru myndlistarkonan [[Frida Kahlo]] og rithöfundurinn [[Octavio Paz]]. Margir lykilþættir í menningu Mexíkó, eins og [[Mariachi-tónlist]] og [[kúreki|kúrekamenning]], eru tengdir við þennan blandaða uppruna.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.history.com/topics/mexico/history-of-mexico|title=History of Mexico|website=History}}&lt;/ref&gt; ''Mestizaje'' hefur líka verið gagnrýnt fyrir að breiða yfir kynþáttamismunun í mexíkósku samfélagi og hafna sérstöðu frumþjóða.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://lareviewofbooks.org/article/the-myth-of-mestizaje/|title=The Myth of Mestizaje|author=Federico Navarrete, Ellen Jones|date=27. nóvember 2020|website=LARB: Los Angeles Review of Books}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://www.mesoweb.com/ Vefur um miðameríska menningu]
* [http://www.timarit.is/?issueID=416690&amp;pageSelected=3&amp;lang=0 ''Menningin sem tortímist''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1937]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}

{{Efnahags- og framfarastofnunin}}
{{G-20}}
{{Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku}}
{{Norður-Ameríka}}

[[Flokkur:Mexíkó| ]]
[[Flokkur:Spænskumælandi lönd]]</text>
      <sha1>fqevtbgyo125r2e3qipoqi1monrbkrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listi yfir íslenska heimspekinga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12206</id>
    <revision>
      <id>1972415</id>
      <parentid>1556357</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1531" sha1="d2w4yml7i2wju2iwe2nz4ff9kux2oqy" xml:space="preserve">Hér að neðan er '''listi yfir íslenska heimspekinga''' í stafrófsröð.

* [[Arnór Hannibalsson]]
* [[Atli Harðarson]]
* [[Ágúst H. Bjarnason]]
* [[Ásta Kristjana Sveinsdóttir]]
* [[Björn Þorsteinsson]]
* [[Brynjólfur Bjarnason]]
* [[Brynjúlfur Jónsson]]
* [[Erlendur Jónsson]]
* [[Eyja Margrét Brynjarsdóttir]]
* [[Eyjólfur Kjalar Emilsson]]
* [[Garðar Árnason]]
* [[Gígja Gísladóttir]]
* [[Geir Sigurðsson]]
* [[Guðmundur Heiðar Frímansson]]
* [[Gunnar Björnsson (heimspekingur)|Gunnar Björnsson]]
* [[Gunnar Dal]]
* [[Gunnar Harðarson]]
* [[Gunnar Ragnarsson]]
* [[Heimir Geirsson]]
* [[Henry Alexander Henrysson]]
* [[Hreinn Pálsson]]
* [[Jóhann Páll Árnason]]
* [[Jón Ólafsson (heimspekingur)|Jón Ólafsson]]
* [[Kristján G. Arngrímsson]]
* [[Kristján Guðmundsson]]
* [[Kristján Kristjánsson (heimspekingur)|Kristján Kristjánsson]]
* [[Logi Gunnarsson]]
* [[Mikael M. Karlsson]]
* [[Ólafur Páll Jónsson]]
* [[Páll S. Árdal]]
* [[Páll Skúlason]]
* [[Róbert H. Haraldsson]]
* [[Rögnvaldur D. Ingþórsson]]
* [[Salvör Nordal]]
* [[Sigríður Þorgeirsdóttir]]
* [[Sigrún Svavarsdóttir]]
* [[Sigurður Kristinsson]]
* [[Stefán Snævarr]]
* [[Svavar Hrafn Svavarsson]]
* [[Vilhjálmur Árnason (heimspekingur)|Vilhjálmur Árnason]]
* [[Þorsteinn Gylfason]]
* [[Þorvarður Árnason]]

[[Flokkur:Íslenskir heimspekingar| ]]
[[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]]
[[Flokkur:Listar um heimspeki|Íslenskir heimspekingar]]
[[Flokkur:Listar yfir Íslendinga|Heimspekingar]]</text>
      <sha1>d2w4yml7i2wju2iwe2nz4ff9kux2oqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Páfi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21198</id>
    <revision>
      <id>1972475</id>
      <parentid>1958427</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26676" sha1="socsjqfzati4yrykvoxndi2xaj183w9" xml:space="preserve">[[Mynd:Emblem of the Papacy SE.svg|thumb|Merki páfa með lyklum Péturs og Páfakórónuni.]]
[[Mynd:Pope Leo XIV 3 (3x4 cropped).png|thumb|[[ Leó 14.]], hefur verið páfi frá 2025.]]'''Páfi''' er titill notaður yfir höfuð kirkjunnar í nokkrum kirkjudeildum (til dæmis páfi [[páfi Kopta|Kopta]]), en er almennt í íslensku aðeins notaður yfir höfuð [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]]. Þessi grein fjallar um leiðtoga rómversk-kaþólsku kirkjunnar. 

Páfinn er leiðtogi og yfirmaður rómversk-kaþólsku kirkjunnar og læriföður í siðfræðilegum og andlegum efnum. &lt;ref&gt;[ https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19641121_lumen-gentium_en.html Lumen Gentium.] Dogmatic constitution of the Church, solemnly promulgated by his Holiness Pope Paul VI on November 21, 1964. (ensk útgáfa)&lt;/ref&gt;. Páfinn í [[Róm]] er formlega rómversk-kaþólski biskup Rómaborgar og jafnframt æðsti biskup rómversk-kaþólsku kirkjunnar og einnig einvaldur þjóðhöfðingi [[Vatíkanið|Vatíkansins]], minnsta ríkis í heimi. 

Núverandi páfi, [[Leó 14.|Leó 14]]., var kjörinn 8. maí 2025 og er sá 267 á páfastól. 

Orðið páfi kom inn í íslensku úr latínu „papa“ („faðir“), en er í kristinni notkun er það dregið af forngríska orðinu πάππας (páppas) sem þýðir einnig „faðir“. Á fyrstu öldum kristninnar var titillinn notaður, sérstaklega í austurkirkjunni, um alla biskupa &lt;ref&gt; &quot;Pope&quot;. Oxford Dictionary of the Christian Church. Oxford University Press. 2005. ISBN 978-0-19-280290-3.&lt;/ref&gt; og aðra æðstu klerka, en var frá valdatíma [[Leó 1.|Leós 1.]] páfa (440–461) sérstaklega notaður fyrir biskupa Rómar í vesturkirkjunni. &lt;ref&gt; Asimov, Isaac (1967) The Roman Empire, Houghton Mifflin: Boston, p. 236&lt;/ref&gt; en það var ekki fyrr en á 11. öld sem það varð formlegt heiti&lt;ref&gt; Schatz, Klaus (1996). Papal Primacy. Liturgical Press. pp. 28–29. ISBN 978-0-8146-5522-1.&lt;/ref&gt; Elsta ritaða heimildir um notkun titilsins „páfi“ (πάππας - páppas) var um patríarka [[Alexandría|Alexandríu]], Heraklasar, þegar hann lést (232–248). &lt;ref&gt; Meinardus, Otto F.A. (2002). Two Thousand Years of Coptic Christianity. American University in Cairo Press. ISBN 978-977-424-757-6.&lt;/ref&gt; Elsta heimild um notkun titilsins „páfi“ á íslensku er frá öndverðri 13. öld í Ólafs sögu helga í Heimskringlu&lt;ref&gt;[ https://heimskringla.no/wiki/Saga_Ólafs_hins_helga Heimskringlu (Ólafs saga helga)]&lt;/ref&gt;.

Latneska orðið pāpa, sem vísar til biskups Rómar, birtist fyrst á legsteini frá seinni hluta 4. aldar („sub Liberio papa“ eða „á tímum Líberusar páfa“).&lt;ref&gt; Ernst Diehl: Inscriptiones Latinae Christianae veteres. Band 3. Weidmann, Berlin 1931, S. 275 ([https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/ilcv_bd3/0287/image,info netaðgangur])&lt;/ref&gt; Frá 5. öld hefur þessi titill verið notaður í vesturkirkjunni eingöngu fyrir biskup Rómar og frá fyrri hluta miðalda hefur titillinn fest sig í sessi sem „stytting á handhafa embættis Péturs postula“, þótt aðrir titlar (''Pontifex Maximus, Summus pontifex, Servus servorum Dei, Apostolicus, Vicarius Christi'') hafi verið notaðir samhliða því, en formlegi titillinn er „Biskup Rómar“ (Pontifex Romanus).&lt;ref&gt; Trevor Jalland (1942): The Church and the papacy: An Historical Study. Wipf &amp; Stock Publishers. ISBN 1498294987&lt;/ref&gt;  Titillinn pāpa hefur verið notaður í skjölum páfagarðs frá um 1400; heimildir um notkun latneska hugtaksins papatus um páfastól eru til frá frá miðri 11. öld.&lt;ref&gt; Harald Zimmermann: Papsttum II 1. Mittelalter und Reformation: Grundsätzliches. In: Religion in Geschichte und Gegenwart (RGG). 4. Auflage. Band 6, Mohr-Siebeck, Tübingen 2003, bls. 870.&lt;/ref&gt;

==Eftirmaður Péturs postula==
[[Mynd:Christ Handing the Keys to St. Peter by Pietro Perugino.jpg|thumb|Jesú afhendir lyklana til Péturs. Málverk eftir Pietro Perugino frá 1481]]Biskup Rómaborgar er talinn af rómversk-kaþólsku kirkjunni vera arftaki [[Pétur postuli|Péturs postula]] þar sem Pétur er talinn fyrsti biskup Rómar. Rómversk-kaþólska kirkjan telur að því hlutverki og embætti sem Pétri var gefið af Jesú lifi áfram í seinni biskupum Rómar. &lt;ref&gt;Collins, Roger. &quot;Introduction&quot;. Keepers of the Keys of Heaven: A History of the Papacy. Basic Books. 2009. ISBN 978-0-465-01195-7&lt;/ref&gt;. -
Jesús Kristur sjálfur fól Pétri kirkjuna samkvæmt þessu: „Þá segir Jesús við hann: „''Sæll ert þú, Símon Jónasson! Enginn maður hefur opinberað þér þetta heldur faðir minn í himninum. Og ég segi þér: Þú ert Pétur, kletturinn, og á þessum kletti mun ég byggja kirkju mína og máttur heljar mun ekki á henni sigrast. Ég mun fá þér lykla himnaríkis og hvað sem þú bindur á jörðu mun bundið á himnum og hvað sem þú leysir á jörðu mun leyst á himnum.''“&lt;ref&gt;[https://biblian.is/biblian/matteusargudspjall-16-kafli/ Matteusarguðspjall 16. Kafli: 17-19]&lt;/ref&gt;

Páfinn er því talinn eftirmaður Péturs þó hann hafi sjálfur aldrei borið titilinn „páfi“. Rómversk-kaþólska kirkjan telur að þessi texti úr Nýja testamentinu sé grundvöllur fyrir stöðu biskups Rómar, en mótmælendakirkjur telja að kletturinn sé ekki Pétur sjálfur, heldur þeirri játningu Péturs sem kom rétt á undan í textanum: „''Þú ert Kristur, sonur hins lifanda Guðs.''“ (Matteusarguðspjall 16:16). Kirkjan sé byggð á þeirri sannleik að Jesús sé Kristur, ekki á persónu Péturs.&lt;ref&gt; Sören Dalevis, [https://www.svenskakyrkan.se/karlstadsstift/bibelguide-matteusevangeliet  Bibelguide: Mattheusevangeliet]&lt;/ref&gt; Kirkjufaðirinn Origenes (f. 185, d. 254) trúði því að allir kristnir menn væru Pétur, að Pétur væri fyrirmynd fyrir alla kristna menn.&lt;ref&gt;  McGuckin, John Anthony (2004). &quot;The Life of Origen (ca. 186–255)&quot;. I McGuckin, John Anthony (ritstj.). The Westminster Handbook to Origen. The Westminster Handbooks to Christian Theology. Louisville, Kentucky: Westminster John Knox Press. bls. 13. ISBN 9780664224721.&lt;/ref&gt;

==Sögustiklur==
===Frumkristni===
Heimildir benda til þess að í fyrstu hafi hugtökin ''episcopos'' &lt;ref&gt;oft þýtt sem „umsjónarmenn“, „prestar“, „hirðar“ eða „biskupar“. (forngríska : ft. ἐπίσκοποι episkopoi; et. ἐπίσκοπος, episkopos . latína: ft. episcopus; et. episcopi) Bercot, David W., ed. (1998). A Dictionary of Early Christian Beliefs: A Reference Guide to More Than 700 Topics Discussed by the Early Church Fathers. Peabody, MA: Hendrickson Publishers. pp. 70–77. ISBN 1-56563-357-1.&lt;/ref&gt; og ''presbyter'' &lt;ref&gt; oft þýtt sem öldungur eða prédíkari, einnig sem forfaðir (forngríska: πρεσβύτερος presbyteros; latína: presbyter), orðsifjar orðsins prestur&lt;/ref&gt; verið notuð til skiptis,&lt;ref&gt;Oxford Dictionary of the Christian Church, 1997 edition revised 2005, p. 211&lt;/ref&gt; og fræðimenn telja að um aldamót 1. og 2. aldar e. Kr. hafi kristnir söfnuðir verið leiddir af biskupum og presbyturum, en embættisskyldur þeirra hafi skarast eða verið óaðgreinanlegar.&lt;ref&gt;Cambridge History of Christianity, volume 1, (2006), Cambridge University Press, bls. 418 ISBN: ‎ 0521812399&lt;/ref&gt; 

Í frumkristni gerðu kristnir leiðtogar í Róm og fleiri öðrum borgum tilkall til forystu alheimskirkjunnar. Margir biskupar voru jafnir að virðingu og völdum en snemma töldu biskuparnir í Róm og [[Konstantínópel]] sig hafna yfir hina. [[Jakob, bróðir Jesú|Jakob]] „hinn réttláti“, þekktur sem „bróðir Jesú“&lt;ref&gt; Sverrir Jakobsson, (2019 ). [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=77076 Átti Jesús einhver systkini og gætu því núlifandi menn verið skyldir Kristi?] Vísindavefur&lt;/ref&gt; þjónaði sem leiðtogi kirkjunnar í [[Jerúsalem]], sem enn er nefnd sem „Móðurkirkjan“ í rétttrúnaðarhefð. [[Alexandría]] hafði verið miðstöð trúartúlkunar gyðinginsdóms, þar var til dæmis  Sjötíu manna þýðingin, [[Septuaginta]], á [[Gamla testamentið|Gamla testementinu]] gerð. Alexandría fékk sviðaða stöðu í kristni og varð miðstöð kristinnar fræða. Snemma á tímum postulanna varð stór kristinn söfnuður í Róm sem [[Páll postuli]] ávarpaði í [https://biblian.is/biblian/romverjabrefid-1-kafli/  bréfi sínu til Rómverja]. 

Samkvæmt kirkjuhefð stofnaði Pétur postuli og leiddi söfnuðinn í Róm ásamt Páli og að báðir hafi dáið píslarvættisdauða í ofsóknum [[Neró|Nerós]] á sjöunda áratugnum e.Kr.&lt;ref&gt; MaGee Greg. [https://bible.org/article/origins-church-rome &quot;The Origins of the Church at Rome]&lt;/ref&gt; Á fyrstu öld kirkjunnar (frá um það bil ári 30 til 130) varð Rómabiskup viðurkenndur sem yfirbiskup enda var talið að hann hafði vald sitt í beinan legg frá Pétri postula. Til dæmis ritaði Ireneus frá Lyon sem uppi var um það bil 125-202: „''Allar kirkjur verða að vera á einu máli með Rómarkirkju, vegna hinnar háu tignar hennar því að í henni hefur postulleg erfikenning ævinlega varðveist''.“&lt;ref&gt; Eric Osborn (2009), Irenaeus of Lyons, Cambridge University Press, bls . 130 ISBN: 9780511487798&lt;/ref&gt;  En þó hann hefði sérstöðu innan kirkjunnar var lengi tekist á um hlutverk hans innan hennar. 
=== Níkeujátningin og klofningur===
Á fyrstu öldum kristninnar breiddist trúin hratt út um [[Rómaveldi]]. Trúarfrelsi var innleitt ár 313 og kristni gerð að ríkiskirkju árið 381 en fram að þeim tíma þurfti hún að þola miklar ofsóknir. Á fyrstu öldum kristni var grunnirinn lagður að kenningakerfi kirkjunnar, samræmingu milli biskupsdæma á skilningi ritningarinnar og annara kenninga kristninnar. Til þess að gera út um ágreining í trúarefnum voru kölluð saman [[kirkjuþing]], flest kölluð saman af keisaranum í Konstantínóbel þar sem saman komu helstu trúspekingar samtímans og embættismenn hinna ýmsu kirkjudeilda, til að taka ákvarðanir um stefnur og strauma er allir söfnuðir fylgja skyld. Fyrsta kirkjuþingið var haldið í Níkeu í Litlu-Asíu árið 325.  

===Miðaldir===
Rómveldið klofnaði árið 364 og skiptist í [[Austrómverska keisaradæmið|austrómverska keisaradæmið]], sem var stjórnað frá Konstantínópel og [[Vestrómverska keisaradæmið|vestrómverska keisaradæmið]] stjórnað frá Róm.

Á kirkjuþingi, sem haldið var í Konstantínópel árið 381, var gerð tillaga um að [[Erkibiskup|erkibiskupinn]] í Konstantínópel væri gerður jafningi páfans í Róm. Rómabiskup gekk ekki að því og setti sig yfir hina fjóra biskupana frá Konstantínópel, Alexandríu, [[Antíokkía|Antíokkíu]] og Jerúsalem. Þetta sætti [[Patríarki|patríarkinn]] í Konstantínópel sig ekki við, þannig að kirkjan klofnaði í  vestrómversku kirkjunna sem einnig hefur verið nefnd vesturkirkjan (og seinna nefnd rómversk-kaþólsk) og  austurrómversku kirkjuna sem einnig hefur verið nefnd austurkirkjan (seinna nefnd grísk-kaþólsk eða [[Rétttrúnaðarkirkjan|rétttrúnaðarkirkjan]], einnig  orþodox kirkja. &lt;ref&gt;Orþodox þýðir hin hreina, sú sem varðveitir hina réttu kenningu. Þaðan er dregið nafnið rétttrúnaðarkirkjan. Þórhallur Heimisson (2010). [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=29731 Hvað er rétttrúnaðarkirkja?] Vísindavefur&lt;/ref&gt; 

Árið 330 stofnaði Konstantínus mikli höfuðborg Austrómverska ríkisins í Býzantíon en Rómveldið klofnaði að fullu árið 395 og skiptist í Vestrómverska ríkið og Austrómverska ríkið (sem var síðar nefnt [[Býsansríkið]]).

Patríarkinn og erkibiskupinn í Konstantínópel var einungis primus inter pares (fremstur meðal jafningja)  meðal annara patríarka í austurkirkjunni en samskipti kirkju og keisara voru náin og hlutur kirkjunnar í stjórnkerfnu endurspeglaðist í því að biskuparnir voru meðal æðstu embættismanna ríkisins og keisarinn hafði síðast orðið um málefni kirkjunnar. 

Vestrómverska ríkið var í upplausn og átti stöðugt í vök að verjast gegn innrásum barbara og árið 476 féll síðasti vestrómverski keisarann.  Hlutverk biskupsins í Róm í vesturkirkjunni varð ólík patríarkans í Konstantínópel. Í Austurróm sameinaði  keisari Býsantíska ríkisins bæði veraldlegt og kirkjulegt vald og stjórn kirkjunnar skiptist upp á fjögur patríarköt, Konstantínópel , Alexandríu , Antíokkíu og Jerúsalem . Í Vestur-Evrópu var enginn keisari eftir fall Vestur-Rómar árið 476 en páfinn fékk bæði veraldleg og kirkjuleg völd. 

Á tímabilinu frá um ár 400 til 800 sem einkenndist af [[Þjóðflutningatímabilið|þjóðflutningum]] og mikilli sundrungu í Vestur-Evrópu fékk vesturkirkjann gifurlega mikil vald, ekki síst gegnum [[Klaustur|klausturreglurnar]], þar sem hún var miðstýrð alþjóðasamtök sem var óháð landamærum og undir stjórn biskupans í Róm.&lt;ref&gt; Le Goff, Jacques (2000). Medieval Civilization. Barnes &amp; Noble. bls. 14, 21. ISBN 0-631-17566-0.&lt;/ref&gt;

[[Mynd:Development of the Papal State.jpg|thumb|Þróun Páfaríkisins]]Biskupinn í Róm hafði aukið völd sín smám saman bæði innan kirkjunnar og sem veraldlegur höfðingi yfir því ríki sem hefur verið kallað [[Páfaríkið]] á íslensku (latína: Patrimonium Petri; ítalska: Stato della Chiesa, einnig Stato pontificio eða Stato romano) og páfinn stjórnaði frá 752 til 1870. Embætti páfa innan vesturkirkjunnar var  orðið fastmótað að mestu á níundu öld og á þrettándu öld voru markmið þess orðin vel skilgreind. &lt;ref&gt;Geoffrey Barraclough (1979): The Medieval Papacy (Library of World Civilization). W W Norton &amp; Co Inc. ISBN 0393951006&lt;/ref&gt; 

Páfinn krafðist þess að allar kristnar kirkjur viðurkenndu embætti hans sem leiðtoga og yfirmann kristni. Austurkirkjurnar neituðu að sætta sig við það og sökuðu latnesku kirkjuna um rangtúlkanir á ýmsum trúaratriðum. Kirkjusundrungin varð algjör árið 1054 þegar sendimaður páfa skildi eftir [[Bannlýsing|bannlýsingu]] á patríarkanum í Konstantínópel á altarinu í [[Ægisif]]. 

Áður en kirkjan klofnaði hafði páfi slitið sambandi við keisara Austrómverska ríkisins, sérstklega vegna afskipta keisarans af málefnum sem páfi taldi varða trú og kirkju. Eftir klofninginn hafði vesturkirkjan endanlega sagt skilið við keisarann í Konstnatínópel og hafði ekki lengur samskipti við patríarkann og var betur sett í samskiptum við vestræna valdamenn sem höfðu ekki síður áhuga á ítökum í stjórn kirkjunnar.

Árið 800 skapaðist nýtt keisaradæmi í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]] þegar [[Karlamagnús]] var krýndur keisari af páfa árið 800 og gengdi þar með hlutverki hins fyrsta keisara [[Heilaga rómverska ríkið|hins heilaga rómverska keisaradæmis]]. Með stofnun Páfaríkisins árið 756 varð páfinn einnig veraldlegur fursti en með keisarann sem [[Lénsherra|lénsherra]]. 

Á tíundu og elleftu öld snerust átök páfa og keisara sérstaklega um hver hefði rétt til að velja menn í embætti innan kiekjunnar og hvort páfi eða keisari væri yfrmaður biskupa. [[Skrýðingardeilan]] voru hörð átök milli kirkjunnar og konungsvaldsins í Evrópu á miðöldum. Á 11. og 12. öld börðust páfar gegn því að veraldleg yfirvöld skipuðu (skrýddu) háttsetta embættismenn kirkjunnar, svo sem biskupa og ábóta. Höfuðdeilan stóð milli páfa og keisarahins Heilaga rómverska ríkis og hófst árið 1075 en hliðstæðar deilur áttu sér stað víðsvegar um Evrópu. 

Undir stjórn [[Leó 9.|Leós 9.]] páfa (1049–1054) tók kirkjan upp nýja stefnu í þesum átökum og skipulagi og það leiddi til siðbótarinnar sem kennd er við annan páfa, [[Gregoríus 7]]. (1073–1085). Siðbótarstefnan hafði áhrif á mörg svið innan kirkjunnar ekki síst kröfu um sjálfstæði frá veraldlegum stjórnendum. &lt;ref&gt;Lára Magnúsardóttir (2007), Bannfæring og kirkjuvald á Íslandi 1275–1550 .Lög og rannsóknarforsendur. Háskólaútgáfan &lt;/ref&gt;

Undir stjórn [[Innósentíus 3.|Innósentíusar 3.]] páfa (1198–1216) og [[Bonifasíus 8.|Bónafasíusar 8]]. (1294–1303) var páfadæmið á hátindi pólitísks valds. Hnignun páfavalds á 14. öldin einkenndist af útlegð páfa til [[Avignon]] og síðan af [[Páfasundrungin|páfasundrungunni]]. 

[[Krossferðir|Krossferðirnar]] styrktu mjög vald páfans og kirkjunnar enda hefði engin annar getað skipulagt svo stórfelldar hernaðaraðgerðir og sameinað svo margar þjóðir í Evrópu.

=== Frá siðbót til nútíma ===
[[Mynd:PapalPolitics2.JPG|left|thumb|upright|''Antikristur'', trérista eftir [[Lucas Cranach]]]] Við lok [[Miðaldir|miðalda]] var kaþólska kirkjan farin að sæta ámæli fyrir að embætti kirkjunnar voru notuð sem tekjulind og  trúin var orðin að verslunarvöru. 

Á Ítalíu er þetta blómaskeið [[Endurreisnin|endurreisnarinnar]] en endurreisnarpáfarnir þóttu mjög spilltir.&lt;ref&gt; Illugi Jökulsson (2020), [https://heimildin.is/grein/10899/10-af-ollu-tagi-tugur-hneykslanlegra-pafa/ 10 af öllu tagi: Hinir hneykslanlegu endurreisnarpáfar] Heimildin&lt;/ref&gt; Siðbótarmenn gagnrýndu páfaveldið sem gerspillt og sögðu páfan vera andkristur.&lt;ref&gt;Edwards, Mark U. Jr. (2004). Printing, Propaganda and Martin Luther. Fortress Press. bls. 90. ISBN 978-1-4514-1399-1. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Hillerbrand, Hans J. (2004). Encyclopedia Of Protestantism. Routledge. bls. 124. ISBN 0-203-48431-2.&lt;/ref&gt; Á tímum siðaskiptanna voru þjóðríki nútímans að mótast í Evrópu og um leið þjóðleg andstaða gegn páfaveldinu. Ástandið innan kirkjunnar sætti því mikilli gagnrýni, stundum á siðferðislegum forsendum, stundum á fræðilegum grundvelli. Fræðilega gagnrýnin kom ekki síst frá svonefndum [[Fornmenntastefna|fornmenntamönnum]] (húmanistum).

Þessi ádeila stuðlaði að [[Siðaskiptin|siðaskiptunum]] á 16. öld, sem ollu klofningi miðaldakirkjunnar í Evrópu á 16. öld í rómversk-kaþólsku kirkjudeildina og kirkjur [[Mótmælendatrú|mótmælenda]]. Þó að siðaskiptamenn væru ekki samstæð fylking heldur skiptust í [[Evangelísk-lúthersk kirkja|lúthersku kirkjuna]], [[Kalvínismi|kalvínsku kirkjuna]] og þá anglíkönsku þá höfðu þeir sameiginlega hugsjón og sjálfsmynd sem gekk í megindráttum út á að útrýma spillingunni og að siðbæta kirkjuna, meðal annars með því að hverfa aftur til biblíulegri kenningar og helgisiða.&lt;ref&gt;Hjalti Hugason (2017), [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=73386 Hvort tala fræðimenn um siðbreytingu eða siðaskipti? Af hverju?]. Vísindavefur&lt;/ref&gt;. 

Kaþólska kirkjan reyndi að að stöðva framrás mótmælendatrúar með [[Gagnsiðbótin|gagnsiðbótinni]] með gagngerum umbótum innan kaþólsku kirkjunnar. Gagnsiðbótin  náði frá miðri 16. öld til loka 17. aldar. Gagnsiðbótin á sér upphaf í [[Kirkjuþingið í Trentó|kirkjuþinginu í Trentó]] 1545 til 1563 þar sem meðal annars var samþykkt að páfinn væri óumdeildur leiðtogi kirkjunnar og einnig kenninguna um óskeikulleika páfans og lagði þarmeð  endanlega ábyrgð á kenningum og stjórn kirkjunnar í hendur páfa.&lt;ref&gt; &quot;Counter-Reformation&quot;. Cross, FL, ed., The Oxford Dictionary of the Christian Church. New York: Oxford University Press. 2005&lt;/ref&gt; 

Páfarnir voru neyddir smám saman til að afhenda meir og meir af sínu veraldlegu valdi til valdamanna evrópskra þjóðríkja og einbeittu sér að trúarlegum og kirkjulegum málum. Árið 1870 staðfesti fyrsta Vatíkanþingið kenningunni um óskeikulleika páfans þegar hann  skilgreinir á trúaratriði eða siðferði. Síðar sama ár hertók [[Viktor Emmanúel 2.|Viktor Emmanuel 2.]] Rómaborg og Páfaríkinu úr höndum páfans og lauk með því að mestu leyti [[Sameining Ítalíu|sameiningu Ítalíu]] í eitt ríki.&lt;ref&gt;Collier, Martin (2003). Italian unification, 1820–71. Heinemann Advanced History. Oxford: Heinemann. bls. 2. ISBN 978-0-435-32754-5.&lt;/ref&gt; 

Með [[Lateransáttmálinn|Lateransáttmálanum]] árið 1929 milli Ítalska ríkisins undir stjórn [[Benito Mussolini|Mussolínis]] og Páfastóls undir stjórn [[Píus 11.|Piusar 11.]] var Vatíkanið stofnað sem sjálfstætt borgríki. Sáttmálinn tryggði sjálfstæði páfa og Páfastóls frá veraldlegum yfirvöldum.&lt;ref&gt;Crockett, Benjamin; Regoli, Fr. Roberto (20 February 2023). &quot;The Lateran Treaty of 1929: Understanding the relationship between Italy and the Holy See&quot;. EWTN Vatican Bureau. Rome, Italy: © Fondazione EWTN News.&lt;/ref&gt; 

Þrátt fyrir að hinar stærstu kirkjudeildir hafi nálgast á síðari áratugum hefur kenning rómversk-kaþólsku kirkjunnar um að vald Símonar Péturs yfir alheimskirkjunni erfist með páfadæminu (sem byggir á trú þeirra að Jesús hafi útnefnt Símon Pétur sem stofnmann kirkjunnar) hindrað nánari samstarf. Lútherska kirkjan túlkar Mattheusarguðspjallið svo að Pétur væri til dæmis um sannkristinn mann en Kristur væri kletturinn – öllum mönnum verður þá fyrir trú sína jafnfært að nálgast lykla himnaríkis. Rétttrúnaðarkirkjurnar líta svo á að allir biskupar séu erfingjar að valdi Péturs. Þar er þing biskupa æðsti dómur.&lt;ref&gt;Haukur Már Helgason (2000). [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=593 Hvað aðgreinir kaþólska trú frá lútherskri?]  Vísindavefur&lt;/ref&gt;
==Nýr páfi valinn==

Við fráfall páfa eru [[Kardináli|kardínálar]] rómversk-kaþólsku kirkjunnar kallaðir til Rómar á Ítalíu til að velja páfa, en þeir eru æðstu menn kaþólsku kirkjunnar á eftir páfa. Kardínálar mynda sérstaka ráðsnefnd (Latína: ''Collegium Cardinalium'') og meginhlutverk ráðsins er að val nýs páfa. 

Þann 22. mars 2026 voru 243 kardinálar, og af þeim eru 121 kjörgengir til að kjósa nýjan páfa. Einungis kardínálar sem eru yngri en 80 ára gjaldgengir til að kjósa. En þó að þeir sem eru yfir 80 ára hafi ekki kosningarétt, geta þeir tekið þátt í ráðfundinum og tekið þátt í umræðum og reynt að hafa áhrif á val á nýjum páfa.

Mjög strangar reglur og miklar hefðir fylgja kjörinu meðal annars má það ekki hefjast fyrr en 15 dögum eftir andlát páfa. Þá koma kardínálarnir saman til að kjósa páfa í leynilegri kosningu sem fer fram í [[Sixtínska kapellan|Sixtínsku kapellunni]] í Vatíkaninu. &lt;ref&gt; John Paul II (22 February 1996). Universi Dominici gregis . Apostolic constitution. Vatican City: Vatican Publishing House.&lt;/ref&gt; 

Til að útiloka pólitísk afskipti var samþykkt á öðru kirkjuþinginu í Lyon 1274 að undirlagi Gregoríusar 10. páfa að kardinálarnir skyldu vera lokaðir inni í einangrun ''cum clave'' (latína fyrir „með lykli“) og ekki leyft að fara fyrr en nýr páfi hefði verið kjörinn.&lt;ref&gt; Goyau, Georges (1913). &quot;Second Council of Lyons (1274)&quot; . In Herbermann, Charles (ed.). Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.&lt;/ref&gt; 

Kardínálarnir mega ekki ræða kjör páfa við neinn utanaðkomandi. Samtal um valið hefst ekki fyrr en þeir hafa verið læstir inni. Þeir eru í einangrun þangað til nýr páfi hefur verið valinn og hafa ekki aðgang að fjölmiðlum af neinum tagi og farsímar eru bannaðir. Allar dyr að Sixtínsku kapellunni eru [[Innsigli|innsiglaðar]] og inngangsins er síðan gætt af öryggisvörðum. Allt sem fer inn til kardínálanna er skoðað gaumgæfilega, jafnvel maturinn.  

Til að ná kosningu þarf hinn nýi páfi að fá minnsta kosti tvo þriðju hluta greiddra atkvæða.&lt;ref&gt;Baumgartner, Frederic J. (2003). &quot;10: Conclaves in the Twentieth Century&quot;. Behind Locked Doors: A History of the Papal Elections. New York: Palgrave Macmillan. Bls. 217. ISBN 9780312294632.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[ http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6242466.stm Pope alters voting for successor&quot; ]. [https://www.bbc.com/news BBC News.] 26 June 2007.&lt;/ref&gt; Ef enginn fær tvo þriðju hluta atkvæða er atkvæðaseðlunum brennt og blautt hey sett í ofninn. Þá verður reykurinn svartur og umheimurinn fær að vita að kjósa þurfi aftur.  En þegar páfi hefur verið kjörinn eru atkvæðaseðlarnir brenndir einir og sér og reykurinn verður hvítur. 

Kosningin getur tekið nokkra daga. Á fyrri öldum stóð kosning jafnvel yfir í vikur eða mánuði, og létust sumir kardínálar á meðan páfavali stóð.
Þegar hinn nýi páfinn hefur samþykkt valið spyr formaður kardínálaáðsins um páfanafn hans og segir á latínu: ''Quo nomine vis vocari?'' („Hvaða nafni vilt þú láta kalla þig?“). Að lokinni kosningu birtist nýi páfinn venjulega innan klukkustundar á svölunum sem snúa að [[Péturskirkjan|Péturstorginu]], og val hans verður tilkynnt af elsta kardínálanum. Hann gerir það með eftirfarandi hefðbundnum latneskum talshætti:
&lt;blockquote&gt;''Annuntio vobis gaudium magnum;&lt;br&gt;habemus papam&lt;br&gt;(Ég færi ykkur mikla gleðifrétt;&lt;br&gt;við höfum páfa)''&lt;/blockquote&gt;

Formlega getur hver kaþólskur ókvæntur karlmaður verið kjörinn en ef sá ekki er biskup sem er kjörinn verður hann að vera vígður til biskups áður en hann er krýndur páfi. Það er sem sagt ekki krafa að sá sem er kjörinn sé kardínáli sjálfur, en það hefur ekki gerst síðan [[Úrbanus 6.]] árið lést árið 1389, en hann var síðasti páfinn sem ekki hafði verið kardináli.

Fram til ársins 1963 var páfinn krýndur með þríhæða kórónu sem kalluð er ''Triregnum'' (það er þríveldi), samkvæmt athöfn sem er yfir þúsund ára gömul og lýsir táknrænt yfir að páfinn væri réttmætur stjórnandi heimsins. Áður voru páfarnir krýndir með Páfakórónunni, en allir páfar frá [[Jóhannes Páll 1.|Jóhannesi Páli 1]]. hafa hafnað krýningu með kórónunni og kosið frekar einfaldari vígsluathöfn. &lt;ref&gt;[https://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/world/pope/choosing/html/announcement.stm &quot;5 – New pope announced&quot;]. ''Choosing a Pope''. BBC. [https://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/world/pope/choosing/html/announcement.stm].&lt;/ref&gt;

== Listi yfir páfa kaþólsku kirkjunnar ==
* Sjá [[Listi yfir páfa]]

==Tilvísanir==
{{Reflist}}

== Heimild ==
* [https://catholica.is Vefur kaþólsku kirkjunnar á Íslandi]

== Tengt efni ==
* [http://www.vatican.va/ Vefur páfastóls]

[[Flokkur:Páfar| ]]
[[Flokkur:Kaþólska kirkjan]]
[[Flokkur:Kristni]]</text>
      <sha1>socsjqfzati4yrykvoxndi2xaj183w9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Landsdómur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22264</id>
    <revision>
      <id>1972495</id>
      <parentid>1810994</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Í kjölfar bankahrunsins */</comment>
      <origin>1972495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12790" sha1="skmuynl18h47hux75ha4xkd8o9lww02" xml:space="preserve">'''Landsdómur''' er [[sérdómstólar|sérdómstóll]] sem gert er ráð fyrir í 14. grein [[Stjórnarskrá_lýðveldisins_Íslands|stjórnarskrár Lýðveldisins Íslands]]. Hann fer með og dæmir mál sem [[Alþingi]] ákveður að höfða gegn [[ráðherra|ráðherrum]] út af embættisrekstri þeirra og starfar eftir lögum nr. 3/1963 &lt;ref&gt;[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1963003.html Lög um landsdóm nr. 3/1963.]&lt;/ref&gt;. Hann er skipaður 15 dómurum. Dómurinn hafði aldrei verið kallaður saman frá stofnun hans árið [[1905]], en þann [[28. september]] 2010 ákvað Alþingi að ákæra [[Geir H. Haarde]], fyrrverandi [[forsætisráðherra]],  fyrir vanrækslu í starfi og fela [[Saksóknari Alþingis|Saksóknara Alþingis]] að sækja málið fyrir Landsdómi.

== Ráðherraábyrgð og Landsdómur ==
Á Íslandi bera ráðherrar, sem æðstu handhafar [[framkvæmdarvald]]s, ábyrgð gagnvart Alþingi skv. 14. gr. stjórnarskrárinnar og kallast þessi ábyrgð [[ráðherraábyrgð]]. Ráðherraábyrgðin greinist í '''pólitíska ábyrgð''' annars vegar og hins vegar '''lagalega ábyrgð'''.

'''Pólitíska ábyrgðin''' felst í því að ráðherra verður að hafa traust meirihluta þingmanna ellegar getur Alþingi samþykkt [[vantrauststillögu]] gegn ráðherranum og neyðist þá ráðherra til að segja af sér. 

'''Lagalega ábyrgðin''' felst í því að meirihluti [[alþingi|Alþingis]] getur '''kært''' ráðherra fyrir embættisrekstur hans og skal '''kæran''' sett fram sem tillaga til þingsályktunar. 

Samkvæmt lögum um ráðherraábyrgð ber ráðherra refsiábyrgð í þrenns konar tilvikum&lt;ref&gt;[http://althingi.is/lagas/nuna/1963004.html Lög um ráðherraábyrgð nr. 4 1963]&lt;/ref&gt;:
*Ef hann brýtur gegn stjórnskipunarlögum landsins (stjórnarskránni)
*Ef hann brýtur gegn öðrum lögum
*Ef hann misbeitir stórlega valdi sínu eða framkvæmir nokkuð eða veldur því að framkvæmt sé nokkuð sem stofnar heill ríkisins í fyrirsjáanlega hættu.

Einungis Landsdómur getur dæmt eftir þessum lögum. Brot gegn lögunum varða embættismissi, sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Dómar Landsdóms eru fullnaðardómar og verður ekki áfrýjað.

==Dómarar==
Í landsdómi sitja 15 dómendur;
*Þeir fimm dómarar við Hæstarétt sem hafa starfað þar lengst. Forseti [[Hæstiréttur|Hæstaréttar]] er jafnframt forseti Landsdóms.
*[[Dómstjórinn í Reykjavík]]
*Prófessor í [[stjórnskipunarréttur|stjórnskipunarrétti]] við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]
*Átta menn kosnir af Alþingi til sex ára í senn, auk varamanna.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.althingi.is/um-althingi/stofnanir-stjornir-nefndir-og-rad/stjornir-nefndir-og-rad-kosin-af-althingi-/ |title=Alþingi - Stjórnir, nefndir og ráð kosin af Alþingi}}&lt;/ref&gt;

==Kjörgengi==
Dómendur verða að uppfylla eftirfarandi skilyrði:
*Vera milli þrítugs og sjötugs
*Vera lög- og fjárráða
*Hafa [[óflekkað mannorð]]
*Eiga heima á Íslandi
*Vera ekki alþingismenn eða starfsmenn í stjórnarráðinu.
*Vera ekki skyldir öðrum dómanda í fyrsta eða annan lið.
Dómendur fá greitt fyrir hvert einstakt mál, skv. 49. gr. laga um Landsdóm.

==Aðilar máls==
Þegar Alþingi samþykkir í atkvæðagreiðslu þingsályktunartilögu um að ákæra ráðherra er sérstakur saksóknari kosinn. Ákæra er gefinn út á hendur ráðherra og er hún í nafni Landsdóms.

==Saga==
Fyrstu lögin um Landsdóm voru sett árið [[1905]]. Var lögunum síðan breytt í núverandi horf árið [[1963]], og fól meginbreytingin í sér að dómendum var fækkað úr 30 í 15. Saga Landsdóms virtist ekki ætla að verða mikið lengri, því öfugt við norrænar hliðstæður hans, hafði hann aldrei verið kallaður saman, fyrr en með ákæru Alþingis á hendur [[Geir H. Haarde]] árið 2010. Stöku sinnum hafa komið upp umræður á Alþingi um að breyta skyldi fyrirkomulagi Landsdóms, og var síðast flutt þingsályktunartillaga  árið [[2001]] sem gekk út á það að skipan dómstólsins skyldi endurskoðuð og hann jafnvel lagður niður.&lt;ref&gt;[http://www.althingi.is/dba-bin/ferill.pl?ltg=127&amp;mnr=12 Tillaga til þingsályktunar um heildarendurskoðun á lögum um landsdóm.], 2. október 2001&lt;/ref&gt; Tillagan fékk ekki afgreiðslu [[Allsherjarnefnd Alþingis|allsherjarnefndar]] og dagaði því uppi.

== Í kjölfar bankahrunsins ==
Í kjölfar [[bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] á Íslandi haustið 2008 var skipuð [[rannsóknarnefnd Alþingis]]. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu í skýrslu sinni að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi með [[vítavert gáleysi|vítaverðu gáleysi]]: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Þingmannanefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri [[þingsályktunartillaga|þingsályktunartillögu]] um kæru á hendur ráðherra vegna brota í starfi. Þingmenn Samfylkingarinnar vildu að ofangreindir þrír ráðherrar yrðu ákærðir fyrir [[landsdómur|landsdóm]]. Þingmenn Vinstri grænna, Framsóknarflokksins og Hreyfingarinnar vildu því til viðbótar að [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]], utanríkisráðherra (2007-2009), yrði ákærð. En þingmenn Sjálfstæðisflokksins töldu að ekki bæri að ákæra neinn ráðherra.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/lagt-til-ad-radherrar-verdi-akaerdir|titill=Lagt til að ráðherrar verði ákærðir|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt;

Með atkvæðagreiðslu á Alþingi um tillögur nefndarinnar þann 28. september 2010 var samþykkt með 33 atkvæðum gegn 30 að höfðað skyldi mál fyrir Landsdómi á hendur Geir H. Haarde en tillögur um málshöfðun á hendur Ingubjörgu Sólrúnu Gísladóttur, Árna Mathiesen og Björgvini G. Sigurðssyni voru felldar.&lt;ref&gt;{{H-vefur | url = http://www.althingi.is/dba-bin/nafnak.pl?btim=2010-09-28+16:09:16&amp;etim=2010-09-28+17:14:54&amp;timi=16:09-17:14 | titill = Atkvæðagreiðslur um tillögur þingmannanefndar um skýrslu RNA | miðill = Alþingi | dags skoðað = 22-01-2013}}&lt;/ref&gt; Skipaður var sérstakur saksóknari Alþingis sem birti Geir formlega ákæru. Ákæruatriði Saksóknara Alþingis á hendur Geir Haarde hefst með orðunum „fyrir brot framin ásetningi eða stórkostlegt hirðuleysi í embættisfærslu hans sem forsætisráðherra“ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sakal.is/media/skjol/Akaera-10.5.2011.pdf |title=Ákæra Saksóknara Alþingis á hendur Geir Haarde, Reykjavík 10.mai 2011, Sigríður J. Friðjónsdóttir |access-date=2012-01-21 |archive-date=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215225305/http://sakal.is/media/skjol/Akaera-10.5.2011.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Málið [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]] var rekið fyrir Landsdómi en því lauk með sakfellingu vegna eins ákæruliðar en sýknu eða frávísun annarra liða. Geir var ekki gerð sérstök refsing í málinu.

Í ljósi þess að Landsdómur hefur ekki áður verið kallaður saman og engum fordæmum til að dreifa er margt óljóst varðandi áframhaldið. [[Vilhjálmur Egilsson]], formaður [[Samtök atvinnulífsins|Samtaka atvinnulífsins]], hefur til að mynda áhyggjur af því að sakfelling hefði það í för með sér að íslenska ríkið yrði skaðabótaskylt gagnvart kröfuhöfum föllnu bankanna sem gæti leitt til [[þjóðargjaldþrot]]s.&lt;ref&gt;[http://www.sa.is/frettir/almennar/nr/4931/ Þriðja hrunið?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100916084059/http://www.sa.is/frettir/almennar/nr/4931/ |date=2010-09-16 }}, pistill eftir Vilhjálm Egilsson&lt;/ref&gt;

==Norrænar hliðstæður==
Landsdómur er mótaður að norrænni fyrirmynd, sérstaklega [[Danmörk|danskri]].

===Danmörk===
Í [[Stjórnarskrá Danmerkur|dönsku stjórnarskránni]] er gert ráð fyrir dómstól sem oft er sagður fyrirmynd Landsdóms og ber hann heitið Ríkisrétturinn (d. ''Rigsretten''). Hann er skipaður 30 mönnum, 15 dómurum [[Hæstiréttur Danmerkur|Hæstaréttar Danmerkur]] og 15 einstaklingum sem kosnir eru af [[Þjóðþing Danmerkur|þjóðþingi Dana]] til sex ára. Líkt og á Íslandi er gert ráð fyrir að þjóðþingið ákæri ráðherra fyrir embættisfærslur hans.
Ríkisrétturinn hefur fjórum sinnum verið kallaður saman, síðast árið [[1995]] í svokölluðu [[Tamílamálið|Tamílamáli]] en þar á undan hafði hann ekki verið kallaður saman síðan [[1910]].&lt;ref&gt;[http://da.wikipedia.org/wiki/Tamilsagen Tamilsagen], á dönsku wikipedia&lt;/ref&gt; Í skrifum íslenskra fræðimanna er oft talað um að dönsku málin séu gott dæmi um undir hvaða kringumstæðum Landsdómur kynni að vera kallaður saman, enda er Ríkisrétturinn sem fyrr segir líkleg fyrirmynd Landsdómsins.

====Tamílamálið====
Atvik voru þau, að [[Erik Ninn-Hansen]], dómsmálaráðherra, gaf árið 1987 munnlega skipun um að umsóknum tamílskra flóttamanna frá [[Sri Lanka]] um að ættingjar þeirra gætu flutt til þeirra til Danmerkur skyldu ekki afgreidd heldur stungið undir stól. Um var að ræða flóttamenn sem vildu sameinast ættingjum sínum sem bjuggu fyrir í Danmörku og er talið að þessi skipun hans hafi haft áhrif á um 5-6000 flóttamenn.

Skipunin var ólögleg, en það hefði líka verið lögbrot af hálfu embættismanna að fylgja henni ekki. Því hrúguðust umsóknir flóttamannanna upp og voru þær ekki afgreiddar fyrr en [[1989]], þegar Ninn-Hansen fór frá sem dómsmálaráðherra.

Þegar upp komst um málið sagði ríkisstjórnin af sér og sósíal-demókratar tóku við völdum. Rannsóknarnefnd rannsakaði máið og vegna niðurstöðu hennar var Ninn-Hansen ákærður af danska þinginu árið [[1994]] fyrir embættisfærslur sínar og dæmdi Ríkisrétturinn hann árið [[1995]] í fjögurra mánaða fangelsi, en refsing skyldi falla niður héldi hann skilorð í eitt ár. Hann áfrýjaði málinu til [[Mannréttindadómstóll Evrópu|Mannréttindadómstóls Evrópu]], sem vísaði málinu frá.

===[[Noregur]]===
Í [[Stjórnarskrá Noregs|norsku stjórnarskránni]] er sömuleiðis gert ráð fyrir Ríkisrétti ([[Norska|n]]. ''Riksretten'').&lt;ref&gt;[http://no.wikipedia.org/wiki/Riksretten Riksretten], á norsku wikipedia&lt;/ref&gt; Hann er svipaður Landsdómi að því leyti að hann dæmir mál sem löggjafinn höfðar á móti æðstu handhöfum framkvæmdarvaldsins, en fyrir utan það dæmir hann einnig mál sem löggjafinn kann að höfða á móti hæstaréttardómurum og þingmönnum á [[Stórþingið|Stórþinginu]] (no. ''Stortinget''). [[Odelstinget]], efri deild norska þingsins, fer með ákæruvaldið.

Ríkisrétturinn var mikið notaður á seinni hluta [[19. öld|19. aldar]] í Noregi til að afnema neitunarvald konungs á lög og tryggja [[þingræði]]ð. Hann var síðast kallaður saman árið [[1927]].

==Aðrar hliðstæður==
*Löggjafarþing [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] getur ákært dómara [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|Hæstaréttar Bandaríkjanna]] og ráðherra fyrir [[landráð]], mútuþægni eða önnur afbrot. Öldungadeildin dæmir síðan í málinu.
**[[Bill Clinton]], fyrrv. forseti Bandaríkjanna, var þannig ákærður 1998 fyrir að hafa sagt ósatt í vitnaleiðslum.
*[[Þýska sambandsþingið]] getur ákært forseta sambandslýðveldisins fyrir að brjóta þýsk lög viljandi. Þýski stjórnlagadómstóllinn ([[Þýska|þ]]. ''Bundesverfassungsgericht'') dæmir í málinu.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

==Tenglar==
===Lög===
*[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1944033.html Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944]
*[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1963003.html Lög um landsdóm nr. 3/1963.]
*[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1963004.html Lög um ráðherraábyrgð nr. 4/1963.]

===Annað===
*[http://www.althingi.is/pdf/eftirlit_althingis_med_framkvaemdavaldinu_skyrsla.pdf Eftirlit Alþingis með framkvæmdarvaldinu]: Skýrsla vinnuhóps sem forsætisnefnd fól að fara yfir núgildandi lagareglur um eftirlit þingsins með framkvæmdarvaldinu og leggja mat á hvort breytinga sé þörf.
*[http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=623984 Sunnudagsblað Morgunblaðsins 2. september 2001 - ''Ráðherrar bera ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum'']
*[http://www.stortinget.no/saker/dokumenter/2003-2004/dok19-200304.pdf Skýrsla nefndar um Riksretten í Noregi, unnin að beiðni Stortinget]
*[http://www.althingi.is/dba-bin/ferill.pl?ltg=127&amp;mnr=12 Þingsályktunartillaga frá 2001 um Landsdóm]

[[Flokkur:Íslenskir dómstólar]]</text>
      <sha1>skmuynl18h47hux75ha4xkd8o9lww02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sveinn spaki Pétursson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27845</id>
    <revision>
      <id>1972532</id>
      <parentid>800342</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40492-88</username>
        <id>118686</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Leiðrétt rangfærsla, líklega til orðin vegna landfræðilegrar vanþekkingar textaritara. Það er ekkert Stafholt í Hrunamannahreppi.</comment>
      <origin>1972532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1822" sha1="ag5s9zswqvn41qro33amojazyh2wwn4" xml:space="preserve">'''Sveinn spaki Pétursson''' (~[[1420]] – [[1476]]) var [[biskup]] í [[Skálholt]]i frá [[1466]] til [[1476]]. Ekkert er vitað um ætt hans nema hvað Oddur Pétursson, prestur á Hrepphólum í Hrunamannahreppi og síðar í [[Stafholt]]i 1474-1491 eða lengur mun hafa verið bróðir hans. 

Sveinn var orðinn kirkju[[prestur]] í Skálholti [[1448]] og var þar því alla biskupstíð [[Marcellus (d. 1460)|Marcellus]]ar, sem aldrei kom til Íslands en sendi umboðsmenn sína. [[1462]] var hann orðinn [[officialis]] og tók svo við biskupsembætti af [[Jón Stefánsson Krabbe|Jóni Stefánssyni Krabbe]], sem dó [[1465]]. Sagt er að hann hafi verið fróður og margkunnandi. Ýmsar [[þjóðsaga|þjóðsögur]] eru til um [[spádómsgáfa|spádómsgáfu]] hans, meðal annars að hann hafi spáð fyrir um eftirmenn sína og [[siðaskipti]]n. Í þjóðsögum er einnig sagt að sumir hafi talið hann kunnað hrafnamál, en aðrir segja að það væri ekki hrafn, heldur einhver andi í hrafnslíki, illur eða góður, sem hann hefði mök við. Annars er fátt vitað um biskupstíð hans. Hann virðist ekki hafa verið mikill framkvæmdamaður og þóttu húsakynni á biskupssetrinu í lélegu ástandi þegar hann féll frá.

Sú ágiskun er til að Sveinn spaki sé sá maður sem kallaður var [[Skáld-Sveinn]] og orti ''[[Heimsósóma]]'' en fyrir því eru lítil rök. &lt;ref&gt;[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3187620 Bókhneigð ungmenni;grein í Alþýðublaðinu 1970]&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=[[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]]|
frá=[[1466]]|
til=[[1476]]|
fyrir=[[Jón Stefánsson Krabbe]]|
eftir=[[Magnús Eyjólfsson]]
}}
{{Töfluendir}}

{{Stubbur|saga}}
{{Skálholtsbiskupar}}

[[Flokkur:Skálholtsbiskupar]]</text>
      <sha1>ag5s9zswqvn41qro33amojazyh2wwn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Knattspyrnufélagið Valur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27958</id>
    <revision>
      <id>1972389</id>
      <parentid>1971992</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T16:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32899-00</username>
        <id>117276</id>
      </contributor>
      <comment>/* Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu */</comment>
      <origin>1972389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201250" sha1="0vge0m5056rral4030351608867dzq5" xml:space="preserve">{{Knattspyrnulið
| Fullt nafn = Knattspyrnufélagið Valur
| Mynd = [[Mynd:Valur.svg|250x250dp]]
| Gælunafn = Valsarar, Hlíðarendapiltar
| Stofnað = [[11. maí]] [[1911]]
| Knattspyrnustjóri = [[Chris Brazell]] (kk); [[Matthías Guðmundsson]] (kvk)
| Leikvöllur = [[N1 völlurinn]]
| Stærð = 1201 sæti, 2225 alls
| Stjórnarformaður = [[Arnar Þór Sævarsson]]
| pattern_la1 = 
| pattern_b1 = _valur17h
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = _levanger17a
| pattern_so1 = _valur17h
| leftarm1 = FF0100
| body1 = FF0000
| rightarm1 = FF0000
| shorts1 = FFFFFF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = _valur17a
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = _levanger17h
| pattern_so2 = _valur17a
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FF0000
| socks2 = FF0000
| núverandi = Besta deild karla 2026
| Stytt nafn = Valur
| Staðsetning = Hlíðarenda, Reykjavík
}}

'''Valur''' er [[Ísland|íslenskt]] [[íþróttafélag]] sem hefur aðstöðu að [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]]. Valur teflir fram liðum í [[Knattspyrna|knattspyrnu]], [[Handbolti|handknattleik]] og [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]] og leika allir meistaraflokkar Vals í efstu deild bæði í karla- og kvennaflokki. Valur er eina íslenska íþróttafélagið sem unnið hefur Evrópukeppni í boltaíþrótt,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-02-26}}&lt;/ref&gt; en árið 2024 vann karlalið félagsins í handknattleik evrópubikar EHF. Kvennalið félagsins í handbolta lék afrekið svo eftir ári síðar, 2025. &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://handbolti.is/valur-er-evropubikarmeistari/|titill=Valur er Evrópubikarmeistari!|útgefandi=handbolti.is|mánuður=17 maí|ár=2025|mánuðurskoðað=21 maí|árskoðað=2025}}&lt;/ref&gt;  

Félagið var stofnað þann [[11. maí]] árið [[1911]] af drengjum í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]], að hluta til fyrir tilstilli séra [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðriks Friðrikssonar]]. Í fyrstu var Valur aðeins deild innan K.F.U.M. en síðar rofnuðu tengslin við K.F.U.M. Þrátt fyrir það minnast Valsmenn ávallt tengslanna við K.F.U.M. en einkunnarorð félagsins „Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði“ eru fengin úr ræðu séra Friðriks sem hann hélt við vígslu fyrsta knattspyrnuvallar félagsins. Valur tók þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótinu í knattspyrnu karla]] í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1915|1915]] og varð Íslandsmeistari í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]]. Alls hefur meistaraflokkur karla unnið Íslandsmótið í knattspyrnu karla 23 sinnum, síðast árið 2020. Kvennalið Vals vann Íslandmeistaratitil í fyrsta sinn árið 1978 en alls hefur meistaraflokkur kvenna unnið [[Besta deild kvenna|Íslandsmótið í knattspyrnu]] 14 sinnum, síðast árið 2023. Árið [[Handknattleiksárið 1939-40|1940]] vann Valur fyrsta Íslandsmótið í handknattleik karla en félagið hefur ávallt átt góðu gengi að fagna í handknattleik bæði í karla og kvennaflokki. Valur varð [[Úrvalsdeild kvenna í handknattleik|Íslandsmeistari í handbolta kvenna]] í fyrsta sinn árið 1962. Árið 2024 vann karlalið Vals í handknattleik Evrópubikarinn og varð þar með fyrst íslenskra liða í boltaíþrótt til þess að vinna Evróputitil. Ári síðar vann kvennalið Vals í handknattleik Evrópubikartitil, fyrst íslenskra kvennaliða, með sigri á [[Porrino]] frá Spáni.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2025/05/17/valur_evropubikarmeistari_eftir_haspennu/|title=Valur Evrópubikarmeistari eftir háspennu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-04-29}}&lt;/ref&gt;     

Árið 1970 var körfuknattleiksdeild Vals stofnuð við sameiningu félagsins við K.F.R. Valur varð [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistari í körfuknattleik karla]] í fyrsta sinn tíu árum seinna eða árið 1980. Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. Fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals í körfuknattleik kvenna vannst árið 2019 en sama ár varð liðið einnig bikarmeistari.  

Valur lék til úrslita í Evrópukeppni meistaraliða í handbolta karla, tímabilið [[Handknattleiksárið 1979-80|1979-80]], og er eina íslenska liðið sem náð hefur þessum áfanga. Enn fremur er Valur sigursælasta boltaíþróttafélag Íslands með 145 Íslands- og bikarmeistaratitla í þremur vinsælustu boltaíþróttum landsins.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-02-19}}&lt;/ref&gt; Árið 2019 var ár kvennaflokka Vals, en þá unnu allar kvennadeildir félagsins Íslandsmótið. Meistaraflokkar í handknattleik og körfuknattleik gerðu gott betur og unnu einnig bikarmeistaratitla en ekkert lið hafði áður afrekað að verða Íslandsmeistari í þessum þremur íþróttum á sama tíma, hvorki í karla- né kvennaflokki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/sport/valur-islandsmeistari-sogulegt-a-hlidarenda/|title=Valur Ís­lands­meistari: Sögu­legt á Hlíðar­enda|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-02-19}}&lt;/ref&gt; Kvennalið Vals endurtóku afrekið árið 2023.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/462624/valsbla_i__2023_web.pdf|titill=Valsblaðið 2023|höfundur=Guðni Olgeirsson|útgefandi=Knattspyrnufélagið Valur|mánuður=desember|ár=2023|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2024}}&lt;/ref&gt; 

== Saga félagsins ==

=== 1911-1920: Stofnun og fyrstu árin ===

==== Stofnun ====
Árið 1911 var knattspyrnan enn á bernskuskeiði sem íþrótt á Íslandi. Knattspyrnan barst hingað laust fyrir aldamót, og eins og alls staðar hreif hún hugi ungra manna. Árið 1908 var stofnuð unglingadeild innan K.F.U.M. í Reykjavík og var séra Friðrik Friðriksson leiðtogi deildarinnar og naut óskoraðrar virðingar. Drengirnir sóttu ekki einungis fundi í K.F.U.M. hjá séra Friðriki, stofnað var taflfélag, hljómsveit var starfrækt og margt fleira.

Á þessum tíma fæddist hugmynd hjá K.F.U.M. drengjunum að stofna knattspyrnufélag en nokkur slík félög höfðu þá verið stofnuð í Reykjavík. Filippus Guðmundsson, einn af stofnendum Vals, skýrði svo frá tildrögum stofnunar félagsins í riti sem gefið var út í tilefni af 25 ára afmæli Vals: &lt;blockquote&gt;„Það var upphaf þessa félagsskapar, að nokkrir drengir úr UD í K.F.U.M. tóku að leika sér að því, að spyrna knetti í portinu bak við hús félagsins við Amtmannsstíg. Voru þeir sí og æ að mölva rúður í gluggum hússins með knettinum og fór mestallur tíminn í að aura saman í nýjar rúður og setja þær í gluggana. [...] Þessir leikir piltanna í UD voru upphaflega einungis óskipuleg dægrastytting. Þar var engin sérstök hlutverkaskipting, enda var lítið svigrúm í portinu bak við félagshúsið. Reyndi því hver og einn að spyrna knettinum af sem mestum ákafa eitthvað út í loftið, og aðalárangurinn voru rúðuspellin, sem áður er getið. En brátt rak að því, að portið varð drengjunum og þröngur leikvangur. Þá var haldið út á Melana, þangað, sem reykvískir knattspyrnumenn hafa jafnan síðan farið til þess að stunda íþrótt sína og sækja sér aukinn dug.“&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994573|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;Séra Friðrik hafði í upphafi lítið álit á knattspyrnu og var tregur til að gefa samþykki sitt fyrir stofnun félagsins. Virtist honum sem leikur drengjanna í portinu hefði lítinn tilgang annan en hlaup og spörk út í loftið. Hann lét þó undan þar sem hann sá að drengirnir höfðu gott af því að hlaupa úti eftir kyrrstöðu og inniveru. Síðar meir átti honum eftir að snúast hugur og varð hann fljótt helsti hvatamaður félagsins.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658420|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}&lt;/ref&gt; Guðbjörn Guðmundsson, segir þannig frá stofnun félagsins í sama riti: &lt;blockquote&gt;„Um það leyti, sem áhugi fyrir knattspyrnu var að vakna meðal unglinga í Reykjavík og þar með drengja í K.F.U.M., var Ólafur Rosenkranz, leikfimiskennari í Menntaskólanum, en vann jafnframt á skrifstofu Ísafoldarprentsmiðju. Eitt sinn bar það við, að við Ólafur vorum að taka til í herbergi einu í prentsmiðjunni, en í þessu herbergi var þá geymt skrifborð Jóns Sigurðssonar forseta. Þegar við vorum að laga til í kringum borðið og undir því, kom alt í einu fótknöttur veltandi undan borðinu. Átti Ólafur knöttinn, og var hann að vísu allslitinn, en þó sæmilegur. Guðbjörn var nú ekki seinn á sér, en falaði þegar knöttinn af afi [sic]. Varð það úr, að Ólafur seldi honum knöttinn fyrir 2 kr.“&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;Skýrði Guðbjörn þannig frá að utan um þennan knött, sem valt fram undan skrifborði [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jóns Sigurðssonar]], hafi fyrstu áhugamenn um knattspyrnu í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]] safnast og að til hans megi rekja vísinn til þess að Valur varð til.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Það var síðan 11. maí 1911 sem haldinn var fundur á lesstofu KFUM þar sem sex piltar stofnuðu Fótboltafélag KFUM en nafni félagsins var þegar sama ár breytt í Val.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt; Einn af stofnendum Vals, Filippus Guðmundsson, átti hugmyndina að nafni félagsins. Sagan segir að þegar þessir stofnendur félagins voru að vinna við að laga knattspyrnuvöll sinn á Melunum í Reykjavík hafi fálki sveimað yfir höfðum þeirra og þar fengu þeir þá hugmynd að kalla félagð Val. Nafnið var borið undir séra Friðrik sem samþykkti það strax.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659908|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}&lt;/ref&gt; 

Í fyrstu áttu Valsmenn engan leikvang til þess að stunda æfingar á. Æfðu liðsmenn því hvar sem þeir fundu nýtilega bletti. Æfingar fóru ýmist fram á Ráðagerðisflötum, á Kóngsmel uppi á [[Öskjuhlíð]], meðfram Rauðarárlæknum og suður í Fífuhvammi eða hvar sem unnt var að spyrna knetti. Æfingar fóru einkum fram á sunnudögum. Liðsmenn leituðu nú til séra Friðriks sem fór þegar á fund [[Páll Einarsson|Páls Einarssonar]], sem þá var [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. Fundi þeirra lauk með því að Valsmenn fengu úthlutað svæði eitt vestur á Melunum sem þeir ruddu og útbjuggu til knattspyrnuæfinga.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}&lt;/ref&gt; Séra Friðrik vann hörðum höndum að því að moka mold, raka saman möl og aka henni burt í hjólbörum með öðrum félagsmönnum og að lokinni vinnu lauk hann hverjum degi með guðsorði, söng og bæn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994582|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}&lt;/ref&gt;
Við vígslu fyrsta Valsvallarins á [[Melarnir|Melunum]] haustið 1911 hélt séra Friðrik ræðu þar sem hann hvatti piltana til að halda áfram á þeirri braut sem þeir höfðu lagt út á og áminnti þá jafnframt um heiðarleika í leik og starfi og að friður, kærleikur, samheldni, fegurð og atorka ætti að ríkja í starfinu og aldrei ætti að þrífast neitt ósæmilegt og ljótt, sbr. m.a. eftirfarandi kafla úr ræðunni:  &lt;blockquote&gt;„Þér ungu menn, sem standið nú í röðum reiðubúnir að ganga inn á hið nýja svæði til leiks, sýnið að þér getið leikið með kappi og fjöri og þó sem göfugir, ungir menn, sem fullkomlega hafið vald yfir yður. - Náið þessu valdi, hvað sem það kostar. Náið valdi yfir limum yðar; æfið augun að sjá fljótt, hvað gjöra skal, æfið fæturna, til þess að þeir gefi mátulegt spark eftir því, sem augað reiknar út, að með þurfi; æfið hendurnar til þess að fálma ekki út í bláinn, til þess að gjöra einmitt þær hreyfingar, sem við eiga; látið hendur og handleggi verða svo sjaldan sem unt er fyrir knettinum; æfið tungu yðar, svo að engin óþorfa orð heyrist. Leggið alla stund á að leggja fegurð inn í leik yðar, látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði. [...]

Verið þar á svæðinu, sem yður ber að vera, hverjum samkvæmt skyldu sinni og varist blindan ákáfa og fum. Allur þjösnaskapur veri langt frá yður. Kærið yður ekki um að vinna með röngu eða ódrengilegu bragði. Þeir sterkari boli aldrei hinum yngri og linari frá réttum leik. Segið ávallt satt og venjið yður á að segja til, ef yður verður eitthvað á og játa það. Hælist aldrei yfir þeim, sem tapa, og gleðjist líka yfir velleiknu sparki hjá mótleiksmönnum yðar. Látið aldrei ófagurt pex eða þráttanir skemma leikinn. Verið fljótir að hlýða þeim, sem leik stjórna, einnig þó að þeir séu yngri. [...] 

Munið ávallt eftir því, að leikur vor er ekki aðeins stundargaman, heldur á hann að vera til þess að gjöra oss betri, göfugri, heiðarlegri og karlmannlegri með hverri æfing. Og samlíf vort á leiksviðinu og utan þess á að efla kristindóm vorn og vera guði til dýrðar.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

==== Fyrstu árin ====
Í Valsblaðinu 1961 segir frá því að séra Friðrik hafi eitt sinn farið í heimsókn til Valsmanna þar sem þeir voru við æfingar á Melunum. Í fyrstu sýndist honum sem það sem ætti sér stað inn á vellinu svipaði til þess sem gerðist í portinu í K.F.U.M. en hann gekk þá til drengjanna og bað þá að sýna sér hvernig liðið raðaði sér upp á vellinum. Þeir gerðu það nákvæmlega og er séra Friðrik virti fyrir sér þessar tvær fylkingar (sókn og vörn) segist hann hafa séð fyrir sér hinar rómversku herfylkingar skipulegar og markvissar og samstundis skynjað leikinn og þá geysilegu þýðingu íþróttarinnar sem uppeldismeðals ef réttilega væri á haldið.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658421|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-19}}&lt;/ref&gt; 

Valsmenn urðu þó skömmu síðar að hverfa af brott af þessum velli því loftskeytastöð var reist á blettinum. Ruddu Valsmenn sér þá nýjan völl norðar á Melunum en þeir þurftu einnig að yfirgefa hann skömmu seinna þegar járnbraut, sem lögð var vegna grjótflutninga til Reykjavíkurhafnar, sem þá var í smíðum, var lögð yfir hann. Enn fluttu Valsmenn völl sinn norðar á Melana en sá völlur var nokkru síðar tekinn af félaginu og gerður að allsherjar íþróttavelli fyrir Reykjavík, [[Melavöllurinn]]. Áður hafði verið íþróttavöllur norðar á Melunum, en girðingin í kringum hann skemmdist mjög af völdum óveðurs árið 1925 og var þá horfið á það ráð að flytja íþróttavöllinn þangað sem völlur Valsmanna var.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; 

Mikill áhuga var meðal Valsmanna á knattpyrnu strax frá upphafi og oftast mættu of margir á æfingar þrátt fyrir að félagsmenn væru ekki nema 28 talsins og var [[Loftur Guðmundsson]], fyrsti formaður félagsins, „einkar áhugasamur um viðgang þess“. Fjölmargir óskuðu eftir inngöngu í félagið en Valsmenn höfðu gert samþykkt um það að félagsmenn skyldu ekki vera fleiri en 28. Varð þetta til þess að annað knattspyrnufélag var stofnað innan vébanda K.F.U.M. sem fékk nafnið Hvatur en til stóð að þessi félög myndu heyja kappleiki sín á milli í stað þess að keppa við önnur knattspyrnufélög utan K.F.U.M. Félagið Hvatur sameinaðist þó Val fljótlega, þar sem menn töldu ráðlegra að sameina starfskrafta félaganna. Við lok fyrsta starfsárs félagsins gaf séra Friðrik út rit sem hann nefndi „Úti og inni“ og tileinkaði knattspyrnufélögunum í K.F.U.M. Val og Hvata „sem með siðprýði, áhuga og félagslyndi gjörðuð mér gleði og K.F.U.M. sóma á leikvellinum og annarsstaðar“.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;  

Fyrstu þrjú starfsár Vals háði félagið ekki opinbera keppni við önnur félög. Séra Friðrik stjórnaði æfingum þegar hann hafði tök á því og liðið háði mánaðarlega kappleiki við Hvat. Haustið 1914 léku Valsmenn sinn fyrsta opinbera keppnisleik við [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]. Valsmenn voru á þessum tíma bundnir af ákvörðun um að leika ekki við lið utan K.F.U.M. Séra Friðrik var á þessum tíma staddur erlendis og því ekki til taks til þess að veita leyfi, leituðu Valsmenn þá til séra Bjarna Jónssonar, sem tók vel í erindið og veitti leyfi til leiksins. Leiknum lauk með 3-2 sigri Fram, sem þótti nokkuð vel af sér vikið þar sem Framarar höfðu á þessum tíma yfir að ráða öflugu knattspyrnuliði. Árið 1915 tók Valur í fyrsta sinn þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu en auk þeirra kepptu [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] og [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] í mótinu. Ári síðar, á fimm ára afmæli Vals 1916, fékk Valur inngöngu í [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasamband Íslands]]. 1913 var [[Skátafélagið Væringjar|Væringjafélagið]] stofnað fyrir drengi í K.F.U.M. fram til 15 ára aldurs sem gengju þá í Val. Árið 1919 vann þessi hópur ungra Valsmanna svokallað Haustmót og var það fyrsti mótssigur félagsins.

Á þessum árum voru knattspyrnumót í Reykjavík haldin af knattspyrnufélögunum sjálfum og höfðu félögin oft ærnar tekjur af mótshaldinu. Fyrstu árin stóð Valur ekki að slíku móti en breyting varð þar á árið 1917 þegar [[Egill Jacobsen]], kaupmaður gaf félaginu 30. júní verðlaunagripinn Íslandshornið, en til stóð að árlega yrði keppt um þann grip og Valur halda mótið. Framarar voru í upphafi afar mótfallnir nafngiftinni þar sem þeir töldu að nafnið á gripnum væri svo líkt Íslandsbikarnum, sem Fram hafði gefið út og haft tekjur af. Kváðu Framarar nafnið móðgun við sig af hálfu ÍSÍ sem höfðu í samstarfi við Egil ákveðið nafnið á gripnum. Í gerðarbókum Vals sagði m.a. svo um þetta mál: „Út af þessu höfðum vér [...], ákveðið að taka ekki þátt í Knattspyrnumóti Íslands hjá Fram á þessu ári, nema þeir gæfu tryggingu fyrir að þeir tækju þátt í Íslandshornsmótinu þar sem það væri svo mikið fjárhagslegt tjón fyrir okkur.“ Með bréfi til Vals skömmu síðar tilkynntu Framarar um þátttöku sína í mótinu en tóku þó fram að eigi mætti skilja svo að félagið væri nú ánægt með nafnið á horninu eða fyrri framkomu ÍSÍ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658432|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}&lt;/ref&gt; Fram vann gripinn til eignar árið 1919 en þá gaf Egill félaginu 200 krónur fyrir nýjum verðlaunagrip. Fleiri urðu mótin á vegum Vals þó ekki á þessum árum þar sem meistaraflokkur félagsins hætti keppni um þetta leyti.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994577|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}&lt;/ref&gt;

=== 1920-1930: Óviss framtíð ===
Í kringum 1920 var félagið við það að leysast upp sökum þess hve fáir sóttu æfingar hjá meistaraflokki. Meistaraflokkur Vals var þá alveg hættur að taka þátt í knattspyrnumótum og enginn 3. flokkur var til í félaginu. Var m.a. um það rætt í félaginu að sameinast [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]] eða leysa félagið alveg upp. [[Axel Gunnarsson]], kaupmaður, var kjörinn formaður Vals og lagðist mjög gegn því. Á þessum tíma var ekkert fé til í sjóðum félagsins og lagði Axel því sjálfur til fé fyrir boltakaupum og öðru því sem félagið þarfnaðist. Var Axel lengi vel helsti fjárhagslegur bakhjarl félagsins og sat í stjórn þess í 10 ár samfleytt lengst af sem formaður.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994583|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}&lt;/ref&gt; Upp úr 1922 var mikil deyfð yfir starfi Væringjafélagsins&lt;ref&gt;{{cite book |title=Skátafélagið Væringjar 25 ára |date=1938 |publisher=Skátafélagið Væringjar |url=https://timarit.is/page/4804641 |access-date=23. júlí 2022 |page=33}}&lt;/ref&gt; og gengu þá fjölmargir Væringjar í Val. Um þetta leyti upphófst mikil liðssöfnun og árið 1922 voru félagsmenn orðnir 350 talsins en þar af hafði Jón Sigurðsson, síðar borgarlæknir, safnað 100 manns. Tók meistaraflokkur félagsins í kjölfarið þátt í knattspyrnumótum að nýju árið 1923. Í Valsblaðinu 1961 eru Axel Gunnarsson og Jón Sigurðsson nefndir forystukempur endurreisnarinnar í Val sem átti sér stað á þessum tíma.  

Á 15 ára afmæli félagsins árið 1926 var ákveðið að gera merki fyrir félagið og var þar um að ræða mynd af skildi og á honum var mynd af val, vængjum þöndum, með knött í klónum. Efst í grunni merkisins var sól sem sendi geisla sína, rauða og bláa yfir félagsmerkið. Félagsmerki Vals var samþykkt á aðalfundi félagsins 1926. Hugmyndina að merkinu átti Ámundi Sigurðsson, en [[Tryggvi Magnússon]] listmálari teiknaði.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ákvæði um merki félagsins er að finna í 3. gr. samþykkta Knattspyrnufélagsins Vals. Þar segir svo um merki félagsins: „Merki félagsins er skjöldur, en grunnur hans sól, sem sendir frá sér rauða og bláa geisla og í miðjum fleti skjaldarins er fljúgandi valur með knött í klónum. Á knöttinn skal letra nafnið VALUR.“ Sama ár var einnig ákveðið að taka upp nýjan búning, en allt frá því að Valur eignaðist fyrst félagsbúning hafði hann verið hvít peysa með bláum langröndum, hvítar buxur og bláir sokkar. Þessum búningi þótti svipa um of til búnings KR og var þá tekin upp græn peysa og svartar buxur til bráðabirgða en sá búningur var notaður allt til ársins 1926.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658439|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}&lt;/ref&gt; Nú var ákveðið að búningur félagsins skyldi vera rauð peysa, hvítar buxur og bláir sokkar. Þetta hefur síðan verið búningur félagsins en ekki hefur verið föst regla í sokkalit, en þeir hafa þó yfirleitt verið rauðir eða hvítir.

Árið 1928 komu til landsins [[Skotland|skoskir]] knattspyrnumenn frá Glasgow University Club á vegum allra félaganna í Reykjavík og léku m.a. við meistaraflokk Vals. Leiknum lauk með 6-1 sigri Skotanna en Skotarnir höfðu mikla yfirburði yfir íslensku liðin. Í skýrslu um heimsókn þessa í skjölum Vals kemur fram að heimsókn þessi hafi einkum verið hugsuð svo liðin gætu lært af Skotunum og séð „hvar við stæðum í íþróttinni“. Jón Sigurðsson, formaður Vals, þakkaði Skotunum kærlega fyrir frábæran leik og glæsilega kennslustund.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658445|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}&lt;/ref&gt; Sama ár léku Valsmenn við [[Færeyjar|færeyskt]] knattspyrnulið sem var statt hér á landi og lauk leiknum með 4-1 sigri Valsmanna.

=== 1930-1939: Fyrstu titlarnir. Handknattleikur ryður sér rúms ===
Valur vann sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]], nítján árum eftir að félagið var stofnað með markatölunni 16:2. Innan Vals þótti mikið liggja við að sigra þetta ár og héldu liðsmenn m.a. fund á [[Hótel Borg]] skömmu fyrir mótið þar sem Jón Sigurðsson og Aðalsteinn Hallsson hvöttu menn til dáða og báðu þá að „duga eða drepast“ eins og það er orðað í fundargerðinni. Tókust menn í hendur og strengdu þess heit að gera allt sem í þeirra valdi stæði til að sigra og það gekk eftir. Langþráður draumur var orðinn að veruleika. Eitt fyrsta verk nýkrýndra Íslandsmeistara var að heimsækja séra Friðrik. Séra Friðrik sagði við nýbakaða meistarana að vissulega væri sigur góður en ekki mætti ofmetnast eða sýna dramblæti, en alla tíð gaf séra Friðrik Valsmönnum ýmis heilræði, m.a. um drengilegan leik og háttprýði. 

Frá þessum tíma hefur varðveist dagbók Agnars Breiðfjörð þar sem hann rekur æfingasókn veturinn 1930-31. Í dagbókinni getur hann þess að Valssöngurinn hafi oftast verið sunginn í lok æfinga, sbr. t.a.m. eftirfarandi færslu frá 18. janúar 1931: „Þessi sunnudagur rann upp með hörkufrosti og norðannæðingi, og var útlit fyrir fannkomu, þrátt fyrir þessa hryssingslegu framkomu náttúrunnar, mættu á þessa æfingu 10 áhugamenn. - Án efa hefur ekki áður verið leikin knattspyrna í slíku veðri sem þessu (í það minnsta ekki á Íslandi). Æfingin var á velli KR-inga og fór allvel fram. Valssöngurinn var sunginn.“   

Ári síðar héldu Valsmenn í sína fyrstu utanlandsför. Kepptu Valsmenn við lið frá [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Danmörk|Danmörku]] alls sex leiki. Aðalfararstjóri var séra Friðrik Friðriksson og auk hans var í fararstjórninni Jón Sigurðsson formaður félagsins. Einar Björnsson segir m.a. svo frá ferðinni í 25 ára afmælisriti Vals: &lt;blockquote&gt;„Þetta var í fyrsta sinn, sem íslenzkt knattspyrnufélag réðist í það, á eigin ábyrgð að senda flokk knattspyrnumanna til meginlands Evrópu og í fyrsta skipti sem íslenzkir knattspyrnumenn tóku þar land. Lagt var af stað héðan 16. júní með e. s. Lýru og leiðin lá um Færeyjar, Noreg og Svíþjóð. Ferðin til Færeyja gekk eins og í sögu, en í Þórshöfn var dvalið í rúma 4 tíma og kappleikur háður við „Havnar Boltfélag“, og lauk með sigri Vals 3:0. Leikurinn var drengilegur og fjörugur og blaðaummæli ágæt. [...] Í Kaupmannahöfn og annarsstaðar í Danmörku voru Valsmenn gestir KFUM. Móttökur hinna dönsku félaga okkar voru með afbrigðum góðar, bæði í Kaupmannahöfn og annarsstaðar sem við fórum um. Var allt gert til þess að gjöra oss ferðina sem ánægjulegasta og gagnlegasta. [...] Fyrsta kappleik sinn í Danmörku léku Valur í Kaupmannahöfn 24. júlí við KFUM Boldklub og sigruðu Danir með 3:1. Rétt er að geta þess að þetta var í fyrsta sinn sem Valsmenn kepptu á grasvelli og munu þau viðbrigði, að koma á grasvöll af malarvelli, ekki hvað sízt hafa átt sinn drýgsta þátt í ósigrinum.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658455|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;

==== Dýrkeyptur Íslandsmeistaratitill 1933 ====

Félagið varð næst Íslandsmeistari í knattspyrnu [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1933|1933]] og síðan óslitið fjögur ár í röð 1935-1938. Sigur Vals árið 1933 var dýru verði keyptur því í úrslitaleik Vals gegn KR 15. júní hlaut markvörður Vals, [[Jón Karel Kristbjörnsson]], svo slæma áverka að hann lést tveim dögum síðar 17. júní.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lemurinn.is/2013/05/04/valur-kr-upp-a-lif-og-dauda/|title=Valur-KR upp á líf og dauða|date=2013-05-04|website=Lemúrinn|language=is|access-date=2021-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1358357/|title=Spark í spegli tímans|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-02-06|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Í Valsblaðinu 1961 sagði m.a. svo frá þessum afdrifaríka leik:&lt;blockquote&gt;„Þetta ár verður lengi minnisstætt, fyrir þá sök, að í úrslitaleik milli  Vals og KR skeði það að markmaður liðsins, Jón Karel Kristbjörnsson, slasaðist svo illa að hann lézt af þeim völdum 2 dögum síðar. Mun hann hafa rifnað innvortis og fengið lífhimnubólgu, sem leiddi hann til dauða.

Var mikill mannskaði að Jóni, sem var mjög efnilegur maður, góður markvörður og hafði verið meðal þeirra sem haldið höfðu hvað lengst hópinn og leikið í aðalliðinu undanfarin ár, og í yngri flokkunum.

Þegar slysið vildi til stóðu leikar þannig, að jafntefli var 2:2, en er Jón féll á völlinn náði framherji KR knettinum og sendi hann í mannlaust markið. 3:2 fyrir KR.

Varamarkvörðurinn, Hermann Hermannsson, er tekinn í markið. En við þetta áfall, að markvörðurinn verður að hætta, þjappast liðið svo saman, að sjaldan hefði betur til tekizt, og á næstu 40 mín. skorar Valur 4 mörk, og vann leikinn 6:3.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658463|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Valur sá um útför Jóns og reisti legstein á leiði Jóns í [[Hólavallagarður|Hólavallakirkjugarði]] en minnisvarðinn var afhjúpaður við athöfn sem fram fór 19. desember 1934. Á legsteininum er að finna stórt Valsmerki. Séra [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]] framkvæmdi athöfnina.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}&lt;/ref&gt; Árlega, fyrir fyrsta leik á Íslandsmótinu í knattspyrnu, leggja leikmenn meistaraflokks Vals í knattspyrnu karla blóm að leiði Jóns Karels.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478079|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}&lt;/ref&gt;
==== Nýr völlur við rætur Öskjuhlíðar ====
Þegar æfingavöllur Vals á Melunum var tekinn af félaginu 1926 undu félagsmenn því illa og unnu forystumenn félagsins ötullega að því að félaginu yrði bætt það tjón með nýju landi. Eftir langa mæðu fékk félagið loks úthutað svæði við rætur [[Öskjuhlíð|Öskjuhlíðar]] sem nefndist Haukaland en fram að því hafði félagið ekki átt sér neinn sérstakan leikvöll.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Svæðið var stórgrýtt og illt yfirferðar en með samtakamætti ruddu menn svæðið og athafnasvæði knattspyrnumanna í Val jókst smám saman og haustið 1935 útbjuggu Valsmenn völl á svæðinu í sjálfboðavinnu og var það mikið og erfitt verk. Völlurinn var vígður á 25 ára afmælisári Vals árið 1936 en mikil áhersla var lögð á að klára að ryðja völlinn í tæka fyrir afmæli Vals. Á almennum fundi félagsins kom fram tillaga um að hver starfandi félagsmaður legði fram 5 krónur á mánuði, sem yrðu greiddar til atvinnulausra manna innan félagsins sem störfuðu að vallargerðinni og að félagssjóður myndi leggja jafnháa upphæð á móti. Var tillagan í kjölfarið samþykkt og kom til framkvæmda þó ekki liggi fyrir hve margir nutu þessara atvinnubótarvinnu. Völlurinn var vígður með skrúðgöngu frá húsi K.F.U.M. og voru þar samankomnir um 150 Valsmenn sem gengu þaðan inn Laugaveg og þaðan upp Barónsstíg að vellinum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658475|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}&lt;/ref&gt; 

Þetta nýja svæði átti eftir að valda straumhvörfum hjá félaginu, ekki síst meðal yngstu knattspyrnumannanna, en um þessar mundir var farið að efna til keppni milli 3. og 4. flokks og var oftast keppt á Valssvæðinu að frumkvæði Vals. Átti það mikla unglingastarf sem kom í kjölfar hins nýja vallar eftir að bera ríkulegan ávöxt fyrir Val.

==== Upphaf handknattleiks í Val ====

Á vetraræfingum sem knattspyrnumenn í Val stunduðu á árunum eftir 1930 var ýmist æfð leikfimi eða knattleikni með tuskuknöttum. Þessar æfingar þóttu heldur einhæfar og gripu menn til þess ráðs að enda æfingar á handknattleik. Æfingar fóru ýmist fram í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskóla]] eða ÍR húsinu og voru pústrar tíðir líkt og segir í Valsblaðinu 1961. Þótti sumum hasinn svo mikill að málið var tekið upp á stjórnarfundi Vals. Í fundargerði um þetta segir:&lt;blockquote&gt;„Nokkur ágreiningur hafði komið upp um það, hvort hafa skyldi handknattleiksæfingar á æfingakvöldum félagsins, þar sem allir þeir, er æfingar sæktu gætu ekki tekið þátt í þeim. Urðu um þetta nokkrar umræður. Mæltu tveir stjórnarmenn, fyrir sitt leyti, á móti handknattleiksæfingum. Formaður hélt því fram, að það yrði ekki vel séð af nokkrum félagsmönnum ef þær yrðu lagðar alveg niður. Kom þá fram hjá tvímenningunum tillaga um að handknattleiksæfingar yrðu einu sinni í viku og þá síðasta „kortérið“. Var það samþykkt.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658490|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Í fyrstu fóru menn eftir samþykkt stjórnar en ekki leið á löngu þar til allar æfingar enduðu með handknattleik. Leiknum óx stöðugt fiskur um hrygg innan félagsins og vildu menn nú reyna sig á öðrum liðum. Léku Valsmenn þá við nemendur í [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraskólanum]], [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] og [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann]], sem á þessum tíma var nokkurs konar vagga handknattleiks á Íslandi, en þjálfari liðsins var Valdimar Sveinbjörnsson. Í upphafi voru leikir Vals og Menntaskólans ójafnir en fljótlega fór að draga saman með liðunum. Í Valsblaðinu 1961 segir m.a. frá aðstöðunni til hanknattleiksiðkunar á þessum árum. Segir þar m.a. frá leik Vals og Hauka sem fram fór á ísuðu gólfi í fimleikahúsinu við barnaskólann í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Salurinn hafði verið þveginn seint kvöldið fyrir leikinn í miklu frosti og þegar keppendur komu í salinn um morguninn, var mikill hluti hans með íslagi á gólfinu. Ekki kom til greina að fresta leiknum og því fór hann fram við þessar krefjandi aðstæður. Þar greinir einnig frá æfingaleik Vals við sjóliða af þýska herskipinu Metheor, sem fram fór í Austurbæjarbarnaskólanum, segir m.a. svo frá viðureigninni í Valsblaðinu: &lt;blockquote&gt;„Var Valsmönnum sagt, að á skipi þessu væru mjög góðir handknattleiksmenn, sem hefðu tekið þátt í mótum heima í Þýzkalandi og væru taldir þar góðir leikmenn. Yrði því um að ræða handknattleikssýningu og ekkert annað. Þjóðverjarnir vildu hafa vítateiginn strikaðan þvert yfir salinn og þegar knötturinn fór aftur fyrir það strik átti mark hann.  

Þeir notuðu líka niðurstungu, og léku oft á Valsmenn með því, því það kunnu þeir ekki. Aftur á móti mun salurinn hafa hamlað þeim nokkuð, enda vanari stærri sölum og leik úti. Þjóðverjar voru þá með beztu handknattleiksþjóðum í heimi. Það kom ekki lítið á óvart að leikurinn varð mjög jafn og mátti vart á milli sjá. Áhorfendur höfðu komið til að horfa á svo að svalir salsins voru þétt skipaðar. Upphófst nú mikill þjóðarmetnaður meðal áhorfenda og tóku þeir að æpa af miklum móð á Valsmenn, og segja má að Aðalsteinn Hallsson, hafi gengið berserksgang á áhorfendapöllunum, hvetjandi með öllum tiltækum orðum móðurmálsins.  

Leiknum lauk með aðeins eins marks mun eða 21:20 fyrir Þjóðverja. Var ekki laust við að handknattleikur nyti meira álits og viðurkenningar innan félagsins eftir þetta. Þetta var líka fyrsti leikur, sem íslenzkt lið leikur við erlenda handknattleiksmenn.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658493|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;Sá handknattleikur sem leikinn var á þessum fyrstu árum íþróttarinnar hér á landi var nokkuð frábrugðin þeim sem þekkist í dag. Salirnir í Austurbæjarskóla, MR og í ÍR-húsinu voru litlir og gólfflöturinn leyfði ekki útlínur. Var knötturinn því alltaf í leik nema þegar mark var skorað. Heimilt var að taka knöttinn „af batta“ með því að kasta honum í vegg, markteigurinn var aðeins 2 m út frá miðju markinu og markið sjálft ekki nema 1,70 m. Ekki mátti halda knettinum lengur en í tvær sekúndur og ekki mátti stinga niður. Knötturinn var tuskuknöttur sem menn gátu með naumindum haldið á í annarri hendi eða kastað. Almennt léku menn „maður á mann“ og fimm menn voru í hvoru liði.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658494|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}&lt;/ref&gt;  

==== Tengsl við KFUM rofna ====
Á þessum árum rofnuðu smám saman þau sterku tengsl sem í upphafi höfðu verið milli Vals og KFUM, en enn þann dag í dag eru Valsmenn minnugir uppruna félagsins og minnast með virðingu og hlýju tengsla sinna við KFUM og séra Friðrik Friðriksson. Á níræðisafmæli séra Friðriks árið 1958 tilkynnti Knattspyrnufélagið Valur að félagið myndi reisa brjóstmynd af séra Friðriki Friðrikssyni á Hlíðarenda.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1316224|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}&lt;/ref&gt; Brjóstmyndin var afhjúpuð á 93. afmælisdegi séra Friðriks þann 25. maí 1961 en séra Friðrik lést 9. mars sama ár.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2247303|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}&lt;/ref&gt; Á steinsúluna eru rituð þau fleygu orð: Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði, einkunnarorð sem eiga að vera leiðarljós og takmark allra Valsmanna í leik og starfi. [[Friðrikskapella]] að Hlíðarenda var vígð árið 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|titill=Biskup vígði Friðrikskapellu|höfundur=|útgefandi=Morgunblaðið| dags = 28. maí 1993| skoðað-dags = 20. janúar 2021|safnár=}}&lt;/ref&gt;

=== 1939-1960: Flutningur að Hlíðarenda ===
Árið 1939 markar merk spor í sögu Vals með kaupum á jörðinni [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]] við Öskjuhlíð. Á gamlársdag 1914 gaf bæjarstjórn [[Reykjavík|Reykjavíkur]] úr erfðafestubréf fyrir 5,5 hekturum lands til [[Jón Kristjánsson|Jóns Kristjánssonar]], lagaprófessors, sem gaf jörðinni nafnið Hlíðarendi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/993637|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt; Jón lést langt fyrir aldur fram í [[Spænska veikin|spænsku veikinni]] sem gekk yfir landið [[1918]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4912342?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/J%C3%B3n%20Kristj%C3%A1nsson%20pr%C3%B3fessor|title=Árbók Háskóla Íslands - Árbók 1918-1919 (01.01.1919) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt; Skömmu fyrir andlát sitt seldi Jón landið Sveini Pálssyni en síðar sama ár lést Sveinn einnig úr spænsku veikinni. Árið 1919 flutti [[Guðjón Guðlaugsson]] Alþingismaður til Reykjavíkur og keypti Hlíðarenda af dánarbúi Sveins. Guðjón bjó að Hlíðarenda til æviloka, en hann lést 6. mars 1939.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=173|title=Guðjón Guðlaugsson|website=Alþingi|language=is|access-date=2021-01-23}}&lt;/ref&gt; Frú Jóney Guðmundsdóttir, ekkja Guðjóns Guðlaugssonar Alþingismanns, bauð félaginu landið til kaups vorið 1939 og úr varð að félagið undirritaði kaupsamning um landið 10. maí 1939. Það var ósk Jóneyjar að selja landið Knattspyrnufélaginu Val fremur en til „[...] kaupsýslumanna sem sóttust enn fremur eftir því að eignast Hlíðarenda“ en það var hennar trú að Valur myndi hlúa að staðnum, rækta hann og prýða frekar en eigandi er ræki þar bú.  Kaupverðið var 30.000 kr. en þar af nam útborgun kr. 5.000. Jörðin var 5,09 ha. að stærð, að mestu ræktað tún. Landinu fylgdi íbúðarhús, stórt fjós og hlaða. Til þess að fjármagna kaupin gaf félagið út 50 króna skuldabréf en fjármögnun stóð svo tæpt að ekki tókst að greiða stimpilgjöldin fyrr en nokkru síðar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1501141/|title=Hugsað til hundrað ára|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658240?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 12. Tölublað (01.05.1959) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}&lt;/ref&gt; 

Í samtali við Frímann Helgason sem birtist í 30. tbl. Valsblaðsins árið 1972 lýsti Hólmgeir Jónsson kaupunum og skuldabréfaútgáfunni með eftirfarandi hætti:  &lt;blockquote&gt;„Mér er einna minnistæðast þegar Ólafur Sigurðsson skýrði frá því að hann ætlaði að leggja það til að Valur keypti Hlíðarenda. Ég var þá féhirðir í stjórninni og mér var kunnugt um að ekkert fé var til. Hann hafði ráð við því og lét að því liggja að við gæfum bara út 50 kr. skuldabréf. 

Nú, svo var þetta ákveðið, og farið að selja bréfin og gekk það allt vel, en heildarupphæðin var 5,000 krónur. Síðan varð ég fyrsti gjaldkeri Hlíðarendanefndar, og ég minnist ekki að hafa leyst inn nema tvö eða þrjú bréf. Síðan kom svo stríðið og verðgildi peninga rýrnaði, 50 krónur urðu lítils virði og munu fáir hafa krafizt greiðslu fyrir bréf sín.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659310?iabr=on#page/n41/mode/2up/search/S%C3%AD%C3%B0an%20kom%20svo%20str%C3%AD%C3%B0i%C3%B0%20og%20ver%C3%B0gildi%20peninganna%20r%C3%BDrna%C3%B0i,%2050%20kr%C3%B3nur%20ur%C3%B0u%20l%C3%ADtils%20vir%C3%B0i%20og%20munu%20f%C3%A1ir%20hafa%20krafizt%20grei%C3%B0slu%20fyrir%20br%C3%A9f%20s%C3%ADn|title=Valsblaðið - 30. Tölublað (11.05.1972) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Ólafur Sigurðsson, þáverandi formaður Vals og bróðir Jóns Sigurðssonar, átti mikinn þátt í kaupunum á landinu og skrifaði m.a. svo um kaupin í 3. tbl. Valsblaðsins árið 1941: &lt;blockquote&gt;„Þó að kaupin hafi verið gerð er takmarkinu ekki náð. Þau eru aðeins upphafið. Upphaf þess starfs sem á að tryggja félaginu fagran og fullkominn samastað, þar sem unnt verði að einbeita allri orku félagsins að hinum eiginlegu verkefnum þess, íþróttaiðkunum sakir fullkominna ytri skilyrða og efnahagslegs sjálfstæðis [...] Við verðum að gera til hans meiri kröfur en nokkurn tíma hafa verið gerðar hér á landi í þessum efnum, svo miklar að þær standist kröfur tímans um næstu 100 ár a.m.k.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658049?iabr=on#page/n4/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 3. Tölublað (01.04.1941) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Með kaupunum var langþráðu markmiði náð, Valur átti sitt eigið land í alfaraleið skammt frá gamla Valsvellinum og þar með lauk 28 ára hrakningasögu félagsins. Forystumenn félagsins höfðu háleitar hugsjónir um uppbyggingu að Hlíðarenda og horfðu til framtíðar, sáu fyrir sér draumsýnir um íþróttasvæði og íþróttamiðstöð en gerðu sér jafnframt grein fyrir því að langt yrði í land að draumur þeirra um framtíðarsvæði Vals rættist, en þeir höfðu tekið fyrsta skrefið. 

Ekki var til fé til framkvæmda á jörðinni fyrst um sinn og var landið því leigt út til Geirs í Hlíð til 5 ára til að létta undir með félaginu. Einum hektara var þó haldið eftir til að nýta undir æfingar en [[Reykjavíkurflugvöllur]] var farinn að þrengja mjög að æfingasvæðinu sem þá var í notkun. Miklar deilur áttu sér stað innan félagsins sem utan um kaupin og var áskorun m.a. send til bæjarstjórnar um að taka 1.000 kr. árlega af félaginu &quot;er færi svo gáleysislega með fé sitt&quot;. Þessar óánægjuraddir þögnuðu árið 1944 þegar Hlíðarendanefnd skilaði 100.000 kr. hagnaði af bílahappdrætti og hlutaveltu. 

Arkitektarnemarnir [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]] og [[Sigvaldi Thordarson]] voru fengnir til þess að skipuleggja Hlíðarenda til framtíðar árið 1943 og skiluðu þeir af sér uppdrátti dagsettan í apríl sama ár. Á uppdrættinum mátti sjá fullburða leikvang með grasi, áhorfendastúkum og hlaupabraut, stóran malarvöll, knattspyrnuvöll drengja, utanhúss handboltavöll á grasi, tennisvelli, íþróttahús, félagsheimili, búningaaðstöðu, íbúð umsjónarmanns og sundlaug. Ekkert varð úr þessum áformum og ári síðar gerðu þeir annan uppdrátt þar sem útihús á svæðinu, fjósi og hlöðu var breytt í félagsaðstöðu, fundarherbergi og búningsklefa. Nýr malarvöllur var vígður 1949 og 1953 var grasvöllur tekinn í notkun að Hlíðarenda.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|title=Valsblaðið 2019|last=22911024|website=Issuu|language=en|access-date=2021-01-26|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518061423/https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== Fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik ====
Haustið 1939 fór stjórn [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasambands Íslands]] þess á leit við Val að standa fyrir Íslandsmóti í handknattleik. Beiðnin var samþykkt á stjórnarfundi hjá Val í byrjun desember sama ár og fór svo að Valur og Víkingur önnuðust mótshaldið. Val hafði skömmu áður áskotnast veglegur bikar af Vátryggingafélaginu Nye danske og í tilefni af þessu nýja móti gaf Valur bikarinn til keppni í meistaraflokki. Alls tóku sex lið þátt í [[Handknattleiksárið 1939-40|mótinu]]: Valur, [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]], [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR,]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] og [[Háskóli Íslands|Háskólinn]] en Valsmenn stóðu uppi sem sigurvegarar. Voru Valsmenn þar með orðnir fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik. Valsblaðið 1961 greinir frá undirbúningi Valsmanna fyrir leikinn gegn Háskólanum, sem þótti afar sterkur andstæðingur. Enginn sérstakur þjálfari stýrði Valsliðinu á þessum tíma og því brugðu menn á það ráð að koma saman á skrifstofu Sveins Zoega, sem þá starfaði hjá Sparisjóði Reykjavíkur,  til þess að ræða málin fyrir mikilvægan leik gegn Háskólanum. Var þar samþykkt að hver og einn skyldi gagnrýna aðra liðsmenn og segja þeim hvað það væri sem þeir mættu bæta í sínum leik. Skyldu leikmenn jafnframt hlusta á gagnrýnina og máttu ekki svara fyrir sig.        

Valsmenn vörðu Íslandsmeistaratitilinn [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]] og [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]] og aftur [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]]. Valsmenn hafa ávallt átt velgengni að fagna í handknattleik þegar á heildina er litið þótt stundum hafi starfið dalað um tíma.

==== Skíðamenn Vals fá þak yfir höfuðið ====
Árið 1941 á 30 ára afmæli félagsins var tekin til notkunar skíðaskáli sem félagið leigði af ÍR. Mikill skíðaáhugi var hér á landi um og eftir 1930 og voru þá fjölmargir skíðaskálar byggðir. Fjölmargir félagsmenn Vals stunduðu skíðaíþróttina af kappi og börðust fyrir því að félagið eignaðist sinn eigin skíðaskála. Var málið mikið rætt innan félagsins en menn höfðu m.a. áhyggjur af því að Valsmenn færu að dreifast með öðrum félögum í skíðaferðir. Ýmsir möguleikar voru kannaðir en hagkvæmasta boðið kom frá ÍR um leigu á „Valgerðarstöðum“, litlu sumarhúsi, rétt við [[Kolviðarhóll|Kolviðarhól]] á [[Hellisheiði]]. Gerður var leigusamningur til fimm ára og hófust sjálboðaliðar þegar handa við að lagfæra og breyta húsinu. Var það von manna að þegar leigutíminn væri á enda yrði búið að reisa nýjan og vandaðan skála fyrir skíðadeildina.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658498|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}&lt;/ref&gt; 

Fljótlega kom í ljós að skíðaskálinn væri of lítill. Hófst mikil fjársöfnun og eftir áramótin 1942-43 hafði nægt fé safnast til þess að unnt væri að hefjast handa við að teikna húsið. Andreas Bergmann teiknaði skálann sem var reistur innan um klettaborgir framar í [[Sleggjubeinsdalur|Sleggjubeinsdal]] og var samningur gerður við ÍR um landið. Þegar um vorið hófust framkvæmdir og var öll vinna, nema hellulögn á þaki, framkvæmd af Valsmönnum í sjálfboðavinnu. Vinna fór að mestu fram um helgar og gekk vel því húsið var vígt 11. desember 1943.  

==== Íþróttahús að Hlíðarenda ====
Snemma á árinu 1953 var sú ákvörðun tekin, að hefjast handa um byggingu íþróttahúss að Hlíðarenda. Opinberir aðilar vildu ekki fallast á fyrirætlanir Vals um að hafa húsið stærra en 16x32 m auk gangs og búningsherbergja og varð það því raunin. Framkvæmdir hófust 1954 en [[Skarphéðinn Jóhannsson]] teiknaði húsið og hafði eftirlit með byggingu þess. Nokkrar tafir urðu á framkvæmdum þar sem styrkir bárust ekki sem skyldi. Var þá brugðið á það ráð að leigja [[Hitaveitu Reykjavíkur]] húsið sem geymsluhús, þar til félagið gæti hafist handa um innréttingu þess. Árið 1958 gátu framkvæmdir hafist að nýju þar félaginu hafði tekist að safna saman nokkru fé með lántökum, styrkjum, fyrirframgreiðslum upp í leigu o.s.frv. 

Straumhvörf urðu í starfi félagsins með tilkomu íþróttahúss að Hlíðarenda sem tekið var í notkun 1958 en húsið var fullgert 1960. Þetta íþróttahús var mikil lyftistöng fyrir Val, bæði fyrir íþróttaiðkun og allt félagsstarf. Um framkvæmdirnar að Hlíðarenda sagði m.a. svo í Valsblaðinu árið 1961 sem gefið var út í tilefni af 50 ára afmæli félagsins:&lt;blockquote&gt;„Þeir sem fylgst hafa með framkvæmdum á Hlíðarenda, frá því farið var að vinna að byggingum þar, munu sammála um að þar hafi gerzt kraftaverk. Það verður því ekki hjá því komizt, að geta þeirra sem þar hafa verið í fararbroddi, og tekið á sínar herðar forustustarfið. Margir hafa lagt þar hönd að, og unnið gott starf, en það er hér, eins og yfirleitt vill oftast verða, að meginþunginn hvílir á tiltölulega fáum. Allt frá byrjun, eða frá því að Hlíðarendakaupin voru gerð 1939 hafa aðeins 3 menn gegnt formennsku Hlíðarendanefndar. Fyrst Ólafur Sigurðsson til ársins 1948, en í nefndinni var hann til dauðadags. Var áhugi hans fyrir Hlíðarenda mjög mikill og lagði starfinu þar jafnan það lið, sem aðstaða hans og tími frekast leyfði. Við tók af honum Jóhannes Bergsteinsson, og hefur hann unnið staðnum af geysilegum dugnaði, bæði hvað snertir tillögur um fyrirkomulag og eins sem góður fagmaður að sjálfri vinnunni. Núverandi formaður Hlíðarendanefndar, er Úlfar Þórðarson, og hefur hann fórnað tíma og kröftum að fá dæmi munu um slíkt. Er það mikið lán fyrir Val, að hafa slíka forustumenn í nefnd, sem hafði jafn þýðingarmikil verkefni með höndum.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658507|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Árið 1971 var hafist handa við undirbúning að nýjum grasvelli í fullri stærð og bættum aðbúnaði áhorfenda. Valur varð fyrsta Reykjavíkurfélagið til þess að ná því marki að leika heimaleiki á eigin grasvelli en hann var vígður 1981.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659885|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1377779/|title=Vængjum þöndum í heila öld|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Á 9. áratugnum héldu framkvæmdir áfram og árið 1987 var tekið í notkun annað íþróttahús ásamt vallarhúsi og félagsheimili.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1664000|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}&lt;/ref&gt; Íþróttahúsið sem byggt var árið 1987 vék síðar fyrir nýrri íþróttahöll sem vígð var árið 2007. Samhliða því tóku Valsmenn í notkun nýjan keppnisleikvang, yfirbyggða stúku og félags- og skrifstofuaðstöðu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1162089/|title=&amp;quot;Mannvirkin skapa grunn til framtíðar&amp;quot;|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Þann 3. október 2015 vígðu Valsmenn nýjan keppnisvöll þar sem undirlagið var úr gervigrasi og leikur félagið nú heimaleiki sína á gervigrasi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478070|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}&lt;/ref&gt;
==== Konur í Val ====
Á fyrstu árum félagsins á meðan tengslin voru hvað mest við K.F.U.M. áttu eðli málsins samkvæmt einungis piltar aðild að Val. Á fyrstu starfsáratugum Vals var einnig lítið um að stúlkur stunduðu íþróttir, slíkt þótti jafnvel ekki kvenlegt. Helst var að stúlkur stunduðu [[Fimleikar|fimleika]] eða [[sund]], knattleikir þóttu ekki við þeirra hæfi. Tíðarandinn breyttist mjög á stríðsárunum. Í árskýrslu stjórnar Vals árið 1947 segir m.a. svo:  „Helga Helgasyni falið að gera tilraunir að koma upp kvennadeild í handknattleik“ en ekki er þess getið hvernig tilraunin tókst.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658519|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}&lt;/ref&gt; Aftur á móti hófu stúlkur fljótlega upp frá þessu að æfa handknattleik með Val og að því kom að handknattleiksdeild kvenna var stofnuð hjá félaginu 1948.

Um aðdraganda og stofnun kvennadeildarinnar í Val segir Helgi Helgason m.a. svo í 50 ára afmælisriti Valsblaðsins 1961: &lt;blockquote&gt;„Eftir að farið var að efna til reglulegra ferða í hinn nýbyggða skíðaskála félagsins - um hverja helgi -, varð þess ekki langt að bíða, að með í ferðir okkar fóru að koma nokkrar ungar stúlkur, sem þá gjarnan voru þarna, til að byrja með, í fylgd með feðrum sínum, „gömlum“ og góðum félögum Vals. Með tilkomu þessara ungu stúlkna, sem að vísu voru ekki margar fyrst í stað, mátti fljótlega greina það, að í skálanum myndaðist allt annar andi, en þar hafði ríkt á meðan þar var karlkynið eitt ráðandi. Menn urðu tillitssamari hverjir við aðra, hjálpsamari og glaðværin sönn og óþvinguð í nærveru hins kynsins. Já, „stemmningin“ varð öll önnur en verið hafði, á þessu ltila - en oft mannmarga - fjallaheimili okkar. [...] Í samtölum, sem ég átti við „Skála-stúlkurnar“, fóru þær ekki í neinar grafgötur með það, að allar, upp til hópa langaði þær til að geta orðið enn virkari þátttakendur í félagslífi Vals en þær raunverulega voru og um það voru þær einnig sammála, að handknattleikur fyrir þær væri það, sem vantaði.“&lt;/blockquote&gt;Skömmu síðar birtust auglýsingar í dagblöðum landsins þar sem stúlkur voru hvattar til að mæta á handknattleiksæfingar á miðvikudagskvöldum á Miðtúnsvelli. Vel var mætt á fyrstu æfinguna og um þær stúlkur sem sóttu fyrstu æfinguna ritaði Helgi Helgason m.a. svo: „Þessi nöfn munu verða skráð óafmáanlegu letri í annála félagsins, til að geta borið um það hverjar þær voru, sem fyrstar urðu til að brjóta þá leið, sem svo margar ungar stúlkur Vals hafa síðan farið, og eiga eftir að fara á ókomnum árum, sjálfum sér og félaginu til velfarnaðar.“ 

Æ síðan hafa kvennaflokkar í knattspyrnu og handknattleik staðið fyrir sínu, ekki aðeins á íþróttavöllunum, heldur einnig í hinu félagslega starfi og sú ákvörðun að veita konum aðgang að félaginu varð til þess að styrkja Val mikið félagslega. Það var ekki fyrr en eftir stofnun kvennadeilda sem hægt var að tala um Val sem alhliða íþrótta- og æskulýðsfélag. Það var fyrst árið 1962 sem þær hrepptu Íslandsmeistaratitilinn og um langan tíma var kvennalið Vals ósigrandi í handknattleik. [[Sigríður Sigurðardóttir|Sigríður Sigurðardóttir,]] handknattleikskona úr Val, var kjörin [[íþróttamaður ársins]] [[1964]], fyrst kvenna.

Á 8. áratugnum náði kvennaknattspyrna að skjóta rótum hjá Val og félagið hampaði sínum fyrsta Íslandsmeistaratitli í kvennaknattspyrnu árið 1978. Á [[1981-1990|9. áratugnum]] átti Valur sigursælasta lið landsins í kvennaknattspyrnu. 

==== Deildaskipting ====
Árið 1959 var gerð veigamikil skipulagsbreyting hjá félaginu er tekin var upp deildaskipting. Ákveðið var að skipta Val í þrjár deildir: Handknattleiksdeild, knattspyrnudeild og skíðadeild og kjósa sérstakar stjórnir þessara deilda. Áttu deildirnar að starfa nokkuð sjálfstætt og taka ákvarðanir um eigin mál en aðalstjórn félagsins átti að fara með æðsta vald í félaginu milli aðalfunda. Nokkuð skiptar skoðanir voru innan félagsins um fyrirhugaða deildaskiptingu en í Valsblaðinu 1961 þar sem farið var yfir 50 ára sögu félagsins þótti fyrirkomulagið hafa gefist vel. Það hafi skapað fjölbreytni í starfið og gefið fleiri félögum tækifæri til að láta að sér kveða við félagsstörfin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658541|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}&lt;/ref&gt; Í kjölfarið voru kjörnar sérstakar stjórnir fyrir hverja deild en þær skyldu svo lúta stjórn aðalstjórn félagsins sem færi með æðsta vald í málefnum Knattspyrnufélagsins Vals.  

=== 1960-1980: Körfubolti í Val. Badmintondeild. Sprengja í iðkun. Valur - Benfica. ===

==== Stofnun körfuknattleiksdeildar ====
Stofnun körfuknattleiksdeildar Vals má rekja aftur til 25. desember 1951 þegar níu drengir, allir fyrrum nemendur úr [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] að einum frátöldum, stofnuðu körfuboltalið sem þeir gáfu nafnið „Gosi“. Um tilgang félagsins sagði m.a. svo í tíu ára afmælisriti þess:&lt;blockquote&gt;„Þá fýsti að halda hópinn, er skólaveru lyki, og í því skyni stofnuðu þeir félagið. Háleitara var markmiðið ekki í fyrstu, enda vart við því að búast, að svo alvörulitlir piltar, sem völdu félagi sínu þetta skrítna heiti, væru upptendraðir hugsjónaeldmóði eða ætluðu að betrumbæta æskuna í heild með því að útbreiða þennan undarlega knattleik.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659162?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/Gosi|title=Valsblaðið - 29. Tölublað (24.12.1970) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-20}}&lt;/ref&gt;  &lt;/blockquote&gt;Gosi var eitt stofnliða efstu deildar í körfuknattleik þrátt fyrir að félagið hafi ekki fengið formlega aðild að Íþróttabandalagi Reykjavíkur fyrst um sinn. Félagið keppti engu að síður sem gestalið á fyrsta Íslandsmótinu í körfuknattleik árið 1952. Guðmundur Árnason var einn af stofnendum Gosa en hann telur að Gosi sé fyrsta íþróttafélagið hér á landi sem hefur eingöngu verið stofnað í þeim tilgangi að leika körfuknattleik. Liðsmenn Gosa pöntuðu búninga og körfuknattleiksskó frá Bandaríkjunum og fengu starfsmenn frá bandaríska sendiráðinu til þess að kenna þeim körfubolta. Guðmundur Georgsson var formaður félagsins flestöll fyrstu árin. Þrátt fyrir að félagið hafi í upphafi verið stofnað af drengjum úr MR bauðst almennum iðkendum fljótlega að ganga til liðs við félagið en einn þeirra var Ólafur Thorlacius, sem síðar varð spilandi þjálfari, bæði hjá K.F.R. og síðar hjá Val.   

22. desember 1957 breytti Gosi nafni sínu í K.F.R., eða Körfuknattleiksfélag Reykjavíkur. Ólafur Thorlacius minntist þess að stofendur félagsins hafi ekki talið Gosanafnið nægilega virðulegt auk þess sem erfitt hafi verið að afla fjár af þeim sökum. Undir nafni K.F.R. var leikið til ársins 1970. Samhliða nafnabreytingunni var tilkynnt um ráðningu [[Eðvald Hinriksson|Eðvalds Hinrikssonar]] (Mikson) sem aðalþjálfara félagsins, en hann var einn af frumkvöðlum körfuknattleiks á Íslandi. Undir það síðasta gekk örðulega að halda úti starfi yngri flokka hjá K.F.R. þar sem félagið átti í erfiðleikum með æfingaaðstöðu auk þess sem félagið átti ekki félagsaðstöðu.  

3. október 1970 rann K.F.R. saman við Knattspyrnufélagið Val og hóf að keppa í körfuknattleik undir merkjum félagsins. Á stofnfundinum var kjörin stjórn sem var svo skipuð: [[Sigurður Már Helgason]] formaður, Rafn Haraldsson varaformaður, Auðunn Ágústsson bréfritari og Örn Harðarson ritari.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/489157535/Valsbla%C3%B0i%C3%B0-2020-WEB-pdf|title=Valsblaðið 2020 WEB.pdf|website=Scribd|language=en|access-date=2021-01-26}}&lt;/ref&gt; Skömmu eftir stofnfundinn sendi aðalstjórn Vals frá sér fréttatilkynningu þar sem m.a. segir:  &lt;blockquote&gt;„Að undanförnu hafa farið fram umræður milli Knattspyrnufélagsins Vals og stjórnar Körfuknattleiksfélags Reykjavíkur, um þá ósk K.F.R. að gerast deild í Val. Mál þetta var ítarlega rætt bæði innan stjórnar Vals, í fulltrúaráðinu og síðan lagt fyrir auka-aðalfund, þar sem það var endanlega samþykkt. Hinn 3. október 1970 var svo stofnfundur körfuknattleiksdeildar Vals haldinn að félagsheimilinu að Hlíðarenda. Þar gerði formaður Vals, Þórður Þorkelsson glögga grein fyrir málinu og gangi þess. Auk Þórðar tóku til máls Sigurður Helgason og Guðmundur Georgsson frá K.F.R. og lýstu ánægju sinni yfir þessum málavöxtum. Ýmsir fleiri töluðu þarna og töldu ræðumenn allir, að vel hefði tekist til í sambandi við mál þetta þar sem fyrr eða síðar myndi þessi íþróttagrein verða tekin á stefnuskrá Vals, hefði því verið mjög misráðið ef lausn máls þessa hefði orðið með öðrum hætti en raun varð á.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1415184|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;Valsblaðið ræddi árið 1970 við Sigurð Má Helgason fyrsta formann körfuknattleiksdeildar Vals en þar skýrði hann m.a. svo frá stofnun deildarinnar í Val: &lt;blockquote&gt;„Ýmsar ástæður lágu til þess að við fórum að leita fyrir okkur hjá Val, hvort þar væri hljómgrunnur fyrir því að við kæmum sem félagar og þá deild í Val. Var fyrir ári síðan byrjað að leita hófanna um þetta. Útlitið hjá okkur var ekki sem best. Við höfðum hvergi félagssvæði, til stóð að rífa Hálogaland, en þar höfðum við þó svolítinn geymslukassa fyrir knetti, en það hús var okkar aðalvígi. Það var úr vöndu að ráða, átti að gefast upp, eða að leita að nýjum grunni til að starfa á. Það var almenn skoðun okkar að halda saman áfram, og leita að nýjum leiðum, og þá kom þessi hugmynd upp. Þetta var ekki sárasaklaust, en þetta var stórt félag með mikla félagslega aðstöðu sem okkur hefur alltaf vantað, þó þetta hafi einhvern veginn bjargast. Ég taldi hins vegar að við legðum það mikið með okkur til Vals að við stæðum á svipuðu stigi og Valur, sem sagt, við legðum til fólk, en þeir aðstöðuna. Fyrir okkur vakti að þetta gæti orðið til eflingar íþróttinni, og að við gætum haldið áfram að vera félagar, þó nafnið væri annað. Stofnfundurinn var svo haldinn í Félagsheimili Vals 3. okt. eins og fyrr var getið, og þar sá körfuknattleiksdeild Vals dagsins ljós, en við kvöddum okkar kæra KFR þann sama dag og geymum að sjálfsögðu margar góðar minningar frá því félagi. [...] Við munum gera okkar besta, og takist okkur að nýta aðstöðuna hjá Val vona ég að „Ljóti andarunginn“ geti orðið að fallegum fugli er fram líða stundir.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659165|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;Valsblaðið 2020 hafði samband við Sigurð Má Helgason í tilefni af 50 ára afmæli körfuknattleiksdeildar Vals. Þar lýsti hann upphafsárunum í Val m.a. með eftirfarandi hætti:   &lt;blockquote&gt;„Við vorum afar sjálfstæð eining hjá félaginu fyrstu árin og lítil sem engin tengsl voru á milli deilda á þeim tíma en ég sat fundi í aðalstjórn. Rekstur körfuknattleiksdeildarinnar var alveg sjálfstæður, við sáum um ráðningu þjálfara yngri flokka, fjáröflun og allt utanumhald. Við vorum með hugsjónafólk í þjálfun sem vann hljóðlaust. Mikil sjálfboðavinna var hjá þjálfurum á þessum árum sem keyrðu af hugsjón um allt land í leiki en foreldrastarf þekktist ekki. Einnig vorum við fyrsta deildin til að flytja inn erlenda körfuboltaþjálfara sem var mikil lyftistöng og hafði góð áhrif á útbreiðslu körfuknattleiks á Íslandi.“&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  &lt;/blockquote&gt;

Á [[1961-1970|7. áratugnum]] var stofnuð [[Badminton|badmintondeild]] hjá Val en deildin náði aldrei að eflast verulega. Einnig átti skíðaíþróttin erfitt uppdráttar hjá félaginu, fyrst og fremst vegna þess að önnur íþróttafélög buðu upp á betri aðstöðu, en félagið átti þó stóran skíðaskála sem reistur var 1943 í Sleggjubeinsdal og var mikið notaður í félagsstarfinu. 

==== Sprengja í iðkun ====
Gífurleg breyting varð á öllu íþróttalífi Íslendinga á áttunda áratugnum og segja má að íþróttavakning hafi átt sér stað. Valur fór ekki varhluta af þessari íþróttavakningu. Mjög mikil sókn var á öllum vígstöðvum hjá félaginu, enda vel í stakk búið til þess að taka á móti fjölda fólks og búa unglingum æskilega aðstöðu til æfinga og leikja. Allt frá stofnun félagsins árið 1911 hafði Valur verið stórt nafn í íslenskum íþróttaheimi en sennilega hefur stjarna félagsins aldrei risið eins hátt og á [[1971-1980|áttunda átatugnum]]. Valur varð þá að stórveldi í nær öllum íþróttagreinum sem stundaðar voru innan félagsins, bæði í meistaraflokkum og yngri flokkum. Ungilngastarfið hjá félaginu tók stökk fram á við og öll skipulagning félagsstarfsins þótti til mikillar fyrirmyndar. Barna- og unglingastarf hjá Val hefur í gegnum tíðina verið mjög öflugt og hefur þetta öfluga starf orðið til þess að Valur hefur lengst af tvímælalaust verið eitt sterkasta íþróttafélag á Íslandi og markið hefur ávallt verið sett hátt.

Af félagsins hálfu hefur jafnan verið lögð áhersla á að fá hæft fólk til þess að leiðbeina hinum ungu og er ekki síður mikilvægt að búa börnum og unglingum góða aðstöðu. Árangur unglingaliða félagsins sýnir hversu starfið hefur verið öflugt en ótaldir eru þeir Íslandsmeistaratitlar og aðrir titlar sem ungt Valsfólk af báðum kynjum hefur fært félagi sínu á undanförnum áratugum og það sem er einkar ánægjulegt fyrir félagið er að flest það fólk sem skarað hefur fram úr í íþróttum hjá Val hefur alist upp hjá félaginu og hefur það verið einkennandi fyrir starfið.

Segja má að skipulag unglingastarfsins hafi í stórum dráttum haldist hið sama í áratugi. Aldursflokkaskipting hefur þó verið mismunandi. Lengi vel höfðu þeir yngstu fá verkefni við sitt hæfi, aðeins var keppt í 2. og 3. flokki, síðar bættust 4. -6. flokkur við og á síðustu árum 7. flokkur hjá piltum og 6. flokkur hjá stúlkum. Þegar árið 1938 var stofnað til unglingaleiðtogaembættis innan aðalstjórnar félagsins sem sýnir hversu félagið hefur snemma látið sig unglingastarfið sérstaklega varða enda var félagið upphaflega stofnað sem unglingafélag í tengslum við æskulýðsstarf KFUM. Síðar tóku við unglinganefndir sem önnuðust skipulag unglingamálanna en mesta breytingin varða árið 1959 er deildarskiptingin var tekin upp og hverri deild fyrir sig var valin ákveðin stjórn.

==== Valur - Benfica ====
Árið 1968 lék knattspyrnulið Vals við [[S.L. Benfica]] í Evrópukeppni Meistaraliða. Valur hafði tvívegis áður verið þátttakandi í Evrópukeppni meistaraliða. Fyrsti leikur Vals í slíkri Evrópukeppni var um Evrópubikarinn og var þá leikið við belgíska liðið [[Standard Liège]]. Lauk þeirri viðureign svo á Laugardalsvellinum að liðin skyldu jöfn 1:1. En á heimavelli Standard í Liege, tapaði Valur 8:1. Önnur keppnin var í Evrópukeppni meistaraliða. Fyrri leikurinn fór einnig fram á Laugardalsvellinum gegn Jeuness frá [[Lúxemborg]]. Lauk þeim leik einnig með jafntefli 1:1 og í Lúxemborg urðu úrslitin einnig jafntefli 3:3 sem tryggði Val rétt til framhaldskeppni þar sem Valsmenn skoruðu fleiri mörk á útivelli. Í annarri umferð kepninnar dróst Valur gegn ungverska liðinu Vasas í [[Búdapest]] en þar sem svo langt var liðið á árið varð það að ráði að leika báða leikina í Ungverjalandi. Fyrri leiknum lauk með 6:0 og þeim síðari 5:1. Ungverskur sigur í bæði skiptin. 

Þegar Valur lék við Benfica árið 1968 var Benfica eitt frægasta knattspyrnulið veraldar og hafði á að skipa mörgum af bestu knattspyrnumönnum heims. Í Valsblaðinu 1968 er vandlega fjallað um þessa viðureign: &lt;blockquote&gt;Vissulega var Valsmönnum þetta ljóst [þ.e. getustig leikmanna Benfica], það var því, í sjálfu sér, engin furða, þó að þeim skyti nokkurn skelk í bringu í fyrstu, er þeir fengu þá &quot;óvæntu&quot; fregn, að kappar þessir, hinir vígdjörfu og fótfimu, sem hin frægustu lið knattspyrnuheimsins hefðu ekki staðið snúning, myndi &quot;finna þá í fjöru&quot; á Laugardalsvellinum 18. september. En hér tjáði ekki um að sakast. Nú dugði ekki annað en bregðast af skörungsskap og karlmennsku við vandanum. Berjast til þrautar og falla þá, ef svo vildi verða, með sæmd.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4659006#page/n41/mode/2up|titill=Valur-Benfica|höfundur=Einar Björnsson|útgefandi=Knattspyrnufélagið Valur|mánuður=desember|ár=1968|mánuðurskoðað=júní|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Skipaðar voru þrjár nefndir sem skyldu megin veg og vanda hafa af því mikla starfi sem í hönd fór: Móttökunefnd, áróðursnefnd og fjáröflunarnefnd. Nefndir þessar tóku þegar til starfa og unnu hvert á sínu sviði. Mönnum var ljóst að lið eins og Benfica væri vant bestu þjónustu sem unnt er að láta í té í slíkum ferðalögum en samkvæmt umsögn fararstjórnar Benfica lauk hún miklu lofsorði á móttökurnar. Gestum var tryggð gisting á [[Hótel Loftleiðir|Hótel Loftleiðum]] og létu gestir mjög vel af öllum aðbúnaði þar. 

Stór plaköt voru gerð og prentuð og dreift um alla borgina, m.a. komið fyrir í ótal verslunargluggum. Þá voru meðal annars gerðir litlir áróðursmiðar sem voru festir á kyrrstæða bíla við bíó og önnur samkomuhús og víðar um borgina. Gerð voru og allstór auglýsingaspjöld með Eusbío þar sem heilmynd af honum trónaði ásamt umsögn um snilli hans. Frásagnir af liði gestanna og auglýsingar dundu dag hvern í útvarpinu með auknum krafti eftir þí sem hin stóra stund nálgaðist og sjónvarpið lét ekki sinn hlut eftir liggja. Auk frétta og mynda í íþróttatímanum skaut veðurfréttamaðurinn, [[Páll Bergþórsson]], áróðri fyrir leiknum inn í veðurfréttirnar um leið og hann spáði góðu veðri leikdaginn. 

Sala aðgöngumiða hófst 10 dögum fyrir leikinn. Umboðsmenn voru skipaðir víðsvegar um landið, í flestum stærri kaupstöðum, sem tóku á móti pöntunum áður en hin eiginlega forsala hófst. Þegar á fyrsta klukkutímanum seldust öll stúkusæti upp og fengu færri en vildu. Síðan gekk dag hvern, jafnt og þétt, á aðra aðgöngumiða. Áhorfendafjöldi rendist vera 18.243 sem var met.

Hinn 16. september renndu svo gestirnir í hlaðið á Gullfaxa Flugfélagsins. Auk stjórnar Vals, undirbúningsnefnda og annarra félaga, kom margt forvitinna áhorfenda. Er liðsmenn gengu niður landganginn brá mönnum nokkuð í brún þar sem Eusebío birtist ekki. Skeyti hafði borist frá stjórn Benfica að allir bestu leikmenn liðsins kæmu og því kom þetta illa við stjórn Vals. Á daginn kom hins vegar að Eusebío kæmi degi síðar en hann hefði þurft að leggja lykkju á leið sína til landsins til að veita viðtöku gullknattspyrnuskó í París en franska blaðið L'Equipé kaus lið hans, Benfica, besta knattspyrnulið Evrópu og Eusebío stjörnu þess. 

Leikurinn sjálfur endaði með 0:0 jafntefli og vöktu úrslitin mikla athygli. Síðari leiknum lauk svo með öruggum 8-1 sigri Benfica.

=== 1980-1991: Bygging nýs íþróttahúss. Valur vængjum þöndum. Sumarbúðir í borg. Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross.  ===

==== Uppbygging að Hlíðarenda ====
Jón G. Zoega, sem var formaður knattspyrnudeildar Vals þegar framkvæmdir við nýtt íþróttahús hófust, lýsti aðdraganda að byggingu þess í Valsblaðinu 1991 svo: &lt;blockquote&gt;„Það var stjórn knattspyrnudeildar Vals árið 1980 átti hugmyndina að því að byggja nýtt íþróttahús. Við vorum í verulegum vandræðum með vetraræfingar knattspyrnumanna innanhúss því þeir voru látnir sitja á hakanum af skiljanlegum ástæðum við nýtingu eina íþróttahúss félagsins. Handboltinn og körfuboltinn eru inniíþróttir og þess vegna áttu þessar greinar flesta tíma í húsinu. Engin áform voru uppi hjá aðalstjórn félagsins og ekkert í gangi sem benti til þess að íþróttahús yrði reist á næstu árum. Við í stjórn knattspyrnudeildar fórum þá að velta fyrir okkur möguleikum á því að koma okkur upp aðstöðu fyrir knattspyrnumenn á þann hátt að þeir gætu sparkað innanhúss þótt ekki væri um glæsilegt íþróttahús að ræða. Fyrst beindust sjónir manna að flugskýlunum sem voru í næsta nágrenni við Hlíðarenda. Eftir frumkönnun kom í ljós að við fengum ekki inni í neinu flugskýli. Þá beindust augu manna að því að kaupa stóran bragga af varnarliðinu og reisa hann á Hlíðarenda. Á sama tíma var ljóst að sýningarskáli, sem hafði verið nokkur ár við Laugardalshöllinni og var í eigu Kaupstefnunnar hf., var til sölu. Við ákváðum að ganga til samstarfs við Kaupstefnuna um kaup á skemmunni sem var óeinangruð og súlulaus. 

Knattspyrnudeildin keypti skemmuna fyrir sinn eigin reikning - lét rífa hana í Laugardalnum og flytja hana að Hlíðarenda. Í stjórn knattspyrnudeildar á þessum tíma var Þorvaldur Mawby, sem var framkvæmdastjóri eins stærsta byggingafélags landsins, Byggung hf., og hafði hann gríðarlega þekkingu á byggingamálum og góð sambönd sem nýttust knattspyrnudeildinni. [...] Knattspyrnudeildin réðst í það að grafa grunn, steypa sökkulinn og reisa skemmuna ofan á hann. [...] Knattspyrnudeildin seldi þriggja herbergja íbúð til þess að standa undir grunngreftrinum, sökklinum og veggjunum en átti fyrir skemmunni í sjóði sínum. Þegar þessu lauk tók aðalstjórn félagsins við af okkur og lauk byggingu íþróttahússins á nokkrum árum undir styrkri stjórn Péturs Sveinbjarnarsonar, þáverandi formanns Vals.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997821|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Fyrsta skóflustungan að húsinu var tekin 10. maí 1981 og húsið fullklárað og vígt árið 1987. Skíðaskáli skíðadeildar Vals var endurreistur á árunum 1980-1981 en Sigurður Guðmundsson stýrði þeim framkvæmdum. Þá var félagsheimilið og íbúðarhúsið að Hlíðarenda endurbyggt en ástand húsanna var orðið svo slæmt að þau voru varla hæf til notkunar. Aðalstjórn tók þá ákvörðun að endurbyggja húsin en til skoðunar kom að rífa þau. 

Árið 1983 lék Valur fyrstu opinberu heimaleikina í knattspyrnu að Hlíðarenda. Valur varð þar með fyrsta reykvíska félagið til þess að leika deildarleik í efstu deild á eigin félagssvæði en á níunda áratugnum var Valur fyrsta liðið í Reykjavík til þess að leika alla sína heimaleiki á eigin heimavelli. Árið 1988 var tréstúka byggð við knattspyrnuvöll félagsins en hún fauk í miklu óveðri sem geysaði í febrúar 1991. Stúkan var endurreist fyrir keppnistímabilið 1991. Árið 1988 gekk félagið einnig til samninga við Reykjavíkurborg vegna lagningar nýs Bústaðavegar. Félagið lét af hendi u.þ.b. hálfan hektara úr erfðafestulandi sínu gegn afhendingu á flugvallarveginum gamla. Hafði félagið í kjölfarið til umráða samfelldu svæði í vesturátt og að loknum samningum við Reykjavíkurborg var landsvæði Vals 85.500 fermetrar.

==== Valur vængjum þöndum. 70 ára afmælisrit Vals ====
Árið 1981 í tilefni 70 ára afmælis Knattspyrnufélagsins Vals gaf félagið út veglegt afmælisrit, Valur vængjum þöndum. Höfundar ritsins voru Jón Birgir Pétursson og Steinar J. Lúðvíksson en ritstjóri Ólafur Gústafsson. Ritið fjallar ítarlega um sögu félagsins allt frá stofnun fram til ársins 1981 en ritið er alls 250 blaðsíður.     

==== Sumarbúðir í borg ====
Vorið 1988 bauð Knattspyrnufélagið Valur í fyrsta sinn upp á íþróttanámskeið fyrir börn undir nafninu &quot;Sumarbúðir í borg&quot;. Sumarbúðir í borg eru enn starfræktar fyrir börn á aldrinum 6-11 ára. Lögð er áhersla á fjölbreytta íþróttaiðkun þar sem unnið er með skyn- og hreyfiþroska barna í gegnum fjölbreytta leiki en helsta markmið námskeiðsins er að veita börnunum fjölbreytt íþróttauppeldi og byggja upp hjá þeim heilbrigðar og hollar lífsvenjur í öruggu, jákvæðu og skemmtilegu umhverfi.

==== Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross ====
Í mars 1984 gerði knattspyrnudeild Vals samning við Ian Ross, Skota sem áður hafði m.a. leikið með Aston Villa og Liverpool en hafði einnig mikla reynslu sem þjálfari, þess efnis að Ross myndi taka við þjálfun meistaraflokks karla í knattspyrnu. Ross var fljótur að sanna sig sem þjálfari en liðið hafnaði í öðru sæti á hans fyrsta tímabili. Ross stýrði liðinu til sigurs á Íslandsmótinu í knattspyrnu ári síðar og endurtók leikinn árið 1987. 

=== 1991-2001: Fjárhagsörðugleikar. Friðrikskapella reist. Fall í fyrsta sinn. Frábær árangur í handknattleik karla. ===

==== Friðrikskapella ====
Á afmælisdag séra Friðriks 25. maí 1990 var fyrsta skóflustungan tekin að kapellu séra Friðriks, svonefndri [[Friðrikskapella|Friðrikskapellu]]. Fyrstu skólfustunguna að Friðrikskapellu tók [[Davíð Oddsson]], í borgarstjóratíð sinni. Hr. [[Ólafur Skúlason]], þáverandi [[Biskup Íslands|biskup Íslands]], vígði Friðrikskapellu 25. maí 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu Friðriks Friðrikssonar. Kapellan tekur 150 manns í sæti en kostnaður við hana nam 21,3 milljónum króna að frátöldum efnisgjöfum og sjálfboðavinnu. Framkvæmdirnar voru fjármagnaðar með föstum framlögum 80 styrktarmanna og framlögum fyrirtækja og styrkja frá Reykjavíkurborg, ríkissjóði Íslands og jöfnunarsjóði kirkna.    

Friðrikskapella var reist af samtökum um byggingu Friðrikskapellu sem stofnuð voru árið 1989. Stofnendur samtakanna voru vinir séra Friðriks og félagsmenn í samtökum sem séra Friðrik stofnaði: KFUM og KFUK, knattspyrnufélaginu Val, karlakórnum Fóstbræðrum og skátahreyfingunni (skátafélagið Væringjar). Formaður samtaka um byggingu Friðrikskapellu var [[Gylfi Þ. Gíslason]] og formaður framkvæmdanefndar Pétur Sveinbjarnarson. Arkitekt kapellunnar er Nikulás Úlfar Másson.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|title=Biskup vígði Friðrikskapellu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}&lt;/ref&gt;

==== Valsmenn hf. ====
Hinn 1. desember 1999 var fjárfestingarhlutafélagið Valsmenn hf. stofnað að Hlíðarenda. Rúmlega 200 manns mættu á stofnfundinn en tilgangur félagsins var að vera sjálfstæður fjárhagslegur bakhjarl fyrir Knattspyrnufélagið Val. Markmið félagsins var að gera Val aftur að þeirri fjöldahreyfingu sem félagið var. Í Valsblaðinu 1999 var haft eftir Brynjari Harðarsyni, stjórnarformanni Valsmanna hf. að &quot;Stofnun félagsins [hefði] verið í uppsiglingu í langan tíma og [kæmi] til af gríðarlegum þrengingum íþróttahreyfingarinnar. Hreyfingin [standi] á krossgötum áhugamennsku og atvinnumennsku og þjóðfélagsaðstæður [hafi] gjörbreyst. Starf sem áður byggðist á þróttmiklu starfi áhugasamra félagsmanna byggist nú fyrst og fremst á aðgangi að fjármagni. Íþróttir og viðskipti [væru] alltaf að færast nær hvort öðru.&quot; Jafnframt kemur fram að yfir 40 milljónir hafi safnast.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998521#page/n53/mode/2up/|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;

Í fyrstu stjórn Vals­manna hf. sátu Brynjar Harð­ar­son, fyrr­ver­andi hand­bolta­leik­maður hjá Val og íslenska lands­lið­inu sem var for­mað­ur, Helgi Magn­ús­son, Elías Her­geirs­son, Frið­rik Soph­us­son, fyrr­ver­andi ráð­herra, Stefán Gunn­ars­son, Kjartan G. Gunn­ars­son og Örn Gúst­afs­son. Fyrsti skráði fram­kvæmda­stjór­inn var lög­mað­ur­inn Brynjar Níels­son, síðar þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks. Brynjar Harð­ar­son tók þó fljót­lega við öllum rekstri félags­ins sem snérist um að fjár­festa hluta­féð. Það var meðal ann­ars gert með kaupum á stóru aug­lýs­inga­skilti sem sett var upp við Hlíð­ar­enda og kaupum á verð­bréf­um. &lt;ref&gt;{{Citeweb|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;

==== Fall í fyrsta sinn ====
Á árunum 1990-1992 hafði karla­lið Vals í knatt­spyrnu unnið þrjá bik­ar­meist­aratitla í röð og tekið þátt í Evr­ópu­keppni. Hand­boltalið Vals var líka það besta á Íslandi á tíunda ára­tugnum og vann hvern Íslands­meistar­tit­il­inn á fætur öðr­um. Félagið var hins vegar illa statt fjárhagslega og skuldir söfn­uð­ust upp ár frá ári og voru að sliga allan rekst­ur. Knatt­spyrnu­deildin var í verstum mál­um, enda fjár­frek­ust. Sú staða fór að end­ur­spegl­ast í frammi­stöð­unni á vell­inum og árið 1999 féll Valur úr efstu deild knatt­spyrnu karla í fyrsta sinn í sögu sinni.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;

Aðspurður að því hvort hann væri búinn að jafna sig eftir fall Vals niður í 1. deild í Valsblaðinu 1999 svaraði Ellert Sölvason (ávallt kallaður Lolli): &quot;Já ég er búinn að því en það tók dálítinn tíma. Ég horfði á beina útsendingu frá leik Fram og Víkings og við vorum rúmar tvær mínútur frá því að bjarga okkur frá falli. Mér leið afskaplega illa. En maður verður að kunna að tapa þótt maður vilji helst alltaf sigra. Núna liggur leiðin bara upp á við hjá okkur. Stelpurnar hafa staðið sig vel, bæði í handbolta og fótbolta og ég hef mikla trú á meistaraflokki karla í báðum greinum. Valshjartað mun koma þeim aftur á toppinn. Það er ekki spurning...&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998523#page/n55/mode/2up|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;

==== Viðræður við Ungmennafélagið Fjölni í Grafarvogi ====
Í skýrslu aðalstjórnar Vals sem birtist í Valsblaðinu 2000 kemur fram að eftir miklar umræður hafi stjórn ákveðið að skoða nýja möguleika, &quot;...m.a. í ljósi þess að hægt gekk að fá borgaryfirvöld til að styrkja verulega uppbyggingu á Hlíðarendasvæðinu.&quot; Hafi stjórn því ákveðið að kanna möguleika á samstarfi við Ungmennafélagið Fjölni [[Fjölnir]] sem hugsanlega gæti leitt til sameiningar félaganna síðar. Fram kemur að fjölmargar ástæður hafi legið að baki þessari ákvörðun og að um hana hafi orðið &quot;fjörugar&quot; umræður á aðalfundi félagsins. Fram kemur að viðræður á milli félaganna hafi gengið vel og verið ánægjulegar og komnar það langt að formenn félaganna hafi undirritað viljayfirlýsingu en hins vegar hefði báðum félögum verið ljóst að ekkert yrði úr samstarfi ef ekki kæmi til öflugur stuðningur borgaryfirvalda. Verulega hafi hægt á málinu í kjölfar aðkomu borgaryfirvalda og að lokum hafi félögin ákveðið að falla frá áformunum en leituðu þess í stað að borgaryfirvöld styddu félögin strax, hvort um sig, í þeirri uppbyggingu sem þyrfti að fara fram innan á þeirra svæðum og tryggja hag þeirra. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998543#page/n11/mode/2up|title=Skýrsla aðalstjórnar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;

==== Fjárhagasörðugleikar ====
Í viðtali við Reyni Vigni, þáverandi formann Vals, sem birtist í Valsblaðinu 2001, fjallaði hann nokkuð um fjárhagsstöðu félagsins. &quot;Því er ekki að leyna að stór hluti af starfi aðalstjórnar fer í fjármál. Afkoma deildanna á þessum árum hefur ekki verið góð, reyndar talsvert tap öll árin og aðalstjórn hefur þurft að grípa inn í til þess að halda deildunum á floti. Það hefur verið dapurt að sjá ekki hagnað af rekstri deildanna. Á sama tíma hefur eignunum verið stýrt ágætlega og við náð að byggja heilmikið upp á svæðinu.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998659#page/n59/mode/2up|title=Ný sýn að Hlíðarenda?|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;

Á þessum tíma skuldaði félagið um 200 milljónir króna auk þess sem aðstaða félagsins var afar bágborin og ljóst að ráðast þurfti í umtalsverða fjárfestingu til þess að bæta aðstöðu félagsins á svæðinu. Félaginu hafði að vísu tekist árið 1995 að endurfjármagna skuldir þess en um þá endurfjármögnun fjallaði Reynir Vignir í fyrrnefndu viðtali með svofelldum hætti:
&quot;Ég varð reyndar enn glaðari vorið '95 þegar það tókst með góðu átaki og hjálp [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]] og [[Landsbankinn|Landsbankans]] að endurfjármagna félagið algjörlega, breyta öllum skuldum í langtímalán. Það gerði okkur kleift að breyta starfseminni strax. Þegar ég stóð með veðbókarvottorð í höndunum, með tveimur veðréttum í staðinn fyrir 30-40 áður og öll vatnaskil gerð upp, þá var ég hvað stoltastur á fyrsta árinu.&quot;

==== Frábær árangur í handknattleik karla ====
Á tíunda áratug tuttugustu aldar hélt karlalið Vals í handknattleik uppi heiðri félagsins. Liðið varð Íslandsmeistari árin 1991, 1993, 1994, 1995, 1996 og 1998 auk þess sem liðið varð bikarmeistari árin 1990, 1993 og 1998. Árið 1998 mættust Valur og Fram í sögulegum bikarúrslitaleik í Laugardalshöll. Í stöðunni 19-15 fyrir Fram þegar fimm mínútur lifðu af leiknum, þá reiknuðu flestir með sigri Fram. Valsmönnum tókst hins vegar að snúa taflinu við og urðu lokasekúndur leiksins eftirminnilegar. Þegar þrjár sekúndur voru eftir fengu Valsmenn aukakast í stöðunni 20-19 fyrir Fram. Valsmönnum tókst að koma boltanum inn að vítateig og skora og liðið hafði síðan betur í framlengingunni. 

Nokkrir eftirmálar urðu eftir bikarúrslitaleik Vals og Fram árið 1998. Framarar kærðu úrslitin og gerðu margvíslegar athugasemdir við aukakast Valsmanna. Í fyrsta lagi byggði kæran á því að Valsmenn hefðu verið með sjö útileikmenn þegar aukakastið var tekið en enginn þeirra í öðrum lit, í öðru lagi á því að Freyr Brynjarsson, sem skoraði jöfnunarmarkið umdeilda, hefði verið fyrir innan punktalínu þegar aukakastið var tekið og loks á því að leiktími væri liðinn þegar markið var skorað samkvæmt klukkunni í húsinu. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1898141?iabr=on#page/n7/|title=Ekki búið fyrr en...|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}&lt;/ref&gt; 

Dómstóll HSÍ komst að þeirri niðurstöðu í upphafi að leikurinn skyldi leikinn að nýju. Við þá niðurstöðu sættu Valsmenn sig ekki og að loknum miklum málaferlum var niðurstaðan sú að úrslit leiksins skyldu standa óbreytt en þegar yfir lauk höfðu fallið 8 dómar eða úrskurðir í málinu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998437#page/n21/mode/2up|title=Sigrar innan vallar og utan. Ársskýrsla handknattleiksdeildar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}&lt;/ref&gt; Á þessum árum léku margir af fremstu handknattleiksmönnum Íslands með Val svo sem [[Ólafur Stefánsson]], [[Dagur Sigurðsson]], [[Guðmundur Hrafnkelsson]], [[Geir Sveinsson]], [[Valdimar Grímsson]] o.fl.

=== 2002-2007: Mikilvægur samningur í höfn. Frábær árangur í knattspyrnu kvenna undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur. Langþráðir titlar í knattspyrnu karla. Uppbygging að Hlíðarenda ===

==== Mikilvægur samningur í höfn ====
Í niðurlagi skýrslu aðalstjórnar í Valsblaðinu 2001 var sett fram sú skoðun að ef samningar næðust við Reykjavíkurborg á árinu 2002, væri stjórnin þess fullviss að þá sköpuðust spennandi tækifæri til mótunar nýrrar framtíðar fyrir Knattspyrnufélagið Val. Með þetta að leiðarljósi fór mestur tími stjórnar Vals í vinnu við samningagerð við fulltrúa Reykjavíkurborgar um framtíðarskipulag Hlíðarendareits og um leið að tryggja stöðu félagsins á því svæði. Fram kemur í skýrslu aðalstjórnar félagsins sem birtist í Valsblaðinu 2002 að fjölmargir fundir hafi verið haldnir bæði innan stjórnar og á milli fulltrúa Vals og borgarinnar um málið og að stjórninni hafi verið það kappsmál að ljúka viðræðum fyrir borgarstjórnarkostningar í lok maí. Samningaviðræðum lauk í byrjun maí og á afmælisdegi Vals, 11. maí 2002, undirritaði þáverandi borgarstjóri Reykjavíkur [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] samning við Val.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998721#page/n5/mode/2up|titill=Mikilvægur samningur í höfn. Ársskýrsla aðalstjórnar 2002.|höfundur=Stjórn Knattspyrnufélagsins Vals|ár=2002|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Í Valsblaðinu 2002 er gerð nánari grein fyrir efni samningsins. Vegna flutnings Hringbrautar og breikkunnar Flugvallavegar þurfti að skerða félagssvæði Vals um rúmlega 9.000 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Því þurfti að endurskipuleggja svæði félagsins. Var því í samningnum kveðið á um heimild til þess að byggja húsnæði fyrir atvinnustarfsemi og íbúðir auk íþróttastarfsemi á svæðinu. Gert var ráð fyrir að allt svæðið, sem afmarkast af Hlíðarfæti og Hringbraut sem og Bústaðavegi og Flugvallarbraut, yrði skipulagt sem ein heild og að tekjur af byggingu mannvirkja myndu fjármagna uppbyggingu nýrra íþróttamannvirkja félagsins.

Samkvæmt samningnum skuldbatt Valur sig til þess að ráðstafa því fé sem fengist við sölu byggingarréttar eingöngu til greiðslu skulda og til uppbyggingar íþróttastarfsemi að Hlíðarenda og þeirra mannvirkja sem áætlað var að byggja upp skv. deiliskipulagstillögu. Að því marki sem tekjur af sölu byggingarréttar dygði ekki til að standa straum af framkvæmdakostnaði þeirra mannvirkja sem getið er um í samningnum skuldbatt Reykjavíkurborg sig til að leggja fram fé til uppbyggingar þeirra, sbr. sérstökum samningi þar um.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998727#page/n11/mode/2up|titill=Hlíðarendi. Framtíðarsýn|höfundur=Kristján Ásgeirsson, ALARK arkitektar ehf.|ár=2002|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

16. desember 2003 var skrifað undir viðaukasamning milli Vals og Reykjavíkurborgar um framkvæmdir á Hlóðarenda. Þetta var í samræmi við ofangreindan rammasamning aðila frá 11. maí 2002. Í viðaukasamningnum var ákveðið að breyta deiliskipulagi á Hlíðarendareit og fjölga íbúðum á svæðinu miðað við það sem áður hafði verið ákveðið.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998061#page/n5/mode/2up|titill=Valsmenn stöndum allir saman um mestu framkvæmdir nokkurs íþróttafélags á Íslandi. Ársskýrsla aðalstjórnar 2004|ár=2004|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;   

Sér­stök bygg­inga­nefnd Reykja­vík­ur­borgar og Vals sá um sölu bygg­inga­rétt­ar­ins. Hún gerði samn­ing við kaup­anda af honum hinn 11. maí 2005. Kaup­and­inn var Vals­menn hf. og kaup­verðið var 485 millj­ónir króna ásamt kaup­rétti á bygg­inga- og lóða­rétt­indum fyrir 385 millj­ónir króna. Auk þess átti kaup­and­inn að greiða gatna­gerð­ar­gjöld. Heild­ar­verðið var því um 900 millj­ónir króna.

Vals­menn greiddu um 400 millj­ónir króna út til hinnar sam­eig­in­legu bygg­inga­nefndar og restin átti að greið­ast þegar lóða­leigu­samn­ingar væru til­bún­ir. Fjár­mun­irnir nýtt­ust til að greiða niður alla skuldir Vals og sem eig­in­fjár­fram­lag inn í bygg­ingu íþrótta­mann­virkja.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-04-29}}&lt;/ref&gt;

==== Frábær árangur í knattspyrnu kvenna undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur ====
Í lok sumars 2003 tilkynnti [[Helena Ólafsdóttir]] að hún myndi ekki gefa kost á sér til áframhaldandi þjálfunar kvennaliðs Vals í knattspyrnu. Í hennar stað var ráðin [[Elísabet Gunnarsdóttir (knattspyrnuþjálfari)]]  sem var þekkt fyrir góðan árangur í þjálfun hjá yngri flokkum félagsins. Elísabet hóf þjálfaraferil sinn hjá Val árið 1993 sem aðstoðarþjálfari 4. og 5. flokks kvenna. Hún þjálfaði yngri flokka kvenna síðan allt frá 6. flokki til 2. flokks en árið 2001 tók hún að sér þjálfun meistaraflokks kvenna í Vestmannaeyjum hjá ÍBV. Árangur liðsins undir stjórn Elísabetar var frábær strax frá fyrsta ári. Liðið varð Íslandsmeistari undir hennar stjórn strax árið 2004 og komst í úrslitaleik bikarkeppninnar. Var þetta fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals frá árinu 1989 í meistaraflokki í knattspyrnu.   &lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998083#page/n27/mode/2up|titill=Fyrsti Íslandsmeistaratitill frá 1989 í meistaraflokki og bjart framundan. Skýrsla knattspyrnudeildar 2004|útgefandi=Valsblaðið 2004|ár=2004|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Mikill liðsstyrkur barst liðinu haustið 2004 er [[Margrét Lára Viðarsdóttir]] skrifaði undir samning við félagið. Þrátt fyrir að liðið hafi spilað frábæran sóknarleik árið 2005 varð tímabilið á Íslandi mikil vonbrigði fyrir Valsliðið í baráttunni við Breiðablik. Aftur á móti átti liðið góðu gengi að fagna í Evrópukeppni það árið. Í Valsblaðinu 2005 rakti [[Guðbjörg Gunnarsdóttir]] markvörður liðsins Evrópuævintýri meistaraflokks kvenna í knattspyrnu árið 2005. Valsstúlkur komust fyrstar kvenna í 16 liða úrslit Evrópukeppninnar eftir sigur á FC United í Finnlandi. Í næsta riðli mætti liðið sænsku meistörunum í [[Djurgården]], serbnesku meisturunum ZFK Masinac PZP Nis og Kazakstan Alma. Liðið komst upp úr riðlinum eftir sterkan 8-0 sigur á móti Alma. Í 8 liða úrslitum mætti liðið svo Evrópumeisturunum frá [[Potsdam]] en þar mætti Valsliðið loks ofjörlum sínum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4999355#page/n31/mode/2up|titill=Evrópuævintýri meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í hnotskurn|höfundur=Guðbjörg Gunnarsdóttir|ár=2005|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Liðið varð Íslands- og bikarmeistari árið 2006 og Íslandsmeistarar árin 2007 og 2008 undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur. Að loknu tímabilinu 2008 kvaddi Elísabet Hlíðarenda og flutti til Kristianstad í Svíþjóð þar sem hún tók að sér þjálfun liðsins.Í viðtali við Valsblaðið 2008 sagði Elísabet Gunnarsdóttir m.a. svo um þá tilfinningu að kveðja Val og taka við Kristinstad í Svíþjóð: &lt;blockquote&gt;Þetta er skrýtin tilfinning og að vissu leyti endir á ákveðnu skeiði. Ég hef nánast leitt nokkra leikmenn í rúman áratug í gegnum yngri flokkana og upp í meistaraflokk. Og þar fyrir utan höfum við náð öllum okkar markmiðum. Þegar ég kem aftur í Val verða án efa breyttar aðstæður, ný sjónarmið og örugglega jafn spennandi að koma til baka eins og að þakka fyrir sig núna. Það er sumpart skrýtið að þessu tímabili sé lokið.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4997977#page/n29/mode/2up|titill=Stelpur eru töluvert flóknari tegund en strákar! Elísabet Gunnarsdóttir, &quot;hin sigursæla&quot; yfirgefur Hlíðarenda í bili.|höfundur=Þorgrímur Þráinsson|ár=2008|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;   &lt;/blockquote&gt;

==== Langþráðir titlar í knattspyrnu karla ====
Árið 2004 sigraði Valur 1. deildina og komst þar með aftur upp í efstu deild. Ári síðar tók við Valsliðinu einn sigursælasti þjálfari landsins, [[Willum Þór Þórsson]]. Hann náði strax góðum árangri en liðið lenti í 2. sæti á Íslandsmótinu og vann bikarmeistaratitil eftir 1-0 sigur á Fram í úrslitaleik. Var þetta fyrsti stóri titill Vals í knattspyrnu karla síðan 1992 þegar liðið varð síðast bikarmeistari. [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] var í liðinu í bæði skiptin. Hann sat á bekknum allan tímann þegar Valur vann KA í framlengdum leik árið 1992 en árið 2005 var hann fyrirliði liðsins og lykilmaður í liðinu. Sigurbjörn hóf ferill sinn á Dalvík í yngri flokkum en lék svo með Val frá 15 ára aldri.  Sigurbjörn var til viðtals í Valsblaðinu árið 2005 og rakti þar þrautagöngu karlaliðs Vals í knattspyrnu árin 1999-2005.  &lt;blockquote&gt;Ef einhverjum gömlum Valsmönnum hefur fundist að himininn hafi verið að hrynja þegar liðið féll 1999 þá get ég lýst því þannig að sólin hafi dottið ofan á mig, mér fannst ég brenna upp til agna, þetta var hræðilegur dagur í Grindavík í síðustu umferðinni sem ég glemy aldre. Það veit enginn sem ekki spilaði þennan falleik hversu hræðileg tilfinningin var. [...]  

Öll stórveldi í heimssögunni hafa lent í kröppum dansi. Það er styrkur stórveldis að rísa á ný og koma til baka. Við náðum að komast strax árið eftir í úrvalsdeildina, lögðum allt í að komast meðal þeirra bestu á ný. [...]  

Árið 2001 féllum við aftur, en það sumar vorum við með 17 stig fyrri hluta sumars en í seinni umferðinni gekk allt á afturfótunum og við enduðum með 19 stig. Það var aulaskapur að falla aftur. Þá var klúbburinn að mínu mati nánast dauður, ég man alltaf eftir því að þetta haust var nánast ekki stjórn í knattspyrnudeildinni, það var enginn eftir og maður hugsaði með sér, ætti maður ekki bara að drífa sig núna. Það var ekki hægt að líta á þetta fall sem tækifæri til naflaskoðunar, það var hreinlega áfall. Ég bara gat ekki horfið á braut. Þorlákur Árna kom sem þjálfari, ég var eftir, Guðni Rúnar var líka og við fengum ýmsa stráka til að snúa heim sem höfðu leikið með öðrum liðum, við spiluðum skemmtilegan fótbolta og vorum búnir að tryggjua okkur árið 2002 sæti í úrvalsdeildinni eftir 11 umferðir fyrir verslunarmannahelgi. Við vorum með frábærlega spilandi lið en ekki nægilega reynslumikið til að spila í úrvalsdeild. Það kom berlega í ljós árið eftir 2003 að liðið var ekki tilbúið í úrvalsdeildina, nánast sama liðið með tvo nýja góða leikmenn minnir mig [...] Reyndar var algjör klaufaskapur að falla í þriðja sinn með 20 stig, við gerðum jafntefli við KA í næst síðustu umferð, með sigri þar hefðum við hangið uppi. Við steinlágum í síðustu umferðinni á móti Fylki og fall í þriðja sinn staðreynd. Árið 2004 [...] gerðum við einfaldlega það sem þurfti til að komast upp aftur [...]  

Síðasta tímabil hefur verið hreint frábært. Á undirbúningstímabilinu gekk allt upp, við fengum marga góða leikmenn sem féllu vel í hópinn, koma Willums sem þjálfara hreinlega setti alveg nýtt hugarfar í liðið. Á þessum tímapunkti hentaði vinnuaðferð og hugmyndafræði hans pottþétt inn í hópinn og hann hefur mikinn sigurvilja. Stjórnin var styrk, umgjörin góð og stuðningsmennirnir, Stuðarar, frábærir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4999339#page/n15/mode/2up|titill=Það er styrkur stórveldis að rísa á ný|höfundur=Guðni Olgeirsson|ár=2005|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;Árið 2007 lék liðið á Laugardalsvelli sökum uppbyggingar að Hlíðarenda. Liðið varð Íslandsmeistari árið 2007 eftir 1-0 sigur á liði HK í lokaleik. 

=== 2008-dagsins í dag: sigur í Hæstarétti. Ný íþróttamannvirki vígð. Gullöld. ===

==== Sigur í Hæstarétti ====
Líkt og að framan er rakið greiddu Valsmenn hf. um mörg hundruð milljónir króna fyrir byggingarétt á Valssvæðinu árið 2005. Kaupin voru fjármögnuð með láni frá Frjálsa fjárfestingabankanum hf. Upp­haf­lega stóð til að fram­kvæmdir myndu hefj­ast haustið 2005 en í sept­em­ber það ár bað þáver­andi skipu­lags­ráð Reykja­víkur Vals­menn um að bíða með uppbyggingu þar sem til stæði að útbúa deiliskipulag sem tæki til allrar Vatnsmýri. Vals­menn sam­þykktu að fresta fram­kvæmdum til allt að loka árs 2007 gegn því að fá aukin bygg­inga­rétt á Hlíð­ar­enda­svæð­inu og gegn lof­orði Reykja­vík­ur­borgar um að félagið yrði ekki fyrir frek­ari fjár­hags­legum skaða vegna seink­unar á fram­kvæmdum og breyt­inga á skipu­lagi. Sam­komu­lagið gerði að lokum ráð fyrir sér­stökum tafa­bót­um, tíu millj­ónum króna á mán­uði, ef tafir yrðu á lúkn­ingu deiliskipu­lags og frá­gangi lóð­ar­leigu­samn­inga umfram 15. júlí 2007.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;

Pólitískur óstöðugleiki í borginni og svo efnhagshrunið 2008 gerðu það hins vegar að verkum að framkvæmdir töfðust enn frekar. 20. ágúst 2008, gerði borgin nýjan samn­ing við Val og Vals­menn um að taka á sig allskyns kostnað vegna fram­kvæmda á Hlíð­ar­enda­svæð­inu og greiða Vals­mönnum hf. alls 120 milj­ónir króna í tveimur greiðsl­um. Enn fremur var kveðið á um að breyt­ingum á deiliskipu­lagi og útgáfu nýrra lóð­ar­leigu­samn­inga skyldi lokið eigi síðar en 31. októ­ber 2009. Fram til þess að lóð­ar­leigu­samn­ingar hefðu verið gefnir út skyldi Reykja­vík­ur­borg greiða tafa­bætur og Vals­menn hf. skyldu end­ur­greiða Reykja­vík­ur­borg yfir­teknar og útlagðar fjár­hæðir í tveimur greiðsl­um, sex og tólf mán­uðum eftir útgáfu lóð­ar­leigu­samn­inga.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;

Í árslok 2009 námu skuldir Valsmanna hf. um 2,9 milljörðum króna samkvæmt ársreikningi. Áætlaðar framkvæmdir á svæðinu, sem áttu að standa undir uppgjöri skulda, höfðu tafist verulega. Félagið hélst í rekstri að miklu leyti vegna tafarbóta sem Reykjavíkurborg greiddi, en greiðslu þeirra lauk 2010 þegar nýtt deiliskipulag tók gildi. Með aðkomu hluthafa fékkst 1.125 milljóna króna lán frá Landsbankanum til að ljúka uppgjöri við þrotabú Dróma (sem tók við réttindum og skyldum Frjálsa fjárfestingabankans hf.). Samhliða var veðum létt af lóðum og samningur náðist við Reykjavíkurborg um lokagreiðslur byggingarréttar, sem gerði útgáfu byggingarleyfa mögulega.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;

Ekki voru þó allar hindranir á brott því samkvæmt skipulagi þurfti að loka svonefndri neyðarbraut Reykjavíkurflugvallar til að unnt væri að reisa byggingar á svæðinu. Þrátt fyrir mörg undirrituð samkomulag milli ríkis og borgar um lokun brautarinnar, dróst framkvæmd hennar vegna mikillar pólitískrar mótspyrnu. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-05-12}}&lt;/ref&gt;

Vegna tafa ríkisins á að standa við samkomulag um lokun brautarinnar, höfðaði Reykjavíkurborg mál gegn íslenska ríkinu með stuðningi Valsmanna. Í mars 2016 dæmdi Héraðsdómur Reykjavíkur að loka bæri brautinni og staðfesti Hæstiréttur Íslands þá niðurstöðu í júní sama ár. Í kjölfarið var flugbrautinni lokað og Valsmenn hf. hófu sölu á byggingarrétti. Um dóm Hæstaréttar sagði Brynjar Harðarson þáverandi framkvæmdastjóri Valsmanna hf. í Valsblaðinu 2016:&lt;blockquote&gt;Dómurinn breytti algjörlega stöðunni og eftir hann hafa bæði eiginlegar framkvæmdir farið af stað, sem og undirbúningur fyrir framkvæmdir á öllum byggingarreitum Hlíðarendareits. Vinn við hönnum sem og vegaframkvæmdir hafa verið í undirbúningi undanfarin ár og því var allt tilbúið undir eiginlegar framkvæmdir þegar dómurinn féll. Það hafa því orðið gríðarlegar breytingar á reitnum nú á síðustu mánuðum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/356604/valsbladid_2016.pdf|titill=Gríðarlegar breytingar á Hlíðarendareit|útgefandi=Valsblaðið|ár=2016|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Rígar ==

=== Rígurinn við KR ===
Valur á í langvinnum ríg við Knattspyrnufélag Reykjavíkur. Liðin eru bæði gamalgróin lið frá Reykjavík og ekki langt á milli heimavalla liðanna. Bæði lið eru auk þess sigursæl sögulega séð og byggir rígurinn því á velgengni þeirra beggja. KR hefur unnið Íslandsmeistaratitilinn í knattspyrnu karla 27 sinnum og Valur 23 sinnum og í meistaraflokki kvenna hefur Valur unnið Íslandsmeistaratitilinn 14 sinnum og KR 6 sinnum. Rígurinn nær ekki bara til knattspyrnu í efstu deild karla heldur einnig til körfubolta hjá báðum kynjum. 

== Knattspyrna ==
===Karlar===
====Á Íslandi====
Karlalið Vals hefur sigrað efstu deild [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótsins]] 23 sinnum og unnið [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]] 11 sinnum, aðeins nágrannaliðið [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] hefur borið oftar sigur úr býtum en Valur. Valur á einnig met yfir lengsta veru í efstu deild íslandsmótsins, en félagið var sleitulaust í efstu deild frá 1915-&lt;nowiki/&gt;[[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|1999]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/frettir/1999/09/18/valur_fallinn_i_fyrsta_sinn/|title=Valur fallinn í fyrsta sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-20}}&lt;/ref&gt; og nær því þeim merka áfanga, eitt íslenskra liða, að hafa verið í efstu deild í 75 ár. Önnur stórlið sem hafa afrekað þetta eru [[Mílanó]] liðin [[AC Milan|AC]] og [[F.C. Internazionale Milano|Inter]], [[Juventus FC|Juventus]], [[FC Barcelona|Barcelona]] og [[Real Madrid]], svo fátt eitt sé nefnt. Í gegnum tíðina hefur félagið alið af sér fjöldann allan af atvinnu og landsliðsmönnum í knattspyrnu, þar með talinn fyrsta atvinnumann Íslendinga í knattspyrnu [[Albert Guðmundsson]] auk þess sem margir bestu knattspyrnumenn Íslands hafa leikið með félaginu. Þannig hafa t.a.m. [[Hermann Gunnarsson]], [[Ingi Björn Albertsson]], [[Atli Eðvaldsson]], [[Sigurður Dagsson]], [[Arnór Guðjohnssen]], [[Eiður Smári Guðjohnsen]], [[Guðni Bergsson]], [[Arnór Smárason]], [[Aron Jóhannsson]], [[Gylfi Þór Sigurðsson]], [[Hannes Þór Halldórsson]], [[Hólmar Örn Eyjólfsson]], [[Birkir Már Sævarsson]], [[Bjarni Ólafur Eiríksson]] og [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] allir leikið fyrir Val. Núverandi þjálfari liðsins er [[Chris Brazell]] og honum til aðstoðar eru [[Vignir Snær Stefánsson]] og [[Gareth Owen]]. Styrktrarþjálfari liðsins er [[Kirian Elvira Acosta]], markmannsþjálfari er [[Emil Alexander Larsen]], sjúkraþjálfari er [[Einar Óli Þorvarðarson]] og liðsstjórar eru [[Halldór Eyþórsson]] og [[Örn Erlingsson]].

==== Í Evrópukeppnum ====
Karlalið Vals í knattspyrnu keppti sína fyrstu Evrópuleiki í undankeppni Evrópukeppni Bikarhafa tímabilið 1966-1967, þar mættu þeir [[Standard Liège|Standard Liége]] frá [[Belgía|Belgíu]], eftir jafntefli í heimaleiknum tapaði Valur stórt á útivelli og samanlagt 9-2.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658812?iabr=on#page/n11/mode/2up/search/Valur%20Standard%20Liege|title=Valsblaðið - 25. Tölublað (24.12.1966) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt; Tveimur árum síðar drógust Valsarar gegn [[Benfica]] frá [[Portúgal]], heimaleikur Vals fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvellinum]]. Áhorfendamet var slegið þegar 18.243 greiddu sig inn á völlinn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1396908?iabr=on#page/n25/mode/2up/search/Valur%20Benfica|title=Morgunblaðið - 204. tölublað (19.09.1968) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt; Flestum á óvart gerðu liðin markalaust jafntefli í leiknum, En Benfica hafði í maí, sama ár, leikið til úrslita í Evrópukeppni félagsliða gegn [[Manchester United]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/62445--valur-vs-benfica/|title=Valur-Benfica 1968 History {{!}} UEFA Champions League|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/29/newsid_4464000/4464446.stm|title=1968: Manchester Utd win European Cup|date=1968-05-29|access-date=2021-01-24|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Í liði Benfica í leiknum gegn Val voru nokkrir portúgalskir landsliðsmenn, t.d. Simoes, Torres, Augustino og að ógleymdum svarta pardusinum, [[Eusébio]]. Tveimur árum fyrr höfðu þessir menn hreppt bronsverðlaun með [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|portúgalska landsliðinu]] á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966|HM í Englandi 1966]], fyrrnefndur Eusébio var markakóngur mótsins.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/13-01-2018/b-saga-heimsmeistaramotsins-b-hm-a-englandi-1966|title=Saga Heimsmeistaramótsins - HM á Englandi 1966|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-20}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;  Alls hefur Valur tekið þátt í Evrópukeppnum 20 sinnum, með ágætum árangri.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; |  Tímabil
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Keppni
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Umferð
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Mótherji
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Heima
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Úti
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Úrslit
|-
| 1966–67
|[[Evrópukeppni bikarhafa]]
| Forkeppni
|[[Standard Liège]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–8
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''2–9''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1967–68
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]]
| Fyrsta umferð
|[[Jeunesse Esch]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 3–3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''4–4''[[Away goals rule|(ú)]]
|-
| Önnur umferð
|[[Vasas SC|Vasas]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–6
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–11''
|-
| 1968–69
|[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]]
| Fyrsta umferð
|[[S.L. Benfica|Benfica]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–8
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–8''
|-
| 1974–75
|[[UEFA bikarinn]]
| Fyrsta umferð
|[[Portadown F.C.|Portadown]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–2''
|-
| 1975–76
|[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni bikarhafa]]
|Fyrsta umferð
|[[Glasgow Celtic]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–2
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''0–9''
|-
| 1977–78
|[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]]
|Fyrsta umferð
|[[Glentoran F.C.|Glentoran]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–2''
|-
| 1978–79
|[[Evrópukeppni bikarhafa]]
|Fyrsta umferð
|[[1. FC Magdeburg]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–5''
|-
| 1979–80
|[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]]
|Fyrsta umferð
| [[Hamburger SV|Hamburg]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–3
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–5''
|-
| 1981–82
|[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]]
|Fyrsta umferð
|[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–2
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''0–7''
|-
| 1985–86
|[[UEFA bikarinn]]
|Fyrsta umferð
|[[FC Nantes|Nantes]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''2–4''
|-
| 1986–87
|[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]]
|Fyrsta umferð
|[[Juventus F.C.|Juventus]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–4
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''0–11''
|-
| 1987–88
|[[UEFA bikarinn]]
|Fyrsta umferð
|[[Wismut Aue]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–1''[[Away goals rule|(ú)]]
|-
| 1988–89
|[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]]
|Fyrsta umferð
|[[AS Monaco FC|Monaco]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–2''
|-
| 1989–90
|[[Evrópukeppni bikarhafa]]
|Fyrsta umferð
|[[Berliner FC Dynamo|Dynamo Berlin]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–2
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''2–4''
|-
| 1991–92
|[[Evrópukeppni bikarhafa]]
|Fyrsta umferð
|[[FC Sion|Sion]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–2''
|-
| 1992–93
|[[Evrópukeppni bikarhafa]]
|Fyrsta umferð
|[[Boavista F.C.|Boavista]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''0–3''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1993–94
|[[Evrópukeppni bikarhafa]]
| Forkeppni
|[[MYPA|MyPa]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 3–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''4–1''
|-
|[[Evrópukeppni bikarhafa]]
|Fyrsta umferð
|[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–3
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''0–7''
|-
| 2006–07
|[[UEFA bikarinn]]
|Fyrsta umferð
|[[Brøndby IF]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–3''
|-
| 2008–09
|[[Meistaradeild Evrópu]]
|Fyrsta umferð
|[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''0–3''
|-
| 2016–17
| Evrópudeildin
|Fyrsta umferð
|[[Brøndby IF]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–4
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–6
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–10''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2017–18
| rowspan=&quot;2&quot; | Evrópudeildin
|Fyrsta umferð
|[[FK Ventspils|Ventspils]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''1–0''
|-
| Önnur umferð
|[[NK Domžale|Domžale]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–2
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2–3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''3–5''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2018–19
|[[Meistaradeild Evrópu]]
|Fyrsta umferð
|[[Rosenborg]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1−3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''2–3''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Evrópudeildin
| Önnur umferð
|[[FC Santa Coloma]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 3–0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''3–1'''
|-
| Þriðja umferð
|[[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff Tiraspol]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0–1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''2–2 (ú)'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2019–20
|[[Meistaradeild Evrópu]]
|Fyrsta umferð
|[[NK Maribor|Maribor]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0−3
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0−2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''0−5'''
|-
|[[Evrópudeildin]]
| Önnur umferð
|[[PFC Ludogorets Razgrad]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1−1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0−4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''1−5'''
|}
[[Mynd:Benfica pendant in the Valur display cabinet (14504343571).jpg|thumb|Minjagripur frá leiknum við Benfica 1968.]]
&lt;br /&gt;

==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu ====
&lt;small&gt;Miðað við 17. júlí 2026.&lt;/small&gt;  {{Football squad
|no1=3|nat1=ISL|pos1=DF|name1=[[Hörður Ingi Gunnarsson]]
|no2=4|nat2=NOR|pos2=DF|name2=[[Markus Lund Nakkim]]
|no3=5|nat3=ISL|pos3=MF|name3=[[Birkir Heimisson]]
|no4=6|nat4=ISL|pos4=MF|name4=[[Bjarni Mark Antonsson]]
|no5=7|nat5=ISL|pos5=DF|name5=[[Ingimar Torbjörnsson Stöle]]
|no6=8|nat6=ISL|pos6=FW|name6=[[Jónatan Ingi Jónsson]]
|no7=9|nat7=DNK|pos7=FW|name7=[[Patrick Pedersen]]
|no8=10|nat8=ISL|pos8=MF|name8=[[Kristinn Freyr Sigurðsson]]
|no9=11|nat9=ISL|pos9=MF|name9=[[Kristófer Dagur Arnarsson]]
|no10=12|nat10=ISL|pos10=FW|name10=[[Tryggvi Hrafn Haraldsson]]
|no11=13|nat11=ISL|pos11=MF|name11=[[Kristján Oddur Kristjánsson]]
|no12=14|nat12=SWE|pos12=MF|name12=[[Albin Skoglund]]
|no13=15|nat13=ISL|pos13=DF|name13=[[Hólmar Örn Eyjólfsson]]
|no14=16|nat14=ISL|pos14=FW|name14=[[Loki Kristjánsson]]
|no15=17|nat15=ISL|pos15=FW|name15=[[Lúkas Logi Heimisson]]
|no16=18|nat16=ISL|pos16=GK|name16=[[Frederik August Albrecht Schram]]
|no17=19|nat17=ISL|pos17=FW|name17=[[Dagur Orri Garðarsson]]
|no18=20|nat18=ISL|pos18=DF|name18=[[Orri Sigurður Ómarsson]]
|no19=21|nat19=ISL|pos19=DF|name19=[[Jakob Franz Pálsson]]
|no20=23|nat20=ISL|pos20=FW|name20=[[Shkelzen Veseli]]
|no21=24|nat21=NED|pos21=DF|name21=[[Myles A. Veldman]]
|no22=25|nat22=ISL|pos22=GK|name22=[[Stefán Þór Ágústsson]]
|no23=26|nat23=ISL|pos23=DF|name23=[[Emil Nönnu Sigurbjörnsson]]
|no24=27|nat24=ISL|pos24=FW|name24=[[Pétur Eiríksson]]
|no25=28|nat25=ISL|pos25=MF|name25=[[Samúel Kári Friðjónsson]]
|no26=30|nat26=ISL|pos26=DF|name26=[[Gunnar Karl Heiðdal]]
|no27=45|nat27=ISL|pos27=MF|name27=[[Þórður Sveinn Einarsson]]
|no28=66|nat28=ISL|pos28=DF|name28=[[Ólafur Flóki Stephensen]]
|no29=95|nat29=ISL|pos29=GK|name29=[[Tómas Blöndal-Peterson]]
|no30=97|nat30=ISL|pos30=FW|name30=[[Birkir Jakob Jónsson]]}}

===Á láni===
{{Fs start}}
{{Fs player|no=16|nat=ISL|pos=DF|name=[[Stefán Gísli Stefánsson]]|other=lánaður til [[Njarðvík|Njarðvíkur]] út tímabilið 2026}}
{{Fs player|no=33|nat=ISL|pos=DF|name=[[Andi Hoti]]|other=lánaður til [[Afturelding|Aftureldingar]] út tímabilið 2026}}
{{Fs end}}


[[Mynd:Valur-fram.jpeg|thumb|Valur varð Íslandsmeistari í knattspyrnu karla 2007, það tímabil lék liðið heimaleiki sína á Laugardalsvelli, enda stóð endurnýjun yfir á Hlíðarendasvæðinu. Helgi Sigurðsson sést hér í forgrunni og fyrir aftan er Pálmi Rafn Pálmason.]]

==== Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
''Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina''
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Tímabil
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Sæti
! rowspan=&quot;22&quot; |
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Tímabil
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Sæti
! rowspan=&quot;22&quot; |
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Tímabil
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Sæti
! rowspan=&quot;22&quot; |
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | '''Tímabil'''
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Sæti
! rowspan=&quot;22&quot; |
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | '''Tímabil'''
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Sæti
! rowspan=&quot;22&quot; |
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | '''Tímabil'''
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Sæti
|-
|'''1915'''
|3
|'''1936'''
|'''1'''
|'''1957'''
|3
|'''1978'''
|'''1'''
|'''1999'''
|9
|'''2020'''
|'''1'''
|-
|'''1916'''
|3
|'''1937'''
|'''1'''
|'''1958'''
|3
|'''1979'''
|3
|'''2000'''
|''2. sæti í 1. deild''
|'''2021'''
|5
|-
|'''1917'''
|3
|'''1938'''
|'''1'''
|'''1959'''
|4
|'''1980'''
|'''1'''
|'''2001'''
|9
|'''2022'''
|6
|-
|'''1918'''
|3
|'''1939'''
|'''4'''
|'''1960'''
|4
|'''1981'''
|5
|'''2002'''
|''1. sæti í 1. deild''
|'''2023'''
|2
|-
|'''1919'''
|4
|'''1940'''
|'''1'''
|'''1961'''
|3
|'''1982'''
|5
|'''2003'''
|10
|'''2024'''
|3
|-
|'''1920'''
|''Tóku ekki þátt''
|'''1941'''
|2
|'''1962'''
|2
|'''1983'''
|5
|'''2004'''
|''1. sæti í 1. deild''
|'''2025'''
|2
|-
|'''1921'''
|''Tóku ekki þátt''
|'''1942'''
|'''1'''
|'''1963'''
|3
|'''1984'''
|2
|'''2005'''
|2*
|
|
|-
|'''1922'''
|''Tóku ekki þátt''
|'''1943'''
|''1''
|''1964''
|4
|''1985''
|''1''
|''2006''
|3
|
|
|-
|''1923''
|3
|''1944''
|''1''
|''1965''
|5*
|''1986''
|2
|''2007''
|''1''
|
|
|-
|''1924''
|4
|''1945''
|''1''
|''1966''
|''1''
|''1987''
|''1''
|''2008''
|5
|
|
|-
|''1925''
|4
|''1946''
|3
|''1967''
|''1''
|''1988''
|2*
|'''2009'''
|8
|
|
|-
|''1926''
|5
|''1947''
|2
|''1968''
|3
|''1989''
|5
|''2010''
|7
|
|
|-
|''1927''
|2
|''1948''
|3
|''1969''
|5
|''1990''
|4*
|''2011''
|5
|
|
|-
|''1928''
|2
|''1949''
|3
|''1970''
|5
|''1991''
|4*
|''2012''
|8
|
|
|-
|''1929''
|2
|''1950''
|5
|''1971''
|5
|''1992''
|4*
|''2013''
|5
|
|
|-
|''1930''
|''1''
|''1951''
|2
|''1972''
|5
|''1993''
|6
|'''2014'''
|5
|
|
|-
|''1931''
|2
|''1952''
|4
|''1973''
|2
|''1994''
|4
|''2015''
|5*
|
|
|-
|''1932''
|2
|''1953''
|2
|''1974''
|3*
|''1995''
|7
|''2016''
|5*
|
|
|-
|''1933''
|''1''
|''1954''
|4
|''1975''
|3
|''1996''
|5
|''2017''
|''1''
|
|
|-
|''1934''
|2
|''1955''
|3
|''1976''
|''1*''
|''1997''
|8
|''2018''
|''1''
|
|
|-
|''1935''
|'''1'''
|'''1956'''
|'''1'''
|'''1977'''
|2*
|'''1998'''
|8
|'''2019'''
|6
|
|
|}
''&lt;small&gt;Stjörnumerkt ár vannst bikarkeppni karla í knattspyrnu.&lt;/small&gt;''

&lt;br /&gt;

==== Gullskórinn ====
Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni efstu deildar í knattspyrnu karla allar götur frá 1917, þess ber þó að geta að engin gögn eru til um markahæstu leikmenn íslandsmótsins frá 1920 og til og með 1934. Eftirtaldir Valsmenn hafa hreppt hnossið:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|title=Markahæstu leikmenn í landsdeildum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213092757/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Timabil
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Nafn
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Mörk
|-
|1935
|Magnús Bergsteinsson
|3
|-
|1936
|Óskar Jónsson
|5
|-
|1937
|Óskar Jónsson
|3
|-
|1938
|Magnús Bergsteinsson*
|3
|-
|1940
|Sigurpáll Jónsson*
|4
|-
|1942
|Ellert Sölvason
|6
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1944
|Sveinn Sveinsson
|2
|-
|Sveinn Helgason
|2
|-
|Jóhann Eyjólfsson
|2
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1947
|[[Albert Guðmundsson]]
|3
|-
|Einar Halldórsson
|3
|-
|1950
|Halldór Halldórsson
|3
|-
|1967
|[[Hermann Gunnarsson]]
|12
|-
|1968
|Reynir Jónsson*
|8
|-
|1973
|[[Hermann Gunnarsson]]
|17
|-
|1976
|[[Ingi Björn Albertsson]]
|16
|-
|1980
|Matthías Hallgrímsson
|13
|-
|'''1983'''
|'''Ingi Björn Albertsson'''
|'''14'''
|-
|1988
|Sigurjón Kristjánsson
|13
|-
|2015
|Patrick Pedersen
|13
|-
|2018
|Patrick Pedersen
|18
|-
|2025
|Patrick Pedersen
|18
|}
&lt;small&gt;Stjörnumerktir leikmenn deildu titlinum með öðrum. Tímabilið 1983 varð Ingi Björn Albertsson fyrsti leikmaður í efstu deild karla til þess að skora 100 mörk í efstu deild. Hann náði þessum áfanga í leik gegn KR þann 18. júní. Ingi er einn sex leikmanna til að skora yfir 100 mörk í efstu deild og er þriðji markahæsti leikmaðurinn í sögu efstu deildar í knattspyrnu. Patrick Pedersen varð markahæsti leikmaður í sögu efstu deildar í knattspyrnu 5. ágúst 2025 er hann skoraði tvö mörk í jafntefli á móti ÍA.&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2025/08/05/pedersen_markahaestur_fra_upphafi/|title=Pedersen markahæstur frá upphafi|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-04-29}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;Patrick Pedersen hefur nú skorað 134 mörk í efstu deild á Íslandi.&lt;/small&gt;

==== Þjálfarar meistaraflokks karla í knattspyrnu ====
{{col-begin}} {{col-2}} 
*{{ISL}} [[Guðmundur H. Pétursson]] (1930)
*{{ISL}} [[Reidar Sörensen]] (1933–35)
*{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1935–37)
*{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] &amp; {{SKO}} [[Robert Jack]] (1937–38)
*{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1938)
*{{SKO}} [[Joe Devine]] (1939)
*{{SKO}} [[Joe Devine]] (1948)
*{{ISL}} [[Hermann Hermannsson]] (1955)
*{{ISL}} [[Óli B. Jónsson]] (1967–68)
*{{ISL}}[[Guðbjörn Jónsson]] (1969-70)
*{{USSR}}[[Yuri Illichev]] (1973–74), (1976–77)
*{{HUN}} [[Nemes Gyula]] (1978–79)
*{{GER}} [[Volker Hofferbert]] (1980)
*{{GER}} [[Klaus-Jürgen Hilpert]] (1982)
*{{GER}} [[Claus Peter]] (1982–83)
*{{SKO}} [[Ian Ross]] (1984–87)
*{{ISL}} [[Hörður Helgason]] (1988–89)
*{{ISL}} [[Guðmundur Þorbjörnsson]] (1989)
*{{ISL}} [[Ingi Björn Albertsson]] (1990–91)
{{col-2}} 
*{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1992–93)
*{{ISL}} [[Sigurður Dagsson]] (1996)
*{{ISL}} [[Sigurður Grétarsson]] (1996)
*{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1997–99)
*{{ISL}} {{BIH}}  [[Ejub Purišević]] (2000–01)
*{{ISL}} [[Þorlákur Árnason]] (2002–03)
*{{ISL}} [[Njáll Eiðsson]] (2004)
*{{ISL}} [[Willum Þór Þórsson]] (okt. 2004 – júlí 2009)
*{{ISL}} [[Atli Eðvaldsson]] (júli- sept. 2009)
*{{ISL}} [[Gunnlaugur Jónsson]] (sept. 2009 – sept. 2010)
*{{ISL}} [[Kristján Guðmundsson]] (sept. 2010 – okt. 2012)
*{{ISL}} [[Magnús Gylfason]] (okt. 2012 –okt. 2014)
*{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (okt. 2014-okt. 2019)
*{{ISL}} [[Heimir Guðjónsson]] (okt. 2019- júlí 2022)
*{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (júlí 2022-október 2022)
*{{ISL}} [[Arnar Grétarsson]] (nóvember 2022-ágúst 2024)
*{{SRB}}[[Srdjan Tufegdzic]] (ágúst 2024-október 2025)
*{{ISL}}[[Hermann Hreiðarsson]] (nóvember 2025-júní 2026)
*{{ENG}}[[Chris Brazell]] (júlí 2026-nóvember 2026){{Col-end}}

=== Konur ===

==== Á Íslandi ====
Sömu sögu er að segja af kvennaliði Vals og karlaliði, þ.e. kvennadeild Vals í knattspyrnu er einnig sú næst sigursælasta á landinu m.t.t. sigra á Íslandsmóti. Fyrsti sigur liðsins í Íslandsmótinu kom [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] og eru þeir orðnir fjórtán talsins&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/fotbolti/titlar.aspx|title=Fótbolti - Titlar - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;, sá síðasti vannst sumarið 2023.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19401/2019/09/21/valur-islandsmeistari-kvenna-i-knattspyrnu.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í knattspyrnu|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/valur-islandsmeistari-kvenna-i-fotbolta|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í fótbolta|date=2019-09-21|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt; Fyrsti bikartitillinn kom í hús árið 1984 og hefur ekkert annað lið unnið bikarkeppnina jafn oft og Valskonur, en þær hafa sigrað keppnina alls 15 sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Árið 1977 markar upphaf kvennaknattspyrnu í Val þegar nokkrar ungar stúlkur og leikmenn í handknattleiksliði Vals tóku sig til og kepptu fyrir Vals hönd í knattspyrnu. Aðeins einu ári síðan varð Valur Íslandsmeistari í kvennaknattspyrnu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/13676/valsbladid_2011.pdf|titill=Saga kvennaknattspyrnunnar í Val|höfundur=Soffía Ámundadóttir og Margrét Magnúsdóttir|útgefandi=Valsblaðið|mánuður=desember|ár=2011|mánuðurskoðað=júní|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; 

Frá [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] til [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]],  undir stjórn [[Elísabet Gunnarsdóttir|Elísabetar Gunnarsdóttur]] og með [[Margrét Lára Viðarsdóttir|Margréti Láru Viðarsdóttur]] í fararbroddi sigraði liðið [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Íslandsmótið]] fjórum sinnum af fimm mögulegum skiptum. Árin 2009-2011 þjálfaði [[Freyr Alexandersson]] liðið með góðum árangri, en þegar Freyr hætti þjálfun liðsins tóku mögur ár við - í samanburði við mikinn árangur áranna á undar. [[Pétur Pétursson]] tók við liðinu 2017 og þjálfaði liðið til 2024, en undir stjórn Péturs vann liðið fjóra Íslandsmeistaratitla. Núverandi þjálfari liðsins er Matthías Guðmundsson.

==== Í Evrópukeppnum ====
Valur hefur náð fínum árangri í meistaradeild Evrópu í knattspyrnu, en besti árangur félagsins í meistaradeild kvenna í knattspyrnu náðist tímabilið 2005-06, þegar liðið komst í 8-liða úrslit, þá undir stjórn fyrrnefndar Elísabetar. Tímabilin 2005-06, 2007-08 og 2008-09 var Margrét Lára Viðarsdóttir markahæsti leikmaður keppninnar.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Tímabil
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Keppni
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Umferð
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Mótherji
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Heima
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Úti
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | '''Úrslit'''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2005-06
| rowspan=&quot;7&quot; |Meistaradeild Evrópu
| rowspan=&quot;3&quot; |Forkeppni
|Røa Idrettslag
|4-1
|''n/a''
|'''4-1'''
|-
|United Jakobstad
|2-1
|''n/a''
|'''2-1'''
|-
|Pärnu FC
|8-1
|''n/a''
|'''8-1'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Riðlakeppni
|Djurgården/Älvsjö&lt;br /&gt;
|1-2
|''n/a''
|'''1-2'''
|-
|ZFK Masinac Classic Niš
|3-0
|''n/a''
|'''3-0'''
|-
|Alma KTZH&lt;br /&gt;
|8-0
|''n/a''
|'''8-0'''
|-
|Átta liða úrslit
|Turbine Potsdam
|1-8
|11-1
|'''2-19'''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2007-08
| rowspan=&quot;6&quot; |Meistaradeild Evrópu
| rowspan=&quot;3&quot; |Forkeppni
|Honka
|2–1&lt;br /&gt;
|''n/a''
|'''2–1'''
|-
|KÍ Klaksvík
|6–0&lt;br /&gt;
|''n/a''
|'''6–0'''
|-
|ADO Den Haag
|5–1&lt;br /&gt;
|''n/a''
|'''5–1'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Riðlakeppni
|Frankfurt
|3–1&lt;br /&gt;
|''n/a''
|'''3–1'''
|-
|Rapide Wezema
|4–0&lt;br /&gt;
|''n/a''
|'''4-0'''
|-
|Everton
|3–1&lt;br /&gt;
|''n/a''
|'''3–1'''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2008-09
| rowspan=&quot;6&quot; |Meistaradeild Evrópu
| rowspan=&quot;3&quot; |Forkeppni
|Cardiff City LFC
|8–1
|''n/a''
|'''8–1'''
|-
|FC FK Slovan Duslo Šaľa
|6–2
|''n/a''
|'''6–2'''
|-
|Maccabi Holon
|9-0
|''n/a''
|'''9-0'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Riðlakeppni
|Umeå IK
|1-5
|''n/a''
|'''1-5'''
|-
|ASD CF Bardolino
|2–3
|''n/a''
|'''2–3'''
|-
|Alma KTZH
|8-0
|''n/a''
|'''8-0'''
|-
|2009-10
|Meistaradeild Evrópu
|32-liða úrslit
|Torres
|1-2
|1-4
|''2-6''
|-
|2010-11
|Meistaradeild Evrópu
|32-liða úrslit
|Rayo Vallecano
|1-1
|0-3
|''1-4''
|-
|2011-12
|Meistaradeild Evrópu
|32-liða úrslit
|Glasgow City
|0-3
|1-1
|''1-4''
|}

==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í knattspyrnu ====
&lt;small&gt;Miðað við 27. apríl 2026.&lt;/small&gt; {{Football squad
|no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Tinna Brá Magnúsdóttir]]
|no2=2|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Sigrún Ísfold Valsdóttir]]
|no3=3|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Sóley Edda Ingadóttir]]
|no4=4|nat4=ISL|pos4=DF|name4=[[Helga Rut Einarsdóttir]]
|no5=5|nat5=ISL|pos5=DF|name5=[[Bryndís Eiríksdóttir]]
|no6=6|nat6=ISL|pos6=MF|name6=[[Kimberley Dóra Hjálmarsdóttir]]
|no7=7|nat7=ISL|pos7=MF|name7=[[Ísabella Sara Tryggvadóttir]]
|no8=8|nat8=ISL|pos8=MF|name8=[[Arnfríður Auður Arnarsdóttir]]
|no9=9|nat9=ISL|pos9=FW|name9=[[Sonja Björg Sigurðardóttir]]
|no10=10|nat10=ISL|pos10=DF|name10=[[Berglind Rós Ágústsdóttir]]
|no11=11|nat11=ISL|pos11=DF|name11=[[Anna Rakel Pétursdóttir]]
|no12=12|nat12=ISL|pos12=GK|name12=[[Esther Júlía Gústavsdóttir]]
|no13=13|nat13=ISL|pos13=FW|name13=[[Nadía Atladóttir]]
|no14=15|nat14=ISL|pos14=MF|name14=[[Hrafnhildur Salka Pálmadóttir]]
|no15=16|nat15=ISL|pos15=MF|name15=[[Margrét Brynja Kristinsdóttir]]
|no16=17|nat16=ISL|pos16=DF|name16=[[Auður Björg Ármannsdóttir]]
|no17=18|nat17=ISL|pos17=DF|name17=[[Málfríður Anna Eiríksdóttir]]
|no18=21|nat18=ISL|pos18=DF|name18=[[Lillý Rut Hlynsdóttir]]
|no19=25|nat19=ISL|pos19=MF|name19=[[Glódís María Gunnarsdóttir]]
|no20=26|nat20=ISL|pos20=FW|name20=[[Ása Kristrín Tryggvadóttir]]
|no21=28|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Kolbrá Una Kristinsdóttir]]
|no22=32|nat22=ISL|pos22=FW|name22=[[Ágústa María Valtýsdóttir]]
|no23=34|nat23=ISL|pos23=FW|name23=[[Karítas Barkardóttir]]
|no24=77|nat24=ISL|pos24=FW|name24=[[Eyrún Vala Harðardóttir]]
|no25=|nat25=FIN|pos25=GK|name25=[[Vera Varis]]}}

===Á láni===
{{Fs start}}
{{Fs player|no=|nat=ISL|pos=MF|name=[[Ragnheiður Þórunn Jónsdóttir]]|other=lánuð til [[PEC Zwolle]] til 1. maí 2026}}
{{Fs end}}

==== Gengi meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í gegnum tíðina ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Tímabil
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Sæti
! rowspan=&quot;11&quot; |
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Tímabil
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Sæti
! rowspan=&quot;11&quot; |
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | ''Tímabil''
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Sæti
! rowspan=&quot;11&quot; |
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | ''Tímabil''
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Sæti
! rowspan=&quot;11&quot; |
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | ''Timabil''
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Sæti
|-
|''1977''
|3
|''1987''
|2*
|''1997''
|3
|''2007''
|''1''
|''2017''
|3
|-
|''1978''
|''1''
|''1988''
|''1*''
|''1998''
|2
|''2008''
|''1''
|''2018''
|3
|-
|''1979''
|2
|''1989''
|''1''
|''1999''
|3
|''2009''
|'''1*'''
|''2019''
|''1''
|-
|''1980''
|2
|''1990''
|3*
|''2000''
|5
|''2010''
|''1*''
|''2020''
|2
|-
|''1981''
|3
|''1991''
|2
|''2001''
|4*
|''2011''
|2*
|''2021''
|''1''
|-
|''1982''
|2
|''1992''
|3
|''2002''
|3
|''2012''
|4
|''2022''
|''1''
|-
|''1983''
|2
|''1993''
|4
|''2003''
|3*
|''2013''
|2
|''2023''
|'''1'''
|-
|'''1984'''
|''Riðlakeppni*''
|'''1994'''
|3
|''2004''
|''1''
|''2014''
|7
|2024
|2
|-
|''1985''
|3*
|''1995''
|2*
|''2005''
|2
|''2015''
|7
|2025
|6
|-
|''1986''
|''1*''
|''1996''
|4
|''2006''
|''1*''
|''2016''
|3
| colspan=&quot;2&quot; |
|}&lt;small&gt;Sumarið 2008 skoraði Valsliðið 91 mark á Íslandsmótinu og bætti eigið met frá árinu áður um 3 mörk.&lt;/small&gt;

==== Gullskórinn ====
Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni tímabilsins í efstu deild kvenna frá árinu 1981. Eftirfarandi Valskonur hafa hreppt gullskóinn:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Gullskórinn
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Tímabil
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Nafn
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Mörk
|-
|1986
|Kristín Arnþórsdóttir
|22
|-
|1987
|Ingibjörg Jónsdóttir
|16
|-
|1988
|Bryndís Valsdóttir
|12
|-
|1989
|Guðrún Sæmundsdóttir
|12
|-
|1999
|Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir
|20
|-
|2005
|[[Margrét Lára Viðarsdóttir]]
|23
|-
|2006
|[[Margrét Lára Viðarsdóttir]]
|34
|-
|''2007''
|[[Margrét Lára Viðarsdóttir|''Margrét Lára Viðarsdóttir'']]
|''38''
|-
|2008
|[[Margrét Lára Viðarsdóttir]]
|32
|-
|2009
|[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]]
|23
|-
|2010
|[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]]
|23
|-
|2012
|[[Elín Metta Jensen]]
|18
|-
|2023
|Bryndís Arna Níelsdóttir
|14+1
|}
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Tímabilið 2007 skoraði Margrét Lára Viðarsdóttir 38 mörk í aðeins 16 leikjum, eða 2,4 mörk að meðaltali í hverjum leik. Hvorki fyrr né síðar hefur leikmaður í efstu deild karla eða kvenna skorað fleiri mörk á sama tímabili.&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Tímabilið 2023 skoraði Bryndís Arna Níelsdóttir 14 mörk í fyrri hluta deildarinnar og eitt mark í efri hluta deildarinnar.&lt;/small&gt;

==== Þjálfarar meistaraflokks kvenna í knattspyrnu ====
{{col-begin}} {{col-2}} 
*{{USSR}} [[Yuri Illichev]] (1977-78)
*{{ISL}} [[Albert Guðmundsson]] (1977–82)
*{{ISL}} [[Jóhann Larsson og Ingi Björn Albertsson]] (1983)
*{{ISL}} [[Hafsteinn Tómasson]] (1984-85)
*{{ISL}} [[Hörður Hilmarsson]] (1985)
*{{ISL}} [[Róbert Jónsson]] (1986)
*{{ISL}} [[Logi Ólafsson]] (1987–89)
*{{ISL}} [[Sigurjón Elíasson]] (1990)
*{{ISL}} [[Sigurbergur Sigsteinsson]] (1991-92)
*{{ISL}} [[Hafsteinn Tómasson]] (1993)
*{{ISL}} [[Helgi Þórðarson]] (1994)
*{{ISL}} [[Ragnheiður Víkingsdóttir]] (1994-95)
*{{ISL}} [[Helgi Þórðarson]] (1996–98)
*{{ISL}} [[Ólafur Þór Guðbjörnsson]] (1998–00)
{{col-2}} 
*{{ISL}} [[Ásgeir H. Pálsson]] (2000–01)
*{{ISL}} [[Ragnheiður Víkingsdóttir]] (2001-02)
*{{ISL}} [[Helena Ólafsdóttir]] (2002-03)
*{{ISL}} [[Elísabet Gunnarsdóttir]] (2003-08)
*{{ISL}} [[Freyr Alexandersson]] (2008-10)
*{{ISL}} [[Gunnar Rafn Borgþórsson]] (2010-12)
*{{ISL}} [[Helena Ólafsdóttir]] (2012-14)
*{{ISL}} [[Þór Hinriksson]] (2014-15)
*{{ISL}} [[Ólafur Tryggvi Brynjólfsson og Þór Hinriksson]] (2014-16)
*{{ISL}} [[Úlfur Blandon]] (2016-17)
*{{ISL}} [[Pétur Pétursson]] (2017-24)
*{{ISL}}[[Matthías Guðmundsson og Kristján Guðmundsson]] (2025)
*{{ISL}}[[Matthías Guðmundsson]] (2025-?){{Col-end}}

== Handknattleikur ==
=== Karlar ===

==== Á Íslandi ====
Handknattleiksdeild Vals á sér langa sögu innan handboltans á Íslandi, félagið hefur skipað sér með þeim sigursælustu í íþróttinni hérlendis og er hefur ekkert lið unnið Íslandsmótið né bikarkeppnina í handbolta jafn oft og Valur karlamegin, Karlalið Vals tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu í handbolta, tímabilið [[Handknattleiksárið 1939-40|1939-40]] og stóð uppi sem sigurvegari, eftir að hafa unnið alla leiki sína í riðlinum. Þegar hefðbundnu deildafyrirkomulagi var komið á tímabilið [[Handknattleiksárið 1947-48|1947-1948]] voru Valsarar vitaskuld með og gott betur en allar götur síðan hefur Valur átt lið í efstu deild karla í handknattleik. Með Val hafa margir fræknir handknattleiksmenn leikið, ber þar helst að nefna silfurverðlaunahafa Íslands á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum í Peking]] árið 2008, þá [[Snorri Steinn Guðjónsson|Snorra Stein Guðjónsson]] og [[Ólafur Indriði Stefánsson|Ólaf Stefánsson]]. Að auki má nefna [[Guðmundur Hrafnkelsson|Guðmund Hrafnkelsson]], [[Valdimar Grímsson]], [[Roland Valur Eradze|Roland Val Eradze]] og [[Dagur Sigurðsson|Dag Sigurðsson]]. Núverandi þjálfari liðsins er Ágúst Þór Jóhannsson og honum til aðstoðar er Róbert Gunnarsson. Jóhann Ingi Guðmundsson er markmannsþjálfari liðsins og Aron Óskar Þorleifsson sjúkraþjálfari.

==== Í Evrópukeppnum ====
Í byrjun áttunda áratugar síðasta aldar varð til hin svokallaða „mulningsvél“ en höfundur hennar er talinn vera Reynir Ólafsson sem tók við þjálfun karlaliðs Vals árið 1970. Hann mun strax hafist handa við að bæta varnarleik liðsins sem þótti ekki góður. Reyni tókst vel að gera þær lagfæringar sem þurfti og fljótlega þótti Valsvörnin óárennileg og fékk fyrir vikið fyrrgreint viðurnefni. „Mulningsvélin“ náði þó ekki að skila Íslandsbikarnum heim á Hlíðarenda fyrr en 1973 en það ár varð kvennalið Vals einnig Íslandsmeistari og því um stórt ár að ræða hjá handknattleiksfólki Vals. „Mulningsvélin“ varð síðan Íslandsmeistari þrjú ár í röð 1977, 1978 og 1979, þótt nokkuð hafi verið farið að kvarnast úr hópnum undir það síðasta.

Stærsta afrek „Mulningsvélarinnar“ var án efa að komst í úrslit í Evrópukeppni meistaraliða árið 1980. Frækilegir sigrar unnust á leiðinni í úrslit, m.a. voru spænsku meistararnir í Atlético Madrid lagðir að velli í undanúrslitum. Eftir þriggja marka tap ytra í fyrri leiknum, 24:21, vann Valur heimaleikinn sem fram fór í Laugardalshöll snemma árs 1980, 18:15, í einum eftirminnilegasta handboltaleik sem þar hefur farið fram. Stefán Gunnarsson skoraði 18. og síðasta markið og Ólafur Benediktsson fór á kostum í markinu og átti ekki hvað sístan þátt í að Valsliðið náði að tryggja sér þriggja marka sigur sem nægði til að komast í úrslit.

Þegar kom að úrslitaleiknum við þýska liðið Grosswallstadt ákvað Valur að selja heimaleikjaréttinn af fjárhagsástæðum. Úrslitaleikurinn var háður í Ólympíuhöllinni í München og tapaðist, 21:12. Valsmenn komust nærri því að leika afrek sitt eftir tímabilið 2016-17 og komast í úrslitaleik í Evrópukeppni, en þá duttu þeir út í undanúrslitum áskorendabikars Evrópu í handknattleik. Árið 2024 sigruðu Valsmenn Evrópubikarkeppni í handknattleik og urðu þar með fyrsta íslenska liðið í boltaíþrótt til þess að sigra Evrópukeppni.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2026-04-29}}&lt;/ref&gt; 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Árangur Karlaliðs Vals í Evrópukeppnum
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Tímabil
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Keppni
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Umferð
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Mótherji
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Heima
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Úti
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Úrslit
|-
|[[Handknattleiksárið 1973-74|1973-74]]
|Evrópukeppni Meistaraliða
|1. Umferð
|Vfl Gummersbach
|10-11
|8-16
|''18-27''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1976-77
| rowspan=&quot;2&quot; |Evrópukeppni Bikarhafa
|32-liða úrslit
|HC Red Boys Differdange
|25-11
|29-12
|''54-23''
|-
|16-liða úrslit
|WKS Slask Wroclaw
|20-22
|18-22
|''38-44''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1977-78
| rowspan=&quot;2&quot; |Evrópukeppni Meistaraliða
|32-liða úrslit
|Kyndil
|23-15
|30-16
|''53-31''
|-
|16-liða úrslit
|Honvéd Budapest
|23-35
|25-22
|''48-57''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1978-79
| rowspan=&quot;2&quot; |Evrópukeppni Meistaraliða
|32-liða úrslit
|IL Refstad
|14-12
|14-16
|''28-28(ú)''
|-
|16-liða úrslit
|Dinamo Bucharest
|19-25
|20-20
|''39-45''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1979-80
| rowspan=&quot;4&quot; |Evrópukeppni Meistaraliða
|16-liða úrslit
|Brentwood
|32-19
|38-14
|''70-33''
|-
|8-liða úrslit
|IK Drott
|18-19
|18-16
|''36-35''
|-
|Undanúrslit
|[[Atlético Madrid]]
|18-15
|21-14
|'''36-32'''
|-
|Úrslit
|Grosswallstadt
| colspan=&quot;3&quot; |              ''12-21''
|-
|1984-85
|Evrópukeppni Félagsliða
|1. Umferð
|Ystad
|20-17
|19-23
|''39-40''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1985-86
| rowspan=&quot;2&quot; |Evrópukeppni Félagsliða
|1. Umferð
|Kolbotn
|22-20
|18-20
|''40-40(ú)''
|-
|16-liða úrslit
|Lugi
|16-22
|15-15
|''31-37''
|-
|1986-87
|IHF-Bikarinn
|1. Umferð
|Urædd
|14-16
|20-25
|''34-41''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1988-89
| rowspan=&quot;3&quot; |Evrópukeppni Meistaraliða
|1. Umferð
|Kyndil
|27-26
|24-17
|''51-43''
|-
|16-liða úrslit
|ZMC Amicitia Zurich
|16-15
|25-22
|''41-38''
|-
|8-liða úrslit
|SC Magdeburg
|22-16
|15-21
|''37-37(ú)''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1989-90
| rowspan=&quot;2&quot; |Evrópukeppni Meistaraliða
|1. Umferð
|Kyndil
|29-14
|26-27
|''55-41''
|-
|16-liða úrslit
|Rába ETO Györ
|21-31
|23-29
|''44-60''
|-
|1990-91
|Evrópukeppni Bikarhafa
|1. Umferð
|Sandefjord
|22-20
|21-25
|''43-45''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1991-92
| rowspan=&quot;3&quot; |Evrópukeppni Meistaraliða
|1. Umferð
|IK Drott
|27-24
|28-27
|''55-51''
|-
|16-liða úrslit
|Hapoel Rishon Lezion
|25-20
|27-28
|''52-48''
|-
|8-liða úrslit
|FC Barcelona
|19-23
|15-27
|''34-50''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1992-93
| rowspan=&quot;3&quot; |Evrópukeppni Bikarhafa
|1. Umferð
|Stavanger
|24-22
|34-25
|''58-47''
|-
|16-liða úrslit
|Klaipeda
|28-24
|21-22
|''49-46''
|-
|8-liða úrslit
|TUSSEM Essen
|27-25
|14-23
|''41-48''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1993-94
| rowspan=&quot;2&quot; |Evrópukeppni Meistaraliða
|1. Umferð
|Tatra Koprivnice
|22-18
|23-23
|''45-41''
|-
|16-liða úrslit
|HK Sandefjord
|25-22
|21-24
|''46-46(ú)''
|-
|1994-95
|Evrópukeppni Meistaraliða
|1. Umferð
|Kolding
|22-26
|27-27
|''49-53''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995-96
| rowspan=&quot;2&quot; |Evrópukeppni Meistaraliða
|32-liða úrslit
|CSKA Moskva
|23-23
|21-20
|''44-43''
|-
|16-liða úrslit
|ABC Braga
|25-23
|25-29
|''50-52''
|-
|1996-97
|Evrópukeppni Meistaraliða
|1. Umferð
|Shakhtar Donetsk
|20-19
|16-27
|''36-46''
|-
|2004-05
|Evrópukeppni Félagsliða
|1. Umferð
|Grasshopper Zurich
|28-28
|21-23
|''49-51''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2005-06
| rowspan=&quot;3&quot; |Evrópukeppni Félagsliða
|1. Umferð
|HC Tbilisi
|51-15
|47-13
|''98-28''
|-
|2. Umferð
|Sjunda
|28-31
|33-27
|'''61-58'''
|-
|3. Umferð
|Skövde
|24-22
|28-35
|'''52-57'''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2007-08
| rowspan=&quot;7&quot; |Meistaradeildin
|Forkeppni
|Viking Malt
|28-19
|33-24
|'''61-43'''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |Riðlakeppni
|Celje Lasko
|
|24-34
| rowspan=&quot;6&quot; |4. sæti í riðli
|-
|Vfl Gummersbach
|24-33
|
|-
|MKB Veszprém
|
|28-41
|-
|Celje Lasko
|29-28
|
|-
|Vfl Gummersbach
|
|22-34
|-
|MKB Veszprém
|24-31
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2016-17
| rowspan=&quot;4&quot; |Áskorendabikar EHF
|32-liða úrslit
|Haslum Handballklubb
|31–24&lt;br /&gt;
|25–25&lt;br /&gt;
|'''56-49'''
|-
|16-liða úrslit
|RK Partizan 1949
|21–21&lt;br /&gt;
|24–24&lt;br /&gt;
|'''45-45'''
|-
|8-liða úrslit
|RK Sloga Požega
|30–27&lt;br /&gt;
|29–26&lt;br /&gt;
|'''59-53'''
|-
|Undanúrslit
|AHC Potaissa Turda&lt;br /&gt;
|30–22&lt;br /&gt;
|23–32&lt;br /&gt;
|'''53-54'''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2023-24
| rowspan=&quot;7&quot; |Evrópubikarkeppni EHF
|1. umferð
|Granytas Karis
|27–24&lt;br /&gt;
|33–28&lt;br /&gt;
|'''60-52'''
|-
|2. umferð
|Pölva Serviti
|32–29&lt;br /&gt;
|39–28&lt;br /&gt;
|'''71-57'''
|-
|3. umferð
|HC Motor Zaporizhzhia
|35–31&lt;br /&gt;
|33–28&lt;br /&gt;
|'''68-59'''
|-
|16-liða úrslit
|HC Metaloplastika Elixir Šabac&lt;br /&gt;
|27–26&lt;br /&gt;
|30–28&lt;br /&gt;
|'''57-54'''
|-
|8-liða úrslit
|CSA Steaua Bucuresti&lt;br /&gt;
|36–30&lt;br /&gt;
|36–35&lt;br /&gt;
|'''72-65'''
|-
|Undanúrslit
|CS Minaur Baia Mare&lt;br /&gt;
|30–24&lt;br /&gt;
|36–28&lt;br /&gt;
|'''66-52'''
|-
|Úrslit
|Olympiacos&lt;br /&gt;
|30–26&lt;br /&gt;
|27–31&lt;br /&gt;
|'''57-57 (5-4 e. vítakastkeppni)'''
|}

====Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í handknattleik====

:''Tímabilið 2025-2026.''
{{Col-begin}}
{{Col-2}}
;Markverðir
*1 [[Björgvin Páll Gústafsson]]
*12 [[Jens Sigurðarson]]
*31 [[Arnar Þór Fylkisson]]
;Hornamenn
*10 [[Daníel Montoro]]
*11 [[Daníel Örn Guðmundsson]]
*22 [[Dagur Ármannsson]]
*25 [[Allan Nordberg]]
*88 [[Andri Finnsson]]
;Línumenn
*2  [[Þorgils Jón Svölu-Baldursson]]
*40  [[Þorvaldur Örn Þorvaldsson]]
*17  [[Logi Finnsson]]

{{Col-2}}
;Skyttur
*5 [[Agnar Smári Jónsson]]
*14 [[Bjarki Snorrason]]
*14 [[Arnór Snær Óskarsson]]
*15 [[Róbert Aron Horstert]]
*17 [[Bjarni í Selvindi]]
*24  [[Magnús Óli Magnússon]]
;Miðjumenn
*13 [[Dagur Árni Heimisson]]
*23 [[Gunnar Róbertsson]]
*19  [[Dagur Leó Fannarsson]]

{{Col-end}}

=== Konur ===

==== Á Íslandi ====
Árið 1947 voru kvennaflokkar Vals settir á legg og fljótlega eftir það hófust æfingar í handknattleik þeirra á meðal. Það var hinsvegar ekki fyrr en á sjöunda áratug 20. aldar sem félagið hrósaði fyrst sigri á Íslandsmótinu í handknattleik, nánar tiltekið 1962. Þá hófst sannkallað blómaskeið þar sem Valskonur urðu meistarar ellefu sinnum á þrettán árum, þar af sex ár í röð frá 1964 til og með 1969. Þjálfari liðsins á þessum árum var Þórarinn Eyþórsson og meðal leikmanna Vals á þessum árum var ein öflugasta handknattleikskona landsins, fyrr og síðar, [[Sigríður Sigurðardóttir]], fyrirliði íslenska landsliðsins sem varð Norðurlandameistari 1964. Sama ár var Sigríður kjörin [[íþróttamaður ársins]] af Samtökum íþróttafréttamanna, sú fyrsta úr röðum handknattleiksmanna og varð einnig fyrsta konan til að hreppa verðlaunin. Alls hefur kvennalið félagsins unnið Íslandsmótið 17 sinnum nú síðast tímabilið [[Handknattleiksárið 2018|2018-2019.]] Núverandi þjálfari liðsins er Anton Rúnarsson en honum til aðstoðar er Sigurgeir Jónsson. Björg Elín Guðmundsdóttir er liðsstjóri, Sólveig Lóa Höskuldsdóttir sjúkraþjálfari og Hlynur Morthens markmannsþjálfari liðsins.

==== Í Evrópukeppnum ====
Rétt eins og hjá karlaliði Vals í handknattleik er um auðugan garð að gresja þegar litið er á árangur handknattleikskvenna í Val m.t.t. Evrópukeppna, ber þar helst að nefna tímabilið 2005-06, en þá komust Valsstúlkur í undanúrslit Áskorendabikars EHF, eftir sigra gegn grísku og svissnesku liði. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Tímabil
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Keppni
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Umferð
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Mótherji
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Heima
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Úti
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Samanlagt
|-
| [[2004–05 Women's EHF Cup|2004–05]]
| EHF-Bikarinn
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Fyrsta umferð
|[[Önnereds HK]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 24–35
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 26–30
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''50–65'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | [[2005–06 Women's EHF Challenge Cup|2005–06]]
| rowspan=&quot;3&quot; |Áskorendabikarinn
| style=&quot;text-align:center;&quot;|16-liða úrslit
|[[HC Athinaikos Athens]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 37–29
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 24–26
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''61–55'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|8-liða úrslit
|[[LC Brühl Handball]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 25–21
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 32–27
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''57–48'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Undanúrslit
|[[CSU Neptun Constanța|CSU Tomis Constanța]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 35–28
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 25–37
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''60–65'''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | [[2007–08 Women's EHF Challenge Cup|2007–08]]
| rowspan=&quot;3&quot; |Áskorendabikarinn
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Þriðja umferð
|[[ŽORK Napredak Kruševac]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 40–18
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 34–20
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''74–38'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|16-liða úrslit
|[[ŽRK Radnički Kragujevac|RK Lasta Radnički Petrol Beograd]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 31–30
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 31–26
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''62–56'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|8-liða úrslit
|[[Mérignac Handball]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 24–23
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 30–36
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''54–58'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[2010–11 Women's EHF Cup|2010–11]]
| rowspan=&quot;2&quot; |EHF-Bikarinn
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Fyrsta umferð
|[[IUVENTA Michalovce]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 26–21
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 30–30
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''56–51'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Önnur umferð
|[[VfL Oldenburg (handball)|VfL Oldenburg]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 28–26
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 25–36
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''53–62'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[2012–13 Women's EHF Cup|2012–13]]
| rowspan=&quot;2&quot; |EHF-Bikarinn
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Önnur umferð
|[[CE Handbol Marítim|Valencia Aicequip]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 37–25
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 27–22
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''64–47'''
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Þriðja umferð
|[[HC Zalău]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 24–23
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 21–22
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''45–45'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[2018–19 Women's EHF Challenge Cup|2018–19]]
| rowspan=&quot;2&quot; | Áskorendabikarinn
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Þriðja umferð
|[[HV Quintus|Virto / Quintus]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 20–21
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 20–24
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''40–45'''
|-
|}

====Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í handknattleik====

:''Tímabilið 2025-2026''
{{Col-begin}}
{{Col-2}}
;Markverðir
*1 [[Oddný Mínervudóttir]]
*12 [[Hafdís Renötudóttir]]
*16 [[Elísabet Millý Elíasardóttir]]
;Hornamenn
*18 [[Eva Steinsen Jónsdóttir]]
*8 [[Guðrún Ásta Magnúsdóttir]]
*5 [[Ásthildur Þórhallsdóttir]]
*23 [[Sara Lind Fróðadóttir]]
*9 [[Lilja Ágústsdóttir]]
*10 [[Þórey Anna Ásgeirsdóttir]]
*19 [[Auður Ester Gestsdóttir]]
;Línumenn
*6  [[Hildur Björnsdóttir]]
*11  [[Ágústa Rún Jónasdóttir]]
*14  [[Elísa Elíasdóttir]]
*7  [[Sigrún Erla Þórarinsdóttir]]
{{Col-2}}
;Skyttur
*15 [[Guðrún Hekla Traustadóttir]]
*24 [[Mariam Eradze]]
*25 [[Thea Imani Sturludóttir]]
*35 [[Lovísa Thompson]]
*21 [[Ásrún Inga Arnarsdóttir]]
;Miðjumenn
*13  [[Arna Karitas Eiríksdóttir]]
*13  [[Ásdís Þóra Ágústsdóttir]]
*4 [[Laufey Helga Óskarsdóttir]]

{{Col-end}}


&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;4. maí 2026 tilkynnti handknattleiksdeild Vals að Thea Imani Sturludóttir hefði samið við rúmenska félagið Craiova og mun hún ganga til liðsins að tímabilinu 2026 loknu.&lt;/div&gt;

== Körfuknattleikur ==

=== Karlar ===
Körfuknattleiksdeild Vals má rekja aftur til ársins 1970 þegar K.F.R. sameinaðist Val. Tíu árum eftir sameininguna komu fyrstu stóru titlarnir í hús þegar Valur vann Íslandsmótið í Körfuknattleik árið 1980. Valsmenn tryggðu sér Íslandsmeistaratitilinn 1979-1980 með sigri á KR 17. mars 1980. Bandaríkjamaðurinn [[Tim Dwyer]] stýrði liðinu til sigurs en hann var þá spilandi þjálfari. Tim Dwyer var jafnframt valinn besti erlendi leikmaðurinn þetta tímabil.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1511653|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-29}}&lt;/ref&gt; Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983.   

==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í körfuknattleik ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Leikmannahópur Vals í körfuknattleik karla 
|-
! style=&quot;background: white; color: black;&quot; | Leikmenn
! style=&quot;background: white; color: black;&quot; | Þjálfarar
|-
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Staða
!&lt;abbr&gt;Nr.&lt;/abbr&gt;
!
!Nafn
!Hæð
!Fæðingardagur
|-
|Framherji
|13
|{{ISL}}
|[[Kristófer Acox]]
|197 cm
|13-10-1993
|-
|Bakvörður
|1
|{{ISL}}
|Símon Tómasson
|183 cm
|29-04-2003
|-
|Bakvörður
|4
|{{ISL}}
|Jóhannes Ómarsson
|196 cm
|06-05-2005
|-
|Bakvörður
|4
|{{ISL}}
|Ástþór Atli Svalason
|190 cm
|01-03-2002
|-
|Bakvörður
|6
|{{ISL}}
|Benedikt Blöndal
|188 cm
|05-10-1993
|-
|Bakvörður
|10
|{{ISL}}
|Kári Jónsson
|192 cm
|27-08-1997
|-
|Bakvörður
|14
|{{ISL}}
|Egill Jón Agnarsson
|190 cm
|01-01-2002
|-
|Bakvörður
|20
|{{ISL}}
|Björgvin Hugi Ragnarsson
|190 cm
|10-03-2005
|-
|Bakvörður
|23
|{{ISL}}
|Óðinn Þórðarson
|190 cm
|03-02-2005
|-
|Bakvörður
|24
|{{ISL}}
|Hrannar Davíð Svalason
|
|
|-
|Bakvörður
|26
|{{ISL}}
|Finnur Tómasson
|182 cm
|10-05-2005
|-
|Bakvörður
|27
|{{ISL}}
|Tómas Davíð Thomasson
|180 cm
|03-10-2005
|-
|Bakvörður
|28
|{{ISL}}
|Jóhannes Reykdal Einarsson
|
|
|-
|Bakvörður
|41
|{{ISL}}
|Karl Kristján Sigurðarson
|192 cm
|18-05-2005
|-
|Framherji
|11
|{{ISL}}
|Bóas Jakobsson
|200 cm
|04-12-2000
|-
|Framherji
|12
|{{ISL}}
|Sveinn Búi Birgisson
|203 cm
|22-05-2002
|-
|Bakvörður
|
|{{ISL}}
|Sófus Máni Bender
|192 cm
|26-04-2003
|-
|Bakvörður
|20
|{{ISL}}
|Ólafur Heiðar Jónsson
|
|01-01-2001
|-
|Framherji
|3
|{{ISL}}
|Hjálmar Stefánsson
|200 cm
|05-01-1996
|-
|Bakvörður
|7
|{{ISL}}
|Frank Aron Booker
|192 cm
|07-07-1994
|-
|Bakvörður
|9
|{{ISL}}
|Orri Már Svavarsson 
|198 cm
|20-06-2005
|-
|Miðherji
|24
|{{USA}}
|Antonio Keyshawn Woods 
|191 cm
|28-01-1996
|-
|Bakvörður
|11
|{{ISL}}
|Veigar Örn Svavarsson 
|195 cm
|20-06-2005
|-
|Framherji
|5
|{{SRB}}
|Lazar Nikolic
|203 cm
|23-06-1999
|-
|Bakvörður
|77
|{{CRO}}
|Igor Maric
|195 cm
|23-07-1985
|-
|Miðherji
|21
|{{UK}}
|Callum Reese Lawson
|198 cm
|27-02-1996
|}
|
; Aðalþjálfari

* [[Finnur Freyr Stefánsson]]

;
;Aðrir starfsmenn

* Jamil Abiad, aðstoðarþjálfari
* Kristófer Acox, aðstoðarþjálfari
* Bjartmar Birnir, sjúkraþjálfari

----


Tímabilið 2025-26
|}

=== Konur ===
Fyrsti Íslandsmeistaratitill kvenna í körfuknattleik vannst í apríl 2019 en liðið varð einnig bikarmeistari sama ár.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19047/2019/04/28/valur-islandsmeistari-kvenna-i-korfubolta-2019.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í körfubolta 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-29}}&lt;/ref&gt; Annar Íslandsmeistaratitill félagsins í körfuknattleik kvenna bættist í safnið árið 2021.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2021/06/02/valur-er-islandsmeistari-i-korfubolta-2021|title=Valur er Íslandsmeistari í körfubolta 2021|date=2021-06-02|website=RÚV|language=is|access-date=2021-06-06}}&lt;/ref&gt;

==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í körfuknattleik ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: red; color: white;&quot; |Leikmannahópur Vals í körfuknattleik kvenna
|-
! style=&quot;background: white; color: black;&quot; | Leikmenn
! style=&quot;background: white; color: black;&quot; | Þjálfarar
|-
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Staða
!&lt;abbr&gt;Nr.&lt;/abbr&gt;
!
!Nafn
!Hæð
!Fæðingardagur
|-
|Framherji
|4
|{{ISL}}
|Guðbjörg Sverrisdóttir
|180 cm
|10-10-1992
|-
|Bakvörður
|6
|{{ISL}}
|Þóranna Kika Hodge-Carr
|170 cm
|18-07-1999
|-
|Framherji
|8
|{{ITA}}
|Alyssa Marie Cerino
|183 cm
|16-05-1997
|-
|Bakvörður
|9
|{{ISL}}
|Ásdís Elva Jónsdóttir
|166 cm
|29-05-2007
|-
|Bakvörður
|9
|{{ISL}}
|Dagbjört Dögg Karlsdóttir
|169 cm
|26-06-1999
|-
|Bakvörður
|11
|{{ISL}}
|Ísey Ísis Guttorsmdóttir Frost
|186 cm
|09-12-2009
|-
|Bakvörður
|12
|{{ISL}}
|Elísabet Thelma Róbertsdóttir
|172 cm
|31-05-2002
|-
|Bakvörður
|13
|{{ISL}}
|Sara Líf Boama
|172 cm
|18-08-2005
|-
|Bakvörður
|14
|{{ISL}}
|Fatima Rós Joof
|167 cm
|05-08-2008
|-
|Miðherji
|15
|{{ISL}}
|Ásta Júlía Grímsdóttir
|183 cm
|22-02-2001
|-
|Bakvörður
|18
|{{ISL}}
|Berta María Þorkelsdóttir
|180 cm
|03-06-2008
|-
|Bakvörður
|20
|{{USA}}
|Reshawna Rosie Stone
|170 cm
|30-08-2000
|-
|Bakvörður
|24
|{{ISL}}
|Hanna Gróa Halldórsdóttir
|172 cm
|02-07-2007
|-
|Bakvörður
|43
|{{ISL}}
|Margrét Ósk Einarsdóttir
|173 cm
|21-10-1996
|-
|
|}
|
; Aðalþjálfari

* Jamil Abiad

;
; Aðstoðarþjálfari

* Margrét Ósk Einarsdóttir

----


Tímabilið 2025-26
|}

=== Þekktir leikmenn ===
[[Pétur Guðmundsson]] er sennilega þekktasti körfuknattleiksmaðurinn sem Valur hefur alið af sér, en Pétur lék um árabil í NBA deildinni.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.isi.is/um-isi/heidursholl-isi/petur-karl-gudmundsson/|title=Pétur Karl Guðmundsson|website=www.isi.is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Sem dæmi um aðra þekkta leikmenn sem hafa leikið með Val eða leika með Val má nefna [[Helena Sverrisdóttir|Helenu Sverrisdóttur]], [[Jón Arnór Stefánsson]], [[Pavel Ermolinskij|Pavel Ermolinskij,]]  [[Kristófer Acox]], Kára Jónsson og Hjálmar Stefánsson.&lt;br /&gt;

== Íþróttamaður Vals ==
Eftirtaldir aðilar hafa hlotið þann heiður að vera valdir íþróttamenn Vals:

{{col-begin}} {{col-2}}
* 1992 - [[Valdimar Grímsson]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998191|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 1993 - [[Guðmundur Hrafnkelsson]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/123059/|title=ÍÞRÓTTIR Íþróttamaður Vals árið 1993 uðmundur Hrafnkelsson markmaður Vals og|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 1994 - [[Dagur Sigurðsson]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998277|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 1995 - Guðrún Sæmundsdóttir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998339|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 1996 - Jón Kristjánsson&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998393|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 1997 - Ragnar Þór Jónsson&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998425|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 1998 - Guðmundur Hrafnkelsson&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998473|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 1999 - Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998561|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2000 - Kristinn Lárusson&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998698|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2001 - Rósa Júlía Steinþórsdóttir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998735|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2002 - [[Sigurbjörn Hreiðarsson]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998831|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2003 - Íris Andrésdóttir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998067|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2004 - Berglind Íris Hansdóttir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999335|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2005 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998889|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2006 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998989|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2007 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997957|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2008 - [[Katrín Jónsdóttir]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/%7Ccat:%27/fullStory.php?id=70719%27|title=Katrín Jónsdóttir er íþróttamaður Vals 2008|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{{col-2}} 
* 2009 - [[Dóra María Lárusdóttir]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2009/12/31/dora_maria_ithrottamadur_vals_2009/|title=Dóra María íþróttamaður Vals 2009|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2010 - Hrafnhildur Skúladóttir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477548|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2011 - Anna Úrsúla Guðmundsdóttir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2011/12/31/anna_ursula_ithrottamadur_vals_2011/|title=Anna Úrsúla íþróttamaður Vals 2011|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2012 - Guðný Jenný Ásmundsdóttir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/gudny-jenny-ithrottamadur-vals-2012|title=Guðný Jenný íþróttamaður Vals 2012|date=2012-12-31|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/2322/2012/12/31/gudny-jenny-asmundsdottir-ithrottamadur-vals-2012.aspx|title=Guðný Jenný Ásmundsdóttir íþróttamaður Vals 2012|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2013 - [[Haukur Páll Sigurðsson]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/4080/2013/12/31/haukur-pall-sigurdsson-er-ithrottamadur-vals-2013.aspx|title=Haukur Páll Sigurðsson er Íþróttamaður Vals 2013|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2013/12/31/haukur_pall_ithrottamadur_vals_2013/|title=Haukur Páll íþróttamaður Vals 2013|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2014 - Kristín Guðmundsdóttir&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2014/12/31/kristin_ithrottamadur_vals/|title=Kristín íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/9517/2014/12/31/kristin-gudmundsdottir-er-ithrottamadur-vals-2014.aspx|title=Kristín Guðmundsdóttir er íþróttamaður Vals 2014|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2015 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2015/12/31/bjarni_olafur_ithrottamadur_vals/|title=Bjarni Ólafur íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2016 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]*&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/16969/2016/12/31/bjarni-olafur-eiriksson-ithrottamadur-vals-arid-2016.aspx|title=Bjarni Ólafur Eiríksson íþróttamaður Vals árið 2016|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2016/12/31/bjarni_ithrottamadur_vals_i_thridja_sinn/|title=Bjarni íþróttamaður Vals í þriðja sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2017 - Orri Freyr Gíslason&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/17836/2018/01/03/orri-freyr-gislason-ithrottamadur-vals-2017.aspx|title=Orri Freyr Gíslason íþróttamaður Vals 2017|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/fyrirlidi-vals-haettir|title=Fyrirliði Vals hættir|date=2019-05-13|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2018 - [[Birkir Már Sævarsson]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18796/2019/01/01/birkir-mar-saevarsson-ithrottamadur-vals-2018.aspx|title=Birkir Már Sævarsson íþróttamaður Vals 2018|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/31-12-2018/birkir-mar-ithrottamadur-arsins-hja-val|title=Birkir Már íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2019 - [[Helena Sverrisdóttir]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/korfubolti/2019/12/31/helena_ithrottamadur_arsins_hja_val/|title=Helena íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19577/2020/01/01/helena-sverrisdottir-er-ithrottamadur-vals-2019.aspx|title=Helena Sverrisdóttir er íþróttamaður Vals 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
*2020 - Anton Rúnarsson&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2020/12/31/anton_ithrottamadur_vals_2020/|title=Anton íþróttamaður Vals 2020|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20117/2020/12/31/anton-runarsson-ithrottamadur-vals-2020.aspx|title=Anton Rúnarsson íþróttamaður Vals 2020|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
* 2021 - Alexander Örn Júlíusson&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20817/2021/12/31/alexander-orn-juliusson-er-ithrottamadur-vals-2021.aspx/|title=Alexander Örn Júlíusson er íþróttamaður Vals 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2022-01-13}}&lt;/ref&gt;
* 2022 - [[Pavel Ermolinskij]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/21466/2022/12/31/pavel-ermolinski-er-ithrottamadur-vals-2022.aspx|title=Pavel Ermolinski er íþróttamaður Vals 2022|website=www.valur.is|language=is|access-date=2023-01-06}}&lt;/ref&gt;
* 2023 - [[Arna Sif Ásgrímsdóttir]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22169/2023/12/31/arna-sif-asgrimsdottir-er-ithrottamadur-vals-2023.aspx|title= Arna Sif Ásgrímsdóttir er íþróttamaður Vals 2023|website=www.valur.is|language=is|access-date=2024-09-03}}&lt;/ref&gt;
* 2024 - [[Benedikt Gunnar Óskarsson]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22535/2025/01/08/benedikt-gunnar-er-ithrottamadur-vals-2024.aspx|title= Benedikt Gunnar er Íþróttamaður Vals 2024|website=www.valur.is|language=is|access-date=2025-19-03}}&lt;/ref&gt;
* 2025 - [[Patrick Pedersen]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/23011/2026/01/02/patrick-pedersen-er-ithrottamadur-vals-2025.aspx|title= Patrick Pedersen er Íþróttamaður Vals 2025|website=www.valur.is|language=is|access-date=2026-02-01}}&lt;/ref&gt;{{col-end}}&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;- Knattspyrnumaðurinn Bjarni Ólafur Eiríksson hefur oftast allra verið kjörinn Íþróttamaður Vals, þrisvar talsins.

== Formenn Vals ==
Eftirtaldir aðilar hafa gengt formennsku Knattspyrnufélagsins Vals:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997814?iabr=on#page/n6/mode/2up/search/Loftur%20Gu%C3%B0mundsson%201911-1914%20%C3%81rni%20B.%20Bj%C3%B6rnsson,%20J%C3%B3n%20Gu%C3%B0mundsson|title=Valsblaðið - 1. Tölublað (01.05.1991) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998211|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998721|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999095|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477954|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016470452d|title=Þorgrímur kjörinn formaður Vals - Vísir|website=visir.is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19248/2019/05/30/adalfundur-vals-breytingar-a-stjornum-felagsins.aspx|title=Aðalfundur Vals - Breytingar á stjórnum félagsins|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+Formenn Vals
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Ár
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Nafn
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Ár
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Nafn
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Ár
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Nafn
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Ár
! style=&quot;background: red; color: white;&quot; | Nafn
|-
|1911-14
|[[Loftur Guðmundsson]]
|1933-34
|Ólafur Sigurðsson
|1952-57
|Gunnar Vagnsson
|2002-09
|[[Grímur Sæmundsen]]
|-
|1914-16
|Árni B. Björnsson
|1934-38
|Frímann Helgason
|1957-62
|Sveinn Zoega
|2009-14
|Hörður Gunnarsson
|-
|1916-18
|Jón Guðmundsson
|1938-39
|Ólafur Sigurðsson
|1962-67
|Páll Guðnason
|2014-15
|[[Björn Zoëga|Björn Zoega]]
|-
|1918-20
|Magnús Guðbrandsson
|1939-41
|Sveinn Zoega
|1967-70
|Ægir Ferdinandsson
|2015-18
|[[Þorgrímur Þráinsson]]
|-
|1920-22
|Guðbjörn Guðmundsson
|1941-43
|Frímann Helgason
|1970-75
|Þórður Þorkelsson
|2018-21
|Árni Pétur Jónsson
|-
|1922-23
|Guðmundur Kr. Guðmundsson
|1943-44
|Sveinn Zoega
|1975-77
|Ægir Ferdinandsson
|2021-23
|Lárus Sigurðsson
|-
|1923-28
|Axel Gunnarsson
|1944-46
|Þorkell Ingvarsson
|1977-81
|Bergur Guðnason
|2023-25
|Hörður Gunnarsson
|-
|1928-31
|Jón Sigurðsson
|1946-47
|Sigurður Ólafsson
|1981-87
|Pétur Sveinbjarnarson
|2025-26
|[[Hafrún Kristjánsdóttir]]
|-
|1931-32
|Jón Eiríksson
|1947-50
|Úlfar Þórðarson
|1987-94
|Jón Gunnar Zoega
|2026-
|[[Arnar Þór Sævarsson]]
|-
|1932-33
|Pétur Kristinsson
|1950-52
|Jóhann Eyjólfsson
|1994-02
|Reynir Vignir
| colspan=&quot;2&quot; |
|}

== Valsblaðið ==
Valsblaðið, félagsblað Knattspyrnufélagsins Vals, kom fyrst út í janúar 1939 en ritstjóri þess og ábyrgðarmaður var Sigurður Ólafsson.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19574/2019/12/31/valsbladid-2019.aspx|title=Valsblaðið 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-26}}&lt;/ref&gt; Í 1. tölublaði Valsblaðsins sagði m.a. svo um útgáfuna: &lt;blockquote&gt;„Það hefir oft verið um það rætt innan Vals, að nauðsyn bæri til þess, að félagið gæfi út blað, sem út kæmi nokkurn veginn reglulega. Núverandi stjórn hefir hafist handa um þetta mál, og kemur 1. tölublaðið út hér með. 

Fyrirkomulag blaðsins er enn ekki fyllilega ákveðið, en ætlunin er, að það komi fyrst um sinn út 4-6 sinnum á ári og sé minst 8 síður hvert blað. Blaðinu er ætlað að birta greinar og fréttir frá félagsstarfseminni, og ýmsum áhugamálum íþróttamanna. Það verður kostað kapps um að hafa blaðið sem allra fjölbreyttast, fróðlegast og skemmtilegast, svo að allir, sem það lesa, hafi bæði gagn og gaman af. 

[...] 

Væntanlega á Valsblaðið eftir að vinna félaginu ómetanlegt gagn með því að knýta meðlimina fastari böndum við félagið og vekja þá til starfa, ekki aðeins þá, er iðka knattspyrnu, heldur og þá, er fyrir aldurs sakir eða annara [sic] orsaka eru hættir því.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658005|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Árið 2019 fagnaði Valsblaðið 80 ára útgáfuafmæli.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Útgáfa blaðsins var stopul eftir 1940 en blaðið var endurvakið af krafti frá 1958 og hefur komið út árlega frá árinu 1983. Núverandi ritstjóri blaðsins er Guðni Olgeirsson en hann tók við ritstjórn blaðsins af [[Þorgrímur Þráinsson|Þorgrími Þráinssyni]] árið 2003.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/01/29/valsbladid_sameinar/|title=Valsblaðið sameinar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26}}&lt;/ref&gt;

== Valskórinn ==
Valskórinn var stofnaður haustið 1993. Tildrögin að stofnun Valskórsins má rekja til vígslu Friðrikskapellunnar að Hlíðarenda. Dýri Guðmundsson, knattspyrnumaður og gítarleikari fékk í kjölfarið þá hugmynd að stofna kór til að æfa og syngja í kapellunni. Hann bar hugmyndina undir félagsmálaráð Vals þar sem hann var formaður og fékk hún góðar undirtektir. Gylfi Gunnarsson, tónlistarkennari og liðsmaður Þokkabótar var fyrsti kórstjóri kórsins og þá tók Stefán Halldórsson að sér formennsku í kórnum í upphafi. Kórinn heldur vortónleika á eða nálægt afmælisdegi Vals 11. maí ár hvert og í desember eru haldnir jólatónleikar auk þess sem kórinn syngur með Fóstbræðrum á aðventukvöldi og við útnefningnu íþróttamanns Vals á gamlársdag. Gylfi Gunnarsson stjórnaði kórnum fyrstu sex árin til vors 1999 en þá tók Guðjón Steinar Þorláksson tónlistarkennari við og stjórnaði kórnum til 2004, en frá þeim tíma hefur Bára Grímsdóttir tónskald stýrt kórnum. Kórinn er blandaður kór opinn öllum og æfir vikulega í Friðrikskapellu. Ýmsir þekktir gestasöngvarar hafa sungið með kórnum en þar má t.a.m. nefna Ara Jónsson, Rangar Bjarnason, Egil Ólafsson, Stefán Hilmarsson, Guðrúnu Gunnarsdóttur og Kristján Jóhannsson.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477846?iabr=on#page/n15/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Valsblaðið - 65. árgangur 2013 (01.05.2013) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7124223?iabr=on#page/n39/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Morgunblaðið - 107. tölublað (08.05.2019) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}&lt;/ref&gt; 
  
== Fjósið ==
Fjósið er félagsheimili Knattspyrnufélagsins Vals. Þegar Valur samdi um kaup á jörðinni Hlíðarenda þann 10. maí 1939 fylgdu þrjár byggingar með í kaupum en mestu munaði þar um fjósið, sem upphaflega var byggt árið 1916 og notað var sem búningsklefi, og hlöðuna, sem fékk hlutverk félagsheimilis og skrifstofu félagsins.

Árið 1948 vígði Séra Friðrik Friðriksson fjósið formlega sem félagsheimili. Næstu fjörutíu árin þjónaði þessi húsakostur félaginu og fjölmargir hópar íþróttafólks utan af landi nutu gestrisni Valsmanna þegar þeir fengu inni til gistingar. Undir það síðasta var viðhaldi húsana mjög ábótavant og notkunin var nánast engin.

Í árslok 2016 var skipuð nefnd til að halda utan um endurreisn fjóssins. Nefndin fékk Björn G. Björnsson leikmyndahönnuð í lið með sér, í tengslum við uppsetningu sögusýningar, sem búið er að setja upp í Fjósinu. 25. maí 2018, þegar 150 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks Friðrikssonar var Fjósið formlega opnað.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18289/2018/05/23/formleg-opnun-fjossins-%E2%80%93-knattspyrnufelagid-valur.aspx|title=Formleg opnun Fjóssins – Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-21}}&lt;/ref&gt; 

Fjósið gegnir hlutverki klúbbhúss og félagsheimilis þar sem yngri flokkar, foreldrar og lið í öllum deildum Vals halda fundi. Stuðningsmenn Vals koma reglulega saman í Fjósinu fyrir heimaleiki Vals en þar er gjarnan boðið upp á léttar veitingar. Leikmenn meistaraflokka félagsins og mótherjar fara einnig reglulega í mat í Fjósinu eftir leiki. Fjósið er að auki leigt út fyrir hvers kyns mannfagnaði eins og afmæli, fermingarveislur, erfidrykkjur, árshátíðir og jólahlaðborð auk þess sem Fjósið er leigt út sem fundaraðstaða fyrir fyrirtæki og rúmar allt frá 10-100 manns í fundaruppsetningu. Salurinn tekur við um 20-80 manns í sitjandi veislur og um 50-180 manns í standandi veislur. Þá er einnig unnt að horfa á útsendingar frá ýmsum knattspyrnuleikjum og öðrum íþróttaviðburðum í beinni útsendingu í Fjósinu. Gunnar Kristjánsson er núverandi Fjósameistari og veitingastjóri.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/lifid/felagsheimili-med-sogu-og-sal/|title=Félagsheimili með sögu og sál|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-06-21}}&lt;/ref&gt;

== Lolli í Val ==
Ellert Sölvason, fæddur 17. desember 1917 - dáinn 8. mars 2002, eða Lolli í Val eins og hann var ávallt kallaður var einn þeirra manna sem mjög komu við sögu Vals á velgengistímum félagsins 1935-1946. Í Valsblaðinu 1967 var fjallað um Lolla í Val í tilefni af 50 ára afmæli Lolla í Val: &lt;blockquote&gt;Lolli var um margt mjög sérstæður knattspyrnumaður, og vafasamt er að Ísland hafi eignazt betri vinstri útherja en hann var. Honum var knattspyrnan í blóð borin, hún var honum meðfædd listgrein. Tilfinning hans fyrir knetti var ótrúlega næm, og við það bættist að hann stundaði æfingar sínar af miklum áhuga og elju. Hann náði því mjög langt sem knattspyrnumaður. Mýkt hans og fimi var við brugðið, og þurfti hann raunar mjög á því að halda. Hann var heldur lítill vexti, og &quot;léttbyggður,&quot; og varð mörgum bakverðinum það á þegar þeir áttu í höggi við Lolla að láta þyngdarmismun ráða, þegar getan til að stöðva hann eftir öðrum leiðum dugði ekki. [...] Lolli var góður félagi, og samherji, svolítið viðkvæmur og ör í lund, en hjartgagæzkan og góðvildin skein allstaðar í gegn. Fyrir þetta eignaðist hann marga vini, sem svo síðar hafa oft staðið með honum þegar í móti hefur blásið.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4658911?iabr=on#page/n30/mode/2up/search/Lolli|titill=Ellert Sölvason, fimmtugur|höfundur=Frímann Helgason|útgefandi=Valsblaðið|ár=1967|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;Í minningagrein sem [[Þorgrímur Þráinsson]] ritaði um Lolla í Val í Valsblaðinu sagði meðal annars svo um Lolla í Val: &lt;blockquote&gt;Í brjósti Lolla sló Valshjarta, risastórt og hlýtt Valshjarta. Þótt Lolli hafi átt því láni að fagna að verða margfaldur Íslandsmeistari og heilla knattspyrnuáhugamenn upp úr skónum með leikni sinni og hraða voru það vinirnir í Val, félagsskapurinn að Hlíðarenda og hin glæsilegu ungmenni sem voru honum efst í huga síðustu áratugina. Mér er sá dagur minnisstæður þegar ég ók Lolla heim að Hlíðarenda fyrir nokkrum árum. Hann var þögull og eftirvæntingarfullur enda hafði hann ekki komið niður á Valsvöll um tveggja ára skeið sökum lasleika. Þegar við renndum fram hjá Friðrikskapellu trítluðu nokkrir brosmildir Valsstrákar yfir veginn og spörkuðu bolta á milli sín. Æskufjör lék um andlit þeirra, vorfiðringur í tánum. &quot;Ó, hve þetta er fögur sjón,&quot; sagði Lolli og andlit hans ljómaði. Tilfinningaþrungin þögn ríkti á meðan Lolli naut þess að fylgja drengjunum eftir í huganum. Hann hafði augljóslega slegist í hópinn, léttur í lund, til að finna ilminn af grasinu, til að gantast við félagana, til að leika listir sínar, til að njóta augnabliksins en umfram allt - til að vera á þeim stað þar sem hann naut sín best - að Hlíðarenda. Lolli felldi tár, hendur hans titruðu. &quot;Hérna vorum við svo að moka flórinn,&quot; sagði hann eftir andartak og leit á gamla fjósið sem var um árabil eina félagsheimili Vals. &quot;Og við bárum skítinn út á völl, so grasið sprytti hraðar.&quot; 

Á meðan Lolli hafði heilsu til sótti hann alla heimaleiki félagsins og við, sem héldum uppi heiðri Vals á knattspyrnuvellinum í lok áttunda áratugarins og á þeim níunda, nutum þess að hafa Lolla í návist okkar. &quot;Er ekki húmorinn í lagi?&quot; voru einkunnarorð Lolla og hann brýndi fyrir okkur að njóta þess að spila knattspyrnu, sagði það lykilinn að velgengni. [...] Lolla þótti aldrei auðvelt að horfa á leiki sökum spennings og þótt han hafi orðið vitni að sigri Vals trúði hann aldrei úrslitunum fyrr en hann var kominn heim og heyrði þau tíunduð í fréttum útvarpsins. Þá gat hann loksins slakað á sæll og glaður. [...] Þegar vinir báðu Lolla guðsblessunar, bætti hann jafnan við, &quot;og Val líka.&quot;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998777?iabr=on#page/n61/mode/2up/search/Lolli|titill=Ellert D. Sölvason|höfundur=Þorgrímur Þráinsson|útgefandi=Valsblaðið|ár=2002|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;Við Lolla í Val er kennd Lollastúkan svonefnda sem er á þriðju hæð íþróttahússins og horfir yfir keppnisvellina í knattpyrnu og handbolta/körfuknattleik. Jafnframt er veittur árlega Lollabikar þeim leikmanni í yngri flokkum Vals sem þykir skara fram úr í leikni með boltann en sökum leikni sinnar með knöttinn fékk Lolli viðurnefnið &quot;kötturinn&quot;. Lollabikarinn er farandbikar sem gefinn var af Lolla í Val árið 1988.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/6477743?iabr=on#page/n36/mode/2up/search/Lolli|titill=Skýrsla afreksstjórnar í knattpsyrnu árið 2012|útgefandi=Valsblaðið|ár=2012|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; 

== Titlar ==

=== Knattspyrna karla ===

*'''[[Pepsideild_karla|Íslandsmeistarar]]: 23'''&lt;ref name=&quot;Knattspyrnudeild - Titlar&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.valur.is/Fotbolti/Titlar/| title=Knattspyrnudeild - Titlar|publisher=valur.is |  access-date=2013-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/islandsmeistarar-i-karlaflokkum/|title=Íslandsmeistarar í karlaflokkum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

:*[[Úrvalsdeild 1930|1930]], [[Úrvalsdeild 1933|1933]], [[Úrvalsdeild 1935|1935]], [[Úrvalsdeild 1936|1936]], [[Úrvalsdeild 1937|1937]], [[Úrvalsdeild 1938|1938]], [[Úrvalsdeild 1940|1940]], [[Úrvalsdeild 1942|1942]], [[Úrvalsdeild 1943|1943]], [[Úrvalsdeild 1944|1944]], [[Úrvalsdeild 1945|1945]], [[Úrvalsdeild 1956|1956]], [[Úrvalsdeild 1966|1966]], [[Úrvalsdeild 1967|1967]], [[Úrvalsdeild_karla_1976|1976]], [[Úrvalsdeild_karla_1978|1978]], [[Úrvalsdeild_karla_1980|1980]], [[Úrvalsdeild_karla_1985|1985]], [[Úrvalsdeild_karla_1987|1987]], [[Landsbankadeild_karla_2007|2007]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|2018]],  [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|2020]]

*'''[[Bikarkeppni_karla_í_knattspyrnu|Bikarmeistarar]]: 11'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
:*1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, [[Úrslitaleikur_VISA-bikar_karla_2005|2005]], [[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|2015]], [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|2016]]
*'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 5'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

:* 2008, 2011, 2018, 2023, 2025
*'''[[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarar meistarana]]: 11'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

:*1977, 1979, 1988, 1991, 1992, 1993, 2006, 2008, [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]], 2017, 2018.

=== Knattspyrna kvenna ===

:

*'''[[Pepsideild_kvenna | Íslandsmeistarar]]: 14'''&lt;ref name=&quot;Knattspyrnudeild - Titlar&quot;/&gt;

:*[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1986|1986]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1988|1988]],  [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1989|1989]], [[Landsbankadeild_kvenna_2004|2004]], [[Landsbankadeild_kvenna_2006|2006]], [[Landsbankadeild_kvenna_2007|2007]], [[Landsbankadeild_kvenna_2008|2008]], [[Pepsideild_kvenna_2009|2009]], [[Pepsideild_kvenna_2010|2010]], [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]], 2021, 2022, 2023

*'''[[VISA-bikar_kvenna|Bikarmeistarar]]: 15'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
:*1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1990, 1995, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011, 2022, 2024
*'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 6'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
:* 2003, 2005, 2007, 2010, 2017, 2024

=== Handknattleikur karla ===

:

*'''Íslandsmeistarar: 25'''&lt;ref name=&quot;Handknattleiksdeild - Titlar&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.valur.is/Handbolti/Titlar/| title=Handknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2021/06/18/valur_islandsmeistari_eftir_oruggan_sigur_i_hafnarf/|title=Valur Íslandsmeistari eftir öruggan sigur í Hafnarfirði|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}&lt;/ref&gt;

:*[[Handknattleiksárið 1939-40|1940]], [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]], [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]], [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]], [[Handknattleiksárið 1946-47|1947]], [[Handknattleiksárið 1947-48|1948]], [[Handknattleiksárið 1950-51|1951]], [[Handknattleiksárið 1954-55|1955]], [[Handknattleiksárið 1972-73|1973]], [[Handknattleiksárið 1976-77|1977]], [[Handknattleiksárið 1977-78|1978]], [[Handknattleiksárið 1978-79|1979]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1988-89|1989]], [[Handknattleiksárið 1990-91|1991]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1993-94|1994]], [[Handknattleiksárið 1994-95|1995]], [[Handknattleiksárið 1995-96|1996]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2006-07|2007]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2026
*'''Bikarmeistarar: 13'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
:*[[Handknattleiksárið 1973-74|1974]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1989-90|1990]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2007-08|2008]], [[Handknattleiksárið 2008-09|2009]], [[Handknattleiksárið 2010-11|2011]], [[Handknattleiksárið 2015-16|2016]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2024
*'''Meistarar meistarana: 1'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6370160?iabr=on#page/n16/mode/1up/search/Valsmenn%20meistarar%20meistaranna%20%C3%AD%20handknattleik%20karla|title=Dagblaðið Vísir - DV - 135. tölublað (06.10.2009) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-26}}&lt;/ref&gt;
:*[[Handknattleiksárið 2008-09|2009]]

*'''Evrópubikarmeistarar: 1'''
**[[:en:2023–24_EHF_European_Cup|2023-2024]]

=== Handknattleikur kvenna ===

:

*'''Íslandsmeistarar: 21'''&lt;ref name=&quot;Handknattleiksdeild - Titlar&quot; /&gt;

:*1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1983, 2010, 2011, 2012, 2014, 2019, 2023, 2024, 2025, 2026
*'''Bikarmeistarar: 10'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2022/03/12/valur_bikarmeistari_i_attunda_sinn/|title=Valur bikarmeistari í áttunda sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-03-14}}&lt;/ref&gt;
:*1988, 1993, 2000, 2012, 2013, 2014, 2019, 2022, 2024, 2026

*'''Evrópubikarmeistarar: 1'''

:*2024-2025

=== Körfuknattleikur karla ===

:

*'''Íslandsmeistarar: 4'''&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.valur.is/Korfubolti/Titlar/| title=Körfuknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-karla/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
:*1980, 1983, 2022, 2024
*'''Bikarmeistarar: 5'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-karla/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
:*1980, 1981, 1983, 2023, 2025

=== Körfuknattleikur kvenna ===

:

*'''Íslandsmeistarar: 3'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20520/2021/06/02/valur-islandsmeistari-i-korfuknattleik-kvenna-2021.aspx|title=Valur Íslandsmeistari í körfuknattleik kvenna 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-07}}&lt;/ref&gt;
:*2019, 2021, 2023
*'''Bikarmeistarar: 1'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;
:*2019

== Heimildir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==

* [http://www.valur.is Heimasíða félagsins]
* [http://www.timarit.is/?issueID=410260&amp;pageSelected=1&amp;lang=0 ''Knattspyrnufélagið Valur 35 ára''; grein í Morgunblaðinu 1946]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.icelandfootball.net/valur-reykjaviacutek.html IcelandFootball.net] - Valur Reykjavík
*https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1379092/ - Handknattleikur í Val 
*https://www.valur.is/um-val/saga.aspx - Saga félagsins
*https://www.valur.is/media/13442/valsbladid_2006.pdf - Evrópuævintýri mfl. kvk.


{{Leiktímabil í knattspyrnu karla}}
{{Íslandsmeistarar í knattspyrnu karla}}
{{N1 deild karla}}

{{S|1911}}
{{Aðildarfélög ÍBR}}
{{gæðagrein}}

[[Flokkur:Knattspyrnufélagið Valur| ]]

[[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög|Valur]]
[[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög|Valur]]
[[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög|Valur]]
[[Flokkur:Hlíðar]]</text>
      <sha1>0vge0m5056rral4030351608867dzq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lögfræði</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29530</id>
    <revision>
      <id>1972409</id>
      <parentid>1952568</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tenglar */</comment>
      <origin>1972409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3825" sha1="nyrniobcah4xqcolz03e1orgeffeoy1" xml:space="preserve">[[Mynd:Microcosm of London Plate 022 - Court of Chancery, Lincoln's Inn Hall edited.jpg|thumb|right|Enskur réttarsalur á 19. öld.]]
'''Lögfræði''' er [[fræðigrein]] sem hefur að markmiði að rannsaka [[lög]] og [[lögskýring]]argögn, lýsa þeim og skýra. 

Með lögum er bæði átt við lög í þrengri merkingu, þ.e. fyrirmæli löggjafans í lagaformi, og einnig lög í víðara skilningi, þ.e. skráðar og óskráðar réttarreglur. Réttarreglur sem ekki stafa beint frá löggjafanum geta m.a. átt stoð í [[venja|venju]], [[lögjöfnun]], [[fordæmi|fordæmum]] eða [[eðli máls]]. 

== Fræðigreinar lögfræðinnar ==
Tvær megingreinar lögfræði eru [[allsherjarréttur]] og [[einkaréttur]] og er sú skipting rakin til [[rómarréttur|rómaréttar]]. Ekki eru allir fræðimenn sammála um þessa skiptingu. 
Til allsherjarréttar teljast reglur um skipulag og starfsháttu ríkisins, um réttarstöðu einstaklinga gagnvart ríkinu. Einkarétturinn fjallar hins vegar aðallega um réttarreglur um réttarstöðu einstaklinga innbyrðis og samskipti þeirra sín á milli.

Þá vilja fræðimenn nú flokka [[þjóðaréttur|þjóðarétt]] og [[réttarfar]] í tvo sjálfstæða flokka (tilv. í danska Wikipediu). 

Til allsherjarréttar heyra: 
* [[stjórnskipunarréttur]], 
* [[stjórnarfarsréttur]] og
* [[refsiréttur]] 
Í Danmörku tilheyrir [[herréttur]] einnig allsherjarrétti. 

Undir einkaréttinn falla:
* [[persónuréttur]],
* [[sifjaréttur]],
* [[erfðaréttur]] og
* [[fjármunaréttur]]
Þá greinist hvert réttarsvið í undirflokka. 

Undir fjármunaréttinn falla m.a.: 
* [[hlutaréttur]] og 
* [[kröfuréttur]]

== Nám í lögfræði ==
Lögfræði er kennd við nokkra háskóla á Íslandi en var áður fyrr eingöngu bundin við Háskóla Íslands. Þá stunda margir framhaldsnám erlendis eða leggja stund á erlenda lögfræði eingöngu. 

Lögfræðin beinist að því að kenna að finna rökrétta niðurstöðu í réttarlegum vafamálum og rannsaka réttinn. Kenndar eru reglur um val og túlkun gagna og einstakar fræðigreinar teknar fyrir. 

Námið skiptist í grunnnám sem lýkur með BA gráðu, þá er Mastersnám sem er jafnframt embættispróf og lokapróf fyrir flesta. Einnig bjóða íslenskir háskólar upp á doktorspróf í lögum. 

== Störf lögfræðinga ==
Störf sem lögfræðingar geta unnið eru fjölbreytt. Nokkrir vinna að lagavísindum, þ.e. stunda vísindalegar rannsóknir og skrif um lögfræðileg efni.

Lögfræðingar starfa fyrir hið opinbera - allar greinar ríkisvaldsins og fyrir sveitarfélög. Dómarar eru löglærðir og aðstoðarmenn þeirra, fjölmargir lögfræðingar starfa innan stjórnsýslunnar. Með sífellt flóknara lagalegu umhverfi fyrirtækja vegna alþjóðlegra skuldbindinga er vaxandi þörf fyrir lögfræðinga hjá alls kyns fyrirtækjum. Þá starfa margir lögfræðingar sem sjálfstæðir ráðgjafar og málflutningsmenn.

== Heimildir ==
* {{wpheimild | tungumál = Da | titill = Jura | mánuðurskoðað = 15. febrúar | árskoðað = 2007}}
* {{bókaheimild|höfundur= [[Ólafur Jóhannesson (f. 1913)|Ólafur Jóhannesson]]|titill=Lög og réttur|útgefandi=Hið íslenska Bókmenntafélag|ár=1975}}
* {{vefheimild|url=http://www.lagadeild.hi.is/page/lagad_namsleidir |titill=Lagadeild Háskóla Íslands - nám|mánuðurskoðað=15. febrúar |árskoðað= 2007}}

== Tenglar ==
* {{tímarit.is|3315674|Áhrif biblíunnar á íslenskt lagamál|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=8. júlí 2000|höfundur=Jón G. Friðjónsson}}
* {{cite journal|author=Magnús Stephensen|title=Lögfræðingatal|journal=Tímarit hins islenzka bókmenntafélags|year=1882|volume=3|number=3|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2316037}}

[[Flokkur:Lögfræði]]</text>
      <sha1>nyrniobcah4xqcolz03e1orgeffeoy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972410</id>
      <parentid>1972409</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tenglar */</comment>
      <origin>1972410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3832" sha1="5g9dofyoq1yv1v1iedw4nx4zmvy6cyb" xml:space="preserve">[[Mynd:Microcosm of London Plate 022 - Court of Chancery, Lincoln's Inn Hall edited.jpg|thumb|right|Enskur réttarsalur á 19. öld.]]
'''Lögfræði''' er [[fræðigrein]] sem hefur að markmiði að rannsaka [[lög]] og [[lögskýring]]argögn, lýsa þeim og skýra. 

Með lögum er bæði átt við lög í þrengri merkingu, þ.e. fyrirmæli löggjafans í lagaformi, og einnig lög í víðara skilningi, þ.e. skráðar og óskráðar réttarreglur. Réttarreglur sem ekki stafa beint frá löggjafanum geta m.a. átt stoð í [[venja|venju]], [[lögjöfnun]], [[fordæmi|fordæmum]] eða [[eðli máls]]. 

== Fræðigreinar lögfræðinnar ==
Tvær megingreinar lögfræði eru [[allsherjarréttur]] og [[einkaréttur]] og er sú skipting rakin til [[rómarréttur|rómaréttar]]. Ekki eru allir fræðimenn sammála um þessa skiptingu. 
Til allsherjarréttar teljast reglur um skipulag og starfsháttu ríkisins, um réttarstöðu einstaklinga gagnvart ríkinu. Einkarétturinn fjallar hins vegar aðallega um réttarreglur um réttarstöðu einstaklinga innbyrðis og samskipti þeirra sín á milli.

Þá vilja fræðimenn nú flokka [[þjóðaréttur|þjóðarétt]] og [[réttarfar]] í tvo sjálfstæða flokka (tilv. í danska Wikipediu). 

Til allsherjarréttar heyra: 
* [[stjórnskipunarréttur]], 
* [[stjórnarfarsréttur]] og
* [[refsiréttur]] 
Í Danmörku tilheyrir [[herréttur]] einnig allsherjarrétti. 

Undir einkaréttinn falla:
* [[persónuréttur]],
* [[sifjaréttur]],
* [[erfðaréttur]] og
* [[fjármunaréttur]]
Þá greinist hvert réttarsvið í undirflokka. 

Undir fjármunaréttinn falla m.a.: 
* [[hlutaréttur]] og 
* [[kröfuréttur]]

== Nám í lögfræði ==
Lögfræði er kennd við nokkra háskóla á Íslandi en var áður fyrr eingöngu bundin við Háskóla Íslands. Þá stunda margir framhaldsnám erlendis eða leggja stund á erlenda lögfræði eingöngu. 

Lögfræðin beinist að því að kenna að finna rökrétta niðurstöðu í réttarlegum vafamálum og rannsaka réttinn. Kenndar eru reglur um val og túlkun gagna og einstakar fræðigreinar teknar fyrir. 

Námið skiptist í grunnnám sem lýkur með BA gráðu, þá er Mastersnám sem er jafnframt embættispróf og lokapróf fyrir flesta. Einnig bjóða íslenskir háskólar upp á doktorspróf í lögum. 

== Störf lögfræðinga ==
Störf sem lögfræðingar geta unnið eru fjölbreytt. Nokkrir vinna að lagavísindum, þ.e. stunda vísindalegar rannsóknir og skrif um lögfræðileg efni.

Lögfræðingar starfa fyrir hið opinbera - allar greinar ríkisvaldsins og fyrir sveitarfélög. Dómarar eru löglærðir og aðstoðarmenn þeirra, fjölmargir lögfræðingar starfa innan stjórnsýslunnar. Með sífellt flóknara lagalegu umhverfi fyrirtækja vegna alþjóðlegra skuldbindinga er vaxandi þörf fyrir lögfræðinga hjá alls kyns fyrirtækjum. Þá starfa margir lögfræðingar sem sjálfstæðir ráðgjafar og málflutningsmenn.

== Heimildir ==
* {{wpheimild | tungumál = Da | titill = Jura | mánuðurskoðað = 15. febrúar | árskoðað = 2007}}
* {{bókaheimild|höfundur= [[Ólafur Jóhannesson (f. 1913)|Ólafur Jóhannesson]]|titill=Lög og réttur|útgefandi=Hið íslenska Bókmenntafélag|ár=1975}}
* {{vefheimild|url=http://www.lagadeild.hi.is/page/lagad_namsleidir |titill=Lagadeild Háskóla Íslands - nám|mánuðurskoðað=15. febrúar |árskoðað= 2007}}

== Tenglar ==
* {{tímarit.is|3315674|Áhrif biblíunnar á íslenskt lagamál|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=8. júlí 2000|höfundur=Jón G. Friðjónsson|bls=13}}
* {{cite journal|author=Magnús Stephensen|title=Lögfræðingatal|journal=Tímarit hins islenzka bókmenntafélags|year=1882|volume=3|number=3|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2316037}}

[[Flokkur:Lögfræði]]</text>
      <sha1>5g9dofyoq1yv1v1iedw4nx4zmvy6cyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eivør Pálsdóttir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31359</id>
    <revision>
      <id>1972386</id>
      <parentid>1903736</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:47:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1972386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5422" sha1="6e8nv4ycdb5v6e2zxayu7ztqxq204id" xml:space="preserve">{{Tónlistarfólk
| heiti            = Eivør
| mynd             = Eivør Täubchenthal Leipzig 2022 30.jpg
| mynd_alt         = 
| mynd_texti       = Eivør árið 2022
| fæðingarnafn     = Eivør Pálsdóttir
| fæðingardagur    = {{Fæðingardagur og aldur|1983|7|21}}
| fæðingarstaður   = [[Syðrugøta]], [[Færeyjar]]
| önnur_nöfn       = 
| starf            = {{Flatlist|
* Söngvari
* tónskáld
}}
| ár               = 1996–núverandi
| maki             = 
| börn             = 
| stefna           = 
| hljóðfæri        = 
| útgefandi        = [[TUTL Records|TUTL]]
| meðlimur_í       = 
| áður_meðlimur    = 
| vefsíða          = {{URL|eivor.com}}
}}
[[Mynd:Eivor Harpa.jpg|thumb|Eivör í Hörpu 2021.]]

'''Eivør Pálsdóttir''' (f. [[21. júlí]] [[1983]] í [[Syðrugøta|Syðrugøtu]], [[Færeyjar|Færeyjum]]) er söngkona og tónskáld.

==Ferill==
Tólf ára að aldri fór Eivør í söngferðalag til Ítalíu sem  einsöngvari með færeyskum karlakór og þrettán ára gömul kom hún fyrst fram í færeysku sjónvarpi. Sama ár vann hún færeyska söngvakeppni. Fimmtán ára gömul gekk hún til liðs við hljómsveitina [[Clickhaze]].

Ári seinna eða árið [[2000]] kom út hennar fyrsta tónskífa ''Eivør Pálsdóttir''. Árið [[2001]] vann hún tónlistarverðlaunin Prix Føroyar. Árið [[2002]] fór Eivør til [[Reykjavík]]ur  í [[tónlistarnám]]. Hún varð aðalsöngvari jasshljómsveitarinnar [[Yggdrasill (hjómsveit)|Yggdrasils]] sem gaf út sína fyrstu tónskífu það ár. Eivør gaf út rokkalbúm með Clickhaze sama sumar og fór í hljómleikaferð til [[Færeyjar|Færeyja]], [[Svíþjóð]]ar, [[Danmörk|Danmerkur]] ([[Hróarskelduhátíðin]]), [[Ísland]]s og [[Grænland]]s. 

Önnur sólóplata Eivarar var ''[[Krákan]]'' og var Eivør tilnefnd til Íslensku tónlistarverðlaunanna í þremur flokkum árið [[2003]] og hlaut verðlaun sem besti söngvari og besti flytjandi ársins. Eivør söng einnig með sinfóníuhljómsveit Færeyja og söng einsöng í [[ópera|óperunni]] ''Firra''.

Þriðja plata hennar er ''Eivør'' sem kom út í nóvember 2004. 

Eivør var valin Færeyingur ársins 2004 og lék sama ár á færeysku tónlistarhátíðinni [[G! Festival]]. Árið 2005 þá fékk hún íslensku leiklistarverðlaunin [[Gríma (leiklistarverðlaun)|Gríma]] fyrir tónverk og flutning í verkinu [[Úlfhamssaga]].

Platan ''Mannabarn'' kom út árið 2007, framleidd af Dónal Lunny. Platan kom út á íslensku og færeysku. Hún hlaut færeysku tónlistarverðlaunin [[Planet Awards]] 2006 og 2009 sem besta söngkona ársins.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://planet.portal.fo/?lg=67430 |title=Hesi vunnu Planet virðislønir |access-date=2011-04-13 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530051625/http://planet.portal.fo/?lg=67430 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://planet.portal.fo/?lg=36316 Planetir til tey bestu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Árið 2010 kom út platan ''Larva''. Hér sýndi Eivör á sér nýjar hliðar með því að fjarlægjast þjóðlagastíl síðustu ára og reyndi fyrir sér sér í tilraunakenndara og hrárra sándi. Áhrifin koma svo víða að; má þar nefna indítónlist, popp, trip-hop, ambient, rokk, teknó, acid djass og klassíska tónlist.

Plöturnar ''the Room'' (2012) og ''Bridges'' (2015) innihéldu einungis lög á ensku.

Árið 2021 vann hún tónlistarverðlaun Norðurlandaráðs.

==Útgáfur==
* Eivør Pálsdóttir (SHD 50, tutl 2000) 
* Clickhaze (HJF 91, tutl 2002) 
* Yggdrasil (HJF 88, tutl 2002) 
* Krákan (12T001, 12 tónar 2003) 
* Eivør (12T010, 12 tónar 2004)
* Trøllabundin (ásamt the Big band of Danmarks Radio 2005)
* Human Child (2007)
* Mannabarn (R60116-2, RecArt Music 2007)
* Eivör Live (SHD125, tutl 2009)
* Undo your mind EP (Copenhagen Records 2010)
* Larva ( Copenhagen records 2010)
* The Room (2012)
* Bridges (2015)   
* Slør (2015)
* Slør  (2017, útgáfa á ensku)
* Segl (2020)
* Enn (2024)
* Tungl (2026)

==Tenglar==
*[http://www.eivor.com Eivor.com] Vefsetur Eivarar 
*[http://www.lyricwiki.org/Eivør_Pálsdóttir Eivør á LyricWiki] (textar)
*[http://heima.olivant.fo/~finnur/igotueindag.htm Í Gøtu ein dag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050226104505/http://heima.olivant.fo/~finnur/igotueindag.htm |date=2005-02-26 }} (Færeyskur texti gamallar ballöðu, sunginn á fyrstu plötu Eivarar)
*[http://www.faroeislands.org.uk/Default.asp?d=BECC9A3B-AFE1-4585-B497-5E7336A914CE Faroe Mission in London - Dimmalætting Awards Eivør...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311064142/http://www.faroeislands.org.uk/Default.asp?d=BECC9A3B-AFE1-4585-B497-5E7336A914CE |date=2007-03-11 }} (Fréttabréf færeyska útvarpsins frá 14. febrúar 2005)
*[http://www.bbc.co.uk/bbcfour/music/celticconnections/prog2/eivor.shtml Eivør á BBC4, 17. mars 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060910112824/http://www.bbc.co.uk/bbcfour/music/celticconnections/prog2/eivor.shtml |date=2006-09-10 }}

== Heimild ==
*{{wpheimild | tungumál = en | titill = Eivør Pálsdóttir | mánuðurskoðað = 15. september | árskoðað = 2006}}
{{commons|Eivør Pálsdóttir|Eivöru Pálsdóttur}}
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

[[Flokkur:Færeyskir tónlistarmenn]]
[[Flokkur:Færeyingar]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1983]]</text>
      <sha1>6e8nv4ycdb5v6e2zxayu7ztqxq204id</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>733</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41871</id>
    <revision>
      <id>1972448</id>
      <parentid>1496793</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="772" sha1="9cm9vzf2kso7tjmin6r0yvbk2hibd31" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
'''733''' (DCCXXXIII í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 33. ár 8. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[fimmtudagur|fimmtudegi]] samkvæmt [[júlíska tímatalið|júlíska tímatalinu]].

== Atburðir ==
* [[Leó 3. keisari]] lagði undir sig páfahéruðin [[Sikiley]] og [[Kalabría|Kalabríu]] sem voru aðaltekjulind [[Gregoríus 3. páfi|Gregoríusar 3. páfa]]. Hann lagði jafnframt kirkjuvöld í [[ræðismannsumdæmið Illyricum|ræðismannsumdæminu Illyricum]] undir [[Anastasíus af Konstantínópel|Anastasíus patríarka í Konstantínópel]] og staðfesti þannig rofið milli [[Austrómverska ríkið|Austrómverska ríkisins]] og [[páfagarður|páfagarðs]].

== Fædd ==

== Dáin ==

[[Flokkur:733]]
[[Flokkur:731-740]]</text>
      <sha1>9cm9vzf2kso7tjmin6r0yvbk2hibd31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1042</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49822</id>
    <revision>
      <id>1972376</id>
      <parentid>1489269</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T11:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="34gp4msd1h1b1eun51vqh9hu47pn21r" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''1042''' ('''MXLII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]])

== Atburðir ==

* [[19. apríl]] - [[Mikael 5. Býsanskeisari|Mikael 5]]. keisara í [[Býsans]] steypt af stóli eftir fjóra mánuði í hásæti.
* [[8. júní]] - [[Játvarður góði]] varð [[konungur Englands]].
* [[Magnús góði]] varð [[konungur Danmerkur]].
* [[Sveinn Ástríðarson]] varð jarl yfir Danmörku.
* [[Haraldur harðráði]] sneri aftur til [[Noregur|Noregs]] frá [[Mikligarður|Miklagarði]].

== Fædd ==
* [[Gissur Ísleifsson]], Skálholtsbiskup (d. [[1118]]).

== Dáin == 
* [[8. júní]] - [[Hörða-Knútur]], konungur Englands og Danmerkur (f. [[1018]]).
* [[24. ágúst]] - [[Mikael 5. Býsanskeisari]].
* [[Sigtryggur Ólafsson silkiskegg]], víkingakonungur í Dyflinni (ártal þó óvíst).

[[Flokkur:1042]]
[[Flokkur:1041-1050]]</text>
      <sha1>34gp4msd1h1b1eun51vqh9hu47pn21r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972377</id>
      <parentid>1972376</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T12:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="998" sha1="0tll5tq58s36nodoxzpd8goopdmsb92" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''1042''' (MXLII í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 42. ár 11. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[föstudagur|föstudegi]] samkvæmt [[júlíska tímatalið|júlíska tímatalinu]].

== Atburðir ==

* [[19. apríl]] - [[Mikael 5. Býsanskeisari|Mikael 5]]. keisara í [[Býsans]] steypt af stóli eftir fjóra mánuði í hásæti.
* [[8. júní]] - [[Játvarður góði]] varð [[konungur Englands]].
* [[Magnús góði]] varð [[konungur Danmerkur]].
* [[Sveinn Ástríðarson]] varð jarl yfir Danmörku.
* [[Haraldur harðráði]] sneri aftur til [[Noregur|Noregs]] frá [[Mikligarður|Miklagarði]].

== Fædd ==
* [[Gissur Ísleifsson]], Skálholtsbiskup (d. [[1118]]).

== Dáin == 
* [[8. júní]] - [[Hörða-Knútur]], konungur Englands og Danmerkur (f. [[1018]]).
* [[24. ágúst]] - [[Mikael 5. Býsanskeisari]].
* [[Sigtryggur Ólafsson silkiskegg]], víkingakonungur í Dyflinni (ártal þó óvíst).

[[Flokkur:1042]]
[[Flokkur:1041-1050]]</text>
      <sha1>0tll5tq58s36nodoxzpd8goopdmsb92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wales</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50682</id>
    <revision>
      <id>1972406</id>
      <parentid>1972327</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92854" sha1="jupop8ldrsyzmlloewg4k6124cv7aok" xml:space="preserve">{{Land
| nafn =Wales
| nafn_á_frummáli = Cymru {{mál|cy}}
| nafn_í_eignarfalli = Wales
| fáni = Flag of Wales (1959–present).svg
| skjaldarmerki = Royal Badge of Wales (2008-2024).svg
| kjörorð = Cymru am byth
| kjörorð_tungumál = velska
| kjörorð_þýðing = Wales að eilífu
| staðsetningarkort = Wales_in_the_UK_and_Europe.svg
| tungumál = [[Velska]], [[enska]]
| höfuðborg =  [[Cardiff]]
| stjórnarfar = [[Þingbundið konungsvald]]
| titill_leiðtoga1 = [[Bretakonungur|Konungur]]
| titill_leiðtoga2 = [[Fyrsti ráðherra Wales|Fyrsti ráðherra]]
| nafn_leiðtoga1 = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]]
| nafn_leiðtoga2 = [[Vaug­h­an Get­hing]]
| stærðarsæti = 47
| flatarmál = 20.779
| mannfjöldaár = 2022
| fólksfjöldi =  3.267.501
| íbúar_á_ferkílómetra = 150
| staða = Hluti [[Bretland]]s
| atburður1 = Sameinað af [[Gruffudd ap Llywelyn]]
| dagsetning1 = 1056
| atburður2 = [[Rhuddlan-samþykktin]]
| dagsetning2 = 3. mars 1284
| atburður3 = [[Laws in Wales]]
| dagsetning3 = 1535
| atburður4 = Valddreifing
| dagsetning4 = 31. júlí 1998
| VLF = 103,9
| VLF_ár = 2018
| VLF_á_mann = 33.077
| VÞL_ár = 2019
| VÞL = {{hækkun}} 0.901
| gjaldmiðill = [[Sterlingspund]]
| tímabelti = [[UTC]]+1 (+2 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]])
| þjóðsöngur = [[Hen Wlad Fy Nhadau]]&lt;br /&gt;Land feðra minna
| tld = uk
| símakóði = 44
}}
'''Wales''' er [[land]] í [[Evrópu]] og eitt af þeim fjórum löndum sem mynda [[Bretland]].&lt;ref&gt;{{vefheimild |url=https://visindavefur.hi.is/svar.php?id=47543 |titill=Hvaða lönd tilheyra Bretlandi? |útgefandi=Vísindavefurinn |mánuðurskoðað=11. nóvember |árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt; [[England]] liggur að því í austri og [[Atlantshaf]] og [[Írlandshaf]] í vestri. Íbúatala Wales er um það bil þrjár milljónir manna. Það er tvítyngt land, [[velska]] er studd til jafns við [[enska|ensku]], en flestir tala ensku sem [[móðurmál]].

Einu sinni var Wales [[Keltar|keltneskt]] ríki og í dag eru íbúar landsins taldir ein af  [[keltneskar þjóðir|keltnesku þjóðunum]] sex. Á [[5. öldin|5. öld]] varð til sérstök velsk þjóðarvitund þegar Rómverjar hörfuðu frá Bretlandi.&lt;ref&gt;{{bókaheimild |titill=A History of Wales |höfundur=David Jones |útgefandi=Penguin |ár=1994 |bls=54 |ISBN=0-14-01-4581-8}}&lt;/ref&gt; [[Llewelyn mikli]] stofnaði [[furstadæmið Wales]] árið 1216. Á [[13. öld]] sigraði [[Játvarður 1.]] [[Llewelyn síðasti|Llewelyn síðasta]] og Wales var síðan undir stjórn Englands í nokkrar aldir. [[Prinsinn af Wales]] er staða sem búin var til fyrir ríkisarfa ensku krúnunnar og núverandi prins af Wales er [[Vilhjálmur Bretaprins]]. Seinna varð Wales hluti Englands með [[Sambandslögin 1535–1542|Sambandslögunum 1535–1542]] og þannig myndað land sem hét [[England og Wales]]. Á [[19. öldin]]ni þróuðust stjórnmál í Wales og árið [[1881]] voru lög sett um verslun á sunnudögum, en það voru fyrstu lög sem giltu sérstaklega fyrir Wales. Árið [[1955]] var [[Cardiff]] gerð að [[höfuðborg]] landsins. Árið [[1999]] var [[Velska þingið]] stofnað. Það sér m.a. um öll mál sem Wales fær til umfjöllunar frá [[ríkisstjórn Bretlands]].

Höfuðborgin [[Cardiff]] (velska: ''Caerdydd'') er stærsta borg Wales og þar búa 362.400 manns. Einu sinni var hún stærsta kolahöfn í heimi&lt;ref&gt;{{vefheimild |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/6586105.stm |titill=Coal Exchange to 'stock exchange' |útgefandi=BBC |mánuðurskoðað=11. nóvember |árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt; og fleiri kolafarmar fóru í gegnum Cardiff en [[London]] eða [[Liverpool]].&lt;ref&gt;{{vefheimild |url=http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/?article_id=50 |titill=Cardiff - Coal and Shipping Metropolis of the World |útgefandi=National Museum of Wales |mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt; Um það bil tveir þriðju íbúanna búa í [[Suður-Wales]]. Einnig eru margir íbúar í [[Norður-Wales]] austan til. Wales er vinsælt ferðamannaland vegna fjalllendis og fagurra sveita. Síðan á [[19. öldin|19. öld]] hefur Wales verið þekkt sem „söngvalandið“.&lt;ref&gt;{{bókaheimild |titill=The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales |útgefandi=Cardiff: University of Wales Press |ár=2008}}&lt;/ref&gt; Margir leikarar og söngvarar frá Wales eru þekktir um allan heim.&lt;ref&gt;{{vefheimild |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/5056236.stm |titill=Why the Welsh voice is so musical |útgefandi=BBC |mánuðurskoðað=11 nóvember |árskoðað-2009}}&lt;/ref&gt; Í Cardiff er stærsta [[fjölmiðill|fjölmiðlamiðstöð]] á Bretlandi utan London.&lt;ref&gt;{{vefheimild |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7060486.stm |titill=Tongue tied |útgefandi=BBC |mánuðurskoðað=11. nóvember|árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt;

== Heiti==
Enska heitið Wales er [[germönsk mál|germönsk]] útgáfa af ættbálkaheitinu ''[[Volcae]]'' sem í Rómaveldi var síðar notað yfir alla keltneskar þjóðir. Landaheitin [[Vallland|Valland]] og [[Vallakía]] eru af sömu rót runnin. [[Fornenska|Fornenskumælandi]] [[Engilsaxar]] notuðu heitið ''Wælisc'' yfir [[Bretar|Breta]] almennt og ''Wēalas'' yfir lönd þeirra. Upphaflega voru þessi heiti ekki bundin við Wales heldur áttu við um alla breskumælandi Breta, eins og sést í heitunum [[Cornwall]], [[Walton]] og [[Walworth]]. 

Velska heitið yfir Wales er ''Cymru'' og þjóðarheitið ''Cymry'' sem eru dregin af [[breska]] orðinu ''combrogi'' sem merkir „samlandar“. Upphaf notkunar þessa orðs má rekja til þess þegar íbúar Wales tóku að greina sig frá öðrum breskumælandi ættbálkum á Stóra-Bretlandi eftir að Rómverjar fóru frá landinu. Orðið ''Cymry'' kemur þannig fyrir í textum frá [[7. öldin|7. öld]] þótt á miðöldum hafi verið algengara að nota almenna orðið yfir Breta, ''Brythoniaid''. [[Latína|Latnesk]] útgáfa ''Cymru'' er ''[[Cambria]]'' sem er notað sem latneskt heiti Wales og kemur fyrir í örnefnum eins og [[Kambríufjöll]] sem [[kambríumtímabilið]] dregur nafn sitt af.

== Saga ==
=== Forsögulegur uppruni ===
[[File:BrynCelliDdu3.jpg|thumb|[[Bryn Celli Ddu]] er grafhýsi á [[Anglesey]] frá nýsteinöld.]]
[[File:Caradog (5227657) post.png|thumb|upright=0.75|[[Caradog ap Bran|Caradog]] eftir Thomas Prydderch. Caradog var leiðtogi keltneska ættbálksins [[Ordovices]].]]
[[File:Wales.Roman.Conquest.jpg|thumb|Kort af herförum Rómverja inn í Wales.]]
[[Nútímamaður|Nútímamenn]] hafa búið í Wales í að minnsta kosti 29.000 ár.&lt;ref name=&quot;CA 2007&quot;&gt;{{Cite web |date=6 November 2007 |title=Welsh skeleton re-dated: even older! |url=https://www.archaeology.co.uk/articles/welsh-skeleton-re-dated-even-older.htm |access-date=28 September 2010 |website=archaeology.co.uk website |publisher=Current Archaeology}}&lt;/ref&gt; Samfelld mannabyggð nær frá lokum [[síðasta ísöld|síðustu ísaldar]], milli 12.000 og 10.000 [[f.o.t.]] þegar [[veiðimenn og safnarar]] fluttust frá [[Mið-Evrópa|Mið-Evrópu]] til Stóra-Bretlands á [[miðsteinöld]]. Á þeim síma var sjávarborð mun lægra en nú. Síðustu jöklar Wales hörfuðu um 10.250 f.o.t. og heitara loftslag leiddi til þess að skógar þöktu landið. Hækkun sjávarborðs í kjölfar hops jöklanna skildi Wales frá [[Írland]]i og myndaði [[Írlandshaf]]. Um 8.000 f.o.t. var Bretlandsskagi orðinn að eyju.&lt;ref name=&quot;Tempus 13&quot;&gt;{{Cite book |last=Pollard |first=Joshua |title=History of Wales, 25,000&amp;nbsp;BC AD&amp;nbsp;2000 |url=https://archive.org/details/tempushistoryofw0000unse |publisher=[[Tempus Publishing]] |year=2001 |isbn=978-0-7524-1983-1 |editor-last=Morgan |editor-first=Prys |editor-link=Prys Morgan |location=Stroud, Gloucestershire |pages=[https://archive.org/details/tempushistoryofw0000unse/page/13 13]–25 |chapter=Wales' Hidden History, Hunter-Gatherer Communities in Wales: The Neolithic |author-link=Joshua Pollard |editor-last2=Aldhouse-Green |editor-first2=Stephen}}; Davies (2008) pp. 647–648&lt;/ref&gt; Við upphaf [[nýsteinöld|nýsteinaldar]] (um 6.000 f.o.t.) var sjávarborð í [[Bristolsund]]i enn um 11 metrum lægra en það er í dag.&lt;ref name=&quot;GGAT 72 4&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Evans |first1=Edith |last2=Lewis |first2=Richard |year=2003 |title=The Prehistoric Funerary and Ritual Monument Survey of Glamorgan and Gwent: Overviews. A Report for Cadw by Edith Evans BA PhD MIFA and Richard Lewis BA |url=http://www.ggat.org.uk/cadw/cadw_reports/pdfs/GGAT%2072%20Overviews.pdf |journal=Proceedings of the Prehistoric Society |volume=64 |page=4 |access-date=30 September 2009 |archive-date=1 febrúar 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201003802/http://www.ggat.org.uk/cadw/cadw_reports/pdfs/GGAT%2072%20Overviews.pdf |url-status=dead }} &lt;!-- Not a dead link, though the ggat web site is sometimes down --&gt;; Davies (1994) p. 17; {{Cite web |date=5 September 2006 |title=Overview: From Neolithic to Bronze Age, 8000–800 BC (Page 1 of 6) |url=https://www.bbc.co.uk/history/ancient/british_prehistory/overview_british_prehistory_01.shtml |access-date=5 August 2008 |website=BBC History website |publisher=BBC }}&lt;/ref&gt; Sagnfræðingurinn [[John Davies (sagnfræðingur)|John Davies]] setti fram þá tilgátu að sagan um drukknun [[Cantre'r Gwaelod]] og sögur í ''[[Mabinogion]]'' um að sjórinn milli Wales og Írlands hafi verið grynnri og minni, gætu byggst á munnlegri geymd frá þessum tíma.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 4–6&quot;&gt;Davies (1994) pp. 4–6&lt;/ref&gt;

Á nýsteinöld blönduðust landnemar frumbyggjum landsins og íbúar tóku upp staðbundinn landbúnað í stað hirðingjalífs um 6.000 f.o.t. ([[nýsteinaldarbyltingin]]).&lt;ref name=&quot;Wales Hist 4–6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GGAT 72&quot;&gt;{{Cite web |year=2003 |title=GGAT 72 Overviews |url=http://www.ggat.org.uk/cadw/cadw_reports/pdfs/GGAT%2072%20Overviews.pdf |access-date=30 December 2008 |website=A Report for Cadw by Edith Evans BA PhD MIFA and Richard Lewis BA |publisher=Glamorgan-Gwent Archaeological Trust |page=47 |archive-date=1 febrúar 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201003802/http://www.ggat.org.uk/cadw/cadw_reports/pdfs/GGAT%2072%20Overviews.pdf |url-status=dead }} &lt;!-- Not a dead link, though the ggat web site is sometimes down --&gt;&lt;/ref&gt; Íbúarnir ruddu skóginum burt til að búa til beitiland og ræktarland, þróuðu nýja tækni við leirkeragerð og vefnað, og reistu grafhauga úr jötunsteinum, eins og [[Pentre Ifan]], [[Bryn Celli Ddu]] og [[Parc Cwm-haugurinn|Parc Cwm-hauginn]] milli um 5.800 f.o.t. og 5.500 f.o.t.&lt;ref name=&quot;Coflein1&quot;&gt;{{Cite web |year=2006 |title=Parc le Breos Burial Chamber; Parc CWM Long Cairn |url=http://www.coflein.gov.uk/en/site/93072/details/PARC+LE+BREOS+BURIAL+CHAMBER%3BPARC+CWM+LONG+CAIRN/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406052935/http://coflein.gov.uk/en/site/93072/details/PARC+LE+BREOS+BURIAL+CHAMBER%3BPARC+CWM+LONG+CAIRN/ |archive-date=6 April 2016 |access-date=24 October 2008 |website=The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales website |publisher=Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales}}; {{Cite web |year=2008 |title=Themes Prehistoric Wales: The Stone Age |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/periods/prehistoric02.shtml |access-date=24 October 2008 |website=[[BBC Cymru Wales]] website |publisher=[[BBC Cymru Wales]]}}&lt;/ref&gt; Næstu aldirnar tóku þeir upp nýja tækni sem fylgdi [[bronsöld]] og [[járnöld]] hjá [[Keltar|Keltum]]. Sumir sagnfræðingar, eins og [[John T. Koch]], líta svo á að á síðbronsöld hafi Wales verið hluti af [[Atlantshafsbronsöldin|verslunarleiðum á sjó]] sem tengdu [[Keltaþjóðirnar]] saman.&lt;ref name=&quot;Koch2009&quot;&gt;{{Cite journal |last=Koch |first=John |author-link=John T. Koch |year=2009 |title=Tartessian: Celtic from the Southwest at the Dawn of History in Acta Palaeohispanica X Palaeohispanica 9 (2009) |url=http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/29/54/26koch.pdf |journal=Palaeohispánica: Revista Sobre Lenguas y Culturas de la Hispania Antigua |publisher=Palaeohispanica |pages=339–351 |issn=1578-5386 |access-date=17 May 2010}}; {{Cite book |last=Cunliffe, Karl, Guerra, McEvoy, Bradley; Oppenheimer, Røyrvik, Isaac, Parsons, Koch, Freeman and Wodtko |title=Celtic from the West: Alternative Perspectives from Archaeology, Genetics, Language and Literature |publisher=Oxbow Books and Celtic Studies Publications |year=2010 |isbn=978-1-84217-410-4 |page=384}}; {{Cite book |last=Cunliffe |first=Barry |title=A Race Apart: Insularity and Connectivity in Proceedings of the Prehistoric Society 75, 2009, pp. 55–64 |publisher=[[The Prehistoric Society]] |year=2008 |page=61 |author-link=Barry Cunliffe}}&lt;/ref&gt; Þessi Atlantshafskenning er gagnrýnd af þeim sem vilja rekja keltnesku málin til [[Hallstatt-menningin|Hallstatt-menningarinnar]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Koch |first=John T. |year=2009 |title=A CASE FOR TARTESSIAN AS A CELTIC LANGUAGE |url=http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/29/54/26koch.pdf |journal=Acta Palaeohispanica X Palaeohispanica |volume=9}}&lt;/ref&gt; Þegar [[innrás Rómverja í Bretland]] hófst hafði landið sem nú er Wales skipst milli ættbálkanna [[Deceangli]] (norðausturhluti), [[Ordovices]] (norðvesturhluti), [[Demetae]] (suðvesturhluti), [[Silures]] (suðausturhluti) og [[Cornovii]] (austurhluti).&lt;ref name=&quot;Wales Hist 4–6&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Who were the Celts? |url=https://museum.wales/articles/1341/Who-were-the-Celts/ |access-date=2022-09-26 |website=Museum Wales |language=en}}&lt;/ref&gt;

Leiðtoga Ordovices, [[Caratacus]] eða ''Caradog'', tókst að verjast árásum Rómverja um skeið.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=[[Tacitus]] |title=[[Annals (Tacitus)|Annals]] |publisher=Random House |editor-last=Church |editor-first=Alfred John |publication-date=1942 |page=[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+12.33 12:33–38] |editor-last2=Brodribb |editor-first2=William Jackson}}&lt;/ref&gt; Að lokum var hann sigraður og fluttur til Rómar. Eftir fræga ræðu í öldungadeild Rómar fékk hann að halda lífinu og lifði eftir það í friði í Róm.&lt;ref&gt;Tacitus, ''The Annals'', translated by A. J. Woodman, 2004; see also [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Tac.+Ann.+12.37 Church &amp; Brodribb's translation]&lt;/ref&gt;

=== Rómverskur tími ===
Innrás Rómverja í Wales hófst árið 48 e.o.t. og tók 30 ár. Hernámið stóð síðan í yfir 300 ár. Tveir ættbálkar stóðu einkum í veginum fyrir herförunum, [[Silures]] og [[Ordovices]]. Yfirráð Rómar í Wales byggðust á hernámi, fyrir utan strandhéruðin í [[Suður-Wales]] þar sem byggðist upp rómverskt samfélag.&lt;ref name=&quot;Jones1&quot;&gt;{{Cite book |last1=Jones |first1=Barri |title=An Atlas of Roman Britain |url=https://archive.org/details/atlasofromanbrit0000jone |last2=Mattingly |first2=David |publisher=Blackwell Publishers |year=1990 |isbn=978-1-84217-067-0 |location=Cambridge |publication-date=2007 |page=[https://archive.org/details/atlasofromanbrit0000jone/page/151 151] |chapter=The Development of the Provinces}}&lt;/ref&gt; Eini bærinn í Wales sem Rómverjar stofnuðu, [[Caerwent]], er í Suðaustur-Wales.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RCAHMW Coflein: Caerwent Roman City; Venta Silurum |url=https://coflein.gov.uk/en/site/93753/details/caerwent-roman-city-venta-silurum |access-date=23 February 2019}}&lt;/ref&gt; Bæði Caerwent og [[Carmarthen]] (líka í Suður-Wales) urðu rómverskir bæir (''[[civitas|civitates]]'').&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Jones |first1=Barri |title=An Atlas of Roman Britain |url=https://archive.org/details/atlasofromanbrit0000jone |last2=Mattingly |first2=David |publisher=Blackwell Publishers |year=1990 |isbn=978-1-84217-067-0 |location=Cambridge |publication-date=2007 |page=[https://archive.org/details/atlasofromanbrit0000jone/page/154 154] |chapter=The Development of the Provinces}}&lt;/ref&gt; Wales bjó yfir verðmætum jarðefnum og Rómverjar notuðu rómverska verkfræði og tækni til að vinna þar mikið magn [[gull]]s, [[kopar]]s og [[blý]]s, auk [[sink]]s og [[silfur]]s í minna mæli.&lt;ref name=&quot;Jones3&quot;&gt;{{Cite book |last1=Jones |first1=Barri |title=An Atlas of Roman Britain |url=https://archive.org/details/atlasofromanbrit0000jone |last2=Mattingly |first2=David |publisher=Blackwell Publishers |year=1990 |isbn=978-1-84217-067-0 |location=Cambridge |publication-date=2007 |pages=[https://archive.org/details/atlasofromanbrit0000jone/page/179 179]–196 |chapter=The Economy}}&lt;/ref&gt; Enginn mikilvægur iðnaður var í Wales á þessum tíma&lt;ref name=Jones3/&gt; sem stafaði aðallega af aðstæðum, þar sem þar voru ekki til staðar nauðsynleg úrræði í réttum hlutföllum og skógi vaxin og fjalllend sveitin hentaði ekki fyrir iðnvæðingu. [[Latína]] varð opinbert mál í Wales, þótt alþýðan héldi áfram að tala [[breska|bresku]]. Efri stéttirnar tóku að líta á sig sem Rómverja, sérstaklega eftir útgáfu [[Constitutio Antoniana]] árið 212 sem kvað á um að allir frjálsir menn í [[Rómaveldi]] teldust [[rómverskur ríkisborgararéttur|rómverskir borgarar]].&lt;ref name=&quot;Davies915&quot;&gt;Davies (2008) p. 915&lt;/ref&gt; Rómversk áhrift styrktust enn með útbreiðslu [[kristni]], sem aflaði margra fylgismanna þegar þeir fengu að stunda trú sína opinberlega árið 313.&lt;ref name=&quot;Davies915&quot;/&gt;

Elstu sagnaritarar, þar á meðal 6. aldar presturinn [[Gildas]], nefndu að árið 383 hefði verið vendipunktur í sögu Wales.&lt;ref name=&quot;Davies531&quot;&gt;Davies (2008) p. 531&lt;/ref&gt; Það ár dró rómverski herforinginn [[Magnus Maximus]], eða Macsen Wledig, allt rómverskt herlið frá Bretlandi til að reyna að vinna keisaratign, ríkti áfram yfir Bretlandi frá [[Gallía|Gallíu]] sem keisari, og færði breskum höfðingjum völd yfir íbúum.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frere |first=Sheppard Sunderland |title=Britannia: A History of Roman Britain |url=https://archive.org/details/britanniahistory0000frer_g6r4 |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |year=1987 |isbn=978-0-7102-1215-3 |edition=3rd, revised |location=London |publication-date=1987 |page=[https://archive.org/details/britanniahistory0000frer_g6r4/page/354 354] |chapter=The End of Roman Britain |author-link=Sheppard Frere}}; {{Cite book |year=1841 |editor-last=Giles |editor-first=John Allen |editor-link=John Allen Giles |contribution=The Works of Gildas, The History, Ch. 14 |contribution-url=https://books.google.com/books?id=3R1mCE7p44MC&amp;pg=PA1 |title=The Works of Gildas and Nennius |publisher=James Bohn |publication-date=1841 |location=London |page=13 }}&lt;/ref&gt; Elstu velsku ættartölin nefna Maximus sem stofnanda nokkurra konungsætta.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Y Cymmrodor |date=1887 |publisher=[[Honourable Society of Cymmrodorion]] |editor-last=Phillimore |editor-first=Egerton |volume=VIII |publication-date=1887 |pages=83–92 |chapter=Pedigrees from Jesus College MS. 20 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HlUrAAAAIAAJ&amp;pg=PA83}}; {{Cite book|last=Phillimore |first=Egerton|year=1888 |editor-last=Phillimore |editor-first=Egerton |contribution=The Annales Cambriae and Old Welsh Genealogies, from Harleian MS. 3859 |contribution-url=https://books.google.com/books?id=aFMrAAAAIAAJ&amp;pg=PA141 |title=Y Cymmrodor |volume=IX |publisher=[[Honourable Society of Cymmrodorion]] |publication-date=1888 |pages=141–183}}&lt;/ref&gt; Hann er líka nefndur faðir velsku þjóðarinnar.&lt;ref name=&quot;Davies531&quot; /&gt; Hann er talinn forfaðir velsks konungs á [[Eliseg-súlan|Eliseg-súlunni]] sem var reist nærri 500 árum eftir að hann yfirgaf Bretland og kemur auk þess fyrir í listum yfir [[fimmtán ættbálkar Wales|fimmtán ættbálka Wales]].&lt;ref name=&quot;Rachel Bromwich 2006&quot;&gt;Rachel Bromwich, editor and translator. Trioedd Ynys Prydein: The Welsh Triads. Cardiff: [[University of Wales Press]], 3rd Edition, (2006) p. 441–444&lt;/ref&gt;

===Ármiðaldir===
[[File:Britain in AD500 - Project Gutenberg eText 16790.jpg|thumb|upright=0.75|Bretland árið 500. Bleiku svæðin sem byggð voru [[Bretar|Bretum]] voru nefnd „Wales“. Ljósbláu svæðin í austri voru byggð [[Germanar|Germönum]], meðan ljósgrænu svæðin í norðri voru byggð [[Gelar|Gelum]] og [[Piktar|Piktum]].]]
Erfitt er að átta sig á sögu Wales næstu 400 árin eftir endalok rómverskra yfirráða.&lt;ref name=&quot;Davies915&quot;/&gt; Þegar Rómverjar hurfu frá Bretlandi árið 410 réðust ýmsir [[Germanar|germanskir þjóðflokkar]] inn á láglendishéruð Bretlands og urðu þekktir sem [[Engilsaxar]]. Sett hefur verið fram tilgáta um að Engilsaxar hafi rekið [[aðskilnaðarstefna|aðskilnaðarstefnu]] sem bitnaði á breskum íbúum.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ravilious |first=Kate |date=21 July 2006 |title=Ancient Britain Had Apartheid-Like Society, Study Suggests |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/07/060721-england.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604070220/http://news.nationalgeographic.com/news/2006/07/060721-england.html |archive-date=4 June 2011 |access-date=9 September 2010 |publisher=National Geographic News}}&lt;/ref&gt; Um árið 500 skiptist landið sem síðar varð Wales milli nokkurra ríkja sem voru sjálfstæð frá Engilsöxum.&lt;ref name=&quot;Davies915&quot;/&gt; Þarna urðu til konungsríkin [[Gwynedd]], [[Powys]], [[Dyfed]], [[Ceredigion]], [[Morganwg]], [[Ystrad Tywi]] og [[Gwent]].&lt;ref name=&quot;Davies915&quot;/&gt; Fornminjar á láglendinu sem varð síðan England sýna að fyrsta innreið Engilsaxa hefur hopað milli 500 og 550, sem kemur heim við frásagnir frankverskra annála.&lt;ref name=&quot;Davies56&quot;&gt;Davies (1994) pp. 56&lt;/ref&gt; John Davis nefnir að þetta passi við sigur [[Keltneskir Bretar|keltneskra Breta]] í [[orrustan við Mons Badonicus|orrustunni við Mons Badonicus]] gegn Söxum, sem var eignaður [[Artúr konungur|Artúri konungi]] í frásögn [[Nennius]]ar.&lt;ref name=&quot;Davies56&quot;/&gt;

Snemma á 6. og 7. öld hafði Powys misst mikið af því sem í dag er héraðið [[West Midlands]] til konungsríkisins [[Mersía|Mersíu]], en stóð gegn frekari stækkun þess. [[Aðalbaldur af Mersíu]] sem vildi verja lönd sín, byggði þá [[Skurður Wats|Skurð Wats]]. Samkvæmt Davies var þetta gert með samþykki [[Elisedd ap Gwylog]], konungs Powys þar sem þessi landamæri, sem náðu frá árdal [[Severn]] að árósum [[Dee]], tryggðu honum yfirráð yfir [[Oswestry]].&lt;ref name=&quot;Hist Wales 65-66&quot;&gt;Davies (1994) pp. 65–66&lt;/ref&gt; Eftir kolefnisgreiningu sem benti til að skurðurinn væri 300 árum eldri, var sett fram tilgáta um að rómverskir foringjar í [[Wroxeter]] hefðu byggt hann.&lt;ref&gt;Davies (2008) p. 926&lt;/ref&gt; Þessi skurðagröftur hélt áfram í valdatíð [[Offa af Mersíu]] sem gerði enn stærri varnarvirki sem í dag er nefnt [[Skurður Offa]] (''Clawdd Offa'').&lt;ref&gt;David Hill and Margaret Worthington, ''Offa's Dyke: history and guide'', Tempus, 2003, {{ISBN|978-0-7524-1958-9}}&lt;/ref&gt;

Árið 853 réðust [[víkingar]] á [[Anglesey]], en árið 856 tókst [[Rhodri Mawr]] að sigra og drepa Gorm, foringja þeirra.&lt;ref&gt;Davies (2008) p. 911&lt;/ref&gt; Keltnesku Bretarnir í Wales sömdu um frið við víkinga og [[Anarawd ap Rhodri]] gerði bandalag við víkinga í [[Norðymbraland]]i,&lt;ref&gt;{{cite book |last=Charles-Edwards |first=T M |url=https://books.google.com/books?id=H8Ke9acHFm4C&amp;pg=PA176 |title=Mercia: an Anglo-Saxon kingdom in Europe |publisher=[[Leicester University Press]] |year=2001 |isbn=978-0-7185-0231-7 |editor1-last=Brown |editor1-first=Michelle P |editor1-link=Michelle P. Brown |page=104 |contribution=Wales and Mercia, 613–918 |author-link=Thomas Charles-Edwards |access-date=27 November 2010 |editor2-last=Farr |editor2-first=Carol Ann}}&lt;/ref&gt; en rauf það svo og gerði samkomulag við [[Alfreð mikli|Alfreð mikla]], konung í [[Wessex]], gegn vesturríkjum Wales. Samkvæmt ''[[Annales Cambriae]]'' kom Anarawd með Englum árið 894 og lagði Ceredigion og Ystrax Tywi í rúst.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hill |first=David |url=https://books.google.com/books?id=H8Ke9acHFm4C&amp;pg=PA176 |title=Mercia: an Anglo-Saxon kingdom in Europe |publisher=[[Leicester University Press]] |year=2001 |isbn=978-0-7185-0231-7 |editor1-last=Brown |editor1-first=Michelle P |editor1-link=Michelle P. Brown |page=176 |contribution=Wales and Mercia, 613–918 |access-date=27 November 2010 |editor2-last=Farr |editor2-first=Carol Ann}}&lt;/ref&gt;[[File:CymruMap.PNG|thumb|upright=0.75|Kort af velsku ríkjunum á miðöldum.]]
[[File:Laws of Hywel Dda (f.1.v) King Hywel cropped.jpg|thumb|right|[[Hywel Dda]] á hásæti.]]

Suður- og austurhluti Stóra-Bretlands sem Englendingar lögðu undir sig urðu þekkt í Wales sem [[Lloegyr]] sem gæti upprunalega hafa átt við konungsríkið Mersíu, en náði síðan yfir allt England. Elstu vísunina í Lloegyr er að finna í spákvæðinu [[Armes Prydein]] frá byrjun 10. aldar. Sem staðarheiti virðist það fremur nýlegt, en fleirtalan [[Lloegrwys]] („menn Lloegr“) er eldri og algengari. Í miðaldakvæðum eru Englendingar stundum nefndir ''Sacson'' í heild (eins og í dag) en líka ''Eingl'' (Englar), ''Iwys'' (Wessex-búar) o.s.frv. Seinna, þegar England varð eitt ríki, varð algengast að nota Lloegr eða Sacson. Wales-búar héldu áfram að nefna sig ''Brythoniaid'' (Bretóna) langt fram á miðaldir, þótt fyrsta dæmið um nafnið ''Cymru'' sé að finna í lofkvæði handa [[Cadwallon ap Cadfan]] eftir [[Afan Ferddig]] frá um 633.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 71&quot;&gt;Davies (1994) p. 71&lt;/ref&gt; Í kvæðinu Armes Prydain, sem er talið ritað um 930–942, eru orðin ''Cymry'' og ''Cymro'' notuð 15 sinnum.&lt;ref&gt;Davies (2008) p. 714&lt;/ref&gt; Frá innrás og landnámi Engilsaxa tók fólk í Wales smám saman upp nafnið ''Cymry'' í stað ''Brythoniad''.&lt;ref name=&quot;Davies186&quot;&gt;Davies (2008) p. 186&lt;/ref&gt;

Frá 800 varð röð giftinga milli konungsætta til þess að [[Rhodri Mawr]] erfði bæði Gwynedd og Powys. Synir hans stofnuðu þrjár konungsættir: [[Aberffraw]] í Gwynedd, [[Dinefwr]] í [[Deheubarth]] og [[Mathrafal]] í Powys. Barnabarn Rhodris, [[Hywel Dda]], stofnaði [[Seisyllwg]] árið 930 með sameiningu [[Dyfed]] og [[Seisyllwg]], hrakti Aberffraw-ættina frá Gwynedd og Powys og setti svo [[Cyfraith Hywel|velsk lög]] á 5. áratug 10. aldar.&lt;ref&gt;Davies (2008) p. 388&lt;/ref&gt; [[Maredudd ab Owain]] (r. 986–99) frá Deneubarth, barnabarn Hywels, hrakti Aberffraw-ættina tímabundið frá Gwynedd og Powys. Barnabarn Maredudds (sonur dóttur hans, [[Angharad]]) [[Gruffydd ap Llywelyn]] (r. 1039-63) náði að leggja ríki frænda sinna undir sig og stækkaði lönd sín inn í England.

=== Hámiðaldir og síðmiðaldir ===
[[Gruffydd ap Llywelyn]] var sá eini sem tókst að sameina allt Wales undir sinni stjórn og verða [[konungur Wales]]. Árið 1055 drap Gruffydd ap Llywelyn keppinaut sinn, [[Gruffudd ap Rhydderch]] í orrustu og endurheimti [[Deheubarth]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=GRUFFUDD ap LLYWELYN (died 1063), king of Gwynedd and Powys, and after 1055 king of all Wales {{!}} Dictionary of Welsh Biography|url=https://biography.wales/article/arc_s-GRUF-APL-1063|access-date=31 January 2022|website=biography.wales}}&lt;/ref&gt; Hann ríkti yfir Wales og lagði undir sig hluta Englands við landamærin.&lt;ref&gt;{{cite book|author=K. L. Maund|url=https://books.google.com/books?id=nja0RSLWq-AC&amp;pg=PA216|title=Ireland, Wales, and England in the Eleventh Century|publisher=Boydell &amp; Brewer Ltd|year=1991|isbn=978-0-85115-533-3|pages=216–}}&lt;/ref&gt; Löndum hans var aftur skipt milli hinna hefðbundnu konungdæma eftir dauða hans.&lt;ref&gt;Maund, Kari ''The Welsh kings'' p.87-97&lt;/ref&gt; [[John Davies (sagnfræðingur)|John Davies]] segir að Gruffydd hafi verið eini konungurinn sem ríkti yfir öllu Wales, sem í um sjö ár var sameinað undir einum einvaldi, í fyrsta og síðasta sinn.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 100&quot;&gt;Davies (1994) p. 100&lt;/ref&gt; [[Owain Gwynedd]] (1100–70) af Aberffraw-ætt var hins vegar fyrsti velski lávarðurinn sem tók upp titilinn ''princeps Wallensium'' (fursti af Wales) eftir sigur hans í [[Berwyn-fjöll]]um, samkvæmt Davies.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 128&quot;&gt;Davies (1994) p. 128&lt;/ref&gt; Á þessum tíma, milli 1053 og 1063 ríkti friður í Wales og innanlandsátökum linnti.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Maund|first=KL|title=Ireland, Wales, and England in the eleventh century}}&lt;/ref&gt;

Fjórum árum eftir [[orrustan við Hastings|orrustuna við Hastings]] (1005) höfðu [[Normannar]] lagt allt England undir sig.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 100&quot; /&gt; [[Vilhjálmur sigursæli]] stofnaði röð lávarðsdæma sem hann veitti foringjum í her sínum, meðfram landamærum Wales. Mörk þeirra voru aðeins sett í austri þar sem þau mættu öðrum lénum í Englandi.&lt;ref&gt;Davies (1994) p. 101&lt;/ref&gt; Frá 8. áratug 11. aldar tóku þessir lávarðar að leggja undir sig lönd í Suður- og Austur-Wales, vestan við [[Wye-á]]. Landamærahéruðin og ensku lávarðsdæmin í Wales urðu þekkt sem ''Marchia Wallie'', [[Velska Mörkin]], þar sem [[velsku markgreifarnir]] heyrðu hvorki undir velsk lög né ensk.&lt;ref name=&quot;Lieberman 1&quot;&gt;{{Cite book|title=The Medieval March of Wales: The Creation and Perception of a Frontier, 1066–1283 |first= Max |last=Lieberman |url=https://books.google.com/books?id=2nda0A3pVYAC&amp;pg=PA19|page= 6 |access-date=4 October 2010 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2010 |location=Cambridge|isbn=978-0-521-76978-5}}&lt;/ref&gt; Stærð Merkurinnar breyttist með stríðsgæfu markgreifanna í bardögum gegn velsku furstunum.&lt;ref name=&quot;BBC History March&quot;&gt;{{cite web|title=Chapter 6: The Coming of the Normans |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/guide/ch6_coming_of_the_normans.shtml|access-date=4 October 2010 |publisher=[[BBC Cymru Wales]] |year=2008|website=[[BBC Cymru Wales]] website}}&lt;/ref&gt;

Barnabarn Owain Gwynedd, [[Llywelyn mikli]] (1173-1240), tók við trúnaðareiðum annarra velskra lávarða á þingi í [[Aberdyfi]] árið 1216 og varð þá í reynd fyrsti [[prins af Wales|furstinn af Wales]].&lt;ref&gt;Davies (1994) pp. 133–134&lt;/ref&gt; Barnabarn hans, [[Llywelyn ap Gruffudd]] tryggði viðurkenningu [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinriks 3.]] á titlinum með [[Montgomery-samningurinn|Montgomery-samningnum]] 1267.&lt;ref&gt;Davies (1994) pp. 143–144&lt;/ref&gt; Deilur sem á eftir fylgdu og leiddu meðal annars til handtöku eiginkonu Llywelyns, [[Eleanor af Montfort]], enduðu með innrás [[Játvarður 1. Englandskonungur|Játvarðs 1.]]&lt;ref name=&quot;Davies151&quot;&gt;Davies (1994) pp. 151–152&lt;/ref&gt; Eftir ósigur gegn enska hernum sór Llywelyn Englandi trúnaðareið árið 1277.&lt;ref name=&quot;Davies151&quot; /&gt; Friðurinn stóð stutt og með [[hernám Wales 1282|hernámi Wales 1282]] batt Játvarður enda á yfirráð velsku furstanna. Eftir lát Llywelyns og aftöku bróður hans, [[Dafydd ap Gruffydd]], sóru þeir velsku lávarðar sem eftir voru Játvarði trúnaðareiða.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/786625.stm |title=Tribute to lost Welsh princess |work=BBC News |date=12 June 2000|access-date=5 March 2007}}&lt;/ref&gt; [[Rhuddlan-lögin]] frá 1284 voru undirstaða undir stjórn furstadæmisins í Norður-Wales eftir hernámið, frá 1284 til 1535/36.&lt;ref name=&quot;RDEOGB1999&quot; /&gt; Í lögunum var Wales skilgreint sem „innlimað og sameinað“ ensku krúnunni, aðskilið frá Englandi en undir sama konungi. Með lögunum var norðurhlutanum skipt milli dómara í [[Chester]] og dómara í [[Norður-Wales]], en suðurhlutinn heyrði undir dómara í Suður-Wales. Lávarðsdæmin [[Montgomery (Wales)|Montgomery]] og [[Builth]] héldust óbreytt.&lt;ref&gt;Davies, ''Age of Conquest'', pp. 357, 364.&lt;/ref&gt;  Játvarður reisti röð kastala til að tryggja yfirráð sín í landinu: [[Beumaris-kastali|Beumaris-kastala]], [[Caernarfon-kastali|Caernarfon-kastala]], [[Harlech-kastali|Harlech-kastala]] og [[Conwy-kastali|Conwy-kastala]]. Sonur hans, sem síðar varð [[Játvarður 2. Englandskonungur]], fæddist í Caernarfon árið 1284.&lt;ref&gt;Davies (1994) p. 162&lt;/ref&gt; Hann varð fyrsti prinsinn af Wales árið 1301, sem á þeim tíma gaf tekjur frá norðvesturhluta Wales.&lt;ref&gt;Davies (2008) p. 711&lt;/ref&gt; [[File:Owain Glyndŵr at Cardiff City Hall.jpg|right|thumb|Stytta af [[Owain Glyndŵr]] í [[Ráðhús Cardiff|ráðhúsi Cardiff]].]]

Eftir misheppnaða uppreisn [[Madog ap Llywelyn]] 1294-95 (sem kallaði sig fursta af Wales í [[Penmachno-skjalið|Penmachno-skjalinu]]) og uppreisn [[Llywelyn Bren]] árið 1316, leiddi [[Owain Glyndŵr]] síðustu uppreisnina gegn [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinriki 4.]] og var krýndur fursti af Wales í viðurvist fulltrúa frá Frakklandi, Kastilíu og Skotlandi.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 194&quot;&gt;Davies (1994) p. 194&lt;/ref&gt; Glyndŵr hélt síðan þing í nokkrum velskum bæjum, þar á meðal í [[Machynlleth]]. Uppreisnin var brotin á bak aftur árið 1412. Owain fór í felur og ekkert er vitað um afdrif hans eftir 1413.&lt;ref&gt;Davies (1994) p. 203&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=RCAHMW: In the steps of Owain Glyndwr |url=https://rcahmw.gov.uk/in-the-steps-of-owain-glyndwr}}&lt;/ref&gt;

[[Hinrik 7. Englandskonungur|Hinrik Tudor]] (fæddur í Wales árið 1457) náði að ræna konungdómi í Englandi af [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharði 3.]] og sameina þannig England og Wales undir einni konungsætt. Síðustu leifar velsku laganna voru afnumdar og ensk lög tóku við með [[lög um lög í Wales 1535 og 1542|lögum um lög í Wales 1535 og 1542]] í valdatíð sonar Hinriks, [[Hinrik 8.|Hinriks 8.]].&lt;ref name=&quot;BBC Tudors&quot;&gt;{{cite web |title=Wales under the Tudors |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |access-date=21 September 2010 |publisher=BBC |date=5 November 2009 }}&lt;/ref&gt; Með því að sameina [[England og Wales]] undir ein lög varð Wales hluti af konungsríkinu Englandi. [[Furstadæmið Wales]] náði nú yfir allt landið, þótt það væri í reynd aðeins furstadæmi að nafninu til.&lt;ref name=&quot;RDEOGB1999&quot;&gt;{{cite book|title=Illustrated Encyclopedia of Britain |url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_r1i1 |page=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_r1i1/page/459 459] |publisher=Reader's Digest|year=1999 |location=London |isbn=978-0-276-42412-0 |quote=A country and principality within the mainland of Britain&amp;nbsp;... about half a million}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Cite book|title=The Medieval March of Wales: The Creation and Perception of a Frontier, 1066–1283 |first= Max |last=Lieberman |url=https://books.google.com/books?id=2nda0A3pVYAC&amp;pg=PA19|page= 4 |access-date=4 October 2010 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2010 |location=Cambridge|isbn=978-0-521-76978-5}}&lt;/ref&gt; Velsku markgreifadæmin voru afnumin og Wales-búar kusu sér fulltrúa á þingið í Westminster.&lt;ref&gt;Davies (1994) p. 232&lt;/ref&gt;

=== Árnýöld ===
[[File:George Childs Dowlais Ironworks 1840.jpg|right|thumbnail|''Dowlais Ironworks'' (1840) eftir George Childs (1798–1875).]]
Árið 1536 voru íbúar Wales um 278.000, en voru orðnir um 360.000 árið 1620. Þessi fólksfjölgun stafaði aðallega af vexti í sveitum þar sem kvikfjárrækt var undirstaða efnahagslífs Wales-búa. Aukin fjölbreytni atvinnulífs leiddi til meiri stöðugleika og verslunar, en fólksfjölgunin var meiri en hagvöxtur með þeim afleiðingum að lífskjör versnuðu.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=BBC Wales - History - Themes - Chapter 13: Society and politics in early modern Wales |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/guide/ch13_early_modern_wales.shtml |access-date=2022-09-13 |website=www.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;

Fyrir [[iðnbyltingin í Wales|iðnbyltinguna í Wales]] var smáiðnaður víðs vegar í landinu,&lt;ref name=&quot;Davies392&quot;&gt;Davies (2008) p. 392&lt;/ref&gt; meðal annars iðnaður tengdur landbúnaði, eins og mölun og framleiðsla klæðaefnis úr ull, auk námavinnslu.&lt;ref name=&quot;Davies392&quot; /&gt; Landbúnaður var helsta uppspretta auðmagns.&lt;ref name=&quot;Davies392&quot; /&gt; Við upphaf iðnvæðingar hófst [[kopar]]bræðsla í kringum [[Swansea]], sem byggðist á aðgangi að kolanámum og höfn sem tengdi svæðið við koparnámur Cornwall í suðri og stórar koparæðar í [[Parys-fjall]]i á Angelsey. Swansea varð helsta miðstöð málmbræðslu fyrir aðra málma en járn á 19. öld.&lt;ref name=&quot;Davies392&quot; /&gt;  Annar málmiðnaður sem byggðist á járnvinnslu óx í norður- og suðurhlutanum.&lt;ref name=&quot;Davies393&quot;&gt;Davies (2008) p. 393&lt;/ref&gt; Í norðrinu voru járnvinnslur [[John Wilkinson (athafnamaður)|John Wilkinson]] í [[Bersham]] helsta miðstöðin, en í suðri urðu til járnvinnslur í [[Dowlais-járnvinnslan|Dowlais]], [[Cyfarthfa-járnvinnslan|Cyfarthfa]], Plymouth og [[Penydarren-járnvinnslan|Penydarren]]&lt;ref name=&quot;Davies393&quot; /&gt; Á 3. áratug 19. aldar voru 40% af öllu [[pottjárn]]i Bretlands framleidd í Wales.&lt;ref name=&quot;Davies393&quot; /&gt;

Þegar leið á 18. öld höfðu lögfræðingar, læknar, fasteignasalar og embættismenn myndað [[borgarastétt]] sem reisti stærri hús í bæjum Wales.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Seint á 18. öld hóf [[steinskífa|steinskífuvinnsla]] að vaxa hratt, sérstaklega í Norður-Wales. [[Penrhyn-náman]] var opnuð af [[Richard Pennant]] árið 1770 og var komin með 15.000 starfsmenn seint á 19. öld.&lt;ref name=&quot;Davies818&quot;&gt;Davies (2008) p. 818&lt;/ref&gt; Ásamt [[Dinorwic-náman|Dinorwic-námunni]] var hún undirstaða velska steinskífuiðnaðarins. Steinskífuvinnslan hefur verið kölluð „velskasti iðnaðurinn“,&lt;ref name=&quot;Davies819&quot;&gt;Eignað sagnfræðingnum [[A. H. Dodd]]: Davies (2008) p. 819&lt;/ref&gt; en það var þó kolavinnsla sem Wales og íbúar þar urðu þekktastir fyrir. Í byrjun voru kolin notuð til að knýja iðnað innanlands, en þegar skipaskurðir og síðar járnbrautir tengdu markaði saman varð sprenging í eftirspurn. Cardiff, Swansea, [[Penarth]] og [[Barry (Glamorgan)|Barry]] fluttu út kol um allan heim. Kolavinnslan náði hápunkti árið 1913 þegar ársframleiðsla Wales var næstum 61 milljón tonn.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/1912/|title=Wales – the first industrial nation of the World|publisher=[[National Museum Wales|Amgueddfa Cymru – National Museum Wales]]|date=5 October 2008|access-date=9 September 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003192341/http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/1912/|archive-date=3 October 2011}}&lt;/ref&gt;

=== Nútíminn ===
[[File:A Plaid Cymru rally in Machynlleth in 1949 where the &quot;Parliament for Wales in 5 years&quot; campaign was started (14050400654).jpg|thumb|Kröfuganga á vegum [[Plaid Cymru]] í [[Machynlleth]] árið 1949, þar sem herferð fyrir þingi í Wales hófst.]]
Sagnfræðingurinn [[Kenneth O. Morgan]] lýsti Wales við upphaf [[fyrri heimsstyrjöld|fyrri heimsstyrjaldar]] sem friðsælli, sjálfsöruggri og velmegandi þjóð. Kolanámurnar gáfu af sér sífellt meiri afurðir. Framleiðslan í Rhondda-dal náði hápunkti með 9,6 milljón tonnum af kolum árið 1913.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=John |first=Arthur H. |title=Glamorgan County History, Volume V, Industrial Glamorgan from 1700 to 1970 |publisher=University of Wales Press |year=1980 |location=Cardiff |page=183}}&lt;/ref&gt; Í fyrri heimsstyrjöld tóku 272.924 íbúar Wales þátt, eða 21,5% af öllum karlmönnum landsins. Af þeim létu um 35.000 lífið.&lt;ref name=&quot;Davies284&quot;&gt;Davies (2008) p. 284&lt;/ref&gt; Mannfallið varð sérstaklega mikið í [[38. velska fótgönguliðið|38. velska fótgönguliðinu]] í orrustu við [[Mametz Wood]] við Somme og í [[orrustan um Passchendaele|orrustunni um Passchendaele]].&lt;ref&gt;Davies (2008) p. 285&lt;/ref&gt; Á fyrsta fjórðungi 20. aldar urðu líka breytingar í stjórnmálum í Wales. Frá 1865 hafði [[Frjálslyndi flokkurinn (Bretlandi)|Frjálslyndi flokkurinn]] haft meirihluta í Wales, og í þingkosningunum 1906 náði aðeins einn frambjóðandi úr öðrum flokki kjöri í Wales, [[Keir Hardie]]. En árið 1906 var barátta iðnverkafólks farin að grafa undan yfirráðum Frjálslyndra í kolahéruðunum í suðri.&lt;ref name=&quot;Davies461&quot;&gt;Davies (2008) p. 461&lt;/ref&gt; Árið 1916 varð [[David Lloyd George]] forsætisráðherra Bretlands, fyrstur Wales-búa.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=David Lloyd George (1863–1945) |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/figures/lloyd_george.shtml |access-date=26 September 2010 |website=[[BBC Cymru Wales]] website |publisher=[[BBC Cymru Wales]]}}&lt;/ref&gt; Í desember 1918 var Lloyd George endurkjörinn sem leiðtogi samsteypustjórnar með Íhaldsmenn í meirihluta. Léleg viðbrögð hans við verkfalli kolanámufólks árið 1919 átti stóran þátt í fylgishruni Frjálslynda flokksins í Suður-Wales.&lt;ref name=&quot;Davies515&quot;&gt;Davies (2008) p. 515&lt;/ref&gt; Velskt iðnverkafólk tók að styðja [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokkinn]]. Þegar samband námaverkafólks í Bretlandi gerði bandalag við Verkamannaflokkinn 1908 voru þeir fjórir frambjóðendur flokksins sem námaverkafólk studdi allir kjörnir þingmenn. Árið 1922 var helmingurinn af sætum Wales í breska þinginu skipaður frambjóðendum Verkamannaflokksins. Flokkurinn varð eftir það ríkjandi í velskum stjórnmálum fram á 21. öld.&lt;ref name=&quot;Davies439&quot;&gt;Davies (2008) p. 439&lt;/ref&gt;

Eftir mikinn hagvöxt á fyrstu tveimur áratugum 20. aldar hófst niðursveifla í hefðbundnum atvinnugreinum Wales frá því snemma á 3. áratugnum fram á seinni hluta 4. áratugarins, sem leiddi til atvinnuleysis og fátæktar.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth O. |url=https://archive.org/details/wales18801980reb0000morg/page/208 |title=Rebirth of a Nation: Wales 1880–1980 |publisher=Oxford University Press |year=1982 |isbn=978-0-19-821760-2 |location=Oxford |pages=[https://archive.org/details/wales18801980reb0000morg/page/208 208–210]}}&lt;/ref&gt; Í fyrsta sinn í margar aldir tók íbúum Wales að fækka. Atvinnuleysið dróst ekki saman fyrr en eftirspurn jókst vegna [[síðari heimsstyrjöld|síðari heimsstyrjaldar]].&lt;ref&gt;Davies (2008) p. 918&lt;/ref&gt; Í stríðinu börðust Wales-búar á öllum helstu vígstöðvum og um 15.000 létu lífið. [[Luftwaffe]] varpaði sprengjum á hafnirnar í Swansea, Cardiff og Pembroke sem ollu miklu mannfalli. Eftir 1943 voru 10% af Wales-búum yfir 18 ára aldri sem kallaðir höfðu verið í herinn, sendir í kolanámurnar þar sem skortur var á vinnuafli. Þeir urðu þekktir sem [[Bevin-strákarnir]].&lt;ref name=&quot;Davies807&quot;&gt;Davies (2008) p. 807&lt;/ref&gt;

[[File:Cofiwch Dryweryn wall after rebuild, October 2020.png|thumb|Veggmálverk til að mótmæla vatnsveitunni í Tryweryn.]]
Flokkurinn [[Plaid Cymru]] var stofnaður árið 1925 og hafði á stefnuskrá sinni aukið sjálfstæði frá Bretlandi.&lt;ref name=&quot;LLGC Plaid&quot;&gt;{{Cite web |title=Disestablishment, Cymru Fydd and Plaid Cymru |url=http://www.llgc.org.uk/ymgyrchu/Datganoli/PlaidCymru/index-e.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206031034/http://www.llgc.org.uk/ymgyrchu/Datganoli/PlaidCymru/index-e.htm |archive-date=6 December 2010 |access-date=25 November 2010 |website=National Library of Wales |publisher=llgc.org.uk}}&lt;/ref&gt; Algengt var að nota hugtakið „[[England og Wales]]“ yfir þau lönd sem ensk lög náðu yfir og árið 1955 var Cardiff lýst höfuðborg Wales. Velskufélagið, [[Cymdeithas yr Iaith Gymraeg]], var stofnað árið 1962 vegna ótta við að [[velska]]n myndi brátt deyja út.&lt;ref name=&quot;GTJ Cymdeithas yr Iaith Gymraeg&quot;&gt;{{Cite web |title=Cymdeithas yr Iaith Gymraeg's first protest, 1963 |url=http://www.gtj.org.uk/index.php?id=5192 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118054912/http://www.gtj.org.uk/index.php?id=5192 |archive-date=18 January 2012 |access-date=25 November 2010 |website=Gathering the Jewels |publisher=gtj.org.uk}}&lt;/ref&gt; Þjóðernishyggja fór vaxandi eftir að Tryweryn-dal var fórnað undir vatnsveitu fyrir ensku borgina [[Liverpool]] árið 1965.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wales on Air: The drowning of Tryweryn and Capel Celyn |url=https://www.bbc.co.uk/wales/walesonair/database/trywerin.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091206011841/http://www.bbc.co.uk/wales/walesonair/database/trywerin.shtml |archive-date=6 December 2009 |access-date=25 November 2010 |website=BBc.co.uk |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; Þingið samþykkti lög um vatnsveituna, þrátt fyrir að 35 af 36 þingmönnum Wales væru þeim andsnúnir (einn sat hjá). Þorpið [[Capel Celyn]] fór undir vatn. Atvikið vakti athygli á áhrifaleysi Wales í eigin málum gegn meirihluta enskra þingmanna á breska þinginu.&lt;ref name=&quot;BBC Tryweryn&quot;&gt;{{Cite web |date=19 October 2005 |title=Flooding Apology |url=https://www.bbc.co.uk/liverpool/content/articles/2005/10/17/feature_welsh_reservoir_feature.shtml |access-date=18 October 2008 |website=[[BBC]] website |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; Hópar aðskilnaðarsinna, eins og [[Free Wales Army]] og [[Mudiad Amddiffyn Cymru]], voru stofnaðir og skipulögðu aðgerðir frá 1963.&lt;ref name=&quot;MAC &amp; FWA&quot;&gt;{{Cite book |last=Clews |first=Roy |title=To Dream of Freedom – The story of MAC and the Free Wales Army |url=https://archive.org/details/todreamoffreedom0000clew_l8i1 |publisher=Y Lolfa Cyf., Talybont |year=1980 |isbn=978-0-86243-586-8 |pages=[https://archive.org/details/todreamoffreedom0000clew_l8i1/page/15 15], 21 &amp; 26–31}}&lt;/ref&gt; Í aðdraganda þess að [[Karl 3. Bretakonungur|Karl Bretaprins]] var skipaður prins af Wales árið 1969 frömdu þessir hópar nokkrar sprengjuárásir á innviði.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2011 |title=Our history – Clywedog Dam, Wales −1967 |url=http://www.halcrow.com/Who-we-are/History/Clywedog-dam-Wales-1967/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230051005/http://www.halcrow.com/Who-we-are/History/Clywedog-dam-Wales-1967/ |archive-date=30 December 2011 |access-date=8 January 2012 |website=Halcrow website |publisher=[[Halcrow Group|Halcrow Group Ltd]]}}; {{cite book |last=Clews|first=Roy|title=To Dream of Freedom – The story of MAC and the Free Wales Army|url=https://archive.org/details/todreamoffreedom0000clew_l8i1|publisher=Y Lolfa Cyf., Talybont |year=1980 |isbn=978-0-86243-586-8|pages=[https://archive.org/details/todreamoffreedom0000clew_l8i1/page/22 22], 59, 60 &amp; 216}}&lt;/ref&gt; Í aukakosningum árið 1966 vann Plaid Cymru þingsæti í fyrsta sinn, þegar [[Gwynfor Evans]] var kosinn í Carmarthen.&lt;ref name=&quot;Gwynfor&quot;&gt;{{Cite book |last=Gwynfor |first=Evans |title=The Fight for Welsh Freedom |url=https://archive.org/details/fightforwelshfre0000evan |publisher=Y Lolfa Cyf., Talybont |year=2000 |isbn=978-0-86243-515-8 |page=[https://archive.org/details/fightforwelshfre0000evan/page/152 152] |author-link=Gwynfor Evans}}&lt;/ref&gt;

Undir lok 7. áratugarins hafði sú stefna að beina fjárfestingum að svæðum í Wales sem áttu undir högg að sækja reynst árangursrík til að auka fjölbreytni atvinnulífsins.&lt;ref name=&quot;Davies236&quot;&gt;Davies (2008) p. 236&lt;/ref&gt; Þessi stefna, sem hófst árið 1934, byggðist á þróun iðnfyrirtækja og bættum samgönguinnviðum,&lt;ref name=&quot;Davies236&quot; /&gt; sérstaklega [[M4-þjóðvegurinn|M4-þjóðveginum]] sem tengir Suður-Wales við London. Á þessum tíma var talið að atvinnulíf í Wales hvíldi á traustum grunni, en það reyndist bjartsýni þegar kreppa í byrjun 9. áratugarins leiddi til hruns framleiðslufyrirtækja sem stofnuð höfðu verið á 40 undangengnum árum.&lt;ref name=&quot;Davies237&quot;&gt;Davies (2008) p. 237&lt;/ref&gt;

=== Valddreifing ===
[[Lög um velsku 1967]] felldu úr gildi hluta af [[lög um Wales og Berwick 1746|lögum um Wales og Berwick]]. Wales var þannig ekki lengur hluti af skilgreiningu Englands. Með því varð Wales að lagalega aðskildu landi (innan Bretlands) í fyrsta sinn síðan [[lög um lög í Wales 1535 og 1542]] voru samþykkt. Lög um velsku bættu líka við þau svið þar sem notkun velskunnar var heimiluð, þar á meðal í réttarfarslegu samhengi.&lt;ref&gt;{{cite web|date=July 2011|title=The Constitution Series: 1 – Wales in the United Kingdom|url=http://www.assembly.wales/Research%20Documents/The%20Constitution%20Wales%20in%20the%20United%20Kingdom%20-%20Quick%20guide-22072011-217207/qg07-0001-English.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420062743/http://www.assembly.wales/Research%20Documents/The%20Constitution%20Wales%20in%20the%20United%20Kingdom%20-%20Quick%20guide-22072011-217207/qg07-0001-English.pdf|archive-date=20 April 2016|access-date=6 April 2016|publisher=National Assembly for Wales}}; {{cite web|title=History of devolution|url=https://senedd.wales/how-we-work/history-of-devolution/|access-date=31 January 2022|website=senedd.wales}}; {{cite web|date=26 July 2012|title=The Welsh language Act of 1967|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/wales/entries/fe99df6b-bf61-3cb0-a695-fa76c013fc98|access-date=31 January 2022|website=BBC}}&lt;/ref&gt;

[[File:Cofia 1282, a protest against the investiture (1537984)2.jpg|thumb|Cofia (munið) 1282, mótmæli gegn skipan prinsins af Wales árið 1969.]]
Í [[þjóðaratkvæðagreiðsla um valddreifingu til Wales 1979|þjóðaratkvæðagreiðslu]] árið 1979 höfnuðu íbúar Wales stofnun þings með 80% meirihluta. Árið 1997 var haldin önnur þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem tillagan var samþykkt með naumum (50,3%) meirihluta.&lt;ref name=&quot;Long Walk&quot; /&gt; [[Þing Wales]] (''Cynulliad Cenedlaethol Cymru'') var stofnað árið 1999 (með [[lög um stjórn Wales 1998|lögum um stjórn Wales 1998]]) og fékk völd til að ákveða fjárráð miðstjórnar Wales, þótt breska þingið héldi réttinum til að takmarka völd þess.&lt;ref name=&quot;Long Walk&quot;&gt;{{cite news |first= Betsan |last= Powys |title= The long Welsh walk to devolution |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/wales_politics/7813837.stm |access-date= 26 September 2010 |publisher= BBC |date= 12 January 2010 |work= [[BBC News]] website}}&lt;/ref&gt; Ríkisstjórnir Bretlands og Wales skilgreina Wales nær undantekningarlaust sem land.&lt;ref name=&quot;Number 10&quot;&gt;{{cite web|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http:/www.number10.gov.uk/Page823|archive-date=9 september 2008|url=http://www.number10.gov.uk/Page823|title=Countries within a country|publisher=[[10 Downing Street]]|date=10 January 2003|access-date=5 November 2010|website=10 Downing Street website|quote=The United Kingdom is made up of four countries: England, Scotland, Wales and Northern Ireland.|url-status=dead}}; {{cite web |url= https://www.walesonline.co.uk/news/welsh-politics/welsh-politics-news/2010/07/03/un-report-causes-stir-with-wales-dubbed-principality-91466-26777027/ |title= UN report causes stir with Wales dubbed 'Principality' |access-date= 25 July 2010 |date= 3 July 2010 |publisher= [[Media Wales|Media Wales Ltd]] |website= WalesOnline website |quote= ... the Assembly's Counsel General, John Griffiths, &lt;nowiki&gt;[said]&lt;/nowiki&gt;: &quot;I agree that, in relation to Wales, Principality is a misnomer and that Wales should properly be referred to as a country. }}&lt;/ref&gt; Samkvæmt vef velsku ríkisstjórnarinnar er Wales ekki furstadæmi, þótt það tengist Englandi, og telst hluti af Bretlandi sem sérstakt land.&lt;ref name=&quot;WAG FAQ&quot;&gt;{{cite web|title=Wales.com FAQs|url=https://www.wales.com/about-wales/frequently-asked-questions#Question_11 |publisher=[[Welsh Government]]|year=2008 |access-date=24 August 2015 |website=Wales.com website}}&lt;/ref&gt; Titillinn [[prinsinn af Wales]] er enn veittur krónprinsi bresku konungsfjölskyldunnar, en hefur enga þýðingu í stjórnskipan Wales.&lt;ref name=&quot;Matthew&quot;&gt;{{cite book |last=Bogdanor |first=Vernon|author-link=Vernon Bogdanor |title=The Monarchy and the Constitution |page=52|publisher=[[Oxford University Press]] |year= 1995 |location= London |isbn= 978-0-19-827769-9|url= https://books.google.com/books?id=lTnHwWWKAR8C&amp;pg=PA52 |access-date= 5 November 2010}}&lt;/ref&gt;

Lög um ríkisstjórn Wales 2006 eru lög frá breska þinginu sem breyttu hlutverki velska þingsins og auðvelda frekari valddreifingu til þess. Með lögunum varð til stjórnkerfi með sérstöku framkvæmdavaldi sem ber ábyrgð gagnvart löggjafarvaldinu.&lt;ref name=&quot;StackPath&quot;&gt;{{cite web|title=StackPath|url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/blog/wales-act-new-dawn-welsh-devolution|access-date=31 January 2022|website=www.instituteforgovernment.org.uk|date=11 April 2018 }}&lt;/ref&gt; Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2011 getur þingið nú sett lög um öll mál sem heyra undir valdsvið þess, án þess að þurfa samþykki breska þingsins.&lt;ref name=&quot;StackPath&quot; /&gt; Með lögum um kosningar til velska þingsins 2020 var það nefnt „Senedd Cymru“ (á velsku) og „Welsh Parliament“ (á ensku) sem átti að endurspegla aukin völd þingsins.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |title=History of devolution |url=https://senedd.wales/how-we-work/history-of-devolution/ |access-date=2022-01-31 |website=senedd.wales |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

[[File:Gorymdaith Genedlaethol Cyntaf AUOB Cymru a Yes Cymru, Caerdydd 2019 Wales 07.jpg|thumb|Baráttufundur um [[sjálfstæði Wales]] í Cardiff 2019.]]
Í [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðild Bretlands að ESB 2016|þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Bretlands að ESB 2016]] kusu íbúar Wales með útgöngu úr Evrópusambandinu, þótt þar væri líka greinilegur munur á afstöðu miðað við England. Samkvæmt Danny Dorling landfræðiprófessor við Oxford-háskóla vildu hin eiginlegu velsku landsvæði, sérstaklega þar sem velska er enn töluð, ekki ganga úr sambandinu.&lt;ref&gt;{{cite web|date=22 September 2019|title=English people living in Wales tilted it towards Brexit, research finds|url=http://www.theguardian.com/uk-news/2019/sep/22/english-people-wales-brexit-research|access-date=31 January 2022|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

Árið 2016 var [[YesCymru]], óháðri herferð fyrir [[sjálfstæði Wales]], hleypt af stokkunum. Hreyfingin hélt sinn fyrsta fund í Cardiff árið 2019.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Harries|first=Robert|date=8 November 2020|title=The rise of Yes Cymru and why people are joining in their thousands|url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/rise-yes-cymru-people-joining-19231641|access-date=31 January 2022|website=WalesOnline}}&lt;/ref&gt; Skoðanakönnun í mars 2021 sýndi 39% stuðning við sjálfstæði þegar óvissir voru útilokaðir, sem var met.&lt;ref&gt;{{cite web|date=4 March 2021|title=Westminster warned as poll shows record backing for Welsh independence|url=http://www.theguardian.com/uk-news/2021/mar/04/westminster-warned-as-poll-shows-record-backing-for-welsh-independence|access-date=31 January 2022|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

==Landfræði==
Wales er að mestu fjalllent [[land]] við vesturströnd miðhluta eyjunnar [[Stóra-Bretland]]s.&lt;ref name=&quot;ONS Cymru&quot;&gt;{{Cite book |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/social-trends-rd/the-official-yearbook-of-the-united-kingdom/2005-edition/the-official-yearbook-of-the-united-kingdom---2005-edition.pdf |publisher=[[Office for National Statistics]] |year=2004 |title=UK 2005 – The Official Yearbook of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |pages=2 &amp; 30 |access-date=10 February 2012 |isbn=978-0-11-621738-7 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Landið er um það bil 270 km frá norðri til suðurs.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.visitwales.co.uk/about-wales-guide-to-wales-culture-people-and-language/welsh-geography/|title=Geography: About Wales|publisher=[[Welsh Government]]|year=2010|access-date=3 October 2010|website=[[Visit Wales]] website|archive-url=https://web.archive.org/web/20101028210819/http://www.visitwales.co.uk/about-wales-guide-to-wales-culture-people-and-language/welsh-geography/|archive-date=28 October 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Stærð Wales er um það bil 20.779 km².&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eulis.eu/service/countries-profile/england-and-wales/ |publisher=[[EULIS|European Land Information Service]] |title=England and Wales |access-date=2 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720161018/http://eulis.eu/service/countries-profile/england-and-wales/ |archive-date=20 July 2011 }}&lt;/ref&gt; Wales á landamæri að Englandi í austri og strönd í allar aðrar áttir: að [[Írlandshaf]]i í norðri og vestri, [[Georgssund]]i og [[Keltahaf]]i í suðvestri, og [[Bristolsund]]i í suðri.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1974/dec/16/celtic-sea#S5CV0883P0-06989 |title=Celtic Sea |house=House of Commons |date=16 December 1974 |volume=883 |column=317W |access-date=24 október 2021 |archive-date=15 ágúst 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815171657/http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1974/dec/16/celtic-sea#S5CV0883P0-06989 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition + corrections|year=1971|publisher=[[International Hydrographic Organization]]|access-date=28 December 2020|page=42 [corrections to page 13]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf|archive-date=8 October 2011}}&lt;/ref&gt; Strönd Wales er um það bil 2.700 km að lengd miðað við flóðamörk, að meðtöldu meginlandinu, Anglesey og Holyhead.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |title=How long is the UK coastline? |first=Giles |last=Darkes |date=January 2008 |access-date=6 October 2015 |publisher=The [[British Cartographic Society]] |archive-date=27 May 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yAn3CWU?url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[Listi yfir eyjar við Wales|Meira en 50 eyjar]] liggja undan strönd Wales. Sú stærsta eru [[Anglesey]] í norðvestri.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Discover Welsh islands with unique scenery, wildlife and heritage|url=https://www.visitwales.com/inspire-me/holidays/escape-welsh-islands|website=VisitWales|language=en|access-date=15 May 2020}}&lt;/ref&gt;

Mikið af fjölbreyttu landslagi Wales eru fjöll, sérstaklega í norðri og miðhéruðunum. Fjöllin mynduðust á [[síðustu ísöld]]. Hæstu fjöll Wales eru í [[Snowdonia|Snowdoniu]] (''Eryri''), þar á meðal eru fimm yfir 1.000 metrar á hæð. Hæsta fjallið er [[Snowdon]] (''Yr Wyddfa''), 1.085 metrar á hæð.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2009/aug/02/mount-snowdon-cafe|work=[[guardian.co.uk]] |date=2 August 2009|title=High tea: Mount Snowdon's magical mountaintop cafe |access-date=28 September 2010 |location=London |first=Jonathan |last=Glancey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WalesOnline mynyddoedd&quot;&gt;{{cite web |url =https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/2010/09/22/mountain-upgraded-to-super-status-91466-27315826/ |title = Mountain upgraded to 'super' status |access-date = 30 September 2010 |date = 22 September 2010 |publisher = [[Media Wales|Media Wales Ltd]] |website=[[WalesOnline]] website}}&lt;/ref&gt; Fjórtán velsk fjöll (eða 15 ef Garnedd Uchaf er talið með) sem eru yfir 3.000 fet (914 metrar) á hæð, eru þekkt sem [[Velsku 3000-fjöllin]] og eru öll staðsett á litlu svæði í norðvesturhlutanum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.welsh3000s.co.uk/|publisher=welsh3000s.co.uk |title=The Welsh 3000s Challenge |access-date=28 September 2010}}&lt;/ref&gt; Hæsti tindurinn fyrir utan þau er [[Aran Fawddwy]], 905 metrar á hæð, í suðurhluta Snowdoniu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.snowdoniaguide.com/aran_fawddwy.html|publisher=snowdoniaguide.com |title=Aran Fawddwy |access-date=2 October 2010}}&lt;/ref&gt; [[Brecon Beacons]] (''Bannau Brycheiniog'') eru í suðurhlutanum (hæsti tindur er [[Pen y Fan]], 886 metrar á hæð),&lt;ref&gt;Nuttall, John &amp; Anne (1999). The Mountains of England &amp; Wales – Volume 1: Wales (2nd edition ed.). Milnthorpe, Cumbria: Cicerone. {{ISBN|978-1-85284-304-5}}.&lt;/ref&gt; og tengjast [[Kambríufjöll]]um í [[Mið-Wales]] (hæsti tindur [[Purlumon]], 752 metrar á hæð).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ordnance Survey|url=https://www.bing.com/maps/?mkt=en-gb&amp;v=2&amp;cp=52.4675~-3.7828&amp;lvl=12&amp;sp=Point.52.4675_-3.7828_Plynlimon&amp;sty=s|access-date=6 June 2020}}&lt;/ref&gt;

[[File:Map of Wales.svg|thumb|left|Þjóðgarðar í Wales.]]
Í Wales eru þrír [[þjóðgarður|þjóðgarðar]]: [[Snowdonia-þjóðgarðurinn]], [[Brecon Beacons-þjóðgarðurinn]] og [[Pembrokeshire Coast-þjóðgarðurinn]]. Þar eru auk þess fimm [[svæði með framúrskarandi náttúrufegurð]]: Anglesey, [[Clwyd-fjöll og Dee-dalur]], [[Gower-skagi]], [[Llŷn-skagi]] og [[Wye-dalur]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wales.gov.uk/topics/environmentcountryside/consmanagement/aonb/?lang=en |publisher=[[Welsh Government]] |website=[[Welsh Government]] website |title=Areas of Outstanding Natural Beauty |access-date=6 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120625232127/http://wales.gov.uk/topics/environmentcountryside/consmanagement/aonb/?lang=en |archive-date=25 June 2012 }}&lt;/ref&gt; Gower-skagi var fyrsta svæðið með framúrskarandi náttúrufegurð í Bretlandi, árið 1956. Árið 2019 voru 40 [[bláfáninn|bláfánastrendur]] í Wales, þrjár bláfánahafnir og ein bláfánaútgerð.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=All of Wales' Blue Flag beaches in 2019|url=https://www.walesonline.co.uk/whats-on/travel/wales-blue-flag-beaches-2019-16271891|last=Knapman|first=Joshua|date=14 May 2019|website=walesonline|access-date=15 May 2020}}&lt;/ref&gt; Suður- og vesturströnd Wales, ásamt ströndum Írlands og Cornwall, verða oft fyrir vestanvindum frá Atlantshafi sem í gegnum tíðina hafa hrakið mörg skip í strand. Árið 1859 fórust 110 skip undan strönd Wales í fellibyl sem kostaði 800 mannslíf um allt Bretland.&lt;ref&gt;Davies (2008) p.778&lt;/ref&gt; Mesti skipstapinn var þegar skipið ''[[Royal Charter (skip)|Royal Charter]]'' sökk undan Anglesey og 459 farþegar fórust.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/sites/history/pages/tomparryllandudnopier.shtml |publisher=BBC |date=28 April 2006 |title=Stormy Weather |access-date=26 September 2010 |website=[[BBC]] North West Wales website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110126035354/http://www.bbc.co.uk/wales/northwest/sites/history/pages/tomparryllandudnopier.shtml |archive-date=26 January 2011 }}&lt;/ref&gt; Á 19. öld fórust yfir 100 skip þar og að meðaltali 78 sjómenn drukknuðu á hverju ári.&lt;ref name=&quot;Davies 814&quot;&gt;Davies (2008) p.814&lt;/ref&gt; Skip fórust vegna stríðsátaka við Holyhead, [[Milford Haven]] og Swansea.&lt;ref name=&quot;Davies 814&quot;/&gt; Strendur Anglesey og Pembrokeshire eru illræmdar fyrir skipsskaða, vegna skerja og ólýstra eyja. Einn af frægustu skipstöpum þar á síðustu árum var þegar ''[[Sea Empress-olíulekinn|Sea Empress]]''-olíuskipið strandaði þar árið 1996.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/picture_gallery/06/uk_the_sea_empress_disaster/html/1.stm |publisher=BBC |year= 2000|title=In detail: The Sea Empress disaster|access-date=26 September 2010 |work=[[BBC News]] website}}&lt;/ref&gt;

Fyrstu landamærin milli Wales og Englands voru á landi, fyrir utan ána Wye, sem voru fyrstu viðurkenndu mörkin.&lt;ref name=&quot;Davies75&quot;&gt;Davies (2008) p. 75&lt;/ref&gt; [[Díki Offa]] átti að vera markalína, en Llewellyn lagði undir sig stór landsvæði handan þess.&lt;ref name=&quot;Davies75&quot;/&gt; Með sambandslögunum 1536 var dregin lína frá mynni árinnar Dee í norðri að mynni Wye í suðri,&lt;ref name=&quot;Davies75&quot;/&gt; en lengi á eftir voru margar markalínur óljósar og á hreyfingu þar til lög um lokanir á sunnudögum í Wales voru samþykkt árið 1881. Þau neyddu fyrirtæki til að ákveða hvoru landinu þau vildu tilheyra.&lt;ref name=&quot;Davies75&quot;/&gt;

==Stjórnmál==
[[Mynd:Senedd.JPG|thumb|right|Þinghúsið í Wales, [[Senedd]], var opnað árið 2006]]
[[File:Vaughan Gething (cropped official portrait).jpg|thumb|right|Vaug­h­an Get­hing, fyrsti ráðherra [[velska þingsins]]; Maí 2021]]
Wales er hluti af [[Bretland]]i sem hefur þing og ríkisstjórn í [[Westminster]]. Wales á 40 þingmenn í fulltrúadeild [[breska þingið|breska þingsins]]. [[Breski verkamannaflokkurinn]] ræður flestum þeirra eða 22 þingsætum, sjálfstjórnarflokkurinn [[Plaid Cymru]] fjögur og [[Breski íhaldsflokkurinn]] fjórtán. [[Ráðherra Wales]] situr í [[ríkisstjórn Bretlands]] og ber þar ábyrgð á málum sem varða Wales og [[ráðuneyti Wales]] heyrir undir hann. 

Eftir þjóðaratkvæðagreiðslur í Wales og Skotlandi árið 1997 var ákveðið að þessi lönd fengju takmarkaða heimastjórn. [[Lög um ríkisstjórn Wales 1998]] voru sett árið 1998. Þar með var [[þing Wales]] stofnað. Þann 1. júlí 1999 voru völd ráðherra Wales að hluta flutt til nýskipaðrar [[ríkisstjórn Wales|ríkisstjórnar Wales]]. Þing Wales fékk þar með heimild til að fara með fjárveitingarvald í þeim málum sem það fær til umfjöllunar í samræmi við fjárlög breska ríkisins. Ný [[lög um ríkisstjórn Wales 2006]] gáfu velska þinginu löggjafarvald sem er sambærilegt við það sem [[skoska þingið|skoska]] og [[norðurírska þingið|norður-írska þingið]] hafa. Á velska þinginu sitja 60 þingmenn kosnir til fjögurra ára í senn. Þingið kýs [[fyrsti ráðherra Wales|æðsta ráðherra]] sem skipar ríkisstjórn.

Ríkisstjórn Wales ber einkum ábyrgð á tuttugu sviðum sem henni eru falin, þar á meðal landbúnaði, efnahagsþróun, menntamálum, heilsugæslu, húsnæðismálum, sveitarstjórnum, félagsþjónustu, ferðaþjónustu og velskri tungu. Þingið hefur jafnframt vald til að setja lög í þessum málaflokkum. Frá 2006 hafa fleiri málaflokkar bæst við. 

Wales var sérstakt [[Evrópukjördæmi]] sem átti fjóra fulltrúa á [[Evrópuþingið|Evrópuþinginu]].

=== Sveitastjórnir ===
Wales er skipt í 22 sveitarfélög (sýsluumdæmi eða borgir) frá 1996. Þau bera ábyrgð á allri opinberri þjónustu í héraði eins og skólum, félagsþjónustu, umhverfismálum og vegagerð.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?lang=en |titill=Local Authorities |útgefandi=[[Ríkisstjórn Wales]] |mánuðurskoðað=24. apríl|árskoðað=2015}}&lt;/ref&gt;. Í Wales eru sex borgir: [[Cardiff]], [[Newport (Wales)|Newport]], [[Swansea]], [[Bangor (Gwynedd)|Bangor]], [[St Asaph]] og [[St Davids]]. 

Í töflunni eru borgir merktar með * og sýslur með †. Velsk nöfn eru gefin upp í sviga ef þau eru ólík.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|&lt;center&gt;'''Kort af aðalsvæðum'''&lt;/center&gt;[[File:Wales Administrative Map 2009.png|noframe|400px|link=]]
||
* [[Blaenau Gwent]] †
* [[Bridgend (sýsla)|Bridgend]] (''Pen-y-bont ar Ogwr'') †
* [[Caerphilly (sýsla)|Caerphilly]] (''Caerffili'') †
* [[Cardiff]] (''Caerdydd'') *
* [[Carmarthenshire]] (''Sir Gaerfyrddin'')
* [[Ceredigion]]
* [[Conwy (sýsla)|Conwy]] †
* [[Denbighshire]] (''Sir Ddinbych'')
* [[Flintshire]] (''Sir y Fflint'')
* [[Gwynedd]]
* [[Isle of Anglesey]] (''Ynys Môn'')
* [[Merthyr Tydfil]] (''Merthyr Tudful'') †
* [[Monmouthhérað]] (''Sir Fynwy'')
* [[Neath Port Talbot]] (''Castell-nedd Port Talbot'') †
* [[Newport (Wales)|Newport]] (''Casnewydd'') *
* [[Pembrokeshire]] (''Sir Benfro'')
* [[Powys]]
* [[Rhondda Cynon Taf]] †
* [[Swansea]] (''Abertawe'') *
* [[Torfaen]] (''Tor-faen'') †
* [[Vale of Glamorgan]] (''Bro Morgannwg'') †
* [[Wrexham (sýsla)|Wrexham]] (''Wrecsam'') †
|}

==Efnahagslíf==
[[File:Profile of Wales.png|thumb|right|Yfirlit yfir efnahagslíf Wales árið 2012.]]
Síðustu 250 ár hefur Wales breyst úr því að vera fyrst og fremst landbúnaðarland, í iðnaðarhagkerfi og síðan [[eftiriðnaðarhagkerfi]].&lt;ref&gt;Davies (2008), pp. 233, 697; {{Cite book |last=Day |first=Graham |url=https://archive.org/details/makingsensewales00dayg |title=Making sense of Wales |publisher=University of Wales Press |year=2002 |isbn=978-0-7083-1771-6 |location=Cardiff |page=[https://archive.org/details/makingsensewales00dayg/page/n96 87] |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; Á 6. áratug 20. aldar var verg landsframleiðsla í Wales tvisvar sinnum stærri en í [[Írska lýðveldið|Írska lýðveldinu]], en á 3. áratug 21. aldar var verg landsframleiðsla á Írlandi fjórum sinnum stærri en í Wales. Frá lokum síðari heimsstyrjaldar hefur [[þjónustugeirinn]] staðið undir meirihluta starfa, sem er einkenni á þróuðum hagkerfum.&lt;ref&gt;Davies (2008), p. 233–234&lt;/ref&gt; Samkvæmt gögnum OECD og Eurostat var verg landsframleiðsla í Wales árið 2018 75 milljarðar punda, sem var aukning um 3,3% frá árinu áður. Verg landsframleiðsla á mann var 23.866 pund, sem var aukning um 2,9% milli ára, samanborið við um 25.000 á Ítalíu, 22.000 á Spáni, 20.000 í Slóveníu og 30.000 á Nýja-Sjálandi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Barry |first=Mark |date=4 January 2021 |title=The Environment, Tax and Wales |url=https://swalesmetroprof.blog/2021/01/04/the-environment-tax-and-wales/#_edn25 |access-date=13 January 2021 |website=swalesmetroprof.blog}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nation Cymru&quot;&gt;{{Cite news |last=Lloyd |first=Dai |date=14 November 2020 |title=Wales is not a global anomaly – it can be independent just like every other nation |publisher=Nation Cymru |url=https://nation.cymru/opinion/wales-is-not-a-global-anomaly-it-can-be-independent-just-like-every-other-nation/ |access-date=13 January 2021}}&lt;/ref&gt; Á þremur mánuðum fyrir desember 2017 voru 72.7% af fólki á vinnualdri með vinnu, miðað við 75,2% í Bretlandi öllu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Llywodraeth Cymru {{!}} Welsh Government |url=http://gov.wales/statistics-and-research/key-economic-statistics |access-date=24 February 2018 |website=gov.wales }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Dead link|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Skattaárið 2018-19 var fjárlagahalli Wales 19,4% af áætlaðri landsframleiðslu.&lt;ref name=&quot;Cardiff&quot;&gt;{{Cite news |date=2 July 2019 |title=Shortfall in public finances in Wales due to lower revenues, report finds |work=Cardiff University |url=https://www.cardiff.ac.uk/news/view/1523654-shortfall-in-public-finances-in-wales-due-to-lower-revenues,-report-finds |access-date=23 April 2020}}&lt;/ref&gt;

Árið 2019 var Wales 5. stærsti útflytjandi rafmagns í heiminum (22,7 teravattstundir).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Donovan |first=Owen |date=16 March 2020 |title=Wales' Fiscal Future – Public Finances within the UK &amp; Independence |url=https://stateofwales.com/2020/03/wales-fiscal-future-public-finances-within-the-uk-independence/ |access-date=20 January 2021 |website=The State of Wales |publisher=The State of Wales}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nation Cymru&quot; /&gt; Árið 2021 sagði ríkisstjórn Wales að yfir helmingur af orkuþörf landsins kæmi frá endurnýjanlegum orkugjöfum, þar af 2% frá 363 [[vatnsaflsvirkjun]]um í einkaeigu.&lt;ref name=&quot;BBC210302&quot;&gt;{{Cite news |last=Duggan |first=Craig |date=2 March 2021 |title=Climate change: Private hydropower schemes 'on cliff edge' |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-56242378 |access-date=2 March 2021}}&lt;/ref&gt;

Samkvæmt breskum lögum leggur Wales framlög til hluta sem ekki nýtast landinu beint, eins og til dæmis 5 milljarða til háhraðalestarinnar [[High Speed 2]] sem ráðgjafi bresku og velsku ríkisstjórnarinnar í flutningum, Mark Barry, telur að muni skaða efnahag Wales um 200 milljónir punda. Wales greiðir líka meira fyrir varnarmál en mörg lönd af svipaðri stærð. Wales greiðir þannig tvisvar sinnum meira en Írland.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Barry |first=Mark |date=7 January 2020 |title=Wales and HS2… |url=https://swalesmetroprof.blog/2020/01/07/wales-and-hs2/ |access-date=13 January 2021 |newspaper=Mark Barry}}&lt;/ref&gt; Breska ríkisstjórnin eyðir 1,75 milljörðum á ári í herinn í Wales, sem er næstum jafn mikið og Wales ver til menntamála á ári (1,8 milljón pund 2018/19) og fimm sinnum meira en varið er til lögreglunnar (365 milljón pund).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IISS Military Balance 2020 |url=https://www.iiss.org/-/media/images/comment/military-balance-blog/2020/02/new-defence-budgets-and-expenditure-2019.jpg?h=586&amp;la=en&amp;mw=865&amp;w=865&amp;hash=FFC0A4DBDC2F9F9DF53D890823D6F0073CA75ABF |publisher=International Institute for Strategic Studies |access-date=2023-01-06 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803180459/https://www.iiss.org/-/media/images/comment/military-balance-blog/2020/02/new-defence-budgets-and-expenditure-2019.jpg?h=586&amp;la=en&amp;mw=865&amp;w=865&amp;hash=FFC0A4DBDC2F9F9DF53D890823D6F0073CA75ABF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Frá miðri 19. öld til eftirstríðsáranna var kolavinnsla helsti iðnaður landsins. Framleiðslan náði hámarki árið 1913 þegar um 233.000 menn og konur störfuðu í kolanámum í Suður-Wales og unnu þar 56 milljón tonn af kolum.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2002 |title=South Wales coalfield timeline |url=https://www.agor.org.uk/cwm/timeline.asp |access-date=11 September 2010 |publisher=University of Wales Swansea}}&lt;/ref&gt; Cardiff var einu sinni stærsta kolahöfn heims og um nokkurra ára skeið fyrir fyrri heimsstyrjöld fóru þar um fleiri tonn af kolum en í London eða Liverpool.&lt;ref&gt;{{cite news|title= Coal Exchange to 'stock exchange'|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/6586105.stm |publisher=BBC|access-date=11 October 2008|date=26 April 2007|work=[[BBC News]] website}}; {{Cite web |date=18 April 2007 |title=Coal and Shipping Metropolis of the World |url=http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/1911/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105222219/http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/1911/ |archive-date=5 January 2009 |access-date=11 October 2008 |website=[[National Museum Wales|Amgueddfa Cymru – National Museum Wales]] website |publisher=[[National Museum Wales|Amgueddfa Cymru – National Museum Wales]]}}&lt;/ref&gt; Á 3. áratugnum störfuðu yfir 40% karla í Wales í [[þungaiðnaður|þungaiðnaði]].&lt;ref name=&quot;IWA 2003&quot;&gt;{{Cite book |last=Williams |first=Phil |url=https://books.google.com/books?id=6oXtL_7xFssC&amp;pg=PA31 |title=The psychology of distance: Wales: one nation |date=September 2003 |publisher=[[Institute of Welsh Affairs]] |isbn=978-1-86057-066-7 |series=Papurau Gregynog |volume=3 |location=Cardiff |publication-date=2003 |page=31 |author-link=Phil Williams (Welsh politician)}}&lt;/ref&gt; Samkvæmt stjórnmálamanninum [[Phil Williams (stjórnmálamaður)|Phil Williams]] lagði [[kreppan mikla]] efnahag Wales í rúst vegna þess hve háður hann var kolum og stáli.&lt;ref name=&quot;IWA 2003&quot; /&gt; Frá miðjum 8. áratugnum fóru fram miklar breytingar á efnahagslífi Wales þar sem fjöldi starfa í þungaiðnaði hvarf og í staðinn komu störf í [[léttur iðnaður|léttum iðnaði]] og þjónustu. Seint á 8. áratugnum og snemma á þeim 9. tókst Wales að laða að erlenda fjárfestingu yfir meðaltali Bretlands.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Massey |first=Glenn |date=August 2009 |title=Review of International Business Wales |url=http://wales.gov.uk/docs/det/publications/091013reviewofibwen.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204133015/http://wales.gov.uk/docs/det/publications/091013reviewofibwen.pdf |archive-date=4 December 2009 |access-date=11 September 2010 |publisher=[[Welsh Government]] |page=10}}&lt;/ref&gt;
Mikið af þessum nýju iðnfyrirtækjum voru undirverksmiðjur þar sem hæst launuðu störfin innan fyrirtækjanna voru annars staðar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A Review of Local Economic and Employment Development Policy Approaches in OECD Countries |url=http://wales.gov.uk/docs//dfm/research/090617oecden.pdf |url-status=dead |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20110222124621/http://wales.gov.uk/docs//dfm/research/090617oecden.pdf |archive-date=22 February 2011 |access-date=11 September 2010 |website=OECD Local Economic and Employment Development (LEED) Programme |publisher=OECD |page=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Economi&quot;&gt;{{Cite web |year=2005 |title=Wales A Vibrant Economy |url=http://wales.gov.uk/deet/publications/bande/wave/wavee.pdf?lang=en |url-status=dead |archive-url=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20100213180226/http://wales.gov.uk/deet/publications/bande/wave/wavee.pdf?lang=en |archive-date=13 February 2010 |access-date=2 October 2010 |publisher=[[Welsh Government]] |pages=12, 22, 40, 42}}&lt;/ref&gt;

Lélegur jarðvegur í stórum hluta Wales hentar illa fyrir jarðrækt, svo [[kvikfjárrækt]] hefur verið ríkjandi í landbúnaði. Um 78% landsins eru nýtt í landbúnaði.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Area of agricultural land, by type of crop and grass (Thousand Hectares) |url=http://www.statswales.wales.gov.uk/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=2829 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303114602/http://www.statswales.wales.gov.uk/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=2829 |archive-date=3 March 2012 |access-date=2 October 2010 |website=StatsWales}}&lt;/ref&gt; Landslag Wales með þrjá þjóðgarða og [[bláfáni|bláfánastrendur]] dregur að [[ferðaþjónusta|ferðamenn]] sem styrkir efnahaginn í dreifbýlinu.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/8672318.stm |title=Tourism hope over record 45 beach flags in Wales |publisher=BBC|date=11 May 2010|access-date=7 September 2010|work=[[BBC News]] website}}; {{Cite web |title=Tourism – Sector Overview Wales |url=http://www.gowales.co.uk/en/graduate/workingInWales/keyIndustryProfiles/tourism/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100409072132/http://www.gowales.co.uk/en/graduate/workingInWales/keyIndustryProfiles/tourism/index.html |archive-date=9 April 2010 |access-date=7 September 2010 |website=[[GO Wales]] website |publisher=[[GO Wales]]}}&lt;/ref&gt; Líkt og Norður-Írland eru tiltölulega fá mjög virðisaukandi störf í Wales, eins og í fjármálageiranum og rannsóknum og þróun, sem má að hluta rekja til skorts á mannfjölda og stóru borgarsvæði.&lt;ref name=&quot;Economi&quot; /&gt; Þetta endurspeglast í því að framleiðni á mann er lægri en í öðrum héruðum Bretlands að meðaltali. Árið 2002 var framleiðni í Wales 90% af meðaltali Evrópusambandsins og 80% af meðaltali Bretlands.&lt;ref name=&quot;Economi&quot; /&gt; Í júní 2008 varð Wales fyrsta landið sem fékk [[Fairtrade-vottun]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 June 2008 |title=Welsh Government &amp;#124; Written – Wales – the world's first 'Fair Trade Nation' |url=http://wales.gov.uk/about/cabinet/cabinetstatements/2008/wft/?lang=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122150728/http://wales.gov.uk/about/cabinet/cabinetstatements/2008/wft/?lang=en |archive-date=22 January 2010 |access-date=19 June 2010 |website=[[Welsh Government]] website |publisher=[[Ríkisstjórn Wales]]}}&lt;/ref&gt;

Gjaldmiðill Wales er [[sterlingspund]]. Margir velskir bankar gáfu út seðla á 19. öld. Síðasti bankinn sem gerði það lokaði árið 1908. Síðan þá hefur [[Englandsbanki]] haft einkaleyfi á útgáfu seðla í Wales.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Carradice |first=Phil |title=The collapse of the Welsh banks |url=https://www.bbc.co.uk/blogs/waleshistory/2010/03/collapse_of_welsh_banks.html#more/ |access-date=30 September 2010 |website=[[BBC Cymru Wales]] website |publisher=BBC }}; {{cite web |url=http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/about/scottish_northernireland.htm |title=The Bank of England's Role in Regulating the Issue of Scottish and Northern Ireland Banknotes |publisher=[[Bank of England]] |year=2010 |access-date=30 September 2010 |website=[[Bank of England]] website |archive-date=4 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204061720/http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/about/scottish_northernireland.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[Viðskiptabanki Wales]] var stofnaður af [[Julian Hodge]] árið 1971. Hann var keyptur af [[Skotlandsbanki|Skotlandsbanka]] árið 1988 og sameinaður móðurfélagi hans árið 2002.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Commercial Bank of Wales, Carmarthen Branch, Papers |url=http://www.archiveswales.org.uk/anw/get_collection.php?inst_id=30&amp;coll_id=1738&amp;expand= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716085038/http://www.archiveswales.org.uk/anw/get_collection.php?inst_id=30&amp;coll_id=1738&amp;expand= |archive-date=16 July 2011 |access-date=8 September 2010 |publisher=Archives Wales}}&lt;/ref&gt; [[Breska myntsláttan]] sem gefur út [[mynt]] Bretlands hefur verið staðsett í [[Llantrisant]] frá 1980.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2010 |title=www.royalmint.gov.uk |url=http://www.royalmint.com/Corporate/History/OurHistory.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101012035225/http://www.royalmint.com/Corporate/History/OurHistory.aspx |archive-date=12 October 2010 |access-date=26 September 2010 |website=[[Royal Mint]] website |publisher=[[Royal Mint]]}}&lt;/ref&gt; Síðan tugakerfi var tekið upp árið 1971 hefur minnst ein mynt í dreifingu lagt áherslu á Wales, eins og einspundamyntin 1995 og 2000.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 February 2012 |title=The New Designs Revealed |url=http://www.royalmint.com/newdesigns/designsRevealed.aspx |url-status=dead |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080522150734/http://www.royalmint.com/newdesigns/designsRevealed.aspx |archive-date=22 maí 2008 |access-date=11 October 2008 |website=[[Royal Mint]] website |publisher=[[Royal Mint]] }}&lt;/ref&gt;

Árið 2020 og inn í 2021 höfðu lokanir og takmarkanir vegna [[Kórónaveirufaraldurinn|Kórónaveirufaraldursins]] áhrif á öll svið efnahagslífsins, sérstaklega ferðaþjónustu og hótelgeirann, um allt Bretland.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 March 2021 |title=Covid-19 impact on the Tourism and Hospitality Sector, an insight from the latest Economic Commentary |url=https://fraserofallander.org/covid-19-impact-on-the-tourism-and-hospitality-sector-an-insight-from-the-latest-economic-commentary/ |publisher=University of Strathclyde |quote=... health and economic crisis ... In particular, tourism and hospitality suffered notable losses from the pandemic.}}&lt;/ref&gt;

==Íbúar==
Íbúafjöldi Wales tvöfaldaðist milli 1801 og 1851; var 587.000 og varð 1.163.000, og hafði náð 2.421.000 árið 1911. Mest fjölgun varð í kolanámuhéruðunum eins og [[Glamorganshire]] þar sem íbúafjöldin var kominn yfir milljón árið 1911 en var aðeins rúm 70.000 árið 1801.&lt;ref&gt;Brian R. Mitchell and Phyllis Deane,  ''Abstract of British Historical Statistics'' (Cambridge, 1962) pp 20, 22&lt;/ref&gt; Þessa aukningu má að miklu leyti skýra með [[lýðfræðilega umbreytingin|lýðfræðilegu umbreytingunni]] sem flest iðnaðarríki gengu í gegnum við að dánarhlutfall féll meðan fæðingarhlutfall hélst stöðugt. Aðflutningur fólks til Wales var líka mikill á sama tíma vegna iðnvæðingarinnar, sérstaklega frá Englandi, en líka frá Írlandi og í minna mæli frá öðrum stöðum,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/wales/storyofwelsh/content/industrialrevolution.shtml |title=Industrial Revolution |publisher=BBC |access-date=17 October 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=LSJ Services [Wales] Ltd |url=http://www.therhondda.co.uk/living/population.html |title=Population ''therhondda.co.uk''. Retrieved 9 May 2006 |publisher=Therhondda.co.uk |access-date=17 October 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080520075715/http://www.therhondda.co.uk/living/population.html |archive-date = 20 May 2008}}&lt;/ref&gt; eins og [[velskir Ítalir|Ítalíu]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/migration_italian.shtml |title=BBC Wales&amp;nbsp;– History&amp;nbsp;– Themes&amp;nbsp;– Italian immigration |publisher=BBC |access-date=17 October 2009}}&lt;/ref&gt; Á 20. öld komu margir innflytjendur frá öðrum löndum [[Breska samveldið|Breska samveldisins]] í Karíbahafinu og Suður-Asíu og settust að í borgunum. Margt af því fólki lítur á sig sem Walesbúa.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.socialistunity.com/?p=1587|title=Socialist Unity &amp;#124; Debate &amp; analysis for activists &amp; trade unionists|access-date=10 October 2016|archive-date=18 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111018050201/http://www.socialistunity.com/?p=1587|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Árið 1972 var íbúafjöldinn í Wales 2,74 milljónir og hélst nokkurn veginn stöðugur í um áratug. Snemma á 9. áratugnum fækkaði fólki vegna brottflutninga en síðan þá hefur aðflutningur verið aðeins meiri en brottflutningur og á stærri þátt í vexti íbúafjöldans en fæðingartíðni.&lt;ref name=&quot;Overview&quot;&gt;{{cite web|title=Wales's Population: A Demographic Overview 1971–2005|url=http://new.wales.gov.uk/docrepos/40382/40382313/statistics/population/pop-2007/wales-pop2005/wales-pop2005-e1.pdf?lang=en|website=New.wales.gov.uk|url-status=dead|archive-url=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20080719000928/http://new.wales.gov.uk/docrepos/40382/40382313/statistics/population/pop-2007/wales-pop2005/wales-pop2005-e1.pdf?lang=en|archive-date=19 July 2008|access-date=29 August 2017}}&lt;/ref&gt; Vöxturinn var 5% milli 2001 og 2011 þegar íbúar voru rétt rúmlega þrjár milljónir. Íbúar Wales voru þá 4,8% af heildaríbúafjölda Bretlands.&lt;ref name=&quot;Region populations&quot;&gt;{{cite web|title=2011 Census: Population Estimates for the United Kingdom, 27 March 2011|url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_292378.pdf|year=2012|publisher=Office for National Statistics|access-date=19 December 2012|archive-date=5 janúar 2016|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_292378.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Í Wales eru sex borgir: Auk Cardiff, Newport og Swansea, eru [[Bangor (Gwynedd)|Bangor]], [[St Asaph]] og [[St Davids]] líka skilgreindar sem borgir.

===Tungumál===
[[Velska]] er [[keltnesk mál|keltneskt mál]]&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Davies |first1=Janet |title=The Welsh Language: A History |date=2014 |publisher=[[University of Wales Press]] |location=Cardiff |isbn=978-1-78316-019-8 |edition=2|pages=1, 4}}&lt;/ref&gt; og er skyldust [[bretónska|bretónsku]] og [[kornbreska|kornbresku]]. Málfræðingar telja að keltnesku málin hafi borist til Bretlandseyja um 600 f.o.t.{{sfn|Davies|2014|p=6}} [[Enska]] tók yfir í stað [[bresk mál|bresku málanna]] í Bretlandi og barst til Wales eftir að [[konungdæmið Powys]] féll á 8. öld.{{sfn|Davies|2014|p=19}} Biblíuþýðingar á velsku og [[siðaskiptin]] sem hvöttu til notkunar [[alþýðumál]]s í messum, áttu þátt í að málið lifði af meðal alþýðufólks, en yfirstéttin hafði þá tekið upp ensku frá 15. öld. Fyrstu lögin um velsku voru samþykkt 1942 og síðan þá hafa nokkur lög styrkt opinbera stöðu málsins.{{sfn|Davies|2014|p=117, 120, 122–123}} Á 7. áratug 20. aldar var tekið að setja upp tvítyngd götuskilti á velsku og ensku. Opinberir aðilar og einkaaðilar hafa líka tekið að nota bæði málin og frá 2011 er velska eitt af opinberum málum Bretlands.{{sfn|Davies|2014|p=122–123}} Nær allir Walesbúar tala ensku og hún er aðalsamskiptamálið á flestum stöðum. [[Málskipti]] eru algeng alls staðar í Wales og ganga undir ýmsum nöfnum.&lt;ref name=&quot;Davies 262&quot;&gt;Davies (2008) p. 262&lt;/ref&gt;

[[Venska]] (velsk enska) er ensk mállýska sem töluð er í Wales. Hún er undir áhrifum frá velskri málfræði og notar mikið af tökuorðum úr velsku. Samkvæmt sagnfræðingnum John Davies hefur venskan orðið fyrir meiri fordómum en nokkuð annað frá Walesbúum.&lt;ref&gt;Davies (1994) p. 623&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url =http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/tm_objectid=17853095&amp;method=full&amp;siteid=50082&amp;headline=why-butty-rarely-leaves-wales-name_page.html|first=Claire |last=Hill |title =Why butty rarely leaves Wales |access-date= 15 November 2010 |date=2 October 2006 |publisher= [[Media Wales|Media Wales Ltd]] |work=[[WalesOnline]] website}}&lt;/ref&gt; Í norður- og vesturhluta Wales eru enn svæði þar sem aðallega er töluð velska og fólk lærir ensku sem annað mál. Manntalið árið 2011 sýndi að 562.016 manns, 19% íbúa, gátu talað velsku, sem var örlítil fækkun frá 2001 þegar 20,8% sögðust geta talað málið.&lt;ref name=&quot;2011 Census Language&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-286268 |title=2011 Census, Key Statistics for Unitary Authorities in Wales |publisher=Office for National Statistics |date=11 December 2012 |access-date=11 December 2012 |archive-date=5 júní 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605121546/http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-286268 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.byig-wlb.org.uk/English/publications/Publications/332.doc |title=Census 2001: Main statistics about Welsh |publisher=[[Welsh Language Board]] |access-date=30 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524063247/http://www.byig-wlb.org.uk/english/publications/publications/332.doc |archive-date=24 May 2011 }}&lt;/ref&gt;

== Menning ==
[[Mynd:St_David's_Day_at_the_Senedd_-_Dydd_G%C5%B5yl_Dewi_yn_y_Senedd_2014_(12949993074).jpg|thumb|right|Stúlkur í velskum þjóðbúningi á [[Davíðsdagur|Davíðsdegi]] (1. mars) í velska þinghúsinu.]]
Menning Wales byggist á sérstöku tungumáli, hefðum, sögu, trú og hátíðum sem eiga sér langa sögu í Wales. Þjóðartákn Wales eru [[rauði drekinn í Wales]], [[púrrulaukur]] og (nýlega) [[páskalilja]]n. Verndardýrlingur Wales er [[heilagur Davíð]], sem var biskup í Wales á 6. öld. Wales deilir líka menningu með Englandi og margir þekktustu rithöfundar og skáld Wales, eins og [[Dylan Thomas]], hafa skrifað á ensku fremur en velsku.

[[Velskur þjóðbúningur]] var mótaður á 19. öld úr hefðbundnum klæðnaði kvenna og [[velskur hattur]] varð þekktur sem einkenni á honum frá fyrri hluta 19. aldar. Wales er líka þekkt fyrir [[harpa|hörpuleik]] og [[hirðskáld]] miðalda sem ortu upp úr [[velsk goðafræði|goðafræði og sögnum]] Bretlands. Sagnir um [[Artúr konungur|Artúr konung]] eru áberandi hluti af þessari hefð. [[Geoffrey frá Monmouth]] sem fæddist í Velsku Mörkinni á 12. öld átti þátt í að breiða þessar sagnir út um allan heim með riti sínu um konunga Bretlands á latínu. [[Öldungakirkjan í Wales]] þróaðist sem grein af [[meþódistar|meþódistakirkjunni]] á 18. öld og var lengi með öflugan söfnuð í Wales.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our History |url=http://www.ebcpcw.cymru/english/about/our-history |publisher=The Presbyterian Church of Wales |access-date=7 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205454/http://www.ebcpcw.cymru/english/about/our-history |archive-date=20 April 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nú telur rétt rúmlega helmingur Wales-búa sig [[kristni|kristinn]] og kirkjusókn er með því minnsta sem gerist í Bretlandi.&lt;ref name=&quot;nolonger&quot;&gt;{{cite web |last1=Williamson |first1=David |title=Wales is no longer a nation of churchgoers but faith is alive |url=https://www.walesonline.co.uk/news/news-opinion/wales-no-longer-nation-churchgoers-7025782 |publisher=Wales Online |date=24 April 2014 |access-date=7 April 2016}}&lt;/ref&gt;

Wales er þekkt sem „söngvalandið“ út af [[eisteddfod]]-hátíðunum sem ganga út á keppni í ljóðlist, skáldskap, söng og tónlist. Eisteddfod á sér fyrirmynd frá miðöldum, en var endurvakin á 18. öld. Þekktir velskir söngvarar eru meðal annars [[Tom Jones]], [[Shirley Bassey]] og [[Mary Hopkin]], en þekktasta rokkhljómsveit frá Wales er líklega [[Manic Street Preachers]] sem sló í gegn á 10. áratug 20. aldar. Heimsþekktir velskir leikarar eru [[Richard Burton]], [[Anthony Hopkins]] og [[Catherine Zeta-Jones]].

Sjónvarpsstöðin [[BBC Cymru Wales]] var sett í loftið árið 1966 og sendir nú út á tveimur sjónvarps- og tveimur útvarpsstöðvum, bæði á velsku og ensku. Sjónvarpsstöðin [[S4C]] var stofnuð árið 1982 og sendir eingöngu út á velsku. Þegar sjónvarpsþættirnir ''[[Doctor Who]]'' voru endurvaktir hjá BBC árið 2005 var ákveðið að framleiða þá í Wales.

== Tilvísanir ==
{{reflist|2}}

== Tenglar ==
* [https://senedd.wales/ Senedd Cymru – Velska þingið].
* [https://www.visitwales.com/ VisitWales.com] Opinber ferðavefur.
* [http://www.wales.com/ Wales – Opinber gátt]
 
{{Evrópa}}
[[Flokkur:Wales| ]]</text>
      <sha1>jupop8ldrsyzmlloewg4k6124cv7aok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stjórnarráðshúsið</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56145</id>
    <revision>
      <id>1972418</id>
      <parentid>1955657</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3953" sha1="1wrpifii53g7vw33ep8xwqw5sw1z9rc" xml:space="preserve">[[Mynd:Cabinet_of_Iceland.JPG|thumb|Stjórnarráðshúsið.]]
[[Mynd:Reykjavík. Governor's House. (4558912974).jpg|thumb|Stjórnarráðshúsið um 1900.]]
[[Mynd:Reykjavik, Laekjargata. Vier mannen en vier IJslandse pony's. Links het Huis van, Bestanddeelnr 190-0445.jpg|thumb|Stjórnarráðshúsið 1934.]]
'''Stjórnarráðshúsið''' er veglegt hús sem stendur við [[Lækjargata|Lækjargötu]] í [[Reykjavík]]. Í því er [[Forsætisráðuneyti Íslands|forsætisráðuneytið]] til húsa. Byggingin var upphaflega reist sem fyrsta [[fangelsi|tugthúsið]] á Íslandi, upp úr miðri 18. öld.

== Forsaga hússins ==
Fyrsta þekkta heimild þar sem birtast vangaveltur um að reisa hegningarhús á Íslandi er í bréfi Henriks Ocksen stiftamtmanns til amtmannsins Joachim Henriksen Lafrenz, frá árinu 1733. Katrín Ingjaldsdóttir nokkur hafði þá verið dæmd til dauða á Íslandi en náðuð af konungi, sem mildaði dóm hennar í ævilanga hegningarhúsvinnu. Slík náðun var ekki óalgeng. Þar sem engin aðstaða var á landinu til að halda mönnum föngnum um aldur og ævi voru fangar sendir til refsivistar í Danmörku.&lt;ref&gt;Björn Þórðarson, Refsivist á Íslandi 1761–1925, Prentsmiðjan Gutenberg 1926.&lt;/ref&gt;

Þann 20. mars 1759 gaf [[Danakonungur]] loks út úrskurð um að byggja þyrfti tugthús á Íslandi. Var það að undirlagi [[Skúli Magnússon|Skúla Magnússonar]] „fógeta“, meðal annars í leit að lausn á „flakkaraplágunni“ sem svo var nefnd, þ.e. að því fólki fór fjölgandi á landinu sem ekki var í fastri vist á bæjum. Árið 1753 leitaði Skúli eftir styrk frá konungi til að reisa betrunarhús, „sem tekið geti við ungum og hraustum umrenningum og beiningamönnum, sem renni um landið í hópum“.&lt;ref&gt;Björn Þórðarson, 1926.&lt;/ref&gt; Bygging hússins hófst árið 1761 og tóku dæmdir menn þá út refsingu sína með vinnu að byggingu þess. Húsið var tilbúið til notkunar áratug síðar, veturinn 1770–71.

Hegningarhúsið, sem alvanalegt var að nefna ''Múrinn'', varð við það fyrsta og um langa hríð eina tukthús Íslands. Fanga í hegningarhúsinu nýtti Skúli Magnússon sem vinnuafl fyrir [[Innréttingarnar]]. Þegar halla tók undan fæti í rekstri Innréttinganna voru fangarnir leigðir út af tugthúsinu sem vinnuafl innan Reykjavíkur. Innan stjórnsýslu danska konungsveldisins, sem Ísland tilheyrði á þeim tíma, var þeirra ætíð getið sem ''slave'', það er þræla, og stöðu þeirra innan tugthússins sem ''slaverie'', það er þrældóms. Þrælarnir lögðu hönd á plóg við mörg þeirra verka sem vinna þurfti í hinni vaxandi byggð.

Til byggingar og reksturs tugthússins var lagður skattur á fasteignir og [[kúgildi]] til fangahalds ([[Tukthústollurinn]]), og var óvinsæll meðal alþýðunnar. Tugthúsið var lagt niður árið 1816.

= Tugthúsið sem aðsetur stjórnvalda =

Árið 1904 tók fyrsta íslenska ráðuneytið til starfa í húsinu, og síðar stjórnarráðið, sem húsið heitir eftir, 1918. Allar götur síðan hafa starfsstöðvar forsætisráðherra og ríkisstjórnar Íslands verið í húsinu. Þá var skrifstofa embættis forseta Íslands til húsa í Stjórnarráðshúsinu frá 1973-1996. Við Stjórnarráðshúsið var íslenskur [[þjóðfáni]] dreginn fyrst að hún. 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/utgefidefni/2009-08-saga-hussins.pdf Grein á vef forsætisráðuneytis um Stjórnarráðshúsið]
* {{tímarit.is|3285620|Stjórnarráðið er nú 200 ára gamalt|höfundur=Árni G. Eylands|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=27. september 1959|bls=414-416}}

{{Friðuð hús í Reykjavík}}
{{Stubbur|mannvirki|Reykjavík}}
[[Flokkur:Byggingar í Reykjavík]]
[[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]]
[[Flokkur:Ríkisstjórn Íslands]]
[[Flokkur:Síður sem þurfa hnit]]</text>
      <sha1>1wrpifii53g7vw33ep8xwqw5sw1z9rc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972419</id>
      <parentid>1972418</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3897" sha1="sspwoeu06vfyfwyy6jfjjuef429gnvx" xml:space="preserve">[[Mynd:Cabinet_of_Iceland.JPG|thumb|Stjórnarráðshúsið.]]
[[Mynd:Reykjavík. Governor's House. (4558912974).jpg|thumb|Stjórnarráðshúsið um 1900.]]
[[Mynd:Reykjavik, Laekjargata. Vier mannen en vier IJslandse pony's. Links het Huis van, Bestanddeelnr 190-0445.jpg|thumb|Stjórnarráðshúsið 1934.]]
'''Stjórnarráðshúsið''' er veglegt hús sem stendur við [[Lækjargata|Lækjargötu]] í [[Reykjavík]]. Í því er [[Forsætisráðuneyti Íslands|forsætisráðuneytið]] til húsa. Byggingin var upphaflega reist sem fyrsta [[fangelsi|tukthúsið]] á Íslandi, upp úr miðri 18. öld.

== Forsaga ==
Fyrsta þekkta heimild þar sem birtast vangaveltur um að reisa hegningarhús á Íslandi er í bréfi Henriks Ocksen stiftamtmanns til amtmannsins Joachim Henriksen Lafrenz, frá árinu 1733. Katrín Ingjaldsdóttir nokkur hafði þá verið dæmd til dauða á Íslandi en náðuð af konungi, sem mildaði dóm hennar í ævilanga hegningarhúsvinnu. Slík náðun var ekki óalgeng. Þar sem engin aðstaða var á landinu til að halda mönnum föngnum um aldur og ævi voru fangar sendir til refsivistar í Danmörku.&lt;ref&gt;Björn Þórðarson, Refsivist á Íslandi 1761–1925, Prentsmiðjan Gutenberg 1926.&lt;/ref&gt;

Þann 20. mars 1759 gaf [[Danakonungur]] loks út úrskurð um að byggja þyrfti tugthús á Íslandi. Var það að undirlagi [[Skúli Magnússon|Skúla Magnússonar]] „fógeta“, meðal annars í leit að lausn á „flakkaraplágunni“ sem svo var nefnd, þ.e. að því fólki fór fjölgandi á landinu sem ekki var í fastri vist á bæjum. Árið 1753 leitaði Skúli eftir styrk frá konungi til að reisa betrunarhús, „sem tekið geti við ungum og hraustum umrenningum og beiningamönnum, sem renni um landið í hópum“.&lt;ref&gt;Björn Þórðarson, 1926.&lt;/ref&gt; Bygging hússins hófst árið 1761 og tóku dæmdir menn þá út refsingu sína með vinnu að byggingu þess. Húsið var tilbúið til notkunar áratug síðar, veturinn 1770–71.

Hegningarhúsið, sem alvanalegt var að nefna „Múrinn“ var fyrsta og lengi eina tukthús Íslands. Fanga í hegningarhúsinu nýtti Skúli Magnússon sem vinnuafl fyrir [[Innréttingarnar]]. Þegar halla tók undan fæti í rekstri Innréttinganna voru fangarnir leigðir út af tugthúsinu sem vinnuafl innan Reykjavíkur. Innan stjórnsýslu danska konungsveldisins, sem Ísland tilheyrði á þeim tíma, var þeirra ætíð getið sem ''slave'', það er þræla, og stöðu þeirra innan tugthússins sem ''slaverie'', það er þrældóms. Þrælarnir lögðu hönd á plóg við mörg þeirra verka sem vinna þurfti í vaxandi byggð.

Til byggingar og reksturs tugthússins var lagður skattur á fasteignir og [[kúgildi]] til fangahalds ([[tukthústollurinn]]), sem var óvinsæll meðal alþýðu. Tukthúsið var lagt niður árið 1816.

==Aðsetur stjórnvalda==

Árið 1904 tók fyrsta íslenska ráðuneytið til starfa í húsinu, og síðar stjórnarráðið, sem húsið heitir eftir, 1918. Allar götur síðan hafa starfsstöðvar forsætisráðherra og ríkisstjórnar Íslands verið í húsinu. Þá var skrifstofa embættis forseta Íslands til húsa í Stjórnarráðshúsinu frá 1973-1996. Við Stjórnarráðshúsið var íslenskur [[þjóðfáni]] dreginn fyrst að hún. 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/utgefidefni/2009-08-saga-hussins.pdf Grein á vef forsætisráðuneytis um Stjórnarráðshúsið]
* {{tímarit.is|3285620|Stjórnarráðið er nú 200 ára gamalt|höfundur=Árni G. Eylands|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=27. september 1959|bls=414-416}}

{{Friðuð hús í Reykjavík}}
{{Stubbur|mannvirki|Reykjavík}}
[[Flokkur:Byggingar í Reykjavík]]
[[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]]
[[Flokkur:Ríkisstjórn Íslands]]
[[Flokkur:Síður sem þurfa hnit]]</text>
      <sha1>sspwoeu06vfyfwyy6jfjjuef429gnvx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972420</id>
      <parentid>1972419</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3930" sha1="ho8ipkm9zpxzu8is5eoex2vsdt357c8" xml:space="preserve">[[Mynd:Cabinet_of_Iceland.JPG|thumb|Stjórnarráðshúsið.]]
[[Mynd:Reykjavík. Governor's House. (4558912974).jpg|thumb|Stjórnarráðshúsið um 1900.]]
[[Mynd:Reykjavik, Laekjargata. Vier mannen en vier IJslandse pony's. Links het Huis van, Bestanddeelnr 190-0445.jpg|thumb|Stjórnarráðshúsið 1934.]]
'''Stjórnarráðshúsið''' er veglegt hús sem stendur við [[Lækjargata|Lækjargötu]] í [[Reykjavík]]. Í því er [[Forsætisráðuneyti Íslands|forsætisráðuneytið]] til húsa. Byggingin var upphaflega reist sem fyrsta [[fangelsi|tukthúsið]] á Íslandi, upp úr miðri 18. öld.

== Forsaga ==
Fyrsta þekkta heimild þar sem birtast vangaveltur um að reisa hegningarhús á Íslandi er í bréfi Henriks Ocksen stiftamtmanns til amtmannsins Joachim Henriksen Lafrenz, frá árinu 1733. Katrín Ingjaldsdóttir nokkur hafði þá verið dæmd til dauða á Íslandi en náðuð af konungi, sem mildaði dóm hennar í ævilanga hegningarhúsvinnu. Slík náðun var ekki óalgeng. Þar sem engin aðstaða var á landinu til að halda mönnum föngnum um aldur og ævi voru fangar sendir til refsivistar í Danmörku.&lt;ref&gt;Björn Þórðarson, Refsivist á Íslandi 1761–1925, Prentsmiðjan Gutenberg 1926.&lt;/ref&gt;

Þann 20. mars 1759 gaf [[Danakonungur]] loks út úrskurð um að byggja þyrfti tugthús á Íslandi. Var það að undirlagi [[Skúli Magnússon|Skúla Magnússonar]] „fógeta“, meðal annars í leit að lausn á „flakkaraplágunni“ sem svo var nefnd, þ.e. að því fólki fór fjölgandi á landinu sem ekki var í fastri vist á bæjum. Árið 1753 leitaði Skúli eftir styrk frá konungi til að reisa betrunarhús, „sem tekið geti við ungum og hraustum umrenningum og beiningamönnum, sem renni um landið í hópum“.&lt;ref&gt;Björn Þórðarson, 1926.&lt;/ref&gt; Bygging hússins hófst árið 1761 og tóku dæmdir menn þá út refsingu sína með vinnu að byggingu þess. Húsið var tilbúið til notkunar áratug síðar, veturinn 1770–71.

Hegningarhúsið, sem alvanalegt var að nefna „Múrinn“ var fyrsta og lengi eina tukthús Íslands. Fanga í hegningarhúsinu nýtti Skúli Magnússon sem vinnuafl fyrir [[Innréttingarnar]]. Þegar halla tók undan fæti í rekstri Innréttinganna voru fangarnir leigðir út af tugthúsinu sem vinnuafl innan Reykjavíkur. Innan stjórnsýslu danska konungsveldisins, sem Ísland tilheyrði á þeim tíma, var þeirra ætíð getið sem ''slave'', það er þræla, og stöðu þeirra innan tugthússins sem ''slaverie'', það er þrældóms. Þrælarnir lögðu hönd á plóg við mörg þeirra verka sem vinna þurfti í vaxandi byggð.

Til byggingar og reksturs tugthússins var lagður skattur á fasteignir og [[kúgildi]] til fangahalds ([[tukthústollurinn]]), sem var óvinsæll meðal alþýðu. Tukthúsið var lagt niður árið 1816.

==Aðsetur stjórnvalda==

Árið 1904 tók fyrsta íslenska ráðuneytið til starfa í húsinu, og síðar stjórnarráðið, sem húsið heitir eftir, 1918. Allar götur síðan hafa starfsstöðvar forsætisráðherra og ríkisstjórnar Íslands verið í húsinu. Þá var skrifstofa embættis forseta Íslands til húsa í Stjórnarráðshúsinu frá 1973-1996. Við Stjórnarráðshúsið var íslenskur [[þjóðfáni]] dreginn fyrst að hún. 

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/utgefidefni/2009-08-saga-hussins.pdf Grein á vef forsætisráðuneytis um Stjórnarráðshúsið]
* {{tímarit.is|3285620|Stjórnarráðið er nú 200 ára gamalt|höfundur=Árni G. Eylands|blað=Lesbók Morgunblaðsins|dags=27. september 1959|bls=414-416}}

{{Friðuð hús í Reykjavík}}
{{Stubbur|mannvirki|Reykjavík}}
[[Flokkur:Byggingar í Reykjavík]]
[[Flokkur:Miðborg Reykjavíkur]]
[[Flokkur:Fangelsi á Íslandi]]
[[Flokkur:Ríkisstjórn Íslands]]
[[Flokkur:Síður sem þurfa hnit]]</text>
      <sha1>ho8ipkm9zpxzu8is5eoex2vsdt357c8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gunnbjarnarsker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59570</id>
    <revision>
      <id>1972405</id>
      <parentid>1964269</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huldar98</username>
        <id>70847</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Miðaldaheimildir */  stóð &quot;hafi&quot; tvisvar, tók út annað.</comment>
      <origin>1972405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8398" sha1="emqx14qb18m8w3e5iake555hs89y9zd" xml:space="preserve">[[Mynd:Greenland East Coast 1.jpg|thumb|alt=Hluti af austurströnd Grænlands|Hluti af austurströnd Grænlands við Ammassalik.]]
'''Gunnbjarnarsker''' eru nefnd í þremur sögum sem voru ritaðar á 12. öld. Þær eru ''[[Landnámabók]]'',&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm|title=Landnámabók  (Sturlubók) 35. kafli|website=Netútgáfan}}&lt;/ref&gt; ''[[Eiríks saga rauða|Saga Eiríks rauða]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm|title=Eiríks saga rauða 2.kafli|website=Netútgáfan}}&lt;/ref&gt; og ''[[Ólafs saga Tryggvasonar]]'' sem hafa samhljóða örstutta frásögn um fyrirætlun Eiríks rauða um að leita landa vestan við Ísland: „hann ætlaði að leita lands þess, er [[Gunnbjörn Úlfsson|Gunnbjörn son Úlfs kráku]] sá, er hann rak vestur um Ísland, þá er hann fann Gunnbjarnarsker;“.

Vegna þessarar frásagnar eru nokkur [[örnefni]] á [[Grænland]]i dregin af nafni Gunnbjörns. Það á meðal annars við hæsta tind Grænlands, [[Gunnbjörnsfjall]], sem var nefndur svo eftir að [[Ensk-danski leiðangurinn til Austur-Grænlands]] 1935-36 hafði stungið upp á heitinu „Hvítserkur“, en danska örnefnanefndin taldi að „rétta heitið“ væri ''Gunnbjørns Tinde'' með vísun í söguna um Gunnbjarnarsker.&lt;ref&gt;{{cite report|title=Østgrønlandske Stednavne - Fra den første kortlægning|url=https://arktiskinstitut.dk/fileadmin/files/arktiskinstitut/pdf/Oestgroenlandske_stednavne/OEstgroenlandske_Stednavne_Version_15.pdf|publisher=Arktisk Institut|date=15. júlí 2024|page=577}}&lt;/ref&gt;

== Miðaldaheimildir==
Í Sturlubók ''Landnámabókar'' er sagt frá því að [[Snæbjörn galti]] hafi einnig leitað Gunnbjarnarskerja eins og Eiríkur rauði eftir manndráp. Líkur eru á að til hafi verið sérstök [[Íslendingasögur|Íslendingasaga]] um Snæbjörn galta sem nú er glötuð, en þætti úr henni virðist  [[Sturla Þórðarson]] hafa sett inn í gerð sína af ''Landnámabók''. Þar er sagt frá því að Snæbjörn og félagar hans hafi leitað Gunnbjarnarskerja og fundið, stigið á land og gert sér skála sem þeir höfðust við í veturlangt. Einn skipverja fann „fésjóð í kumli“ og af því hlutust deilur sem enduðu með því að Snæbjörn og annar maður voru drepnir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm|title=Landnámabók  (Sturlubók) 51. kafli|website=Netútgáfan}}&lt;/ref&gt; Vísa fylgir frásögunni þar sem segir að Gunnbjarnarsker séu „útnorðr í haf, frost ok kulða“, það er í norðvestur frá [[Breiðafjörður|Breiðafirði]] þar sem sagan gerðist.

Einnig nefnir [[Björn Jónsson á Skarðsá]] Gunnbjarnarsker í ''[[Grænlands annáll|Grænlands annál]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://handrit.is/manuscript/view/da/AM04-0768|title=AM 768 4to: Grænlands annáll|year=1600-1699|website=Handrit.is|access-date=2026-04-07|archive-date=2026-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417102220/https://handrit.is/manuscript/view/da/AM04-0768|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; og segir þar: „Ástæðan fyrir því að Eiríkur rauði sigldi til Grænlands er ekki annað en að í gamlla manna minni var sagt að Gunnbjörn, sonur Úlfs kráku, þóttist hafa séð jökul í hafinu í vestur um leið og [[Snæfellsjökull|Snæfellsjökul]] þegar hann rak vestur í haf eftir að hann fór frá Gunnbjarnaeyjum.“&lt;ref&gt;Upphaf ok meðal þartil, hvarfyrir Eiríkr rauði uppsigldi Grænland, var ei annað enn þetta, at þat orð var í gamalla manna minni, at Gunnbjörn, son Úlfs kráku, þóttist sèð hafa til annars jökulsins í vestrhafinu, en Snæfellsjökul híngat, þá er hann rak vestr í haf, eptir þat hann fór frá Gunnbjarnareyjum.{{cite web|url=https://heimskringla.no/wiki/Om_Gunbjørns_Skjær_(CCR/FM)|title=Grønlands historiske mindesmærker I|website=Heimskringla.no}}&lt;/ref&gt; Annállinn er skrifaður einhvern tíma á milli 1600 og 1655, það er að segja um 700 árum eftir að atburðurinn átt sér stað.

Gunnbjarnarskerja er ekki getið í öðrum íslenskum miðaldaheimildum. Norski presturinn  [[Ívar Bárðarson]] dvaldi á Grænlandi á seinni hluta 14. aldar. Eftir hann er eina eiginlega samtíðarýsingin á byggðum [[Norrænir Grænlendingar|norrænna manna á Grænlandi]]. Í siglingalýsingu hans frá [[Snæfellsnes|Snæfellsnesi]] segir að það sé 2 daga og 2 nátta sigling beint vestur til Grænlands. „Þar eru Gunnbjarnarsker á miðri leið.“ Þetta hafi verið hin gamla siglingaleið sem nú sé ekki hægt að sigla án lífsháska vegna [[hafís]]s.&lt;ref&gt;Item fra Sneffelznes aff Islannd, som er stac kist till Grønland, ij dage och ij netthers seilingh rett i vesther ath seigle, och tha ligger Gunbier nerskier ret paa mijt veijn emellom Grønland och Island, thette vor gamle seilingh, end nu er kom Island, thette vor gamle seilingh, end nu er kommen iss vdaff landnordenbotne saa ner for schreifnne skeer, at ingen vden liffs fare thende gamle leed seigle som her effther høris.{{cite web|url=https://heimskringla.no/wiki/Det_gamle_Grønlands_beskrivelse#Till.C3.A6g|title=Det gamle Grønlands beskrivelse|website=Heimskringla.no}}&lt;/ref&gt;

== Tilgátur ==
Ef siglt er beint í vestur frá Snæfellsnesi er [[Ammassalik]]-eyjaklasinn rétt norðan við, það er ekki ósennilegt að hann hafi verið nefndur Gunnbjarnarsker til forna.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Steensby |first=H. P. |date=1918 |title=Norsemen's Route from Greenland to Wineland |url=https://archive.org/details/meddelelseromgr561918denm |journal=Meddelelser om Grønland |location=Copenhagen |publisher=Kommissionen for Videnskabelige Undersøgelser i Grønland |volume=LVI |page=162}}&lt;/ref&gt;

Í ''Grænlands annál'' er sagt að Gunnbjörn hafi talið sig hafa séð jökla samtímis á Grænlandi og Íslandi. [[Þorvaldur Búason]] eðlisfræðingur  komst að þessari niðurstöðu um möguleikann til að sjá bæði löndin samtímis: „Fyrirbærið, sem oftast er álitið vera fjöll á Grænlandi, þegar horft er frá Vestfjörðum, spannar sjóndeildarhringinn frá vestri til norðurs, og er það þá örugglega skýjabólstrar handan hans.“&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|346|Er hægt að sjá með berum augum frá Íslandi til Grænlands?|höfundur=Þorvaldur Búason og Þorsteinn Vilhjálmsson|dags=22.1.2026}}&lt;/ref&gt; 

Sennilega hafa norrænir sæfarar á landnámsöld og kannski enn fyrr áttað sig á því að það væri land fyrir vestan Ísland og bendir sagan um Gunnbjarnarsker til þess. En þegar siglingar og landnám hófst á Grænlandi komust þeir að því að austurströnd landsins er eintóm öræfi og ekkert jarðnæði að finna. Eftir að norrænir menn námu land á Grænlandi var siglt beint vestur frá Íslandi og austurströndinni síðan fylgt suður eftir. Meðfram ströndinni er fjöldi skerja og eyja og getur verið að einhver þeirra hafi verið þekkt sem Gunnbjarnarsker.

Á erlendum og íslenskum kortum frá 16. 17. og 18. öld eru Gunnbjarnarsker sýnd miðja vegu milli Íslands og Grænlands. Lengi var leitað að þessum eyjum meðfram austurströnd Grænlands. Hefur ýmsum getgátum verið leitt að því hver þeirra gætu hafa verið Gunnbjarnarsker. Eins hafa verið settar fram tilgátur um að þau sker sem Gunnbjörn Úlfsson er sagður hafa séð hafi í raun verið fjallstindar á austurströnd Grænlands. Þar ber [[Gunnbjörnsfjall]] hæst sem gæti hafa litið út eins og sker úr fjarlægð, en skerin gætu líka verið hillingar eða ísjakar í fjarska.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|75173|Hvað vitum við um Gunnbjarnarsker? Hvar eru þau eða voru? |höfundur= Orri Vésteinsson |dags= 22.2.2018}}&lt;/ref&gt;

==Tilvitnanir==
{{reflist}}
==Heimildir==
* {{cite book|author=Helgi Þorláksson|year=2001|title='Enterprising explorers in the North Atlantic.’ Voyages and Exploration in the North Atlantic from the Middle Ages to the XVIIth Century|editor=Anna Agnarsdóttir|location=Reykjavík|publisher=University of Iceland|pages=13-28}}
* {{cite book|author=Ólafur Halldórsson|year=1978|title=Grænland í miðaldaritum|location=Reykjavík|publisher=Sögufélag}}
* {{cite book|author=Theódór Friðriksson|year=1944|title=Ofan jarðar og neðan|location=Reykjavík|publisher=Víkingsútgáfan|pages=56-58}}

[[Flokkur:Landafræði Grænlands]]
[[Flokkur:Saga Grænlands]]</text>
      <sha1>emqx14qb18m8w3e5iake555hs89y9zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Galisía</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61794</id>
    <revision>
      <id>1972476</id>
      <parentid>1958398</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3664" sha1="fp5bpe2aqglzii4asuu2akkuchzwj1t" xml:space="preserve">{{hnit|42|50|0|N|2|41|0|W|display=title|region:SP}}
{{Byggð
| nafn                     = Galisía
| nafn_í_eignarfalli       = 
| nafn_á_frummáli          = Galicía
| tegund_byggðar           = Sjálfstjórnarhérað
| mynd                     = 
| mynd_stærð               = 
| mynd_alt                 = 
| mynd_texti               = 
| fáni                     = Flag of Galicia.svg
| fáni_stærð               = 
| fáni_alt                 = 
| skjaldarmerki            = Coat of Arms of Galicia (Spain).svg
| viðurnefni               = 
| kjörorð                  = 
| kort                     = Localización de Galicia.svg
| kort_texti               = 
| hnit                     = 
| undirskipting_gerð       = Land
| undirskipting_nafn       = Spánn
| stofnun_titill           = Sjálfstjórn
| stofnun_dagsetning       = 1981
| leiðtogi_titill          = [[Forseti Galisíu|Forseti]]
| leiðtogi_nafn            = Alfonso Rueda (PP)
| leiðtogi_flokkur         = 
| heild_gerð               = 
| flatarmál_heild_km2      = 29.574
| hæð_m                    = 
| mannfjöldi_frá_og_með    = 2020
| mannfjöldi_heild         = 2.701.819
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 
| tímabelti1               = UTC+1
| utc_hliðrun_sumartími    = +2
| póstnúmer_gerð           = 
| póstnúmer                = 
| svæðisnúmer              = 34 98
| vefsíða                  = [https://www.xunta.gal/ Galicía]
}}
'''Galisía''' (eða '''Jakobsland''') er [[Sjálfstjórnarsvæði Spánar|spænskt sjálfstjórnarsvæði]] á Norðvestur-[[Spánn|Spáni]]. Galisía liggur norðan [[Portúgal]]s og vestan spænsku sjálfstjórnarsvæðanna [[Kastilía-León|Kastilíu-León]] og [[Astúría|Astúríu]]. Galisía skiptist í [[A Coruña-hérað]], [[Lugo-hérað]], [[Ourense-hérað]] og [[Pontevedra-hérað]].

Galisía er 29.574 ferkílómetrar og íbúar héraðsins voru um 2.700.000 árið 2018. Svæðið, sem fékk sjálfstjórn árið [[1981]], Höfuðstaðurinn er [[Santiago de Compostela]]. Fjölmennasta borgin er [[Vigo]] í Pontevedra-sýslu. Opinber tungumál í Galisíu eru tvö, spænska og [[galisíska]], sem er náskyld [[portúgalska|portúgölsku]]. 

== Saga ==
Konungsríki var stofnað í Galisíu árið 395. [[Vísigotar]] náðu því á sitt vald seinna en [[Márar]] náðu aldrei eiginlegum völdum þar og [[Alfonso 1. Astúríukonungur]] rak þá burt árið [[739]] og innlimaði um leið Galisíu í ríki sitt. Síðar varð það hluti af konungsríkinu [[Konungsríkið Kastilía og León|Kastilíu og Leon]] en naut þó stundum nokkurrar sjálfstjórnar.

== Atvinnulíf ==
Galisíubúar lifðu löngum af [[Landbúnaður|landbúnaði]] og [[fiskveiðar|fiskveiðum]] og sumir höfðu einnig góðar tekjur af þjónustu við [[pílagrímur|pílagríma]] eftir að [[pílagrímsferð]]ir að gröf [[Jakob Sebedeusson|heilags Jakobs]] í Santiago de Compostela hófust á 9. öld. Á 20. öld varð mikil iðnaðaruppbygging í héraðinu en þar eru meðal annars bílaverksmiðjur og vefnaðariðnaður. Í bænum Arteixo í A Coruña-sýslu eru höfuðstöðvar [[Inditex]], stærstu vefnaðarvörukeðju Evrópu og þeirrar næststærstu í heimi en þekktasta vörumerki keðjunnar er [[Zara]].

Höfuðstöðvar spænsks [[sjávarútvegur|sjávarútvegs]] eru í Vigo og þar hefur CFCA, [[Eftirlitsstofnun ESB með fiskveiðum]], aðsetur sitt.

== Tenglar ==
* [http://www.timarit.is/?issueID=435476&amp;pageSelected=1&amp;lang=0 ''Jakobsleiðin''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}

{{Spánn}}

{{Stubbur|landafræði}}

[[Flokkur:Galisía]]</text>
      <sha1>fp5bpe2aqglzii4asuu2akkuchzwj1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jakobsvegurinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67023</id>
    <revision>
      <id>1972477</id>
      <parentid>1953880</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11260" sha1="ryz9hcyollbhy3e4kr2kt5vmo1zp793" xml:space="preserve">[[Mynd:Muszla Jakuba.svg|thumb|100 px|Nútímatákn Jakobsvegarins]]
'''Jakobsvegur''' eða '''Vegur heilags Jakobs''' er ein þekktasta [[Pílagrímsferð|pílagrímaleið]] í Evrópu. Hann heitir á [[Galisíska|galisísku]] ''O camiño de Santiago'', á [[Spænska|spænsku]] ''El Camino de Santiago'' og [[Franska|frönsku]] ''Chemins de Saint-Jacques''. Jakobsvegurinn endar í dómkirkjunni í [[Santiago de Compostela]] í héraðinu [[Galisía|Galisíu]] á [[Spánn|Spáni]] en hefst þar sem pílagrímurinn leggur af stað.

Snemma skapaðist helgisögn um tengsl [[Jakob Sebedeusson|Jakobs postula]] við norðvestur Spán og á [[9. öld]] var álitið að líkamsleifar hans hefðu fundist þar sem nú er borgin Santiago de Compostela og er hún nefnd eftir Jakobi. Fljótlega fóru trúaðir víðsvegar að úr [[Evrópa|Evrópu]] að fara í bótgerðar og þakkargöngur til borgarinnar og varð hún þriðji mikilvægasti ákvörðunarstaður kristinna pílagríma á eftir [[Jerúsalem]] og [[Róm]].
[[Mynd:Ways of St. James in Europe.png|thumb|300px|Greinar Jakobsvegarinns í Vestur-Evrópu, þær bláu og rauðu eru þær sem nú eru mest notaðar]]
[[Mynd:Basílica de Santiago 02.JPG|thumb|300px|Dómkirkjan í Santiago de Compostela, takmark Jakobsvegarins]] 

== Ein meginleið kristinna pílagríma ==
Jakobsvegurinn hefur verið farbraut manna í meira en þúsund ár og var ein megin pílagrímaleið [[Kristni|kristinna]] manna á [[Miðaldir|miðöldum]]. Ferð um Jakobsveginn var ein af þremur slíkum sem veittu [[syndaaflausn]] samkvæmt [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunni]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.csj.org.uk/compostela.htm |title=The Compostela and the plenary indulgence |access-date=2008-07-03 |archive-date=2008-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080703170119/http://www.csj.org.uk/compostela.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Hinar tvær voru pílagrímaganga til Rómar eftir svo nefndri [[Via Francigena]] leið og svo pílagrímaferð til Jerúsalem. 

Samkvæmt helgisögn, sem almennt er talin eiga upphaf á sjöundu öld, var Jakobi postula ætlað trúboð á [[Íberíuskaginn|Íberíuskaganum]]. Fyrir þessari helgisögn eru hins vegar engar heimildir, hvorki í [[Biblían|Biblíunni]] né í öðrum ritum. Heilagur Jakob, sem einnig er nefndur hinn mikli, var eldri bróðir Jóhannesar guðspjallamanns samkvæmt [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]. Helgisagan hermir að Jakob hafi stigið á skipsfjöl og tekið land á norð-vestur hluta Spánar, þar sem nú heitir Galisía. En Jakob hafði ekki árangur sem erfiði í trúboðinu og að sjö árum liðnum snéri hann til [[Landið helga|Landsins helga]]. Jakob dó þar samkvæmt Postulasögunni píslarvættisdauða (hugsanlega um árið 44) og er frá því sagt: „Um þessar mundir lét [[Heródes Agrippa|Heródes konungur]] leggja hendur á nokkra úr söfnuðinum og misþyrma þeim. Hann lét höggva Jakob bróður Jóhannesar með sverði.“&lt;ref&gt;[https://www.snerpa.is/net/biblia/post.htm Postulasagan 12.1-2].&lt;/ref&gt; Lærisveinar Jakobs fluttu jarðneskar leifar hans aftur til Galisíu til greftrunar samkvæmt helgisögunni. En gröfin gleymdist síðar á [[Þjóðflutningatímabilið|þjóðflutningatímabilinu]]. Árið [[814]] fylgdi fjárhirðir að nafni Pelayo ábendingu stjörnuhraps samkvæmt helgisögninni og fann þá grafhýsi Jakobs. Af þeim atburði fékk staðurinn nafnið Santiago de Compostela, sem þýðir eiginlega ''Heilagur Jakob í Stjörnuakri'' (campus stellae á latínu). 

Sagt er að ''Godescalc'' eða ''Gottskálkur biskup'' í frönsku borginni [[Le Puy]] hafi verið fyrstur manna til að fara í pílagrímagöngu til Santiago árið 950. Nafnið Jakobsvegur kemur fyrst fyrir í rituðum heimildum frá [[1047]] og var fljótlega allmennt notað í evrópskum málum. Engin ein leið er til Santiago, hún endar þar en hefst þar sem pílagrímurinn lagði af stað. En nokkrar meginleiðir mynduðust þar sem leiðirnar lágu saman eftir því sem nær dró og þegar komið var inn í Spán gengu langflestir einn og sama veginn. Við veginn risu sæluhús og pílagrímakirkjur með reglulegu millibili. 

Á miðöldum var leiðin afar fjölfarin en [[svarti dauði]], [[Siðaskiptin|siðaskipti]] mótmælenda og ekki síst pólitísk umbrot á [[16. öld]] urðu til þessa að mjög fækkaði pílagrímum. Um [[1980]] komu einungis fáeinir pílagrímar árlega til Santiago. En upp frá því hefur þeim fjölgað stöðugt og koma á síðustu árum milli 50.000 og 100.000 pílagrímar árlega. Árið [[1993]] var Jakobsvegurinn á Spáni settur á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] og franski hlutinn árið [[1998]].

== Seinni tíma pílagrímar ==
[[Mynd:Le Puy en Velay 02.jpg|thumb|300 px|Klettakirkjan í Le Puy]]
Síðustu áratugina hafa tugir þúsunda kristinna pílagríma og annarra ferðamanna lagt upp í för til Santiago de Compostela. Árið [[1982]] fór [[páfi]]nn [[Jóhannes Páll 2.]] í pílagrímsferð til Santiago og skoraði þá á Evrópumenn að endurreisa hefð pílagríma sem leið til að finna menningarlegar rætur sínar. Var það á sinn hátt til að endurskapa Jakobsveg nútímans. [[Evrópuráðið]] samþykkti 1987 að útnefna Jakobsveginn sem fyrsta ''menningarveg Evrópu''. Það ár voru 3.000 pílagrímar skráðir við dómkirkjuna í Santiago, árið 2003 voru þeir 74.000 og 2004, sem var heilagt Compostela-ár, komu 179.932. Nokkrir hefja förina bókstaflega á þröskuldi heimilis síns en flestir hefja pílagrímaferðina á einhverjum af þeim stöðum sem kaþólska kirkjan og ferðamálayfirvöld í Frakklandi og á Spáni í sameiningu hafa valið sem upphafsstaði Jakobsvegar nútímans. Flestir fara gangandi, nokkrir hjóla og fáeinir fara ferða sinna á þann hátt sem miðalda pílagrímar gerðu, það er með hest eða asna. Fyrir utan þá sem fara í trúarlegum tilgangi eru fjölmargir sem hafa aðrar ástæður, menningarlegar jafnt og ferðaþrá. 

[[Mynd:Ruta del Camino de Santiago Frances.svg|thumb|300 px|Hin svo kallaða franska leið]]
Pílagrímar á Jakobsvegi ganga í vikur eða mánuði á leið sinni til Santiago de Compostela. Þeir geta fylgt fjölmörgum leiðum, enda eru allar leiðir til Santiago pílagrímaleiðir, en sú vinsælast er hin svo kallaða ''franska leið'' eða ''Camino Francés'' og hefja flestir ferðina í einhverri af spænsku borgunum á leiðinni. Spánverjar telja eðlilegt að hefja gönguna við [[Pýreneafjöll]]in. Algengt er að byrja gönguna í [[Saint-Jean-Pied-de-Port]] eða [[Somport]] Frakklandsmegin við Pýreneafjöllin og [[Roncesvalles]] eða [[Jaca]] Spánarmegin. En fjölmargir velja að hefja gönguna í einni af fjórum hefðbundnum upphafsstöðum Jakobsvegarins í Frakklandi: [[Le Puy]], [[Vézelay]], [[Arles]] eða [[Tours]]. Frá pílagrímaborgunum í Pýreneafjöllunum er um 740 til 760 km leið til Santiago. Ef ferðin er hafin í Le Puy er vegalengdin um 1700 km og um það bil sama ef farið er frá Vézelay. Frá Arles er leiðin um 1500 km og frá Tours um 1300 km.

Þó svo að engin syndaaflausn fáist sjálfkrafa lengur að pílagrímsferð lokinni þá hafur dómkirkjan í Santiago de Compostela sett upp reglur fyrir að reiknast sem pílagrímur og fá viðurkenningaskjöl sem sanna það. Í fyrsta lagi þarf að bera með sér pílagrímavegabréf, sem má fá í heimasókn eða í kirkjum á upphafsstöðum, og safna stimplum á öllum viðkomustöðum. Í öðru lagi þarf viðkomandi að hafa gengið eða riðið á hesti eða asna minnst 100 km til Santiago eða farið minnst 200 km á hjóli. Í þriðja lagi þarf viðkomandi að lýsa yfir að förin hafi verið farin í trúarlegum eða andlegu tilgangi. Ef þessar kröfur eru uppfylltar getur pílagrímurinn fengið ''Compostela skírteini'' á [[Latína|latínu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.csj.org.uk/present.htm |title=Upplýsingar um pílagrímaleiðina |access-date=2008-07-03 |archive-date=2006-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060715142949/http://www.csj.org.uk/present.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Fjöldi pílagríma á ári ===
{{div col|colwidth=15em}}
*1970 - 68
*1971 - 451&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1972 - 67
*1973 - 37
*1974 - 108
*1975 - 74
*1976 - 243&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1977 - 31
*1978 - 13
*1979 - 231

*1980 - 209
*1981 - 299
*1982 - 1.868&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1983 - 146
*1984 - 423
*1985 - 690
*1986 - 1.801
*1987 - 2.905
*1988 - 3.501
*1989 - 5.760&lt;sup&gt;2)&lt;/sup&gt;

*1990 - 4.918
*1991 - 7.274
*1992 - 9.764
*1993 - 99.436&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1994 - 15.863
*1995 - 19.821
*1996 - 23.218
*1997 - 25.179
*1998 - 30.126
*1999 - 154.613&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;

*2000 - 55.004&lt;sup&gt;3)&lt;/sup&gt;
*2001 - 61.418
*2002 - 68.952
*2003 - 74.614
*2004 - 179.944&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*2005 - 93.924
*2006 - 100.377
*2007 - 114.026
{{div col end}}
&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt; Heilagt ár (það er ''Año Santo'' sem er þau ár þar sem Jakobsdaginn  – 25  júlí – ber upp á sunnudag)&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;2)&lt;/sup&gt; Fjórði Alheimsdagur æskunnar í Santiago de Compostela&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;3)&lt;/sup&gt; Menningarhöfuðborg Evrópu&lt;br /&gt;
''(Heimild: Statistiken des Domkapitels der Kathedrale von Santiago de Compostela&lt;ref&gt;[http://www.archicompostela.org/Peregrinos/Inglés/Statistics.htm Dómkirkjan í Santiago de Compostela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150111161714/http://www.archicompostela.org/Peregrinos/Ingl%C3%A9s/Statistics.htm |date=2015-01-11 }})''&lt;/ref&gt;

== Eitt og annað ==
* Árið [[2001]] hjólaði Jón Björnsson Jakobsveginn frá Vézelay í Frakklandi til Santiago og skrifaði um það bókina ''Á Jakobsvegi'' sem út kom 2002 [[Bókaútgáfan Ormstunga]] ISBN 9979-63-036-1
* Árið [[2005]] gekk [[Thor Vilhjálmsson]] Jakobsveginn, þá áttræður, og uppfyllti þannig 40 ára draum sinn. Um ferð hans, sem var allt í allt 800 km löng, var gerð heimildarmynd.

== Ítarefni ==
* Jørgen Johansen: Santiago; 1000 års kulturrejse gennem Europa, Spektrum, 1999. ISBN 87-7763-204-4
* Henrik Tarp. Pilgrimsvejen til Santiago de Compostela, Bogan, 2008. ISBN 87-7466-551-0
* Rolf Enander (2006). Vägen till Santiago de Compostela, 3 rev uppl. ISBN 91-7224-031-8.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
{{commonscat|Way of Saint James|Jakobsvegi}}
* [http://www.timarit.is/?issueID=435476&amp;pageSelected=1&amp;lang=0 ''Jakobsleiðin''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
'''Erlendir tenglar'''
* [https://www.catedraldesantiago.es Opinber vefur dómkirkjunnar í Santiago de Compostela]
* [http://www.csj.org.uk/ The Confraternity of Saint James, Englandi - Félagsskapur heilags Jakobs]
* [http://www.pilgrim-wiki.com Pilgrim Wiki, pílagrímaleiðsögn skrifuð af pílagrímum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215223950/https://www.pilgrim-wiki.com/ |date=2018-12-15 }}
* [https://www.santiago-compostela.net/ The Camino - pílagrímaleiðir til Santiago de Compostela í myndum]
* [https://www.caminodesantiago.me.uk/ Allmennar upplýsingar á ensku um Camino de Santiago de Compostela]
* [http://www.rencesvals.com/xacowebs.asp Xacowebs] Safn af vefstöðum tengdum Jakobsvegi

[[Flokkur:Pílagrímaferðir]]</text>
      <sha1>ryz9hcyollbhy3e4kr2kt5vmo1zp793</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972478</id>
      <parentid>1972477</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11260" sha1="k07prcdrxiv283fdofa78su8lxp9j70" xml:space="preserve">[[Mynd:Muszla Jakuba.svg|thumb|100 px|Nútímatákn Jakobsvegarins]]
[[Mynd:Ways of St. James in Europe.png|thumb|300px|Greinar Jakobsvegarinns í Vestur-Evrópu, þær bláu og rauðu eru þær sem nú eru mest notaðar]]
[[Mynd:Basílica de Santiago 02.JPG|thumb|300px|Dómkirkjan í Santiago de Compostela, takmark Jakobsvegarins]] 
'''Jakobsvegur''' eða '''Vegur heilags Jakobs''' er ein þekktasta [[Pílagrímsferð|pílagrímaleið]] í Evrópu. Hann heitir á [[Galisíska|galisísku]] ''O camiño de Santiago'', á [[Spænska|spænsku]] ''El Camino de Santiago'' og [[Franska|frönsku]] ''Chemins de Saint-Jacques''. Jakobsvegurinn endar í dómkirkjunni í [[Santiago de Compostela]] í héraðinu [[Galisía|Galisíu]] á [[Spánn|Spáni]] en hefst þar sem pílagrímurinn leggur af stað.

Snemma skapaðist helgisögn um tengsl [[Jakob Sebedeusson|Jakobs postula]] við norðvestur Spán og á [[9. öld]] var álitið að líkamsleifar hans hefðu fundist þar sem nú er borgin Santiago de Compostela og er hún nefnd eftir Jakobi. Fljótlega fóru trúaðir víðsvegar að úr [[Evrópa|Evrópu]] að fara í bótgerðar og þakkargöngur til borgarinnar og varð hún þriðji mikilvægasti ákvörðunarstaður kristinna pílagríma á eftir [[Jerúsalem]] og [[Róm]].

== Ein meginleið kristinna pílagríma ==
Jakobsvegurinn hefur verið farbraut manna í meira en þúsund ár og var ein megin pílagrímaleið [[Kristni|kristinna]] manna á [[Miðaldir|miðöldum]]. Ferð um Jakobsveginn var ein af þremur slíkum sem veittu [[syndaaflausn]] samkvæmt [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunni]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.csj.org.uk/compostela.htm |title=The Compostela and the plenary indulgence |access-date=2008-07-03 |archive-date=2008-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080703170119/http://www.csj.org.uk/compostela.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Hinar tvær voru pílagrímaganga til Rómar eftir svo nefndri [[Via Francigena]] leið og svo pílagrímaferð til Jerúsalem. 

Samkvæmt helgisögn, sem almennt er talin eiga upphaf á sjöundu öld, var Jakobi postula ætlað trúboð á [[Íberíuskaginn|Íberíuskaganum]]. Fyrir þessari helgisögn eru hins vegar engar heimildir, hvorki í [[Biblían|Biblíunni]] né í öðrum ritum. Heilagur Jakob, sem einnig er nefndur hinn mikli, var eldri bróðir Jóhannesar guðspjallamanns samkvæmt [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]. Helgisagan hermir að Jakob hafi stigið á skipsfjöl og tekið land á norð-vestur hluta Spánar, þar sem nú heitir Galisía. En Jakob hafði ekki árangur sem erfiði í trúboðinu og að sjö árum liðnum snéri hann til [[Landið helga|Landsins helga]]. Jakob dó þar samkvæmt Postulasögunni píslarvættisdauða (hugsanlega um árið 44) og er frá því sagt: „Um þessar mundir lét [[Heródes Agrippa|Heródes konungur]] leggja hendur á nokkra úr söfnuðinum og misþyrma þeim. Hann lét höggva Jakob bróður Jóhannesar með sverði.“&lt;ref&gt;[https://www.snerpa.is/net/biblia/post.htm Postulasagan 12.1-2].&lt;/ref&gt; Lærisveinar Jakobs fluttu jarðneskar leifar hans aftur til Galisíu til greftrunar samkvæmt helgisögunni. En gröfin gleymdist síðar á [[Þjóðflutningatímabilið|þjóðflutningatímabilinu]]. Árið [[814]] fylgdi fjárhirðir að nafni Pelayo ábendingu stjörnuhraps samkvæmt helgisögninni og fann þá grafhýsi Jakobs. Af þeim atburði fékk staðurinn nafnið Santiago de Compostela, sem þýðir eiginlega ''Heilagur Jakob í Stjörnuakri'' (campus stellae á latínu). 

Sagt er að ''Godescalc'' eða ''Gottskálkur biskup'' í frönsku borginni [[Le Puy]] hafi verið fyrstur manna til að fara í pílagrímagöngu til Santiago árið 950. Nafnið Jakobsvegur kemur fyrst fyrir í rituðum heimildum frá [[1047]] og var fljótlega allmennt notað í evrópskum málum. Engin ein leið er til Santiago, hún endar þar en hefst þar sem pílagrímurinn lagði af stað. En nokkrar meginleiðir mynduðust þar sem leiðirnar lágu saman eftir því sem nær dró og þegar komið var inn í Spán gengu langflestir einn og sama veginn. Við veginn risu sæluhús og pílagrímakirkjur með reglulegu millibili. 

Á miðöldum var leiðin afar fjölfarin en [[svarti dauði]], [[Siðaskiptin|siðaskipti]] mótmælenda og ekki síst pólitísk umbrot á [[16. öld]] urðu til þessa að mjög fækkaði pílagrímum. Um [[1980]] komu einungis fáeinir pílagrímar árlega til Santiago. En upp frá því hefur þeim fjölgað stöðugt og koma á síðustu árum milli 50.000 og 100.000 pílagrímar árlega. Árið [[1993]] var Jakobsvegurinn á Spáni settur á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] og franski hlutinn árið [[1998]].

== Seinni tíma pílagrímar ==
[[Mynd:Le Puy en Velay 02.jpg|thumb|300 px|Klettakirkjan í Le Puy]]
Síðustu áratugina hafa tugir þúsunda kristinna pílagríma og annarra ferðamanna lagt upp í för til Santiago de Compostela. Árið [[1982]] fór [[páfi]]nn [[Jóhannes Páll 2.]] í pílagrímsferð til Santiago og skoraði þá á Evrópumenn að endurreisa hefð pílagríma sem leið til að finna menningarlegar rætur sínar. Var það á sinn hátt til að endurskapa Jakobsveg nútímans. [[Evrópuráðið]] samþykkti 1987 að útnefna Jakobsveginn sem fyrsta ''menningarveg Evrópu''. Það ár voru 3.000 pílagrímar skráðir við dómkirkjuna í Santiago, árið 2003 voru þeir 74.000 og 2004, sem var heilagt Compostela-ár, komu 179.932. Nokkrir hefja förina bókstaflega á þröskuldi heimilis síns en flestir hefja pílagrímaferðina á einhverjum af þeim stöðum sem kaþólska kirkjan og ferðamálayfirvöld í Frakklandi og á Spáni í sameiningu hafa valið sem upphafsstaði Jakobsvegar nútímans. Flestir fara gangandi, nokkrir hjóla og fáeinir fara ferða sinna á þann hátt sem miðalda pílagrímar gerðu, það er með hest eða asna. Fyrir utan þá sem fara í trúarlegum tilgangi eru fjölmargir sem hafa aðrar ástæður, menningarlegar jafnt og ferðaþrá. 

[[Mynd:Ruta del Camino de Santiago Frances.svg|thumb|300 px|Hin svo kallaða franska leið]]
Pílagrímar á Jakobsvegi ganga í vikur eða mánuði á leið sinni til Santiago de Compostela. Þeir geta fylgt fjölmörgum leiðum, enda eru allar leiðir til Santiago pílagrímaleiðir, en sú vinsælast er hin svo kallaða ''franska leið'' eða ''Camino Francés'' og hefja flestir ferðina í einhverri af spænsku borgunum á leiðinni. Spánverjar telja eðlilegt að hefja gönguna við [[Pýreneafjöll]]in. Algengt er að byrja gönguna í [[Saint-Jean-Pied-de-Port]] eða [[Somport]] Frakklandsmegin við Pýreneafjöllin og [[Roncesvalles]] eða [[Jaca]] Spánarmegin. En fjölmargir velja að hefja gönguna í einni af fjórum hefðbundnum upphafsstöðum Jakobsvegarins í Frakklandi: [[Le Puy]], [[Vézelay]], [[Arles]] eða [[Tours]]. Frá pílagrímaborgunum í Pýreneafjöllunum er um 740 til 760 km leið til Santiago. Ef ferðin er hafin í Le Puy er vegalengdin um 1700 km og um það bil sama ef farið er frá Vézelay. Frá Arles er leiðin um 1500 km og frá Tours um 1300 km.

Þó svo að engin syndaaflausn fáist sjálfkrafa lengur að pílagrímsferð lokinni þá hafur dómkirkjan í Santiago de Compostela sett upp reglur fyrir að reiknast sem pílagrímur og fá viðurkenningaskjöl sem sanna það. Í fyrsta lagi þarf að bera með sér pílagrímavegabréf, sem má fá í heimasókn eða í kirkjum á upphafsstöðum, og safna stimplum á öllum viðkomustöðum. Í öðru lagi þarf viðkomandi að hafa gengið eða riðið á hesti eða asna minnst 100 km til Santiago eða farið minnst 200 km á hjóli. Í þriðja lagi þarf viðkomandi að lýsa yfir að förin hafi verið farin í trúarlegum eða andlegu tilgangi. Ef þessar kröfur eru uppfylltar getur pílagrímurinn fengið ''Compostela skírteini'' á [[Latína|latínu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.csj.org.uk/present.htm |title=Upplýsingar um pílagrímaleiðina |access-date=2008-07-03 |archive-date=2006-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060715142949/http://www.csj.org.uk/present.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Fjöldi pílagríma á ári ===
{{div col|colwidth=15em}}
*1970 - 68
*1971 - 451&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1972 - 67
*1973 - 37
*1974 - 108
*1975 - 74
*1976 - 243&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1977 - 31
*1978 - 13
*1979 - 231

*1980 - 209
*1981 - 299
*1982 - 1.868&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1983 - 146
*1984 - 423
*1985 - 690
*1986 - 1.801
*1987 - 2.905
*1988 - 3.501
*1989 - 5.760&lt;sup&gt;2)&lt;/sup&gt;

*1990 - 4.918
*1991 - 7.274
*1992 - 9.764
*1993 - 99.436&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1994 - 15.863
*1995 - 19.821
*1996 - 23.218
*1997 - 25.179
*1998 - 30.126
*1999 - 154.613&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;

*2000 - 55.004&lt;sup&gt;3)&lt;/sup&gt;
*2001 - 61.418
*2002 - 68.952
*2003 - 74.614
*2004 - 179.944&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*2005 - 93.924
*2006 - 100.377
*2007 - 114.026
{{div col end}}
&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt; Heilagt ár (það er ''Año Santo'' sem er þau ár þar sem Jakobsdaginn  – 25  júlí – ber upp á sunnudag)&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;2)&lt;/sup&gt; Fjórði Alheimsdagur æskunnar í Santiago de Compostela&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;3)&lt;/sup&gt; Menningarhöfuðborg Evrópu&lt;br /&gt;
''(Heimild: Statistiken des Domkapitels der Kathedrale von Santiago de Compostela&lt;ref&gt;[http://www.archicompostela.org/Peregrinos/Inglés/Statistics.htm Dómkirkjan í Santiago de Compostela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150111161714/http://www.archicompostela.org/Peregrinos/Ingl%C3%A9s/Statistics.htm |date=2015-01-11 }})''&lt;/ref&gt;

== Eitt og annað ==
* Árið [[2001]] hjólaði Jón Björnsson Jakobsveginn frá Vézelay í Frakklandi til Santiago og skrifaði um það bókina ''Á Jakobsvegi'' sem út kom 2002 [[Bókaútgáfan Ormstunga]] ISBN 9979-63-036-1
* Árið [[2005]] gekk [[Thor Vilhjálmsson]] Jakobsveginn, þá áttræður, og uppfyllti þannig 40 ára draum sinn. Um ferð hans, sem var allt í allt 800 km löng, var gerð heimildarmynd.

== Ítarefni ==
* Jørgen Johansen: Santiago; 1000 års kulturrejse gennem Europa, Spektrum, 1999. ISBN 87-7763-204-4
* Henrik Tarp. Pilgrimsvejen til Santiago de Compostela, Bogan, 2008. ISBN 87-7466-551-0
* Rolf Enander (2006). Vägen till Santiago de Compostela, 3 rev uppl. ISBN 91-7224-031-8.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
{{commonscat|Way of Saint James|Jakobsvegi}}
* [http://www.timarit.is/?issueID=435476&amp;pageSelected=1&amp;lang=0 ''Jakobsleiðin''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
'''Erlendir tenglar'''
* [https://www.catedraldesantiago.es Opinber vefur dómkirkjunnar í Santiago de Compostela]
* [http://www.csj.org.uk/ The Confraternity of Saint James, Englandi - Félagsskapur heilags Jakobs]
* [http://www.pilgrim-wiki.com Pilgrim Wiki, pílagrímaleiðsögn skrifuð af pílagrímum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215223950/https://www.pilgrim-wiki.com/ |date=2018-12-15 }}
* [https://www.santiago-compostela.net/ The Camino - pílagrímaleiðir til Santiago de Compostela í myndum]
* [https://www.caminodesantiago.me.uk/ Allmennar upplýsingar á ensku um Camino de Santiago de Compostela]
* [http://www.rencesvals.com/xacowebs.asp Xacowebs] Safn af vefstöðum tengdum Jakobsvegi

[[Flokkur:Pílagrímaferðir]]</text>
      <sha1>k07prcdrxiv283fdofa78su8lxp9j70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972479</id>
      <parentid>1972478</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11259" sha1="jt31p5af9xetwss1pre57jd2qr40isw" xml:space="preserve">[[Mynd:Muszla Jakuba.svg|thumb|right|Nútímatákn Jakobsvegarins]]
[[Mynd:Ways of St. James in Europe.png|thumb|right|Greinar Jakobsvegarinns í Vestur-Evrópu, þær bláu og rauðu eru þær sem nú eru mest notaðar]]
[[Mynd:Basílica de Santiago 02.JPG|thumb|right|Dómkirkjan í Santiago de Compostela, takmark Jakobsvegarins]] 
'''Jakobsvegur''' eða '''Vegur heilags Jakobs''' er ein þekktasta [[Pílagrímsferð|pílagrímaleið]] í Evrópu. Hann heitir á [[Galisíska|galisísku]] ''O camiño de Santiago'', á [[Spænska|spænsku]] ''El Camino de Santiago'' og [[Franska|frönsku]] ''Chemins de Saint-Jacques''. Jakobsvegurinn endar í dómkirkjunni í [[Santiago de Compostela]] í héraðinu [[Galisía|Galisíu]] á [[Spánn|Spáni]] en hefst þar sem pílagrímurinn leggur af stað.

Snemma skapaðist helgisögn um tengsl [[Jakob Sebedeusson|Jakobs postula]] við norðvestur Spán og á [[9. öld]] var álitið að líkamsleifar hans hefðu fundist þar sem nú er borgin Santiago de Compostela og er hún nefnd eftir Jakobi. Fljótlega fóru trúaðir víðsvegar að úr [[Evrópa|Evrópu]] að fara í bótgerðar og þakkargöngur til borgarinnar og varð hún þriðji mikilvægasti ákvörðunarstaður kristinna pílagríma á eftir [[Jerúsalem]] og [[Róm]].

== Ein meginleið kristinna pílagríma ==
Jakobsvegurinn hefur verið farbraut manna í meira en þúsund ár og var ein megin pílagrímaleið [[Kristni|kristinna]] manna á [[Miðaldir|miðöldum]]. Ferð um Jakobsveginn var ein af þremur slíkum sem veittu [[syndaaflausn]] samkvæmt [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunni]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.csj.org.uk/compostela.htm |title=The Compostela and the plenary indulgence |access-date=2008-07-03 |archive-date=2008-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080703170119/http://www.csj.org.uk/compostela.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Hinar tvær voru pílagrímaganga til Rómar eftir svo nefndri [[Via Francigena]] leið og svo pílagrímaferð til Jerúsalem. 

Samkvæmt helgisögn, sem almennt er talin eiga upphaf á sjöundu öld, var Jakobi postula ætlað trúboð á [[Íberíuskaginn|Íberíuskaganum]]. Fyrir þessari helgisögn eru hins vegar engar heimildir, hvorki í [[Biblían|Biblíunni]] né í öðrum ritum. Heilagur Jakob, sem einnig er nefndur hinn mikli, var eldri bróðir Jóhannesar guðspjallamanns samkvæmt [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]. Helgisagan hermir að Jakob hafi stigið á skipsfjöl og tekið land á norð-vestur hluta Spánar, þar sem nú heitir Galisía. En Jakob hafði ekki árangur sem erfiði í trúboðinu og að sjö árum liðnum snéri hann til [[Landið helga|Landsins helga]]. Jakob dó þar samkvæmt Postulasögunni píslarvættisdauða (hugsanlega um árið 44) og er frá því sagt: „Um þessar mundir lét [[Heródes Agrippa|Heródes konungur]] leggja hendur á nokkra úr söfnuðinum og misþyrma þeim. Hann lét höggva Jakob bróður Jóhannesar með sverði.“&lt;ref&gt;[https://www.snerpa.is/net/biblia/post.htm Postulasagan 12.1-2].&lt;/ref&gt; Lærisveinar Jakobs fluttu jarðneskar leifar hans aftur til Galisíu til greftrunar samkvæmt helgisögunni. En gröfin gleymdist síðar á [[Þjóðflutningatímabilið|þjóðflutningatímabilinu]]. Árið [[814]] fylgdi fjárhirðir að nafni Pelayo ábendingu stjörnuhraps samkvæmt helgisögninni og fann þá grafhýsi Jakobs. Af þeim atburði fékk staðurinn nafnið Santiago de Compostela, sem þýðir eiginlega ''Heilagur Jakob í Stjörnuakri'' (campus stellae á latínu). 

Sagt er að ''Godescalc'' eða ''Gottskálkur biskup'' í frönsku borginni [[Le Puy]] hafi verið fyrstur manna til að fara í pílagrímagöngu til Santiago árið 950. Nafnið Jakobsvegur kemur fyrst fyrir í rituðum heimildum frá [[1047]] og var fljótlega allmennt notað í evrópskum málum. Engin ein leið er til Santiago, hún endar þar en hefst þar sem pílagrímurinn lagði af stað. En nokkrar meginleiðir mynduðust þar sem leiðirnar lágu saman eftir því sem nær dró og þegar komið var inn í Spán gengu langflestir einn og sama veginn. Við veginn risu sæluhús og pílagrímakirkjur með reglulegu millibili. 

Á miðöldum var leiðin afar fjölfarin en [[svarti dauði]], [[Siðaskiptin|siðaskipti]] mótmælenda og ekki síst pólitísk umbrot á [[16. öld]] urðu til þessa að mjög fækkaði pílagrímum. Um [[1980]] komu einungis fáeinir pílagrímar árlega til Santiago. En upp frá því hefur þeim fjölgað stöðugt og koma á síðustu árum milli 50.000 og 100.000 pílagrímar árlega. Árið [[1993]] var Jakobsvegurinn á Spáni settur á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] og franski hlutinn árið [[1998]].

== Seinni tíma pílagrímar ==
[[Mynd:Le Puy en Velay 02.jpg|thumb|300 px|Klettakirkjan í Le Puy]]
Síðustu áratugina hafa tugir þúsunda kristinna pílagríma og annarra ferðamanna lagt upp í för til Santiago de Compostela. Árið [[1982]] fór [[páfi]]nn [[Jóhannes Páll 2.]] í pílagrímsferð til Santiago og skoraði þá á Evrópumenn að endurreisa hefð pílagríma sem leið til að finna menningarlegar rætur sínar. Var það á sinn hátt til að endurskapa Jakobsveg nútímans. [[Evrópuráðið]] samþykkti 1987 að útnefna Jakobsveginn sem fyrsta ''menningarveg Evrópu''. Það ár voru 3.000 pílagrímar skráðir við dómkirkjuna í Santiago, árið 2003 voru þeir 74.000 og 2004, sem var heilagt Compostela-ár, komu 179.932. Nokkrir hefja förina bókstaflega á þröskuldi heimilis síns en flestir hefja pílagrímaferðina á einhverjum af þeim stöðum sem kaþólska kirkjan og ferðamálayfirvöld í Frakklandi og á Spáni í sameiningu hafa valið sem upphafsstaði Jakobsvegar nútímans. Flestir fara gangandi, nokkrir hjóla og fáeinir fara ferða sinna á þann hátt sem miðalda pílagrímar gerðu, það er með hest eða asna. Fyrir utan þá sem fara í trúarlegum tilgangi eru fjölmargir sem hafa aðrar ástæður, menningarlegar jafnt og ferðaþrá. 

[[Mynd:Ruta del Camino de Santiago Frances.svg|thumb|300 px|Hin svo kallaða franska leið]]
Pílagrímar á Jakobsvegi ganga í vikur eða mánuði á leið sinni til Santiago de Compostela. Þeir geta fylgt fjölmörgum leiðum, enda eru allar leiðir til Santiago pílagrímaleiðir, en sú vinsælast er hin svo kallaða ''franska leið'' eða ''Camino Francés'' og hefja flestir ferðina í einhverri af spænsku borgunum á leiðinni. Spánverjar telja eðlilegt að hefja gönguna við [[Pýreneafjöll]]in. Algengt er að byrja gönguna í [[Saint-Jean-Pied-de-Port]] eða [[Somport]] Frakklandsmegin við Pýreneafjöllin og [[Roncesvalles]] eða [[Jaca]] Spánarmegin. En fjölmargir velja að hefja gönguna í einni af fjórum hefðbundnum upphafsstöðum Jakobsvegarins í Frakklandi: [[Le Puy]], [[Vézelay]], [[Arles]] eða [[Tours]]. Frá pílagrímaborgunum í Pýreneafjöllunum er um 740 til 760 km leið til Santiago. Ef ferðin er hafin í Le Puy er vegalengdin um 1700 km og um það bil sama ef farið er frá Vézelay. Frá Arles er leiðin um 1500 km og frá Tours um 1300 km.

Þó svo að engin syndaaflausn fáist sjálfkrafa lengur að pílagrímsferð lokinni þá hafur dómkirkjan í Santiago de Compostela sett upp reglur fyrir að reiknast sem pílagrímur og fá viðurkenningaskjöl sem sanna það. Í fyrsta lagi þarf að bera með sér pílagrímavegabréf, sem má fá í heimasókn eða í kirkjum á upphafsstöðum, og safna stimplum á öllum viðkomustöðum. Í öðru lagi þarf viðkomandi að hafa gengið eða riðið á hesti eða asna minnst 100 km til Santiago eða farið minnst 200 km á hjóli. Í þriðja lagi þarf viðkomandi að lýsa yfir að förin hafi verið farin í trúarlegum eða andlegu tilgangi. Ef þessar kröfur eru uppfylltar getur pílagrímurinn fengið ''Compostela skírteini'' á [[Latína|latínu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.csj.org.uk/present.htm |title=Upplýsingar um pílagrímaleiðina |access-date=2008-07-03 |archive-date=2006-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060715142949/http://www.csj.org.uk/present.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Fjöldi pílagríma á ári ===
{{div col|colwidth=15em}}
*1970 - 68
*1971 - 451&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1972 - 67
*1973 - 37
*1974 - 108
*1975 - 74
*1976 - 243&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1977 - 31
*1978 - 13
*1979 - 231

*1980 - 209
*1981 - 299
*1982 - 1.868&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1983 - 146
*1984 - 423
*1985 - 690
*1986 - 1.801
*1987 - 2.905
*1988 - 3.501
*1989 - 5.760&lt;sup&gt;2)&lt;/sup&gt;

*1990 - 4.918
*1991 - 7.274
*1992 - 9.764
*1993 - 99.436&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1994 - 15.863
*1995 - 19.821
*1996 - 23.218
*1997 - 25.179
*1998 - 30.126
*1999 - 154.613&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;

*2000 - 55.004&lt;sup&gt;3)&lt;/sup&gt;
*2001 - 61.418
*2002 - 68.952
*2003 - 74.614
*2004 - 179.944&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*2005 - 93.924
*2006 - 100.377
*2007 - 114.026
{{div col end}}
&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt; Heilagt ár (það er ''Año Santo'' sem er þau ár þar sem Jakobsdaginn  – 25  júlí – ber upp á sunnudag)&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;2)&lt;/sup&gt; Fjórði Alheimsdagur æskunnar í Santiago de Compostela&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;3)&lt;/sup&gt; Menningarhöfuðborg Evrópu&lt;br /&gt;
''(Heimild: Statistiken des Domkapitels der Kathedrale von Santiago de Compostela&lt;ref&gt;[http://www.archicompostela.org/Peregrinos/Inglés/Statistics.htm Dómkirkjan í Santiago de Compostela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150111161714/http://www.archicompostela.org/Peregrinos/Ingl%C3%A9s/Statistics.htm |date=2015-01-11 }})''&lt;/ref&gt;

== Eitt og annað ==
* Árið [[2001]] hjólaði Jón Björnsson Jakobsveginn frá Vézelay í Frakklandi til Santiago og skrifaði um það bókina ''Á Jakobsvegi'' sem út kom 2002 [[Bókaútgáfan Ormstunga]] ISBN 9979-63-036-1
* Árið [[2005]] gekk [[Thor Vilhjálmsson]] Jakobsveginn, þá áttræður, og uppfyllti þannig 40 ára draum sinn. Um ferð hans, sem var allt í allt 800 km löng, var gerð heimildarmynd.

== Ítarefni ==
* Jørgen Johansen: Santiago; 1000 års kulturrejse gennem Europa, Spektrum, 1999. ISBN 87-7763-204-4
* Henrik Tarp. Pilgrimsvejen til Santiago de Compostela, Bogan, 2008. ISBN 87-7466-551-0
* Rolf Enander (2006). Vägen till Santiago de Compostela, 3 rev uppl. ISBN 91-7224-031-8.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
{{commonscat|Way of Saint James|Jakobsvegi}}
* [http://www.timarit.is/?issueID=435476&amp;pageSelected=1&amp;lang=0 ''Jakobsleiðin''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
'''Erlendir tenglar'''
* [https://www.catedraldesantiago.es Opinber vefur dómkirkjunnar í Santiago de Compostela]
* [http://www.csj.org.uk/ The Confraternity of Saint James, Englandi - Félagsskapur heilags Jakobs]
* [http://www.pilgrim-wiki.com Pilgrim Wiki, pílagrímaleiðsögn skrifuð af pílagrímum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215223950/https://www.pilgrim-wiki.com/ |date=2018-12-15 }}
* [https://www.santiago-compostela.net/ The Camino - pílagrímaleiðir til Santiago de Compostela í myndum]
* [https://www.caminodesantiago.me.uk/ Allmennar upplýsingar á ensku um Camino de Santiago de Compostela]
* [http://www.rencesvals.com/xacowebs.asp Xacowebs] Safn af vefstöðum tengdum Jakobsvegi

[[Flokkur:Pílagrímaferðir]]</text>
      <sha1>jt31p5af9xetwss1pre57jd2qr40isw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972480</id>
      <parentid>1972479</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11259" sha1="lzclx201n74op85jic3deoy7rik963c" xml:space="preserve">[[Mynd:Muszla Jakuba.svg|thumb|right|Nútímatákn Jakobsvegarins]]
'''Jakobsvegur''' eða '''Vegur heilags Jakobs''' er ein þekktasta [[Pílagrímsferð|pílagrímaleið]] í Evrópu. Hann heitir á [[Galisíska|galisísku]] ''O camiño de Santiago'', á [[Spænska|spænsku]] ''El Camino de Santiago'' og [[Franska|frönsku]] ''Chemins de Saint-Jacques''. Jakobsvegurinn endar í dómkirkjunni í [[Santiago de Compostela]] í héraðinu [[Galisía|Galisíu]] á [[Spánn|Spáni]] en hefst þar sem pílagrímurinn leggur af stað.

Snemma skapaðist helgisögn um tengsl [[Jakob Sebedeusson|Jakobs postula]] við norðvestur Spán og á [[9. öld]] var álitið að líkamsleifar hans hefðu fundist þar sem nú er borgin Santiago de Compostela og er hún nefnd eftir Jakobi. Fljótlega fóru trúaðir víðsvegar að úr [[Evrópa|Evrópu]] að fara í bótgerðar og þakkargöngur til borgarinnar og varð hún þriðji mikilvægasti ákvörðunarstaður kristinna pílagríma á eftir [[Jerúsalem]] og [[Róm]].

== Ein meginleið kristinna pílagríma ==
[[Mynd:Ways of St. James in Europe.png|thumb|right|Greinar Jakobsvegarinns í Vestur-Evrópu, þær bláu og rauðu eru þær sem nú eru mest notaðar]]
[[Mynd:Basílica de Santiago 02.JPG|thumb|right|Dómkirkjan í Santiago de Compostela, takmark Jakobsvegarins]] 
Jakobsvegurinn hefur verið farbraut manna í meira en þúsund ár og var ein megin pílagrímaleið [[Kristni|kristinna]] manna á [[Miðaldir|miðöldum]]. Ferð um Jakobsveginn var ein af þremur slíkum sem veittu [[syndaaflausn]] samkvæmt [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunni]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.csj.org.uk/compostela.htm |title=The Compostela and the plenary indulgence |access-date=2008-07-03 |archive-date=2008-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080703170119/http://www.csj.org.uk/compostela.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Hinar tvær voru pílagrímaganga til Rómar eftir svo nefndri [[Via Francigena]] leið og svo pílagrímaferð til Jerúsalem. 

Samkvæmt helgisögn, sem almennt er talin eiga upphaf á sjöundu öld, var Jakobi postula ætlað trúboð á [[Íberíuskaginn|Íberíuskaganum]]. Fyrir þessari helgisögn eru hins vegar engar heimildir, hvorki í [[Biblían|Biblíunni]] né í öðrum ritum. Heilagur Jakob, sem einnig er nefndur hinn mikli, var eldri bróðir Jóhannesar guðspjallamanns samkvæmt [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]. Helgisagan hermir að Jakob hafi stigið á skipsfjöl og tekið land á norð-vestur hluta Spánar, þar sem nú heitir Galisía. En Jakob hafði ekki árangur sem erfiði í trúboðinu og að sjö árum liðnum snéri hann til [[Landið helga|Landsins helga]]. Jakob dó þar samkvæmt Postulasögunni píslarvættisdauða (hugsanlega um árið 44) og er frá því sagt: „Um þessar mundir lét [[Heródes Agrippa|Heródes konungur]] leggja hendur á nokkra úr söfnuðinum og misþyrma þeim. Hann lét höggva Jakob bróður Jóhannesar með sverði.“&lt;ref&gt;[https://www.snerpa.is/net/biblia/post.htm Postulasagan 12.1-2].&lt;/ref&gt; Lærisveinar Jakobs fluttu jarðneskar leifar hans aftur til Galisíu til greftrunar samkvæmt helgisögunni. En gröfin gleymdist síðar á [[Þjóðflutningatímabilið|þjóðflutningatímabilinu]]. Árið [[814]] fylgdi fjárhirðir að nafni Pelayo ábendingu stjörnuhraps samkvæmt helgisögninni og fann þá grafhýsi Jakobs. Af þeim atburði fékk staðurinn nafnið Santiago de Compostela, sem þýðir eiginlega ''Heilagur Jakob í Stjörnuakri'' (campus stellae á latínu). 

Sagt er að ''Godescalc'' eða ''Gottskálkur biskup'' í frönsku borginni [[Le Puy]] hafi verið fyrstur manna til að fara í pílagrímagöngu til Santiago árið 950. Nafnið Jakobsvegur kemur fyrst fyrir í rituðum heimildum frá [[1047]] og var fljótlega allmennt notað í evrópskum málum. Engin ein leið er til Santiago, hún endar þar en hefst þar sem pílagrímurinn lagði af stað. En nokkrar meginleiðir mynduðust þar sem leiðirnar lágu saman eftir því sem nær dró og þegar komið var inn í Spán gengu langflestir einn og sama veginn. Við veginn risu sæluhús og pílagrímakirkjur með reglulegu millibili. 

Á miðöldum var leiðin afar fjölfarin en [[svarti dauði]], [[Siðaskiptin|siðaskipti]] mótmælenda og ekki síst pólitísk umbrot á [[16. öld]] urðu til þessa að mjög fækkaði pílagrímum. Um [[1980]] komu einungis fáeinir pílagrímar árlega til Santiago. En upp frá því hefur þeim fjölgað stöðugt og koma á síðustu árum milli 50.000 og 100.000 pílagrímar árlega. Árið [[1993]] var Jakobsvegurinn á Spáni settur á [[Heimsminjaskrá UNESCO]] og franski hlutinn árið [[1998]].

== Seinni tíma pílagrímar ==
[[Mynd:Le Puy en Velay 02.jpg|thumb|300 px|Klettakirkjan í Le Puy]]
Síðustu áratugina hafa tugir þúsunda kristinna pílagríma og annarra ferðamanna lagt upp í för til Santiago de Compostela. Árið [[1982]] fór [[páfi]]nn [[Jóhannes Páll 2.]] í pílagrímsferð til Santiago og skoraði þá á Evrópumenn að endurreisa hefð pílagríma sem leið til að finna menningarlegar rætur sínar. Var það á sinn hátt til að endurskapa Jakobsveg nútímans. [[Evrópuráðið]] samþykkti 1987 að útnefna Jakobsveginn sem fyrsta ''menningarveg Evrópu''. Það ár voru 3.000 pílagrímar skráðir við dómkirkjuna í Santiago, árið 2003 voru þeir 74.000 og 2004, sem var heilagt Compostela-ár, komu 179.932. Nokkrir hefja förina bókstaflega á þröskuldi heimilis síns en flestir hefja pílagrímaferðina á einhverjum af þeim stöðum sem kaþólska kirkjan og ferðamálayfirvöld í Frakklandi og á Spáni í sameiningu hafa valið sem upphafsstaði Jakobsvegar nútímans. Flestir fara gangandi, nokkrir hjóla og fáeinir fara ferða sinna á þann hátt sem miðalda pílagrímar gerðu, það er með hest eða asna. Fyrir utan þá sem fara í trúarlegum tilgangi eru fjölmargir sem hafa aðrar ástæður, menningarlegar jafnt og ferðaþrá. 

[[Mynd:Ruta del Camino de Santiago Frances.svg|thumb|300 px|Hin svo kallaða franska leið]]
Pílagrímar á Jakobsvegi ganga í vikur eða mánuði á leið sinni til Santiago de Compostela. Þeir geta fylgt fjölmörgum leiðum, enda eru allar leiðir til Santiago pílagrímaleiðir, en sú vinsælast er hin svo kallaða ''franska leið'' eða ''Camino Francés'' og hefja flestir ferðina í einhverri af spænsku borgunum á leiðinni. Spánverjar telja eðlilegt að hefja gönguna við [[Pýreneafjöll]]in. Algengt er að byrja gönguna í [[Saint-Jean-Pied-de-Port]] eða [[Somport]] Frakklandsmegin við Pýreneafjöllin og [[Roncesvalles]] eða [[Jaca]] Spánarmegin. En fjölmargir velja að hefja gönguna í einni af fjórum hefðbundnum upphafsstöðum Jakobsvegarins í Frakklandi: [[Le Puy]], [[Vézelay]], [[Arles]] eða [[Tours]]. Frá pílagrímaborgunum í Pýreneafjöllunum er um 740 til 760 km leið til Santiago. Ef ferðin er hafin í Le Puy er vegalengdin um 1700 km og um það bil sama ef farið er frá Vézelay. Frá Arles er leiðin um 1500 km og frá Tours um 1300 km.

Þó svo að engin syndaaflausn fáist sjálfkrafa lengur að pílagrímsferð lokinni þá hafur dómkirkjan í Santiago de Compostela sett upp reglur fyrir að reiknast sem pílagrímur og fá viðurkenningaskjöl sem sanna það. Í fyrsta lagi þarf að bera með sér pílagrímavegabréf, sem má fá í heimasókn eða í kirkjum á upphafsstöðum, og safna stimplum á öllum viðkomustöðum. Í öðru lagi þarf viðkomandi að hafa gengið eða riðið á hesti eða asna minnst 100 km til Santiago eða farið minnst 200 km á hjóli. Í þriðja lagi þarf viðkomandi að lýsa yfir að förin hafi verið farin í trúarlegum eða andlegu tilgangi. Ef þessar kröfur eru uppfylltar getur pílagrímurinn fengið ''Compostela skírteini'' á [[Latína|latínu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.csj.org.uk/present.htm |title=Upplýsingar um pílagrímaleiðina |access-date=2008-07-03 |archive-date=2006-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060715142949/http://www.csj.org.uk/present.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Fjöldi pílagríma á ári ===
{{div col|colwidth=15em}}
*1970 - 68
*1971 - 451&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1972 - 67
*1973 - 37
*1974 - 108
*1975 - 74
*1976 - 243&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1977 - 31
*1978 - 13
*1979 - 231

*1980 - 209
*1981 - 299
*1982 - 1.868&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1983 - 146
*1984 - 423
*1985 - 690
*1986 - 1.801
*1987 - 2.905
*1988 - 3.501
*1989 - 5.760&lt;sup&gt;2)&lt;/sup&gt;

*1990 - 4.918
*1991 - 7.274
*1992 - 9.764
*1993 - 99.436&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*1994 - 15.863
*1995 - 19.821
*1996 - 23.218
*1997 - 25.179
*1998 - 30.126
*1999 - 154.613&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;

*2000 - 55.004&lt;sup&gt;3)&lt;/sup&gt;
*2001 - 61.418
*2002 - 68.952
*2003 - 74.614
*2004 - 179.944&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt;
*2005 - 93.924
*2006 - 100.377
*2007 - 114.026
{{div col end}}
&lt;sup&gt;1)&lt;/sup&gt; Heilagt ár (það er ''Año Santo'' sem er þau ár þar sem Jakobsdaginn  – 25  júlí – ber upp á sunnudag)&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;2)&lt;/sup&gt; Fjórði Alheimsdagur æskunnar í Santiago de Compostela&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;3)&lt;/sup&gt; Menningarhöfuðborg Evrópu&lt;br /&gt;
''(Heimild: Statistiken des Domkapitels der Kathedrale von Santiago de Compostela&lt;ref&gt;[http://www.archicompostela.org/Peregrinos/Inglés/Statistics.htm Dómkirkjan í Santiago de Compostela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150111161714/http://www.archicompostela.org/Peregrinos/Ingl%C3%A9s/Statistics.htm |date=2015-01-11 }})''&lt;/ref&gt;

== Eitt og annað ==
* Árið [[2001]] hjólaði Jón Björnsson Jakobsveginn frá Vézelay í Frakklandi til Santiago og skrifaði um það bókina ''Á Jakobsvegi'' sem út kom 2002 [[Bókaútgáfan Ormstunga]] ISBN 9979-63-036-1
* Árið [[2005]] gekk [[Thor Vilhjálmsson]] Jakobsveginn, þá áttræður, og uppfyllti þannig 40 ára draum sinn. Um ferð hans, sem var allt í allt 800 km löng, var gerð heimildarmynd.

== Ítarefni ==
* Jørgen Johansen: Santiago; 1000 års kulturrejse gennem Europa, Spektrum, 1999. ISBN 87-7763-204-4
* Henrik Tarp. Pilgrimsvejen til Santiago de Compostela, Bogan, 2008. ISBN 87-7466-551-0
* Rolf Enander (2006). Vägen till Santiago de Compostela, 3 rev uppl. ISBN 91-7224-031-8.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
{{commonscat|Way of Saint James|Jakobsvegi}}
* [http://www.timarit.is/?issueID=435476&amp;pageSelected=1&amp;lang=0 ''Jakobsleiðin''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
'''Erlendir tenglar'''
* [https://www.catedraldesantiago.es Opinber vefur dómkirkjunnar í Santiago de Compostela]
* [http://www.csj.org.uk/ The Confraternity of Saint James, Englandi - Félagsskapur heilags Jakobs]
* [http://www.pilgrim-wiki.com Pilgrim Wiki, pílagrímaleiðsögn skrifuð af pílagrímum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215223950/https://www.pilgrim-wiki.com/ |date=2018-12-15 }}
* [https://www.santiago-compostela.net/ The Camino - pílagrímaleiðir til Santiago de Compostela í myndum]
* [https://www.caminodesantiago.me.uk/ Allmennar upplýsingar á ensku um Camino de Santiago de Compostela]
* [http://www.rencesvals.com/xacowebs.asp Xacowebs] Safn af vefstöðum tengdum Jakobsvegi

[[Flokkur:Pílagrímaferðir]]</text>
      <sha1>lzclx201n74op85jic3deoy7rik963c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Verkamannaflokkurinn (Bretland)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72069</id>
    <revision>
      <id>1972397</id>
      <parentid>1947862</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5130" sha1="fc6oqm7mklong0btgel3zur5r2d8ia7" xml:space="preserve">{{Stjórnmálaflokkur
|litur=#DC241f
|flokksnafn_íslenska = Verkamannaflokkurinn
|flokksnafn_formlegt = Labour Party
|leiðtogi= [[Andy Burnham]]
|varaleiðtogi = [[Angela Rayner]]
|aðalritari = [[Jennie Formby]]
|stofnár = {{start date and age|1900}}
|höfuðstöðvar = London
|hugmyndafræði = [[Sósíaldemókratismi|Jafnaðarstefna]]
|einkennislitur = Rauður {{Colorbox|#DC241f}}
|vettvangur1 = Sæti á neðri þingdeild
|sæti1 = 412
|sæti1alls = 650
|vettvangur2 = Sæti á efri þingdeild
|sæti2 = 172
|sæti2alls = 790
|vefsíða = [https://labour.org.uk labour.org.uk]}}
'''Verkamannaflokkurinn''' ([[enska]]: ''Labour Party'') er [[Bretland|breskur]] [[stjórnmálaflokkur]] sem var stofnaður árið [[1900]]. Flokkurinn var upphaflega talinn vinstriflokkur, en hefur færst nær miðju síðan á tíunda áratugi síðustu öld.

Verkamannaflokkurinn býður sig fram til kosninga í neðri deild [[Breska þingið|breska þingsins]], í [[Velska þingið|velska]] og [[skoska þingið|skoska]] þingunum og í borgarráðum.

== Saga ==
Um tuttugu ár eftir að hann var stofnaður varð flokkurinn (ásamt [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokknum]]) meðal þeirra tveggja flokka sem nutu mests fylgis í kosningum, og hefur frá þeim tíma verið við völd sjö sinnum; í [[minnihlutastjórn]] árin 1924 og 1929–1931; í [[samsteypustjórn]] ásamt öllum hinum þingflokkum meðan seinni heimstyrjöld stóð yfir; og í meirahlutastjórn árin 1964–1970 og 1974–1979. Flokkurinn var við stjórnvöll frá [[1997]] þegar [[Tony Blair]] leiddi flokkinn til stórsigurs, hann sigraði síðan í kosningum árin 2001 og 2005. [[Gordon Brown]] tók við sem forsætisráðherra árið 2007 en flokkurinn tapaði [[Þingkosningar í Bretlandi 2010|kosningunum árið 2010]]. [[Ed Miliband]] var kosinn til leiðtoga flokksins síðar sama ár.

Eftir kosningaósigurinn 2010 lenti Verkamannaflokkurinn aftur í minnihluta í þingkosningum árin [[Þingkosningar í Bretlandi 2015|2015]], [[Þingkosningar í Bretlandi 2017|2017]] og [[Þingkosningar í Bretlandi 2019|2019]].

Árið 2015 var [[Jeremy Corbyn]] valinn nýr leiðtogi flokksins. Á formannstíð hans færðist Verkamannaflokkurinn lengra til vinstri og veik að nokkru leyti burt frá arfleifð Blairs, sem hafði gert flokkinn miðjusinnaðari og markaðsvænni á formannstíð sinni. Corbyn lét af embætti eftir að flokkurinn galt afhroð í þingkosningum árið 2019 og [[Keir Starmer|Sir Keir Starmer]] var kjörinn til að taka við embætti hans í apríl 2020.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Keir Starmer nýr leiðtogi Verkamannaflokksins|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/04/keir-starmer-nyr-leidtogi-verkamannaflokksins|útgefandi=RÚV|ár=2020|mánuður=4. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=4. apríl|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir}}&lt;/ref&gt; 

Verkamannaflokkurinn vann stórsigur í [[Þingkosningar í Bretlandi 2024|þingkosningum Bretlands árið 2024]] og myndaði því nýja stjórn með Keir Starmer sem forsætisráðherra.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Starmer verður forsætisráðherra eftir stórsigur Verkamannaflokksins|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-07-04-starmer-verdur-forsaetisradherra-eftir-storsigur-verkamannaflokksins-417051|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Þorgils Jónsson|höfundur2=Hugrún Hannesdóttir Diego|höfundur3=Grétar Þór Sigurðsson|dags=4. júlí 2024 |skoðað=5. júlí 2024 }}&lt;/ref&gt; 

Starmer sagði af sér sem leiðtogi flokksins vegna ýmissa erfiðleika árið 2026. [[Andy Burnham]] tók við sem leiðtogi þann 17. júlí það ár.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}&lt;/ref&gt; 

==Leiðtogar Verkamannaflokksins==
Leiðtogar Verkamannaflokksins frá árinu 1906 hafa verið:
* [[Keir Hardie]] (1906–1908)
* [[Arthur Henderson]] (1908–1910)
* [[George Nicoll Barnes]] (1910–1911)
* [[Ramsay MacDonald]] (1911–1914)
* [[Arthur Henderson]] (1914–1917)
* [[William Adamson]] (1917–1921)
* [[John Robert Clynes]] (1921–1922)
* [[Ramsay MacDonald]] (1922–1931)
* [[Arthur Henderson]] (1931–1932)
* [[George Lansbury]] (1932–1935)
* [[Clement Attlee]] (1935–1955)
* [[Hugh Gaitskell]] (1955–1963)
* [[George Brown (breskur stjórnmálamaður)|George Brown]] (1963; starfandi)
* [[Harold Wilson]] (1963–1976)
* [[James Callaghan]] (1976–1980)
* [[Michael Foot]] (1980–1983)
* [[Neil Kinnock]] (1983–1992)
* [[John Smith (breskur stjórnmálamaður)|John Smith]] (1992–1994)
* [[Margaret Beckett]] (1994; starfandi)
* [[Tony Blair]] (1994–2007)
* [[Gordon Brown]] (2007–2010)
* [[Harriet Harman]] (2010; starfandi)
* [[Ed Miliband]] (2010–2015)
* [[Harriet Harman]] (2015; starfandi)
* [[Jeremy Corbyn]] (2015–2020)
* [[Keir Starmer]] (2020–2026)
* [[Andy Burnham]] (2026–)

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{stubbur|stjórnmál}}
{{s|1900}}
[[Flokkur:Breskir stjórnmálaflokkar]]
[[Flokkur:Jafnaðarflokkar]]
[[Flokkur:Verkamannaflokkar]]</text>
      <sha1>fc6oqm7mklong0btgel3zur5r2d8ia7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Búsáhaldabyltingin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73131</id>
    <revision>
      <id>1972472</id>
      <parentid>1936909</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sautjándi mótmælafundur, 31. janúar 2009 */</comment>
      <origin>1972472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96098" sha1="f2ppqwfdg1jba2ot5r1x64n2wpo9qn7" xml:space="preserve">[[Mynd:W15_Protesters_1217.JPG|thumb|Mótmælendur berja á dósir og pottlok á mótmælum 20. janúar 2009.]]
[[Mynd:Althingi IMF protest.jpg|thumb|right|Mótmæli við Alþingishúsið í nóvember 2008. Búið er að koma fyrir skilti á svölum hússins sem á stendur „Til sölu (kr) $ 2,100.000.000“ og „IMF Selt“.]]
'''Mótmælin á Íslandi í kjölfar efnahagskreppunnar 2008''', betur þekkt sem '''Búsáhaldabyltingin''', voru fjölmenn [[mótmæli]], sem hófust í kjölfar [[Bankahrunið á Íslandi|falls íslensku bankanna]] [[haust]]ið [[2008]]. Boðað var til mótmæla í sömu viku og bankarnir féllu. Í kjölfarið á þeim mótmælum var farið að skipuleggja svokallaða laugardagsfundi á [[Austurvöllur|Austurvelli]], auk annarra funda og aðgerða á meðal almennings. Mótmælin náðu hámarki í janúar 2009 og lyktaði með því að [[Annað ráðuneyti Geirs H. Haarde|ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar]] féll. 

Búsáhaldabyltingin er kennd við það að margir þátttakendur börðu sleifum á potta, pottlok og dósir til að skapa takt,&lt;ref name=&quot;havadi&quot; /&gt; um leið og þeir sungu [[slagorð]] á borð við „vanhæf ríkisstjórn!“. Skilti með slagorðum eins og „Nýtt lýðveldi“, „Vér mótmælum öll“ og „Helvítis fokking fokk“ voru lýsandi fyrir andrúmsloftið á mótmælunum. Kröfur mótmælenda voru að stjórn [[Seðlabanki Íslands|Seðlabankans]] og [[Ríkisstjórn Íslands|ríkisstjórnin]] skyldu víkja þar sem þær væru rúnar trausti almennings. Kannanir sýndu að um fjórðungur íbúa höfuðborgarsvæðisins tók þátt í mótmælum í janúar 2009 og að mótmælin nutu víðtæks stuðnings landsmanna.&lt;ref name=&quot;konnun&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;evaheida&quot; /&gt;

Tveir hópar voru áberandi við skipulagningu mótmæla í byrjun: [[Mótmælasamtökin Nýir tímar]] undir forystu [[Kolfinna Baldvinsdóttir|Kolfinnu Baldvinsdóttur]] fjölmiðlakonu og [[Raddir fólksins]] undir forystu [[Hörður Torfason|Harðar Torfasonar]] tónlistarmanns. Áherslur þessara tveggja hópa voru ólíkar þar sem Nýir tímar vildu leggja áherslu á pólitíska þáttinn á meðan Raddir fólksins voru óflokkspólitísk samtök. Þekktustu mótmælafundirnir voru laugardagsfundir Radda fólksins á Austurvelli þar sem fjöldi fólks flutti ávörp, en aðgerðir fóru fram víðar, meðal annars við [[Stjórnarráð Íslands|Stjórnarráðið]], [[Þjóðleikhúsið]] og Lögreglustöðina við Hlemm. Átök mótmælenda og [[óeirðalögregla|óeirðalögreglu]] fóru stigvaxandi eftir því sem leið á mótmælin og náðu hámarki þegar Alþingi kom saman eftir jólafrí 20. janúar 2009.

Líkt og Bankahrunið sjálft hefur Búsáhaldabyltingin oft verið pólitískt deiluefni. Í opinberri umræðu hefur mótmælendum verið lýst sem „múg“&lt;ref name=&quot;silfrid&quot; /&gt; og mótmælunum sem „skrílslátum“.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://heimildin.is/blogg/gudmundur/bylting-ea-skrilslti/|title=Bylting eða skrílslæti?|author=Guðmundur Gunnarsson|date=16. október 2018|website=Heimildin}}&lt;/ref&gt; Sumir gengu svo langt að halda því fram að Búsáhaldabyltingin hafi verið [[valdarán]] þar sem [[Vinstri grænir]], sem þá voru í stjórnarandstöðu, hafi efnt til mótmælanna til að steypa lögmætri ríkisstjórn af stóli. Þetta var sérstaklega áberandi í deilum um drög [[Stjórnlagaþing á Íslandi 2011|stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá]] 2012.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.althingi.is/thingstorf/thingmalalistar-eftir-thingum/ferill/140/636/?ltg=140&amp;mnr=636|title=Ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlaga­ráðs að frum­varpi til stjórnarskipunarlaga|date=28.03.2012|website=Alþingi.is}}&lt;/ref&gt; Eftir [[Árásin á Bandaríkjaþing 2021|árásina á Bandaríkjaþing 2021]] vildu sumir Sjálfstæðismenn líkja henni við Búsáhaldabyltinguna, sérstaklega atvikið þegar [[nímenningarnir|hópur mótmælenda]] hugðist mótmæla á áhorfendapöllum Alþingis 8. desember 2008 og lenti í átökum við lögreglu og þingverði.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20212059457d/sjalf-staedis-menn-vilja-leggja-bus-a-halda-byltingu-og-a-rasina-a-thinghusid-i-bandarikjunum-ad-jofnu|title=Sjálf­stæðis­menn vilja leggja bús­á­halda­byltingu og á­rásina á þinghúsið í Bandaríkjunum að jöfnu|date=11. janúar 2021|website=Vísir.is|author=Jakob Bjarnar}}&lt;/ref&gt;

== Atburðarásin ==
=== Neyðarlögin og bankahrunið, 6. október 2008 ===
{{aðalgrein|Neyðarlögin}}
[[Lausafjárkreppan 2007-2008]] olli því að bankar og aðrar fjármálastofnanir víða um heim urðu gjaldþrota. Stærst þessara gjaldþrota var gjaldþrot [[Lehman Brothers]] í september 2008, sem varð til þess að [[millibankalán]] stöðvuðust tímabundið. Það olli aftur greiðsluerfiðleikum íslenskra banka sem voru með stór [[kúlulán]] á gjalddaga og gátu nú ekki endurfjármagnað þau með nýjum lánum. [[Glitnir banki]] var fyrstur íslensku bankanna sem lenti í erfiðleikum og hratt af stað atburðarás sem leiddi til [[Bankahrunið á Íslandi|gjaldþrots allra þriggja stærstu íslensku bankanna]] og setningu [[neyðarlögin|neyðarlaga]] 6. október 2008. Af því tilefni ávarpaði forsætisráðherra, [[Geir H. Haarde]], landsmenn í beinni útsendingu í sjónvarpi og útvarpi:
{{tilvitnun2|Á hinum pólitíska vettvangi, jafnt sem annars staðar, er mikilvægt að slíðra sverðin við þessar aðstæður. Miklu skiptir að við sýnum bæði stillingu og yfirvegun þá erfiðu daga sem nú fara í hönd, látum ekki hugfallast og styðjum hvert annað með ráðum og dáð. Á þann hátt, með íslenska bjartsýni, æðruleysi og samstöðu að vopni, munum við standa storminn af okkur. Guð blessi Ísland.|höfundur=Geir H. Haarde (6. október 2008)}}
Setning neyðarlaganna og ávarp forsætisráðherra gerðu almenningi á Íslandi ljóst að fjármálakerfið væri að hrynja með [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008-2011|alvarlegum afleiðingum]] fyrir íslenskt efnahagslíf.

=== Samstöðutónleikar á Austurvelli, 8. október 2008 ===
Tveimur dögum eftir setningu neyðarlaganna, eða þann 8. október 2008, boðaði [[Bubbi Morthens]] til samstöðutónleika á [[Austurvöllur|Austurvelli]] um hádegið undir yfirskriftinni „Krónan er fallin“.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|3634868|Bubbi þjappaði saman þjóðinni|blað=24 stundir|útgáfudagsetning=9. október 2008|blaðsíða=30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4201399|Ládeyða á Austurvelli|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=9.10.2008|blaðsíða=42}}&lt;/ref&gt; Um 1000-1500 manns mættu og allt gekk vel fyrir sig.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Mikið var um fjölskyldufólk með börn, og margir að maula á nesti á meðan tónleikunum stóð. Hljómsveitin [[Buff (hljómsveit)|Buff]] lék með Bubba auk þess sem rapparinn [[Poetrix]] kom fram. Bubbi flutti meðal annars nýtt lag sem hann hafði samið kvöldið áður og hét „Ein stór fjölskylda“. Lagið samdi hann fyrir þennan samstöðufund, en það var frumflutt á [[Rás 2]] um morguninn og svo stuttu síðar á [[Bylgjan|Bylgjunni]].

=== Fyrstu mótmælin, 10. október 2008 ===
Fjórum dögum eftir setningu neyðarlaganna, eða föstudaginn 10. október, var boðað til fyrstu mótmælanna á samskiptamiðlinum [[Facebook]] vegna þess ástands sem skapast hefði við fall bankanna. Fólk var hvatt til að mæta á [[Arnarhóll|Arnarhól]] til að krefjast þess að [[Davíð Oddsson]] seðlabankastjóri segði af sér.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|author=Stefán Gunnar Sveinsson|year=2013|title=Búsáhaldabyltingin: Sjálfsprottin eða skipulögð?|location=Reykjavík|publisher=Almenna bókafélagið}}&lt;/ref&gt; Samkvæmt frétt [[Reuters]]-fréttastofunnar mættu um 200 manns á mótmælin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Síðar færðu mótmælendur sig að [[Seðlabanki Íslands|Seðlabankanum]]. Allt gekk vel fyrir sig á meðan mótmælunum stóð.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite report|author=Geir Jón Þórisson|date=30. júní 2012|title=Samantekt á skipulagi lögreglu við mótmælin 2008 til 2011|url=https://rafhladan.is/handle/10802/11046|publisher=Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu}}&lt;/ref&gt; Nokkrir mótmælendur urðu ósáttir við það þegar einn úr þeirra hópi fór að syngja „[[Internationalinn]]“ (alþjóðlegt baráttulag [[kommúnismi|kommúnista]]). Sumir létu sig hverfa í kjölfarið þar sem þeir töldu mótmælin vera orðin „of rauð“.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Skipuleggjendum var í kjölfarið ráðlagt að hafa meiri fyrirvara á mótmælunum, sleppa „Nallanum“ og kaupa almennilegt [[gjallarhorn]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Samstöðufundur á Ingólfstorgi, 17. október 2008 ===
Þann 17. október 2008 hélt leikarinn [[Karl Ágúst Úlfsson]] samstöðufund á [[Ingólfstorg]]i. Þetta voru ekki mótmæli heldur [[trommuhringur]] til að sýna að þegar hver og einn leggur fram það sem hann hefur fram að færa þá ná allir að spila saman.&lt;ref name=&quot;havadi&quot;&gt;{{cite journal|author=Njörður Sigurjónsson|year=2015|title=Hávaði búsáhaldabyltingarinnar|journal=Ritið|volume=15|number=3|pages=137-159|url=https://timarit.is/page/6565669?iabr=on}}&lt;/ref&gt; Honum fannst þjóðin þurfa mest á því að halda á þessum erfiðu tímum, að finna að við eigum öll hagsmuna að gæta og að allir þyrftu að leggjast á eitt til að komast á réttan kjöl. Karl Ágúst stóð að samstöðufundinum ásamt fyrirtækinu Practical.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|4008901|Trommað í takt|útgáfudagsetning=18. október 2008|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=1}}&lt;/ref&gt;

=== Annar mótmælafundur, 18. október 2008 ===
Annar mótmælafundurinn var boðaður klukkan 3, laugardaginn 18. október 2008. Þessi fundur var mun betur skipulagður en sá fyrsti og notaðist við hljóðkerfi og lítið færanlegt svið sem [[Reykjavíkurborg]] útvegaði og komið var fyrir við [[Landsímahúsið]] á [[Austurvöllur|Austurvelli]], líkt og á samstöðutónleikum Bubba 10 dögum fyrr. Aðstandendur voru Hörður Torfason, Kolfinna Baldvinsdóttir, [[Dr. Gunni]] og Andri Sigurðsson. Líkt og á fyrsta fundinum var helsta krafan afsögn seðlabankastjóra. Ræðumenn á fundinum voru [[Þráinn Bertelsson]], rithöfundur,&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=RB13PYRcVvE YouTube: Ræða Þráins Bertilssonar 18. október, 2008]&lt;/ref&gt; [[Þorvaldur Gylfason]], prófessor við Háskóla Íslands,&lt;ref&gt;[http://raddirfolksins.org/wp-content/uploads/2008/10/thg181008.pdf Raddir fólksins: Ræða - Þorvaldur Gylfason 18. október, 2008.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; [[Ragnheiður Gestsdóttir]], rithöfundur, [[Biggi Veira|Birgir Þórarinsson]], tölvunarfræðingur og tónlistarmaður, og Kolfinna Baldvinsdóttir, fjölmiðlakona.
&lt;gallery&gt;
Image:W02 Hördur Torfason Organizer.JPG|Hörður Torfason
Image:W02 Protesters 07933.JPG
Image:W02 Protesters Auturvöllur 07942.JPG
Image:W02 Collection 07946.JPG
Image:W02 Austurvöllur 07957s.JPG
&lt;/gallery&gt;

=== Þriðji mótmælafundur, 25. október 2008 ===
Þriðji mótmælafundurinn var haldinn laugardaginn 25. október 2008. Nokkur fjöldi safnaðist saman á Austurvelli þar sem [[Einar Már Guðmundsson]], rithöfundur, [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambandsins, og [[Jón Baldvin Hannibalsson]], fyrrverandi ráðherra, héldu ræður. Eftir fundinn var farið í mótmælagöngu að [[Ráðherrabústaðurinn|Ráðherrabústaðnum]] þar sem hrópað var „brennum bankana!“ um leið og fáni [[Landsbankinn|Landsbankans]] var brenndur.

=== Fjórði mótmælafundur, 1. nóvember 2008 ===
Fjórði laugardagsfundurinn var haldinn á Austurvelli laugardaginn 1. nóvember 2008. Í þetta sinn var mótmælaganga frá [[Hlemmur|Hlemmi]] yfir á Austurvöll. Fjórir vörubílar óku á undan göngunni og þeyttu flautur. [[Sturla Jónsson]], einn af forystumönnum í [[mótmæli vörubílstjóra á Íslandi 2008|mótmælum vörubílstjóra]] fyrr þetta sama ár, var einn ræðumanna. Aðrir ræðumenn voru Pétur Tyrfingsson sálfræðingur, Lárus Páll Birgisson sjúkraliði, Ernesto Ortiz veitingamaður, Óskar Ástþórsson leikskólakennari og Birgir Þórarinsson tónlistarmaður. Allt fór vel fram og var áætlaður fjöldi 1000-1500 manns.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4009688|Á annað þúsund mótmæltu|blað=Fréttablaðið|útgáfudagsetning=2.11.2008|blaðsíða=1}}&lt;/ref&gt; Dúkka var hengd upp á hliðið í Austurstræti.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Fimmti mótmælafundur, 8. nóvember 2008 ===
[[Image:W05 Buags flag 8282.JPG|thumb|Bónusfáninn á Alþingishúsinu.]]
Fimmti laugardagsfundurinn var haldinn 8. nóvember 2008. Ræðumenn voru Ragnheiður Gestsdóttir rithöfundur, Sigurbjörg Árnadóttir fyrrverandi fréttamaður RÚV í Finnlandi, Arndís Björnsdóttir kennari og Einar Már Guðmundsson rithöfundur.&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=8nKnTc7DV8U YouTube: Ræða - Einar Már Guðmundsson 8. nóvember, 2008.]&lt;/ref&gt; Þetta voru fjölmennustu mótmælin til þessa en samkvæmt lögreglu voru á fjórða þúsund manns mætt á Austurvöll þar sem mótmælin höfðu verið boðuð.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Skömmu eftir að mótmælin hófust klifraði mótmælandinn [[Haukur Hilmarsson]] upp á þak [[Alþingishúsið|Alþingishússins]] og dró [[Bónus (verslun)|Bónus]]fána að húni á fánastöng hússins. Lögreglumenn fóru á bak við húsið til að gæta að honum og nokkur fjöldi mótmælanda safnaðist þar saman í kjölfarið. Þegar fánamaðurinn kom niður reyndi lögregla að handtaka hann, en mótmælendur komu í veg fyrir það og hann slapp. Mótmælin færðust þá aftur inn á Austurvöll þar sem mótmælendur köstuðu skyri og eggjum í Alþingishúsið. Talsverður hiti var í fólki og átti lögreglan á köflum í basli með að halda aftur af mótmælendum.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4010083|Á fjórða þúsund mótmælti|blað=Vísir|útgáfudagsetning=9. nóvember 2008|blaðsíða=4}}&lt;/ref&gt;

Frásagnir af ástandinu þennan dag voru mismunandi. Daníel Sigurbjörnsson sagði í viðtali í ''[[Morgunblaðið|Morgunblaðinu]]'' 10. nóvember:&lt;blockquote&gt;„Ástandið var mun alvarlegra í portinu en fjölmiðlar hafa sagt frá. Lögreglumenn voru þar í hættu; þeir kallaðir öllum illum nöfnum og margsinnis hótað lífláti [...] Ég fór inn í portið þegar maðurinn birtist uppi á þaki með Bónusfánann. Þegar einn lögreglumaðurinn ætlaði upp stigann gerði maður í portinu sig líklegan til að kippa honum aftur niður og það hefði valdið stórslysi. Mér tókst einhvern veginn að hindra manninn og var kallaður öllum illum nöfnum fyrir vikið og grýttur með eggjum, jógúrt og tómötum. Ástandið var mun alvarlegra en menn gera sér grein fyrir. Mér fannst öryggi mínu ógnað þrátt fyrir að hafa aðeins ætlað að taka þarna nokkrar myndir fyrir sjálfan mig.“&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{tímarit.is|4203627|Margmenni við mótmæli á Austurvelli|blað=Morgunblaðið|höfundur=Halldór Armand Ásgeirsson|útgáfudagsetning=10 nóvember 2008|blaðsíða=8}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt; [[Ingvar Á. Þórisson]] kvikmyndagerðamaður sagði í ''Morgunblaðinu'' sama dag:&lt;blockquote&gt;„Sá sem strengdi upp Bónus-fánann uppskar mikið lof fyrir og í kjölfarið safnaðist fólk saman inni í portinu þar sem stiginn var. Þar voru aðeins þrír lögreglumenn. Maður heyrði seinna meir að það voru einhverjir tuddar þarna tilbúnir í slagsmál við lögregluna en ég held nú að það hafi verið lítil hætta á því að þau yrðu. Ég tel að það sé langt í að hér sjóði eitthvað upp úr.“&lt;/blockquote&gt; Hann taldi lögregluna hafa brugðist vel við mótmælunum. „Ég var þarna fremst og fannst lögreglan bregðast hárrétt við. Þeir voru ekki með neinar brynsveitir og létu ekki æsa sig upp í neitt.“&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Á þessum mótmælum mætti [[Gunnar Már Pétursson]] myndlistarmaður í fyrsta sinn með skilti sem á stóð slagorðið „Helvítis fokking fokk!“.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.flickr.com/photos/johannesgunnar/3013903904/in/album-72157609177016624|author=Jói Gunnar|website=Flickr|title=Helvítis Fokking Fokk!|date=8.11.2008}}&lt;/ref&gt; Þetta átti eftir að verða nokkurs konar einkennisslagorð Búsáhaldabyltingarinnar sem lýsti óánægju án þess að setja fram stefnu eða kröfu um breytingar.
&lt;gallery&gt;
Image:W05 Speaker Ragnheidur Gestsdottir 08323.JPG|Ragnheiður Gestsdóttir.
Image:W05 Protesters Austurvöllur 08325.JPG|Mótmælendur með skilti.
&lt;/gallery&gt;

=== Sjötti mótmælafundur, 15. nóvember 2008. ===
Sjötti laugardagsfundurinn var haldinn 15. nóvember 2008. Ræðumenn voru [[Andri Snær Magnason]] rithöfundur,&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20130402175817mp_/http://raddirfolksins.info/wp-content/uploads/2009/01/asm151108.pdf|url=http://raddirfolksins.info/wp-content/uploads/2009/01/asm151108.pdf|archive-date=2.4.2013|title=Hugsjónin Ísland|author=Andri Snær Magnason|date=15.11.2008|website=Raddir fólksins}}&lt;/ref&gt; Viðar Þorsteinsson heimspekingur&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20130402175817mp_/http://raddirfolksins.info/wp-content/uploads/2009/01/vth151108.pdf|url=http://raddirfolksins.info/wp-content/uploads/2009/01/vth151108.pdf|archive-date=2.4.2013|title=Ræða Viðars Þorsteinssonar á Austurvelli 15. nóv 2008|author=Viðar Þorsteinsson|date=15.11.2008|website=Raddir fólksins}}&lt;/ref&gt; og [[Kristín Helga Gunnarsdóttir]] rithöfundur. Lúðrasveit Íslands undir stjórn Rúnars Óskarssonar lék á undan fundinum. Taldi lögregla að um 6000 manns hefðu mætt á Austurvöll.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4204103|Vaxandi styrkur mótmæla|útgáfudagsetning=17.11.2008|blaðsíða=4|blað=Morgunblaðið}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;Mikill hiti var í fundarmönnum og ljóst að fólk krefst aðgerða. Þúsundir manna öskruðu já háum rómi þegar Hörður Torfason, tónlistarmaður og skipuleggjandi mótmælanna, spurði fólk hvort það vildi stjórn Seðlabankans burt. Sömu sögu var að segja þegar hann spurði hvort fólk vildi stjórn Fjármálaeftirlitsins, spillingaröflin og ríkisstjórnina burt. Þúsundraddað já kvað við. Rétt eins og fólk krafðist kosninga í vor með háværu já-svari.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2008/11/15/serfraedingur-i-ad-gelda-og-svaefa/|archive-url=https://vefsafn.is/is/20130502181530/http://www.dv.is/frettir/2008/11/15/serfraedingur-i-ad-gelda-og-svaefa/|website=DV.is|date=15. nóvember, 2008|title=Sérfræðingur í að gelda og svæfa|archive-date=2.5.2013}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
Eftir fundinn kastaði fólk eggjum, skyri og klósettrúllum í Alþingishúsið. Kveikt var í klósettrúllu á tröppum hússins, en lögreglan slökkti eldinn.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4010468|Kröfðust lýðræðis|blað=Fréttablaðið|útgáfudagsetning=16.11.2008|blaðsíða=6}}&lt;/ref&gt;

Um kvöldið voru vel sóttir samstöðutónleikar í [[Laugardalshöll]] þar sem íslenskt tónlistarfólk bauð til ókeypis tónleika. Meðal flytjenda voru [[Stuðmenn]], [[Buff (hljómsveit)|Buff]], [[Ný dönsk]], [[Ragnheiður Gröndal]], [[Lay Low]], [[Sálin hans Jóns míns (hljómsveit)|Sálin hans Jóns míns]], [[Baggalútur]] og [[HAM (hljómsveit)|Ham]].&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4204139|Hlýleg stemning á samstöðutónleikum|útgáfudagsetning=17.11.2008|blað=Morgunblaðið|blaðsíða=40}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
image:W06 Speaker Vidar Thorsteinsson 08339.JPG|Viðar Þorsteinsson
image:W06 Protesters 08361.JPG|Mótmælaskilti
Image:W06 Andri Snær Magnason Speaker 08345.JPG|Andri Snær Magnason
&lt;/gallery&gt;

=== Sjöundi mótmælafundur, 22. nóvember, 2008. ===
Sjöundi laugardagsfundurinn var haldinn 22. nóvember 2008. Ræðumenn voru Sindri Viðarsson sagnfræðinemi, [[Katrín Oddsdóttir]] laganemi og [[Gerður Pálmadóttir]], atvinnurekandi í Hollandi. Lúðrasveit Íslands undir stjórn Rúnars Óskarssonar lék á undan fundinum og [[Hjalti Rögnvaldsson]] las baráttuljóð.
&lt;blockquote&gt;Katrín sagði meðal annars ríkisstjórnina hafa brotið mannréttindi Íslendinga þegar skrifað var undir lánabeiðni til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þá væri það ekki ákvörðun þeirra Ingibjargar Sólrúnar og Geirs Haarde hvort gengið yrði til kosninga, eins og þau hafa sagt ekki tímabært. Hún lauk máli sínu með hrópunum &quot;Góðir Íslendingar, við látum ekki kúga okkur&quot; og uppskar mikinn fögnuð viðstaddra.&quot; &lt;ref&gt;{{tímarit.is|4010848|Mótmælendur gerast háværari|blað=Fréttablaðið|útgáfudagsetning=23. nóvember, 2008|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
Eftir fundinn var aðgerðahópurinn [[Neyðarstjórn kvenna]] með gjörning þar sem styttan af Jóni Sigurðssyni var klædd í bleikan kjól.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2008435809d/jon-sigurdsson-klaeddur-i-kjol|title=Jón Sigurðsson klæddur í kjól|dags=22.11.2008|website=Vísir.is}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:W07 Band2.JPG|Lúðrasveit Íslands leikur
Image:W07 Hjalti Rögnvaldsson 08679.JPG|Ljóðalestur Hjalti Rögnvaldsson
Image:W07 Protesters 8727.JPG|Mótmælendur með skilti sem á stendur „Vér mótmælum öll“
Image:W07 Katrin Oddsdottir speaker 08700.JPG|Katrín Oddsdóttir flytur erindi
Image:W07 Protesters 8713.JPG|Mótmælendur
&lt;/gallery&gt;

=== Áhlaup á lögreglustöðina, 22. nóvember 2008 ===
{{aðalgrein|Áhlaupið á lögreglustöðina við Hverfisgötu 22. nóvember 2008}}
Föstudaginn 21. nóvember var [[Haukur Hilmarsson]] handtekinn af lögreglunni fyrir að hafa klifrað upp í byggingarkrana í tengslum við mótmæli [[Saving Iceland]] á [[Kárahnúkavirkjun|Kárahnjúkum]] árið 2005. Margir töldu að tilgangur handtökunnar væri sá einn að taka hann úr umferð fyrir mótmælin um helgina.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://this.is/nei/?p=893|title=Lögregla tekur mótmælanda úr umferð|website=Nei.|date=22.11.2008|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090130162516/http://this.is/nei/?p=893|archive-date=30.1.2009}}&lt;/ref&gt; Í ræðu sinni á laugardagsmótmælunum daginn eftir fordæmdi Hörður Torfason handtökuna og hvatti viðstadda til að fylkja liði að lögreglustöðinni á Hverfisgötu þar sem Haukur var í haldi. Milli 500 og eitt þúsund manns söfnuðust saman fyrir utan lögreglustöðina þar sem slagorðin „Út með Hauk! Inn með Geir!“ voru hrópuð. Mannfjöldinn braut sér leið í gegnum útidyr hússins, en var hrakinn frá af lögregluliði í óeirðabúningum sem beitti piparúða. Fimm þurftu að leita sér aðhlynningar á slysavarðstofu og erlendis var fjallað um atburðinn eins og óeirðir.

Um klukkan 18:00 bárust þær fréttir að Hauki hefði verið sleppt úr haldi og að óþekktur aðili hefði greitt fyrir hann sektina sem hann var handtekinn fyrir að hafa ekki greitt.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smugan.is/skyringar/frettaskyringar/nr/89|author=Ásgeir H. Ingólfsson|title=Grátið eggjarauðutárum|website=Smugan|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110106122642/http://www.smugan.is/skyringar/frettaskyringar/nr/89|archive-date=1.1.2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/11/22/fanganum_sleppt/|title=Fanganum sleppt|website=mbl.is|date=22.11.2008}}&lt;/ref&gt;

=== Útifundur og borgarafundur, 24. nóvember 2008 ===
Mánudaginn 24. nóvember stóðu [[BSRB]] og fleiri samtök fyrir útifundi á Ingólfstorgi undir yfirskriftinni „Verjum velferðina“. Þar var borin upp vantrauststillaga á ríkisstjórnina og Alþingi og nokkrir fóru inn á þingpalla. Um 1000 manns voru á torginu og allt gekk vel fyrir sig.

Um kvöldið var fjölmennur [[opinn borgarafundur]] í [[Háskólabíó]]i, en þar gekk líka allt vel fyrir sig.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Sýnt var frá fundinum í beinni útsendingu á [[RÚV]]. Á þeim fundi mælti [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] hin fleygu orð „Þið eruð ekki þjóðin“ við lítinn fögnuð viðstaddra.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4011594|Góð vika/slæm vika|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=56|útgáfudagsetning=29.11.2008}}&lt;/ref&gt;

=== Áttundi mótmælafundur, 29. nóvember 2008 ===
Áttundi laugardagsfundurinn var haldinn 29. nóvember 2008. Ræðumenn í þetta sinn voru [[Illugi Jökulsson]] rithöfundur,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dv.is/blogg/tresmidja/2008/11/29/gerum-thad-theirra/|title=Gerum það án þeirra|website=DV.is/blogg: Ræða|author=Illugi Jökulsson|date=29.11.2008|archive-url=https://vefsafn.is/is/20100326161528/http://www.dv.is/blogg/tresmidja/2008/11/29/gerum-thad-theirra/|archive-date=26.3.2010}}&lt;/ref&gt; Kristín Tómasdóttir frístundaráðgjafi, og [[Stefán Jónsson (f. 1964)|Stefán Jónsson]] leikstjóri.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smugan.is/pistlar/raedur/nr/183|title=Stefán Jónsson á Austurvelli 29. nóvember 2008|author=Stefán Jónsson|date=29.11.2008|archive-date=2008-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204013021/http://smugan.is/pistlar/raedur/nr/183|access-date=2024-11-18|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; Á fimmta þúsund manns mættu á fundinn, þrátt fyrir kulda, og góð stemning var í hópnum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/forsida/2008/11/29/segir_goda_stemningu_a_motmaelafundi/|vefsíða=mbl.is|date=29. nóvember, 2008|title=Segir góða stemningu á mótmælafundi|archive-date=6.10.2017|archive-url=https://vefsafn.is/is/20171006173230/http://www.mbl.is/frettir/forsida/2008/11/29/segir_goda_stemningu_a_motmaelafundi/}}&lt;/ref&gt; Þátttakendum bauðst að undirrita „uppsagnarbréf“ handa völdum ráðamönnum.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4011987|Ráðamönnum sagt upp|blað=Fréttablaðið|útgáfudagsetning=30. nóvember 2008|blaðsíða=1}}&lt;/ref&gt;

=== Mótmæli við Stjórnarráðið og Seðlabankann, 1. desember 2008 ===
[[Mynd:W08_Protesters_Arnarhóll_9424.JPG|thumb|Mótmælendur á Arnarhóli.]]
Mánudaginn 1. desember 2008 (fullveldisdaginn) mætti hópur mótmælanda fyrir utan [[Stjórnarráð Íslands|Stjórnarráðið]]. [[Eva Hauksdóttir]] fór þar fremst í flokki ásamt átta manns. Hélt fólkið á svörtum og rauðum fánum. Eva Hauksdóttir fór með ýmiss konar þulur og særingar ásamt því að hópurinn kastaði kjötstykkjum á Stjórnarráðið og á grasblettinn þar fyrir framan. Eftir um hálfa klukkustund fór hópurinn í átt að [[Seðlabanki Íslands|Seðlabankanum]]. Eva Hauksdóttir fór með lögreglumanni að afgreiðsluborði bankans og óskaði eftir því að fá að hitta [[Davíð Oddsson]] Seðlabankastjóra. Nokkur hópur af mótmælendum hafði komið sér fyrir í anddyrinu ásamt Evu og var farið að láta ófriðlega. [[Lögregla|Lögreglan]] vísaði fólkinu út. Í framhaldinu fór Eva til fundar við Davíð Oddson. Eftir fundinn kom [[Eva Hauksdóttir|Eva]] út með brúðu í líki Davíðs og framdi þar gjörning sem gekk út á að bera Davíð úr bankanum. 

Á [[Arnarhóll|Arnarhóli]] höfðu um 1000 manns safnast saman þegar mest var. Þar höfðu [[Borgarahreyfingin]] og [[Mótmælasamtökin Nýir tímar]] hvatt fólk til að koma saman á þjóðfundi um fullveldið. Síðar tók fólk að streyma þaðan að [[Seðlabanki|Seðlabankanum]]. Þegar hópurinn hafði náð áfangastað var ástandið orðið mjög eldfimt og nokkrir mótmælendur komnir á þak bankans. Margt fólk safnaðist fyrir í anddyrinu sem varð til þess að lögreglan gaf skipun um að rýma anddyrið. Þetta var gert nokkrum sinnum með litlum árangri sem varð til þess að lögreglan hótaði að nota [[Piparúði|piparúða]] á mótmælendur. Það kom þó aldrei til þess þar sem lögreglan átti samtal við mótmælendur sem töluðu um þeir vildu fara út með einhverri reisn og helst ekki fyrr en eftir einhvern tíma. Þá voru þau fyrirmæli gefin út til aðgerðahópa lögreglu að beita ekki neinni hörku við að koma mótmælendum út. Ágætlega gekk hjá lögreglu að koma fólkinu út en þó voru um 100 manns sem ekki vildu fara. Lögreglan gerði þá samkomulag við mótmælendur að ef þeir myndu bakka með sína lögreglumenn þá myndu mótmælendur fara út. Þetta gekk eftir og tókst lögreglu að rýma anddyrið án þess að til átaka kæmi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Níundi mótmælafundur, 6. desember 2008 ===
Níundi mótmælafundurinn var haldinn laugardaginn 6. desember 2008. Ræðumenn voru [[Gerður Kristný]] rithöfundur og Jón Hreiðar Erlendsson fyrrum vörubílstjóri. Lúðrasveit Íslands undir stjórn Rúnars Óskarssonar lék á undan fundinum. Um 1500 manns sóttu fundinn, en þar boðaði Hörður Torfason upphaf „skyndiaðgerða“:
&lt;blockquote&gt;Um 1.500 manns sóttu mótmælafund vegna efnahagsástandsins á Austurvelli í gær. Skipuleggjandi boðar til aðgerða með klukkustundar fyrirvara í vikunni. MÓTMÆLI Það er ekki nóg að halda mótmælafundi einu sinni í viku. Nú taka við skyndiaðgerðir. &lt;ref&gt;[http://vefblod.visir.is/index.php?s=2629&amp;p=66525 Fréttablaðið 7. desember, 2008. Boða skyndiaðgerðir.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Stöð 2 Kvöldfréttir.&lt;ref&gt;[http://vefmidlar.visir.is/?channelID=&amp;programID=d93d6ddc-f3df-4c27-90e2-28d49738f306&amp;mediaSourceID=fbf147c6-d35e-4e1f-afe5-83fa8b4abb8f&amp;mediaClipID=7f98a25e-45ce-4eb3-a65a-1213e38650b5 Stöð 2 6. desember, 2008. Kvöldfréttir]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Fundurinn var boðaður kl. 14:00. Fáir mættu á mótmælin í byrjun eða um 200-300 manns. [[Lögreglan á Íslandi|Lögreglan]] fylgdist með ákveðnum einstaklingum sem mest voru áberandi á mótmælunum við Seðlabankann þann 1. desember. Um klukkan 15:00 sást til tveggja pilta klifra upp á svalir fyrir ofan inngang Alþingishússins með skilti sem á stóð „Elskaðu land þitt“ og tilvísun í netslóð sem vísaði á sönglag á netinu. Eftir að þeir voru búnir að koma upp skiltinu fóru þeir niður. Stóðu mótmælin yfir til klukkan 15:31 og þegar mest var voru um 1000 manns á mótmælunum samkvæmt lögreglu. Eftir að mótmælunum lauk urðu nokkrir einstaklingar eftir á svæðinu og klukkan 16:02 kölluðu lögreglumenn lið sitt til baka en lögreglan hafði fylgst grant með mótmælunum sem fóru fram án átaka.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Dreifimiðum var dreift á mótmælunum þar sem boðað var til nýrra mótmæla þann 8. desember á Austurvelli. Fyrirsögn dreifimiðanna var „TÍMI FYRIR AÐGERÐIR“ og stóð þar að þau mótmæli yrðu „annað stig“ í baráttu mótmælenda fyrir breytingum sem felast meðal annars í því að „raunverulega framkvæma þær ágætu hugmyndir sem fram hafa komið og hvernig megi ná fram réttlætinu. Ekki láta þig vanta, vertu með í aðgerðum gegn yfirvaldinu, vertu með í Byltingunni!“.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Mótmæli í Alþingishúsinu, 8. desember 2008 ===
{{aðalgrein|Nímenningarnir}}
Mánudaginn 8. desember 2008 freistaði hópur um 30 mótmælenda þess að komast á palla Alþingis. Þingverðir og lögregla meinuðu fólkinu að komast á þingpalla. Níu úr þessum hóp voru síðar ákærð fyrir árás á sjálfræði Alþingis. Í ákæru sem þeim var birt 1. mars segir að fólkið sé ákært fyrir: 

&lt;blockquote&gt;... brot gegn valdstjórninni, almannafriði og allsherjarreglu og húsbrot með því að hafa, þann 8. desember 2008, ásamt hópi óþekktra manna, í heimildarleysi ruðst inn í Alþingishúsið við Austurvöll meðan á þingfundi stóð. ... Með háttsemi sinni rufu ákærðu friðhelgi Alþingis og starfsfrið auk þess sem öryggi Alþingis var hætta búin.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rvk9.org/2010/05/21/ak%c3%a6rurnar-a-hendur-nimenningunum/ |title=rvk9.org, stuðningssíða nímenninganna. sótt 29. september 2010 |access-date=2010-10-01 |archive-date=2011-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201050856/http://www.rvk9.org/2010/05/21/ak%C3%A6rurnar-a-hendur-nimenningunum/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Tveir mótmælendanna komust upp á áhorfendapalla Alþingis, Snorri Páll Jónsson Úlfhildarson og óþekkt kona. Áður en hann var dreginn niður náði Snorri að hrópa af pöllunum:

{{tilvitnun2|Þetta hús þjónar ekki tilgangi sínum lengur, drullið ykkur út.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://attac.is/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=109:raeea-solveigar-jonsdottur-a-austurvelli-15-mai-2010|website=attac.is|title=Ég ákæri ykkur. Ræða Sólveigar Jónsdóttur á Austurvelli 15. maí 2010|author=Sólveig Jónsdóttir|date=15. maí 2010|access-date=2010-10-01|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305102100/http://attac.is/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=109:raeea-solveigar-jonsdottur-a-austurvelli-15-mai-2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}

Hópur sem kallaði sig „Aðgerð Aðgerð“ lýsti yfir ábyrgð á aðgerðunum. Til nokkurra átaka kom fyrir utan þinghúsið þegar félagar hinna handteknu reyndu að frelsa þá úr klóm lögreglu. Lögreglan var með sérstakan viðbúnað á lögreglustöðinni við Hverfisgötu af ótta við sams konar umsátursástand og 22. nóvember. Ekki kom þó til þess.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6449496|„Út, út, drullið ykkur út“|blað=DV|útgáfudagsetning=9.12.2008|blaðsíða=8|höfundur=Atli Már Gylfason}}&lt;/ref&gt;

=== Mótmæli við Ráðherrabústaðinn, 9. desember 2008 ===
Nokkrir tugir manns komu saman við [[Ráðherrabústaðurinn|Ráðherrabústaðinn]] við [[Tjarnargata|Tjarnargötu]] til að mótmæla ríkisstjórnarfundi sem þar fór fram, þriðjudaginn 9. desember. Hópurinn stillti sér upp í götunni og kom þannig í veg fyrir að ráðherrarnir kæmust að húsinu frá Tjarnargötu. Ráðherrarnir gengu þá inn bakdyramegin í gegnum garðinn ofan við húsið, frá [[Suðurgata|Suðurgötu]].

Eftirfarandi tilkynning var send út vegna aðgerðarinnar:
&lt;blockquote&gt;Pólitísk aðgerð, 9.desember 2008, við Ráðherrabústaðinn við Tjarnargötu: Við, fólkið, komum í veg fyrir inngöngu inn í Ráðherrabústaðinn við Tjarnargötu og stöðvum þar með áframhaldandi valdníðslu ráðamanna. Peningar hafa stýrt fólki á kostnað réttinda þeirra og ráðamenn og þeirra klíkur hafa hagrætt fjármagni eftir eigin hagsmunum. Sú hagræðing hefur ekki skilað sér í réttlátu samfélagi, réttlátum heimi. Tími aðgerða er runninn upp, því réttlátt samfélag er ekki einungis mögulegt, heldur er það skylda okkar að berjast fyrir því!&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smugan.is/frettir/frettir/nr/290|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090220132513/www.smugan.is/frettir/frettir/nr/290|archive-date=20.2.2009|title=Ráðherrum varnað inngöngu|website=Smugan|date=9. desember 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
Tveir voru handteknir fyrir að hlýða ekki tilmælum lögreglu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://logregla.is/displayer.asp?cat_id=1040&amp;module_id=220&amp;element_id=13128|title=Tveir mótmælendur handteknir|website=Lögregluvefurinn|date=9 desember 2008|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090424114011/http://www.logregla.is/displayer.asp?cat_id=1040&amp;module_id=220&amp;element_id=13128|archive-date=24.4.2009}}&lt;/ref&gt; Í ''Morgunblaðinu'' var því slegið föstu að mótmælendur við Ráðherrabústaðinn væri sami „[h]ópur mótmælenda sem efndi til mótmæla í Alþingishúsinu [8. desember]“.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/12/09/motmaeli_vid_radherrabustadinn/|title=Mótmæli við Ráðherrabústaðinn|website=Mbl.is|date=9. desember 2008|retrieved=4. október 2010}}&lt;/ref&gt;

=== Tíundi mótmælafundur, 13. desember 2008 ===
Tíundi laugardagsfundurinn var haldinn á Austurvelli 13. desember 2008. Um 1000 manns mættu á fundinn og sýndu samstöðu með 17 mínútna þögn í stað ræðuhalda. Á Akureyri tóku um 150 manns þátt í mótmælum undir yfirskriftinni „Virkjum lýðræðið“.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4015159|Lögreglan gaf fólki kakóbolla|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=4|útgáfudagsetning=14.12.2008}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:W10 Hördur Torfason organizer 9761.JPG|Tíunda vikan og tíu útikerti við Alþingishúsið.
Image:W10 Protesters 9755.JPG|Mótmælaskilti.
Image:W10 Protesters 9825.JPG|Neyðarstjórn kvenna.
&lt;/gallery&gt;

=== Mótmæli við bankana, 17. desember 2008 ===
Boðuð mótmæli miðvikudaginn 17. desember áttu að hefjast kl. 9:00 við Austurvöll og þaðan átti að halda í bankana. Strax kl. 09:17 voru um 30 mótmælendur komnir inn á skrifstofur [[Landsbankinn|Landsbankans]] í [[Kirkjustræti]], flestir grímuklæddir og var óskað eftir aðstoð lögreglu við að koma þeim út. Hópurinn hélt þá í Landsbankann við [[Austurstræti]]. Þá hafði mótmælendum fjölgað í um 50 manns. Þau komu sér fyrir á 2. hæð hússins og stóð viðveran til um kl. 10:00 eða þar til ákveðið var að fara að Landsbankanum við Laugaveg 77. Þegar komið var í bankann skipti hópurinn sér í tvo minni hópa. Einn hópurinn fór á skrifstofurnar og hinn hélt til í afgreiðslusal. Eftir skamma stund yfirgáfu mótmælendur bankann og fóru á kaffihús [[Hljómalind]]ar við Laugarveg.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Fólkið mótmælti meðal annars ráðningu [[Tryggvi Jónsson|Tryggva Jónssonar]] fyrrverandi aðstoðarforstjóra [[Baugur Group|Baugs]] til Landsbankans og hrópaði slagorðið „Borgið ykkar skuldir sjálf“.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4015405|Mótmælt í tveimur löndum|blað=Fréttablaðið|útgáfudagsetning=18.12.2008|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt;

Um kl. 13:00 var lögregla kölluð til vegna hóps mótmælenda á 101 Hotel við [[Hverfisgata|Hverfisgötu]] 10. Þeir biðu þar eftir [[Björgólfur Thor Björgólfsson|Björgólfi Thor Björgólfssyni]] sem var staddur á hótelinu. Mótmælendur sættust á að fara út eftir viðræður við lögreglu. Þegar mótmælendur voru komnir út gekk [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] út af hótelinu og samkvæmt lögreglu veittust þeir að honum og reyndu að hefta för hans.&lt;ref name=&quot;gudjonheidar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4015407|Veist að Jóni Ásgeiri í gær|blað=Fréttablaðið|útgáfudagsetning=18.12.2008|blaðsíða=4}}&lt;/ref&gt; 

Á bloggsíðu Guðjóns Heiðars Valgarðssonar, eins af mótmælendunum, segir hann:&lt;blockquote&gt;Þegar Jón Ásgeir kom út spurði ég hann hvort hann hafi stöðvað frétt [[DV]], hann veitti ekki svör og ætlaði greinilega ekki að staldra við og spjalla. Því tók ég mér snjóbolta í hönd og henti honum í smettið á Jóni. Fleiri fylgdu í kjölfarið og fékk Jón vænar gusur af snjóslugsi yfir fína jakkann sinn.&lt;ref name=&quot;gudjonheidar&quot;&gt;{{cite web|url=https://frussukusk.blog.is/blog/frussukusk/entry/747924/|title=Ég kastaði snjóbolta í Jón Ásgeir Jóhannesson|author=Guðjón Heiðar Valgarðsson|date=17.12.2008|website=Blog.is}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Einnig segir hann að það hafi verið afar frelsandi að kasta snjóbolta í hann og mælti með að aðrir gerðu slíkt hið sama þegar Jón Ásgeir yrði á vegi þeirra.

=== Ellefti mótmælafundur, 20. desember 2008 ===
[[Mynd:W11 Silent Protest 0073.JPG|thumb|right|Mótmælaskilti frá Neyðarstjórn kvenna.]]
Á ellefta laugardagsfundinum voru aftur þögul mótmæli í ellefu mínútur. Um 500 manns mættu á mótmælin. Eftir fundinn köstuðu nokkrir mótmælendur snjó og skóm í Alþingishúsið.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4015701|Hentu skóm í Alþingishúsið|blað=Fréttablaðið|útgáfudagsetning=21.12.2008|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Fyrirmyndin að skókastinu var atvik þar sem íraski blaðamaðurinn [[Muntadhar al-Zaidi]] kastaði skó að [[George W. Bush]] á blaðamannafundi í Bagdad sex dögum fyrr.

=== Tólfti mótmælafundur, 27. desember, 2008 ===
Tólfti laugardagsfundurinn var haldinn 27. desember 2008, á þriðja degi jóla. Lögregla taldi að um 500 hefðu mætt, en skipuleggjendur töldu það vera nær 1000.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5234896|Tólfti mótmælafundurinn á Austurvelli|blað=Fréttablaðið|útgáfudagsetning=29.12.2008|blaðsíða=4}}&lt;/ref&gt; Ræðumenn voru [[Björn Þorsteinsson]] heimspekingur&lt;ref&gt;[http://raddirfolksins.org/wp-content/uploads/2009/01/ba271208.pdf Raddir fólksins: Ræða Björns Þorsteinssonar 27. des 2008.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; og [[Ragnhildur Sigurðardóttir]] sagnfræðingur.&lt;ref&gt;[http://raddirfolksins.org/wp-content/uploads/2009/01/ba271208.pdf Raddir fólksins: Ræða Ragnhildar Sigurðardóttur 27. des 2008]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Mörg mótmælaskilti voru sett upp eins og [[umferðarmerki]] þar sem samningum við [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðinn]] var mótmælt og þess krafist að bankastjórum yrði vikið frá störfum.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5234917|Mótmælastaða|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=29.12.2008|blaðsíða=25}}&lt;/ref&gt; Um 80 manns komu saman við þögul mótmæli á ráðhústorginu á Akureyri.

=== Kryddsíldarmótmælin, 31. desember 2008 ===
Nokkur hundruð manns söfnuðust saman við [[Hótel Borg]] á Austurvelli. Búist var við forystufólki stjórnmálaflokkanna í beina útsendingu á [[kryddsíld (sjónvarpsþáttur)|kryddsíld]] [[Stöð 2|Stöðvar 2]] á gamlársdag þar sem [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]] var þáttastjórnandi. Hópur fólks fór gekk með blys frá Stjórnarráðinu á Austurvöll til að færa mótmælin nær þeim sem verið var að mótmæla.&lt;ref name=&quot;10ar&quot; /&gt; Lögregla var með viðbúnað og til átaka kom við mótmælendur sem ruddu sér leið inn á hótelið og kveiktu þar í reyksprengjum og blysum.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Lögregla beitti piparúða á mótmælendur og þurftu nokkrir að leita aðhlynningar vegna þess. Grjóti var kastað í andlit eins lögreglumanns sem kjálkabrotnaði.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4016189|Útsending Kryddsíldar rofin|útgáfudagsetning=2. janúar 2009|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=6}}&lt;/ref&gt; Mótmælendur klipptu að lokum í sundur myndsnúru sem lá frá hótelinu að bíl fyrir utan og útsendingu var hætt. Seinna lýsti Arnar Rúnar Marteinsson varðstjóri því að það hversu mikil læti urðu þennan dag hafi komið lögreglu á óvart. Lögregla var fáliðuð þar sem meiri mannskapur hafði verið boðaður á vakt um kvöldið.&lt;ref name=&quot;10ar&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20181905781d/tiu-ar-fra-hruni-sau-i-hvad-stefndi-eftir-kryddsildarmotmaelin|title=Tíu ár frá hruni: Sáu í hvað stefndi eftir Kryddsíldarmótmælin|date=1. október 2018|author=Sunna Kristín Hilmarsdóttir|website=Vísir.is}}&lt;/ref&gt; Í skýrslu um aðgerðir lögreglu á þessum tíma kemur fram hjá ónefndum lögreglumanni sem var við störf þennan dag:
&lt;blockquote&gt;Hluti mótmælenda á þessum tíma var vissulega góðkunningjar lögreglunnar og ungt róttækt fólk. Stór hluti var þó „venjulegir“ borgarar sem dags daglega myndu ekki taka þátt í skemmdarverkum, ofbeldi eða svívirða lögreglumenn við skyldustörf. [...] Mér virðist söguskýringin ætla að verða sú að þeir sem komu illa fram í mótmælunum  og gengu of langt hafi bara verið lítill hópur góðkunningja lögreglunnar. Ekkert er fjær sanni í mínum huga.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{rp|82}}&lt;/blockquote&gt;

=== Þrettándi mótmælafundur, 3. janúar 2009 ===
Þrettándi laugardagsfundurinn var haldinn 3. janúar 2009 undir yfirskriftinni „Breiðfylking gegn ástandinu“.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5244935|Dagný Dimmblá sló í gegn|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=5.1.2009|blaðsíða=11}}&lt;/ref&gt; Ræðumenn voru Halldóra Guðrún Ísleifsdóttir kennari og grafiskur hönnuður,&lt;ref&gt;[http://raddirfolksins.org/wp-content/uploads/2009/01/hgi030109.pdf Raddir fóklsins: Ræða Halldóru Guðrúnar Ísleifsdóttur 3. janúar, 2009.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;, Einar Már Guðmundsson rithöfundur &lt;ref&gt;[http://raddirfolksins.org/wp-content/uploads/2009/01/emg030109.pdf Raddir fólksins: Ræða Einars más Guðmundssonar 3. janúar 2009]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; og Dagný Dimmblá Jóhannsdóttir, 8 ára nemandi í Ísaksskóla.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|401628|Átta ára stúlka í ræðustól|blað=Fréttablaðið|útgáfudagsetning=4. janúar 2009|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Skipuleggjendur töldu að um 5.000 manns hefðu verið á Austurvelli, en lögregla taldi nokkuð færri.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4016280|Þúsundir á Austurvelli|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=1|útgáfudagetning=4.1.2009}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:W13 Hördur Torfason organizer 0366.JPG|Hörður Torfason.
Image:W13 Protesters 0394.JPG|Mótmælendur með skilti.
Image:W13 Einar Már Gudmundsson speaker 0477.JPG|Einar Már Guðmundsson.
Image:W13 Protesters 0412.JPG|Mótmælandi með öryggisgleraugu og öryggishjálm.
Image:W13 Protesters 0434.JPG|Mótmælendur á Austurvelli.
&lt;/gallery&gt;

=== Fjórtándi mótmælafundur, 10. janúar 2009 ===
Fjórtándi laugardagsfundurinn var haldinn kl. 15:00 laugardaginn 10. janúar. Ræðumenn voru [[Þorvaldur Þorvaldsson]] trésmiður, [[Lilja Mósesdóttir]] hagfræðingur,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smugan.is/pistlar/penninn/lilja-mosesdottir/nr/574|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090130155618/www.smugan.is/pistlar/penninn/lilja-mosesdottir/nr/574|website=Smugan|date=10. janúar 2009|title=Þegar ekkert er eins og áður|author=Lilja Mósesdóttir|archive-date=30.1.2009}}&lt;/ref&gt; og Lárus Páll Birgisson sjúkraliði.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://this.is/nei/?p=2430|website=Nei.|title=En þjóðin er þér ósammála|date=13. janúar 2009|author=Lárus Páll Birgisson|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090130154239/http://this.is/nei/?p=2430|archive-date=30.1.2009}}&lt;/ref&gt; Skipuleggjendur töldu að um 4.000 manns hefðu mætt á Austurvöll.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6425368|Sandkorn|blað=DV|útgáfudagsetning=12.1.2009|blaðsíða=14}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:W14 Lilla Mosesdottir speaker 0741.JPG|Lilja Mósesdóttir
Image:W14 Protesters 0711.JPG|Mótmælandi með skilti með „Fjandafælu“ [[Jón lærði Guðmundsson|Jóns lærða]].
Image:W14 Protesters 0801.JPG|Horft yfir mannfjöldann á Austurvelli.
Image:W14 Protesters 1063.JPG|Fánar mótmælenda.
&lt;/gallery&gt;

=== Fimmtándi mótmælafundur, 17. janúar 2009 ===
Fimmtándi laugardagsfundurinn fór fram 17. janúar 2009 kl. 15:00. Á fjórða þúsund manns mættu á Austurvöll.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5245740|Yfir þrjú þúsund á Austurvelli|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=19.1.2009|blaðsíða=8}}&lt;/ref&gt; Ræðumenn voru Svanfríður Anna Lárusdóttir, sem var atvinnulaus, og [[Gylfi Magnússon]] dósent í viðskiptafræði við Háskóla Íslands.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www3.hi.is/%7Egylfimag/A_Austurvelli_17-1-09.pdf|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090425050335/http://www3.hi.is/%7Egylfimag/A_Austurvelli_17-1-09.pdf|title=Ræða á Austurvelli 17. janúar 2009|author=Gylfi Magnússon|date=17. janúar, 2009|website=Hi.is|archive-date=25.4.2009}}&lt;/ref&gt; Mótmæli fóru fram á sex stöðum á landinu þennan dag: Reykjavík, Ísafirði, Akureyri, Dimmuborgum í Mývatnssveit, Selfossi og Egilsstöðum.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090417233855/ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item246628/|archive-date= 17.4.2009|website=Ruv.is|date=17. janúar 2009|title=Mótmælt á sex stöðum á landinu|url=http://ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item246628/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://larahanna.blog.is/blog/larahanna/entry/774190/|author=Lára Hanna Einarsdóttir|date=18.1.2009|title=Mótmælt víða um land|website=blog.is}}&lt;/ref&gt; Samtökin Nýjar raddir sem [[Ástþór Magnússon]] stofnaði til höfuðs Röddum fólksins, efndu til samkomu við Austurvöll sama dag klukkan 15:15. Þar áttu umræður að hefjast með stuttu ávarpi og þá átti orðið að vera laust. Lögreglan mætti á staðinn og fjarlægði sendiferðabíl og annan búnað Nýrra radda. Í framhaldi kærðu Nýjar raddir framgöngu lögreglu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lydveldi.blog.is/blog/lydveldi/entry/774223/|title=STJÓRNSÝSLUKÆRA vegna Lögreglunnar í Reykjavík|author=Ástþór Magnússon|website=blog.is|date=17.1.2009}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:W14x Protesters 0976.JPG|Hópur heilbrigðisstarfsfólks mótmælir niðurskurði vegna Bankahrunsins.
Image:W14x Protesters at Austurvöllur 0993.JPG|Mótmælaskilti þar sem má sjá skrifað „Helvítis fokking fokk!“ og „Ég er ekki þjóðin“.
Image:W14x Speaker Gylfi Magnusson 1025.JPG|Gylfi Magnússon.
Image:W14x Speaker Svanfridur Anna Larusdottir 1060.JPG|Svanfríður Anna Lárusdóttir.
Image:W14x Protesters 1099.JPG|Súpueldhús á Austurvelli.
&lt;/gallery&gt;

=== Mótmæli við Alþingishúsið, 20. janúar 2009 ===
Þriðjudaginn 20. janúar kom Alþingi saman á ný eftir jólafrí og Raddir fólksins höfðu boðað mótmæli af því tilefni. Krafa mótmælenda var að boðað yrði til kosninga sem fyrst. Þingsetning var klukkan 13:00. Þá var hópur mótmælenda mættur á Austurvöll og fjölgaði eftir því sem leið á daginn. Mótmælendur slógu á trommur og hrópuðu slagorðið „Vanhæf ríkisstjórn“. Sturla Jónsson var með gasknúnar flautur sem gáfu frá sér mikinn hávaða.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2009/01/20/piparudi_og_handtokur/|title=Piparúði og handtökur við Alþingi|website=Mbl.is|date=20.1.2009}}&lt;/ref&gt; Lögreglumenn í óeirðabúningum skipuðu sér framan við Alþingishúsið og í Alþingisgarðinum til að varna mótmælendum inngöngu í Alþingishúsið. Um 20 manns voru handteknir í Alþingisgarðinum og fluttir í bílakjallara Alþingis.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/myndskeid/22324/|title=Myndskeið: Þjóðin var í Alþingisgarðinum|website=Mbl.is|date=20.1.2009}}&lt;/ref&gt; Mótmælendur á Austurvelli hentu reyksprengjum og súrmjólk á lögregluna sem beitti bæði kylfum og piparúða á mótmælendur.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/myndskeid/22325/|title=Myndskeið: Beittu kylfum á mótmælendur|website=Mbl.is|date=20.1.2009}}&lt;/ref&gt; Margar rúður í Alþingishúsinu voru brotnar. Töluverður fjöldi mótmælenda hélt áfram trommuslætti eftir að þingmenn hurfu úr þinghúsinu, og um sjöleytið var kveiktur bálköstur norðan við Skálann, viðbyggingu Alþingishússins.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{rp|101}} Í blöðunum var mótmælunum lýst sem mestu mótmælum Íslandssögunnar frá 1949&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5245813|Mestu mótmæli frá 1949|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=21.1.2009|blaðsíða=1}}&lt;/ref&gt; og farið var að tala um þau sem „byltingu“.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6364164|Janúarbyltingin á Austurvelli|blað=DV|útgáfudagsetning=21.1.2009|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt;

Fyrr um kvöldið höfðu mótmælendur reynt að kveikja í [[Óslóartréð|Óslóartrénu]] þar sem það stóð en eldurinn hafði slokknað af sjálfu sér.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.visir.is/osloartred-fellt-og-brennt/article/2009276463267|title=Oslóartréð fellt og brennt|date=20.1.2009|website=Vísir.is}}&lt;/ref&gt; Laust fyrir miðnætti gerðu nokkrir mótmælendur aðra atlögu að trénu með því að klippa á víra sem héldu því uppi. Eftir dágóða stund tókst að fella tréð. Mótmælendur drógu tréð fyrir framan Skálann á Austurvelli&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mbl.is/frettir/innlent/2009/01/21/osloartred_borid_a_balid/|title=Óslóartréð borið á bálið|date=21.1.2009|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt; Gerðar voru nokkrar tilraunir til þess að kveikja í trénu en erfitt reyndist að fá það til að loga. Það hafðist þó að lokum og bálið logaði lengi þar sem mótmælendur bættu á það eldsmat af nærliggjandi byggingarsvæðum. Um tvöleytið hófu lögregla og slökkvilið að slökkva bálið og aðra elda sem mótmælendur höfðu kveikt á Austurvelli. Aðgerðum lögreglu lauk ekki fyrr en um klukkan 3 um nóttina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{rp|103}}

Nokkrir eftirmálar urðu eftir þessi mótmæli, þar sem [[Geir Jón Þórisson]] hélt því fram í skýrslu lögreglu um mótmælin árið 2012 að þingmenn [[Vinstri græn]]na, [[Steingrímur J. Sigfússon]] og [[Álfheiður Ingadóttir]], hefðu gagnrýnt störf lögreglu í þinghúsinu þennan dag. Hann hélt því líka fram að Álfheiður hefði verið í sambandi við mótmælendur í Alþingisgarðinum fyrr um daginn með farsíma úr þinghúsinu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{rp|98}} Álfheiður vísaði því á bug að hún hefði stýrt mótmælunum við húsið.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/alfheidur-oskar-gagna-fra-logreglu|title=Álfheiður óskar gagna frá lögreglu|date=27.2.2012|website=RÚV}}&lt;/ref&gt; Þetta varð samt tilefni [[samsæriskenning]]ar um að mótmælin hefðu í raun ekki verið sjálfsprottin heldur skipulögð af Vinstri grænum (sem voru í stjórnarandstöðu) og hafi lyktað með eins konar [[valdarán]]i.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.althingi.is/altext/140/03/r29141646.sgml|author=Vigdís Hauksdóttir|title=Ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga|date=29.3.2012|website=Alþingi.is}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://andriki.is/2010/10/07/fimmtudagur-7-oktober-2010/|title=Fimmtudagur 7. október 2010|date=7.10.2010|website=Andríki}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kjarninn.is/skodun/2018-09-18-rytingsstunga-nasistanna-yfirfaerd-island-ii/|author=Þorvaldur Logason|title=Rýtingsstunga nasistanna yfirfærð á Ísland II|date=20.9.2018|website=Kjarninn}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:W15 Police 1445.JPG|Mótmælendur slá á fötur upp við lögreglumenn sem standa þétt upp við Alþingishúsið.
Image:W15 Protesters 1231.JPG|Reykur vegna blysa og reyksprengja yfir Austurvelli.
Image:W15 Protesters 1253.JPG|Lögregla ræðir við mótmælendur.
Image:W15 Protesters 1807.JPG|Fólk safnast við bálköstinn um kvöldið.
&lt;/gallery&gt;

=== Mótmæli við Stjórnarráðið og Alþingishúsið, 21. janúar 2009 ===
Daginn eftir þingsetningu mættu mótmælendur á Austurvöll klukkan eitt. Jarðarför átti að vera í Dómkirkjunni klukkan 3 og mótmælendur fluttu sig því að Stjórnarráðinu þar sem mótmælin héldu áfram. Stór hópur lögreglumanna í óeirðabúnaði þurfti að aðstoða ráðherra við að komast þaðan. Mótmælendur veittust að forsætisráðherra, Geir Haarde, þegar hann steig út í ráðherrabílinn og [[Hallgrímur Helgason]] rithöfundur barði með báðum hnefum á húddið á bílnum þegar hann ók frá Stjórnarráðinu í gegnum mannþröngina um klukkan tvö.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/myndskeid/22350/|title=Erlendir fjölmiðlar fjalla um atvikið við stjórnarráðið|date=21.1.2009|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/22/iceland-protests-recession|title=Iceland's coalition struggles to survive protests|date=22.1.2009|author=Valur Gunnarsson|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7843327.stm|title=Protesters pelt Iceland PM's car |date=21.1.2009|website=BBC NEWS}}&lt;/ref&gt; Eftir það héldu mótmælin áfram nokkra stund en færðust svo aftur inn á Austurvöll. Þar var þögn meðan á jarðarförinni stóð. Dómkirkjuprestur hafði beðið mótmælendur um að hafa hljótt við kirkjuna.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5245874|Aðsúgur gerður að ráðherra|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=22.1.2009|blaðsíða=14}}&lt;/ref&gt; Mótmælin héldu svo áfram eftir 4. Lögreglan sló skjaldborg um Alþingishúsið líkt og daginn áður og varð fyrir eggjakasti. Innan dyra hafði boðaður þingfundur hins vegar verið felldur niður. Mótmælendur reyndu að kveikja bál á nokkrum stöðum á Austurvelli en þau voru slökkt jafnharðan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/myndskeid/22337/|title=Myndskeið: Mótmæla aftur í dag|date=21.1.2009|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt;

Klukkan 8 um kvöldið hófst fundur Samfylkingarfélagsins í Reykjavík í [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhúskjallaranum]]. Þangað hélt stór hópur mótmælenda og kveikt var bál utan við innganginn. Á fundinum ályktaði félagið að slíta bæri stjórnarsamstarfinu við Sjálfstæðisflokkinn.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mbl.is/frettir/innlent/2009/01/21/samthykktu_alyktun_um_stjornarslit/|title=Samþykktu ályktun um stjórnarslit|date=21.1.2009|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt; Eftir að fundinum lauk héldu mótmælendur aftur á Austurvöll þar sem lögregla varð fyrir grjótkasti og beitti piparúða til að dreifa mannfjöldanum. Piparúðinn kláraðist um miðnætti og tók lögreglan þá til þess bragðs að sprengja [[táragas]]sprengjur í fyrsta sinn frá 1949.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2009/01/22/taragasi_beitt_a_austurvelli/|date=22. janúar, 2009|title=Táragasi beitt á Austurvelli|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt; Ein örsaga frá þessu kvöldi sem er höfð eftir í bókinni ''Hrunið'' eftir [[Guðni Th. Jóhannesson|Guðna Th. Jóhannesson]] er að svissneski listaverkasafnarinn [[Francesca Thyssen-Bornemisza]] hafi haldið kvöldverðarboð fyrir íslenska myndlistarmenn á veitingastaðnum Við Tjörnina og lyktin af táragasinu borist gestum sem stóðu og drukku kampavín á svölunum.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Benedikt Jóhannesson|year=2009|journal=Skírnir|volume=183|number=2|title=Í skugga hrunsins: Ritdómar|page=519|url=https://timarit.is/gegnir/991008671949706886}}&lt;/ref&gt; Thyssen-Bornemisza var áberandi bakhjarl íslenskrar myndlistar á þessum tíma og árin eftir hrun.

Eftir að táragasinu var beitt færðu mótmælendur sig aftur að Stjórnarráðinu þar sem hópur lögreglumanna stóð fyrir framan húsið og varð fyrir töluverðu grjótkasti. Um klukkan 2 gerðist það hins vegar að hópur mótmælenda tók sér stöðu framan við lögreglumennina til að verja þá fyrir grjótkastinu og hvetja fólk til að hætta því. Eftir það róuðust mótmælin.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{rp|120}} Næstu daga var kallað eftir því að mótmælendur sýndu andstöðu við ofbeldi með því að auðkenna sig með appelsínugulum lit (sem var vísun í [[Appelsínugula byltingin|appelsínugulu byltinguna]] í Úkraínu 2004-5).&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5245941|Mótmæla ofbeldi|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=23.1.2009|blaðsíða=17}}&lt;/ref&gt; Sjö lögreglumenn slösuðust í mótmælunum, aðallega út af grjótkasti.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{rp|120}}
&lt;gallery&gt;
Image:W15a Protesters 1897.JPG|Mótmæli við Stjórnarráðið.
Image:W15a Protesters 1919.JPG|Mótmælaskilti við Stjórnarráðið.
Image:W15a Protesters 1943.JPG|Hópur mótmælenda við Stjórnarráðið.
Image:W15b Protesters 2269.JPG|Lögreglumenn mynda skjaldborg við Alþingishúsið.
&lt;/gallery&gt;

=== Mótmæli við Alþingishúsið, 22. janúar 2009 ===
[[Mynd:W15c Protesters 2580.JPG|thumb|Mótmælendur slá á trommur.]]
Á fimmtudeginum var mótmælt sem fyrr og trommur barðar, en mótmælin voru mun friðsamlegri en dagana tvo þar á undan. Áætlað var að 400-500 manns hefðu mætt á Austurvöll. Sumir mótmælendur færðu lögreglumönnum blóm. Ýmis samtök sem höfðu tekið þátt í mótmælunum sendu frá sér yfirlýsingar þar sem ofbeldi gegn lögreglu var fordæmt. Raddir fólksins og ýmsir aðrir hópar boðuðu hlé á mótmælum föstudags- og laugardagskvöld þar sem áfengi og mótmæli færu ekki saman.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5245940|Söngur og rósir á Austurvelli|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=23.1.2009|blaðsíða=17}}&lt;/ref&gt; Margir mótmælendur auðkenndu sig með appelsínugulum borðum og tóku sér sumir stöðu með lögreglu við þinghúsið. Seinna um kvöldið var lögreglumönnum í óeirðabúnaði skipt út fyrir lögreglumenn í hefðbundnum einkennisbúningi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{rp|128}} Mótmælin stóðu engu að síður fram yfir 11 um kvöldið.
&lt;blockquote&gt;Þrátt fyrir meiðsl á fólki, beinbrotna mótmælendur eftir barsmíðar lögreglu, þrátt fyrir að táragasi hafi verið beitt til að sundra mótmælendum og lögreglumaður dvalið á sjúkrahúsi í skammtímalegu eftir miðvikudaginn létu mótmælendur ekki bilbug á sér finna og mættu aftur í gær, fimmtudaginn 22. janúar, til aðgerða á Austurvelli. Lögreglan virðist spila ''good cop-bad cop'' að hætti bíómynda: nú var Geir Jón á svæðinu og fór þá allt friðsamlega fram. Grímuklæddir og grímulausir höfðu hátt saman, í ró og spekt. Mótmælendur færðu lögreglumönnum blóm og heitt kakó. Einn og einn var tekinn af lögreglu, en það var að mestu gert ofstopalaust. - Nei.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://this.is/nei/?p=3221|website=Nei.|date=23. janúar 2009|title=''Good cop''-dagur á Austurvelli|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090130152753/http://this.is/nei/?p=3221|archive-date=30.1.2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== Sextándi mótmælafundur, 24. janúar 2009 ===
Sextándi laugardagsfundurinn fór fram 24. janúar klukkan 3 á vegum Radda fólksins. Ræðumenn voru [[Magnús Björn Ólafsson]] blaðamaður, [[Hildur Helga Sigurðardóttir]] blaðamaður, Jakobína Ingunn Ólafsdóttir stjórnsýslufræðingur og [[Guðmundur Andri Thorsson]] rithöfundur. Um það bil 6000 manns tóku þátt í mótmælunum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item247637/|title=Allt að 6000 á Austurvelli í dag|date=24.1.2009|website=RÚV|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090206120317/http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item247637/|archive-date=6.2.2009}}&lt;/ref&gt; Samkvæmt dagbók lögreglu fóru mótmælin vel fram og mun jákvæðari andi en dagana á undan. Margir auðkenndu sig með appelsínugulum lit til að sýna andstöðu við ofbeldi. Aðgerðum lögreglu lauk fyrir 7.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{rp|142}}
&lt;gallery&gt;
Image:W16 Drummers 02618.JPG|Trommað við Alþingishúsið.
Image:W16 Thorvaldur performs 02631.JPG|[[Þorvaldur Þorvaldsson]] trésmiður syngur.
Image:W16 Speaker Magnus Björn Olafsson 2682.JPG|Magnús Björn Ólafsson með appelsínugulan borða.
Image:W16 Protesters 2687.JPG|Mótmælaskilti í líki umferðarskiltis.
Image:W16 Protester 2729.JPG|Mótmælendur á Austurvelli. Appelsínugulur litur er áberandi.
&lt;/gallery&gt;

=== Stjórnarslit, 26. janúar 2009 ===
Föstudaginn 23. janúar hafði Geir H. Haarde, forsætisráðherra, boðað til blaðamannafundar í Valhöll þar sem hann sagði frá því að hann hefði greinst með [[krabbamein]] og hygðist segja af sér formennsku í flokknum.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5246178|Aðdragandi sögulegra slita|blað=Morgunblaðið|höfundur=Una Sighvatsdóttir|útgáfudagsetning=27.1.2009|blaðsíða=15}}&lt;/ref&gt; Samfylkingin brást við því með tilboði um [[þjóðstjórn]] undir forsæti [[Jóhanna Sigurðardóttir|Jóhönnu Sigurðardóttur]], þáverandi félagsmálaráðherra. Þetta þótti Sjálfstæðismönnum óaðgengilegt skilyrði og töluðu um ístöðuleysi samstarfsflokksins eftir brotthvarf formannsins, [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir|Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur]], sem greindist með krabbamein í höfði í september 2008.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mbl.is/mm/frettir/sjonvarp/22438/|title=Ásaka hvert annað um hroka|date=26.1.2009|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mbl.is/frettir/kosning/2009/01/26/sett_fram_til_ad_knyja_fram_stjornarslit/|title=Sett fram til að knýja fram stjórnarslit|date=26.1.2009|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|4020086|Deila um ástæður slitanna|blað=Fréttablaðið|útgáfudagsetning=27.1.2009|blaðsíða=8}}&lt;/ref&gt;

Sunnudaginn 25. janúar, tilkynnti þáverandi viðskiptaráðherra, [[Björgvin G. Sigurðsson]], um afsögn sína. Sama dag var tilkynnt að þáverandi forstjóri fjármálaeftirlitsins [[Jónas Fr. Jónsson]] og stjórn þess myndu segja af sér. Með þessu kvaðst Björgvin vera að axla pólitíska ábyrgð sem viðskiptaráðherra á [[Bankahrunið á Íslandi|bankahruninu]]. Mánudaginn 26. janúar sagði [[Jón Sigurðsson (f. 1941)|Jón Sigurðsson]] sig úr bankaráði Seðlabankans.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5246178|Sagði sig úr bankaráði Seðlabanka Íslands|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=27.1.2009|blaðsíða=14}}&lt;/ref&gt;

Mánudaginn 26. janúar 2009, funduðu Geir H. Haarde og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir í Alþingishúsinu. Á þeim fundi var ákveðið að slíta ríkisstjórnarsamstarfi flokkanna. Að fundi loknum gekk Geir H. Haarde á fund forseta Íslands, [[Ólafur Ragnar Grímsson|Ólafs Ragnars Grímssonar]], á [[Bessastaðir|Bessastöðum]] og baðst lausnar fyrir hönd ráðuneytis síns og ríkisstjórnarinnar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mbl.is/frettir/kosning/2009/01/26/geir_til_bessastada_klukkan_16/|title=Geir til Bessastaða klukkan 16|date=26.1.2009|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt;

Lítill hópur mótmælenda fagnaði stjórnarslitunum með trommuslætti á Austurvelli. Nokkru áður var farið að nota heitið „búsáhaldabyltingin“ um mótmælin dagana á undan og eftir stjórnarslitin festist sú orðanotkun í sessi. Dagana á eftir var mynduð [[Fyrsta ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur|minnihlutastjórn undir forsæti Jóhönnu Sigurðardóttur]] með þátttöku [[Vinstri græn]]na. [[Framsóknarflokkurinn]] féllst á að verja stjórnina falli með því skilyrði að boðað yrði til kosninga um vorið. [[Alþingiskosningar 2009]] voru svo haldnar í apríl. Eitt nýtt framboð, [[Borgarahreyfingin]], spratt beinlínis upp úr mótmælunum á Austurvelli og fékk fjóra þingmenn í kosningunum.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5249027|Borgarahreyfingin - þjóðin á þing|blað=Morgunblaðið|höfundur=Þór Saari|útgáfudagsetning=17.3.2009|blaðsíða=19}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Image:W16a Protester 02999.JPG|Mótmælandi á Austurvelli.
Image:W16a Bessastadir 03017.JPG|Sjónvarpsfólk bíður komu forsætisráðherra til Bessastaða.
Image:W26a Geir H. Haarde arrives 03030.JPG|Geir H. Haarde kemur til Bessastaða.
Image:W16a Resignation 3041.JPG|Geir H. Haarde tilkynnir fjölmiðlum afsögn sína.
&lt;/gallery&gt;

=== Sautjándi mótmælafundur, 31. janúar 2009 ===
Sautjándi laugardagsfundur Radda fólksins var haldinn 31. janúar og kynntur sem „sigurhátíð“.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5246507|Sautjándi mótmælafundurinn|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=2.2.2009|blaðsíða=7}}&lt;/ref&gt; Um 2000 manns mættu á fundinn. Þjóðkórinn söng ættjarðarlög. Ræðumenn voru Viðar Hreinsson bókmenntafræðingur, [[Katrín Snæhólm Baldursdóttir]] myndlistarkona og Viðar Þorsteinsson heimspekingur. Um kvöldið voru tónleikar á skemmtistaðnum NASA við Austurvöll undir yfirskriftinni „Búsáhaldaboogie“. Þar komu fram [[Mug­i­son]], [[Sudden We­ather Change]], [[Reykja­vík (hljómsveit)|Reykjavík]], [[XXX Rottweilerhundar]] og [[Jeff Who]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2009/01/31/sigurhatid_radda_folksins_a_austurvelli/|title=Sigurhátíð Radda fólksins á Austurvelli|date=31.1.2009|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:W17 Chorus of the Nation 3322.JPG|Þjóðkórinn.
Image:W17 Katrin Snæholm Baldursdottir speaker 3389.JPG|Katrín Snæhólm Baldursdóttir.
Image:W17 Protesters 3402.JPG|Hörður Torfason í hópi mótmælenda.
&lt;/gallery&gt;

=== Fleiri mótmælafundir í kjölfar Bankahrunsins ===
{{aðalgrein|Listi yfir mótmæli og óeirðir á Íslandi}}
Næstu mánuði héldu laugardagsfundir áfram á vegum Radda fólksins, þótt mun færri mættu á flesta þeirra en áður. Krafa mótmælenda var að stjórn Seðlabanka Íslands myndi víkja.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2009/02/07/thyskir_sparifjareigendur_i_hopi_motmaelenda/|title=Þýskir sparifjáreigendur í hópi mótmælenda|date=7.2.2009|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt; Þetta breyttist þegar fyrstu samningarnir vegna [[Icesave]]-reikninganna litu dagsins ljós, en fjölmenn mótmæli vegna þeirra voru sumarið 2009, meðal annars á vegum aðgerðahópsins [[InDefence]].&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5260731|„Hvar er forsetinn með öll sín sambönd?“|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=14.8.2009|blaðsíða=2|höfundur=Sigurður Bogi Ævarsson}}&lt;/ref&gt; Alls urðu laugardagsfundir Radda fólksins fleiri en 30.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2009495068878/raddir-folksins-a-austurvelli-i-dag|title=Raddir fólksins á Austurvelli í dag|date=20.6.2009|website=Vísir.is}}&lt;/ref&gt; Allt árið 2010 var mótmælt vegna uppgjörs [[húsnæðislán]]a og [[gengislán]]a almennings. Þessi mótmæli náðu hámarki 4. október 2010 þegar allt að 7.000 mættu á Austurvöll,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{rp|233}} bál voru kveikt og flugeldar sprengdir.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/10/04/metfjoldi_a_austurvelli/|title=Metfjöldi á Austurvelli|author=Baldur Arnarsson|date=4.10.2010|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt;

== Mótmælendur ==
[[Mynd:W06 Protesters 08446.JPG|Mannfjöldinn á Austurvelli|thumb|right|Mannfjöldi á Austurvelli 15. nóvember 2008 þegar talið var að 6.000 manns hefðu mætt til að mótmæla.]]
Þótt mótmælaaðgerðir frá hausti 2008 fram að falli ríkisstjórnarinnar í janúar 2009 hafi verið misvel sóttar, er ljóst að mörg þúsund manns tóku þátt í mótmælum um allt land þessa mánuði. Mótmælendur voru síður en svo einsleitur hópur og margir nefndu að þarna hefði komið saman þverskurður af þjóðinni.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kjarninn.is/skodun/2016-04-15-motmaelin-og-stora-samhengid/|title=Mótmælin og stóra samhengið|date=15. apríl 2016|author=Jón Gunnar Bernburg|website=Kjarninn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=550928|title=Spurningaskrá 112 Kreppan, hrunið og Búsáhaldabyltingin: Kona fædd 1956|website=Sarpur: Þjóðhættir|date=2010-1-59|útgefandi=Þjóðminjasafn Íslands}}&lt;/ref&gt; Margir höfðu tapað sparnaði við fall bankanna og sáu myntkörfulán sín margfaldast, margt starfsfólk í byggingageiranum og fjármálageiranum missti vinnuna þegar leið á haustið, og heilbrigðisstarfsfólk sá fram á stórfelldan niðurskurð. Allt gaf þetta fólki tilefni til að mæta á Austurvöll og láta í sér heyra. Mótmælin urðu líka vettvangur til þess að afla sér upplýsinga um Bankahrunið þegar efnahagsleg óvissa var áberandi og landsmenn kölluðu á frekari skýringar.

Samkvæmt íslensku kosningarannsókninni sem var gerð eftir [[Alþingiskosningar 2009]], sögðust 17% svarenda hafa tekið þátt í mótmælum í kjölfar Bankahrunsins og 70% sögðust hafa verið hlynnt mótmælunum.&lt;ref name=&quot;evaheida&quot;&gt;{{cite conference|title=Búsáhaldabyltingin: Pólitískt jafnræði og þátttaka almennings í mótmælum|author=Eva Heiða Önnudóttir|conference=Þjóðarspegillinn|year=2011|page=39|url=https://skemman.is/handle/1946/10251}}&lt;/ref&gt; Rannsóknin sýndi að ekki var mikill munur á þeim sem tóku þátt og þeim sem ekki tóku þátt hvað varðar menntun og tekjur, en hvatar á borð við áhuga á stjórnmálum, að telja sig vinstra megin við miðju í stjórnmálum og að telja mikla hagsmuni vera í húfi, voru lykilástæður þátttöku.

Önnur rannsókn sem var gerð á handahófskenndu 609 manna úrtaki á höfuðborgarsvæðinu sýndi að 25% eða fjórðungur íbúa tók þátt í einhverjum mótmælum á Austurvelli í janúar 2009.&lt;ref name=&quot;konnun&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Economic Crisis and Popular Protest in Iceland, January 2009: The Role of Perceived Economic Loss and Political Attitudes in Protest Participation and Support|author=Jón Gunnar Bernburg|journal=Mobilization: An International Quarterly|year=2015|volume=20|number=2|pages=231–252|doi=10.17813/1086-671X-20-2-231}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður sýndu að fólk sem var óánægt með lýðræðið og taldi vera spillingu í stjórnmálum, sérstaklega vinstrisinnað fólk, var mun líklegra til að mæta og taka þátt í mótmælunum.&lt;ref name=&quot;konnun&quot;&gt;{{cite conference|title=Hverjir tóku þátt í Búsáhaldabyltingunni?|author=Jón Gunnar Bernburg, Berglind Hólm Ragnarsdóttir, Sigrún Ólafsdóttir|conference=Þjóðarspegillinn|year=2010|url=https://skemman.is/handle/1946/6856}}&lt;/ref&gt; Þau sem að höfðu neikvæðar væntingar um framtíðarstöðu sína og lífskjör voru 15 sinnum líklegri til að sækja mótmælin reglulega, burtséð frá því hver þáverandi lífskjör þeirra voru. Þeir landsmenn sem skilgreindu sig lengst til [[Vinstristefna|vinstri]] voru 50 sinnum líklegri til þess að mæta ítrekað á mótmælin en þeir sem skilgreindu sig lengst til [[Hægristefna|hægri]]. Vantraust á stjórnmálakerfinu hafði líka áhrif; fólk sem bar lítið traust til stjórnmálakerfisins var 6 sinnum líklegra til að mæta á mótmælin. Fólk sem taldi að það væru ójöfn tækifæri í landinu vegna spillingar var miklu líklegra til þess að taka ítrekað þátt í mótmælunum á Austurvelli. Ef hámarks- og lágmarksgildi í mælingunni eru skoðuð, voru þau sem mældust hæst 150 sinnum líklegri til þess að mæta ítrekað en þau sem mældust lægst.&lt;ref name=&quot;konnun&quot; /&gt;

=== Aðgerðahópar ===
[[Mynd:W15 090120-DSC01585.JPG|thumb|Trommusláttur við Alþingishúsið 20. janúar 2009 með Sigurð Harðarson úr Andspyrnu fremstan í flokki. Mótmælaskilti frá Neyðarstjórn kvenna eru áberandi.]]
Í kjölfar efnahagshrunsins urðu til hópar fólks sem hafði áhyggjur af ástandinu og vildu leggja sitt af mörkum til að freista þess að hafa áhrif. Búsáhaldabyltingin, efnahagskreppan og viðbrögð hinna ýmsu ríkisstjórna við henni, höfðu þau áhrif að fjöldi nýrra grasrótarhreyfinga og stjórnmálaflokka varð til næstu ár á eftir.

* [[Raddir fólksins]] voru samtök sem vildu ná saman fólki til þess að mótmæla á friðsaman hátt. Samtökin, með [[Hörður Torfason|Hörð Torfason]] í broddi fylkingar, héldu vikuleg mótmæli á Austurvelli frá 11.október til og með 27.júní 2009 auk annarra funda þar sem fjöldi ólíkra ræðumanna kom fram.
* [[Mótmælasamtökin Nýir tímar]] voru undir forystu [[Kolfinna Baldvinsdóttir|Kolfinnu Baldvinsdóttur]] og stóðu að fyrstu mótmælunum á Austurvelli ásamt Röddum fólksins, og fyrsta „þjóðfundinum“ á Arnarhóli 1. desember, ásamt Borgarahreyfingunni.
* [[Neyðarstjórn kvenna]] var femínískur aðgerðahópur sem var stofnaður í október 2008. Þær stóðu fyrir ýmsum aðgerðum sem voru áberandi í mótmælunum á Austurvelli.
* [[Andspyrna (hreyfing)|Andspyrna]] var hreyfing anarkista stofnuð af Sigurði Harðarsyni seint á 10. áratugnum. Hreyfingin stóð fyrir fjölbreyttum aðgerðum auk virkrar þátttöku í mótmælunum á Austurvelli.
* [[Borgarahreyfingin]] - þjóðin á þing var upphaflega regnhlífarsamtök ýmissa hópa sem höfðu tekið þátt í mótmælunum. Árið 2009 var stofnaður stjórnmálaflokkur með sama nafni upp úr hreyfingunni. Merki flokksins var appelsínugul slaufa, sem var vísun í tákn andstöðu við ofbeldi í mótmælunum í janúar það ár.
* [[InDefence]] voru samtök sem stofnuð voru í kjölfar þess að [[ríkisstjórn Bretlands]] kyrrsetti eignir [[Landsbankinn|Landsbankans]] í Bretlandi til að tryggja innistæður breskra sparifjáreigenda 8. október 2008. Samtökin höfðu sig mest í frammi í mótmælum vegna [[Icesave]]-samninganna sumarið 2009.
* [[Hagsmunasamtök heimilanna]] voru stofnuð 15.janúar 2009. Markmið þeirra var að taka á brýnum fjárhagsvanda heimilanna sem skapaðist í kjölfar efnahagshrunsins og að forða heimilunum í landinu frá ósanngjarnri eignaupptöku, óbærilegum skuldaklyfjum og upplausn. Samtökin voru áberandi í mótmælum gegn lögum um uppgjör lána árið 2010.

== Aðgerðir  lögreglu ==
[[Image:W15a Protesters 1894.JPG|thumb|Lögreglumenn í óeirðabúningum við Stjórnarráðið 21. janúar 2009.]]
Lögreglan á Íslandi fékk sérhannaðan [[óeirðalögregla|óeirðabúnað]] árið 2002 í tengslum við NATO-fund á Íslandi þar sem var búist við mótmælum. Verklagsreglur um [[mannfjöldastjórnun]] voru gefnar út í apríl 2002. Ekki reyndist þörf á þeim viðbúnaði, en lögreglan ákvað að viðhalda þeirri þjálfun sem fram hafði farið og halda áfram að verða sér úti um nauðsynlegan búnað. Íslenska lögreglan þurfti lítið að beita sér vegna mótmæla fyrr en árið 2005 þegar vörubílstjórar mótmæltu olíugjöldum og sköttum. Í mars 2008 brutust aftur út [[mótmæli vörubílstjóra á Íslandi 2008|mótmæli vörubílstjóra]] þar sem óeirðabúnaður var notaður, meðal annars [[piparúði]].

Þegar bankakerfið á Íslandi hrundi var búist við því að almenningur myndi gera áhlaup á bankana og að mögulega gætu brotist út [[óeirðir]]. [[Stefán Eiríksson]] lögreglustjóri lögreglu höfuðborgarsvæðisins (LRH) kallaði saman yfirlögregluþjóna og aðstoðarlögreglustjóra sunnudaginn eftir Bankahrunið. Þar ræddu þeir meðal annars um það sem gæti komið upp; til dæmis viðbrögð almennings ef [[greiðslukort]]afyrirtæki lokuðu og mögulega seðlaþurrð hjá bönkunum. Yfirstjórn LRH ákvað að lögreglan skyldi forðast valdbeitingu við að halda aftur af mótmælendum, og reyna heldur að ræða við skipuleggjendur mótmælanna. Handtökur yrðu ekki framkvæmdar nema ómögulegt væri að koma ró á mannskapinn og þá ef líkamlegu ofbeldi væri beitt gegn lögreglumönnum eða öðrum.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Skýrsla um aðgerðir lögreglu í mótmælunum ===
[[Geir Jón Þórisson]] skrifaði árið 2012 skýrsluna „Samantekt á skipulagi lögreglu við mótmælin 2008-2011“ að beiðni Stefáns Eiríkssonar. Á þessu tímabili var Geir Jón starfandi yfirlögregluþjónn og kom að undirbúningi aðgerða. Skýrslan er ein mikilvægasta heimildin um aðgerðir lögreglu í mótmælunum.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Skýrslan rekur stefnu og ákvarðanatöku lögreglustjóra höfuðborgasvæðisins sem og samantekt á einstaka mótmælum. Í lok skýrslunnar koma svo tölfræðiupplýsingar sem sýna meðal annars fjölda lögreglumanna sem tóku þátt í starfi á vettvangi mótmælanna. Skýrslan byggist aðallega á gögnum og skráningum úr dagbók lögreglu fyrir hvern dag sem mótmæli voru. Farið var yfir umfjöllun fjölmiðla og þannig aflað upplýsinga um gagnrýni á lögregluna.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Varðandi skipulagið kom fram að lögreglumönnum var raðað í átta manna flokka undir stjórn flokkstjóra. Fjöldi aðgerðahópa tók mið af áætluðum fjölda mótmælenda og því hvort menn töldu að átök myndu brjótast út. Notast var við aðferðafræði mannfjöldastjórnunar; því var einstaklingsframtak lögreglumanna ekki fyrir hendi og auðveldara að tryggja öguð og markviss vinnubrögð. Í skýrslunni kemur vel fram það mikla álag sem var á lögreglumönnum vegna mótmælanna. Þá kom líka fram að lögregla var stundum of fáliðuð og vanmat umfang væntanlegra mótmæla, til dæmis á gamlársdag 2008.

Helsta tölfræði sem kom fram í skýrslunni var eftirfarandi:
* Fjöldi aðgerða lögreglu vegna mótmæla sem er lýst í skýrslunni voru 138.
* Samtals störfuðu 4.714 lögreglumenn í öllum mótmælunum, margir komu við sögu oftar en einu sinni.
* Ætla má að heildartímafjöldi sem lögregla var við störf tengdum mótmælum hafi verið um 26.656,5 klst.
* Áætlaður kostnaður LRH vegna mótmæla á fyrrgreindu tímabili er 65-70 milljónir króna.

Einn mótmælenda sem nefndur er í skýrslunni, [[Eva Hauksdóttir]], óskaði eftir að fá aðgang að henni. Eftir nokkra rekistefnu kvað úrskurðarnefnd upplýsingamála upp úr með að skýrslan skyldi afhent.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unu.is/urskurdir/nr/8292|title=541/2014. Úrskurður frá 8. október 2014|vefsíða=Stjórnarráð Íslands}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/10/19/eva_hauks_faer_adgang_ad_skyrslu_geirs_jons/|title=Eva Hauks fær aðgang að skýrslu Geirs Jóns|date=19.10.2014|website=Mbl.is}}&lt;/ref&gt; Skýrslan var afhent fjölmiðlum 24. október 2014. Ein­tökin voru síðar inn­kölluð eftir að í ljós kom að hægt var að sjá afmáðan text­a. Skýrslan inniheldur viðkvæmar persónuupplýsingar um 75 einstaklinga. Alls kvörtuðu fimm til Persónuverndar vegna birtingar skýrslunnar&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.personuvernd.is/efst-a-baugi/urskurdir-og-alit/2014/greinar/nr/1873 |title=Geymd eintak |access-date=2017-03-09 |archive-date=2014-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141106094059/http://www.personuvernd.is/efst-a-baugi/urskurdir-og-alit/2014/greinar/nr/1873 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://stundin.is/frett/geir-jon-braut-log-vid-gerd-busahaldaskyrslunnar/|title=Lögreglustjórar brutu gegn mótmælendum|author=Áslaug Karen Jóhannsdóttir|date=4.3.2015|website=Stundin}}&lt;/ref&gt; og einn aðili kærði Geir Jón Þórisson vegna ummæla í henni.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2014141039872/f/f/skodanir|date=30.10.2014|title=Skýrsla Geirs Jóns: &quot;Sýnir að lögreglan stundar forvirkar rannsóknaraðgerðir“|author=Hjörtur Hjartarson|website=Vísir.is}}&lt;/ref&gt;

== Pólitískar afleiðingar ==
{{athygli|Þessi kafli þarf líklega betri og hnitmiðaðri greiningu}}
Eftir afsögn forsætisráðherra tók [[Jóhanna Sigurðardóttir]] við embættinu með myndun minnihlutastjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna, en stjórnin sat með stuðningi Framsóknarflokksins.&lt;ref&gt;Ráðuneyti og löggjafarþing. (n.d.).&lt;/ref&gt; Eftir [[Alþingiskosningar 2009|kosningar í apríl]] mynduðu þessir flokkar fyrstu hreinu vinstristjórnina í sögu lýðveldisins.&lt;ref name=&quot;Eiríkur&quot;&gt;{{cite book|author=Eiríkur Bergmann|year=2014|title=Iceland and the international financial crisis: boom, bust and recovery|location=London|publisher=Palgrave Macmillan}}&lt;/ref&gt; Eftir bankakreppuna reyndi vinstristjórnin að reisa „nýja Ísland“ úr rústum hrunsins.

[[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011|Fjármálakreppan]] breytti pólitísku og félagslegu landslagi á Íslandi. Ríkisstjórn Geirs H. Haarde var við völd fyrir búsáhaldabyltinguna. Uppgangur fjármálakerfisins í aðdraganda Bankahrunsins, með tilheyrandi þenslu og auknum ójöfnuði, skapaði óánægju á vinstri vængnum sem gagnrýndi meðal annars einkavæðingu í opinberri þjónustu. Fulltrúar Vinstri grænna voru andvígir stefnu ríkisstjórnar og litlir hópar aðgerðasinna fóru að myndast.&lt;ref name=&quot;Jón Gunnar&quot; /&gt; Vinstri græn studdu mótmælin þegar Bankahrunið reið yfir með gríðarlegum afleiðingum og í kjölfarið fékk flokkurinn pólitískt tækifæri til að taka við stjórninni. Að bæta ástandið í þjóðfélaginu eftir hrunið varð sameiginleg áskorun ríkisstjórnar og landsmanna.&lt;ref name=&quot;Jón Gunnar&quot;&gt;{{cite book|author=Bernburg, J. G., &amp; Víkingsdóttir, A. S.|year=2016|chapter=Political opportunity, framing, and mobilization in Iceland's post-crash protests|title=Iceland's Financial Crisis|pages=81-102|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315618036}}&lt;/ref&gt;

Í kjölfar Bankahrunsins má segja að bylting hafi orðið í stjórnmálum og ýmsir nýir flokkar með áherslu á réttindi og hagsmuni almennings spruttu upp. [[Besti flokkurinn]] bauð fram árið 2010 í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2010|borgarstjórnarkosningum]] undir slagorðinu „allskonar fyrir aumingja“. Flokkurinn vann kosningarnar með leikarann [[Jón Gnarr]] í fararbroddi og úr varð bandalag Besta flokksins og Samfylkingarinnar. Athygli vakti að Besti flokkurinn var yfirlýstur grínflokkur stofnaður til að hæðast að hefðbundnum stjórnarflokkum á Íslandi.&lt;ref name=&quot;Eiríkur&quot; /&gt;

Vinsældir Vinstri grænna minnkuðu hratt þegar þeir voru við völd á tímabilinu á árunum 2009-2013.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://vg.is/um-vg/sagan/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-03-12 |archive-date=2017-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322193204/http://vg.is/um-vg/sagan/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ríkisstjórnin stóð frammi fyrir miklum efnahagslegum áskorunum, en meðferð hennar á [[Icesave]]-málinu eitt af því sem fyrst gróf undan trúverðugleikanum í augum kjósenda.&lt;ref name=&quot;Eiríkur&quot; /&gt; Á þessum tíma þótti almenningi það vera skylda ríkisstjórnarinnar að koma í veg fyrir að skuldir vegna Icesave-málsins féllu á skattgreiðendur. Ríkisstjórnin vildi hins vegar semja um ábyrgð ríkisins á skuldinni.&lt;ref&gt;http://www.althingi.is/skodalid.php?lthing=141&amp;lidur=lid20130311T103121&lt;/ref&gt;

Stuðningur við þá tók að versna þegar þeir reyndu fyrst að ýta Icesave-samkomulaginu við Breta og Hollendinga í gegnum Alþingi í lok árs 2009. Eftir að Sjálfstæðisflokkurinn ákvað að styðja við seinna Icesave-samkomulag ríkisstjórnar Samfylkingunnar og Vinstri grænna tók fylgi þeirra einnig að falla, en Framsóknarflokkurinn, sá eini sem barðist kröftuglega gegn samkomulaginu, jók fylgið sitt í skoðanakönnunum þegar EFTA-dómstólinn í byrjun 2013 hreinsaði Ísland af kröfum Breta og Hollendinga.&lt;ref name=&quot;Eiríkur&quot; /&gt; Vinsældir vinstri grænna dvínuðu á stjórnartímabili þeirra 2009-2013 að sökum þeirra aðgerða sem nauðsynlegar voru til þess að leiðrétta efnahagskerfið líkt og skattahækkanir sem styrktu ekki fylgi þeirra.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://vg.is/um-vg/sagan/ |title=Geymd eintak |access-date=2017-03-12 |archive-date=2017-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322193204/http://vg.is/um-vg/sagan/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Á ríkisstjórnartímabili Samfylkingunnar og Vinstri Grænna árin 2009-2013 höfðu skuldir ríkissjóðs hækkað og undir lok kjörtímabilsins voru þær orðnar hærri en strax eftir efnahagshrunið. Í mars var borin fram vantrausttillaga á ríkisstjórnina sem var felld með 3 atkvæðum&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.althingi.is/skodalid.php?lthing=141&amp;lidur=lid20130311T103121|title=vantraust á ríkisstjórnina, þingrof og nýjar kosningar, ein umræða.|date= 11. mars 2013}}&lt;/ref&gt; en stjórnarflokkunum var refsað harðlega í [[Alþingiskosningar 2013|Alþingiskosningum í apríl]] þar sem þeir misstu 18 þingmenn.

Í aðdraganda alþingiskosninga árið 2013, var metfjöldi flokka í framboði: 13 samtals í öllum sex kjördæmum landsins. Sveiflurnar í íslenskum stjórnmálum sáust mögulega best þegar tveir nýir flokkar, [[Píratar]] og [[Björt framtíð]], komust yfir fimm prósenta þröskuldinn. Þrátt fyrir að metfjöldi kjósenda kysu hinu óhefðbundna flokka þá stóðust hefðbundnu flokkarnir áskorunina.

== Eftirmæli ==
Búsáhaldabyltingin hefur þótt umdeilt viðfangsefni. Fræðimenn hafa ólíkar skoðanir, deilt um mikilvægi hennar, arfleið og afleiðingar. Hún hefur einnig verið bitbein í pólítískri umræðu á ýmsum vettvangi.  

=== Opinber umræða ===
* Una Sighvatsdóttir fréttamaður skrifaði grein í ''Morgunblaðið'' í október 2009 sem bar heitið „Búsáhaldabylting í andarslitrunum“ þar sem hún sagði frá byltingunni og stiklaði á stóru um helstu vendipunkta í atburðarrásinni sem átti sér fyrri hluta árs 2009.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5263927|Búsáhaldabylting í andarslitrunum|blað=Morgunblaðið|útgáfudagsetning=2. október 2009|blaðsíða=18-19|höfundur=Una Sighvatsdóttir}}&lt;/ref&gt;
* Í maí 2012 gerð [[Árni Johnsen]] lítið úr Búsáhaldabyltingunni og sagði í umræðu á Alþingi um þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnaskrá:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.althingi.is/altext/140/05/r18110741.sgml|title=Ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga: Árni Johnsen (S)|date=18. maí 2012|author=Árni Johnsen|website=Alþingi.is}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;Hér varð engin búsáhaldabylting og það vita allir sem fylgdust með. Hér varð bylting þar sem þingmenn úr hópi Vinstri grænna höfðu samið við þingmenn úr hópi Samfylkingar um að skapa upplausn til að Samfylkingin gæti vikið úr ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki og farið undir sæng með Vinstri grænum.&lt;/blockquote&gt;
* [[Egill Helgason]] bloggaði í október 2012 um Reykjavíkurbréf ''[[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]'' þar sem lítið var gert úr búsáhaldabyltingunni og aðdraganda hennar. Hann var afar ósáttur eftir lestur bréfsins sem hann taldi vera tilraun til að endurskrifa söguna.&lt;ref name=&quot;silfrid&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dv.is/eyjan/2012/10/7/ad-endurskrifa-soguna/|title=Silfur Egils: Að endurskrifa söguna|date=7.10.2012|author=Egill Helgason|website=Eyjan.is}}&lt;/ref&gt;
* Á tíu ára afmæli Bankahrunsins skrifaði Sunna Kristín Hilmarsdóttir fréttaskýringu sem nefnist „Tíu ár frá hruni: Sáu í hvað stefndi eftir Kryddsíldarmótmælin“ á Vísi.is.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20181905781d/tiu-ar-fra-hruni-sau-i-hvad-stefndi-eftir-kryddsildarmotmaelin|title=Tíu ár frá hruni: Sáu í hvað stefndi eftir Kryddsíldarmótmælin|author=Sunna Kristín Hilmarsdóttir|date=1. október 2018|website=Vísir.is}}&lt;/ref&gt; Þar ræddi hún við Jón Gunnar Bernburg félagsfræðing, Sólveigu Önnu Jónsdóttur formann Eflingar, og Arnar Rúnar Marteinsson varðstjóra hjá lögreglunni.
* Á tíu ára afmæli falls ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks birti Ríkisútvarpið fréttaskýringu eftir Brynjólf Þór Guðmundsson undir yfirskriftinni „Tíu ár liðin frá búsáhaldabyltingunni“.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/tiu-ar-lidin-fra-busahaldabyltingunni|title=Tíu ár liðin frá búsáhaldabyltingunni|date=20. janúar 2019|website=RÚV}}&lt;/ref&gt;

=== Bækur ===
Skrifaðar hafa verið þó nokkrar bækur sem fjalla um búsáhaldabyltinguna. Bækurnar eru að mörgu leyti ólíkar og fjalla um hinar ýmsu hliðar byltingarinnar þrátt fyrir að þær fjalli í grunninn um sama efni.

* ''Búsáhaldabyltingin – sjálfsprottin eða skipulögð?'' kom út árið 2013 og er höfundur hennar [[Stefán Gunnar Sveinsson]] sagnfræðingur og blaðamaður. Höfundur reynir að skýra hvernig mótmælin komu til. Bókin er byggð á skýrslum og og viðtölum fremur en fræðilegum kenningum. Að lokum reynir höfundur að svara spurningunni sem varpað er fram í titli bókarinnar.&lt;ref&gt;http://hrunid.hi.is/sagasidferdi/busahaldabyltingin/&lt;/ref&gt;
* ''Útistöður'' er skrifuð af [[Margrét Tryggvadóttir|Margréti Tryggvadóttir]] bókmenntafræðingi og kom út árið 2014. Í bókinni lýsir hún eigin þátttöku í mótmælunum sem leiddu svo til setu hennar á Alþingi vorið 2009. Í bókinni er atburðarrásin rakin frá bankahruninu eins og höfundur upplifði þann tíma. Bókin er fjölbreytt og tekur á mörgum af hitamálunum í íslenskri pólitík eins og [[Icesave]] og umsókn um aðild Íslands að [[ESB]].&lt;ref&gt;http://hrunid.hi.is/sagasidferdi/utistodur/&lt;/ref&gt;
* ''Economic Crisis and Mass Protest – The Pots and Pans Revolution in Iceland'' er bók eftir [[Jón Gunnar Bernburg]], prófessor í félagsfræði við Háskóla Íslands sem kom út 2016. Í bókinni skýrir höfundur frá því hvernig efnahagskreppan leiddi til fjöldamótmæla á árunum 2008 og 2009. Bókina byggir höfundur á þriggja ára rannsóknarvinnu þar sem hann tók viðtöl mótmælendur, skoðaði orðræðu í samfélaginu ásamt því að skoða gögn lögreglu. Þá eru mótmælin sett í samhengi við önnur nýleg fjöldamótmæli sem hafa átt sér stað víða um heim.&lt;ref&gt;https://www.routledge.com/Economic-Crisis-and-Mass-Protest-The-Pots-and-Pans-Revolution-in-Iceland/Bernburg/p/book/9781472425478&lt;/ref&gt;

=== Fræðigreinar ===
* Árið 2010 gáfu Jón Gunnar Bernburg, Berglind Hólm Ragnarsdóttir og Sigrún Ólafsdóttir út greinina „Hverjir tóku þátt í Búsáhaldabyltingunni?“ byggða á könnun á þátttöku í mótmælunum.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Jón Gunnar Bernburg, Berglind Hólm Ragnarsdóttir og Sigrún Ólafsdóttir |title=Hverjir tóku þátt í Búsáhaldabyltingunni?|journal=Rannsóknir í félagsvísindum XI: Félags- og mannvísindadeild|year=2010|url=https://skemman.is/handle/1946/6856}}&lt;/ref&gt;
* Ingólfur V. Gíslason skrifaði greinina „Lögreglan og Búsáhaldabyltingin“ sem kom út árið 2014. Í greininn leitar hann skýringa á því hversu friðsamleg mótmælin voru miðað við stærðargráðu þeirra. Hann tók viðtal við 13 lögreglumenn sem stóðu vaktina í mótmælunum.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Ingólfur Gíslason|year=2014|title=Lögreglan og búsáhaldabyltingin|journal=Íslenska þjóðfélagið|volume=5|number=2|pages=5-18|url=https://vefsafn.is/is/20220121170206mp_/https://www.thjodfelagid.is/index.php/Th/article/view/66/53}}&lt;/ref&gt;
* [[Njörður Sigurjónsson]] gaf út árið 2015 greinina „Hávaði búsáhaldabyltingarinnar“ um aðferðir sem mótmælendur beittu í Búsáhaldabyltingunni. Greinin kom út í ''Ritinu - tímariti Hugvísindastofnunar''.&lt;ref name=&quot;havadi&quot; /&gt;
* Árið 2016 kom út greinin „The &quot;Pots and Pans&quot; protests and requirements for responsiveness of the authorities“ eftir Evu Heiðu Önnudóttur sem fjallaði um viðbrögð stjórnvalda við kröfum mótmælenda.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Eva Heiða Önnudóttir|year=2016|title=The &quot;Pots and Pans&quot; protests and requirements for responsiveness of the authorities|journal=The Icelandic Review of Politics and Administration|volume=12|number=2|doi=10.13177/irpa.a.2016.12.2.1}}&lt;/ref&gt;

=== Ýmislegt ===
Árið 2010 sendi þjóðháttadeild [[Þjóðminjasafn Íslands|Þjóðminjasafns Íslands]] út spurningaskrána „Kreppan, hrunið og Búsáhaldabyltingin“. Tæplega 100 svör bárust.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sarpur.is/Spurningaskra.aspx?ID=531350|title=Kreppan, hrunið og Búsáhaldabyltingin|website=Sarpur}}&lt;/ref&gt;

Árið 2012 var höggmyndin „Svarta keilan, minnisvarði um borgaralega óhlýðni“ eftir spænska myndlistarmanninn [[Santiago Sierra]], sett upp á Austurvelli, gegnt Alþingishúsinu. Verkið á að minna á mikilvægi [[borgaraleg réttindi|borgaralegra réttinda]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://safneign.listasafnreykjavikur.is/is/verk/H-153|website=Listasafn Reykjavíkur|title=Svarta keilan, minnisvarði um borgaralega óhlýðni}}&lt;/ref&gt; en sumir hafa kosið að túlka það sem eins konar minnisvarða um Búsáhaldabyltinguna.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5777218|Svarta keilan tákn um ofbeldi á helgum stað|blað=Fréttablaðið|útgáfudagsetning=4.10.2012|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Margir stjórnmálamenn hafa lýst sig andvíga staðsetningu verksins, meðal annars [[Sturla Böðvarsson]] sem þá var [[forseti Alþingis]] sem taldi það reist Alþingi til háðungar, og [[Bergþór Ólason]] þingmaður Miðflokksins sem taldi það merki um sundrungu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2022-06-16-svarta-keilan-er-a-rettum-stad|title=Svarta keilan er á „réttum stað“|date=16.6.2022|author=Björn Malmquist|website=RÚV}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://hrunid.hi.is/ Hrunið, þið munið - Ráðstefnuvefur og gagnabanki]
* [https://www.sarpur.is/Spurningaskra.aspx?ID=531350 Þjóðháttasafn Þjóðminjasafns Íslands; Spurningaskrá 2010-1: Kreppan, hrunið og Búsáhaldabyltingin]

{{Hrunið}}
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]
[[Flokkur:Mótmæli á Íslandi]]
{{bots|deny=InternetArchiveBot}}</text>
      <sha1>f2ppqwfdg1jba2ot5r1x64n2wpo9qn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>HMS Hood</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73195</id>
    <revision>
      <id>1972535</id>
      <parentid>1912045</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <comment>Bætti við tilvísun</comment>
      <origin>1972535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3283" sha1="cj1ldvcd6a6e0nda5a0339zu4mtnd2x" xml:space="preserve">{{Skip
|nafn=HMS ''Hood''
|mynd=HMS Hood (51) - March 17, 1924.jpg
|alt=
|skipstjóri = [[Ralph Kerr]] (1941)
|útgerð=Breski sjóherinn
|þyngd= 46.680
|lengd= 262,3
|breidd= 31,8
|dýpt= 9,8
|vélar=
|hraði= 30
|tegund= Orrustubeitiskip
|bygging= John Brown &amp; Co skipasmíðastöðin, Skotlandi
}}
[[Mynd:Sinking of HMS Hood.jpg|thumb|right|350px|HMS Hood sekkur eftir sprengingu, í forgrunni er HMS Prince of Wales]]
'''HMS ''Hood''''' var 48.000 lesta [[orrustubeitiskip]] [[Bretland|breska]] [[floti|flotans]]. [[Kjölur (skip)|Kjölurinn]] var lagður [[1916]] hjá [[John Brown &amp; Co]] skipasmíðastöðinni í [[Skotland]]i, en skipinu var hleypt af stokkunum [[1918]]. Það var tekið í notkun af breska flotanum [[1920]], þá 42.000 tonn og stærsta herskip Breta. ''Hood'' tók þátt í leitinni að þýska orrustuskipinu [[Bismarck (skip)|''Bismarck'']] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni ásamt [[orrustuskip]]inu [[HMS Prince of Wales|HMS ''Prince of Wales'']], en var sökkt að morgni [[24. maí]] [[1941]] eftir snarpa [[sjóorrusta|sjóorustu]] við ''Bismarck'' og beitiskipið [[Þýska beitiskipið Prinz Eugen|''Prinz Eugen'']] vestur af [[Ísland]]i. Aðeins þrír af 1421 sjóliðum komust lífs af. ''Hood'' var stærsta orrustuskip sem sökkt var við Íslandsstrendur í síðari heimsstyrjöldinni.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=[[Bogi Ágústsson]]|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/75-ar-fra-thvi-hms-hood-var-sokkt/|title=75 ár frá því HMS Hood var sökkt|date=2016-05-24|publisher=[[RÚV]]|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
{{reflist}}

==Frekari lesning==
{{refbegin}}
* {{Cite book |last=Bradford |first=Ernle |title=The Mighty ''Hood'': The Life and Death of the Royal Navy's Proudest Ship |url=https://archive.org/details/bwb_KT-275-198 |publisher=Hodder &amp; Stoughton|location=London |year=1959 |author-link=Ernle Bradford}}
* {{cite book |last= Johnston |first= Ian |year= 2011 |title= Clydebank Battlecruisers: Forgotten Photographs from John Brown's Shipyard |location= Annapolis, Maryland |publisher= Naval Institute Press |type= Hardcover |isbn= 978-1591141204}}
* {{cite journal|last1=Jurens|first1=William|year=1990 |title=Re: The Loss of H.M.S. ''Hood''&amp;nbsp;–&amp;nbsp;A Re-examination|journal=Warship International|volume=XXVII |issue=4 |pages=323–324 |issn=0043-0374}}
* {{cite journal |last1=Jurens|first1=William|last2= Garzke|first2=William H.|last3=Dulin| first3 = Robert O.|last4 = Roberts|first4 = John|title=Re: A Marine Forensic Analysis of HMS ''Hood'' and DKM ''Bismarck'' |journal=Warship International |date=2002 |volume=XXXIX |issue=2 |pages=113–115 |issn=0043-0374}}
* {{cite book|last=Taylor|first=Bruce|year=2012|title=The End of Glory: War and Peace in HMS ''Hood'', 1916–1941|location=Barnsley|publisher=Seaforth Publishing|isbn=978-1-84832-139-7}}
* {{cite book |last=Taylor|first=Bruce|year=2018|chapter=The Battlecruiser ''Hood'' (1918) |editor-first=Bruce|editor-last=Taylor|title=The World of the Battleship: The Lives and Careers of Twenty-One Capital Ships of the World's Navies, 1880–1990 |location=Barnsley |publisher=Seaforth Publishing |isbn=978-1-84832-178-6}}
{{refend}}

[[Flokkur:Byggt 1918]]
[[Flokkur:Herskip í seinni heimsstyrjöldinni]]
[[Flokkur:Bresk orrustubeitiskip]]</text>
      <sha1>cj1ldvcd6a6e0nda5a0339zu4mtnd2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bankahrunið á Íslandi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73331</id>
    <revision>
      <id>1972520</id>
      <parentid>1959505</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T02:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tengt efni */</comment>
      <origin>1972520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40376" sha1="b0xf4vfspedmujouzgmzuuy0s0zhb2g" xml:space="preserve">[[Mynd:OMXI15.jpg|300px|thumb|[[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á árunum 1998-2009.]]
'''Bankahrunið á Íslandi''' eða '''Hrunið''' eins og það er oftast kallað í daglegu tali er heiti á [[gjaldþrot]]i þriggja stærstu íslensku [[banki|viðskiptabankanna]] haustið [[2008]] í kjölfar [[efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011|efnahagskreppunnar á Íslandi 2008–2011]]. [[Glitnir banki hf.|Glitnir]] (í dag [[Íslandsbanki]]) var tekinn yfir af íslenska ríkinu þann [[29. september]], þann [[6. október]] voru hin svonefndu [[neyðarlögin|neyðarlög]] sett, degi seinna, þann [[7. október]] tók [[Fjármálaeftirlitið]] (FME) yfir rekstur [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] og tveimur dögum seinna tók FME yfir [[Kaupþing banki|Kaupþing banka]] (í dag [[Arion banki]]).

Gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] í [[september]] [[2008]] setti Glitni í erfiða stöðu þar sem Glitnir reiddi sig á lán frá Lehman Brothers. Í lok september var því lýst yfir að Glitnir yrði [[þjóðnýting|þjóðnýttur]] að meirihluta. Þá fór af stað flókin atburðarrás sem leiddi til hruns hinna tveggja stóru íslensku viðskiptabankanna, [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]] og [[Kaupþing]]s á aðeins rétt rúmlega viku. Afleiðingar Hrunsins urðu tilefni að [[Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis|milliríkjadeilum Íslands við Bretland og Holland]] vegna [[Icesave]]reikninga Landsbankans í þeim löndum. 

[[Alþingi]] Íslands skipaði sérstaka [[rannsóknarnefnd Alþingis|rannsóknarnefnd]] sem hafði það hlutverk að komast að því hverjar orsakir hrunsins voru. Rannsóknarnefndin skilaði af sér skýrslu [[12. apríl]] [[2010]] og í kjölfarið var [[Geir Haarde]] kærður til [[landsdómur|landsdóms]] að ákvörðun Alþingis. Landsdómur sakfelldi Geir fyrir vanrækslu í starfi sínu sem forsætisráðherra, en gerði honum þó enga refsingu.

== Þjóðnýting Glitnis (29. september 2008) ==
[[Mynd:Glitnir logo.png|thumb|right|Vörumerki Glitnis.]]
Þann [[29. september]] var tilkynnt að [[Ísland|íslenska]] [[ríki]]ð myndi eignast 75% hlut í [[Glitnir banki hf.|Glitni]] fyrir 600 milljónir [[evra]] eða um 84 milljarða íslenskra króna. Þær ástæður sem gefnar voru fyrir yfirtökunni voru þröng lausafjársstaða Glitnis og erfitt ástand á alþjóðlegum fjármálamörkuðum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/3018|titill=Samkomulag um að ríkissjóður leggi Glitni til nýtt hlutafé|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=12. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item14984/Islenska_rikid_kaupir_75_prosent_hlut_i_Glitni_/|titill=Íslenska ríkið kaupir 75 prósent hlut í Glitni|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/rikid_eignast_75_prosent_i_glitni/|titill=Ríkið eignast 75% í Glitni|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}&lt;/ref&gt; [[Davíð Oddsson]] [[seðlabankinn|seðlabankastjóri]] sagði að ef ekki hefði verið gripið til aðgerða þá hefði hlutafé bankans verið 0 og hann farið í [[Gjaldþrot|þrot]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/glitnir_hefdi_farid_i_throt/|titill=Glitnir hefði farið í þrot|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}&lt;/ref&gt; Talið er að ein meginástæða fyrir erfiðleikum Glitnis hafi verið gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] sem átti í viðskiptum við Glitni. Nánast um leið og þetta var tilkynnt lækkaði alþjóðlega [[matsfyrirtæki]]ð [[Standard &amp; Poor's]] einkunnir sínar fyrir ríkissjóð sem og [[Íbúðalánasjóður|Íbúðalánasjóð]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228768/|titill=Lánshæfiseinkunn ríkissjóðs lækkar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}&lt;/ref&gt; Lokað var fyrir öll viðskipti með fjármálasjóði Glitnis, og varð þetta til þess að [[Stoðir]] fór í greiðslustöðvun.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228881/|titill=Eignir í skuldabréfasjóðum frystar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}&lt;/ref&gt; Viðskipti með [[peningamarkaðssjóður|peningamarkaðssjóðinn]] Sjóð 9 og skuldabréfasjóðina Sjóð 1 og Sjóð 9 EUR voru til sérstakrar athugunar en opnað var aftur fyrir viðskiptum [[1. október]] en þá hafði endurmat á virði Sjóðs 9 lækkað gengi hans um 7%.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item15261/Ovissu_um_sjodi_Glitnis_eytt/|titill=Óvissu um sjóði Glitnis eytt|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=1. október}}&lt;/ref&gt; Seinna bárust fréttir af því að ríkissjóður hefði greitt 11 milljarða króna inn á Sjóð 9 vegna þess [[Illugi Gunnarsson]], þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hafði verið í stjórn Sjóðs 9 frá því í byrjun árs 2008 og sjóðurinn mætti því ekki fara í þrot. Þetta reyndist rangt, hið rétta var að Glitnir hafði keypt skuldabréf Stoða í Sjóð 9 með eigin peningum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.illugi.is/w/?p=215|titill=Hvað með sjóð 9?|mánuðurskoðað=3. ágúst|árskoðað=2009|ár=2009|mánuður=26. febrúar}}&lt;/ref&gt;

=== Óánægja hluthafa og stjórnenda ===
Daginn eftir voru sýnd viðtöl á [[RÚV]] og á [[Stöð 2]] við [[Jón Ásgeir Jóhannesson]], aðaleiganda [[Stoðir|Stoða]] sem var [[kjölfestufjárfestir]] í Glitni með 32% hlut. Jón sagði erlenda banka hafa lokað fyrir lánum til Glitnis með stuttum fyrirvara og þess vegna hafi verið ákveðið að leita til Seðlabankans eftir lánum gegn [[veð]]um.&lt;ref name=&quot;bankaran&quot;&gt;{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080930/FRETTIR01/277107030/0&amp;SearchID=7333258755902|titill=„Stærsta bankarán Íslandssögunnar“|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september|útgefandi=Vísir.is}}&lt;/ref&gt; Þá kom einnig fram í viðtali við Þorstein Má Baldvinsson, stjórnarformann Glitnis, að Glitnir hefði boðið tvo ''veðpakka'' gegn láninu; annan metinn á 750 milljónir evra og síðari á 1.340 milljónir evra.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/47848/glitnir--budu-fram-ved-i-otilgreindri-eign-i-noregi|titill=Glitnir: Buðu fram veð í ótilgreindri eign í Noregi|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=16. október|árskoðað=2008|útgefandi=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Jón gagnrýndi yfirtökuna harkalega sem hann nefndi „''stærsta bankarán Íslandssögunnar''”; hann sagði enn fremur stjórn fyrirtækisins hafa verið „''stillt upp við vegg. Við sögðum fulltrúum ríkisstjórnarinnar að við teldum þessa leið alveg fráleita enda gæti hún haft víðtæk áhrif á allt fjármálakerfið hér á landi og væri í engu samræmi við eignasafn félagsins.''“&lt;ref name=&quot;bankaran&quot;/&gt; Jón virtist þar með vera að ýja að því að pólitískar ástæður lægju að baki ákvörðuninni um að ríkið eignaðist hlutaféð á þessu verði.

Samdægurs gaf stjórn Stoða frá sér yfirlýsingu þar sem hún fordæmdi aðgerðir Seðlabankans. Í yfirlýsingunni stóð:

{{tilvitnun2|''Ljóst má vera að Glitnir þurfti á aðstoð Seðlabankans að halda vegna lausafjárvanda sem bar brátt að. Rekstur Glitnis hefur hins vegar verið með ágætum, bankinn skilað góðum hagnaði og eigið fé Glitnis nam um 200 milljörðum króna um mitt þetta ár. Það er mat stjórnar Stoða að Seðlabankinn hafi haft aðra og farsælli kosti í stöðunni en að taka Glitni yfir. Harkalegt inngrip Seðlabankans er ekkert annað en eignaupptaka þar sem hluthafar Glitnis tapa vel á annað hundrað milljörðum króna. Seðlabankinn og ríkisstjórnin stilltu stjórn og stærstu eigendum Glitnis upp við vegg í skjóli nætur og þeir áttu því enga kosti aðra en að samþykkja tillöguna. Atburðarásin var með þeim hætti að ekkert tóm gafst til að leita annarra lausna, frekar en að meta heildaráhrif aðgerðanna á íslenskt fjármálalíf. Stjórn Stoða harmar þessar aðgerðir og lýsir fullri ábyrgð á afleiðingum þeirra á hendur bankastjórnar Seðlabankans.''|Yfirlýsing frá Stoðum&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/atelja_hardlega_vinnubrogd_sedlabanka/|titill=Átelja harðlega vinnubrögð Seðlabanka|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt;}}

Daginn eftir barst nafnlaus ábending um að ekki hefði verið einhugur meðal stjórnar Stoða um yfirlýsinguna.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228758/|titill=Stoðir: Ekki einhugur í stjórninni|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}&lt;/ref&gt;

== Hætt við viðskipti Landsbankans (1. október 2008) ==
[[Mynd:Landsbanki logo.gif|thumb|right|Vörumerki Landsbankans.]]
Þann [[1. október]] gerði [[Straumur-Burðarás]] kaupsamning við Landsbankann um kaup á þremur dótturfyrirtækjum; ''Landsbankinn Kepler'' með 380 starfsmenn í 7 löndum; Frakklandi, Hollandi, Ítalíu, Spáni, Sviss, Þýskalandi og BNA. ''Landsbankinn Securities'' með 200 starfsmenn í Lundúnum og Edinborg og ''Merrion Landsbanki'' með 100 starfsmenn á Írlandi. Kaupverðið var ákveðið 380 m. evra, eða um 55 ma.k.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228984/|titill=Straumur kaupir erlendan rekstur LÍ|ár=2008|mánuður=1. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt; Ekki varð af þessum kaupum vegna þess að þann [[7. október]] yfirtók íslenska ríkið rekstur Landsbankans og því taldi stjórn Straums-Burðaráss ekki lengur vera forsendur fyrir samningnum. Honum var rift þann [[10. október]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.straumur.net/en/Investor-Relations/Financial-releases/?xml=PR/200810/1258966.xml%26usercontrol=/Web/Units/PressRelease.ascx|titill=Acquisitions from Landsbanki cancelled|ár=2008|mánuður=10. október}}&lt;/ref&gt;

Sama dag rauf gengisvísitala íslensku krónunnar 200 stiga múrinn og hafði þá aldrei verið hærri.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229079/|titill=200 stiga múrinn rofinn|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}&lt;/ref&gt; Í fréttum kom fram að mögulegar lausnir til þess að koma á jafnvægi í íslensku efnahagslífi væru að selja Kaupþing til sænska bankans [[Skandinaviska Enskilda Banken]], með því að íslenskir [[lífeyrissjóður|lífeyrissjóðir]] seldu erlendar eignir sínar og í þriðja lagi að leita ásjár hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229281/|titill=Mikil óvissa í íslenska hagkerfinu|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}&lt;/ref&gt;

Eftir stífa fundarsetur íslensku ríkisstjórnarinnar með ýmsum hagsmunaaðilum úr einkageiranum tilkynnti [[Geir H. Haarde]] að kvöldi [[5. október]] að samkomulag hefði verið gert við íslensku bankana um að þeir myndu draga úr umsvifum sínum erlendis, með sölu á eignum sínum þar.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229777/|titill=Samkomulag við bankana|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt;

== Neyðarlög (6. október 2008) ==
[[Mynd:Front page of Frettabladid year 18, no 238, 6 October 2018.jpg|thumb|Forsíða Fréttablaðsins 6. október 2008.]]
Daginn eftir ávarpaði Geir H. Haarde, forsætisráðherra, íslensku þjóðina í ávarpi sem var sjónvarpað og útvarpað beint. Hann sagði efnahag íslensku viðskiptabankana nema margfalda landsframleiðslu á við íslenska ríkið sem væri „''svo smátt í samanburði''“.&lt;ref name=&quot;geirraeda&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/radherra/raedurGHH/nr/3034|titill=Ávarp forsætisráðherra vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt; Hann lagði áherslu á að staða bankanna hefði versnað mikið, mjög hratt, að raunveruleg hætta væri á því að „''íslenska þjóðarbúið myndi, ef allt færi á versta veg, sogast með bönkunum inn í brimrótið og afleiðingin yrði þjóðargjaldþrot''“&lt;ref name=&quot;geirraeda&quot;/&gt; og að verkefni stjórnvalda á næstu dögum væri „''að koma í veg fyrir að upplausnarástand skapist, ef íslensku bankarnir verða óstarfhæfir að einhverju marki.''“&lt;ref name=&quot;geirraeda&quot;/&gt;
Geir lauk ávarpi sínu á hinum fleygu orðum ''[[Guð blessi Ísland]]''.

Sérstök neyðarlög, ''um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.''&lt;ref&gt;Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum og mjög óvenjulegum aðstæðum á fjármálamarkaði, sbr. 1. mgr., er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''&lt;/ref&gt;, voru samþykkt samdægurs. Lögin heimiluðu fjármálaráðherra „''fyrir hönd ríkissjóðs ... að reiða fram fjármagn til að stofna nýtt fjármálafyrirtæki eða yfirtaka fjármálafyrirtæki eða þrotabú þess í heild eða að hluta.''“&lt;ref name=&quot;neydarlog&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/136/s/0085.html|titill=Lög um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}&lt;/ref&gt; Talsverðar undanþágur frá lögum um [[fjármálafyrirtæki]], starfsmenn þess og viðskipti, voru veittar frá beitingu þessara laga. Að auki var ríkissjóði heimilað að leggja [[sparisjóður|sparisjóði]] til fjárhæð sem nemur 20% af bókfærðu [[eigið fé|eigin fé]].&lt;ref name=&quot;neydarlog&quot;/&gt;

Ýmsar breytingar voru gerðar á lögum um fjármálafyrirtæki&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um fjármálafyrirtæki|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=2002|mánuður=20. desember}}&lt;/ref&gt;, meðal annars var bætt við nýrri grein, með fyrirsögninni ''Sérstakar ráðstafanir'', þar sem [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] voru veittar umtalsverðar valdheimildir. Með þeim fyrirvara að tilefnið teljist til „''sérstakra aðstæðna eða atvika, í því skyni að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði''“&lt;ref&gt;Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum aðstæðum eða atvikum er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að önnur úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að bera árangur. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''&lt;/ref&gt; var Fjármálaeftirlitinu gert heimilt að stofna til [[hluthafi|hluthafafundar]] hjá fjármálafyrirtæki og eiga þar fulltrúa sem stýrir fundinum, hefur málfrelsi og tillögurétt. Væru aðstæður „''mjög knýjandi''“ hefði sá fulltrúi úrslitavald á fundinum, meðal annars til yfirtöku á rekstri og eignum fyrirtækisins en slíka ákvörðun þyrfti að rökstyðja skriflega til stjórnar fyrirtækisins, og til lögbærra eftirlitsaðila erlendis eftir atvikum.

Lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta&lt;ref name=&quot;trlog&quot;&gt;{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1999|mánuður=27. desember}}&lt;/ref&gt; var einnig breytt. Þau lög lúta að [[Tryggingarsjóður innistæðueigenda og fjárfesta|Tryggingarsjóði innistæðueigenda og fjárfesta]] og eiga „''að veita innstæðueigendum í viðskiptabönkum og sparisjóðum og viðskiptavinum fyrirtækja sem nýta sér heimildir laga til að stunda viðskipti með verðbréf lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis í samræmi við ákvæði laga þessara.''“&lt;ref name=&quot;trlog&quot;/&gt;Lögum um húsnæðismál var einnig breytt.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/1998.044.html|titill=Lög um húsnæðismál|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1998|mánuður=3. júní}}&lt;/ref&gt;

== Fjármálaeftirlitið tekur yfir rekstur Landsbankans (7. október 2008) ==
Þann [[7. október]] tók Fjármálaeftirlitið yfir rekstur Landsbankans, bankastjórar störfuðu eftir sem áður en við stjórn bankans tók sjálfstætt skipuð skilanefnd. Þetta var gert „''til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi''”.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/Uploads/Documents/Frettir/fme_tilkynning.pdf|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|snið=pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir/?GroupID=294&amp;NewsID=13283&amp;y=0&amp;p=2|titill=Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}&lt;/ref&gt; Sams konar ferli átti sér stað með rekstur Glitnis, og þar með var fallið frá kaupum ríkisins á 75% hlut í bankanum sem tilkynnt hafði verið um 29. september.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=576&amp;NewsID=336|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Glitnis til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|útgefandi=Fjármálaeftirlitið}}&lt;/ref&gt; Sama dag var Nýi Landsbanki Íslands hf. stofnaður, hann tók til starfa tveimur dögum seinna.

=== Nýir vinir ===
Þann [[7. október]] tilkynnti [[Seðlabankinn]] að staðfest hefði verið að [[Rússland]] myndi veita [[Ísland]]i lán að upphæð 4 milljarða [[evra]] til þess að styrkja gjaldeyrisforða Íslendinga.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&amp;NewsID=1868|titill=Efling gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt; Það að Íslendingar skyldu leita til Rússlands um lán kom mörgum á óvart bæði innanlands og utan. [[Geir H. Haarde]] [[forsætisráðherra]] útskýrði stöðu Íslendinga á blaðamannafundi með erlendum blaðamönnum:

{{tilvitnun2|Við höfum allt þetta ár reynt að fá vini okkar til að gera gjaldeyrisskiptasamninga eða að fá annarskonar stuðning undir þessum afar óeðlilegu kringumstæðum. Við höfum ekki fengið þann stuðning, sem við óskuðum eftir frá vinum okkar og þegar þannig stendur á verðum við að leita að nýjum vinum.|Geir Haarde&lt;ref name=&quot;vinir&quot;&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/baksvid_hvada_vinir_brugdust/|titill=Baksvið: Hvaða „vinir&quot; brugðust?|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt;}}

Forsætisráðherra tók það sérstaklega fram að með þessum ummælum sínum átti hann ekki við [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðirnar]] sem hefðu gert [[gjaldeyrisskiptasamningur|gjaldeyrisskiptasamninga]] við Íslendinga.&lt;ref name=&quot;vinir&quot;/&gt;

Skömmu síðar kom fram að engin formleg ósk hafi borist til Rússa frá Íslendingum um lán, að samningaviðræður hafi ekki verið hafnar og að engin ákvörðun hafi verið tekin um að veita Íslendingum lán.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/segir_akvordun_um_lan_ekki_liggja_fyrir/|titill=Segir ákvörðun um lán ekki liggja fyrir|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt; Seðlabankinn tilkynnti seinna sama dag að Ísland og Rússland myndu hefja viðræður innan fárra daga.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&amp;NewsID=1875|titill=Efling gjaldeyrisforðans|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt; [[Davíð Oddsson]], bankastjóri sagði í viðtali við [[Bloomberg]] að fréttatilkynning Seðlabankans þess efnis að Íslendingar hafi fengið lán frá Rússum hafi ekki verið rétt og að rétt væri að þjóðirnar tvær ættu nú í viðræðum um hugsanlegt lán.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/sedlabankastjori_vidraedur_standa_yfir_vid_russa/|titill=Seðlabankastjóri: Viðræður standa yfir við Rússa|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt;

=== Kastljósviðtal við Davíð Oddsson ===
Í viðtali í [[Kastljós]]i sem sýnt var um kvöldið varði Davíð Oddsson seðlabankastjóri yfirtöku Glitnis og í svari hans kom meðal annars fram að „''þegar skuldirnar eru orðnar þannig að íslensku bankarnir þurfa 50-55 milljarða evra á þremur til fjórum árum næstu - og geta ekki útvegað sér það því þeir markaðir eru lokaðir - þá værum við að setja slíkan skuldaklafa á börnin okkar og barnabörnin, að það væri þrældómur fyrir annarra manna sök''“.&lt;ref name=&quot;david&quot;&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/07/rikid_borgi_ekki_skuldir_oreidumanna/|titill=Ríkið borgi ekki skuldir óreiðumanna|ár=2008|mánuður=7. október|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/13/hvad_sagdi_david/|titill=Hvað sagði Davíð?|ár=2008|mánuður=13. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt; Hann sagði að aðgerðir íslenskra stjórnvalda væru sambærilegar við aðgerðir bandarísku ríkisstjórnarinnar varðandi [[Washington Mutual]] sem er bandarískur sparisjóður sem fór í greiðslustöðvun 25. september 2008. Meðal þeirra sem gagnrýndu Davíð voru [[Richard Portes]], sem áður hafði unnið afar jákvæða skýrslu um íslenskt viðskiptalíf fyrir [[Viðskiptaráð Íslands]], skrifaði grein á vef [[Financial Times]] þann 12. október.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ft.com/cms/s/0/80f767e4-9882-11dd-ace3-000077b07658.html?nclick_check=1|titill=The shocking errors of Iceland’s meltdown|höfundur=Richard Portes|ár=2008|mánuður=12. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt;

== Tilraunir Seðlabankans til þess að styrkja krónuna ==
Eftir að í ljós hafði komið að yfirlýsing Seðlabankans um lán frá Rússlandi hafi verið á misskilningi byggðar voru fleiri aðferðir reyndar til þess að laga gengi krónunnar gagnvart öðrum gjaldmiðlum.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&amp;NewsID=1871|titill=Unnið að lausn gjaldeyrisvanda|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt; Þeirra á meðal reyndi bankinn að festa gengi krónunnar við evru á genginu 131 krónur gagnvart evrunni.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&amp;NewsID=1878|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt; Í enskri fréttatilkynningu Seðlabankans biðlaði hann til annara banka að styðja sig í þessari viðleitni þar sem gengi krónunar væri óeðlilega lágt.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&amp;NewsID=1879|titill=Foreign exchange market|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt; Innan við sólarhringi eftir að þetta var reynt var fallið frá þessari tilraun.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&amp;NewsID=1880|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt;

Tveimur dögum síðar setti Seðlabankinn gjaldeyrishömlur á íslenskar innlánsstofnanir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6491|titill=Tímabundin temprun á útflæði gjaldeyris|ár=2008|mánuður=10. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}&lt;/ref&gt; Meðal þeirra ráðstafana sem gripið var til var takmörkun á úttektarheimildum á [[kreditkort]]um erlendis og beiðnir um erlendan gjaldeyri fóru í gegnum nýtt póstfang Seðlabankans og var vöruflokkum forgangsraðað. Viðskiptabönkum var einnig gert að skila til Seðlabankans sundurliðun á gjaldeyrisviðskiptum í lok hver dags.

Þann 15. október voru stýrivextir Seðlabankans lækkaðir um 3,5%, úr 15,5% í 12%.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&amp;NewsID=1907|titill=Bankastjórn Seðlabanka Íslands samþykkir að lækka stýrivexti um 3,5%|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt; Tæpum tveimur vikum seinna voru þeir hækkaðir á ný, um 6% í þetta skiptið í 18%.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&amp;NewsID=1937|titill=Seðlabanki Íslands hækkar stýrivexti|ár=2008|mánuður=28. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}&lt;/ref&gt; 

{{tilvitnun2|Hvorki ríkisstjórnin né Seðlabanki Íslands virtust vera vel undirbúin. Svo virðist sem ekki hafi verið ráðist í aðrar undirbúningsaðgerðir en gerð neyðarlaganna. Bæði kerfisbundna kreppan og þeir atburðir sem í kjölfarið fylgdu voru fyrirsjáanlegar afleiðingar hruns bankakerfisins.|Jón Daníelsson og Gylfi Zoega&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf|titill=Hagkerfi bíður skipbrot|höfundur=Jón Daníelsson og Gylfi Zoega|snið=pdf}}&lt;/ref&gt;}}

== Yfirtakan á Kaupþing (9. október 2008)==
Fjármálaeftirlitið tók yfir rekstur Kaupþings 9. október.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=14&amp;NewsID=339|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Kaupþings hf. til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|höfundur=Fjármálaeftirlitið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/09/fme_yfirtekur_kaupthing/ FME yfirtekur Kaupþing]&lt;/ref&gt; Aðgerðir breskra yfirvalda gegn Landsbankanum náðu einnig til Kaupþings þar eð degi áður var [[Kaupthing Singer &amp; Friedlander]], enskur dótturbanki Kaupþings, settur í greiðslustöðvun.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/08/kaupthing_i_london_i_greidslustodvun/ Kaupþing í London í greiðslustöðvun]&lt;/ref&gt; Ríkið réði í framhaldinu til sín virta breska lögfræðistofu til þess að athuga lagalegan rétt sinn vegna falls Kaupþings.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/13/rikid_ihugar_ad_fara_i_mal_vegna_kaupthings/ Ríkið íhugar að fara í mál vegna Kaupþings]&lt;/ref&gt; Þá höfðu þrír stærstu viðskiptabankar Íslands fallið. Í fjölmiðlum var rætt um aðkomu [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] að enduruppbyggingu og lánveitingu til Íslands.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/10/timaspursmal_hvenaer_leitad_verdur_til_imf/ Tímaspursmál hvenær leitað verður til IMF]&lt;/ref&gt;

Sigurður Einarsson, þáverandi stjórnarformaður Kaupþings, hefur gefið þá skýringu á falli bankans, að sumarið 2008 hafi [[skuldatryggingarálag]] bankans hækkað þrátt fyrir góða stöðu hans, eins og [[fjármálaeftirlit Bretlands]] hafi staðfest í skýrslu sinni um [[Kaupthing Singer &amp; Friedlander]]. Hann segir rógburði hafi verið dreift um bankann erlendis til þess að hafa áhrif á gengi bankans. Jafnvel að almannatenglar hafi verið ráðnir til þessa.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/media/00/1200.pdf Opið bréf Sigurðar Einarssonar stílað á vini &amp; vandamenn], 26. janúar 2009&lt;/ref&gt; Hann hefur einnig sagt að [[íslenska krónan]] hafi verið of óstöðugur gjaldmiðill fyrir banka af þessari stærðargráðu, að þjóðnýting Glitnis hafi verið mistök og setning [[neyðarlögin|neyðarlaganna]] sömuleiðis. Loks telur hann að Kaupþing hefði átt að ljúka yfirtökunni á hollenska bankanum [[NIBC]] þegar það stóð til fyrr á árinu og flytja höfuðstöðvarnar frá Íslandi og þangað.&lt;ref&gt;[https://www.visir.is/article/20081108/VIDSKIPTI06/779627410 Stærstu mistökin voru að fara ekki úr landi]&lt;/ref&gt;

Þetta kvöld sagði [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] sig úr bankaráði Seðlabanka Íslands. Með því vildi hún axla ábyrgð sína á hruninu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |title=Segir sig úr Seðlabankaráði |access-date=2009-11-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305201213/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Daginn eftir fór Ingimundur Friðriksson, einn þriggja bankastjóra seðlabankans í veikindafrí. Trúverðugleiki Íslands og íslenskra fyrirtækja var í lágmarki og næstu daga bárust fréttir af erfiðleikum venjulegra borgara, bílaeigenda sem höfðu tekið bílalán í erlendri mynt og stóðu nú frammi fyrir margföldum höfuðstól og inn- og útflutningsfyrirtækjum sem ekki gátu stundað venjuleg viðskipti.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/10/borgad_fyrir_ad_yfirtaka_lan/ Borgað fyrir að yfirtaka lán]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |title=Viðskipti fyrirtækja við útlönd liggja niðri |access-date=2009-11-29 |archive-date=2019-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916230848/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Þrýstingur tók að myndast á stjórn seðlabankans að segja af sér og var krafa Samfylkingarinnar um það opinber. Geir Haarde, sem hafði verið náinn samstarfsmaður Davíðs Oddssonar, vildi hins vegar ekki „persónugera vandann“.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |title=Vilja að stjórn Seðlabanka víkji sem fyrst |access-date=2009-11-29 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305193106/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, hvatti ríkisstjórnina til að víkja stjórn seðlabankans.&lt;ref&gt;[http://visir.is/article/20081016/SKODANIR04/350689856/-1 Saklausir vegfarendur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Bækur um hrunið ==

=== Sofandi að feigðarósi ===
Í [[Sofandi að feigðarósi|bókinni,]] sem er gefin út 2009, gerir [[Ólafur Arnarson]] grein fyrir atburaðarásinni sem leiddi til þess að Ísland varð gjaldþrota í október 2008 og rekur hann söguna fram á vorið 2009.&lt;ref&gt;[https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/)%C3%BE https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 

=== Hrunið: Ísland á barmi gjaldþrots og upplausnar ===
Þessi [[Hrunið (bók)|bók]] eftir [[Guðni Th. Jóhannesson|Guðna Th. Jóhannesson]] er fyrsta heildaryfirlitið yfir íslenska efnahagshrunið og eftirmál þess – allt frá því að óveðursský lánsfjárkreppu tóku að hrannast upp erlendis og þar til ríkisstjórnin fór frá völdum.  Í bókinni eru áður óbirtir tölvupóstar, símtöl og minnisblöð sem Guðni fléttar saman. Bókin var gefin út árið 2009.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |title=Geymd eintak |access-date=2024-11-17 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211224401/https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

=== Íslenska efnahagsundrið ===
Þessi [[Íslenska efnahagsundrið|bók]] eftir [[Jón Fjölnir Thoroddsen|Jón Fjölni Thoroddsen]] sem gefin var út 2009, er fyrsta bókin um efnahagshrunið þar sem umfjöllunin afmarkast að mestu við ábyrgð eigenda og stjórnenda bankanna og stærstu fyrirtækja og eignarhaldsfélaga landsins.  Í lokaorðum bókarinnar segir hann að það sé ljóst að á Íslandi á liðnum árum hafi hagsmunir heildarinnar vikið fyrir hagsmunum fárra því sérhagsmunir [[Útrásarvíkingur|útrásarvíkinganna]] hafi gengið þvert á hagsmuni þjóðarinnar og því fór sem fór. Umfjöllun Jóns er tilraun til að skýra hvernig þetta gerðist.&lt;ref&gt;https://www.landogsaga.is/section.php?id=12706&amp;id_art=13301&lt;/ref&gt;
=== Bringing Down the Banking System : Lessons from Iceland ===
Í [[Bringing Down the Banking System : Lessons from Iceland|bók]] sinni lýsir [[Guðrún Johnsen]] sem vann með [[Rannsóknarnefnd Alþingis]] á bankahruninu niðurstöðum nefndarinnar á því hvernig íslensku bankarnir stigu til metorða en lýsir falli þeirra og fer í saumana á því hvernig það kom til og hvaða afleiðingar það hafði. Bókin var gefin út árið 2014.&lt;ref&gt;http://www.palgrave.com/us/book/9781137358196&lt;/ref&gt; 

=== Scarcity in Excess – The Built Environment and the Economic Crisis in Iceland ===
Upphaf [[Scarcity in Excess – The Built Environment and the Economic Crisis in Iceland|bókar]] [[Árni Mathiesen|Árna Mathiesen]] má rekja til evrópsks rannsóknarverkefnis „[[Scarcity and Creativity in the Built Environment]]“ eða „Hörgull og sköpun í hinu byggða umhverfi“, þar sem Arkitektaskólinn í [[Osló]] sá um eitt af undirverkefnunum: rannsókn á höfuðborgarsvæði Íslands fyrir og eftir hrun. Í bókinni, sem gefin var út 2014, eru stuttar greinar eftir marga fræðimenn, listamenn, arkitekta, skipulagsfræðinga og aðgerðasinna sem komu að verkefninu beint eða óbeint. Einnig eru birt nemendaverkefni sem rannsaka nýjar framtíðarsýnir í ljósi hrunsins, unnin af nemendum í arkitektadeild [[Listaháskóli Íslands|Listaháskóla Íslands]], skipulagsdeild [[Landbúnaðarháskóli Íslands|Landbúnaðarháskóla Íslands]] og [[EMU]] (evrópskt framhaldsnám meistara í borgarskipulagi).&lt;ref&gt;https://www.hi.is/vidburdir/horgull_i_allsnaegtum_hid_byggda_umhverfi_og_hrunid_a_islandi&lt;/ref&gt;  

=== Iceland and the International Financial Crisis:Boom, Bust and Recovery ===
[[Eiríkur Bergmann]] útskýrir í [[Iceland and the International Financial Crisis:Boom, Bust and Recovery|bók]] sinni sem gefi var út 2014, hinn einstaka vöxt, hrun og skjóta viðreisn íslensk efnahags. Í niðurstöðum sínum setur hann saman hvaða lærdóm aðarar þjóðir geti dregið af atburðunum.&lt;ref&gt;https://www.palgrave.com/us/book/9781137331991&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist|2}}

== Tengt efni ==
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]
* [[Listi yfir afskriftir fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins 2008]]

== Tenglar ==
* [http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ Eyjan.is: Ávarp Geirs Haarde til þjóðarinnar 6. október 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010054903/http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ |date=2008-10-10 }}
* [http://www.island.is/efnahagsvandinn/ Efnahagsvandinn á Island.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127041629/http://www.island.is/efnahagsvandinn/ |date=2009-01-27 }}
* [https://www.iceland.org/ Upplýsingar á ensku á Iceland.org]
* [https://www.forsaetisraduneyti.is/Aaetlun_um_efnahagsstodugleika/ Vefur um áætlun ríkisstjórnarinnar um efnahagsstöðugleika]
* [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113123119/www.felagsmalaraduneyti.is/upplysingar Upplýsingar á vefsíðu Félagsmálaráðuneytisins vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði]
* [http://www.borgarafundur.org/ Vefsíða Opins Borgarafundar um stöðu þjóðarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119071921/http://www.borgarafundur.org/ |date=2009-01-19 }}
* [http://www.indefence.is/ Icelanders are NOT terrorists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220123815/http://www.indefence.is/ |date=2008-12-20 }}
* [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117000000/www.ruv.is/heim/frettir/innlendar/efnahagskreppa/ Fréttasíða RÚV um efnahagskreppuna]
* [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117112355/www.vinnueftirlit.is/vinnueftirlit/is/gagnabrunnur/vinnuumhverfi_a_ovissutimum/ Vinnueftirlitið - Vinnuumhverfi á óvissutímum]
* [http://www.efnahagur.is Wikivefur um íslenskan efnahag, kreppu og úrræði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://www.althingi.is/altext/136/s/0348.html Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.]
* [https://www.rannsoknarnefnd.is/ Opinber rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða]
* [http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ Skoðun VÍ: Ábyrgð Viðskiptaráðs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045929/http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ |date=2016-03-05 }}, skoðun [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]] á ábyrgð þess á bankahruninu
* [http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf Hagkerfi bíður skipbrot]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein eftir hagfræðingana Jón Daníelsson og Gylfa Zoega (einnig [http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306053855/http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf |date=2009-03-06 }})
* [http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6794 Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri: Aðdragandi bankahrunsins í október 2008] (pdf-skjal)
* [https://web.archive.org/web/20100904043704/http://www.cbc.ca/doczone/meltdown/ Meltdown], kanadísk heimildarmynd frá kanadíska ríkissjónvarpinu sem fjallar m.a. um bankahrunið á Íslandi og setur það í hnattrænt samhengi
* [https://www.visir.is/article/20090321/FRETTIR01/663970984 ''Sex Sparisjóðir óska eftir aðstoð''; af Vísi.is]
* [http://www.ruv.is/servlet/file/Fundir%20Ã­%20London.pdf?ITEM_ENT_ID=256910&amp;COLLSPEC_ENT_ID=32 Fundir í London í febrúar 2008 - trúnaðarmál; af mbl.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (pdf-skjal)
* [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091202000000/ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item314654/ ''Bankarnir bera mesta ábyrgð''; af Rúv.is 2009]
* [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100106000000/www.ruv.is/heim/vefir/pistlar/sigrund/eldri/store807/item319092/ ''Hrunasagan í stuttu máli''; af Rúv.is 31.12 2009]
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4018603 ''Kreppuannáll''; grein í Fréttablaðinu 17. jan. 2009]
* [http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi 26 dæmdir í samtals 74 ára fangelsi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016013345/http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi |date=2015-10-16 }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu], eftir Hannes H. Gissurarson

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>b0xf4vfspedmujouzgmzuuy0s0zhb2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stjórnlagaþing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73335</id>
    <revision>
      <id>1972455</id>
      <parentid>1966156</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tengt efni */</comment>
      <origin>1972455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4660" sha1="h7ux3qy7913c2hhxhtulqbhg0zqrktu" xml:space="preserve">'''Stjórnlagaþing''' er þing manna, sem stofnað er til í þeim tilgangi að semja nýja eða breyta eldri [[stjórnarskrá]] ríkis. Á máli [[lögfræði]]nnar er sagt að ''stjórnarskrárgjafinn'' (þ.e. [[fólk]]ið) setji stjórnskipunarlög (þ.e. stjórnarskrána) en slíkt er ekki á færi [[löggjafarvald]]sins, [[framkvæmdavald]]sins eða [[dómsvald]]sins.

== Dæmi um stjórnlagaþing ==
Sem dæmi um stjórnlagaþing má nefna að [[1848]] var kosið til stjórnlagaþings í [[Danmörk]]u og var útkoma þeirrar vinnu stjórnarskrá, sem afnam [[einræði]] í Danmörku og kom á [[þingbundin konungsstjórn|þingbundinni konungsstjórn]]. [[Stjórnlagaþing Ítalíu]] var boðað 1946 til að setja landinu nýja stjórnarskrá eftir afnám [[flokksræði]]s [[fasismi|fasista]] og þannig mætti áfram telja.

Að öðrum stjórnlagaþingum ólöstuðum var frægasta stjórnlagaþing sögunnar haldið í [[Philadelphia|Fíladelfíu]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] á tímabilinu [[25. maí]] til [[17. september]] [[1787]]. Þetta stjórnlagaþing er talið einn merkasti atburður í [[saga Bandaríkjanna|sögu Bandaríkjanna]]. Þar hittust 55 fulltrúar fylkja Bandaríkjanna, en meðal þeirra voru [[James Madison]], [[George Washington]] og [[Benjamin Franklin]]. Formlega var tilgangur þingsins að breyta eldri stjórnarskrá. Í raun var þó ásetningur margra að skrifa nýja stjórnarskrá og varð sú raunin. Sú [[stjórnarskrá Bandaríkjanna|stjórnarskrá]] er í gildi enn í dag.

[[Stjórnlagaþing Frakklands]] (Assemblée nationale constituante) var einnig frægt og stóð frá 9. júlí 1789 til 30. september 1791 en það tók við af [[Stéttaþing Frakklands|Stéttarþingi Frakklands]] (Les États-Généraux) sem markaði upphaf Frönsku byltingarinnar. Á tímabilinu 17. júní til 9. júlí 1789 starfaði svokallaður [[Þjóðfundur um stjórnarskrá í Frakklandi]] (Assemblée nationale) áður en stjórnlagaþingið hófst. [[Stjórnarskrá Frakklands]] (Constitution de 1791) tók gildi er stjórnlagaþingið leystist upp og [[Löggjafarsamkoma Frakklands]] (L’Assemblée nationale législative) tók til starfa.

== Stjórnlagaþing á Íslandi ==
{{aðalgrein|Stjórnlagaráð á Íslandi 2011}}
Eina stjórnlagaþingið sem boðað hefur verið til á Íslandi var það sem fór fram árið 2011. Árið áður fór fram kosning fulltrúa á stjórnlagaþing um breytingar á [[stjórnarskrá Íslands]], en hæstiréttur dæmdi kosninguna ólöglega vegna annmarka á framkvæmd hennar. Þá var stjórnlagaþinginu breytt í stjórnlagaráð sem ríkisstjórnin skipaði sömu fulltrúum og fengu kosningu. Stjórnlagaráð afhenti forseta Alþingis tillögur að breytingum á stjórnarskránni 29. júlí 2011. Miklar deilur urðu um tillögurnar á Alþingi. Að endingu var ákveðið að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um þær helstu árið 2012 þar sem meirihluti reyndist vera fyrir nær öllum tillögunum. Eftir [[Alþingiskosningar 2013]] þar sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur mynduðu meirihluta, var allri vinnu við breytingar á stjórnarskránni frestað. Engin af tillögum stjórnlagaráðs hafði náð fram að ganga árið 2022.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20222327307d/tho-lidi-ar-og-old-bidin-eftir-nyrri-stjornarskra|title=Þó líði ár og öld: biðin eftir nýrri stjórnarskrá|author=Andrés Ingi Jónsson|date=20. október 2022|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Neðanmálsgreinar ==
{{reflist}}

==Tengt efni==
* [[Stjórnlagadómstóll]]
* [[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]]

== Tenglar ==
* [https://www.stjornlagarad.is/ Stjórnlagaráð 2011], opinber vefur
* [http://www.thjodfundur2010.is/ Þjóðfundur 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921110322/http://www.thjodfundur2010.is/ |date=2010-09-21 }}, opinber vefur
* [http://www.landskjor.is/stjornlagathing/ Um kosningar til stjórnlagaþings] á opinbera vefnum Landskjör
* [http://www.samfelagssattmali.is/ Stjórnlagaþing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121035641/http://www.samfelagssattmali.is/ |date=2010-11-21 }}, samfelagssattmali.is
* [https://www.althingi.is/altext/138/s/0168.html Frumvarp til laga um stjórnlagaþing.] (Lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi 2009–2010.)
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðenda

[[Flokkur:Stjórnlagaþing]]
[[Flokkur:Stjórnarskrárréttur]]
[[Flokkur:Lögfræði]]

* {{ill|Stjórnlagaþing á heimsvísu|en|Constituent_assembly}}</text>
      <sha1>h7ux3qy7913c2hhxhtulqbhg0zqrktu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dómkirkjan í Santiago de Compostela</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73522</id>
    <revision>
      <id>1972481</id>
      <parentid>1960260</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4724" sha1="7fczev3qpkjy09wupntzuu72t0w6ycr" xml:space="preserve">[[Mynd:Catedral de Santiago de Compostela agosto 2018 (cropped).jpg|190px|hægri]]

'''Dómkirkjan í Santiago de Compostela''' er [[Spánn|spænsk]] miðaldadómkirkja og sögð reist yfir gröf [[Jakob Sebedeusson|Jakobs postula]]. Hún var byggð á 11. og 12. öld og vígð árið [[1128]].

Helgisögn sem þó er ekki studd neinum heimildum segir að Jakob hafi boðað kristni á Spáni og eftir að hann var höggvinn í [[Jerúsalem]] árið [[44]] hafi líkamsleifar hans verið fluttar til [[Galisía|Galisíu]] og jarðsettar þar. Árið [[829]] var reist kirkja á staðnum þar sem hann var talinn grafinn og seinna reis dómkirkjan þar. Hún var endastöð á [[Jakobsvegur|Jakobsveginum]], [[pílagrímsferð|pílagrímaleiðinni]] sem farin var að gröf postulans. Dómkirkjan varð þriðji mikilvægasti ákvörðunarstaður kristinna pílagríma á eftir Jerúsalem og [[Róm]].

== Heimildir ==
* {{cite book|author1=Bravo Lozano, Millán|title=Camino de Santiago Inolvidable|year= 1999|publisher= Everest|location=León|isbn=84-241-3905-4|ref=Bra99}}
* {{cite book|author1=Carro Otero, Xosé|title=Santiago de Compostela|url=https://archive.org/details/santiagodecompos0000unse_y4n8|publisher=publisher Everest|year=1997|isbn=84-241-3625-X}}
* {{cite book|author1=Chamorro Lamas, Manuel; González, Victoriano; Regal, Bernardo|title=Rutas románicas en Galicia/1|publisher=Ediciones Encuentro|year=1997|isbn=84-7490-411-0}}
* {{cite book |url=http://books.google.es/books?id=1NOqQLR2cMMC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false| title=Romerías y santuarios de Galicia |author1=Fraguas Fraguas, Antonio|publisher=publisher Galaxia|year=2004|page=20 |isbn=978-84-8288-704-3|ref=Fra04}}
* {{cite book|author1=Fuertes Domínguez, Gregorio|title=Guía de Santiago, sus monumentos, su arte|publisher=El Eco Franciscano|year=1969|others=Depósito Legal C. 325-1969}}
* {{cite book|author1=García Iglesias, José Manuel|title=A catedral de Santiago: A Idade Moderna |year=1993|publisher=Xuntanxa|language=gallego |isbn=8486614694 |ref=Gar93}}
* {{cite book|author1=Garrido Torres, Carlos|title=Las Guías visuales de España: Galicia|year=2000|publisher=El País|others=Depósito legal: B 18469|ref=Gar00}}
* {{cite book|author1=Gómez Moreno, María Elena|title=Mil Joyas del Arte Espyearl, Piezas selectas, Monumentos magistrales: Tomo primero Antigüedad y Edad Media|year=1947|location=Barcelona|publisher=Instituto Gallach|ref=Gom47}}
* {{cite book | last=Navascués Palacio | first=Pedro | first2=Carlos | last2=Sarthou Carreres | year=1997 | title=Catedrales de España | url=https://archive.org/details/catedralesdeespa0000pedr | location=Madrid | publisher=[[Espasa Calpe]] | isbn=84-239-7645-9 | id= {{OCLC|249825366}} | others =Edición especial para el Banco Bilbao Vizcaya | ref=Nav97}}
* {{cite book |title=Guía de Galicia|author1=Otero Pedrayo, Ramón| publisher=publisher Galaxia | year=1965 |edition=4ª | url=http://books.google.es/books?id=PRDX_fe4bmEC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |pages=351 y siguientes|ref=Ped65}}
* {{cite book |author1=Portela Silva, E. |year=2003 |title=Historia de la ciudad de Santiago de Compostela |publisher=Universidad de Santiago de Compostela |isbn=8497501373 |url=http://books.google.es/books?id=-e9_EDt4aVMC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ref=Por03}}
* {{cite journal|author1=Sanmartín, Juan R.|title=O Botafumeiro: Parametric pumping in the Middle Ages |volume=52| number=10| pages=937–945 |doi=10.1119/1.13798 |year=1984 |journal=American Journal of Physics |language= Αγγλικά |ref=San84}}
* {{cite book|author1=Vaqueiro, Vítor|title=Guía da Galiza máxica, mítica e lendaria|year=1998|publisher=Galaxia|isbn=8482882058 |language=gallego|url=http://books.google.com/books?id=8ZmpCkbzZQkC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=es#v=onepage&amp;q&amp;f=false| ref=Vaq98}}
* {{cite book|author1=Vázquez Varela, J. M.; Yzquierdo Perrín, R.; García Iglesias, Castro, J. M.| title=100 works mestras da arte galega|year=1996|publisher=Nigra Arte |isbn=84-87709-50-8 |language=gallego |ref=Vaz96}}
* {{cite book |author1=Villa-Amil y Castro, José | url=http://books.google.es/books?id=MmBBAAAAcAAJ&amp;pg=PA124#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Descripción histórico-artístico-arqueológica de la catedral de Santiago |publisher=Impr. de Soto Freire |year=1866 |ref=Vil66}}
* Turner, J. - [[Grove Dictionary of Art]] - MacMillan Publishers Ltd., 1996; ISBN [[Kerfissíða:Bókaheimildir/0-19-517068-7]]

* Cathedral video [http://www.vimeo.com/27959788 www.vimeo.com/27959788]
* Botafumeiro https://www.youtube.com/watch?v=rOoHyEEXxoA

[[Flokkur:Dómkirkjur á Spáni|Santiago de Compostela]]
[[Flokkur:Pílagrímaferðir]]

{{stubbur}}</text>
      <sha1>7fczev3qpkjy09wupntzuu72t0w6ycr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73601</id>
    <revision>
      <id>1972484</id>
      <parentid>1779587</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Akigka færði [[Rannsóknarnefnd Alþingis]] á [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]: Aðgreining</comment>
      <origin>1779587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16699" sha1="gchheab7qisw9wi8pd3rqgnp6rizwmo" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis''' er þriggja manna [[nefnd]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] haustið 2008.&lt;ref&gt; {{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið [[1985]].

==Nefndin==

Nefndina skipa:

* [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]]
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] [[umboðsmaður Alþingis]]
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum

== Ákvörðun um hæfni Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
:Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu. 
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitsins]], taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenn og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
{{aðalgrein|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis}}

Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]] og er hún fáanleg bæði á prenti og í netútgáfu. Hluti skýrslunar verður einnig þýddur yfir á [[Enska|ensku]] og birtur á netinu&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;.Rannsóknarnefndin átti upprunalega að skila niðurstöðum sínum í skýrslu [[1. nóvember]] [[2009]] en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/category.aspx?catID=5  | titill = Lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Fyrst var rannsóknarnefndinni veittur frestur til að birta skýrsluna til [[1. febrúar]] [[2010]]&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141337/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=26&amp;catID=26 Fréttatilkynning rannsóknarnefndar Alþingis 14. október 2009: Staða verksins og skil á skýrslu til Alþingis]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vb.is/frett/1/56978/ Skilafrestur rannsóknarnefndarinnar framlengdur til 1. febrúar 2010; af Vb.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Útkomu skýrslunnar var síðan frestað aftur [[25. janúar]] [[2010]] og enn aftur [[26. febrúar]]&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=31&amp;catID=26  | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 26. febrúar 2010 |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Ástæðan sem nefndin gaf upp á blaðamannafundi sama dag var að fleiri atriði hefðu fundist sem nefndin telur sig þurfa að gera grein fyrir. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Alþingi hefur skipað sérstaka nefnd til þess að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar en í henni sitja:
&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.althingi.is/dba-bin/nefnm.pl?nemenu=1&amp;nefnd1=b&amp;lthing1=.  | titill = 
Nefndaseta: þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;

* [[Atli Gíslason]]
* [[Birgitta Jónsdóttir]]
* [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] 
* [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]]
* [[Magnús Orri Schram]]
* [[Oddný G. Harðardóttir]]
* [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] 
* [[Sigurður Ingi Jóhannsson]]
* [[Unnur Brá Konráðsdóttir]]

== Tengt efni ==
* [[Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis]] (ö.n. ''Sannleiksnefnd Alþingis'')
* [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/ Rannsóknarnefnd Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>gchheab7qisw9wi8pd3rqgnp6rizwmo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972488</id>
      <parentid>1972484</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16787" sha1="alfyut27ait9ag5278fuo9v58vgflgn" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið [[1985]].

==Nefndin==
Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]]
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] [[umboðsmaður Alþingis]]
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum

== Ákvörðun um hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenn og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
{{aðalgrein|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis}}
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]] og er hún fáanleg bæði á prenti og í netútgáfu. Hluti skýrslunar verður einnig þýddur yfir á [[Enska|ensku]] og birtur á netinu&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;.Rannsóknarnefndin átti upprunalega að skila niðurstöðum sínum í skýrslu [[1. nóvember]] [[2009]] en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/category.aspx?catID=5  | titill = Lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Fyrst var rannsóknarnefndinni veittur frestur til að birta skýrsluna til [[1. febrúar]] [[2010]]&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141337/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=26&amp;catID=26 Fréttatilkynning rannsóknarnefndar Alþingis 14. október 2009: Staða verksins og skil á skýrslu til Alþingis]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vb.is/frett/1/56978/ Skilafrestur rannsóknarnefndarinnar framlengdur til 1. febrúar 2010; af Vb.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Útkomu skýrslunnar var síðan frestað aftur [[25. janúar]] [[2010]] og enn aftur [[26. febrúar]]&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=31&amp;catID=26  | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 26. febrúar 2010 |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Ástæðan sem nefndin gaf upp á blaðamannafundi sama dag var að fleiri atriði hefðu fundist sem nefndin telur sig þurfa að gera grein fyrir. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Alþingi skipaði sérstaka þingmannanefnd til þess að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar en í henni sátu:
&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.althingi.is/dba-bin/nefnm.pl?nemenu=1&amp;nefnd1=b&amp;lthing1=.  | titill = 
Nefndaseta: þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;
* [[Atli Gíslason]]
* [[Birgitta Jónsdóttir]]
* [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] 
* [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]]
* [[Magnús Orri Schram]]
* [[Oddný G. Harðardóttir]]
* [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] 
* [[Sigurður Ingi Jóhannsson]]
* [[Unnur Brá Konráðsdóttir]]

== Tengt efni ==
* [[Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis]] (ö.n. ''Sannleiksnefnd Alþingis'')
* [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>alfyut27ait9ag5278fuo9v58vgflgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972497</id>
      <parentid>1972488</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skýrslan */</comment>
      <origin>1972497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25126" sha1="054duxzc6iqdks2c8qmogu44haz7nwo" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið [[1985]].

==Nefndin==
Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]]
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] [[umboðsmaður Alþingis]]
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum

== Ákvörðun um hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenn og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]] og er hún fáanleg bæði á prenti og í netútgáfu. Hluti skýrslunar verður einnig þýddur yfir á [[Enska|ensku]] og birtur á netinu&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;.Rannsóknarnefndin átti upprunalega að skila niðurstöðum sínum í skýrslu [[1. nóvember]] [[2009]] en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/category.aspx?catID=5  | titill = Lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Fyrst var rannsóknarnefndinni veittur frestur til að birta skýrsluna til [[1. febrúar]] [[2010]]&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141337/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=26&amp;catID=26 Fréttatilkynning rannsóknarnefndar Alþingis 14. október 2009: Staða verksins og skil á skýrslu til Alþingis]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vb.is/frett/1/56978/ Skilafrestur rannsóknarnefndarinnar framlengdur til 1. febrúar 2010; af Vb.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Útkomu skýrslunnar var síðan frestað aftur [[25. janúar]] [[2010]] og enn aftur [[26. febrúar]]&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=31&amp;catID=26  | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 26. febrúar 2010 |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Ástæðan sem nefndin gaf upp á blaðamannafundi sama dag var að fleiri atriði hefðu fundist sem nefndin telur sig þurfa að gera grein fyrir. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Tilgangur skýrslunnar er að gera [[ábyrgð]] íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfis Íslands skil. Nefndarmeðlimir [[Rannsóknarnefnd Alþingis|Rannsóknarnefndar Alþingis]] rituðu skýrsluna en nefndina skipuðu þau [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]], [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]], [[umboðsmaður Alþingis]] og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum. Skýrslan birtist þann [[12. apríl]] árið [[2010]] eftir að hafa verið frestað fjórum sinnum. Fyrst stóð til að skýrslan myndi liggja fyrir þann [[1. nóvember]] [[2009]], fyrsta frestunin var till [[1. febrúar]] síðan til byrjun [[Mars (mánuður)|marsmánaðar]] og loks til [[12. apríl]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/02/26/skyrslunni_enn_frestad/|title=Skýrslunni enn frestað|website=Mbl.is|date=26.2.2010}}&lt;/ref&gt; 

=== Innihald ===
Þremur dögum áður en skýrslan kom út, komu fréttir um það á [[Vísir.is|Vísi.is]] að [[Davíð Oddsson]] væri farinn úr landi og segir þar: „Í ljósi þess að Davíð var seðlabankastjóri þegar bankahrunið varð og nokkra mánuði eftir hrunið þá má gera ráð fyrir því að drjúgur hluti skýrslunnar muni fjalla um hans embættisverk.“&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010975480405|title=Davíð Oddsson farinn úr landi|website=Vísir|date=9. apríl 2010}}&lt;/ref&gt;

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslu Rannsóknarnefndar alþingis er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánstöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamen fengu óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka: [[Kristinn Björnsson]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka: [[Kristján Arason]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni mun ekki koma fyrir almenningssjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008 &lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Þingmannanefndin ==
'''Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis''' (stundum nefnd '''Sannleiksnefnd Alþingis''') var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem brást við skýrslu [[Rannsóknarnefnd Alþingis|rannsóknarnefndar Alþingis]] um [[bankahrunið]]. Nefndin starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslu rannsóknarnefndarinnar sem var gerð opinber [[12. apríl]] [[2010]] og ákveða viðbrögð við henni. Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar [[11. september]] [[2010]] í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |
|+ Samsetning nefndarinnar eftir flokkum&lt;ref name=&quot;kosning&quot;&gt;Alþingi: [http://www.althingi.is/altext/138/f065.sgml Fundargerð 138. þingi, 65. fundi, boðaður 2009-12-30 10:30, stóð 10:29:56 til 23:33:15 gert 4 9:32:]&lt;/ref&gt;
|-
!Stjórnmálaflokkur
!Þingmenn
|-
|{{Samfylking}}
|[[Magnús Orri Schram]] &amp; [[Oddný G. Harðardóttir]]
|-
|{{Framsókn}}
|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] &amp; [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]]
|-
|{{Vinstrigrænir}}
|[[Atli Gíslason]] &amp; [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]]
|-
|{{Sjálfstæðis}}
|[[Unnur Brá Konráðsdóttir]] &amp; [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt;
|-
|[[Hreyfingin]]
|[[Birgitta Jónsdóttir]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; |'''*''' (tók sæti [[Ásbjörn Óttarsson|Ásbjörns Óttarssonar]])
|}

Formaður nefndarinnar var [[Atli Gíslason]] og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka [[Birgitta Jónsdóttir]] úr flokki Hreyfingarinnar en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Þingmennirnir voru kosnir án atkvæðagreiðslu á þingfundi þann [[30. desember]] [[2009]].&lt;ref name=&quot;kosning&quot;/&gt;

Ásbjörn Óttarsson var í lok janúar 2010 hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið [[2007]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

== Tenglar ==
* [https://rna.althingi.is/fall-bankanna/ Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis]
* [https://www.rannsoknarnefnd.is/ Rannsóknarnefndir Alþingis]
== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tengt efni ==
* [[Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis]] (ö.n. ''Sannleiksnefnd Alþingis'')
* [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>054duxzc6iqdks2c8qmogu44haz7nwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972498</id>
      <parentid>1972497</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Innihald */</comment>
      <origin>1972498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24600" sha1="2g7tu3gbo67qahlw9wjodnx1zwr3qj4" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið [[1985]].

==Nefndin==
Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]]
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] [[umboðsmaður Alþingis]]
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum

== Ákvörðun um hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenn og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]] og er hún fáanleg bæði á prenti og í netútgáfu. Hluti skýrslunar verður einnig þýddur yfir á [[Enska|ensku]] og birtur á netinu&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;.Rannsóknarnefndin átti upprunalega að skila niðurstöðum sínum í skýrslu [[1. nóvember]] [[2009]] en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/category.aspx?catID=5  | titill = Lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Fyrst var rannsóknarnefndinni veittur frestur til að birta skýrsluna til [[1. febrúar]] [[2010]]&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141337/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=26&amp;catID=26 Fréttatilkynning rannsóknarnefndar Alþingis 14. október 2009: Staða verksins og skil á skýrslu til Alþingis]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vb.is/frett/1/56978/ Skilafrestur rannsóknarnefndarinnar framlengdur til 1. febrúar 2010; af Vb.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Útkomu skýrslunnar var síðan frestað aftur [[25. janúar]] [[2010]] og enn aftur [[26. febrúar]]&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=31&amp;catID=26  | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 26. febrúar 2010 |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Ástæðan sem nefndin gaf upp á blaðamannafundi sama dag var að fleiri atriði hefðu fundist sem nefndin telur sig þurfa að gera grein fyrir. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Tilgangur skýrslunnar er að gera [[ábyrgð]] íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfis Íslands skil. Nefndarmeðlimir [[Rannsóknarnefnd Alþingis|Rannsóknarnefndar Alþingis]] rituðu skýrsluna en nefndina skipuðu þau [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]], [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]], [[umboðsmaður Alþingis]] og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum. Skýrslan birtist þann [[12. apríl]] árið [[2010]] eftir að hafa verið frestað fjórum sinnum. Fyrst stóð til að skýrslan myndi liggja fyrir þann [[1. nóvember]] [[2009]], fyrsta frestunin var till [[1. febrúar]] síðan til byrjun [[Mars (mánuður)|marsmánaðar]] og loks til [[12. apríl]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/02/26/skyrslunni_enn_frestad/|title=Skýrslunni enn frestað|website=Mbl.is|date=26.2.2010}}&lt;/ref&gt; 

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslu Rannsóknarnefndar alþingis er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánstöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamen fengu óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka: [[Kristinn Björnsson]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka: [[Kristján Arason]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni mun ekki koma fyrir almenningssjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008 &lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Þingmannanefndin ==
'''Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis''' (stundum nefnd '''Sannleiksnefnd Alþingis''') var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem brást við skýrslu [[Rannsóknarnefnd Alþingis|rannsóknarnefndar Alþingis]] um [[bankahrunið]]. Nefndin starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslu rannsóknarnefndarinnar sem var gerð opinber [[12. apríl]] [[2010]] og ákveða viðbrögð við henni. Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar [[11. september]] [[2010]] í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |
|+ Samsetning nefndarinnar eftir flokkum&lt;ref name=&quot;kosning&quot;&gt;Alþingi: [http://www.althingi.is/altext/138/f065.sgml Fundargerð 138. þingi, 65. fundi, boðaður 2009-12-30 10:30, stóð 10:29:56 til 23:33:15 gert 4 9:32:]&lt;/ref&gt;
|-
!Stjórnmálaflokkur
!Þingmenn
|-
|{{Samfylking}}
|[[Magnús Orri Schram]] &amp; [[Oddný G. Harðardóttir]]
|-
|{{Framsókn}}
|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] &amp; [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]]
|-
|{{Vinstrigrænir}}
|[[Atli Gíslason]] &amp; [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]]
|-
|{{Sjálfstæðis}}
|[[Unnur Brá Konráðsdóttir]] &amp; [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt;
|-
|[[Hreyfingin]]
|[[Birgitta Jónsdóttir]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; |'''*''' (tók sæti [[Ásbjörn Óttarsson|Ásbjörns Óttarssonar]])
|}

Formaður nefndarinnar var [[Atli Gíslason]] og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka [[Birgitta Jónsdóttir]] úr flokki Hreyfingarinnar en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Þingmennirnir voru kosnir án atkvæðagreiðslu á þingfundi þann [[30. desember]] [[2009]].&lt;ref name=&quot;kosning&quot;/&gt;

Ásbjörn Óttarsson var í lok janúar 2010 hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið [[2007]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

== Tenglar ==
* [https://rna.althingi.is/fall-bankanna/ Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis]
* [https://www.rannsoknarnefnd.is/ Rannsóknarnefndir Alþingis]
== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tengt efni ==
* [[Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis]] (ö.n. ''Sannleiksnefnd Alþingis'')
* [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>2g7tu3gbo67qahlw9wjodnx1zwr3qj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972499</id>
      <parentid>1972498</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Þingmannanefndin */</comment>
      <origin>1972499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24401" sha1="5px3cgr0lg0yttlwlkj06elkzew38f7" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið [[1985]].

==Nefndin==
Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]]
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] [[umboðsmaður Alþingis]]
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum

== Ákvörðun um hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenn og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]] og er hún fáanleg bæði á prenti og í netútgáfu. Hluti skýrslunar verður einnig þýddur yfir á [[Enska|ensku]] og birtur á netinu&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;.Rannsóknarnefndin átti upprunalega að skila niðurstöðum sínum í skýrslu [[1. nóvember]] [[2009]] en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/category.aspx?catID=5  | titill = Lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Fyrst var rannsóknarnefndinni veittur frestur til að birta skýrsluna til [[1. febrúar]] [[2010]]&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141337/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=26&amp;catID=26 Fréttatilkynning rannsóknarnefndar Alþingis 14. október 2009: Staða verksins og skil á skýrslu til Alþingis]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vb.is/frett/1/56978/ Skilafrestur rannsóknarnefndarinnar framlengdur til 1. febrúar 2010; af Vb.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Útkomu skýrslunnar var síðan frestað aftur [[25. janúar]] [[2010]] og enn aftur [[26. febrúar]]&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=31&amp;catID=26  | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 26. febrúar 2010 |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Ástæðan sem nefndin gaf upp á blaðamannafundi sama dag var að fleiri atriði hefðu fundist sem nefndin telur sig þurfa að gera grein fyrir. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Tilgangur skýrslunnar er að gera [[ábyrgð]] íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfis Íslands skil. Nefndarmeðlimir [[Rannsóknarnefnd Alþingis|Rannsóknarnefndar Alþingis]] rituðu skýrsluna en nefndina skipuðu þau [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]], [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]], [[umboðsmaður Alþingis]] og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum. Skýrslan birtist þann [[12. apríl]] árið [[2010]] eftir að hafa verið frestað fjórum sinnum. Fyrst stóð til að skýrslan myndi liggja fyrir þann [[1. nóvember]] [[2009]], fyrsta frestunin var till [[1. febrúar]] síðan til byrjun [[Mars (mánuður)|marsmánaðar]] og loks til [[12. apríl]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/02/26/skyrslunni_enn_frestad/|title=Skýrslunni enn frestað|website=Mbl.is|date=26.2.2010}}&lt;/ref&gt; 

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslu Rannsóknarnefndar alþingis er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánstöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamen fengu óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka: [[Kristinn Björnsson]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka: [[Kristján Arason]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni mun ekki koma fyrir almenningssjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008 &lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Þingmannanefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |
|+ Samsetning nefndarinnar eftir flokkum&lt;ref name=&quot;kosning&quot;&gt;Alþingi: [http://www.althingi.is/altext/138/f065.sgml Fundargerð 138. þingi, 65. fundi, boðaður 2009-12-30 10:30, stóð 10:29:56 til 23:33:15 gert 4 9:32:]&lt;/ref&gt;
|-
!Stjórnmálaflokkur
!Þingmenn
|-
|{{Samfylking}}
|[[Magnús Orri Schram]] &amp; [[Oddný G. Harðardóttir]]
|-
|{{Framsókn}}
|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] &amp; [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]]
|-
|{{Vinstrigrænir}}
|[[Atli Gíslason]] &amp; [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]]
|-
|{{Sjálfstæðis}}
|[[Unnur Brá Konráðsdóttir]] &amp; [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt;
|-
|[[Hreyfingin]]
|[[Birgitta Jónsdóttir]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; |'''*''' (tók sæti [[Ásbjörn Óttarsson|Ásbjörns Óttarssonar]])
|}

Formaður nefndarinnar var [[Atli Gíslason]] og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka [[Birgitta Jónsdóttir]] úr flokki Hreyfingarinnar en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Þingmennirnir voru kosnir án atkvæðagreiðslu á þingfundi þann [[30. desember]] [[2009]].&lt;ref name=&quot;kosning&quot;/&gt;

Ásbjörn Óttarsson var í lok janúar 2010 hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið [[2007]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

== Tenglar ==
* [https://rna.althingi.is/fall-bankanna/ Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis]
* [https://www.rannsoknarnefnd.is/ Rannsóknarnefndir Alþingis]
== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tengt efni ==
* [[Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis]] (ö.n. ''Sannleiksnefnd Alþingis'')
* [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>5px3cgr0lg0yttlwlkj06elkzew38f7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972500</id>
      <parentid>1972499</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Þingmannanefndin */</comment>
      <origin>1972500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24849" sha1="6xat6w7erzjr1ixyqdnpqmia2mtc1uo" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið [[1985]].

==Nefndin==
Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]]
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] [[umboðsmaður Alþingis]]
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum

== Ákvörðun um hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenn og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]] og er hún fáanleg bæði á prenti og í netútgáfu. Hluti skýrslunar verður einnig þýddur yfir á [[Enska|ensku]] og birtur á netinu&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;.Rannsóknarnefndin átti upprunalega að skila niðurstöðum sínum í skýrslu [[1. nóvember]] [[2009]] en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/category.aspx?catID=5  | titill = Lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Fyrst var rannsóknarnefndinni veittur frestur til að birta skýrsluna til [[1. febrúar]] [[2010]]&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141337/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=26&amp;catID=26 Fréttatilkynning rannsóknarnefndar Alþingis 14. október 2009: Staða verksins og skil á skýrslu til Alþingis]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vb.is/frett/1/56978/ Skilafrestur rannsóknarnefndarinnar framlengdur til 1. febrúar 2010; af Vb.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Útkomu skýrslunnar var síðan frestað aftur [[25. janúar]] [[2010]] og enn aftur [[26. febrúar]]&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=31&amp;catID=26  | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 26. febrúar 2010 |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Ástæðan sem nefndin gaf upp á blaðamannafundi sama dag var að fleiri atriði hefðu fundist sem nefndin telur sig þurfa að gera grein fyrir. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Tilgangur skýrslunnar er að gera [[ábyrgð]] íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfis Íslands skil. Nefndarmeðlimir [[Rannsóknarnefnd Alþingis|Rannsóknarnefndar Alþingis]] rituðu skýrsluna en nefndina skipuðu þau [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]], [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]], [[umboðsmaður Alþingis]] og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum. Skýrslan birtist þann [[12. apríl]] árið [[2010]] eftir að hafa verið frestað fjórum sinnum. Fyrst stóð til að skýrslan myndi liggja fyrir þann [[1. nóvember]] [[2009]], fyrsta frestunin var till [[1. febrúar]] síðan til byrjun [[Mars (mánuður)|marsmánaðar]] og loks til [[12. apríl]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/02/26/skyrslunni_enn_frestad/|title=Skýrslunni enn frestað|website=Mbl.is|date=26.2.2010}}&lt;/ref&gt; 

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslu Rannsóknarnefndar alþingis er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánstöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamen fengu óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka: [[Kristinn Björnsson]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka: [[Kristján Arason]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni mun ekki koma fyrir almenningssjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008 &lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Þingmannanefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Þingmannanefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur ráðherra vegna brota í starfi.

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |
|+ Samsetning nefndarinnar eftir flokkum&lt;ref name=&quot;kosning&quot;&gt;Alþingi: [http://www.althingi.is/altext/138/f065.sgml Fundargerð 138. þingi, 65. fundi, boðaður 2009-12-30 10:30, stóð 10:29:56 til 23:33:15 gert 4 9:32:]&lt;/ref&gt;
|-
!Stjórnmálaflokkur
!Þingmenn
|-
|{{Samfylking}}
|[[Magnús Orri Schram]] &amp; [[Oddný G. Harðardóttir]]
|-
|{{Framsókn}}
|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] &amp; [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]]
|-
|{{Vinstrigrænir}}
|[[Atli Gíslason]] &amp; [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]]
|-
|{{Sjálfstæðis}}
|[[Unnur Brá Konráðsdóttir]] &amp; [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt;
|-
|[[Hreyfingin]]
|[[Birgitta Jónsdóttir]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; |'''*''' (tók sæti [[Ásbjörn Óttarsson|Ásbjörns Óttarssonar]])
|}

Formaður nefndarinnar var [[Atli Gíslason]] og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka [[Birgitta Jónsdóttir]] úr flokki Hreyfingarinnar en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Þingmennirnir voru kosnir án atkvæðagreiðslu á þingfundi þann [[30. desember]] [[2009]].&lt;ref name=&quot;kosning&quot;/&gt;

Ásbjörn Óttarsson var í lok janúar 2010 hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið [[2007]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

== Tenglar ==
* [https://rna.althingi.is/fall-bankanna/ Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis]
* [https://www.rannsoknarnefnd.is/ Rannsóknarnefndir Alþingis]
== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tengt efni ==
* [[Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis]] (ö.n. ''Sannleiksnefnd Alþingis'')
* [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>6xat6w7erzjr1ixyqdnpqmia2mtc1uo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972501</id>
      <parentid>1972500</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tenglar */</comment>
      <origin>1972501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24689" sha1="kmb79xv55qk8p5z83fbgkrqs83mreg4" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið [[1985]].

==Nefndin==
Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]]
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] [[umboðsmaður Alþingis]]
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum

== Ákvörðun um hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenn og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]] og er hún fáanleg bæði á prenti og í netútgáfu. Hluti skýrslunar verður einnig þýddur yfir á [[Enska|ensku]] og birtur á netinu&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;.Rannsóknarnefndin átti upprunalega að skila niðurstöðum sínum í skýrslu [[1. nóvember]] [[2009]] en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/category.aspx?catID=5  | titill = Lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Fyrst var rannsóknarnefndinni veittur frestur til að birta skýrsluna til [[1. febrúar]] [[2010]]&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141337/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=26&amp;catID=26 Fréttatilkynning rannsóknarnefndar Alþingis 14. október 2009: Staða verksins og skil á skýrslu til Alþingis]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vb.is/frett/1/56978/ Skilafrestur rannsóknarnefndarinnar framlengdur til 1. febrúar 2010; af Vb.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Útkomu skýrslunnar var síðan frestað aftur [[25. janúar]] [[2010]] og enn aftur [[26. febrúar]]&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=31&amp;catID=26  | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 26. febrúar 2010 |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Ástæðan sem nefndin gaf upp á blaðamannafundi sama dag var að fleiri atriði hefðu fundist sem nefndin telur sig þurfa að gera grein fyrir. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Tilgangur skýrslunnar er að gera [[ábyrgð]] íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfis Íslands skil. Nefndarmeðlimir [[Rannsóknarnefnd Alþingis|Rannsóknarnefndar Alþingis]] rituðu skýrsluna en nefndina skipuðu þau [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]], [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]], [[umboðsmaður Alþingis]] og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum. Skýrslan birtist þann [[12. apríl]] árið [[2010]] eftir að hafa verið frestað fjórum sinnum. Fyrst stóð til að skýrslan myndi liggja fyrir þann [[1. nóvember]] [[2009]], fyrsta frestunin var till [[1. febrúar]] síðan til byrjun [[Mars (mánuður)|marsmánaðar]] og loks til [[12. apríl]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/02/26/skyrslunni_enn_frestad/|title=Skýrslunni enn frestað|website=Mbl.is|date=26.2.2010}}&lt;/ref&gt; 

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslu Rannsóknarnefndar alþingis er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánstöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamen fengu óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka: [[Kristinn Björnsson]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka: [[Kristján Arason]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni mun ekki koma fyrir almenningssjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008 &lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Þingmannanefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Þingmannanefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur ráðherra vegna brota í starfi.

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |
|+ Samsetning nefndarinnar eftir flokkum&lt;ref name=&quot;kosning&quot;&gt;Alþingi: [http://www.althingi.is/altext/138/f065.sgml Fundargerð 138. þingi, 65. fundi, boðaður 2009-12-30 10:30, stóð 10:29:56 til 23:33:15 gert 4 9:32:]&lt;/ref&gt;
|-
!Stjórnmálaflokkur
!Þingmenn
|-
|{{Samfylking}}
|[[Magnús Orri Schram]] &amp; [[Oddný G. Harðardóttir]]
|-
|{{Framsókn}}
|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] &amp; [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]]
|-
|{{Vinstrigrænir}}
|[[Atli Gíslason]] &amp; [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]]
|-
|{{Sjálfstæðis}}
|[[Unnur Brá Konráðsdóttir]] &amp; [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt;
|-
|[[Hreyfingin]]
|[[Birgitta Jónsdóttir]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; |'''*''' (tók sæti [[Ásbjörn Óttarsson|Ásbjörns Óttarssonar]])
|}

Formaður nefndarinnar var [[Atli Gíslason]] og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka [[Birgitta Jónsdóttir]] úr flokki Hreyfingarinnar en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Þingmennirnir voru kosnir án atkvæðagreiðslu á þingfundi þann [[30. desember]] [[2009]].&lt;ref name=&quot;kosning&quot;/&gt;

Ásbjörn Óttarsson var í lok janúar 2010 hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið [[2007]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tengt efni ==
* [[Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis]] (ö.n. ''Sannleiksnefnd Alþingis'')
* [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>kmb79xv55qk8p5z83fbgkrqs83mreg4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972502</id>
      <parentid>1972501</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tengt efni */</comment>
      <origin>1972502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24512" sha1="5df84oe367wucmz9ixa1bdh6xdwokhe" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið [[1985]].

==Nefndin==
Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]]
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] [[umboðsmaður Alþingis]]
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum

== Ákvörðun um hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenn og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]] og er hún fáanleg bæði á prenti og í netútgáfu. Hluti skýrslunar verður einnig þýddur yfir á [[Enska|ensku]] og birtur á netinu&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;.Rannsóknarnefndin átti upprunalega að skila niðurstöðum sínum í skýrslu [[1. nóvember]] [[2009]] en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/category.aspx?catID=5  | titill = Lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Fyrst var rannsóknarnefndinni veittur frestur til að birta skýrsluna til [[1. febrúar]] [[2010]]&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141337/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=26&amp;catID=26 Fréttatilkynning rannsóknarnefndar Alþingis 14. október 2009: Staða verksins og skil á skýrslu til Alþingis]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vb.is/frett/1/56978/ Skilafrestur rannsóknarnefndarinnar framlengdur til 1. febrúar 2010; af Vb.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Útkomu skýrslunnar var síðan frestað aftur [[25. janúar]] [[2010]] og enn aftur [[26. febrúar]]&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=31&amp;catID=26  | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 26. febrúar 2010 |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Ástæðan sem nefndin gaf upp á blaðamannafundi sama dag var að fleiri atriði hefðu fundist sem nefndin telur sig þurfa að gera grein fyrir. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Tilgangur skýrslunnar er að gera [[ábyrgð]] íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfis Íslands skil. Nefndarmeðlimir [[Rannsóknarnefnd Alþingis|Rannsóknarnefndar Alþingis]] rituðu skýrsluna en nefndina skipuðu þau [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]], [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]], [[umboðsmaður Alþingis]] og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum. Skýrslan birtist þann [[12. apríl]] árið [[2010]] eftir að hafa verið frestað fjórum sinnum. Fyrst stóð til að skýrslan myndi liggja fyrir þann [[1. nóvember]] [[2009]], fyrsta frestunin var till [[1. febrúar]] síðan til byrjun [[Mars (mánuður)|marsmánaðar]] og loks til [[12. apríl]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/02/26/skyrslunni_enn_frestad/|title=Skýrslunni enn frestað|website=Mbl.is|date=26.2.2010}}&lt;/ref&gt; 

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslu Rannsóknarnefndar alþingis er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánstöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamen fengu óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka: [[Kristinn Björnsson]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka: [[Kristján Arason]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni mun ekki koma fyrir almenningssjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008 &lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Þingmannanefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Þingmannanefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur ráðherra vegna brota í starfi.

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |
|+ Samsetning nefndarinnar eftir flokkum&lt;ref name=&quot;kosning&quot;&gt;Alþingi: [http://www.althingi.is/altext/138/f065.sgml Fundargerð 138. þingi, 65. fundi, boðaður 2009-12-30 10:30, stóð 10:29:56 til 23:33:15 gert 4 9:32:]&lt;/ref&gt;
|-
!Stjórnmálaflokkur
!Þingmenn
|-
|{{Samfylking}}
|[[Magnús Orri Schram]] &amp; [[Oddný G. Harðardóttir]]
|-
|{{Framsókn}}
|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] &amp; [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]]
|-
|{{Vinstrigrænir}}
|[[Atli Gíslason]] &amp; [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]]
|-
|{{Sjálfstæðis}}
|[[Unnur Brá Konráðsdóttir]] &amp; [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt;
|-
|[[Hreyfingin]]
|[[Birgitta Jónsdóttir]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; |'''*''' (tók sæti [[Ásbjörn Óttarsson|Ásbjörns Óttarssonar]])
|}

Formaður nefndarinnar var [[Atli Gíslason]] og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka [[Birgitta Jónsdóttir]] úr flokki Hreyfingarinnar en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Þingmennirnir voru kosnir án atkvæðagreiðslu á þingfundi þann [[30. desember]] [[2009]].&lt;ref name=&quot;kosning&quot;/&gt;

Ásbjörn Óttarsson var í lok janúar 2010 hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið [[2007]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>5df84oe367wucmz9ixa1bdh6xdwokhe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972503</id>
      <parentid>1972502</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Þingmannanefndin */</comment>
      <origin>1972503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24662" sha1="1j94az6s1i0sn4zfhkczcmcyb7xcsc1" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið [[1985]].

==Nefndin==
Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]]
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] [[umboðsmaður Alþingis]]
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum

== Ákvörðun um hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenn og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]] og er hún fáanleg bæði á prenti og í netútgáfu. Hluti skýrslunar verður einnig þýddur yfir á [[Enska|ensku]] og birtur á netinu&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;.Rannsóknarnefndin átti upprunalega að skila niðurstöðum sínum í skýrslu [[1. nóvember]] [[2009]] en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/category.aspx?catID=5  | titill = Lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Fyrst var rannsóknarnefndinni veittur frestur til að birta skýrsluna til [[1. febrúar]] [[2010]]&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141337/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=26&amp;catID=26 Fréttatilkynning rannsóknarnefndar Alþingis 14. október 2009: Staða verksins og skil á skýrslu til Alþingis]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vb.is/frett/1/56978/ Skilafrestur rannsóknarnefndarinnar framlengdur til 1. febrúar 2010; af Vb.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Útkomu skýrslunnar var síðan frestað aftur [[25. janúar]] [[2010]] og enn aftur [[26. febrúar]]&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=31&amp;catID=26  | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 26. febrúar 2010 |mánuðurskoðað = 12. mars | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt;. Ástæðan sem nefndin gaf upp á blaðamannafundi sama dag var að fleiri atriði hefðu fundist sem nefndin telur sig þurfa að gera grein fyrir. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Tilgangur skýrslunnar er að gera [[ábyrgð]] íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfis Íslands skil. Nefndarmeðlimir [[Rannsóknarnefnd Alþingis|Rannsóknarnefndar Alþingis]] rituðu skýrsluna en nefndina skipuðu þau [[Páll Hreinsson]] [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]], [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]], [[umboðsmaður Alþingis]] og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í Bandaríkjunum. Skýrslan birtist þann [[12. apríl]] árið [[2010]] eftir að hafa verið frestað fjórum sinnum. Fyrst stóð til að skýrslan myndi liggja fyrir þann [[1. nóvember]] [[2009]], fyrsta frestunin var till [[1. febrúar]] síðan til byrjun [[Mars (mánuður)|marsmánaðar]] og loks til [[12. apríl]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/02/26/skyrslunni_enn_frestad/|title=Skýrslunni enn frestað|website=Mbl.is|date=26.2.2010}}&lt;/ref&gt; 

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslu Rannsóknarnefndar alþingis er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánstöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamen fengu óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka: [[Kristinn Björnsson]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka: [[Kristján Arason]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni mun ekki koma fyrir almenningssjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008 &lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Þingmannanefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Þingmannanefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur ráðherra vegna brota í starfi. Eftir atkvæðagreiðslu um skýrslu þingmannanefndarinnar var ákveðið að skipa landsdóm til að reka málið [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]].

{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |
|+ Samsetning nefndarinnar eftir flokkum&lt;ref name=&quot;kosning&quot;&gt;Alþingi: [http://www.althingi.is/altext/138/f065.sgml Fundargerð 138. þingi, 65. fundi, boðaður 2009-12-30 10:30, stóð 10:29:56 til 23:33:15 gert 4 9:32:]&lt;/ref&gt;
|-
!Stjórnmálaflokkur
!Þingmenn
|-
|{{Samfylking}}
|[[Magnús Orri Schram]] &amp; [[Oddný G. Harðardóttir]]
|-
|{{Framsókn}}
|[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] &amp; [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]]
|-
|{{Vinstrigrænir}}
|[[Atli Gíslason]] &amp; [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]]
|-
|{{Sjálfstæðis}}
|[[Unnur Brá Konráðsdóttir]] &amp; [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]]&lt;sup&gt;'''*'''&lt;/sup&gt;
|-
|[[Hreyfingin]]
|[[Birgitta Jónsdóttir]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; |'''*''' (tók sæti [[Ásbjörn Óttarsson|Ásbjörns Óttarssonar]])
|}

Formaður nefndarinnar var [[Atli Gíslason]] og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka [[Birgitta Jónsdóttir]] úr flokki Hreyfingarinnar en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Þingmennirnir voru kosnir án atkvæðagreiðslu á þingfundi þann [[30. desember]] [[2009]].&lt;ref name=&quot;kosning&quot;/&gt;

Ásbjörn Óttarsson var í lok janúar 2010 hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið [[2007]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>1j94az6s1i0sn4zfhkczcmcyb7xcsc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972506</id>
      <parentid>1972503</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21867" sha1="76bqe8rfdjll5ou98ssynbxf5b0cgw5" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslu Rannsóknarnefndar alþingis er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánstöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamen fengu óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka: [[Kristinn Björnsson]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka: [[Kristján Arason]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru kosnir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009.&lt;ref name=&quot;kosning&quot;/&gt; Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega átti [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>76bqe8rfdjll5ou98ssynbxf5b0cgw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972507</id>
      <parentid>1972506</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skýrslan */</comment>
      <origin>1972507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21866" sha1="ljerswk5bfcnq2c774rejntsl1fmaqs" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslu Rannsóknarnefndar alþingis er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánstöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamen fengu óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka: [[Kristinn Björnsson]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka: [[Kristján Arason]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru kosnir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009.&lt;ref name=&quot;kosning&quot;/&gt; Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega átti [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>ljerswk5bfcnq2c774rejntsl1fmaqs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972508</id>
      <parentid>1972507</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sannleiksnefndin */</comment>
      <origin>1972508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21845" sha1="qegsg5eqjk38nvkh1bvjw27zy6ms9ab" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslu Rannsóknarnefndar alþingis er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánstöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamen fengu óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka: [[Kristinn Björnsson]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka: [[Kristján Arason]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega átti [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>qegsg5eqjk38nvkh1bvjw27zy6ms9ab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972509</id>
      <parentid>1972508</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra */</comment>
      <origin>1972509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21867" sha1="doyifudb0f3lfh3st0fss0a6eydjb0u" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega átti [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>doyifudb0f3lfh3st0fss0a6eydjb0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972510</id>
      <parentid>1972509</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eitt og annað */</comment>
      <origin>1972510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22178" sha1="icl19tsap6k2kbooqoaxo19di0fexs0" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega átti [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>icl19tsap6k2kbooqoaxo19di0fexs0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972511</id>
      <parentid>1972510</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sannleiksnefndin */</comment>
      <origin>1972511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22176" sha1="eqvgtyjaoh9lsht3wnxaf7oyw0c3df5" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>eqvgtyjaoh9lsht3wnxaf7oyw0c3df5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972512</id>
      <parentid>1972511</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sannleiksnefndin */</comment>
      <origin>1972512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22173" sha1="12bvrayocw09uazgv84swmjzkqbr4le" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>12bvrayocw09uazgv84swmjzkqbr4le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972519</id>
      <parentid>1972512</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>þarf að taka til í þessari tenglasúpu</comment>
      <origin>1972519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22173" sha1="5vuprg7iqkau5rfcfu7q0jgcijq3p4b" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ruv.is/skyrslan Vefur RÚV um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>5vuprg7iqkau5rfcfu7q0jgcijq3p4b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972521</id>
      <parentid>1972519</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T02:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tenglar */</comment>
      <origin>1972521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22294" sha1="f6cjg528xymart9m0vwrhp1yazfb9c5" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* [http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ Umsögn Lögmannafélags Íslands um frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220611/http://www.lmfi.is/um-lmfi/frettir/nr/4107/ |date=2016-03-04 }}
* [http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf Umsögn Viðskiptaráðs Íslands um Frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna og tengdra atburða (180. mál).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090153/http://www.vi.is/files/29248737180%20%20m%C3%A1l%20-%20ranns%C3%B3knarnefndin.pdf |date=2016-03-05 }}
* {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>f6cjg528xymart9m0vwrhp1yazfb9c5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972522</id>
      <parentid>1972521</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T02:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tenglar */</comment>
      <origin>1972522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21704" sha1="r48c8jmgzilevktfradndvg5k3c8ge0" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar]
* [http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html  Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða 2008 nr. 142 17. desember]
* {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>r48c8jmgzilevktfradndvg5k3c8ge0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972523</id>
      <parentid>1972522</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T02:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tenglar */</comment>
      <origin>1972523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21531" sha1="11tnip99811inzxoygzl4eg08zptpk9" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar]
* {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>11tnip99811inzxoygzl4eg08zptpk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972537</id>
      <parentid>1972523</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fréttir */</comment>
      <origin>1972537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20778" sha1="psbedqw4zz9fbn9tl6txt4uj07u21c0" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar]
* {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>psbedqw4zz9fbn9tl6txt4uj07u21c0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972538</id>
      <parentid>1972537</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sannleiksnefndin */</comment>
      <origin>1972538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20859" sha1="461gycwfzqy6hl7j4g8gr7lr2r7a41y" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar]
* {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>461gycwfzqy6hl7j4g8gr7lr2r7a41y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972539</id>
      <parentid>1972538</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skýrslan */</comment>
      <origin>1972539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20935" sha1="qvaitftes59nbhv6l5fremt31vqoiaf" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}&lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar]
* {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>qvaitftes59nbhv6l5fremt31vqoiaf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972541</id>
      <parentid>1972539</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heimildir */</comment>
      <origin>1972541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21090" sha1="7x2rzkyfu47cb3j9g3uak2py7ylr1if" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}&lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar]
* {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}}
* {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}
* {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>7x2rzkyfu47cb3j9g3uak2py7ylr1if</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972543</id>
      <parentid>1972541</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fréttir */</comment>
      <origin>1972543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21272" sha1="3vjlfboaj70adah08xns120xpp7c8z0" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}&lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar]
* {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}
* {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}}
* {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}
* {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>3vjlfboaj70adah08xns120xpp7c8z0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972544</id>
      <parentid>1972543</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fréttir */</comment>
      <origin>1972544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21303" sha1="8f3pj5g1155ymrpl1zq2rcckvs7sj92" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}&lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar]
* {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}
* {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}}
* {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}
* {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}
* {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>8f3pj5g1155ymrpl1zq2rcckvs7sj92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008</title>
    <ns>1</ns>
    <id>75005</id>
    <revision>
      <id>1972486</id>
      <parentid>818603</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Akigka færði [[Spjall:Rannsóknarnefnd Alþingis]] á [[Spjall:Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]: Aðgreining</comment>
      <origin>818603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2679" sha1="i0czmx915vhayecueqtkhbpqfnvjttk" xml:space="preserve">Rannsóknarnefndin og hinn sérstaki saksóknari eru aðskilin fyrirbrigði sem sett voru á fót með aðskildum lögum og heyra hvorugt undir annað. Eva Joly vinnur með saksóknaranum, ekki rannsóknarnefndinni þó að mögulega gagnist rannsóknarvinna saksóknarans nefndinni og öfugt. --[[Kerfissíða:Framlög/88.149.89.54|88.149.89.54]] 28. mars 2009 kl. 18:00 (UTC)

Gætirðu bent á einhver heimildir á netinu sem sanna þetta?--[[Kerfissíða:Framlög/85.220.115.71|85.220.115.71]] 28. mars 2009 kl. 22:57 (UTC)
:Það ætti að vera nóg að skoða lögin sem settu rannsóknarnefndina á fót annarsvegar og embætti saksóknarans hinsvegar. Svo má lesa eftirfarandi á vef rannsóknarnefndarinnar:
:''10. Hefur rannsóknarnefnd Alþingis með höndum rannsókn sakamála?''
:''Eins og áður segir er meginhlutverk rannsóknarnefndar Alþingis að draga upp heildarmynd af aðdraganda að falli bankanna og svara þeirri spurningu hverjar hafi verið orsakir þess. Það er á hinn bóginn ekki hlutverk nefndarinnar að annast sakamálarannsókn á ætlaðri refsiverðri háttsemi í aðdraganda og tengslum við fjárþrot fjármálafyrirtækjanna, heldur fellur það undir embætti sérstaks saksóknara skv. lögum nr. 135/2008 um embætti sérstaks saksóknara. Í 6. mgr. 14. gr. laga nr. 142/2008 er tekið af skarið um það að ekki sé heimilt að nota upplýsingar sem einstaklingur hefur veitt nefndinni sem sönnunargagn í sakamáli sem höfðað er gegn honum.'' --[[Kerfissíða:Framlög/88.149.89.54|88.149.89.54]] 29. mars 2009 kl. 10:56 (UTC)

Ég mun aðgreina þetta um leið og ég hef tíma. --[[Kerfissíða:Framlög/85.197.210.44|85.197.210.44]] 31. mars 2009 kl. 16:15 (UTC)

Mikilvægt að þetta gleymist ekki og ég nota orð Jónasar Kristjánssonar fyrrverandi ritstjóra til að þetta fari ekki forgörðum: ''Sannleiksskýrslan margumtala var tilbúin í janúar, eins og ég hef áður sagt ykkur. Hún var komin í umbrot. Þá var hún skyndilega dregin til baka. Tveir af þremur nefndarmönnum boðuðu töf um óvissan tíma og fjölluðu um gráthneigð sína. Við þurfum því að vita ýmislegt. Hver er munurinn á skýrslunni frá í janúar og þeirri skýrslu, sem kannski kemur einhvern tíma? Hvað olli töfum? Af hverju fór nefndin allt í einu að tala um andmælarétt? Hver kippti í hvaða spotta? Við þurfum að fá skýringar á laumuspili sannleiksnefndar, því að laumuspil er andstæða sannleikans. Sannleiksnefndin hefur okkur að fífli.'' (Sannleiksskýrslan er tilbúin; 08.02.2010 Jonas.is). --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.23.124|194.144.23.124]] 9. febrúar 2010 kl. 11:48 (UTC)</text>
      <sha1>i0czmx915vhayecueqtkhbpqfnvjttk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sighvatur Sturluson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78095</id>
    <revision>
      <id>1972529</id>
      <parentid>1863178</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40492-88</username>
        <id>118686</id>
      </contributor>
      <comment>Röng fullyrðing fjarlægð.</comment>
      <origin>1972529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2809" sha1="s7fmtsjo5rx7xrsyvxgo5digveuvcgb" xml:space="preserve">'''Sighvatur Sturluson''' ([[1170]] – [[1238]]) var einn helsti höfðingi [[Sturlungar|Sturlunga]] á fyrri hluta 13. aldar. Hann var sonur [[Hvamm-Sturla|Sturlu Þórðarsonar]] (Hvamm-Sturlu) og [[Guðný Böðvarsdóttir|Guðnýjar Böðvarsdóttur]] konu hans og albróðir þeirra [[Þórður Sturluson|Þórðar]] og [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusona]]. 

Sighvatur ólst upp í [[Hvammur í Dölum|Hvammi í Dölum]] og bjó þar framan af, á [[Staðarfell]]i, í [[Hjarðarholt]]i og á [[Sauðafell]]i, en árið [[1215]] flutti hann til [[Eyjafjörður|Eyjafjarðar]], settist að á [[Grund (Eyjafjarðarsveit)|Grund]] og varð héraðshöfðingi Eyfirðinga og Þingeyinga. 

Árið [[1222]] fór hann ásamt [[Sturla Sighvatsson|Sturlu]] syni sínum í herför til [[Grímsey]]jar, þar sem [[Guðmundur Arason]] biskup hafði þá búið um sig, til að hefna fyrir dráp elsta sonar síns, [[Tumi Sighvatsson|Tuma]], sem biskupsmenn felldu á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]] þá um veturinn. Kirkjan leit þá för alvarlegum augum og sættir náðust ekki fyrr en Sturla fór fyrir hönd þeirra feðga beggja í [[suðurganga|suðurgöngu]] til [[Róm]]arborgar í yfirbótarskyni fyrir [[Grímseyjarför]].

Þegar Sturla kom aftur heim [[1235]] hóf hann þegar tilraunir til að ná landinu öllu undir sig og faðir hans og bræður drógust inn í þá baráttu og átök Sturlu við [[Gissur Þorvaldsson]] og [[Kolbeinn ungi Arnórsson|Kolbein unga]], sem lauk með [[Örlygsstaðabardagi|Örlygsstaðabardaga]] 1238. Þar féll Sighvatur og fjórir synir hans. Sighvatur, sem farinn var að nálgast sjötugt, féll sunnan við gerðið á Örlygsstöðum, þar sem Kolbeinn ungi og menn hans unnu á honum.

Sighvatur var skáldmæltur en mjög lítið er varðveitt af kveðskap hans. Kona hans var [[Halldóra Tumadóttir]], systir [[Kolbeinn Tumason|Kolbeins]] og [[Arnór Tumason|Arnórs Tumasona]] og því föðursystir [[Kolbeinn ungi Arnórsson|Kolbeins unga]], og áttu þau sjö syni og tvær dætur, Steinvöru Sighvatsdóttur húsfreyju á Keldum og Sigríði Sighvatsdóttur húsfreyju á Grund. Elsti sonurinn, Tumi, var drepinn á Hólum 1222 sem fyrr segir, [[Þórður kakali Sighvatsson|Þórður kakali]] var í Noregi, en hinir fimm voru allir þátttakendur í Örlygsstaðabardaga. Sturla féll þar, Markús særðist til ólífis og var svo veginn á [[Víðivellir|Víðivöllum]], Þórður yngri og [[Kolbeinn Sighvatsson|Kolbeinn]] flúðu í kirkju á [[Miklibær í Blönduhlíð|Miklabæ]] og voru teknir þaðan og höggnir með öxi föður síns, Stjörnu. [[Tumi Sighvatsson yngri|Tumi yngri]] náði að flýja en var drepinn fáeinum árum síðar.

{{Stubbur|Æviágrip}}

[[Flokkur:Sturlungar]]
[[Flokkur:Sturlungaöld]]
{{fd|1170|1238}}</text>
      <sha1>s7fmtsjo5rx7xrsyvxgo5digveuvcgb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82308</id>
    <redirect title="Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011" />
    <revision>
      <id>1972546</id>
      <parentid>1439836</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011]]</comment>
      <origin>1972546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="jfj2bakmk8xib6lw2rjyt3unclolq3e" xml:space="preserve">#tilvísun[[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011]]</text>
      <sha1>jfj2bakmk8xib6lw2rjyt3unclolq3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>82309</id>
    <revision>
      <id>1972524</id>
      <parentid>940366</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T02:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* Sameina? */</comment>
      <origin>1972524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1676" sha1="56ul2trgjdfv5nawswuakn0dr6wbgyu" xml:space="preserve">af kverju mindast ekki bil milli bríet og konráðsdóttir? jeg editaði og gjerði og sá þá að það var alveg bil í frumtekstanum og setti annað bil en ekki varð það til neins.


Á þetta ekki heima sem kafli í greininni [[Bankahrunið]]? --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 26. nóvember 2009 kl. 07:17 (UTC)
:Í mínum augum er orsakasamhengið skýrt. Með nokkurri einföldun má segja að efnahagskreppan hafi byrjað í byrjun árs 2008 (eða fyr eftir því hversu smámunasamir og nákvæmir menn vilja vera), með tilheyrandi gengishruni leiddi hún að bankahruninu sem leiddi til deilna um Icesave og Kaupthing Edge. Mér finnst skýrast að skipta þessu svona og tel hver &quot;þáttur&quot; réttlæta sjálfstæða umfjöllun. Nóg er til af heimildum. --[[Notandi:Jabbi|Jabbi]] 26. nóvember 2009 kl. 13:17 (UTC)
:: Þá er spurning með að setja jafnvel upp snið sem tengir þetta saman. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 26. nóvember 2009 kl. 15:38 (UTC)
::: Sammála, setja snið yfir allar bankahruns greinarnar. Annars, eitt pínu ótengt mál, þá finnst mér svoldið ruglandi að greinin [[Icesave]] fjallar um Icesave milliríkjadeiluna, og þessi hljómar eins og hún eigi að fjalla um það sama. Nema þið viljið nota Icesave greinina sem aðalgrein, þá myndi náttúrulega vera vit í þessu. --[[Notandi:Snaevar|Snaevar]] 4. október 2010 kl. 21:30 (UTC)

== Sameina? ==

Þetta er þegar kafli í greininni [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008-2011]]. Spurning með að sameina þar upplýsingar héðan og úr [[Icesave]] og leggja þessa grein niður. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. júlí 2026 kl. 02:28 (UTC)</text>
      <sha1>56ul2trgjdfv5nawswuakn0dr6wbgyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972536</id>
      <parentid>1972524</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sameina? */ Svar</comment>
      <origin>1972536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="ivs08xmtr9rsd19cjnbn7yz38eeioy6" xml:space="preserve">af kverju mindast ekki bil milli bríet og konráðsdóttir? jeg editaði og gjerði og sá þá að það var alveg bil í frumtekstanum og setti annað bil en ekki varð það til neins.


Á þetta ekki heima sem kafli í greininni [[Bankahrunið]]? --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 26. nóvember 2009 kl. 07:17 (UTC)
:Í mínum augum er orsakasamhengið skýrt. Með nokkurri einföldun má segja að efnahagskreppan hafi byrjað í byrjun árs 2008 (eða fyr eftir því hversu smámunasamir og nákvæmir menn vilja vera), með tilheyrandi gengishruni leiddi hún að bankahruninu sem leiddi til deilna um Icesave og Kaupthing Edge. Mér finnst skýrast að skipta þessu svona og tel hver &quot;þáttur&quot; réttlæta sjálfstæða umfjöllun. Nóg er til af heimildum. --[[Notandi:Jabbi|Jabbi]] 26. nóvember 2009 kl. 13:17 (UTC)
:: Þá er spurning með að setja jafnvel upp snið sem tengir þetta saman. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] 26. nóvember 2009 kl. 15:38 (UTC)
::: Sammála, setja snið yfir allar bankahruns greinarnar. Annars, eitt pínu ótengt mál, þá finnst mér svoldið ruglandi að greinin [[Icesave]] fjallar um Icesave milliríkjadeiluna, og þessi hljómar eins og hún eigi að fjalla um það sama. Nema þið viljið nota Icesave greinina sem aðalgrein, þá myndi náttúrulega vera vit í þessu. --[[Notandi:Snaevar|Snaevar]] 4. október 2010 kl. 21:30 (UTC)

== Sameina? ==

Þetta er þegar kafli í greininni [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008-2011]]. Spurning með að sameina þar upplýsingar héðan og úr [[Icesave]] og leggja þessa grein niður. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. júlí 2026 kl. 02:28 (UTC)

:Sammála. Engin þörf á þessari grein. Hún var væntanlega búin til áður en það festist að kenna þessar deilur bara við Icesave. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 18. júlí 2026 kl. 11:10 (UTC)</text>
      <sha1>ivs08xmtr9rsd19cjnbn7yz38eeioy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Hrunið</title>
    <ns>10</ns>
    <id>82335</id>
    <revision>
      <id>1972504</id>
      <parentid>1971548</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2940" sha1="abpcmikz3h1am3m1qmnx5pmvfxhh8mg" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Hrunið
| title     = [[Bankahrunið á Íslandi]]
| image     = [[Mynd:OMXI15.jpg|150px]]
| state     = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| bodyclass = hlist

| group1    = Tímabil
| list1     = 
* [[Íslenska útrásin]]
* [[Bankahrunið á Íslandi]]
* [[Búsáhaldabyltingin]]
* [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011]]
* [[Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis]]

| group2    = Bankar
| list2     = 
* [[KB banki]]
* [[Kaupthing Singer &amp; Friedlander]]
* [[Byr sparisjóður]]
* [[Icebank]]
* [[Glitnir banki]]
* [[Landsbanki Íslands]]
* [[MP Banki]]
* [[Sparisjóður Mýrasýslu]]
* [[SPRON]]
* [[Sparisjóður Keflavíkur]]

| group3    = Stofnanir
| list3     = 
* [[Alþingi]]
* [[Bankasýsla ríkisins]]
* [[Fjármálaeftirlitið]]
* [[Samkeppniseftirlitið]]
* [[Seðlabanki Íslands]]

| group4    = Fyrirtæki
| list4     = 
* [[Baugur Group|Baugur]]
* [[Fons]]
* [[Framtakssjóður Íslands]]
* [[Exista]]
* [[Milestone]]
* [[Samson ehf|Samson]]
* [[Stím]]
* [[FL Group]]

| group5    = Athafnamenn
| list5     = 
* [[Ármann Þorvaldsson]]
* [[Ásgeir Jónsson]]
* [[Baldur Guðlaugsson]]
* [[Bjarni Ármannsson]]
* [[Björgólfur Guðmundsson]]
* [[Björgólfur Thor Björgólfsson]]
* [[Halldór J. Kristjánsson]]
* [[Hannes Smárason]]
* [[Heiðar Már Guðjónsson]]
* [[Hreiðar Már Sigurðsson]]
* [[Jakob Valgeir Flosason]]
* [[Jón Ásgeir Jóhannesson]]
* [[Karl Wernersson]]
* [[Lárus Welding]]
* [[Magnús Guðmundsson (bankastjóri)|Magnús Guðmundsson]]
* [[Magnús Kristinsson]]
* [[Ólafur Ólafsson (kaupsýslumaður)|Ólafur Ólafsson]]
* [[Pálmi Haraldsson (athafnamaður)|Pálmi Haraldsson]]
* [[Robert Tchenguiz]]
* [[Sigurður Einarsson]]
* [[Sigurjón Þ. Árnason]]
* [[Þorsteinn M. Jónsson]]

| group6    = Stjórnmálamenn
| list6     = 
* [[Árni M. Mathiesen]]
* [[Björgvin G. Sigurðsson]]
* [[Gordon Brown]]
* [[Alistair Darling]]
* [[Davíð Oddsson]]
* [[Geir H. Haarde]]
* [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]]

| group7    = Grasrótarstarf
| list7     = 
* [[Raddir fólksins]]
* [[Mótmælasamtökin Nýir tímar]]
* [[Neyðarstjórn kvenna]]
* [[Opinn borgarafundur]]
* [[Hljómalind]]
* [[Andspyrna (hreyfing)|Andspyrna]]
* [[Öskra]]
* [[Hagsmunasamtök heimilanna]]
* [[InDefence]]
* [[Borgarahreyfingin]]
* [[Þjóðfundur 2009]]

| group8    = Rannsóknir
| list8     = 
* [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]]
* [[Eva Joly]]
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]
* [[Saksóknari Alþingis]]
* [[Sérstakur saksóknari]]

| group9    = Ýmislegt
| list9     = 
* „[[Guð blessi Ísland]]“
* [[Icesave]]
* [[Kaupthing Edge]]
* [[Neyðarlögin]]
* [[Snjóhengjan]]
* [[Stöðugleikasáttmálinn]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Flokkur:Íslensk stjórnmálasnið]]
[[Flokkur:Þemasnið]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>abpcmikz3h1am3m1qmnx5pmvfxhh8mg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972515</id>
      <parentid>1972504</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2912" sha1="k50ph9aysx9xwzzh8ell2n2gtzu85ih" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Hrunið
| title     = [[Bankahrunið á Íslandi]]
| image     = [[Mynd:OMXI15.jpg|150px]]
| state     = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| bodyclass = hlist

| group1    = Tímabil
| list1     = 
* [[Íslenska útrásin]]
* [[Bankahrunið á Íslandi]]
* [[Búsáhaldabyltingin]]
* [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011]]
* [[Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis]]

| group2    = Bankar
| list2     = 
* [[KB banki]]
* [[Kaupthing Singer &amp; Friedlander]]
* [[Byr sparisjóður]]
* [[Icebank]]
* [[Glitnir banki]]
* [[Landsbanki Íslands]]
* [[MP Banki]]
* [[Sparisjóður Mýrasýslu]]
* [[SPRON]]
* [[Sparisjóður Keflavíkur]]

| group3    = Stofnanir
| list3     = 
* [[Alþingi]]
* [[Bankasýsla ríkisins]]
* [[Fjármálaeftirlitið]]
* [[Samkeppniseftirlitið]]
* [[Seðlabanki Íslands]]

| group4    = Fyrirtæki
| list4     = 
* [[Baugur Group|Baugur]]
* [[Fons]]
* [[Framtakssjóður Íslands]]
* [[Exista]]
* [[Milestone]]
* [[Samson ehf|Samson]]
* [[Stím]]
* [[FL Group]]

| group5    = Athafnamenn
| list5     = 
* [[Ármann Þorvaldsson]]
* [[Ásgeir Jónsson]]
* [[Baldur Guðlaugsson]]
* [[Bjarni Ármannsson]]
* [[Björgólfur Guðmundsson]]
* [[Björgólfur Thor Björgólfsson]]
* [[Halldór J. Kristjánsson]]
* [[Hannes Smárason]]
* [[Heiðar Már Guðjónsson]]
* [[Hreiðar Már Sigurðsson]]
* [[Jakob Valgeir Flosason]]
* [[Jón Ásgeir Jóhannesson]]
* [[Karl Wernersson]]
* [[Lárus Welding]]
* [[Magnús Guðmundsson (bankastjóri)|Magnús Guðmundsson]]
* [[Magnús Kristinsson]]
* [[Ólafur Ólafsson (kaupsýslumaður)|Ólafur Ólafsson]]
* [[Pálmi Haraldsson (athafnamaður)|Pálmi Haraldsson]]
* [[Robert Tchenguiz]]
* [[Sigurður Einarsson]]
* [[Sigurjón Þ. Árnason]]
* [[Þorsteinn M. Jónsson]]

| group6    = Stjórnmálamenn
| list6     = 
* [[Árni M. Mathiesen]]
* [[Björgvin G. Sigurðsson]]
* [[Gordon Brown]]
* [[Alistair Darling]]
* [[Davíð Oddsson]]
* [[Geir H. Haarde]]
* [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]]

| group7    = Grasrótarstarf
| list7     = 
* [[Raddir fólksins]]
* [[Mótmælasamtökin Nýir tímar]]
* [[Neyðarstjórn kvenna]]
* [[Opinn borgarafundur]]
* [[Hljómalind]]
* [[Andspyrna (hreyfing)|Andspyrna]]
* [[Öskra]]
* [[Hagsmunasamtök heimilanna]]
* [[InDefence]]
* [[Borgarahreyfingin]]
* [[Þjóðfundur 2009]]

| group8    = Rannsóknir
| list8     = 
* [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]]
* [[Eva Joly]]
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]
* [[Sérstakur saksóknari]]

| group9    = Ýmislegt
| list9     = 
* „[[Guð blessi Ísland]]“
* [[Icesave]]
* [[Kaupthing Edge]]
* [[Neyðarlögin]]
* [[Snjóhengjan]]
* [[Stöðugleikasáttmálinn]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Flokkur:Íslensk stjórnmálasnið]]
[[Flokkur:Þemasnið]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k50ph9aysx9xwzzh8ell2n2gtzu85ih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972527</id>
      <parentid>1972515</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T02:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="5ocexsy3vlc7yoc4minv3fmdp2v65s0" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Hrunið
| title     = [[Bankahrunið á Íslandi]]
| image     = [[Mynd:OMXI15.jpg|150px]]
| state     = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| bodyclass = hlist

| group1    = Tímabil
| list1     = 
* [[Íslenska útrásin]]
* [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011]]
* [[Búsáhaldabyltingin]]
* [[Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis]]

| group2    = Bankar
| list2     = 
* [[KB banki]]
* [[Kaupthing Singer &amp; Friedlander]]
* [[Byr sparisjóður]]
* [[Icebank]]
* [[Glitnir banki]]
* [[Landsbanki Íslands]]
* [[MP Banki]]
* [[Sparisjóður Mýrasýslu]]
* [[SPRON]]
* [[Sparisjóður Keflavíkur]]

| group3    = Stofnanir
| list3     = 
* [[Alþingi]]
* [[Bankasýsla ríkisins]]
* [[Fjármálaeftirlitið]]
* [[Samkeppniseftirlitið]]
* [[Seðlabanki Íslands]]

| group4    = Fyrirtæki
| list4     = 
* [[Baugur Group|Baugur]]
* [[Fons]]
* [[Framtakssjóður Íslands]]
* [[Exista]]
* [[Milestone]]
* [[Samson ehf|Samson]]
* [[Stím]]
* [[FL Group]]

| group5    = Athafnamenn
| list5     = 
* [[Ármann Þorvaldsson]]
* [[Ásgeir Jónsson]]
* [[Baldur Guðlaugsson]]
* [[Bjarni Ármannsson]]
* [[Björgólfur Guðmundsson]]
* [[Björgólfur Thor Björgólfsson]]
* [[Halldór J. Kristjánsson]]
* [[Hannes Smárason]]
* [[Heiðar Már Guðjónsson]]
* [[Hreiðar Már Sigurðsson]]
* [[Jakob Valgeir Flosason]]
* [[Jón Ásgeir Jóhannesson]]
* [[Karl Wernersson]]
* [[Lárus Welding]]
* [[Magnús Guðmundsson (bankastjóri)|Magnús Guðmundsson]]
* [[Magnús Kristinsson]]
* [[Ólafur Ólafsson (kaupsýslumaður)|Ólafur Ólafsson]]
* [[Pálmi Haraldsson (athafnamaður)|Pálmi Haraldsson]]
* [[Robert Tchenguiz]]
* [[Sigurður Einarsson]]
* [[Sigurjón Þ. Árnason]]
* [[Þorsteinn M. Jónsson]]

| group6    = Stjórnmálamenn
| list6     = 
* [[Árni M. Mathiesen]]
* [[Björgvin G. Sigurðsson]]
* [[Gordon Brown]]
* [[Alistair Darling]]
* [[Davíð Oddsson]]
* [[Geir H. Haarde]]
* [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]]

| group7    = Grasrótarstarf
| list7     = 
* [[Raddir fólksins]]
* [[Mótmælasamtökin Nýir tímar]]
* [[Neyðarstjórn kvenna]]
* [[Opinn borgarafundur]]
* [[Hljómalind]]
* [[Andspyrna (hreyfing)|Andspyrna]]
* [[Öskra]]
* [[Hagsmunasamtök heimilanna]]
* [[InDefence]]
* [[Borgarahreyfingin]]
* [[Þjóðfundur 2009]]

| group8    = Rannsóknir
| list8     = 
* [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]]
* [[Eva Joly]]
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]
* [[Sérstakur saksóknari]]

| group9    = Ýmislegt
| list9     = 
* „[[Guð blessi Ísland]]“
* [[Icesave]]
* [[Kaupthing Edge]]
* [[Neyðarlögin]]
* [[Snjóhengjan]]
* [[Stöðugleikasáttmálinn]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Flokkur:Íslensk stjórnmálasnið]]
[[Flokkur:Þemasnið]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ocexsy3vlc7yoc4minv3fmdp2v65s0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Björn Einarsson Jórsalafari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84214</id>
    <revision>
      <id>1972482</id>
      <parentid>1928673</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4863" sha1="nlvx0o0lwu1kbst03uyp91nvoyw73vz" xml:space="preserve">'''Björn Einarsson Jórsalafari''' (d. [[1415]]) var íslenskur höfðingi á [[14. öld|14.]] og [[15. öld]], einn auðugasti maður landsins, og umboðsmaður [[hirðstjóri|hirðstjóra]] um tíma. Hann bjó í [[Vatnsfjörður (Ísafjarðardjúpi)|Vatnsfirði]] við [[Ísafjarðardjúp]]. Björn var einn víðförlasti Íslendingur um sína daga.

Faðir Björns var Einar Eiríksson (d. 29. mars 1382) bóndi í Vatnsfirði, sonur [[Eiríkur Sveinbjarnarson|Eiríks Sveinbjarnarsonar]] [[riddari|riddara]] og hirðstjóra. Móðir hans var [[Grundar-Helga]] Pétursdóttir en þau Einar voru ekki gift. Björn var því ekki arfgengur eftir föður sinn en honum græddist snemma fé og tók að safna jörðum. Hann fór ungur í siglingar og er fyrst getið um utanför hans [[1379]]. Árið [[1385]] sigldi hann ásamt fleirum en þeir hröktust til [[Grænland]]s og voru tepptir þar í tvö ár en komust þá til Íslands. Vel hefur Björn hagnast á ferðinni því þá um haustið keypti hann Vatnsfjörð fyrir 150 kýrverð, sem var fimmfalt nafnverð. Verslun við Grænlendinga var ólögleg án leyfis konungs. Því sigldi hann til Noregs [[1388]] til að standa fyrir máli sínu og hafði meðferðis vitnisburði um tildrög þess að hann lenti á Grænlandi og viðskipti sín við innfædda. Hann var dæmdur sýkn saka í Björgvin 20. maí 1389. Um Grænlandsförina var löngu síðar skrifuð [[ferðabók]] sem nú er glötuð.

Björn kom ekki til Íslands aftur fyrr en [[1391]]. Mun hann í þessari ferð hafa farið í [[suðurganga|suðurgöngu]] til [[Róm]]ar. Sumarið [[1405]] sigldu Björn og Solveig kona hans úr [[Hvalfjörður|Hvalfirði]] og gerði Björn [[erfðaskrá]] áður en haldið var af stað. [[Vilchin Hinriksson|Vilchin]] Skálholtsbiskup var með í för en hann dó í [[Bergen|Björgvin]] og hélt Björn honum veglega útför. Árið [[1406]] héldu þau hjónin svo í suðurgöngu. Þau fóru fyrst til Rómar og þaðan til [[Feneyjar|Feneyja]], þar sem þau stigu á skip og „sigldu til Jórsalalands og heimsóttu Vors Herra gröf“. Frá [[Jerúsalem]] héldu þau aftur til Feneyja en þar skildi leiðir; Solveig hélt norður til Noregs en Björn til [[Santiago de Compostela]] á Spáni, því hann hafði heitið að heimsækja gröf heilags [[Jakob Sebedeusson|Jakobs]]. Síðan fór hann um Frakkland og England, kom við í [[Kantaraborg]] við gröf [[Tómas Becket|Tómasar Becket]] og hélt loks til Noregs. Annálar segja frá komu hans til landsins [[1411]] og hafði hann þá verið í [[Hjaltland]]i um veturinn, hvort sem hann var þá fyrst að koma úr pílagrímsferðalaginu eða ekki.

Árið [[1413]] var [[Árni Ólafsson]] mildi skipaður hirðstjóri um leið og hann varð Skálholtsbiskup og gerði hann Björn þá að umboðsmanni sínum því að hann kom ekki til landsins fyrr en 1415. Það sama ár dó Björn í Hvalfirði og var lík hans fært til [[Skálholt]]s og jarðsett þar.

Kona Björns var Solveig Þorsteinsdóttir. Hún var líklega af þeirri grein [[Oddaverjar|Oddaverja]]-ættar sem átti Stórólfshvol og nærliggjandi jarðir. Hún var skörungur mikill, var oftast í ferðum með manni sínum, til dæmis bæði á Grænlandi og í Jórsalaferðinni, og greint er frá því að árið [[1401]] hafi hún siglt ein til Noregs á skipi sem maður hennar átti til helmings við Skálholtskirkju en hann sat eftir heima í Vatnsfirði. Eina barn þeirra sem vitað er um með vissu er [[Vatnsfjarðar-Kristín Björnsdóttir|Kristín]], sem jafnan var kennd við Vatnsfjörð. Hún giftist fyrst 1392 Jóni, bróður [[Loftur Guttormsson|Lofts Guttormssonar]], en hann dó í [[Svarti dauði á Íslandi|Svartadauða]]. 1405 gekk hún að eiga [[Þorleifur Árnason|Þorleif Árnason]], sýslumann á [[Auðbrekka|Auðbrekku]], í [[Glaumbær (bær)|Glaumbæ]] og í Vatnsfirði. Á meðal barna þeirra voru hirðstjórarnir [[Einar Þorleifsson hirðstjóri|Einar]] og [[Björn Þorleifsson hirðstjóri|Björn Þorleifssynir]]. Sögn frá 18. öld er um að Björn og Solveig hafi átt son sem hét Þorleifur sem hafi drukknað ungur en uppkominn við [[Melgraseyri]] ásamt fleiri mönnum. 

== Heimildir ==
* ''[[Safn til sögu Íslands]]''. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
* &quot;Auðbrekkubréf og Vatnsfjarðarerfðir&quot; ''Saga, tímarit Sögufélags 1962.''
* {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3288054|titill=Súðavíkurkirkja. Lesbók Morgunblaðsins, 12. maí 1963.}}
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
  fyrir=[[Vigfús Ívarsson]] |
  titill=[[Hirðstjórar á Íslandi|Hirðstjóri]] |
  frá=[[1413]] |
  til=[[1415]] |
  eftir=[[Árni Ólafsson]]
}}
{{Töfluendir}}
[[Flokkur:Hirðstjórar á Íslandi]]
[[Flokkur:Sýslumenn á Vestfjörðum]]
[[Flokkur:Íslenskir ævintýramenn]]
{{d|1415}}</text>
      <sha1>nlvx0o0lwu1kbst03uyp91nvoyw73vz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84359</id>
    <redirect title="Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008" />
    <revision>
      <id>1972496</id>
      <parentid>1971552</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]</comment>
      <origin>1972496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="662bgbqg5v2101o0cc3h64g7eesy8gz" xml:space="preserve">#tilvísun[[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]</text>
      <sha1>662bgbqg5v2101o0cc3h64g7eesy8gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86605</id>
    <redirect title="Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008" />
    <revision>
      <id>1972494</id>
      <parentid>1971545</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>sameina</comment>
      <origin>1972494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="0fjo8sb7tz4q3zn0zcstz08nq1srvge" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]</text>
      <sha1>0fjo8sb7tz4q3zn0zcstz08nq1srvge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88590</id>
    <revision>
      <id>1972540</id>
      <parentid>1964705</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Orri Björnsson</username>
        <id>116083</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2022 */</comment>
      <origin>1972540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78412" sha1="1spvzys05txjhw38o89pb3wtu8dgrw2" xml:space="preserve">Fyrstu formlegu '''bæjarstjórnarkosningarnar í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]''' fóru fram [[1. júní]] [[1908]]. Fram til ársins [[1930]] fóru bæjarstjórnarkosningar yfirleitt fram á tveggja ára fresti og var kosið um tvo til fjóra bæjarfulltrúa í hvert skipti. Tveir til fjórir bæjarfulltrúar þurftu þá að víkja sæti fyrir hverjar kosningar, en máttu bjóða sig fram aftur. Frá og með 1930 hafa bæjarstjórnarkosningar farið fram á fjögurra ára fresti og hefur þá verið kosið um alla bæjarfulltrúa til fjögurra ára í senn. Í upphafi voru bæjarfulltrúar kosnir úr hópi kaupmanna og atvinnurekenda í Hafnarfirði og stuðningsmanna þeirra. Árið 1914 bauð [[Verkamannafélagið Hlíf]] fram lista fyrir bæjarstjórnarkosningar og myndaðist þá fyrsti vísir af [[Stjórnmálaflokkur|flokkaskiptingu]] í bænum.

== 1908 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| Böðvar Böðvarsson
|-
| Guðmundur Helgason
|-
| Jón Gunnarsson
|-
| Kristinn Vigfússon
|-
| Sigfús Bergmann
|-
| Sigurgeir Gíslason
|-
| Þórður Edílonsson
|}
Í lok febrúar 1908 fór fram prófkjör til að ákveða hverjir skyldu veljast til setu í bæjarstjórn. Prófkjörið fór þannig fram að fjölmennustu félög bæjarins kusu sér fulltrúa til að setja saman framboðslista. Þessir fulltrúar, sem samtals voru 11, létu prenta atkvæðaseðla með nöfnum nokkurra manna sem þóttu líklegir til að ná kjöri. Kjósendur í félögunum völdu síðan sjö manns af listunum, jafnmarga og fjölda bæjarfulltrúa, en einnig var heimilt að bæta nýjum nöfnum á atkvæðaseðilinn.
Þegar úrslit prófkjörsins urðu ljós, komust fulltrúarnir ellefu að þeirri niðurstöðu að eftirtaldir skyldu veljast í bæjarstjórn:
* [[Páll Einarsson]], sýslumaður
* Guðmundur Helgason, skrifari
* Böðvar Böðvarsson, bakari
* Sigurgeir Gíslason, verkstjóri
* Jón Gunnarsson, verslunarstjóri
* Kristinn Vigfússon, trésmiður
* Sigfús Bergmann, verslunarstjóri

Sem varabæjarfulltrúar voru valdir
* Þórður Edílonsson, héraðslæknir
* Jón Mathiesen, verslunarmaður,
* August Flygenring, kaupmaður
* Jóhannes J. Reykdal, verksmiðjueigandi

Í kosningunum 1. júní var aðeins þessi eini listi í boði, með þeirri breytingu að Þórður Edílonsson kom inn í stað Páls Einarssonar, sem skömmu áður hafði verið skipaður [[Borgarstjóri Reykjavíkur|borgarstjóri Reykjavíkur]]. Af rúmlega 400 manns sem voru á kjörskrá mættu aðeins 25 á kjörstað og greiddu allir þessum lista atkvæði. Félög í Hafnarfirði urðu öll ásátt um sameiginlegan framboðslista og því má segja að hinar raunverulegu bæjarstjórnarkosningar hafi verið prófkjörið sem fór fram í lok febrúar, kosningarnar 1. júní hafi aðeins verið formsatriði.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 56-60&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Fyrsti bæjarstjóri Hafnarfjarðar telst vera [[Páll Einarsson]], þó að hann hafi aðeins gegnt embættinu í nokkra daga, en hann var skipaður bæjarfógeti í Hafnarfirði 28. mars 1908. Þá var venja að bæjarfógetar í kaupstöðum (annars staðar en í Reykjavík) væru jafnframt bæjarstjórar þar. Eftir að Páll Einarsson lét af störfum bæjarstjóra og fram til 1930 voru eftirtaldir bæjarstjórar starfandi:&lt;br /&gt;
* Magnús Sigurðsson (10. júní - 31. október 1908)
* Jón Hermannsson (1. nóvember 1908 - 31. mars 1909)
* Magnús Jónsson (1. apríl 1909 - 31. janúar 1930)&lt;br /&gt;
Árið 1930 var horfið frá því fyrirkomulagi að bæjarfógeti væri jafnframt bæjarstjóri.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 72&lt;/ref&gt;

== 1909 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| August Flygenring
|-
| Böðvar Böðvarsson
|-
| Guðmundur Helgason
|-
| Kristinn Vigfússon
|-
| Sigfús Bergmann
|-
| Sigurgeir Gíslason
|-
| Þórður Edílonsson
|}
[[23. nóvember]] [[1909]] sagði Jón Gunnarsson sig úr bæjarstjórn Hafnarfjarðar vegna flutnings úr bænum. Annar fulltrúi var kosinn í hans stað [[3. desember]] sama ár og urðu úrslit kosninganna þessi:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi !! Fulltrúi !! Atkvæði
|-
| A || August Flygenring || 129
|-
| B || Jón Hinriksson || 45
|-
| C || Jón Jónasson || 7
|}
Ógild atkvæði voru 19. Á kjörskrá voru rúmlega 480 manns.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 61&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1910 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| August Flygenring
|-
| Böðvar Böðvarsson
|-
| Einar Þorgilsson
|-
| Guðmundur Helgason
|-
| Kristinn Vigfússon
|-
| Sigfús Bergmann
|-
| Þórður Edílonsson
|}

Á fundi bæjarstjórnar í desember 1909 var varpað hlutkesti um það hverjir skyldu ganga úr bæjarstjórn samkvæmt lögum um Bæjarstjórn Hafnarfjarðar. Það kom í hlut þeirra  Sigfúsar Bergmanns og Sigurgeirs Gíslasonar að víkja. 3. janúar 1910 var kosið um tvo nýja bæjarfulltrúa og féllu atkvæði þannig:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi !! Fulltrúar !! Fjöldi atkvæða
|-
| A || Einar Þorgilsson og Sigfús Bergmann || 152
|-
| B || Sigurður Bjarnason og Sigfús Bergmann || 20
|-
| C || Sigfús Bergmann og Einar Þorgilsson || 28
|-
| D || Sigurgeir Gíslason og Sigurður Bjarnason || 20
|}
Ógild atkvæði voru 23, greidd atkvæði voru 239.&lt;br /&gt;
Kristinn Vigfússon sagði sig úr bæjarstjórn [[10. september]] [[1910]] vegna heilsubrests. Í stað hans var kosið um nýjan fulltrúa [[11. október]] sama ár. Eini frambjóðandinn var Sigurgeir Gíslason og var hann kosinn með öllum atkvæðum.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 63&lt;/ref&gt;

== 1912 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| August Flygenring
|-
| Böðvar Böðvarsson
|-
| Einar Þorgilsson
|-
| Guðmundur Helgason
|-
| Sigfús Bergmann
|-
| Sigurgeir Gíslason
|-
| Þórður Edílonsson
|-
| 
|-
| '''Frá 9. febrúar:'''
|-
| Elías Halldórsson
|-
| Sigurður Bjarnason
|}
Í árslok 1911 var ákveðið að Sigurgeir Gíslason og Einar Þorgilsson skyldu ganga úr bæjarstjórninni. Við bæjarstjórnarkosningar [[8. janúar]] [[1912]] voru 3 listar í framboði og féllu atkvæði þannig:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi !! Fulltrúar !! Atkvæði
|-
| A || Þórður Edílonsson og Sigurður Bjarnason || 47
|-
| B || Sigurður Bjarnason og Sigurgeir Gíslason || 16
|-
| C || Sigurgeir Gíslason og Sigurður Kristjánsson || 54
|}
Ógild atkvæði voru 28. Kosningu hlutu Þórður Edílonsson og Sigurgeir Gíslason&lt;br /&gt;
[[21. janúar]] [[1912]] var samþykkt að fjölga bæjarfulltrúum um tvo, þannig að þeir yrðu níu í stað sjö. Þann [[9. febrúar]] sama ár var kosið um tvo bæjarfulltrúa í viðbót við þá sem fyrir sátu og urðu úrslit kosninganna þessi:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi !! Fulltrúar !! Atkvæði
|-
| A || Elías Halldórsson og Ísak Bjarnason || 45
|-
| B || Eyjólfur Illugason og Magnús Jóhannesson || 30
|-
| C || Magnús Jónsson og Ísak Bjarnason || 15
|-
| D || Sigurður Bjarnason og Steingrímur Torfason || 67
|}
Kosningu hlutu Elías Halldórsson og Sigurður Bjarnason&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 63&lt;/ref&gt;

== 1914 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
!
! Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Magnús Jóhannesson
|-
|
| August Flygenring
|-
|
| Einar Þorgilsson
|-
|
| Elías Halldórsson
|-
|
| Guðmundur Helgason
|-
|
| Sigfús Bergmann
|-
|
| Sigurður Bjarnason
|-
|
| Sigurgeir Gíslason
|-
|
| Þórður Edílonsson
|}


Í lok ársins [[1913]] gengu August Flygenring, Böðvar Böðvarsson og Guðmundur Helgason úr bæjarstjórninni. Kosningar fóru fram [[20. janúar]] [[1914]]. [[Verkamannafélagið Hlíf]] bauð fram lista við bæjarstjórnarkosningar í fyrsta skipti. Reglur um framboð á þessum árum voru mjög frjálslegar og því var hægt að setja menn á framboðslista án samþykkis þeirra. Þess vegna var Guðmundur Helgason á báðum listunum sem í framboði voru. Atkvæði í kosningunum féllu þannig:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi 
!  
! Fulltrúar 
! Atkvæði
|-
| A - Verkamannafélagið Hlíf 
| bgcolor=#FF0000 |
| Guðmundur Helgason, Sigurður Kristjánsson og Magnús Jóhannesson 
| 49
|-
| B 
|  
| August Flygenring, Guðmundur Helgason og Ólafur V. Davíðsson 
| 79
|}
Kosningu hlutu August Flygenring, Guðmundur Helgason og Magnús Jóhannesson.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 63-64&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1916 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
!
! Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Magnús Jóhannesson
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Pétur V. Snæland
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Sveinn Auðunsson
|-
|
| August Flygenring
|-
|
| Elías Halldórsson
|-
|
| Guðmundur Helgason
|-
|
| Sigurgeir Gíslason
|-
|
| Þórarinn Böðvarsson
|-
|
| Þórður Edílonsson
|}
Í janúar [[1916]] voru kosnir þrír bæjarfulltrúar. Einn í stað Sigurðar Bjarnasonar, sem lést 26. maí 1915 og tveir í stað Einars Þorgilssonar og  Sigfúsar Bergman.
[[4. janúar]] var kosið um bæjarfulltrúa til tveggja ára í stað Sigurðar Bjarnasonar og féllu atkvæðin þannig:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi 
!  
! Fulltrúi 
! Atkvæði
|-
| A 
|  
| Sigurður Kristjánsson 
| 36
|-
| B 
|  
| Þórarinn Böðvarsson 
| 81
|-
| C - Verkamannafélagið Hlíf 
| bgcolor=#FF0000 | 
| Guðmundur Jónasson 
| 57
|}
Atkvæði greiddu 179, ógild atkvæði voru 5.&lt;br /&gt;
[[7. janúar]] var kosið um tvo bæjarfulltrúa til sex ára í stað Einars Þorgilssonar og  Sigfúsar Bergman. þrír listar voru í framboði. Atkvæði féllu svo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi 
!  
! Fulltrúar 
! Atkvæði
|-
| A - Verkamannafélagið Hlíf
| bgcolor=#FF0000 |
| Sveinn Auðunsson og Pétur V. Snæland
| 204
|-
| B 
| Example |
| Ólafur V. Davíðsson og Þórarinn Egilsson
| 46
|-
| C 
| Example |
| Þórarinn Egilsson og Steingrímur Torfason
| 41
|}
Ógild atkvæði voru 16.&lt;br /&gt;
Kosningu hlutu Sveinn Auðunsson og Pétur V. Snæland.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 64-65&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1918 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
!
! Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Davíð Krisjánsson
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Gísli Kristjánsson
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Magnús Jóhannesson
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Pétur V. Snæland
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Sveinn Auðunsson
|-
|
| August Flygenring
|-
|
| Einar Þorgilsson
|-
|
| Guðmundur Helgason
|-
|
| Þórður Edílonsson
|}
Í byrjun ársins [[1918]] gengu Elías Halldórsson, Sigurgeir Gíslason, Þórarinn Böðvarsson og Þórður Edílonsson úr bæjarstjórn. [[12. janúar]] var kosið um eftirmenn þeirra og féllu atkvæði þannig:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi 
!  
! Fulltrúi 
! Atkvæði
|-
| A 
|  
| Sigfús Bergmann 
| 36
|-
| B 
|  
| Einar Þorgilsson 
| 135
|-
| C - Verkamannafélagið Hlíf
|  bgcolor=#FF0000 |
| Davíð Kristjánsson og Gísli Kristjánsson 
| 142
|-
| D 
|  
| Þórður Edílonsson 
| 93
|-
| E 
|  
| Sigurgeir Gíslason 
| 21
|}
Alls voru greidd 439 atkvæði. Ógild atkvæði voru 12&lt;br /&gt;
Kosningu hlutu Einar Þorgilsson, Davíð Kristjánsson, Gísli Kristjánsson og Þórður Edílonsson.&lt;br /&gt;
Þó að fulltrúar Hlífar hafi verið fimm að loknum þessum kosningum þýðir það ekki að Hlíf hafi haft meirihluta í bæjarstjórninni. Flokkaskipting var ekki orðin eins skýr og hún varð síðar. Auk þess hafði Pétur V. Snæland aldrei verið í félaginu.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 65&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1920 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
!
! Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Davíð Kristjánsson
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Gísli Kristjánsson
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Pétur V. Snæland
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Sveinn Auðunsson
|-
|  
| Einar Þorgilsson
|-
|
| Guðmundur Helgason
|-
|
| Sigurgeir Gíslason
|-
|
| Steingrímur Torfason
|-
|
| Þórður Edílonsson
|}
August Flygenring, Guðmundur Helgason og Magnús Jóhannesson gengu úr bæjarstjórn fyrir kosningar [[12. janúar]] [[1920]]. Tveir listar voru í framboði og urðu úrslitin sem hér segir: &lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/11820524.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 13. janúar 1920. Bls. 2: Bæjarstjórnarkosning]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! 
! Atkvæði
! Fjöldi fulltrúa
|-
| A
|  |
| 202
| 3
|-
| B - Verkamannafélagið Hlíf
| bgcolor=#FF0000 |
| 68
| 0
|}
Atkvæði greiddu 289, þar af voru 19 ógild.&lt;br /&gt;
Kosningu hlutu Guðmundur Helgason, Sigurgeir Gíslason og Steingrímur Torfason.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 65&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1922 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
!
! Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Davíð Kristjánsson
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Gísli Kristjánsson
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Gunnlaugur Kristmundsson
|-
| 
| Einar Þorgilsson
|-
|  
| Guðmundur Helgason
|-
|
| Ólafur Böðvarsson
|-
|
| Sigurgeir Gíslason
|-
|
| Steingrímur Torfason
|-
|
| Þórður Edílonsson
|}

Í byrjun ársins [[1922]] gengu Pétur V. Snæland og Sveinn Auðunsson úr bæjarstjórninni. Kosningar um fulltrúa í þeirra stað fóru þannig:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! 
! Fulltrúar
! Atkvæði
|-
| A
|  |
| Ólafur Böðvarsson
| 122
|-
| B - Verkamannafélagið Hlíf
| bgcolor=#FF0000 |
| Gunnlaugur Kristmundsson og Guðmundur Jónasson
| 243
|-
| C
|  |
| Ólafur Þórðarson
| 84
|-
| D
|  |
| Pétur V. Snæland
| 56
|-
| E
|  |
| Sveinn Auðunsson
| 31
|}
Greidd voru 555 atkvæði, þar af voru 19 ógild.&lt;br /&gt;
Kosningu hlutu Pétur V. Snæland og Sveinn Auðunsson. &lt;br /&gt;
Þessar kosningar voru dæmdar ógildar, vegna þess að kjósanda sem var á kjörskrá var meinað að greiða atkvæði. Því var kosið á ný [[15. febrúar]]. Þá voru tveir listar í boði, A-listi og B-listi Hlífar og urðu úrslit kosninganna þessi:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! 
! Atkvæði
! Fulltrúar
|-
| A 
| 
| 344 
| 1
|-
| B - Verkamannafélagið Hlíf 
| bgcolor=#FF0000 | 
| 357 
| 1
|}
Greidd voru 711 atkvæði, 11 voru ógild.&lt;br /&gt;
Kosningu hlutu Ólafur Böðvarsson (A) og Gunnlaugur Kristmundsson (B)&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 66-67&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1923 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
!
! Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| bgcolor=#0000FF |
| Bjarni Snæbjörnsson
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Davíð Kristjánsson
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Gísli Kristjánsson
|-
| bgcolor=#FF0000 |
| Gunnlaugur Kristmundsson
|-
|  
| Einar Þorgilsson
|-
|
| Guðmundur Helgason
|-
|
| Ólafur Böðvarsson
|-
|
| Sigurgeir Gíslason
|-
|
| Þórður Edílonsson
|}
Steingrímur Torfason lét af störfum í bæjarstjórninni [[2. október]] [[1923]]. Kosningar um eftirmann hans voru haldnar [[15. október]]. Í þessum kosningum bauð [[Borgaraflokkurinn (eldri)|Borgaraflokkurinn]] fram mann, en flokkurinn tók þátt í [[Alþingiskosningar 1923|alþingiskosningum]] þetta sama haust. Í bæjarstjórnarkosningunum féllu atkvæðin þannig:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi 
! Flokkur 
! 
! Fulltrúi 
! Atkvæði
|-
| A 
| Borgaraflokkurinn 
| bgcolor=#0000FF |
| Bjarni Snæbjörnsson
| 397
|-
| B
| Verkamannafélagið Hlíf
| bgcolor=#FF0000 |
| Guðmundur Jónasson
| 390
|}
Atkvæði greiddu 792, ógild atkvæði voru 5.&lt;br /&gt;
Á kjörskrá voru 1030 manns.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 67&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1924 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| Borgarafl.
| bgcolor=#0000FF |
| August Flygenring
|-
| Borgarafl.
| bgcolor=#0000FF |
| Jón Einarsson
|-
| VMF Hlíf
| bgcolor=#FF0000 |
| Davíð Kristjánsson
|-
| VMF Hlíf
| bgcolor=#FF0000 |
| Guðmundur Jónasson
|-
|  VMF Hlíf
| bgcolor=#FF0000 |
| Gunnlaugur Kristmundsson
|-
| Íhaldsfl.
| bgcolor=#00BFFF |
| Bjarni Snæbjörnsson
|-
| Íhaldsfl.
| bgcolor=#00BFFF |
| Guðmundur Helgason
|-
| Íhaldsfl.
| bgcolor=#00BFFF |
| Sigurgeir Gíslason
|-
| 
| 
| Ólafur Böðvarsson
|}
Í byrjun ársins [[1924]] gengu Davíð Kristjánsson, Gísli Kristjánsson, Einar Þorgilsson og Þórður Edílonsson úr bæjarstjórninni. Í þeirra stað voru kosnir fulltrúar þann [[12. janúar]]. Í framboði voru tveir listar: Verkamannafélagið Hlíf og Borgaraflokkurinn. Úrslit kosninganna urðu eftirfarandi:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! Fulltrúar
|-
| A
| Verkamannafélagið Hlíf
| bgcolor=#FF0000 |
| 324 
| 2
|-
| B
| Borgaraflokkurinn
| bgcolor=#0000FF |
| 427
| 2
|}
Bæjarfulltrúar urðu þeir Davíð Kristjánsson (A), Guðmundur Jónasson (A), August Flygenring (B) og Jón Einarsson (B).&lt;br /&gt;
Þetta voru síðustu kosningarnar þar sem Verkamannafélagið Hlíf bauð fram lista. Við Verkamannafélaginu í þessum málefnum tók fulltrúaráð verkalýðsfélaganna og Alþýðuflokksins, sem þá hafði nýlega verið stofnað í Hafnarfirði. Þessar kosningar voru einnig sögulegar að því leyti að lengi vel upp frá þessu tókust tvö öfl á um völdin í bænum: [[Alþýðuflokkurinn]] og [[Borgaraflokkurinn (eldri)|Borgaraflokkurinn]] (sem síðar varð að [[Íhaldsflokkurinn|Íhaldsflokknum]], og enn síðar að [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokknum]]).&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 67&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1926 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Björn Jóhannesson
|-
| Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Davíð Kristjánsson
|-
| Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Jónasson
|-
| Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Gunnlaugur Kristmundsson
|-
|  Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Kjartan Ólafsson
|-
| Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Þorvaldur Árnason
|-
| Borgarafl.
| bgcolor=#0000FF |
| Jón Einarsson
|-
| Íhaldsfl.
| bgcolor=#00BFFF |
| Ásgrímur M. Sigfússon
|-
| Íhaldsfl.
| bgcolor=#00BFFF |
| Ólafur Böðvarsson
|}
August Flygenring fékk lausn frá störfum í bæjarstjórn [[8. desember]] [[1925]], vegna heilsubrests. Ákveðið var að kosning bæjarfulltrúa í hans stað færi fram samhliða bæjarstjórnarkosningum í janúar [[1926]]. Þá gengu Bjarni Snæbjörnsson, Guðmundur Helgason og Sigurgeir Gíslason úr bæjarstjórninni, alllir úr Íhaldsflokknum. Kosningarnar fóru fram [[16. janúar]].&lt;br /&gt;
Í stað Augusts Flygenrings var kosinn bæjarfulltrúi til fjögurra ára. Þar voru í framboði tveir listar og urðu úrslitin eftirfarandi:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Fulltrúi
! Atkvæði
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| Kjartan Ólafsson
| 527
|-
| B
| [[Íhaldsflokkurinn]]
| bgcolor=#00BFFF |
| Bjarni Snæbjörnsson
| 388
|}
Þrjá fulltrúa átti að kjósa til sex ára. Þar voru einnig A-listi Alþýðuflokksins og B-listi Íhaldsflokksins í framboði.&lt;br /&gt;
A-listinn var afturkallaður á síðustu stundu, tveimur dögum fyrir kosningar, en var svo endurnýjaður skömmu síðar. Úrslit kosninganna urðu þessi:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 547
| 2
|-
| B
| [[Íhaldsflokkurinn]]
| bgcolor=#00BFFF |
| 359
| 1
|}
Bæjarfulltrúar urðu Björn Jóhannesson (A), Þorvaldur Árnason (A) og Ásgrímur M. Sigfússon (B).&lt;br /&gt;
Þessar kosningar urðu upphafið að 28 ára samfelldum meirihluta Alþýðuflokksins í bæjarstjórn Hafnarfjarðar.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 67-69&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1928 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Björn Jóhannesson
|-
| Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Davíð Kristjánsson
|-
| Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Jónasson
|-
| Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Gunnlaugur Kristmundsson
|-
|  Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Kjartan Ólafsson
|-
| Alþ.
| bgcolor=#FF8C00 |
| Þorvaldur Árnason
|-
| Borgarafl.
| bgcolor=#0000FF |
| Jón Einarsson
|-
| Íhaldsfl.
| bgcolor=#00BFFF |
| Ásgrímur M. Sigfússon
|-
| Íhaldsfl.
| bgcolor=#00BFFF |
| Helgi Guðmundsson
|}
Í ársbyrjun [[1928]] gengu Gunnlaugur Kristmundsson og Ólafur Böðvarsson úr bæjarstjórninni.&lt;br /&gt;
Bæjarstjórnarkosningar áttu að fara fram [[21. janúar]]. [[Alþýðuflokkurinn]] og [[Íhaldsflokkurinn]] ákváðu hins vegar að bjóða fram sameiginlegan lista, sem á voru Gunnlaugur Kristmundsson (Alþýðuflokki) og Helgi Guðmundsson (Íhaldsflokki). Þar sem sýnt þótti að flokkarnir fengju hvor sinn fulltrúa var ákveðið að aflýsa kosningunum. Enginn annar listi bauð fram og voru Gunnlaugur og Helgi því sjálfkjörnir, án þess að kosningar færu fram.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 69&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1930 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Davíð Kristjánsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Kjartan Ólafsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Björn Jóhannesson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Þorvaldur Árnason
|-
|  A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Gísli Kristjánsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Ásgrímur M. Sigfússon
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Helgi Guðmundsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Þorleifur Jónsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Björn Þorsteinsson
|}
Árið [[1930]] var kosið í fyrsta skipti samkvæmt nýjum lögum um kosningar í málefnum sveita og kaupstaða, sem höfðu verið samþykkt á alþingi 1929. Nú voru bæjarfulltrúar kosnir til fjögurra ára, allir í einu, en ekki tveir til fjórir í hvert skipti. Einnig komu til sögunnar varabæjarfulltrúar, sem tóku sæti í bæjarstjórn í forföllum aðalbæjarfulltrúa. Einnig var horfið frá því fyrirkomulagi að bæjarfógeti væri jafnframt bæjarstjóri. Enn eitt nýmælið var að nú skyldi bæjarstjórn kjósa sér forseta, sem stjórnaði umræðum á bæjarstjórnarfundum.&lt;br /&gt;
Kosningarnar fóru fram [[18. janúar]] 1930 og urðu úrslitin eftirfarandi: &lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/11884831.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 19. janúar 1930. Bls. 5: Bæjarstjórnarkosningarnar í Hafnarfirði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 772
| 54,8
| 5
|-
| B
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 636
| 45,2
| 4
|}
Greidd atkvæði voru 1432, þar af voru 24 atkvæði ógild.&lt;br /&gt;

Á fyrsta fundi nýkjörinnar bæjarstjórnar, [[28. janúar]], var Björn Jóhannesson kosinn forseti bæjarstjórnar. [[Emil Jónsson]] var kosinn bæjarstjóri og Davíð Kristjánsson varabæjarstjóri.&lt;br /&gt;
Þorvaldur Árnason óskaði eftir lausn frá bæjarfulltrúastarfinu [[22. febrúar]] 1930. Emil Jónsson tók sæti hans, en hann hafði verið fyrsti varabæjarfulltrúi Alþýðuflokksins.&lt;br /&gt;
Helgi Guðmundsson sagði sig úr bæjarstjórn vegna flutnings úr bænum í upphafi ársins [[1931]]. Sæti hans tók Bjarni Snæbjörnsson.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 75&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1934 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Davíð Kristjánsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Björn Jóhannesson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Jónasson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Gissurarson
|-
|  A
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Emil Jónsson]]
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Bjarni Snæbjörnsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Þorleifur Jónsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Loftur Bjarnason
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Ólafur Þórðarson
|}
Kosningar fóru fram [[12. janúar]] [[1934]]. &lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/11943519.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 13. janúar 1934. Bls. 4: Kosningin í Hafnarfirði í gær]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 990
| 53,5
| 5
|-
| B
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 823
| 44,4
| 4
|-
| C
| [[Kommúnistaflokkur Íslands]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 39
| 2,1
| 0
|}
2009 manns voru á kjörskrá. Atkvæði greiddu 1871, þar af voru 19 ógild.&lt;br /&gt;
Bæjarstjóri varð [[Emil Jónsson]] og forseti bæjarstjórnar var Björn Jóhannesson. Guðmundur Jónasson varð varabæjarstjóri.&lt;br /&gt;
Davíð Kristjánsson tók við sem forseti bæjarstjórnar í janúar 1936, en Björn Jóhannesson gat ekki sinnt störfum vegna veikinda. Við sæti hans í bæjarstjórn tók Magnús Kjartansson.&lt;br /&gt;
Emil Jónsson lét af embætti bæjarstjóra 1. maí 1937, en sat þó áfram í bæjarstjórninni. Á sama tíma fékk Guðmundur Jónasson lausn frá starfi varabæjarstjóra. Sem varabæjarstjóri í hans stað var kosinn Guðmundur Gissurarson og sinnti hann störfum bæjarstjóra út kjörtímabilið.&lt;br /&gt;
Ólafur Þórðarson sagði sig úr bæjarstjórninni 15. desember 1937 og tók Sigurgeir Gíslason sæti hans.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 75-77&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1938 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Kjartan Ólafsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Björn Jóhannesson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Gissurarson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ólafur Þ. Kristjánsson
|-
|  A
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Emil Jónsson]]
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Þorleifur Jónsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Loftur Bjarnason
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Guðmundur Einarsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Stefán Jónsson
|}
Kosið var [[30. janúar]] [[1938]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/12069052.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 1. febrúar 1938. Bls. 5: Kosningarnar utan Reykjavíkur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]] og [[Kommúnistaflokkur Íslands|Kommúnistaflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 983
| 50,4
| 5
|-
| B
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 969
| 49,6
| 4
|}
Greidd atkvæði voru 1998, auðir og ógildir seðlar voru 36.&lt;br /&gt;
Björn Jóhannesson var kosinn forseti bæjarstjórnar. Bæjarstjóri var kosinn Friðjón Skarphéðinsson. Hann tók þó ekki við embættinu fyrr en í júní 1938 og var Guðmundur Gissurarson bæjarstjóri þangað til.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 77&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1942 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Kjartan Ólafsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Björn Jóhannesson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Gissurarson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ásgeir G. Stefánsson
|-
|  A
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Emil Jónsson]]
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Þorleifur Jónsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Loftur Bjarnason
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Stefán Jónsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Hermann Guðmundsson
|}
Kosningarnar fóru fram [[25. janúar]] [[1942]]. &lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/12732877.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 28. janúar 1943. Bls. 2: Úrslitin í kaupstöðunum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 987
| 51,9
| 5
|-
| B
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 785
| 41,3
| 4
|-
| C
| Óháðir verkamenn/[[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 129
| 6,8
| 0
|}
Greidd atkvæði voru 1941, af þeim voru 40 seðlar auðir og ógildir.&lt;br /&gt;
Bæjarstjóri var Friðjón Skarphéðinsson. Hann lét af störfum í lok febrúar 1945 og var Eiríkur Pálsson ráðinn bæjarstjóri í stað hans, 1. mars 1945.&lt;br /&gt;
Hermann Guðmundsson sagði sig úr bæjarstjórn 20. október 1942 og sæti hans tók Bjarni Snæbjörnsson.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 77-78&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1946 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Kjartan Ólafsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Björn Jóhannesson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Gissurarson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ásgeir G. Stefánsson
|-
|  A
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Emil Jónsson]]
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Bjarni Snæbjörnsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Loftur Bjarnason
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Stefán Jónsson
|-
| C
| bgcolor=#FF0000 |
| Kristján Andrésson
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1946|Sveitarstjórnarkosningar 1946]] fóru fram [[27. janúar]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/13017909.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 29. janúar 1946. Bls. 2: Kosningaúrslit úti á landi]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 1187
| 53,0
| 5
|-
| B
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 773
| 34,5
| 3
|-
| C
| [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 278
| 12,4
| 1
|}
Atkvæði greiddu 2286. 48 atkvæði voru ógild.&lt;br /&gt;
Björn Jóhannesson varð forseti bæjarstjórnar og Eiríkur Pálsson var bæjarstjóri. Eiríkur lét af starfi bæjarstjóra 1. nóvember 1948. Guðmundur Gissurarson varð bæjarstjóri til ársloka 1948, en 1. janúar 1949 tók Helgi Hannesson við embættinu.&lt;br /&gt;
Bjarni Snæbjörnsson sagði sig úr bæjarstjórn 6. maí 1947 og tók Þorleifur Jónsson við sæti hans.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 78&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1950 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Gissurarson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Óskar Jónsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ólafur Þ. Kristjánsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Stefán Gunnlaugsson
|-
|  A
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Emil Jónsson]]
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Þorleifur Jónsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Stefán Jónsson
|-
| B
| bgcolor=#0000FF |
| Helgi S. Guðmundsson
|-
| C
| bgcolor=#FF0000 |
| Kristján Andrésson
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1950|Sveitarstjórnarkosningarnar 1950]] fóru fram [[29. janúar]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/15620451.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 31. janúar 1950. Bls. 2: Úrslit bæjar- og sveitarstjórnarkosninganna]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 1331
| 51,4
| 5
|-
| B
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 973
| 37,5
| 3
|-
| C
| [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 285
| 11,0
| 1
|}
Alls voru greidd 2642 atkvæði. 53 seðlar voru auðir og ógildir.&lt;br /&gt;
Helgi Hannesson var endurkjörinn bæjarstjóri og Guðmundur Gissurarson varð forseti bæjarstjórnar.&lt;br /&gt;
Þorleifur Jónsson sagði sig úr bæjarstjórn 6. janúar 1951 og tók Ingólfur Flygenring sæti hans.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 80&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1954 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Gissurarson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Óskar Jónsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ólafur Þ. Kristjánsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Stefán Gunnlaugsson
|-
|  C
| bgcolor=#FF0000 |
| Kristján Andrésson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Stefán Jónsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Helgi S. Guðmundsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Eggert Ísaksson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Jón Gíslason
|}

[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1954|Sveitarstjórnarkosningarnar 1954]] voru haldnar [[31. janúar]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/15681947.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 2. febrúar 1954. Bls. 2: Úrslit bæjarstjórnarkosninganna]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 1306
| 44,1
| 4
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 143
| 4,8
| 0
|-
| C
| [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkurinn]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 266
| 9,0
| 1
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 1247
| 42,1
| 4
|}
Greidd atkvæði voru 3013, auðir og ógildir seðlar voru 51.&lt;br /&gt;
Framsóknarflokkurinn bauð fram lista í fyrsta sinn í Hafnarfirði, en hingað til hafði flokkurinn stutt Alþýðuflokkinn í bæjarmálunum. Meirihluti Alþýðuflokksins féll í þessum kosningum, en hann hafði verið óslitinn frá árinu 1926. Alþýðuflokkurinn myndaði þess vegna meirihluta með Sósíalistaflokknum. Stefán Gunnlaugsson var kjörinn bæjarstjóri og Geir Gunnarsson varabæjarstjóri. Forseti bæjarstjórnar var endurkjörinn Guðmundur Gissurarson.&lt;br /&gt;
Emil Jónsson tók bæjarfulltrúasæti Stefáns Gunnlaugssonar 2. mars 1954. Stefáni fannst ekki fara vel á því að vera bæði bæjarfulltrúi og bæjarstjóri.&lt;br /&gt;
Um tíma slitnaði upp úr meirihlutasamstarfinu vegna deilna Alþýðuflokksins og Sósíalistaflokksins um rekstur Bæjarútgerðarinnar seint á árinu 1956. Þá hófust tilraunir um meirihlutamyndun - annars vegar milli Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks og hins vegar milli Sjálfstæðisflokks og Sósíalistaflokks. Alþýðuflokkurinn og Sósíalistaflokkurinn náðu hins vegar samkomulagi um Bæjarútgerðina og hófst meirihlutasamstarf þeirra að nýju.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 80-81&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1958 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Gissurarson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Þórunn Helgadóttir
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Kristinn Gunnarsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Árni Gunnlaugsson
|-
|  D
| bgcolor=#0000FF |
| Stefán Jónsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Eggert Ísaksson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Páll V. Daníelsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Elín Jósefsdóttir
|-
| G
| bgcolor=#FF0000 |
| Kristján Andrésson
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1958|Sveitarstjórnarkosningarnar 1958]] voru haldnar [[26. janúar]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/15844607.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 28. janúar 1958. Bls. 2]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 1320
| 40.7
| 4
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 203
| 6,3
| 0
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 1360
| 41,9
| 4
|-
| G
| [[Alþýðubandalagið]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 362
| 11,2
| 1
|}
Alls greiddu 3317 atkvæði. Auð og ógild atkvæði voru 72.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Þessar kosningar urðu sögulegar að því leyti að konur settust í fyrsta sinn í bæjarstjórn Hafnarfjarðar.&lt;br /&gt;
Alþýðuflokkurinn og Alþýðubandalagið mynduðu meirihluta. Stefán Gunnlaugsson var áfram bæjarstjóri, Geir Gunnarsson varabæjarstjóri og Guðmundur Gissurarson var forseti bæjarstjórnar.&lt;br /&gt;
Guðmundur Gissurarson lést 6. júní 1958 og tók [[Emil Jónsson]] sæti hans í bæjarstjórn. Forseti bæjarstjórnar varð Kristinn Gunnarsson.&lt;br /&gt;
Frá 1959-1962 sat Þórður Þórðarson í bæjarstjórn í stað Emils Jónssonar, sem tók sér frí frá bæjarstjórnarstörfum vegna anna í ríkisstjórn og á Alþingi.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 81-82&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1962 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Kristinn Gunnarsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Þórður Þórðarson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Vigfús Sigurðsson
|-
| B
| bgcolor=#009900 |
| Jón Pálmason
|-
|  D
| bgcolor=#0000FF |
| Stefán Jónsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Eggert Ísaksson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Páll V. Daníelsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Elín Jósefsdóttir
|-
| G
| bgcolor=#FF0000 |
| Kristján Andrésson
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1962|Sveitarstjórnarkosningarnar 1962]] voru haldnar [[27. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/15967104.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 29. maí 1962. Bls. 15: Kosningaúrslit]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 1160
| 33,1
| 3
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 407
| 11,6
| 1
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 1557
| 44,5
| 4
|-
| G
| [[Alþýðubandalagið]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 378
| 10,8
| 1
|}
Alls voru greidd 3576 atkvæði. Auðir og ógildir seðlar voru 74.&lt;br /&gt;
Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn mynduðu meirihluta að loknum kosningunum.&lt;br /&gt;
Hafsteinn Baldvinsson var ráðinn bæjarstjóri og Stefán Jónsson var kosinn forseti bæjarstjórnar. Embætti varabæjarstjóra var lagt niður.&lt;br /&gt;
Í janúar 1963 slitnaði upp úr meirihlutasamstarfi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Næstu mánuði var enginn ákveðinn meirihluti í bæjarstjórninni, en í júní 1963 mynduðu Sjálfstæðisflokkur og Alþýðuflokkur meirihluta, sem stóð út kjörtímabilið.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 82&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1966 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Kristinn Gunnarsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Hörður Zóphaníasson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Stefán Jónsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Eggert Ísaksson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Árni Grétar Finnsson
|-
| G
| bgcolor=#FF0000 |
| Hjörleifur Gunnarsson
|-
| H
| bgcolor=#C0C0C0 |
| Brynjólfur Þorbjarnarson
|-
| H
| bgcolor=#C0C0C0 |
| Árni Gunnlaugsson
|-
| H
| bgcolor=#C0C0C0 |
| Vilhjálmur G. Skúlason
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1966|Sveitarstjórnarkosningarnar 1966]] fóru fram [[22. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/16188701.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 24. maí 1966. Bls. 12: Kosningaúrslitin]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 900
| 23,5
| 2
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 326
| 8,5
| 0
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 1286
| 33,5
| 3
|-
| G
| [[Alþýðubandalagið]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 336
| 8,8
| 1
|-
| H
| Félag óháðra borgara
| bgcolor=#C0C0C0 |
| 988
| 25,8
| 3
|}
Alls voru greidd 3899 atkvæði. Auðir og ógildir seðlar voru 63.&lt;br /&gt;
Í þessum kosningum kom fram nýtt stjórnmálaafl: Félag óháðra borgara, sem samanstóð af fólki úr öllum stjórnmálaflokkum og óflokksbundnu fólki. Helsti hvatinn að stofnun þess var óánægja með meirihlutasamstarf Alþýðuflokksins og Sjálfstæðisflokksins.&lt;br /&gt;
Árni Gunnlaugsson var kosinn forseti bæjarstjórnar og Kristinn Ó. Guðmundsson var ráðinn bæjarstjóri fyrst um sinn. Meirihlutamyndun gekk erfiðlega, en í september 1966 náðu Sjálfstæðisflokkurinn og Félag óháðra borgara samkomulagi um meirihlutasamstarf. Kristinn Ó. Guðmundsson var ráðinn bæjarstjóri út kjörtímabilið.&lt;br /&gt;
Kristinn Gunnarsson sagði sig úr bæjarstjórninni [[27. júlí]] [[1967]] og settist Vigfús Sigurðsson í sæti hans.&lt;br /&gt;
Hörður Zóphaníasson var erlendis veturinn 1968-1969 og var Yngvi Rafn Baldvinsson í bæjarstjórninni þann vetur.&lt;br /&gt;
Stefán Jónsson var kosinn forseti bæjarstjórnar árið [[1968]].&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 82-83&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1970 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Hörður Zóphaníasson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Stefán Gunnlaugsson
|-
| B
| bgcolor=#009900 |
| Ragnheiður Sveinbjörnsdóttir
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Eggert Ísaksson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Árni Grétar Finnsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Guðmundur Guðmundsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Stefán Jónsson
|-
| H
| bgcolor=#C0C0C0 |
| Árni Gunnlaugsson
|-
| H
| bgcolor=#C0C0C0 |
| Vilhjálmur G. Skúlason
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1970|Sveitarstjórnarkosningarnar 1970]] voru haldnar [[31. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/16437191.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 2. júní 1970. Bls. 10: Heildarúrslit bæjar- og sveitastjórnarkosninganna]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 1051
| 22,3
| 2
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 558
| 11,8
| 1
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 1697
| 36,0
| 4
|-
| G
| [[Alþýðubandalagið]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 391
| 8,3
| 0
|-
| H
| Félag óháðra borgara
| bgcolor=#C0C0C0 |
| 1019
| 21,6
| 2
|}
Á kjörskrá voru 5285&lt;br /&gt;
Greidd atkvæði voru 4776, þar af voru 60 seðlar auðir og ógildir.&lt;br /&gt;
Alþýðuflokkurinn, Félag óháðra borgara og Framsóknarflokkurinn mynduðu meirihluta að loknum kosningunum.&lt;br /&gt;
Kristinn Ó. Guðmundsson var endurráðinn bæjarstjóri og Stefán Gunnlaugsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 83&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1974 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Kjartan Jóhannsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Haukur Helgason
|-
| B
| bgcolor=#009900 |
| Ragnheiður Sveinbjörnsdóttir
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Árni Grétar Finnsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Guðmundur Guðmundsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Stefán Jónsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Einar Þ. Mathiesen
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Oliver Steinn Jóhannesson
|-
| G
| bgcolor=#FF0000 |
| Ægir Sigurgeirsson
|-
| H
| bgcolor=#C0C0C0 |
| Vilhjálmur G. Skúlason
|-
| H
| bgcolor=#C0C0C0 |
| Árni Gunnlaugsson
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1974|Sveitarstjórnarkosningarnar 1974]] voru haldnar [[26. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/3006685.djvu Morgunblaðið 28. maí 1974. Bls. 12: Sjálfstæðisflokkurinn hlaut 50,5% atkvæða á landinu]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 908
| 16,4
| 2
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 699
| 12,6
| 1
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 2264
| 41,0
| 5
|-
| G
| [[Alþýðubandalagið]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 533
| 9,6
| 1
|-
| H
| Félag óháðra borgara
| bgcolor=#C0C0C0 |
| 1122
| 20,3
| 2
|}
Á kjörskrá voru 6430.&lt;br /&gt;
Greidd atkvæði voru 5584. Auðir og ógildir seðlar voru 58.&lt;br /&gt;
Við þessar kosningar var bæjarfulltrúum fjölgað um tvo og urðu þeir nú ellefu í stað níu.&lt;br /&gt;
Sjálfstæðisflokkurinn og Félag óháðra borgara mynduðu meirihluta eftir kosningarnar.&lt;br /&gt;
Kristinn Ó. Guðmundsson var endurráðinn bæjarstjóri út kjörtímabilið. Stefán Jónsson varð forseti bæjarstjórnar.&lt;br /&gt;
Haukur Helgason sagði sig úr bæjarstjórninni [[21. júní]] [[1977]] vegna flutnings úr bænum. Við sæti hans tók Guðríður Elíasdóttir.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 83-85&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1978 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Hörður Zóphaníasson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Jón Bergsson
|-
| B
| bgcolor=#009900 |
| Markús Á. Einarsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Árni Grétar Finnsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Guðmundur Guðmundsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Einar Þ. Mathiesen
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Stefán Jónsson
|-
| G
| bgcolor=#FF0000 |
| Ægir Sigurgeirsson
|-
| G
| bgcolor=#FF0000 |
| Rannveig Traustadóttir
|-
| H
| bgcolor=#C0C0C0 |
| Árni Gunnlaugsson
|-
| H
| bgcolor=#C0C0C0 |
| Andrea Þórðardóttir
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1978|Sveitarstjórnarkosningarnar 1978]] voru haldnar [[28. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/3187257.djvu Morgunblaðið 30. maí 1978. Bls. 16: Heildarúrslit í bæjar- og sveitarstjórnarkosningunum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 1274
| 21,3
| 2
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 491
| 8,2
| 1
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 2153
| 36,1
| 4
|-
| G
| [[Alþýðubandalagið]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 888
| 14,9
| 2
|-
| H
| Félag óháðra borgara
| bgcolor=#C0C0C0 |
| 1165
| 19,5
| 2
|}
Á kjörskrá voru 7106.&lt;br /&gt;
Samtals voru greidd 6107 atkvæði. Auðir seðlar og ógildir voru 136.&lt;br /&gt;
Sjálfstæðisflokkur og Félag óháðra borgara héldu meirihlutasamstarfi sínu áfram.&lt;br /&gt;
Kristinn Ó. Guðmundsson var endurráðinn bæjarstjóri og Stefán Jónsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.&lt;br /&gt;
Kristinn Ó. Guðmundsson lét af starfi bæjarstjóra í júlí 1979 og var Einar Ingi Halldórsson ráðinn í hans stað. Hann tók við starfinu [[15. júlí]] 1979.&lt;br /&gt;
Rannveig Traustadóttir var erlendis 1979-1981 og sat Þorbjörg Samúelsdóttir í bæjarstjórn í forföllum hennar.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 85&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1982 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Hörður Zóphaníasson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Guðmundur Árni Stefánsson]]
|-
| B
| bgcolor=#009900 |
| Markús Á. Einarsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Árni Grétar Finnsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Sólveig Ágústsdóttir
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Einar Þ. Mathiesen
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| [[Ellert Borgar Þorvaldsson]]
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Haraldur Sigurðsson
|-
| G
| bgcolor=#FF0000 |
| Rannveig Traustadóttir
|-
| H
| bgcolor=#C0C0C0 |
| Vilhjálmur G. Skúlason
|-
| H
| bgcolor=#C0C0C0 |
| Andrea Þórðardóttir
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1982|Sveitarstjórnarkosningarnar 1982]] voru haldnar [[22. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/3407661.djvu Morgunblaðið 25. maí 1982. Bls. 14: Heildarúrslit í kaupstöðum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 1336
| 20,9
| 2
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 621
| 9,7
| 1
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 2391
| 37,5
| 5
|-
| G
| [[Alþýðubandalagið]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 796
| 12,5
| 1
|-
| H
| Félag óháðra borgara
| bgcolor=#C0C0C0 |
| 1239
| 19,4
| 2
|}
Á kjörskrá voru 7676.&lt;br /&gt;
Atkvæði greiddu 6571, þar af voru 188 seðlar auðir og ógildir.&lt;br /&gt;
Sjálfstæðisflokkurinn og Félag óháðra borgara héldu meirihlutasamstarfinu áfram.&lt;br /&gt;
Árni Grétar Finnsson var kosinn forseti bæjarstjórnar og Einar Ingi Halldórsson var ráðinn bæjarstjóri út kjörtímabilið.&lt;ref&gt;Ásgeir Guðmundsson. Bls. 85&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1986 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Guðmundur Árni Stefánsson]]
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Jóna Ósk Guðjónsdóttir
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ingvar Viktorsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Tryggvi Harðarson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Valgerður Guðmundsdóttir
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Árni Grétar Finnsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Sólveig Ágústsdóttir
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Hjördís Guðbjörnsdóttir
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Jóhann Bergþórsson
|-
| F
| bgcolor=#00BFFF |
| Einar Th. Mathiesen
|-
| G
| bgcolor=#FF0000 |
| Magnús Jón Árnason
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1986|Sveitarstjórnarkosningarnar 1986]] voru haldnar [[31. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/3703085.djvu Morgunblaðið 3. júní 1986. Bls. 24: Úrslit í kaupstöðum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 2583
| 35,3
| 5
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 363
| 5,0
| 0
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 2355
| 32,1
| 4
|-
| F
| Frjálst framboð
| bgcolor=#00BFFF |
| 519
| 7,1
| 1
|-
| G
| [[Alþýðubandalagið]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 783
| 10,7
| 1
|-
| H
| Félag óháðra borgara
| bgcolor=#C0C0C0 |
| 281
| 3,8
| 0
|-
| M
| [[Flokkur mannsins]]
| bgcolor=#408080 |
| 112
| 1,5
| 0
|-
| V
| [[Kvennalistinn]]
| bgcolor=#FF00FF |
| 331
| 4,5
| 0
|}
Á kjörskrá voru 8792.&lt;br /&gt;
Samtals voru greidd 7469 atkvæði. Auðir og ógildir seðlar voru 142.&lt;br /&gt;
Að þessum kosningum loknum hófu Alþýðuflokkurinn og Alþýðubandalagið meirihlutasamstarf.&lt;br /&gt;
Á fyrsta fundi nýkjörinnar bæjarstjórnar þann [[16. júní]] var Guðmundur Árni Stefánsson ráðinn bæjarstjóri. Jóna Ósk Guðjónsdóttir var kosin forseti bæjarstjórnar og varð hún þar með fyrsta konan til að gegna því embætti.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/8473431.pdf#navpanes=1 Alþýðublaðið 11. júlí 1986. Bls. 3: Félagsleg sjónarmið einkenna meirihlutasamninginn]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1990 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Guðmundur Árni Stefánsson]]
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Jóna Ósk Guðjónsdóttir
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ingvar Viktorsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Valgerður Guðmundsdóttir
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Tryggvi Harðarson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Árni Hjörleifsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Jóhann Bergþórsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Ellert Borgar Þorvaldsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Þorgils Óttar Mathiesen
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Hjördís Guðbjörnsdóttir
|-
| G
| bgcolor=#FF0000 |
| Magnús Jón Árnason
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1990|Sveitarstjórnarkosningarnar 1990]] voru haldnar [[26. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/3968817.djvu Morgunblaðið 29. maí 1990. C - Bæjar- og sveitarstjórnakosningar - Úrslit, bls. 2.]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 4042
| 48,0
| 6
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 453
| 5,4
| 0
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 2950
| 35,0
| 4
|-
| G
| [[Alþýðubandalagið]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 978
| 11,6
| 1
|}
Á kjörskrá voru 9963.&lt;br /&gt;
Greidd atkvæði voru 8530. Auðir og ógildir seðlar voru 107.&lt;br /&gt;
Alþýðuflokkurinn fékk hreinan meirihluta í þessum kosningum, í fyrsta sinn síðan árið 1950. Að kosningum loknum áttu Alþýðuflokkurinn og Alþýðubandalagið í óformlegum viðræðum um áframhaldandi meirihlutasamstarf, en enginn samstarfsflötur fannst í þessum viðræðum. Alþýðuflokkurinn sat því einn í meirihluta á þessu kjörtímabili.&lt;br /&gt;
Guðmundur Árni Stefánsson var endurráðinn bæjarstjóri og Jóna Ósk Guðjónsdóttir var kosin forseti bæjarstjórnar.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/8579554.pdf#navpanes=1 Alþýðublaðið 20. júní 1990. Bls. 2: „Að gera góðan bæ enn betri“]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Guðmundur Árni var skipaður heilbrigðis- og tryggingaráðherra [[14. júní]] [[1993]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4104409.djvu Morgunblaðið 15. júní 1993. Bls. 27: Guðmundur Árni og Össur boða breytingar]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Hann lét því af starfi bæjarstjóra en sat áfram sem bæjarfulltrúi til loka kjörtímabilsins.&lt;ref&gt;[http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=7 Æviágrip á vef Alþingis. Skoðað 5. júlí 2010.]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Við embætti bæjarstjóra tók Ingvar Viktorsson&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4106441.djvu Morgunblaðið 3. júlí 1993. Bls. 4: 14. bæjarstjórinn í Hafnarfirði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; og gegndi hann starfinu út kjörtímabilið.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4148089.djvu Morgunblaðið 28. maí 1994. C: Kosningahandbók, bls. 2]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1994 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ingvar Viktorsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Valgerður Guðmundsdóttir
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Tryggvi Harðarson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Árni Hjörleifsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ómar Smári Ármannsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Magnús Gunnarsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Jóhann G. Bergþórsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Ellert Borgar Þorvaldsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Valgerður Sigurðardóttir
|-
| G
| bgcolor=#FF0000 |
| Magnús Jón Árnason
|-
| G
| bgcolor=#FF0000 |
| [[Lúðvík Geirsson]]
|}
[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994|Sveitarstjórnarkosningarnar 1994]] voru haldnar [[28. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4148413.djvu Morgunblaðið 31. maí 1994. B: Úrslit kosninga, bls. 1]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 3724
| 37,9
| 5
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 653
| 6,6
| 0
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 3413
| 34,7
| 4
|-
| G
| [[Alþýðubandalagið]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 1489
| 15,2
| 2
|-
| V
| [[Kvennalistinn]]
| bgcolor=#FF00FF |
| 547
| 5,6
| 0
|}

Á kjörskrá voru 11.444.&lt;br /&gt;
Atkvæði greiddu 9984, þar af voru auðir og ógildir seðlar 158.&lt;br /&gt;
Þetta voru síðustu bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði þar sem Alþýðubandalagið bauð fram lista&lt;br /&gt;
Alþýðuflokkurinn missti hreinan meirihluta sinn í þessum kosningum. Eftir meirihlutaviðræður, bæði við Alþýðuflokk og Sjálfstæðisflokk&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4148721.djvu Morgunblaðið 2. júní 1994. Bls. 60: G-listi og D-listi ræða samstarf]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; myndaði Alþýðubandalagið meirihluta með Sjálfstæðisflokknum. Magnús Jón Árnason var ráðinn bæjarstjóri og Ellert Borgar Þorvaldsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4149549.djvu Morgunblaðið 9. júní 1994. Bls. 6: Valdaskipti í næstu viku]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Í júní 1995 slitnaði upp úr meirihlutasamstarfi Alþýðubandalagsins og Sjálfstæðisflokksins&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4201071.djvu Morgunblaðið 14. júní 1995. Bls. 4: Alþýðuflokkurinn réð ráðningu bæjarverkfræðings]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4201159.djvu Morgunblaðið 14. júní 1995. Bls. 48: Segja meirihlutann fallinn]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Alþýðuflokkurinn myndaði þá nýjan meirihluta ásamt tveimur af fjórum bæjarfulltrúum Sjálfstæðisflokksins: Jóhanni G. Bergþórssyni og Ellerti Borgari Þorvaldssyni.&lt;br /&gt;
Ingvar Viktorsson var ráðinn bæjarstjóri og Ellert Borgar Þorvaldsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4203783.djvu Morgunblaðið 4. júlí 1995. Bls. 2: Nýr meirihluti tekur við í Hafnarfirði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;. Þessi meirihluti hélst til loka kjörtímabilsins.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/12704095.pdf#navpanes=1 DV 19. maí 1998. Bls. 32: Pólitísk háspenna]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 1998 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ingvar Viktorsson
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Jóna Dóra Karlsdóttir
|-
| A
| bgcolor=#FF8C00 |
| Tryggvi Harðarson
|-
| B
| bgcolor=#009900 |
| Þorsteinn Njálsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Magnús Gunnarsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Valgerður Sigurðardóttir
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Þorgils Óttar Mathiesen
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Gissur Guðmundsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Steinunn Guðnadóttir
|-
| F
| bgcolor=#FF0000 |
| [[Lúðvík Geirsson]]
|-
| F
| bgcolor=#FF0000 |
| Valgerður Halldórsdóttir
|}

[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1998|Sveitarstjórnarkosningarnar 1998]] voru haldnar [[23. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4362299.djvu Morgunblaðið 26. maí 1998. B: Úrslit, bls. 5]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| A
| [[Alþýðuflokkurinn]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 2088
| 21,8
| 3
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 1101
| 11,5
| 1
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 3580
| 37,4
| 5
|-
| F
| Fjarðarlistinn
| bgcolor=#FF0000 |
| 1721
| 18,0
| 2
|-
| H
| Hafnarfjarðarlistinn
| bgcolor=#00BFFF |
| 604
| 6,3
| 0
|-
| I
| Tónlistinn
| bgcolor=#FFFF00 |
| 473
| 4,9
| 0
|}
Á kjörskrá voru 12.521.&lt;br /&gt;
Atkvæði greiddu 9930, 363 seðlar voru auðir og ógildir.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðuflokkurinn gengu klofnir til þessara kosninga. Hluti Sjálfstæðismanna bauð fram Hafnarfjarðarlistann, sem samanstóð af stuðningsmönnum Jóhanns G. Bergþórssonar.&lt;br /&gt;
Fjarðarlistinn var skipaður fólki úr Alþýðuflokknum, Alþýðubandalaginu, kvennalistanum og óflokksbundnum jafnaðar- og félagshyggjumönnum.
Þetta voru síðustu bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði þar sem Alþýðuflokkurinn bauð fram. Hafnarfjörður var jafnframt eina sveitarfélagið á landinu þar sem Alþýðuflokkurinn bauð fram sérstakan lista.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/12704095.pdf#navpanes=1 DV 19. maí 1998. Bls. 32: Pólitísk háspenna]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Eftir kosningarnar mynduðu Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn meirihluta. Magnús Gunnarsson var ráðinn bæjarstjóri og Valgerður Sigurðardóttir var kosin forseti bæjarstjórnar.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4362287.djvu Morgunblaðið 26. maí 1998. Bls. 72: Magnús Gunnarsson bæjarstjóri í Hafnarfirði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Í lok október 1999 sameinuðust Alþýðuflokkurinn og Fjarðarlistinn, ásamt fleiri félögum, undir merkjum [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]]. Samfylkingin átti þar með fimm bæjarfulltrúa það sem eftir var af kjörtímabilinu.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/4456971.djvu Morgunblaðið 4. nóvember 1999. Bls. 43: Níu félög stofna Samfylkinguna í Hafnarfirði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 2002 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Magnús Gunnarsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Valgerður Sigurðardóttir
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Haraldur Þór Ólafsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Steinunn Guðnadóttir
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Gissur Guðmundsson
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Lúðvík Geirsson]]
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Gunnar Svavarsson]]
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ellý Erlingsdóttir
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Jóna Dóra Karlsdóttir
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Guðmundur Rúnar Árnason]]
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Hafrún Dóra Júlíusdóttir
|}

[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2002|Sveitarstjórnarkosningarnar 2002]] voru haldnar [[25. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/7827469.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 28. maí 2002. B: Úrslit 2002, bls. 7]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 695
| 6,3
| 0
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 4481
| 40,6
| 5
|-
| S
| [[Samfylkingin|Samfylking]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 5550
| 50,2
| 6
|-
| U
| [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 320
| 2,9
| 0
|}
Á kjörskrá voru 13.991.&lt;br /&gt;
Greidd atkvæði voru 11. 393, þar af voru 347 seðlar auðir og ógildir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Samfylkingin vann hreinan meirihluta í þessum kosningum og var [[Lúðvík Geirsson]] ráðinn bæjarstjóri að þeim loknum. Jóna Dóra Karlsdóttir var kosin forseti bæjarstjórnar.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/7829923.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 13. júní 2002. Bls. 14: Nýr bæjarstjóri tekinn við]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Í lok júní 2004 lét Jóna Dóra af embætti forseta bæjarstjórnar og við henni tók Gunnar Svavarsson.&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/8096712.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 2. júlí 2004. Bls. 22: Hafnarfjörður]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Gunnar gegndi starfi forseta út kjörtímabilið.&lt;ref&gt;[http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=685 Æviágrip á vef Alþingis. Skoðað 8. júlí 2010.]&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 2006 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Haraldur Þór Ólafsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| [[Rósa Guðbjartsdóttir]]
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Almar Grímsson
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Lúðvík Geirsson]]
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Ellý Erlingsdóttir
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Rúnar Árnason
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Margrét Gauja Magnúsdóttir
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðfinna Guðmundsdóttir
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| [[Gunnar Svavarsson]]
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Gísli Ó. Valdimarsson
|-
| V
| bgcolor=#FF0000 |
| Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir
|}

[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2006|Sveitarstjórnarkosningarnar 2006]] voru haldnar [[27. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/files/10927532.pdf#navpanes=1 Morgunblaðið 29. maí 2006. B: Úrslit 2006, bls. 7]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 356
| 3,0
| 0
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 3196
| 27,3
| 3
|-
| S
| [[Samfylkingin|Samfylking]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 6418
| 54,8
| 7
|-
| V
| [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 1415
| 12,1
| 1
|}
Á kjörskrá voru 15.973.&lt;br /&gt;
Greidd atkvæði voru 11.723, auðir og ógildir seðlar voru 338.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Lúðvík Geirsson varð áfram bæjarstjóri að loknum kosningunum. Gunnar Svavarsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.&lt;ref&gt;[https://www.fjardarposturinn.is/images/FP-pdf/FP-2006-24-skjar.pdf Fjarðarpósturinn 15. júní 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260103125159/https://www.fjardarposturinn.is/images/FP-pdf/FP-2006-24-skjar.pdf |date=2026-01-03 }}. Bls. 8: ''Ný bæjarstjórn tekin við''&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Gunnar Svavarsson náði sæti á Alþingi í [[Alþingiskosningar 2007|alþingiskosningum í maí 2007]]. Í júní sama ár lét hann af starfi forseta bæjarstjórnar. Við honum tók Ellý Erlingsdóttir.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2007/06/27/elly_erlingsdottir_kjorin_forseti_baejarstjornar_ha/ Mbl.is 27. júní 2007: Ellý Erlingsdóttir kjörin forseti bæjarstjórnar Hafnarfjarðar]. (Skoðað 9. júlí 2010).&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Í febrúar 2010 sagði Ellý Erlingsdóttir sig úr bæjarstjórninni vegna flutninga. Eyjólfur Sæmundsson tók sæti hennar í bæjarstjórn.&lt;ref&gt;[https://www.visir.is/article/2010731877663 Visir.is 15. febrúar 2010: Fórnar pólitískum frama fyrir fótboltastrákinn sinn]. (Skoðað 9. júlí 2010)&lt;/ref&gt; Forseti bæjarstjórnar í stað Ellýjar var kosinn Guðmundur Rúnar Árnason.&lt;ref&gt;[http://www.fjardarposturinn.is/images/FP-pdf/FP-2010-09-skjar.pdf Fjarðarpósturinn 4. mars 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Bls. 8: Eyjólfur, nýr bæjarfulltrúi, formaður fræðsluráðs&lt;/ref&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

== 2010 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
|-
! Flokkur
! 
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Valdimar Svavarsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| [[Rósa Guðbjartsdóttir]]
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Kristinn Andersen
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Geir Jónsson
|-
| D
| bgcolor=#0000FF |
| Helga Ingólfsdóttir
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Guðmundur Rúnar Árnason
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Margrét Gauja Magnúsdóttir
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Gunnar Axel Axelsson
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Eyjólfur Sæmundsson
|-
| S
| bgcolor=#FF8C00 |
| Sigríður Björk Jónsdóttir
|-
| V
| bgcolor=#FF0000 |
| Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir
|}

[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2010|Sveitarstjórnarkosningarnar 2010]] voru haldnar [[29. maí]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050303131514/www.hafnarfjordur.is/hafnarfjordur/stjornsysla/nefndir_og_rad/?cat_id=15&amp;ew_0_a_id=4860 Upplýsingar af heimasíðu Hafnarfjarðarbæjar]. (Skoðað 9. júlí 2010)&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
! 
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=#009900 |
| 722
| 7,3
| 0
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=#0000FF |
| 3682
| 37,2
| 5
|-
| S
| [[Samfylkingin|Samfylking]]
| bgcolor=#FF8C00 |
| 4053
| 40,9
| 5
|-
| V
| [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]]
| bgcolor=#FF0000 |
| 1448
| 14,6
| 1
|}
Á kjörskrá voru 17.826.&lt;br /&gt;
Greidd atkvæði voru 11.589. Auðir seðlar voru 1578 og ógildir seðlar voru 106.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;

Meirihluti Samfylkingarinnar féll í þessum kosningum. Samfylkingin myndaði þess vegna meirihluta með Vinstrihreyfingunni-Grænu framboði. Lúðvík Geirsson varð áfram bæjarstjóri og Guðmundur Rúnar Árnason var kosinn forseti bæjarstjórnar.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://www.fjardarposturinn.is/images/FP-pdf/FP-2010-24-skjar.pdf Fjarðarpósturinn 16. júní 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Bls. 1: ''Leiðast varlega af stað''&lt;/ref&gt; Samkvæmt samkomulagi sem flokkarnir tveir gerðu með sér var ákveðið að Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir tæki við embætti bæjarstjóra í júní 2012.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/06/07/ludvik_afram_baejarstjori/ Mbl.is 7. júní 2010: Lúðvík verður áfram bæjarstjóri] (Skoðað 9. júlí 2010)&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Ráðning Lúðvíks sem bæjarstjóra mætti nokkurri andstöðu meðal bæjarbúa. Meðal annars var litið svo á að hann hafi sett bæjarstjórastólinn að veði í kosningunum, en hann komst ekki að sem bæjarfulltrúi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[http://www.mbl.is/mm/frettir/kosningar/2010/06/14/motmaela_nyjum_meirihluta_i_hafnarfirdi/ Mbl.is 14. júní 2010: Mótmæla nýjum meirihluta í Hafnarfirði]. (Skoðað 9. júlí 2010)&lt;/ref&gt; Þann [[8. júlí]] [[2010]] fór því svo að Lúðvík ákvað að láta af störfum sem bæjarstjóri. Við bæjarstjórastarfinu tók [[Guðmundur Rúnar Árnason]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/07/08/ludvik_haettir_i_hafnarfirdi/ Mbl.is 8. júlí 2010: Lúðvík hættir í Hafnarfirði]. (Skoðað 9. júlí 2010)&lt;/ref&gt; Hann gegndi embættinu til [[27. júní]] [[2012]], en þann dag tók Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir við starfinu og varð þar með fyrsta konan til að gegna embætti bæjarstjóra í Hafnarfirði.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://visir.is/gudrun-ordin-fyrsti-kvenkyns-baejarstjori-hafnafjardar/article/2012120628987 Vísir.is 27. júní 2012: Guðrún orðin fyrsti kvenkyns bæjarstjóri Hafnafjarðar]. (Skoðað 28. júní 2012).&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Guðmundur Rúnar lét af embætti forseta bæjarstjórnar í september 2010 og í stað hans var Sigríður Björk Jónsdóttir kosin forseti.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://ibuagatt.hafnarfjordur.is/meetingsearch/DisplayMeeting.aspx?id=1008024F Fundargerð bæjarstjórnar 1. september 2010]&lt;/ref&gt; Í október 2011 lét Sigríður Björk af starfi forseta og tók Margrét Gauja Magnúsdóttir við af henni.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[http://www.visir.is/margret-gauja-verdur-forseti-baejarstjornar/article/2011111009489?fb_ref=under&amp;fb_source=profile_oneline Vísir.is 5. október 2011: Margrét Gauja verður forseti bæjarstjórnar]. (Skoðað 7. október 2011)&lt;/ref&gt; Guðmundur Rúnar Árnason var svo kosinn forseti bæjarstjórnar 27. júní 2012, eftir að hann lét af embætti bæjarstjóra.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://www.hafnarfjordur.is/stjornkerfi/fundargerdir/DisplayMeeting.aspx?id=1206010F Fundargerð bæjarstjórnar 27. júní 2012]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Guðmundur Rúnar lét af störfum sem bæjarfulltrúi í september 2012. Við sæti hans í bæjarstjórn tók Lúðvík Geirsson. Forseti bæjarstjórnar í stað Guðmundar var kosin Margrét Gauja Magnúsdóttir.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://www.hafnarfjordur.is/stjornkerfi/fundargerdir/DisplayMeeting.aspx?id=1209003F Fundargerð bæjarstjórnar 12. september 2012]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

Margrét Gauja Magnúsdóttir fór í fæðingarorlof frá ágúst 2010 til febrúar 2011 og tók Lúðvík Geirsson sæti hennar í bæjarstjórn á meðan.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://ibuagatt.hafnarfjordur.is/meetingsearch/DisplayMeeting.aspx?id=1008024F Fundargerð bæjarstjórnar 1. september 2010]&lt;/ref&gt;

== 2014 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot;
|-
! Flokkur
!
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| [[Rósa Guðbjartsdóttir]]
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Kristinn Andersen
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Unnur Lára Bride
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Ólafur Ingi Tómasson
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Helga Ingólfsdóttir
|-
| S
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| Gunnar Axel Axelsson
|-
| S
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| Margrét Gauja Magnúsdóttir
|-
| S
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| Adda María Jóhannsdóttir
|-
| V
| bgcolor=&quot;#FF0000&quot; |
| Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir
|-
| Æ
| bgcolor=&quot;#7105ed&quot; |
| Guðlaug Kristjánsdóttir
|-
| Æ
| bgcolor=&quot;#7105ed&quot; |
| Einar Birkir Einarsson
|}

[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2014]] voru haldnar 31. maí.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
!
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=&quot;#009900&quot; |
| 735
| 6,5
| 0
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| 4029
| 35,8
| 5
|-
|P
| [[Píratar]]
| bgcolor=&quot;#080708&quot; |
|754
|6,7
|0
|-
| S
| [[Samfylkingin|Samfylking]]
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| 2278
| 20,2
| 3
|-
| V
| [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]]
| bgcolor=&quot;#FF0000&quot; |
| 1316
| 11,7
| 1
|-
|Æ
| [[Björt framtíð]]
| bgcolor=&quot;#7105ed&quot; |
|2143
|19,0
|2
|}
Á kjörskrá voru 19.694.&lt;br /&gt;
Greidd atkvæði voru 11.926. Auðir 594 og ógildir seðlar voru 77.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;

Meirihluti Samfylkingarinnar féll aftur í þessum kosningum. Sjálfstæðisflokkur myndaði meirihluta með Bjartri framtíð sem bauð fram í fyrsta skiptið. Björt framtíð var stjórnmálaflokkur sem varð til úr Besta flokknum sem settist í borgarstjórn Reykjavíkur árið 2010 og var [[Haraldur L. Haraldsson]] ráðinn bæjarstjóri. Rósa Guðbjartsdóttir var kosinn formaður bæjarráðs og Guðlaug Kristjánsdóttir kosinn forseti bæjarstjórnar.

== 2018 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot;
|-
! Flokkur
!
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| B
| bgcolor=&quot;#009900&quot; |
| Ágúst Bjarni Garðarsson
|-
| C
| bgcolor=&quot;#f76e05&quot; |
| Jón Ingi Hákonarson
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| [[Rósa Guðbjartsdóttir]]
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Kristinn Andersen
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Ólafur Ingi Tómasson
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Helga Ingólfsdóttir
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Kristín Thoroddsen
|-
| M
| bgcolor=&quot;#06349e&quot; |
| Sigurður Þ. Ragnarsson
|-
| L
| bgcolor=&quot;#0f94a3&quot; |
| Guðlaug Svala Steinunar Kristjánsdóttir
|-
| S
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| Adda María Jóhannsdóttir
|-
| S
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| Friðþjófur Helgi Karlsson
|}

[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018]] voru haldnar 26. maí.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
!
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=&quot;#009900&quot; |
| 926
| 8,0
| 1
|-
|C
| [[Viðreisn]]
| bgcolor=&quot;#f76e05&quot; |
|1098
|9,5
|1
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| 3900
| 33,7
| 5
|-
|L
| Bæjarlistinn
| bgcolor=&quot;#0f94a3&quot; |
|906
|7,8
|1
|-
|M
| [[Miðflokkur]]
| bgcolor=&quot;#06349e&quot; |
|878
|7,6
|1
|-
|P
| [[Píratar]]
| bgcolor=&quot;#080708&quot; |
|754
|6,5
|0
|-
| S
| [[Samfylkingin|Samfylking]]
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| 2331
| 20,1
| 2
|-
| V
| [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]]
| bgcolor=&quot;#FF0000&quot; |
| 776
| 6,7
| 0
|}
Á kjörskrá voru 20.786.&lt;br /&gt;
Greidd atkvæði voru 12.058. Auðir seðlar voru 444 og ógildir seðlar voru 45.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;

Eftir kosningarnar myndaði Sjálfstæðisflokkurinn meirihluta með Framsóknarflokknum sem hafði ekki komið inn manni í bæjarstjórn í 20 ár. Var Rósa Guðbjartsdóttir kosinn Bæjarstjóri, Kristinn Andersen kosinn forseti bæjarstjórnar, og Ágúst Bjarni Garðarsson kosinn formaður bæjarráðs

Árið 2021 hlaut Ágúst Bjarni Garðarsson, oddviti Framsóknarflokksins kosningu á Alþingi fyrir framsóknarflokkinn og sinnti hann því samtímis störfum forseta bæjarstjórnar.

== 2022 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot;
|-
! Flokkur
!
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| B
| bgcolor=&quot;#009900&quot; |
| Valdimar Víðisson
|-
| B
| bgcolor=&quot;#009900&quot; |
| Margrét Vala Marteinsdóttir
|-
| C
| bgcolor=&quot;#f76e05&quot; |
| Jón Ingi Hákonarson
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| [[Rósa Guðbjartsdóttir]]
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| [[Orri Björnsson]]
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Kristinn Andersen
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Kristín Thoroddsen
|-
| S
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| [[Guðmundur Árni Stefánsson]]
|-
| S
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| Sigrún Sverrisdóttir
|-
| S
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| Árni Rúnar Þorvaldsson
|-
| S
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| Hildur Rós Guðbjargardóttir
|}

[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022]] voru haldnar 14. maí.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
!
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=&quot;#009900&quot; |
| 1750
| 13,7
| 2
|-
|C
| [[Viðreisn]]
| bgcolor=&quot;#f76e05&quot; |
|1170
|9,1
|1
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| 3924
| 30,7
| 4
|-
|L
| Bæjarlistinn
| bgcolor=&quot;#0f94a3&quot; |
|546
|4,3
|0
|-
|M
| [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]]
| bgcolor=&quot;#06349e&quot; |
|363
|2,8
|0
|-
|P
| [[Píratar]]
| bgcolor=&quot;#080708&quot; |
|748
|6,1
|0
|-
| S
| [[Samfylkingin|Samfylking]]
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| 3710
| 29,0
| 4
|-
| V
| [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrigrænir]]
| bgcolor=&quot;#FF0000&quot; |
| 552
| 4,3
| 0
|}
Á kjörskrá voru 21.744.&lt;br /&gt;
Greidd atkvæði voru 13.133. Auðir seðlar voru 295 og ógildir seðlar voru 39.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;Eftir kosningar komust Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur að samkomulagi um myndun meirihluta. Framsóknarflokkur náði tveimur mönnum í bæjarstjórn í fyrsta sinn í sögu flokksins í bænum. Rósa Guðbjartsdóttir varð einnig fyrsta konan til þess að sitja heilt kjörtímabil sem bæjarstjóri Hafnarfjarðar. Rósa Guðbjartsdóttir, oddviti Sjálfstæðisflokksins var kosinn bæjarstjóri og Valdimar Víðisson, oddviti Framsóknar kosinn formaður bæjarráðs. Samið var um að Valdimar Víðisson skyldi taka við embætti bæjarstjóra að tveimur árum liðnum og Rósa yrði þá formaður bæjarráðs. Kristinn Andersen var kosinn forseti bæjarstjórnar. 

Guðmundur Árni Stefánsson varð aftur bæjarfulltrúi, í þetta sinn fyrir hönd Samfylkingarinnar, eftir að hafa horfið úr bæjarstjórn árið 1994. 

Þann 1. janúar 2025 tók [[Valdimar Víðisson]] við sem bæjarstjóri af Rósu Guðbjartsdóttur sem varð jafnframt að þingmanni í [[Alþingiskosningar 2024|Alþingiskosningunum 2024]].

== 2026 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot;
|-
! Flokkur
!
!Kjörnir bæjarfulltrúar
|-
| B
| bgcolor=&quot;#009900&quot; |
| Valdimar Víðisson
|-
| B
| bgcolor=&quot;#009900&quot; |
| Kolbrún Magnúsdóttir
|-
| B
| bgcolor=&quot;#009900&quot; |
| Árni Rúnar Árnason
|-
| M
| bgcolor=&quot;#06349e&quot; |
| Einar Geir Þorsteinsson
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| [[Orri Björnsson]]
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Kristín Thoroddsen
|-
| D
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| Viktor Pétur Finnsson
|-
| S
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| [[Guðmundur Árni Stefánsson]]
|-
| S
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| Hildur Rós Guðbjargardóttir
|-
| C
| bgcolor=&quot;#f76e05&quot; |
| Árni Stefán Guðjónsson
|-
| C
| bgcolor=&quot;#f76e05&quot; |
| Karólína Helga Símonardóttir
|}

[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022]] voru haldnar 14. maí.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Listi
! Flokkur
!
! Atkvæði
! %
! Fulltrúar
|-
| B
| [[Framsóknarflokkurinn|Framsókn]]
| bgcolor=&quot;#009900&quot; |
| 3752
| 24,3
| 3
|-
|C
| [[Viðreisn]]
| bgcolor=&quot;#f76e05&quot; |
|2204
|14,3
|2
|-
| D
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| bgcolor=&quot;#0000FF&quot; |
| 4286
| 27,7
| 3
|-
|M
| [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]]
| bgcolor=&quot;#06349e&quot; |
|1768
|11,4
|1
|-
| S
| [[Samfylkingin|Samfylking]]
| bgcolor=&quot;#FF8C00&quot; |
| 2755
| 17,8
| 2
|-
| V
| Vinstrið
| bgcolor=&quot;#FF0000&quot; |
| 684
| 4,4
| 0
|}
Á kjörskrá voru 24.593.&lt;br /&gt;
Greidd atkvæði voru 15.792. Auðir seðlar voru 280 og ógildir seðlar voru 63.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

== Heimildir ==
* Ásgeir Guðmundsson. ''Saga Hafnarfjarðar 1908-1983 - Fyrsta bindi''. Skuggsjá - Bókabúð Olivers Steins SF, 1983.
[[Category:Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi|Hafnarfjörður B]]
[[Category:Hafnarfjörður]]</text>
      <sha1>1spvzys05txjhw38o89pb3wtu8dgrw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92616</id>
    <revision>
      <id>1972450</id>
      <parentid>1967490</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Framkvæmd */</comment>
      <origin>1972450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18253" sha1="8f4hlf5g38hg2ts7dmweice38ikpnj4" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar í [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011|sérstakt stjórnlagaþing]] sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annara borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn [[18. október]] [[2010]] á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum af hinum rúmlega 500 frambjóðendum var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í 1. val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá [[Bretland]]i var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* [[Ástrós Gunnlaugsdóttir]], nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* [[Dögg Harðardóttir]], deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* [[Erlingur Sigurðarson]], fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* [[Gísli Tryggvason]], [[talsmaður neytenda]], Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* [[Inga Lind Karlsdóttir]], fjölmiðlamaður og háskólanemi,	Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* [[Lýður Árnason]], læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* [[Pétur Gunnlaugsson]], lögmaður og útvarpsmaður,	Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], alþjóðastjórnmálafræðingur og [[aðjúnkt]] við HÍ,	Reykjavík
* [[Vilhjálmur Þorsteinsson]], stjórnarformaður [[CCP]], Reykjavík
* [[Þorkell Helgason]], stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og [[Viðar Már Matthíasson]].

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin ''verulegur annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. &quot;''grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar''&quot;.&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin ''annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar, &quot;''þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið''&quot;.&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti &quot;''að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu''&quot;.&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta ''annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana &quot;''þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna''&quot;.&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta ''annmarki'' á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til &quot;valinkunna menn&quot; til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta ''verulegan annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
: ''Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
: ''Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi s.k. ''stjórnlagaráði'', sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins varðandi forsetakosnningarnar 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Tengt efni==
* [[Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]]
* [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011]]

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðanda
;Um ógildinguna
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>8f4hlf5g38hg2ts7dmweice38ikpnj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972451</id>
      <parentid>1972450</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tengt efni */</comment>
      <origin>1972451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18192" sha1="fakbw7dtr7m7jr6vwfataz5dhxyy102" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar í [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011|sérstakt stjórnlagaþing]] sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annara borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn [[18. október]] [[2010]] á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum af hinum rúmlega 500 frambjóðendum var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í 1. val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá [[Bretland]]i var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* [[Ástrós Gunnlaugsdóttir]], nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* [[Dögg Harðardóttir]], deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* [[Erlingur Sigurðarson]], fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* [[Gísli Tryggvason]], [[talsmaður neytenda]], Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* [[Inga Lind Karlsdóttir]], fjölmiðlamaður og háskólanemi,	Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* [[Lýður Árnason]], læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* [[Pétur Gunnlaugsson]], lögmaður og útvarpsmaður,	Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], alþjóðastjórnmálafræðingur og [[aðjúnkt]] við HÍ,	Reykjavík
* [[Vilhjálmur Þorsteinsson]], stjórnarformaður [[CCP]], Reykjavík
* [[Þorkell Helgason]], stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og [[Viðar Már Matthíasson]].

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin ''verulegur annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. &quot;''grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar''&quot;.&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin ''annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar, &quot;''þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið''&quot;.&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti &quot;''að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu''&quot;.&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta ''annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana &quot;''þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna''&quot;.&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta ''annmarki'' á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til &quot;valinkunna menn&quot; til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta ''verulegan annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
: ''Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
: ''Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi s.k. ''stjórnlagaráði'', sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins varðandi forsetakosnningarnar 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Tengt efni==
* [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011]]

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðanda
;Um ógildinguna
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>fakbw7dtr7m7jr6vwfataz5dhxyy102</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972452</id>
      <parentid>1972451</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tengt efni */ nefnt í fyrstu málsgrein</comment>
      <origin>1972452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18136" sha1="fq9wfxr6b2b8ch29xna7ylo10btnqm8" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar í [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011|sérstakt stjórnlagaþing]] sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annara borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn [[18. október]] [[2010]] á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum af hinum rúmlega 500 frambjóðendum var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í 1. val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá [[Bretland]]i var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* [[Ástrós Gunnlaugsdóttir]], nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* [[Dögg Harðardóttir]], deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* [[Erlingur Sigurðarson]], fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* [[Gísli Tryggvason]], [[talsmaður neytenda]], Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* [[Inga Lind Karlsdóttir]], fjölmiðlamaður og háskólanemi,	Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* [[Lýður Árnason]], læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* [[Pétur Gunnlaugsson]], lögmaður og útvarpsmaður,	Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], alþjóðastjórnmálafræðingur og [[aðjúnkt]] við HÍ,	Reykjavík
* [[Vilhjálmur Þorsteinsson]], stjórnarformaður [[CCP]], Reykjavík
* [[Þorkell Helgason]], stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og [[Viðar Már Matthíasson]].

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin ''verulegur annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. &quot;''grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar''&quot;.&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin ''annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar, &quot;''þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið''&quot;.&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti &quot;''að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu''&quot;.&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta ''annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana &quot;''þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna''&quot;.&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta ''annmarki'' á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til &quot;valinkunna menn&quot; til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta ''verulegan annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
: ''Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
: ''Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi s.k. ''stjórnlagaráði'', sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins varðandi forsetakosnningarnar 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðanda
;Um ógildinguna
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>fq9wfxr6b2b8ch29xna7ylo10btnqm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972457</id>
      <parentid>1972452</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Frambjóðendur */</comment>
      <origin>1972457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18128" sha1="l69lq1fmxb9mphbkbl089r649ln9jtq" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar í [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011|sérstakt stjórnlagaþing]] sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annara borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn 18. október 2010 á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum af hinum rúmlega 500 frambjóðendum var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í 1. val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá [[Bretland]]i var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* [[Ástrós Gunnlaugsdóttir]], nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* [[Dögg Harðardóttir]], deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* [[Erlingur Sigurðarson]], fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* [[Gísli Tryggvason]], [[talsmaður neytenda]], Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* [[Inga Lind Karlsdóttir]], fjölmiðlamaður og háskólanemi,	Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* [[Lýður Árnason]], læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* [[Pétur Gunnlaugsson]], lögmaður og útvarpsmaður,	Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], alþjóðastjórnmálafræðingur og [[aðjúnkt]] við HÍ,	Reykjavík
* [[Vilhjálmur Þorsteinsson]], stjórnarformaður [[CCP]], Reykjavík
* [[Þorkell Helgason]], stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og [[Viðar Már Matthíasson]].

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin ''verulegur annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. &quot;''grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar''&quot;.&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin ''annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar, &quot;''þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið''&quot;.&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti &quot;''að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu''&quot;.&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta ''annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana &quot;''þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna''&quot;.&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta ''annmarki'' á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til &quot;valinkunna menn&quot; til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta ''verulegan annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
: ''Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
: ''Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi s.k. ''stjórnlagaráði'', sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins varðandi forsetakosnningarnar 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðanda
;Um ógildinguna
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>l69lq1fmxb9mphbkbl089r649ln9jtq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972458</id>
      <parentid>1972457</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Frambjóðendur */</comment>
      <origin>1972458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18129" sha1="59odo9zikqxdul60j1nrils8kp86yjp" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar í [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011|sérstakt stjórnlagaþing]] sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annarra borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn 18. október 2010 á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum af hinum rúmlega 500 frambjóðendum var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í 1. val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá [[Bretland]]i var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* [[Ástrós Gunnlaugsdóttir]], nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* [[Dögg Harðardóttir]], deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* [[Erlingur Sigurðarson]], fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* [[Gísli Tryggvason]], [[talsmaður neytenda]], Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* [[Inga Lind Karlsdóttir]], fjölmiðlamaður og háskólanemi,	Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* [[Lýður Árnason]], læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* [[Pétur Gunnlaugsson]], lögmaður og útvarpsmaður,	Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], alþjóðastjórnmálafræðingur og [[aðjúnkt]] við HÍ,	Reykjavík
* [[Vilhjálmur Þorsteinsson]], stjórnarformaður [[CCP]], Reykjavík
* [[Þorkell Helgason]], stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og [[Viðar Már Matthíasson]].

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin ''verulegur annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. &quot;''grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar''&quot;.&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin ''annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar, &quot;''þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið''&quot;.&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti &quot;''að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu''&quot;.&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta ''annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana &quot;''þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna''&quot;.&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta ''annmarki'' á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til &quot;valinkunna menn&quot; til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta ''verulegan annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
: ''Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
: ''Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi s.k. ''stjórnlagaráði'', sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins varðandi forsetakosnningarnar 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðanda
;Um ógildinguna
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>59odo9zikqxdul60j1nrils8kp86yjp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972459</id>
      <parentid>1972458</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Úrslit */</comment>
      <origin>1972459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18085" sha1="h7gl0ev07ku1qp2g2wjljvfxrrnhonb" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar í [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011|sérstakt stjórnlagaþing]] sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annarra borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn 18. október 2010 á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum af hinum rúmlega 500 frambjóðendum var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í 1. val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá [[Bretland]]i var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* Ástrós Gunnlaugsdóttir, nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* Dögg Harðardóttir, deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* Erlingur Sigurðarson, fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda, Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* Inga Lind Karlsdóttir, fjölmiðlamaður og háskólanemi, Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* Lýður Árnason, læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* Pétur Gunnlaugsson, lögmaður og útvarpsmaður, Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], alþjóðastjórnmálafræðingur og [[aðjúnkt]] við HÍ,	Reykjavík
* Vilhjálmur Þorsteinsson, stjórnarformaður CCP, Reykjavík
* Þorkell Helgason, stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og [[Viðar Már Matthíasson]].

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin ''verulegur annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. &quot;''grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar''&quot;.&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin ''annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar, &quot;''þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið''&quot;.&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti &quot;''að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu''&quot;.&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta ''annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana &quot;''þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna''&quot;.&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta ''annmarki'' á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til &quot;valinkunna menn&quot; til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta ''verulegan annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
: ''Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
: ''Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi s.k. ''stjórnlagaráði'', sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins varðandi forsetakosnningarnar 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðanda
;Um ógildinguna
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>h7gl0ev07ku1qp2g2wjljvfxrrnhonb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972460</id>
      <parentid>1972459</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Atkvæðagreiðsla og talning */</comment>
      <origin>1972460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18069" sha1="e8iik7bpuctz3yh3cmfqzi8i8mfq8cs" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar í [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011|sérstakt stjórnlagaþing]] sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annarra borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn 18. október 2010 á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum frambjóðanda var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum, en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í fyrsta val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og þeir fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember, en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá Bretlandi var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* Ástrós Gunnlaugsdóttir, nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* Dögg Harðardóttir, deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* Erlingur Sigurðarson, fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda, Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* Inga Lind Karlsdóttir, fjölmiðlamaður og háskólanemi, Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* Lýður Árnason, læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* Pétur Gunnlaugsson, lögmaður og útvarpsmaður, Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], alþjóðastjórnmálafræðingur og [[aðjúnkt]] við HÍ,	Reykjavík
* Vilhjálmur Þorsteinsson, stjórnarformaður CCP, Reykjavík
* Þorkell Helgason, stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og [[Viðar Már Matthíasson]].

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin ''verulegur annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. &quot;''grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar''&quot;.&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin ''annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar, &quot;''þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið''&quot;.&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti &quot;''að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu''&quot;.&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta ''annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana &quot;''þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna''&quot;.&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta ''annmarki'' á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til &quot;valinkunna menn&quot; til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta ''verulegan annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
: ''Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
: ''Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi s.k. ''stjórnlagaráði'', sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins varðandi forsetakosnningarnar 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðanda
;Um ógildinguna
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>e8iik7bpuctz3yh3cmfqzi8i8mfq8cs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972464</id>
      <parentid>1972460</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Atkvæðagreiðsla og talning */</comment>
      <origin>1972464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18034" sha1="g7bdk5mi0jn9seh0jhtuh6hlabzvjdx" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar í [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011|sérstakt stjórnlagaþing]] sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annarra borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn 18. október 2010 á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum frambjóðanda var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum, en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í fyrsta val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og þeir fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember, en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá Bretlandi var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* Ástrós Gunnlaugsdóttir, nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* Dögg Harðardóttir, deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* Erlingur Sigurðarson, fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda, Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* Inga Lind Karlsdóttir, fjölmiðlamaður og háskólanemi, Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* Lýður Árnason, læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* Pétur Gunnlaugsson, lögmaður og útvarpsmaður, Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], alþjóðastjórnmálafræðingur og [[aðjúnkt]] við HÍ,	Reykjavík
* Vilhjálmur Þorsteinsson, stjórnarformaður CCP, Reykjavík
* Þorkell Helgason, stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og [[Viðar Már Matthíasson]].

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin ''verulegur annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. &quot;''grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar''&quot;.&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin ''annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar, &quot;''þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið''&quot;.&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti &quot;''að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu''&quot;.&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta ''annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana &quot;''þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna''&quot;.&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta ''annmarki'' á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til &quot;valinkunna menn&quot; til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta ''verulegan annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
: ''Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
: ''Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi s.k. ''stjórnlagaráði'', sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins varðandi forsetakosnningarnar 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðanda
;Um ógildinguna
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>g7bdk5mi0jn9seh0jhtuh6hlabzvjdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972465</id>
      <parentid>1972464</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Úrslit */</comment>
      <origin>1972465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18020" sha1="jppmwetrd5ag1jol04vkx0q42ejnuya" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar í [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011|sérstakt stjórnlagaþing]] sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annarra borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn 18. október 2010 á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum frambjóðanda var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum, en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í fyrsta val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og þeir fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember, en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá Bretlandi var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* Ástrós Gunnlaugsdóttir, nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* Dögg Harðardóttir, deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* Erlingur Sigurðarson, fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda, Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* Inga Lind Karlsdóttir, fjölmiðlamaður og háskólanemi, Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* Lýður Árnason, læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* Pétur Gunnlaugsson, lögmaður og útvarpsmaður, Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], stjórnmálafræðingur og aðjúnkt við HÍ, Reykjavík
* Vilhjálmur Þorsteinsson, stjórnarformaður CCP, Reykjavík
* Þorkell Helgason, stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og [[Viðar Már Matthíasson]].

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin ''verulegur annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. &quot;''grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar''&quot;.&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin ''annmarki'' á framkvæmd kosningarinnar, &quot;''þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið''&quot;.&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti &quot;''að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu''&quot;.&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta ''annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana &quot;''þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna''&quot;.&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta ''annmarki'' á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til &quot;valinkunna menn&quot; til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta ''verulegan annmarka'' á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
: ''Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
: ''Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.''&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi s.k. ''stjórnlagaráði'', sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins varðandi forsetakosnningarnar 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðanda
;Um ógildinguna
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>jppmwetrd5ag1jol04vkx0q42ejnuya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972466</id>
      <parentid>1972465</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu */</comment>
      <origin>1972466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18027" sha1="goqqn51vwp2cmvj41ivg41fs4sxcs7m" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar í [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011|sérstakt stjórnlagaþing]] sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annarra borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn 18. október 2010 á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum frambjóðanda var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum, en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í fyrsta val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og þeir fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember, en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá Bretlandi var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* Ástrós Gunnlaugsdóttir, nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* Dögg Harðardóttir, deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* Erlingur Sigurðarson, fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda, Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* Inga Lind Karlsdóttir, fjölmiðlamaður og háskólanemi, Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* Lýður Árnason, læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* Pétur Gunnlaugsson, lögmaður og útvarpsmaður, Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], stjórnmálafræðingur og aðjúnkt við HÍ, Reykjavík
* Vilhjálmur Þorsteinsson, stjórnarformaður CCP, Reykjavík
* Þorkell Helgason, stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og Viðar Már Matthíasson.

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin „verulegur annmarki“ á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. „grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar.“&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin annmarki á framkvæmd kosningarinnar, „þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið.“&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti „að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu.“&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta annmarka á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana „þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna.“&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta annmarki á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til „valinkunna menn“ til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta verulegan annmarka á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
&lt;blockquote&gt;Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
&lt;blockquote&gt;Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi stjórnlagaráð sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins vegna forsetakosnninganna 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá og aðstoð handa frambjóðanda
;Um ógildinguna
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>goqqn51vwp2cmvj41ivg41fs4sxcs7m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972467</id>
      <parentid>1972466</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tenglar */</comment>
      <origin>1972467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17922" sha1="n067mpymh0aso7z9uci66l34a6c9o3z" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar í [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011|sérstakt stjórnlagaþing]] sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annarra borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn 18. október 2010 á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum frambjóðanda var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum, en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í fyrsta val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og þeir fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember, en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá Bretlandi var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* Ástrós Gunnlaugsdóttir, nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* Dögg Harðardóttir, deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* Erlingur Sigurðarson, fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda, Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* Inga Lind Karlsdóttir, fjölmiðlamaður og háskólanemi, Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* Lýður Árnason, læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* Pétur Gunnlaugsson, lögmaður og útvarpsmaður, Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], stjórnmálafræðingur og aðjúnkt við HÍ, Reykjavík
* Vilhjálmur Þorsteinsson, stjórnarformaður CCP, Reykjavík
* Þorkell Helgason, stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og Viðar Már Matthíasson.

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin „verulegur annmarki“ á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. „grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar.“&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin annmarki á framkvæmd kosningarinnar, „þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið.“&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti „að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu.“&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta annmarka á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana „þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna.“&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta annmarki á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til „valinkunna menn“ til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta verulegan annmarka á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
&lt;blockquote&gt;Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
&lt;blockquote&gt;Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi stjórnlagaráð sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins vegna forsetakosnninganna 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið]
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>n067mpymh0aso7z9uci66l34a6c9o3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972468</id>
      <parentid>1972467</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17894" sha1="g87lzgq3kip0k3vf388azm61pq8vm91" xml:space="preserve">'''Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010''' voru haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Kosnir voru 25 fulltrúar á stjórnlagaþing sem skyldi hafa það hlutverk að endurskoða [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|Stjórnarskrá Íslands]] og gera tillögur að breytingum. Kosningin fór fram með [[Forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] þar sem hver kjósandi gat raðað allt að 25 frambjóðendum í forgangsröð. Yfir 500 framboð bárust. 

Kjörsókn varð 36,77%. [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur fékk langflest atkvæði sem fyrsta val, en á meðal annarra sem náðu kjöri voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi [[stjórnlagaráð á Íslandi 2011|stjórnlagaráð]] sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

==Framkvæmd==
Lög 90/2010 um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010 og samkvæmt þeim átti að kjósa á bilinu 25 til 31 fulltrúa á stjórnlagaþingið með persónukosningu. Kosningarétt hefðu þeir sem hafa kosningarétt í alþingiskosningum en og kjörgengir voru þeir sem kjörgengir eru í alþingiskosningum, en Forseti Íslands, alþingismenn, varamenn þeirra, ráherrar og nefndarmenn í stjórnlaganefnd og undirbúningsnefnd voru ekki kjörgengir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/lagas/139a/2010090.html|titill=Lög um stjórnlagaþing|mánuður=25. júní|ár=2010}}&lt;/ref&gt;

===Kosningaaðferð===
Í fyrsta skiptið á Íslandi var notast við [[forgangsröðunaraðferðin|forgangsröðunaraðferð]] í kosningum, nánar til tekið STV-aðferð (''e. Single Transferable Vote'') sem löng hefð er fyrir í þingkosningum á [[Írland]]i, [[Ástralía|Ástralíu]], [[Malta|Möltu]] og víðar. Hún byggist á því að hver kjósandi raði frambjóðendum í númeraröð þannig að hann setji þann frambjóðanda sem hann vill helst í fyrsta sætið, þann sem hann vill næstmest í annað sæti og svo koll af kolli. STV-aðferðin við uppgjör slíkra kosninga gengur svo út á það að atkvæði kjósandans færist á milli frambjóðenda til að nýtast sem best ef sá sem kjósandinn vill helst hefur annað hvort þegar náð kjöri eða þegar dottinn úr leik. Svonefndur sætishlutur var skilgreindur sem 1/26 af fjölda greiddra atkvæða en frambjóðendum dugaði að ná þeim fjölda atkvæða til að ná kjöri og þau atkvæði sem þeir fengu umfram sætishlut færðust þá yfir á aðra frambjóðendur samkvæmt röðun kjósenda.

Fjöldi kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingi gat í minnsta lagi verið 25 en ef færri en 10 af kjörnum fulltrúm hefðu verið af öðru kyninu þá mæltu reglurnar fyrir um að bæta skyldi við þeim frambjóðendum af því kyni sem hallaði á sem næstir voru að ná kjöri þar til hlutur þess kyns væri orðinn 40% af fulltrúum. Fulltrúar gátu þó ekki orðið fleiri en 31 í heildina.

=== Frambjóðendur ===
Frambjóðendur voru 522 talsins. Hver frambjóðandi þurfti að safna að minnsta kosti 30 og í mesta lagi 50 meðmælendum, en undirskrift hvers meðmælanda þurfti að vera vottuð með undirskriftum tveggja annarra borgara. Hver meðmælandi mátti aðeins mæla með einum frambjóðanda. Framboðsfrestur rann út mánudaginn 18. október 2010 á hádegi, en fyrir þann tíma þurfti að skila inn framboði til [[Landskjörstjórn]]ar. Alls bárust 526 framboð en fjórir drógu framboð sín til baka áður en formleg auglýsing á framboðum var birt 3. nóvember þannig að eftir stóðu 522.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vefsafn.is/is/20110330145449/http://www.landskjor.is/stjornlagathing/auglysing-um-frambjodendur/|titill=Auglýsing um frambjóðendur|útgefandi=Landskjörstjórn|mánuður=3. nóvember|ár=2010}}&lt;/ref&gt; Einn til viðbótar féll frá framboði síðar. Sá var á lista yfir frambjóðendur á kjörstöðum en var ekki sérstaklega kynntur í kynningarriti sem dómsmálaráðuneytið gaf út.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5890505|Eins atkvæðis maðurinn var hættur við|útgáfudagsetning=3. desember 2010|blað=Fréttatíminn}}&lt;/ref&gt;

Konur í framboði voru 158 en karlar 364. Meðalaldur frambjóðenda var 47 ár. Sá yngsti var 19 ára og sá elsti 80 ára.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

===Atkvæðagreiðsla og talning===
[[Mynd:Kjörseðill stjórnlagaþing.png|thumb|Kjörseðillinn.]]
Kjörseðillinn sem notaður var við kosningarnar var óhefðbundinn þar sem nöfn frambjóðenda komu ekki fram á honum. Hverjum frambjóðanda var úthlutaður fjögurra tölustafa kóði af handahófi og kjósendur áttu að færa inn kóða þeirra frambjóðenda sem þeim hugnaðist, í þeirri röð sem þeir vildu. Kjörseðillinn gerði ráð fyrir því að kjósandi gæti raðað allt að 25 frambjóðendum, en ekki var nauðsynlegt að raða svo mörgum. Í raun var nóg að fylla aðeins út í fyrsta val til að skila gildu atkvæði, en mælt var með því við kjósendur að raða sem flestum frambjóðendum til að hámarka líkur á að atkvæðið nýttist. Kjósendum var einnig ráðlagt að skrifa niður lista heima og taka með sér í kjörklefa til að flýta fyrir.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5103547|Hvernig er kosið til stjórnlagaþings|útgáfudagsetning=25. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/media/kosning.media/media/stjornlagathing-2010/stjornlagathing-frambjodendur-kynningarrit-2010.pdf|titill=Kynning á frambjóðendum og kosningum til stjórnlagaþings 27. nóvember 2010|útgefandi=Dómsmála- og mannréttindaráðuneytið}}&lt;/ref&gt;

Annað frávik frá hefðbundinni framkvæmd kosninga á Íslandi var að öll talning atkvæða fór fram á einum stað. Kjörkössum var safnað af öllu landinu og þeir fluttir í [[Laugardalshöll]] eftir að kjörstaðir lokuðu á laugardeginum 27. nóvember, en talning hófst ekki fyrr en á sunnudagsmorgni. Kjörseðlar voru skannaðir inn í tölvu og [[ljóslestur]] notaður til að lesa handskrifaða kóðana. Sérstakur hugbúnaður frá Bretlandi var svo notaður til útreikninga.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Talning gekk nokkuð hægt vegna um 10.000 kjörseðla sem þurfti að skoða nánar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5105011|10.000 atkvæði tefja talningu|útgáfudagsetning=30. nóvember 2010|blað=Fréttablaðið|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Niðurstöður kosninganna voru birtar þriðjudaginn 30. nóvember.

== Úrslit ==

Eftirtaldir aðilar náðu kjöri á stjórnlagaþingið:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* [[Andrés Magnússon]], læknir, Kópavogi
* [[Ari Teitsson]], bóndi, Þingeyjarsveit
* [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], trúfræðiprófessor, Kópavogi
* Ástrós Gunnlaugsdóttir, nemi og stjórnmálafræðingur, Garðabæ
* Dögg Harðardóttir, deildarstjóri í Íslandsbanka, Akureyri
* [[Eiríkur Bergmann]], [[dósent]] í stjórnmálafræði, Reykjavík
* Erlingur Sigurðarson, fv. forstöðumaður Húss skáldsins og kennari við MA, Akureyri
* [[Freyja Haraldsdóttir]], framkvæmdastjóri og nemi, Garðabæ
* Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda, Kópavogi
* [[Guðmundur Gunnarsson]], formaður Rafiðnaðarsambands Íslands, Reykjavík
* [[Illugi Jökulsson]], blaðamaður,	Reykjavík
* Inga Lind Karlsdóttir, fjölmiðlamaður og háskólanemi, Garðabæ
* [[Katrín Fjeldsted]], læknir, Reykjavík
* [[Katrín Oddsdóttir]], lögfræðingur, Reykjavík
* Lýður Árnason, læknir og kvikmyndagerðarmaður, Hafnarfirði
* [[Ómar Ragnarsson]], fjölmiðlamaður, Reykjavík
* [[Pawel Bartoszek]], stærðfræðingur, Reykjavík
* Pétur Gunnlaugsson, lögmaður og útvarpsmaður, Reykjavík
* [[Salvör Nordal]], forstöðumaður Siðfræðistofnunar HÍ, Reykjavík
* [[Silja Bára Ómarsdóttir]], stjórnmálafræðingur og aðjúnkt við HÍ, Reykjavík
* Vilhjálmur Þorsteinsson, stjórnarformaður CCP, Reykjavík
* Þorkell Helgason, stærðfræðingur, Svf. Álftanesi
* [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, Reykjavík
* [[Þórhildur Þorleifsdóttir]], leikstjóri,	Reykjavík
* [[Örn Bárður Jónsson]], sóknarprestur, Reykjavík
&lt;/div&gt;

== Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu ==
[[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] ógilti kosningu til stjórnlagaþings með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]]. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |title=Geymd eintak |access-date=2011-01-25 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122172804/http://www.haestirettur.is/control/index?pid=1109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sex hæstaréttardómarar fjölluðu um kærur vegna kosningarinnar. Þeir voru: [[Garðar Gíslason]], [[Árni Kolbeinsson]], [[Gunnlaugur Claessen]], [[Jón Steinar Gunnlaugsson]], [[Páll Hreinsson]] og Viðar Már Matthíasson.

Hæstarétti bárust kærur frá Óðni Sigþórssyni, Skafta Harðarsyni og Þorgrími S. Þorgrímssyni. Lutu þær að ýmsum ágöllum sem kærendur töldu vera á framkvæmd kosningarinnar. Hæstiréttur fann fimm annmarka á framkvæmd kosningarinnar, þar af tvo verulega annmarka:

# Strikamerking kjörseðla með númeri í samfelldri hlaupandi töluröð, var talin „verulegur annmarki“ á framkvæmd kosningarinnar og þótti brjóta í bága við ákvæði laga um leynilegar kosningar sbr. „grundvallarákvæði stjórnarskrárinnar um opinberar kosningar.“&lt;ref&gt;VI.1 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Pappaskilrúm sem notuð voru við kosninguna, þóttu ekki fullnægja áskilnaði laga um að kjósendur skyldu kjósa í kjörklefum. Var notkun þeirra talin annmarki á framkvæmd kosningarinnar, „þar sem unnt var að sjá á kjörseðil kjósanda, sem nokkurn tíma hlaut að taka að fylla út ef allir valkostir voru notaðir, var það til þess fallið að takmarka rétt kjósanda til að nýta frjálsan kosningarétt sinn ef maður, sem hann var háður, fylgdist með honum eða kjósandi hafði raunhæfa ástæðu til ætla að svo gæti verið.“&lt;ref&gt;VI.2 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;
# Ekki var fylgt ákvæði kosningalaga um að menn skyldu brjóta saman kjörseðil sinn áður en hann var lagður í kjörkassann, en sú regla hefur það að markmiði skv. Hæstarétti „að tryggja rétt og skyldu kjósanda til leyndar um það hvernig hann ver atkvæði sínu.“&lt;ref&gt;VI.3 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Meiri hluti Hæstaréttar taldi þetta annmarka á framkvæmd kosningarinnar. Hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Viðar Már Matthíasson voru á annarri skoðun um þetta atriði og töldu það ekki brjóta gegn ákvæði laga.
# Kjörkassarnir uppfylltu að mati Hæstaréttar ekki skilyrði laga um að hægt væri að læsa þeim. Þá taldi Hæstiréttur kjörkassana „þeirrar gerðar að unnt var án mikillar fyrirhafnar að taka þá í sundur og komast í kjörseðla. Þessi umbúnaður kjörkassanna var því til þess fallinn að draga úr öryggi og leynd kosninganna.“&lt;ref&gt;VI.4 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt; Þótti þetta annmarki á kosningaframkvæmd.
# Samkvæmt túlkun Hæstaréttar á kosningalögum átti landskjörstjórn að kveða til „valinkunna menn“ til að fylgjast með framkvæmd kosninganna. Hæstiréttur taldi að í ljósi þess að upp kom vafi um hvernig skilja bæri skrift á 13-15% atkvæða við kosninguna, hafi verið sérstök þörf á nærveru slíkra fulltrúa við kosninguna til að gæta réttinda frambjóðenda. Taldi Hæstiréttur þetta verulegan annmarka á framkvæmd kosningarinnar.&lt;ref&gt;VI.5 kafli ákvörðunar Hæstaréttar 25. janúar 2011&lt;/ref&gt;

Hæstiréttur vísaði til þess að það væri hlutverk löggjafans að setja skýrar og ótvíræðar reglur um framkvæmd opinberra kosninga þar sem tekið væri réttmætt tillit til aðstæðna sem leiða af sérstöku eðli þeirra. Það væri á hinn bóginn ekki á færi stjórnvalda að víkja frá skýrum fyrirmælum laga um framkvæmd kosninga vegna fjölda frambjóðenda eða nýs verklags sem hentugt þætti vegna rafrænnar talningar atkvæða.

Þá vísaði Hæstiréttur til fordæmis fyrir niðurstöðu sinni. Vísaði hann til þess að í réttarframkvæmd hefðu kosningar verið ógiltar þegar framkvæmd þeirra hefur verið í andstöðu við lög og til þess fallin að rjúfa kosningaleynd. Þannig hefði til dæmis kosning í Helgafellssveit um sameiningu sveitarfélaga verið ógilt. Með þeim dómi var komist að þeirri niðurstöðu að kosningin skyldi ógilt þar sem kjörseðill var þannig úr garði gerður að skrift sást í gegnum hann þótt hann væri brotinn saman. Í niðurstöðu sinni í því máli sagði Hæstiréttur:
&lt;blockquote&gt;Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu.&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 8. desember 1994 í máli nr. 425/1994&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Annað fordæmi er til úr réttarframkvæmd þar sem kosningar hafa verið ógiltar vegna brests á kosningaleynd. Hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi 25. júní 1978 voru ógiltar. Líkt og í fordæminu sem Hæstiréttur vísaði til í ákvörðun sinni um stjórnlagaþingskosninguna, voru kjörseðlar þeir sem notaðir voru við þessa kosningu úr svo þunnu efni að skrift sást í gegn um þá þegar þeir höfðu verið brotnir saman. Um þetta sagði Hæstiréttur:
&lt;blockquote&gt;Fallast ber á þá úrlausn héraðsdómara, að kjörseðill hafi eigi verið svo úr garði gerður sem lög áskilja samkvæmt 50. gr. laga nr. 52/1959, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1962, sbr. 1. gr. laga nr. 5/1966 og meginreglu 7. gr., 2. málsgr., laga nr. 5/1962, og tryggi ekki, að kosning sé leynileg. Ákvæði 15. gr., 1. málsgr., laga nr. 58/1961, er býður, að kosningar þessar skuli vera leynilegar, er vissulega meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar.&lt;ref&gt;Dómur Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 í máli nr. 96/1980&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Ákvörðun Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna var umdeild. Nokkru eftir ákvörðunina skipaði Alþingi stjórnlagaráð sem skyldi vera ráðgefandi um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Hæstiréttur hafnaði síðar ógildingarkröfu Öryrkjabandalagsins vegna forsetakosnninganna 2012. Þorvaldur Gylfason hélt því fram í kjölfarið að í þessum tveimur ákvörðunum væri hrópandi ósamræmi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |title=Rjúkandi ráð; grein í Dv.is 2012 |access-date=2012-07-26 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727015848/http://www.dv.is/blogg/thorvaldur-gylfason/2012/7/25/rjukandi-rad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.kosning.is/stjornlagathing/ Vefur á vegum dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025533/http://www.kosning.is/stjornlagathing |date=2010-10-06 }}
* [http://www.althingi.is/altext/stjt/2010.090.html Lög um stjórnlagaþing.]
* [http://stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið]
* [http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ ''Enginn véfengdi hæfi dómaranna''; grein af Dv.is 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128194420/http://www.dv.is/frettir/2011/1/26/enginn-vefengdi-haefi-domaranna/ |date=2011-01-28 }}

[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi]]</text>
      <sha1>g87lzgq3kip0k3vf388azm61pq8vm91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stjórnlagaráð á Íslandi 2011</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92699</id>
    <revision>
      <id>1972453</id>
      <parentid>1968408</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tengt efni */</comment>
      <origin>1972453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18745" sha1="4r5rlmmnse1v4zv91cd69k27td7kjyl" xml:space="preserve">'''Stjórnlagaráð á Íslandi 2011''' (upphaflega nefnt [[stjórnlagaþing]]) var ráðgefandi nefnd skipuð af [[Forsætisráðuneyti Íslands]] árið 2011 til að gera frumvarp að heildarendurskoðun [[stjórnarskrá Íslands|íslensku stjórnarskrárinnar]]. Á undan stjórnlagaþinginu var haldinn þjóðfundur sem var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir stjórnlagaþingið. Eftir að [[Hæstiréttur]] úrskurðaði [[kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]] ólögmætar var heiti þingsins breytt í „stjórnlagaráð“ og sama fólki boðin seta í því og hlutu kosningu til stjórnlagaþingsins. Ýmsir töldu það vera að fara á svig við úrskurð Hæstaréttar.

Stjórnlagaráð skilaði frumvarpi að breytingum á [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] til Alþingis [[29. júlí]] [[2011]]. Tillögurnar miðuðu að því að styrkja [[beint lýðræði]], auka völd [[Alþingi]]s og sjálfstæði dómstóla gagnvart framkvæmdavaldinu, takmarka tímalengd setu [[forseti Íslands|forseta]] og setja fram skýr ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6388527|Breytingarnar á stjórnarskránni|höfundur=Valgeir Örn Ragnarsson|dags=19. október 2011|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt; Tillögurnar gerðu ráð fyrir að tiltekið hlutfall kjósenda gæti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál, að þjóðaratkvæðagreiðsla væri forsenda framsals valds til yfirþjóðlegra stofnana, og að atkvæðavægi yrði jafnað á landsvísu. Talsverð gagnrýni kom á frumvarpið frá lögfræðingum, og eins var gagnrýnd sú heildarendurskoðun á stjórnarskránni sem boðuð var.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://timarit.is/page/7770783|title=Frumvarpi stjórnlagaráðs ber að hafna|author=Reimar Pétursson|journal=Tímarit lögfræðinga|volume=61|number=3|pp=327-340}}&lt;/ref&gt; Helsti gallinn var að eina leiðin til að breyta stjórnarskránni var samkvæmt gildandi stjórnarskrá tvær kosningar, sem ekki reyndist víðtæk sátt um. Á endanum var boðað til þjóðaratkvæðagreiðslu um nokkrar af tillögum stjórnlagaráðs, en þótt meirihluti reyndist fyrir þeim öllum varð ekkert úr því að frumvarpið yrði lagt fram. Talsvert munaði um andstöðu forseta Íslands, [[Ólafur Ragnar Grímsson|Ólafs Ragnars Grímssonar]], en á móti börðust [[Þorvaldur Gylfason]], [[Katrín Oddsdóttir]], [[Hjörtur Hjartarson]], Stjórnarskrárfélagið og fleiri fyrir framtíð frumvarpsins.

Niðurstaðan varð sú að ekkert varð úr því að frumvarpið yrði lagt fram til atkvæðagreiðslu á Alþingi. Þess í stað var sett á fót stjórnarskrárnefnd, að mestu skipuð þingmönnum og nokkrum utanaðkomandi sérfræðingum, sem lagði til árið 2016 frumvarp byggt á þremur af tillögum stjórnlagaráðs. Það frumvarp hlaut ekki heldur brautargengi. Framganga Alþingis í málinu hefur verið gagnrýnd bæði af stuðningsfólki upphaflega frumvarpsins, og þeim sem hafa lýst sig andsnúin því. Reglulega er minnt á tillögur stjórnlagaráðs í almennri umræðu og kallað eftir endurskoðun stjórnarskrárinnar.

== Saga==
Frá því fyrir [[lýðveldisstofnunin|lýðveldisstofnun]] á Íslandi 1944 voru uppi hugmyndir um að efna til stjórnlagaþings, sem setti Íslandi [[stjórnskipunarlög]]. Þannig var á [[Alþingi]] sumarið 1942 rætt af miklum þunga um slíkt þing, en frá þeirri hugmynd var horfið síðar sama sumar.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|1250820|Álitsgerð lýðveldisnefndar í skilnaðarmálinu: Grundvöllurinn er þegar lagður - Aðrar leiðir mundu valda töf og truflun|blað=Morgunblaðið|dags=30. janúar 1944|bls=2}}&lt;/ref&gt; Árið 1949 sleit [[Framsóknarflokkurinn]] stjórnarsamstarfi á Alþingi og boðaði til kosninga. Meðal helstu kosningamála flokksins var að boðað skyldi til stjórnlagaþings en þær hugmyndir urðu ekki að veruleika.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|1082966|Vinstri skrif og hægri stefna|höfundur=Stefán Pétursson|blað=Alþýðublaðið|dags=13. september 1949|síða=4}}&lt;/ref&gt;

Næstu áratugi skaut hugmyndin upp kollinum af og til. Þannig hvatti [[Jóhanna Sigurðardóttir]] til boðunar stjórnlagaþings í pistli árið 1996.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.althingi.is/johanna/greinar/safn/000010.shtml|title=Breytt kjördæmaskipan- forsenda framfara|author=Jóhanna Sigurðardóttir|date=13. september 1996|website=Alþingi|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090130142229/http://www.althingi.is/johanna/greinar/safn/000010.shtml|archive-date=30.1.2009}}&lt;/ref&gt;

=== Bankahrunið ===
Í kjölfar [[bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] heyrðust raddir í þjóðfélaginu um að boða skyldi til stjórnlagaþings til að gera nauðsynlegar umbætur á samfélaginu með breytingum á stjórnarskrá. Þannig var komið á fót vefsíðunni nyttlydveldi.is,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nyttlydveldi.is/|link-status=dead|title=Undirskriftasöfnun|website=Nýtt lýðveldi|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108160743/http://nyttlydveldi.is/|archive-date=2010-01-08|access-date=2026-06-06|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; auk þess sem ýmsir málsmetandi menn skrifuðu greinar um efnið og komu fram í fjölmiðlum. 

Á flokksþingi [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] 19. janúar 2009 var samþykkt að efna skyldi til stjórnlagaþings.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3719,news_view.html|title=Ályktun um stjórnlagaþing frá flokksþingi|date=19. janúar 2009|website=Framsóknarflokkurinn|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090424195224/http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3719,news_view.html|archive-date=27.4.2009}}&lt;/ref&gt; Í framhaldi af því gaf flokkurinn út yfirlýsingu 29. janúar 2009 þar sem greint var frá því að skilyrði þess að flokkurinn styddi minnihlutastjórn [[Samfylkingin|Samfylkingar]] og [[Vinstri græn|Vinstri grænna]] væri að flokkarnir tveir féllust á hugmyndir Framsóknarflokksins um að efnt yrði til stjórnlagaþings.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3749,news_view.html|title=Meira um stjórnlagaþingið|date=29. janúar 2009|website=Framsóknarflokkurinn|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090420205349/http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3749,news_view.html|archive-date=20.4.2009}}&lt;/ref&gt;

Sama dag kynnti Framsóknarflokkurinn frumvarp til stjórnskipunarlaga, en í því var gert ráð fyrir að kosnir yrðu 63 fulltrúar í almennum kosningum samhliða [[Alþingiskosningar 2009|Alþingiskosningum vorið 2009]]. Þá gerði frumvarpið meðal annars ráð fyrir:
* Að um einstaklingskosningu yrði að ræða, þ.e. hver sem er gæti boðið sig fram til setu að því gefnu að hann safnaði 300 meðmælendum. Alþingismenn, ráðherrar og dómarar hefðu ekki framboðsrétt.
* Stjórnlagaþingið sæti í sex til átta mánuði og fengi þjóðin síðan að kjósa um tillögu þingsins að stjórnarskrá í almennum kosningum. 
* Ef meirihluti kjósenda samþykkti tillögu þingsins yrði tillagan að stjórnskipunarlögum (þ.e. stjórnarskrá Íslands).

Jóhanna Sigurðardóttir og [[Steingrímur J. Sigfússon]] sögðust síðla dags 29. janúar 2009 hafa fallist á tillögur Framsóknarmanna í aðalatriðum. Lét Steingrímur J. Sigfússon þó í ljós efasemdir um fýsileika þess að kjósa til stjórnlagaþingsins þá um vorið, enda taldi hann frestinn of stuttan. Gæti slíkt tímahrak leitt af sér að þeir sem hefðu hug á að bjóða sig fram sæju sér það ekki fært.

Sjálfstæðismenn tjáðu sig lítið um tillöguna en [[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björn Bjarnason]], fráfarandi dómsmálaráðherra, lét þó hafa eftir sér á fundi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismanna]] á Grand Hótel í Reykjavík 30. janúar að hann teldi breytingar á stjórnarskrá ekki brýnt verkefni.

=== Upphaf stjórnlagaþingsferlis ===
Lög um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010. Þau atriði sem stjórnlagaþingið átti sérstaklega að taka til umfjöllunar voru undirstöður íslenskrar stjórnskipunar og helstu grunnhugtök hennar, skipan [[löggjafarvald]]s og [[framkvæmdavald]]s og valdmörk þeirra, hlutverk og stöðu [[Forseti Íslands|forseta lýðveldisins]], sjálfstæði [[Dómstóll|dómstóla]] og eftirlit þeirra með öðrum handhöfum ríkisvalds, ákvæði um [[kosningar]] og [[Kjördæmi|kjördæmaskipan]], lýðræðislega þátttöku almennings, m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]], þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga, framsal ríkisvalds til [[Alþjóðastofnun|alþjóðastofnana]] og meðferð utanríkismála, og umhverfismál, þar á meðal um eignarhald og nýtingu [[náttúruauðlind]]a.

Lögin kváðu á um að „þjóðfundur“ yrði haldinn til undirbúnings 6. nóvember 2010. Þátttakendur yrðu 1000 valdir til að endurspegla þjóðina á sem bestan hátt. Í kjölfarið yrði kosið til stjórnlagaþings, þar sem framboðsfrestur rynni út 18. október 2010, nöfn frambjóðenda birt 3. nóvember, utankjörfundaratkvæðagreiðsla hæfist 10. nóvember, og kosningarnar sjálfar haldnar 27. nóvember. Stjórnlagaþing skyldi svo setja í febrúar 2011 og ætti það að sitja í minnst 2 mánuði.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/landskjorstjorn/2010090.html|title=Lög um stjórnlagaþing|date=25. júní 2010|website=Alþingi}}&lt;/ref&gt;

=== Þjóðfundur 2010 ===
Þjóðfundur um stjórnarskrá á Íslandi 2010 var haldinn í [[Reykjavík]] [[6. nóvember]] [[2010]]. Þjóðfundinum var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir stjórnlagaþingið. Boðað var til fundarins með slembiúrtaki úr þjóðskrá þannig að 1000 voru valdir af handahófi og 4 „varamenn“ fyrir hvern. 478 af þeim sem upphaflega voru valdir þekktust boðið, svo þá var leitað til varamanna. Að endingu urðu þjóðfundarfulltrúar 950 talsins.&lt;ref&gt;{{cite report|url=https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/stjornarskra/skyrsla_stjornlaganefndar_fyrra_bindi_thjodfundur_2010.pdf|title=Skýrsla stjórnlaganefndar III: Þjóðfundur|page=24}}&lt;/ref&gt; 

Hugmyndir fundarins voru settar upp í hugtakaflokka. Hugtökin voru „siðgæði“, „lýðræði“, „náttúra Íslands, vernd og nýting“, „réttlæti, velferð og jöfnuður“, „mannréttindi“, „valddreifing, ábyrgð og gagnsæi“, „friður og alþjóðasamvinna“, og „land og þjóð“.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thjodfundur2010.is/other_files/2010/gogn/Samantekt-Thjodfundur-2010.pdf |title=Stutt samantekt frá Þjóðfundi 2010 |access-date=2010-11-30 |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101116165311/http://www.thjodfundur2010.is/other_files/2010/gogn/Samantekt-Thjodfundur-2010.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Við lok þjóðfundarins voru allir þáttakendur spurðir um gagnsemi fundar, fræmkvæmd hans, fundarform og notagildi. Mikill meirihluti þáttakenda (75-97%) voru jákvæðir í garð þessara spurninga.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thjodfundur2010.is/nidurstodur/ |title=Niðurstöður þjóðfundar |access-date=2010-11-30 |archive-date=2010-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112003347/http://thjodfundur2010.is/nidurstodur/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Kosningar til stjórnlagaþings ===
{{aðalgrein|Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010}}
Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010 voru svo haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Hver og einn kjörgengur Íslendingur gat kosið 25 [[Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010|frambjóðendur]] og raðað þeim í forgangsröð. Kjörsókn var 36,77%.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/11/28/36_77_prosent_kosningathatttaka|title=36,77% kosningaþátttaka|website=Mbl.is|date=28.11.2010}}&lt;/ref&gt; Kosið var í fyrsta sinn með svokallaðri [[forgangsröðunaraðferð]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.landskjor.is/stjornlagathing/adferdafraedi-vid-kosningu/|title=Aðferðafræði við kosningu|accessdate=28. október 2017|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018223407/https://www.landskjor.is/stjornlagathing/adferdafraedi-vid-kosningu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Yfir 500 manns buðu sig fram fyrir kosningarnar til stjórnlagaþings og 25 voru kjörnir. Þeirra á meðal voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni. 

=== Stjórnlagaráðið ===
Nokkru eftir úrskurð Hæstaréttar skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Stjórnlagaráð skilaði frumvarpi að breytingum á [[stjórnarskrá Íslands]] til Alþingis 29. júlí 2011.

=== Þjóðaratkvæðagreiðsla og stjórnlaganefndin ===
Eftir miklar deilur um efnisatriði frumvarpsins og hvernig fara bæri með það, var ákveðið að boða til [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|þjóðaratkvæðagreiðslu um fimm af tillögum ráðsins]] haustið 2012, auk þess sem spurt var almennt hvort þátttakendur vildu að tillögur stjórnlagaráðs yrðu lagðar til grundvallar við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Tillögurnar fimm sneru að því að lýsa náttúruauðlindir [[þjóðareign]], að ákvæði um [[þjóðkirkjan|þjóðkirkju]] yrði í nýrri stjórnarskrá, að auka heimildir til [[persónukjör]]s í þingkosningum, að atkvæðavægi yrði jafnað yfir landið, og að ákveðið hlutfall kjósenda gæti knúið fram [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] með undirskriftalista. 

Nokkuð afgerandi meirihlutastuðningur reyndist vera við flestar tillögurnar, en kjörsókn var rétt innan við 50%. Eftir sigur Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í [[Alþingiskosningar 2013|Alþingiskosningum 2013]] var skipuð stjórnarskrárnefnd sem átti að skila frumvarpi að breytingum á stjórnarskrá, meðal annars með hliðsjón af tillögum stjórnlagaráðs. Í nefndinni sátu meðal annars [[Birgir Ármannsson]], [[Katrín Jakobsdóttir]], [[Róbert Marshall]], [[Freyja Haraldsdóttir]] og [[Sigurður Líndal (f. 1931)|Sigurður Líndal]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/stjornskipan-og-thjodartakn/stjornarskrain/stjornarskrarnefnd-2013-2017/|title=Stjórnarskrárnefnd 2013-2017|website=Stjórnarráðið}}&lt;/ref&gt; Nefndin skilaði frumvarpi þar sem þrjár breytingar voru lagðar til: að bætt yrði við ákvæði um náttúruvernd, um þjóðareign á auðlindum, og þjóðaratkvæðagreiðslur. [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] lagði frumvarpið fram sumarið 2016, en það var ekki samþykkt. Síðan þá hafa engar breytingar byggðar á tillögum stjórnlagaráðs verið samþykktar og stjórnarská Íslands var óbreytt frá því sem áður var árið 2020.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|80452|Hefur einhver breyting verið gerð á stjórnarskránni frá hruni?|höfundur=Jón Ólafsson og Sævar Ari Finnbogason|dags=3.11.2020}}&lt;/ref&gt;

=== Eftirmálar ===
Framganga Alþingis í málinu var gagnrýnd bæði af þeim sem voru á móti breytingum á stjórnarskrá, og þeim sem studdu frumvarp stjórnlagaráðs. Stjórnarskrárfélagið hélt lengi vel uppi málstað frumvarpsins og gaf út bókina ''Nýja íslenska stjórnarskráin'' árið 2018. Árið 2020 birtist stórt [[graff]]verk á vegg við Skúlagötu þar sem stóð „Hvar er nýja stjórnarskráin?“. Athygli vakti hve hratt verkið var afmáð.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/10/12/thrifid_strax/|title=Þrifið strax|website=Mbl.is|date=12.10.2020|author=Snorri Másson}}&lt;/ref&gt; Félagið stóð fyrir ýmsum uppákomum í aðdraganda [[Alþingiskosningar 2021|Alþingiskosninga 2021]] til að vekja athygli á tillögunum og tregðu Alþingis við að ræða þær.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

==Tengt efni==
* [[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]]
* [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs]]

==Tenglar==
* [https://stjornlagarad.is/ Vefur stjórnlagaráðs]
* [http://www.stjornlagathing.is/ Stjórnlagaþing.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111175955/http://stjornlagathing.is/ |date=2011-01-11 }}
* [http://www.stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá
* [http://www.samfelagssattmali.is/ Samfélagssáttmáli.is - Stjórnlagaþing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121035641/http://www.samfelagssattmali.is/ |date=2010-11-21 }}
*[https://stundin.is/frett/hver-drap-nyju-stjornarskrana/ „Hver drap nýju stjórnarskrána“; grein af stundinni.is 2015]
* [http://www.thjodfundur2010.is Þjóðfundur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921110322/http://www.thjodfundur2010.is/ |date=2010-09-21 }}

{{Íslensk stjórnmál}}
[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi| ]]
[[Flokkur:2011]]</text>
      <sha1>4r5rlmmnse1v4zv91cd69k27td7kjyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972454</id>
      <parentid>1972453</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kosningar til stjórnlagaþings */</comment>
      <origin>1972454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18685" sha1="l06vtjnn20nvga3k8uylv83nfzy9ucn" xml:space="preserve">'''Stjórnlagaráð á Íslandi 2011''' (upphaflega nefnt [[stjórnlagaþing]]) var ráðgefandi nefnd skipuð af [[Forsætisráðuneyti Íslands]] árið 2011 til að gera frumvarp að heildarendurskoðun [[stjórnarskrá Íslands|íslensku stjórnarskrárinnar]]. Á undan stjórnlagaþinginu var haldinn þjóðfundur sem var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir stjórnlagaþingið. Eftir að [[Hæstiréttur]] úrskurðaði [[kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]] ólögmætar var heiti þingsins breytt í „stjórnlagaráð“ og sama fólki boðin seta í því og hlutu kosningu til stjórnlagaþingsins. Ýmsir töldu það vera að fara á svig við úrskurð Hæstaréttar.

Stjórnlagaráð skilaði frumvarpi að breytingum á [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] til Alþingis [[29. júlí]] [[2011]]. Tillögurnar miðuðu að því að styrkja [[beint lýðræði]], auka völd [[Alþingi]]s og sjálfstæði dómstóla gagnvart framkvæmdavaldinu, takmarka tímalengd setu [[forseti Íslands|forseta]] og setja fram skýr ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6388527|Breytingarnar á stjórnarskránni|höfundur=Valgeir Örn Ragnarsson|dags=19. október 2011|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt; Tillögurnar gerðu ráð fyrir að tiltekið hlutfall kjósenda gæti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál, að þjóðaratkvæðagreiðsla væri forsenda framsals valds til yfirþjóðlegra stofnana, og að atkvæðavægi yrði jafnað á landsvísu. Talsverð gagnrýni kom á frumvarpið frá lögfræðingum, og eins var gagnrýnd sú heildarendurskoðun á stjórnarskránni sem boðuð var.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://timarit.is/page/7770783|title=Frumvarpi stjórnlagaráðs ber að hafna|author=Reimar Pétursson|journal=Tímarit lögfræðinga|volume=61|number=3|pp=327-340}}&lt;/ref&gt; Helsti gallinn var að eina leiðin til að breyta stjórnarskránni var samkvæmt gildandi stjórnarskrá tvær kosningar, sem ekki reyndist víðtæk sátt um. Á endanum var boðað til þjóðaratkvæðagreiðslu um nokkrar af tillögum stjórnlagaráðs, en þótt meirihluti reyndist fyrir þeim öllum varð ekkert úr því að frumvarpið yrði lagt fram. Talsvert munaði um andstöðu forseta Íslands, [[Ólafur Ragnar Grímsson|Ólafs Ragnars Grímssonar]], en á móti börðust [[Þorvaldur Gylfason]], [[Katrín Oddsdóttir]], [[Hjörtur Hjartarson]], Stjórnarskrárfélagið og fleiri fyrir framtíð frumvarpsins.

Niðurstaðan varð sú að ekkert varð úr því að frumvarpið yrði lagt fram til atkvæðagreiðslu á Alþingi. Þess í stað var sett á fót stjórnarskrárnefnd, að mestu skipuð þingmönnum og nokkrum utanaðkomandi sérfræðingum, sem lagði til árið 2016 frumvarp byggt á þremur af tillögum stjórnlagaráðs. Það frumvarp hlaut ekki heldur brautargengi. Framganga Alþingis í málinu hefur verið gagnrýnd bæði af stuðningsfólki upphaflega frumvarpsins, og þeim sem hafa lýst sig andsnúin því. Reglulega er minnt á tillögur stjórnlagaráðs í almennri umræðu og kallað eftir endurskoðun stjórnarskrárinnar.

== Saga==
Frá því fyrir [[lýðveldisstofnunin|lýðveldisstofnun]] á Íslandi 1944 voru uppi hugmyndir um að efna til stjórnlagaþings, sem setti Íslandi [[stjórnskipunarlög]]. Þannig var á [[Alþingi]] sumarið 1942 rætt af miklum þunga um slíkt þing, en frá þeirri hugmynd var horfið síðar sama sumar.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|1250820|Álitsgerð lýðveldisnefndar í skilnaðarmálinu: Grundvöllurinn er þegar lagður - Aðrar leiðir mundu valda töf og truflun|blað=Morgunblaðið|dags=30. janúar 1944|bls=2}}&lt;/ref&gt; Árið 1949 sleit [[Framsóknarflokkurinn]] stjórnarsamstarfi á Alþingi og boðaði til kosninga. Meðal helstu kosningamála flokksins var að boðað skyldi til stjórnlagaþings en þær hugmyndir urðu ekki að veruleika.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|1082966|Vinstri skrif og hægri stefna|höfundur=Stefán Pétursson|blað=Alþýðublaðið|dags=13. september 1949|síða=4}}&lt;/ref&gt;

Næstu áratugi skaut hugmyndin upp kollinum af og til. Þannig hvatti [[Jóhanna Sigurðardóttir]] til boðunar stjórnlagaþings í pistli árið 1996.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.althingi.is/johanna/greinar/safn/000010.shtml|title=Breytt kjördæmaskipan- forsenda framfara|author=Jóhanna Sigurðardóttir|date=13. september 1996|website=Alþingi|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090130142229/http://www.althingi.is/johanna/greinar/safn/000010.shtml|archive-date=30.1.2009}}&lt;/ref&gt;

=== Bankahrunið ===
Í kjölfar [[bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] heyrðust raddir í þjóðfélaginu um að boða skyldi til stjórnlagaþings til að gera nauðsynlegar umbætur á samfélaginu með breytingum á stjórnarskrá. Þannig var komið á fót vefsíðunni nyttlydveldi.is,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nyttlydveldi.is/|link-status=dead|title=Undirskriftasöfnun|website=Nýtt lýðveldi|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108160743/http://nyttlydveldi.is/|archive-date=2010-01-08|access-date=2026-06-06|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; auk þess sem ýmsir málsmetandi menn skrifuðu greinar um efnið og komu fram í fjölmiðlum. 

Á flokksþingi [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] 19. janúar 2009 var samþykkt að efna skyldi til stjórnlagaþings.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3719,news_view.html|title=Ályktun um stjórnlagaþing frá flokksþingi|date=19. janúar 2009|website=Framsóknarflokkurinn|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090424195224/http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3719,news_view.html|archive-date=27.4.2009}}&lt;/ref&gt; Í framhaldi af því gaf flokkurinn út yfirlýsingu 29. janúar 2009 þar sem greint var frá því að skilyrði þess að flokkurinn styddi minnihlutastjórn [[Samfylkingin|Samfylkingar]] og [[Vinstri græn|Vinstri grænna]] væri að flokkarnir tveir féllust á hugmyndir Framsóknarflokksins um að efnt yrði til stjórnlagaþings.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3749,news_view.html|title=Meira um stjórnlagaþingið|date=29. janúar 2009|website=Framsóknarflokkurinn|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090420205349/http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3749,news_view.html|archive-date=20.4.2009}}&lt;/ref&gt;

Sama dag kynnti Framsóknarflokkurinn frumvarp til stjórnskipunarlaga, en í því var gert ráð fyrir að kosnir yrðu 63 fulltrúar í almennum kosningum samhliða [[Alþingiskosningar 2009|Alþingiskosningum vorið 2009]]. Þá gerði frumvarpið meðal annars ráð fyrir:
* Að um einstaklingskosningu yrði að ræða, þ.e. hver sem er gæti boðið sig fram til setu að því gefnu að hann safnaði 300 meðmælendum. Alþingismenn, ráðherrar og dómarar hefðu ekki framboðsrétt.
* Stjórnlagaþingið sæti í sex til átta mánuði og fengi þjóðin síðan að kjósa um tillögu þingsins að stjórnarskrá í almennum kosningum. 
* Ef meirihluti kjósenda samþykkti tillögu þingsins yrði tillagan að stjórnskipunarlögum (þ.e. stjórnarskrá Íslands).

Jóhanna Sigurðardóttir og [[Steingrímur J. Sigfússon]] sögðust síðla dags 29. janúar 2009 hafa fallist á tillögur Framsóknarmanna í aðalatriðum. Lét Steingrímur J. Sigfússon þó í ljós efasemdir um fýsileika þess að kjósa til stjórnlagaþingsins þá um vorið, enda taldi hann frestinn of stuttan. Gæti slíkt tímahrak leitt af sér að þeir sem hefðu hug á að bjóða sig fram sæju sér það ekki fært.

Sjálfstæðismenn tjáðu sig lítið um tillöguna en [[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björn Bjarnason]], fráfarandi dómsmálaráðherra, lét þó hafa eftir sér á fundi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismanna]] á Grand Hótel í Reykjavík 30. janúar að hann teldi breytingar á stjórnarskrá ekki brýnt verkefni.

=== Upphaf stjórnlagaþingsferlis ===
Lög um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010. Þau atriði sem stjórnlagaþingið átti sérstaklega að taka til umfjöllunar voru undirstöður íslenskrar stjórnskipunar og helstu grunnhugtök hennar, skipan [[löggjafarvald]]s og [[framkvæmdavald]]s og valdmörk þeirra, hlutverk og stöðu [[Forseti Íslands|forseta lýðveldisins]], sjálfstæði [[Dómstóll|dómstóla]] og eftirlit þeirra með öðrum handhöfum ríkisvalds, ákvæði um [[kosningar]] og [[Kjördæmi|kjördæmaskipan]], lýðræðislega þátttöku almennings, m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]], þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga, framsal ríkisvalds til [[Alþjóðastofnun|alþjóðastofnana]] og meðferð utanríkismála, og umhverfismál, þar á meðal um eignarhald og nýtingu [[náttúruauðlind]]a.

Lögin kváðu á um að „þjóðfundur“ yrði haldinn til undirbúnings 6. nóvember 2010. Þátttakendur yrðu 1000 valdir til að endurspegla þjóðina á sem bestan hátt. Í kjölfarið yrði kosið til stjórnlagaþings, þar sem framboðsfrestur rynni út 18. október 2010, nöfn frambjóðenda birt 3. nóvember, utankjörfundaratkvæðagreiðsla hæfist 10. nóvember, og kosningarnar sjálfar haldnar 27. nóvember. Stjórnlagaþing skyldi svo setja í febrúar 2011 og ætti það að sitja í minnst 2 mánuði.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/landskjorstjorn/2010090.html|title=Lög um stjórnlagaþing|date=25. júní 2010|website=Alþingi}}&lt;/ref&gt;

=== Þjóðfundur 2010 ===
Þjóðfundur um stjórnarskrá á Íslandi 2010 var haldinn í [[Reykjavík]] [[6. nóvember]] [[2010]]. Þjóðfundinum var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir stjórnlagaþingið. Boðað var til fundarins með slembiúrtaki úr þjóðskrá þannig að 1000 voru valdir af handahófi og 4 „varamenn“ fyrir hvern. 478 af þeim sem upphaflega voru valdir þekktust boðið, svo þá var leitað til varamanna. Að endingu urðu þjóðfundarfulltrúar 950 talsins.&lt;ref&gt;{{cite report|url=https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/stjornarskra/skyrsla_stjornlaganefndar_fyrra_bindi_thjodfundur_2010.pdf|title=Skýrsla stjórnlaganefndar III: Þjóðfundur|page=24}}&lt;/ref&gt; 

Hugmyndir fundarins voru settar upp í hugtakaflokka. Hugtökin voru „siðgæði“, „lýðræði“, „náttúra Íslands, vernd og nýting“, „réttlæti, velferð og jöfnuður“, „mannréttindi“, „valddreifing, ábyrgð og gagnsæi“, „friður og alþjóðasamvinna“, og „land og þjóð“.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thjodfundur2010.is/other_files/2010/gogn/Samantekt-Thjodfundur-2010.pdf |title=Stutt samantekt frá Þjóðfundi 2010 |access-date=2010-11-30 |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101116165311/http://www.thjodfundur2010.is/other_files/2010/gogn/Samantekt-Thjodfundur-2010.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Við lok þjóðfundarins voru allir þáttakendur spurðir um gagnsemi fundar, fræmkvæmd hans, fundarform og notagildi. Mikill meirihluti þáttakenda (75-97%) voru jákvæðir í garð þessara spurninga.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thjodfundur2010.is/nidurstodur/ |title=Niðurstöður þjóðfundar |access-date=2010-11-30 |archive-date=2010-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112003347/http://thjodfundur2010.is/nidurstodur/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Kosningar til stjórnlagaþings ===
{{aðalgrein|Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010}}
Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010 voru svo haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Hver og einn kjörgengur Íslendingur gat kosið 25 frambjóðendur og raðað þeim í forgangsröð. Kjörsókn var 36,77%.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/11/28/36_77_prosent_kosningathatttaka|title=36,77% kosningaþátttaka|website=Mbl.is|date=28.11.2010}}&lt;/ref&gt; Kosið var í fyrsta sinn með svokallaðri [[forgangsröðunaraðferð]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.landskjor.is/stjornlagathing/adferdafraedi-vid-kosningu/|title=Aðferðafræði við kosningu|accessdate=28. október 2017|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018223407/https://www.landskjor.is/stjornlagathing/adferdafraedi-vid-kosningu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Yfir 500 manns buðu sig fram fyrir kosningarnar til stjórnlagaþings og 25 voru kjörnir. Þeirra á meðal voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni.

=== Stjórnlagaráðið ===
Nokkru eftir úrskurð Hæstaréttar skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Stjórnlagaráð skilaði frumvarpi að breytingum á [[stjórnarskrá Íslands]] til Alþingis 29. júlí 2011.

=== Þjóðaratkvæðagreiðsla og stjórnlaganefndin ===
Eftir miklar deilur um efnisatriði frumvarpsins og hvernig fara bæri með það, var ákveðið að boða til [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|þjóðaratkvæðagreiðslu um fimm af tillögum ráðsins]] haustið 2012, auk þess sem spurt var almennt hvort þátttakendur vildu að tillögur stjórnlagaráðs yrðu lagðar til grundvallar við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Tillögurnar fimm sneru að því að lýsa náttúruauðlindir [[þjóðareign]], að ákvæði um [[þjóðkirkjan|þjóðkirkju]] yrði í nýrri stjórnarskrá, að auka heimildir til [[persónukjör]]s í þingkosningum, að atkvæðavægi yrði jafnað yfir landið, og að ákveðið hlutfall kjósenda gæti knúið fram [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] með undirskriftalista. 

Nokkuð afgerandi meirihlutastuðningur reyndist vera við flestar tillögurnar, en kjörsókn var rétt innan við 50%. Eftir sigur Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í [[Alþingiskosningar 2013|Alþingiskosningum 2013]] var skipuð stjórnarskrárnefnd sem átti að skila frumvarpi að breytingum á stjórnarskrá, meðal annars með hliðsjón af tillögum stjórnlagaráðs. Í nefndinni sátu meðal annars [[Birgir Ármannsson]], [[Katrín Jakobsdóttir]], [[Róbert Marshall]], [[Freyja Haraldsdóttir]] og [[Sigurður Líndal (f. 1931)|Sigurður Líndal]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/stjornskipan-og-thjodartakn/stjornarskrain/stjornarskrarnefnd-2013-2017/|title=Stjórnarskrárnefnd 2013-2017|website=Stjórnarráðið}}&lt;/ref&gt; Nefndin skilaði frumvarpi þar sem þrjár breytingar voru lagðar til: að bætt yrði við ákvæði um náttúruvernd, um þjóðareign á auðlindum, og þjóðaratkvæðagreiðslur. [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] lagði frumvarpið fram sumarið 2016, en það var ekki samþykkt. Síðan þá hafa engar breytingar byggðar á tillögum stjórnlagaráðs verið samþykktar og stjórnarská Íslands var óbreytt frá því sem áður var árið 2020.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|80452|Hefur einhver breyting verið gerð á stjórnarskránni frá hruni?|höfundur=Jón Ólafsson og Sævar Ari Finnbogason|dags=3.11.2020}}&lt;/ref&gt;

=== Eftirmálar ===
Framganga Alþingis í málinu var gagnrýnd bæði af þeim sem voru á móti breytingum á stjórnarskrá, og þeim sem studdu frumvarp stjórnlagaráðs. Stjórnarskrárfélagið hélt lengi vel uppi málstað frumvarpsins og gaf út bókina ''Nýja íslenska stjórnarskráin'' árið 2018. Árið 2020 birtist stórt [[graff]]verk á vegg við Skúlagötu þar sem stóð „Hvar er nýja stjórnarskráin?“. Athygli vakti hve hratt verkið var afmáð.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/10/12/thrifid_strax/|title=Þrifið strax|website=Mbl.is|date=12.10.2020|author=Snorri Másson}}&lt;/ref&gt; Félagið stóð fyrir ýmsum uppákomum í aðdraganda [[Alþingiskosningar 2021|Alþingiskosninga 2021]] til að vekja athygli á tillögunum og tregðu Alþingis við að ræða þær.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

==Tengt efni==
* [[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]]
* [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs]]

==Tenglar==
* [https://stjornlagarad.is/ Vefur stjórnlagaráðs]
* [http://www.stjornlagathing.is/ Stjórnlagaþing.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111175955/http://stjornlagathing.is/ |date=2011-01-11 }}
* [http://www.stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið] býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá
* [http://www.samfelagssattmali.is/ Samfélagssáttmáli.is - Stjórnlagaþing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121035641/http://www.samfelagssattmali.is/ |date=2010-11-21 }}
*[https://stundin.is/frett/hver-drap-nyju-stjornarskrana/ „Hver drap nýju stjórnarskrána“; grein af stundinni.is 2015]
* [http://www.thjodfundur2010.is Þjóðfundur.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921110322/http://www.thjodfundur2010.is/ |date=2010-09-21 }}

{{Íslensk stjórnmál}}
[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi| ]]
[[Flokkur:2011]]</text>
      <sha1>l06vtjnn20nvga3k8uylv83nfzy9ucn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972461</id>
      <parentid>1972454</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tenglar */</comment>
      <origin>1972461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18519" sha1="3viuop4rlee6x8iqgfhbrvecic8foxg" xml:space="preserve">'''Stjórnlagaráð á Íslandi 2011''' (upphaflega nefnt [[stjórnlagaþing]]) var ráðgefandi nefnd skipuð af [[Forsætisráðuneyti Íslands]] árið 2011 til að gera frumvarp að heildarendurskoðun [[stjórnarskrá Íslands|íslensku stjórnarskrárinnar]]. Á undan stjórnlagaþinginu var haldinn þjóðfundur sem var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir stjórnlagaþingið. Eftir að [[Hæstiréttur]] úrskurðaði [[kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]] ólögmætar var heiti þingsins breytt í „stjórnlagaráð“ og sama fólki boðin seta í því og hlutu kosningu til stjórnlagaþingsins. Ýmsir töldu það vera að fara á svig við úrskurð Hæstaréttar.

Stjórnlagaráð skilaði frumvarpi að breytingum á [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] til Alþingis [[29. júlí]] [[2011]]. Tillögurnar miðuðu að því að styrkja [[beint lýðræði]], auka völd [[Alþingi]]s og sjálfstæði dómstóla gagnvart framkvæmdavaldinu, takmarka tímalengd setu [[forseti Íslands|forseta]] og setja fram skýr ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6388527|Breytingarnar á stjórnarskránni|höfundur=Valgeir Örn Ragnarsson|dags=19. október 2011|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt; Tillögurnar gerðu ráð fyrir að tiltekið hlutfall kjósenda gæti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál, að þjóðaratkvæðagreiðsla væri forsenda framsals valds til yfirþjóðlegra stofnana, og að atkvæðavægi yrði jafnað á landsvísu. Talsverð gagnrýni kom á frumvarpið frá lögfræðingum, og eins var gagnrýnd sú heildarendurskoðun á stjórnarskránni sem boðuð var.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://timarit.is/page/7770783|title=Frumvarpi stjórnlagaráðs ber að hafna|author=Reimar Pétursson|journal=Tímarit lögfræðinga|volume=61|number=3|pp=327-340}}&lt;/ref&gt; Helsti gallinn var að eina leiðin til að breyta stjórnarskránni var samkvæmt gildandi stjórnarskrá tvær kosningar, sem ekki reyndist víðtæk sátt um. Á endanum var boðað til þjóðaratkvæðagreiðslu um nokkrar af tillögum stjórnlagaráðs, en þótt meirihluti reyndist fyrir þeim öllum varð ekkert úr því að frumvarpið yrði lagt fram. Talsvert munaði um andstöðu forseta Íslands, [[Ólafur Ragnar Grímsson|Ólafs Ragnars Grímssonar]], en á móti börðust [[Þorvaldur Gylfason]], [[Katrín Oddsdóttir]], [[Hjörtur Hjartarson]], Stjórnarskrárfélagið og fleiri fyrir framtíð frumvarpsins.

Niðurstaðan varð sú að ekkert varð úr því að frumvarpið yrði lagt fram til atkvæðagreiðslu á Alþingi. Þess í stað var sett á fót stjórnarskrárnefnd, að mestu skipuð þingmönnum og nokkrum utanaðkomandi sérfræðingum, sem lagði til árið 2016 frumvarp byggt á þremur af tillögum stjórnlagaráðs. Það frumvarp hlaut ekki heldur brautargengi. Framganga Alþingis í málinu hefur verið gagnrýnd bæði af stuðningsfólki upphaflega frumvarpsins, og þeim sem hafa lýst sig andsnúin því. Reglulega er minnt á tillögur stjórnlagaráðs í almennri umræðu og kallað eftir endurskoðun stjórnarskrárinnar.

== Saga==
Frá því fyrir [[lýðveldisstofnunin|lýðveldisstofnun]] á Íslandi 1944 voru uppi hugmyndir um að efna til stjórnlagaþings, sem setti Íslandi [[stjórnskipunarlög]]. Þannig var á [[Alþingi]] sumarið 1942 rætt af miklum þunga um slíkt þing, en frá þeirri hugmynd var horfið síðar sama sumar.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|1250820|Álitsgerð lýðveldisnefndar í skilnaðarmálinu: Grundvöllurinn er þegar lagður - Aðrar leiðir mundu valda töf og truflun|blað=Morgunblaðið|dags=30. janúar 1944|bls=2}}&lt;/ref&gt; Árið 1949 sleit [[Framsóknarflokkurinn]] stjórnarsamstarfi á Alþingi og boðaði til kosninga. Meðal helstu kosningamála flokksins var að boðað skyldi til stjórnlagaþings en þær hugmyndir urðu ekki að veruleika.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|1082966|Vinstri skrif og hægri stefna|höfundur=Stefán Pétursson|blað=Alþýðublaðið|dags=13. september 1949|síða=4}}&lt;/ref&gt;

Næstu áratugi skaut hugmyndin upp kollinum af og til. Þannig hvatti [[Jóhanna Sigurðardóttir]] til boðunar stjórnlagaþings í pistli árið 1996.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.althingi.is/johanna/greinar/safn/000010.shtml|title=Breytt kjördæmaskipan- forsenda framfara|author=Jóhanna Sigurðardóttir|date=13. september 1996|website=Alþingi|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090130142229/http://www.althingi.is/johanna/greinar/safn/000010.shtml|archive-date=30.1.2009}}&lt;/ref&gt;

=== Bankahrunið ===
Í kjölfar [[bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] heyrðust raddir í þjóðfélaginu um að boða skyldi til stjórnlagaþings til að gera nauðsynlegar umbætur á samfélaginu með breytingum á stjórnarskrá. Þannig var komið á fót vefsíðunni nyttlydveldi.is,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nyttlydveldi.is/|link-status=dead|title=Undirskriftasöfnun|website=Nýtt lýðveldi|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108160743/http://nyttlydveldi.is/|archive-date=2010-01-08|access-date=2026-06-06|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; auk þess sem ýmsir málsmetandi menn skrifuðu greinar um efnið og komu fram í fjölmiðlum. 

Á flokksþingi [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] 19. janúar 2009 var samþykkt að efna skyldi til stjórnlagaþings.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3719,news_view.html|title=Ályktun um stjórnlagaþing frá flokksþingi|date=19. janúar 2009|website=Framsóknarflokkurinn|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090424195224/http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3719,news_view.html|archive-date=27.4.2009}}&lt;/ref&gt; Í framhaldi af því gaf flokkurinn út yfirlýsingu 29. janúar 2009 þar sem greint var frá því að skilyrði þess að flokkurinn styddi minnihlutastjórn [[Samfylkingin|Samfylkingar]] og [[Vinstri græn|Vinstri grænna]] væri að flokkarnir tveir féllust á hugmyndir Framsóknarflokksins um að efnt yrði til stjórnlagaþings.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3749,news_view.html|title=Meira um stjórnlagaþingið|date=29. janúar 2009|website=Framsóknarflokkurinn|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090420205349/http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3749,news_view.html|archive-date=20.4.2009}}&lt;/ref&gt;

Sama dag kynnti Framsóknarflokkurinn frumvarp til stjórnskipunarlaga, en í því var gert ráð fyrir að kosnir yrðu 63 fulltrúar í almennum kosningum samhliða [[Alþingiskosningar 2009|Alþingiskosningum vorið 2009]]. Þá gerði frumvarpið meðal annars ráð fyrir:
* Að um einstaklingskosningu yrði að ræða, þ.e. hver sem er gæti boðið sig fram til setu að því gefnu að hann safnaði 300 meðmælendum. Alþingismenn, ráðherrar og dómarar hefðu ekki framboðsrétt.
* Stjórnlagaþingið sæti í sex til átta mánuði og fengi þjóðin síðan að kjósa um tillögu þingsins að stjórnarskrá í almennum kosningum. 
* Ef meirihluti kjósenda samþykkti tillögu þingsins yrði tillagan að stjórnskipunarlögum (þ.e. stjórnarskrá Íslands).

Jóhanna Sigurðardóttir og [[Steingrímur J. Sigfússon]] sögðust síðla dags 29. janúar 2009 hafa fallist á tillögur Framsóknarmanna í aðalatriðum. Lét Steingrímur J. Sigfússon þó í ljós efasemdir um fýsileika þess að kjósa til stjórnlagaþingsins þá um vorið, enda taldi hann frestinn of stuttan. Gæti slíkt tímahrak leitt af sér að þeir sem hefðu hug á að bjóða sig fram sæju sér það ekki fært.

Sjálfstæðismenn tjáðu sig lítið um tillöguna en [[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björn Bjarnason]], fráfarandi dómsmálaráðherra, lét þó hafa eftir sér á fundi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismanna]] á Grand Hótel í Reykjavík 30. janúar að hann teldi breytingar á stjórnarskrá ekki brýnt verkefni.

=== Upphaf stjórnlagaþingsferlis ===
Lög um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010. Þau atriði sem stjórnlagaþingið átti sérstaklega að taka til umfjöllunar voru undirstöður íslenskrar stjórnskipunar og helstu grunnhugtök hennar, skipan [[löggjafarvald]]s og [[framkvæmdavald]]s og valdmörk þeirra, hlutverk og stöðu [[Forseti Íslands|forseta lýðveldisins]], sjálfstæði [[Dómstóll|dómstóla]] og eftirlit þeirra með öðrum handhöfum ríkisvalds, ákvæði um [[kosningar]] og [[Kjördæmi|kjördæmaskipan]], lýðræðislega þátttöku almennings, m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]], þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga, framsal ríkisvalds til [[Alþjóðastofnun|alþjóðastofnana]] og meðferð utanríkismála, og umhverfismál, þar á meðal um eignarhald og nýtingu [[náttúruauðlind]]a.

Lögin kváðu á um að „þjóðfundur“ yrði haldinn til undirbúnings 6. nóvember 2010. Þátttakendur yrðu 1000 valdir til að endurspegla þjóðina á sem bestan hátt. Í kjölfarið yrði kosið til stjórnlagaþings, þar sem framboðsfrestur rynni út 18. október 2010, nöfn frambjóðenda birt 3. nóvember, utankjörfundaratkvæðagreiðsla hæfist 10. nóvember, og kosningarnar sjálfar haldnar 27. nóvember. Stjórnlagaþing skyldi svo setja í febrúar 2011 og ætti það að sitja í minnst 2 mánuði.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/landskjorstjorn/2010090.html|title=Lög um stjórnlagaþing|date=25. júní 2010|website=Alþingi}}&lt;/ref&gt;

=== Þjóðfundur 2010 ===
Þjóðfundur um stjórnarskrá á Íslandi 2010 var haldinn í [[Reykjavík]] [[6. nóvember]] [[2010]]. Þjóðfundinum var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir stjórnlagaþingið. Boðað var til fundarins með slembiúrtaki úr þjóðskrá þannig að 1000 voru valdir af handahófi og 4 „varamenn“ fyrir hvern. 478 af þeim sem upphaflega voru valdir þekktust boðið, svo þá var leitað til varamanna. Að endingu urðu þjóðfundarfulltrúar 950 talsins.&lt;ref&gt;{{cite report|url=https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/stjornarskra/skyrsla_stjornlaganefndar_fyrra_bindi_thjodfundur_2010.pdf|title=Skýrsla stjórnlaganefndar III: Þjóðfundur|page=24}}&lt;/ref&gt; 

Hugmyndir fundarins voru settar upp í hugtakaflokka. Hugtökin voru „siðgæði“, „lýðræði“, „náttúra Íslands, vernd og nýting“, „réttlæti, velferð og jöfnuður“, „mannréttindi“, „valddreifing, ábyrgð og gagnsæi“, „friður og alþjóðasamvinna“, og „land og þjóð“.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thjodfundur2010.is/other_files/2010/gogn/Samantekt-Thjodfundur-2010.pdf |title=Stutt samantekt frá Þjóðfundi 2010 |access-date=2010-11-30 |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101116165311/http://www.thjodfundur2010.is/other_files/2010/gogn/Samantekt-Thjodfundur-2010.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Við lok þjóðfundarins voru allir þáttakendur spurðir um gagnsemi fundar, fræmkvæmd hans, fundarform og notagildi. Mikill meirihluti þáttakenda (75-97%) voru jákvæðir í garð þessara spurninga.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thjodfundur2010.is/nidurstodur/ |title=Niðurstöður þjóðfundar |access-date=2010-11-30 |archive-date=2010-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112003347/http://thjodfundur2010.is/nidurstodur/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Kosningar til stjórnlagaþings ===
{{aðalgrein|Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010}}
Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010 voru svo haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Hver og einn kjörgengur Íslendingur gat kosið 25 frambjóðendur og raðað þeim í forgangsröð. Kjörsókn var 36,77%.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/11/28/36_77_prosent_kosningathatttaka|title=36,77% kosningaþátttaka|website=Mbl.is|date=28.11.2010}}&lt;/ref&gt; Kosið var í fyrsta sinn með svokallaðri [[forgangsröðunaraðferð]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.landskjor.is/stjornlagathing/adferdafraedi-vid-kosningu/|title=Aðferðafræði við kosningu|accessdate=28. október 2017|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018223407/https://www.landskjor.is/stjornlagathing/adferdafraedi-vid-kosningu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Yfir 500 manns buðu sig fram fyrir kosningarnar til stjórnlagaþings og 25 voru kjörnir. Þeirra á meðal voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni.

=== Stjórnlagaráðið ===
Nokkru eftir úrskurð Hæstaréttar skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Stjórnlagaráð skilaði frumvarpi að breytingum á [[stjórnarskrá Íslands]] til Alþingis 29. júlí 2011.

=== Þjóðaratkvæðagreiðsla og stjórnlaganefndin ===
Eftir miklar deilur um efnisatriði frumvarpsins og hvernig fara bæri með það, var ákveðið að boða til [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|þjóðaratkvæðagreiðslu um fimm af tillögum ráðsins]] haustið 2012, auk þess sem spurt var almennt hvort þátttakendur vildu að tillögur stjórnlagaráðs yrðu lagðar til grundvallar við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Tillögurnar fimm sneru að því að lýsa náttúruauðlindir [[þjóðareign]], að ákvæði um [[þjóðkirkjan|þjóðkirkju]] yrði í nýrri stjórnarskrá, að auka heimildir til [[persónukjör]]s í þingkosningum, að atkvæðavægi yrði jafnað yfir landið, og að ákveðið hlutfall kjósenda gæti knúið fram [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] með undirskriftalista. 

Nokkuð afgerandi meirihlutastuðningur reyndist vera við flestar tillögurnar, en kjörsókn var rétt innan við 50%. Eftir sigur Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í [[Alþingiskosningar 2013|Alþingiskosningum 2013]] var skipuð stjórnarskrárnefnd sem átti að skila frumvarpi að breytingum á stjórnarskrá, meðal annars með hliðsjón af tillögum stjórnlagaráðs. Í nefndinni sátu meðal annars [[Birgir Ármannsson]], [[Katrín Jakobsdóttir]], [[Róbert Marshall]], [[Freyja Haraldsdóttir]] og [[Sigurður Líndal (f. 1931)|Sigurður Líndal]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/stjornskipan-og-thjodartakn/stjornarskrain/stjornarskrarnefnd-2013-2017/|title=Stjórnarskrárnefnd 2013-2017|website=Stjórnarráðið}}&lt;/ref&gt; Nefndin skilaði frumvarpi þar sem þrjár breytingar voru lagðar til: að bætt yrði við ákvæði um náttúruvernd, um þjóðareign á auðlindum, og þjóðaratkvæðagreiðslur. [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] lagði frumvarpið fram sumarið 2016, en það var ekki samþykkt. Síðan þá hafa engar breytingar byggðar á tillögum stjórnlagaráðs verið samþykktar og stjórnarská Íslands var óbreytt frá því sem áður var árið 2020.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|80452|Hefur einhver breyting verið gerð á stjórnarskránni frá hruni?|höfundur=Jón Ólafsson og Sævar Ari Finnbogason|dags=3.11.2020}}&lt;/ref&gt;

=== Eftirmálar ===
Framganga Alþingis í málinu var gagnrýnd bæði af þeim sem voru á móti breytingum á stjórnarskrá, og þeim sem studdu frumvarp stjórnlagaráðs. Stjórnarskrárfélagið hélt lengi vel uppi málstað frumvarpsins og gaf út bókina ''Nýja íslenska stjórnarskráin'' árið 2018. Árið 2020 birtist stórt [[graff]]verk á vegg við Skúlagötu þar sem stóð „Hvar er nýja stjórnarskráin?“. Athygli vakti hve hratt verkið var afmáð.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/10/12/thrifid_strax/|title=Þrifið strax|website=Mbl.is|date=12.10.2020|author=Snorri Másson}}&lt;/ref&gt; Félagið stóð fyrir ýmsum uppákomum í aðdraganda [[Alþingiskosningar 2021|Alþingiskosninga 2021]] til að vekja athygli á tillögunum og tregðu Alþingis við að ræða þær.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

==Tengt efni==
* [[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]]
* [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs]]

==Tenglar==
* [https://stjornlagarad.is/ Vefur stjórnlagaráðs]
* [http://www.stjornlagathing.is/ Vefur stjórnlagaþings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111175955/http://stjornlagathing.is/ |date=2011-01-11 }}
* [http://www.stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið]
* [http://www.samfelagssattmali.is/ Samfélagssáttmáli.is - Stjórnlagaþing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121035641/http://www.samfelagssattmali.is/ |date=2010-11-21 }}
* [http://www.thjodfundur2010.is Vefur þjóðfundarins 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921110322/http://www.thjodfundur2010.is/ |date=2010-09-21 }}

{{Íslensk stjórnmál}}
[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi| ]]
[[Flokkur:2011]]</text>
      <sha1>3viuop4rlee6x8iqgfhbrvecic8foxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972462</id>
      <parentid>1972461</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eftirmálar */</comment>
      <origin>1972462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18719" sha1="o1ndjprt2vzwvz4n0izodm2djso6pe1" xml:space="preserve">'''Stjórnlagaráð á Íslandi 2011''' (upphaflega nefnt [[stjórnlagaþing]]) var ráðgefandi nefnd skipuð af [[Forsætisráðuneyti Íslands]] árið 2011 til að gera frumvarp að heildarendurskoðun [[stjórnarskrá Íslands|íslensku stjórnarskrárinnar]]. Á undan stjórnlagaþinginu var haldinn þjóðfundur sem var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir stjórnlagaþingið. Eftir að [[Hæstiréttur]] úrskurðaði [[kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]] ólögmætar var heiti þingsins breytt í „stjórnlagaráð“ og sama fólki boðin seta í því og hlutu kosningu til stjórnlagaþingsins. Ýmsir töldu það vera að fara á svig við úrskurð Hæstaréttar.

Stjórnlagaráð skilaði frumvarpi að breytingum á [[stjórnarskrá lýðveldisins Íslands]] til Alþingis [[29. júlí]] [[2011]]. Tillögurnar miðuðu að því að styrkja [[beint lýðræði]], auka völd [[Alþingi]]s og sjálfstæði dómstóla gagnvart framkvæmdavaldinu, takmarka tímalengd setu [[forseti Íslands|forseta]] og setja fram skýr ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6388527|Breytingarnar á stjórnarskránni|höfundur=Valgeir Örn Ragnarsson|dags=19. október 2011|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt; Tillögurnar gerðu ráð fyrir að tiltekið hlutfall kjósenda gæti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál, að þjóðaratkvæðagreiðsla væri forsenda framsals valds til yfirþjóðlegra stofnana, og að atkvæðavægi yrði jafnað á landsvísu. Talsverð gagnrýni kom á frumvarpið frá lögfræðingum, og eins var gagnrýnd sú heildarendurskoðun á stjórnarskránni sem boðuð var.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://timarit.is/page/7770783|title=Frumvarpi stjórnlagaráðs ber að hafna|author=Reimar Pétursson|journal=Tímarit lögfræðinga|volume=61|number=3|pp=327-340}}&lt;/ref&gt; Helsti gallinn var að eina leiðin til að breyta stjórnarskránni var samkvæmt gildandi stjórnarskrá tvær kosningar, sem ekki reyndist víðtæk sátt um. Á endanum var boðað til þjóðaratkvæðagreiðslu um nokkrar af tillögum stjórnlagaráðs, en þótt meirihluti reyndist fyrir þeim öllum varð ekkert úr því að frumvarpið yrði lagt fram. Talsvert munaði um andstöðu forseta Íslands, [[Ólafur Ragnar Grímsson|Ólafs Ragnars Grímssonar]], en á móti börðust [[Þorvaldur Gylfason]], [[Katrín Oddsdóttir]], [[Hjörtur Hjartarson]], Stjórnarskrárfélagið og fleiri fyrir framtíð frumvarpsins.

Niðurstaðan varð sú að ekkert varð úr því að frumvarpið yrði lagt fram til atkvæðagreiðslu á Alþingi. Þess í stað var sett á fót stjórnarskrárnefnd, að mestu skipuð þingmönnum og nokkrum utanaðkomandi sérfræðingum, sem lagði til árið 2016 frumvarp byggt á þremur af tillögum stjórnlagaráðs. Það frumvarp hlaut ekki heldur brautargengi. Framganga Alþingis í málinu hefur verið gagnrýnd bæði af stuðningsfólki upphaflega frumvarpsins, og þeim sem hafa lýst sig andsnúin því. Reglulega er minnt á tillögur stjórnlagaráðs í almennri umræðu og kallað eftir endurskoðun stjórnarskrárinnar.

== Saga==
Frá því fyrir [[lýðveldisstofnunin|lýðveldisstofnun]] á Íslandi 1944 voru uppi hugmyndir um að efna til stjórnlagaþings, sem setti Íslandi [[stjórnskipunarlög]]. Þannig var á [[Alþingi]] sumarið 1942 rætt af miklum þunga um slíkt þing, en frá þeirri hugmynd var horfið síðar sama sumar.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|1250820|Álitsgerð lýðveldisnefndar í skilnaðarmálinu: Grundvöllurinn er þegar lagður - Aðrar leiðir mundu valda töf og truflun|blað=Morgunblaðið|dags=30. janúar 1944|bls=2}}&lt;/ref&gt; Árið 1949 sleit [[Framsóknarflokkurinn]] stjórnarsamstarfi á Alþingi og boðaði til kosninga. Meðal helstu kosningamála flokksins var að boðað skyldi til stjórnlagaþings en þær hugmyndir urðu ekki að veruleika.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|1082966|Vinstri skrif og hægri stefna|höfundur=Stefán Pétursson|blað=Alþýðublaðið|dags=13. september 1949|síða=4}}&lt;/ref&gt;

Næstu áratugi skaut hugmyndin upp kollinum af og til. Þannig hvatti [[Jóhanna Sigurðardóttir]] til boðunar stjórnlagaþings í pistli árið 1996.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.althingi.is/johanna/greinar/safn/000010.shtml|title=Breytt kjördæmaskipan- forsenda framfara|author=Jóhanna Sigurðardóttir|date=13. september 1996|website=Alþingi|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090130142229/http://www.althingi.is/johanna/greinar/safn/000010.shtml|archive-date=30.1.2009}}&lt;/ref&gt;

=== Bankahrunið ===
Í kjölfar [[bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] heyrðust raddir í þjóðfélaginu um að boða skyldi til stjórnlagaþings til að gera nauðsynlegar umbætur á samfélaginu með breytingum á stjórnarskrá. Þannig var komið á fót vefsíðunni nyttlydveldi.is,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nyttlydveldi.is/|link-status=dead|title=Undirskriftasöfnun|website=Nýtt lýðveldi|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108160743/http://nyttlydveldi.is/|archive-date=2010-01-08|access-date=2026-06-06|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; auk þess sem ýmsir málsmetandi menn skrifuðu greinar um efnið og komu fram í fjölmiðlum. 

Á flokksþingi [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] 19. janúar 2009 var samþykkt að efna skyldi til stjórnlagaþings.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3719,news_view.html|title=Ályktun um stjórnlagaþing frá flokksþingi|date=19. janúar 2009|website=Framsóknarflokkurinn|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090424195224/http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3719,news_view.html|archive-date=27.4.2009}}&lt;/ref&gt; Í framhaldi af því gaf flokkurinn út yfirlýsingu 29. janúar 2009 þar sem greint var frá því að skilyrði þess að flokkurinn styddi minnihlutastjórn [[Samfylkingin|Samfylkingar]] og [[Vinstri græn|Vinstri grænna]] væri að flokkarnir tveir féllust á hugmyndir Framsóknarflokksins um að efnt yrði til stjórnlagaþings.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3749,news_view.html|title=Meira um stjórnlagaþingið|date=29. janúar 2009|website=Framsóknarflokkurinn|archive-url=https://vefsafn.is/is/20090420205349/http://www.framsokn.is/Flokkurinn/Fyrir_fjolmidla/Frettir/?b=1,3749,news_view.html|archive-date=20.4.2009}}&lt;/ref&gt;

Sama dag kynnti Framsóknarflokkurinn frumvarp til stjórnskipunarlaga, en í því var gert ráð fyrir að kosnir yrðu 63 fulltrúar í almennum kosningum samhliða [[Alþingiskosningar 2009|Alþingiskosningum vorið 2009]]. Þá gerði frumvarpið meðal annars ráð fyrir:
* Að um einstaklingskosningu yrði að ræða, þ.e. hver sem er gæti boðið sig fram til setu að því gefnu að hann safnaði 300 meðmælendum. Alþingismenn, ráðherrar og dómarar hefðu ekki framboðsrétt.
* Stjórnlagaþingið sæti í sex til átta mánuði og fengi þjóðin síðan að kjósa um tillögu þingsins að stjórnarskrá í almennum kosningum. 
* Ef meirihluti kjósenda samþykkti tillögu þingsins yrði tillagan að stjórnskipunarlögum (þ.e. stjórnarskrá Íslands).

Jóhanna Sigurðardóttir og [[Steingrímur J. Sigfússon]] sögðust síðla dags 29. janúar 2009 hafa fallist á tillögur Framsóknarmanna í aðalatriðum. Lét Steingrímur J. Sigfússon þó í ljós efasemdir um fýsileika þess að kjósa til stjórnlagaþingsins þá um vorið, enda taldi hann frestinn of stuttan. Gæti slíkt tímahrak leitt af sér að þeir sem hefðu hug á að bjóða sig fram sæju sér það ekki fært.

Sjálfstæðismenn tjáðu sig lítið um tillöguna en [[Björn Bjarnason (f. 1944)|Björn Bjarnason]], fráfarandi dómsmálaráðherra, lét þó hafa eftir sér á fundi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðismanna]] á Grand Hótel í Reykjavík 30. janúar að hann teldi breytingar á stjórnarskrá ekki brýnt verkefni.

=== Upphaf stjórnlagaþingsferlis ===
Lög um stjórnlagaþing voru samþykkt á Alþingi 25. júní 2010. Þau atriði sem stjórnlagaþingið átti sérstaklega að taka til umfjöllunar voru undirstöður íslenskrar stjórnskipunar og helstu grunnhugtök hennar, skipan [[löggjafarvald]]s og [[framkvæmdavald]]s og valdmörk þeirra, hlutverk og stöðu [[Forseti Íslands|forseta lýðveldisins]], sjálfstæði [[Dómstóll|dómstóla]] og eftirlit þeirra með öðrum handhöfum ríkisvalds, ákvæði um [[kosningar]] og [[Kjördæmi|kjördæmaskipan]], lýðræðislega þátttöku almennings, m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag [[Þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]], þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga, framsal ríkisvalds til [[Alþjóðastofnun|alþjóðastofnana]] og meðferð utanríkismála, og umhverfismál, þar á meðal um eignarhald og nýtingu [[náttúruauðlind]]a.

Lögin kváðu á um að „þjóðfundur“ yrði haldinn til undirbúnings 6. nóvember 2010. Þátttakendur yrðu 1000 valdir til að endurspegla þjóðina á sem bestan hátt. Í kjölfarið yrði kosið til stjórnlagaþings, þar sem framboðsfrestur rynni út 18. október 2010, nöfn frambjóðenda birt 3. nóvember, utankjörfundaratkvæðagreiðsla hæfist 10. nóvember, og kosningarnar sjálfar haldnar 27. nóvember. Stjórnlagaþing skyldi svo setja í febrúar 2011 og ætti það að sitja í minnst 2 mánuði.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/landskjorstjorn/2010090.html|title=Lög um stjórnlagaþing|date=25. júní 2010|website=Alþingi}}&lt;/ref&gt;

=== Þjóðfundur 2010 ===
Þjóðfundur um stjórnarskrá á Íslandi 2010 var haldinn í [[Reykjavík]] [[6. nóvember]] [[2010]]. Þjóðfundinum var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir stjórnlagaþingið. Boðað var til fundarins með slembiúrtaki úr þjóðskrá þannig að 1000 voru valdir af handahófi og 4 „varamenn“ fyrir hvern. 478 af þeim sem upphaflega voru valdir þekktust boðið, svo þá var leitað til varamanna. Að endingu urðu þjóðfundarfulltrúar 950 talsins.&lt;ref&gt;{{cite report|url=https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/stjornarskra/skyrsla_stjornlaganefndar_fyrra_bindi_thjodfundur_2010.pdf|title=Skýrsla stjórnlaganefndar III: Þjóðfundur|page=24}}&lt;/ref&gt; 

Hugmyndir fundarins voru settar upp í hugtakaflokka. Hugtökin voru „siðgæði“, „lýðræði“, „náttúra Íslands, vernd og nýting“, „réttlæti, velferð og jöfnuður“, „mannréttindi“, „valddreifing, ábyrgð og gagnsæi“, „friður og alþjóðasamvinna“, og „land og þjóð“.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thjodfundur2010.is/other_files/2010/gogn/Samantekt-Thjodfundur-2010.pdf |title=Stutt samantekt frá Þjóðfundi 2010 |access-date=2010-11-30 |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101116165311/http://www.thjodfundur2010.is/other_files/2010/gogn/Samantekt-Thjodfundur-2010.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Við lok þjóðfundarins voru allir þáttakendur spurðir um gagnsemi fundar, fræmkvæmd hans, fundarform og notagildi. Mikill meirihluti þáttakenda (75-97%) voru jákvæðir í garð þessara spurninga.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thjodfundur2010.is/nidurstodur/ |title=Niðurstöður þjóðfundar |access-date=2010-11-30 |archive-date=2010-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112003347/http://thjodfundur2010.is/nidurstodur/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Kosningar til stjórnlagaþings ===
{{aðalgrein|Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010}}
Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010 voru svo haldnar þann [[27. nóvember]] [[2010]]. Hver og einn kjörgengur Íslendingur gat kosið 25 frambjóðendur og raðað þeim í forgangsröð. Kjörsókn var 36,77%.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/11/28/36_77_prosent_kosningathatttaka|title=36,77% kosningaþátttaka|website=Mbl.is|date=28.11.2010}}&lt;/ref&gt; Kosið var í fyrsta sinn með svokallaðri [[forgangsröðunaraðferð]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.landskjor.is/stjornlagathing/adferdafraedi-vid-kosningu/|title=Aðferðafræði við kosningu|accessdate=28. október 2017|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018223407/https://www.landskjor.is/stjornlagathing/adferdafraedi-vid-kosningu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Yfir 500 manns buðu sig fram fyrir kosningarnar til stjórnlagaþings og 25 voru kjörnir. Þeirra á meðal voru [[Ómar Ragnarsson]] dagskrárgerðarmaður, [[Þorvaldur Gylfason]] hagfræðingur, [[Salvör Nordal]] heimspekingur og [[Þórhildur Þorleifsdóttir]] leikstjóri. Kosningin var gagnrýnd fyrir að vera flókin og kosningaþátttaka þótti dræm.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://vb.is/frettir/helmingur-kosningabaerra-manna-sat-heima-i-gaer/|title=Helmingur kosningabærra manna sat heima í gær|date=21. október 2012|website=Viðskiptablaðið}}&lt;/ref&gt; Gagnrýnt var hve margir kjörnir fulltrúar voru af höfuðborgarsvæðinu, voru frægir, og hefðu gott aðgengi að fjármagni.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6375663|Stjórnlagaþing þeirra efnuðu|höfundur=Róbert Hlynur Baldursson|dags=18.8.2010|bls=10|blað=DV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{tímarit.is|5121225|Stjórnlagaþing þeirra þjóðþekktu|höfundur=Svavar Hávarðsson|dags=1. desember 2010|bls=10|blað=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt;

Ýmsar kærur bárust í kjölfarið og að endingu ógilti [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kosninguna með ákvörðun þann [[25. janúar]] [[2011]] og taldi alvarlega ágalla á framkvæmd hennar.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://electionjudgments.org/api/files/1595522066159dx28vrl622g.pdf|title=Endurrit úr gerðabók Hæstaréttar 25. janúar 2011|date=25. janúar 2011|website=Election Judgements}}&lt;/ref&gt; Ákvörðun Hæstaréttar var mjög umdeild. Í mars þetta ár var Stjórnarskrárfélagið stofnað til að styðja við hugmyndina um breytingar á stjórnarskránni.

=== Stjórnlagaráðið ===
Nokkru eftir úrskurð Hæstaréttar skipaði Alþingi svokallað „stjórnlagaráð“, sem skyldi vera ráðgefandi nefnd um nýja stjórnaskrá. Stjórnlagaráðið var skipað flestum þeim er kosnir voru til stjórnlagaþingsins og tók til starfa um vorið.

Stjórnlagaráð skilaði frumvarpi að breytingum á [[stjórnarskrá Íslands]] til Alþingis 29. júlí 2011.

=== Þjóðaratkvæðagreiðsla og stjórnlaganefndin ===
Eftir miklar deilur um efnisatriði frumvarpsins og hvernig fara bæri með það, var ákveðið að boða til [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs|þjóðaratkvæðagreiðslu um fimm af tillögum ráðsins]] haustið 2012, auk þess sem spurt var almennt hvort þátttakendur vildu að tillögur stjórnlagaráðs yrðu lagðar til grundvallar við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Tillögurnar fimm sneru að því að lýsa náttúruauðlindir [[þjóðareign]], að ákvæði um [[þjóðkirkjan|þjóðkirkju]] yrði í nýrri stjórnarskrá, að auka heimildir til [[persónukjör]]s í þingkosningum, að atkvæðavægi yrði jafnað yfir landið, og að ákveðið hlutfall kjósenda gæti knúið fram [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] með undirskriftalista. 

Nokkuð afgerandi meirihlutastuðningur reyndist vera við flestar tillögurnar, en kjörsókn var rétt innan við 50%. Eftir sigur Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í [[Alþingiskosningar 2013|Alþingiskosningum 2013]] var skipuð stjórnarskrárnefnd sem átti að skila frumvarpi að breytingum á stjórnarskrá, meðal annars með hliðsjón af tillögum stjórnlagaráðs. Í nefndinni sátu meðal annars [[Birgir Ármannsson]], [[Katrín Jakobsdóttir]], [[Róbert Marshall]], [[Freyja Haraldsdóttir]] og [[Sigurður Líndal (f. 1931)|Sigurður Líndal]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/stjornskipan-og-thjodartakn/stjornarskrain/stjornarskrarnefnd-2013-2017/|title=Stjórnarskrárnefnd 2013-2017|website=Stjórnarráðið}}&lt;/ref&gt; Nefndin skilaði frumvarpi þar sem þrjár breytingar voru lagðar til: að bætt yrði við ákvæði um náttúruvernd, um þjóðareign á auðlindum, og þjóðaratkvæðagreiðslur. [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] lagði frumvarpið fram sumarið 2016, en það var ekki samþykkt. Síðan þá hafa engar breytingar byggðar á tillögum stjórnlagaráðs verið samþykktar og stjórnarská Íslands var óbreytt frá því sem áður var árið 2020.&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|80452|Hefur einhver breyting verið gerð á stjórnarskránni frá hruni?|höfundur=Jón Ólafsson og Sævar Ari Finnbogason|dags=3.11.2020}}&lt;/ref&gt;

=== Eftirmálar ===
Framganga Alþingis í málinu var gagnrýnd bæði af þeim sem voru á móti breytingum á stjórnarskrá, og þeim sem studdu frumvarp stjórnlagaráðs.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://heimildin.is/frett/hver-drap-nyju-stjornarskrana/|title=Hver drap nýju stjórnarskrána?|author=Jóhann Páll Jóhannsson|date=13. september 2015|website=Heimildin}}&lt;/ref&gt; Stjórnarskrárfélagið hélt lengi vel uppi málstað frumvarpsins og gaf út bókina ''Nýja íslenska stjórnarskráin'' árið 2018. Árið 2020 birtist stórt [[graff]]verk á vegg við Skúlagötu þar sem stóð „Hvar er nýja stjórnarskráin?“. Athygli vakti hve hratt verkið var afmáð.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/10/12/thrifid_strax/|title=Þrifið strax|website=Mbl.is|date=12.10.2020|author=Snorri Másson}}&lt;/ref&gt; Félagið stóð fyrir ýmsum uppákomum í aðdraganda [[Alþingiskosningar 2021|Alþingiskosninga 2021]] til að vekja athygli á tillögunum og tregðu Alþingis við að ræða þær.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

==Tengt efni==
* [[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]]
* [[Þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs]]

==Tenglar==
* [https://stjornlagarad.is/ Vefur stjórnlagaráðs]
* [http://www.stjornlagathing.is/ Vefur stjórnlagaþings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111175955/http://stjornlagathing.is/ |date=2011-01-11 }}
* [http://www.stjornarskrarfelagid.is/ Stjórnarskrárfélagið]
* [http://www.samfelagssattmali.is/ Samfélagssáttmáli.is - Stjórnlagaþing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121035641/http://www.samfelagssattmali.is/ |date=2010-11-21 }}
* [http://www.thjodfundur2010.is Vefur þjóðfundarins 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921110322/http://www.thjodfundur2010.is/ |date=2010-09-21 }}

{{Íslensk stjórnmál}}
[[Flokkur:Stjórnlagaþing á Íslandi| ]]
[[Flokkur:2011]]</text>
      <sha1>o1ndjprt2vzwvz4n0izodm2djso6pe1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93244</id>
    <redirect title="Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010" />
    <revision>
      <id>1972456</id>
      <parentid>1969447</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011]]</comment>
      <origin>1972456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="e4c49t81fpj315r8k7t1f41agk198pb" xml:space="preserve">#tilvísun[[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011]]</text>
      <sha1>e4c49t81fpj315r8k7t1f41agk198pb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972463</id>
      <parentid>1972456</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Stjórnlagaráð á Íslandi 2011]] til [[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]]</comment>
      <origin>1972463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="mtgop2yj31l2npibpztwqwfrmcjdsw2" xml:space="preserve">#tilvísun[[Kosningar til stjórnlagaþings á Íslandi 2010]]</text>
      <sha1>mtgop2yj31l2npibpztwqwfrmcjdsw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Listi yfir afskriftir fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins 2008</title>
    <ns>1</ns>
    <id>93270</id>
    <revision>
      <id>1972442</id>
      <parentid>1467037</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* Önnur bankahrunsgrein sem þyrfti að breyta */</comment>
      <origin>1972442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18236" sha1="ba40d44xd1p20u6ts0312pmgtkz3rtb" xml:space="preserve">Eitt og annað sem má notast til að fullbúa listann: [http://www.dv.is/frettir/2010/2/14/afskriftir-audmanna/ Afskriftir auðmanna; grein af Dv.is 2010]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 1. nóvember 2010 kl. 14:34 (UTC)
:Kannski ættu að vera hérna líka afskriftir íslenskra einstaklinga og hafa fyrirsögnina þá bara: '''Listi yfir afskriftir í kjölfar efnahagshrunsins 2008'''? Held það sé miklu betra. Hvað finnst ykkur? Mér finnst að minnsta kosti alveg nauðsynlegt að þessum afskriftum verði haldið saman. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 1. nóvember 2010 kl. 14:39 (UTC)
:: Set [http://www.dv.is/frettir/2011/8/25/afskrifa-milljarda-skuld-hja-roberti/ þetta] hérna og tengi þetta saman við efnið seinna. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 26. ágúst 2011 kl. 21:23 (UTC)
:::Og [http://eyjan.is/2011/09/05/fyrirtaeki-fengu-440-milljarda-af-503-milljarda-afskriftum-345-milljardar-til-fyrirtaekja-sem-ekki-starfa-i-helstu-atvinnugreinum/ þetta] líka. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 5. september 2011 kl. 16:59 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/folk/2011/9/12/mal-thetta-er-fellt-nidur/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 12. september 2011 kl. 13:43 (UTC)
:::::Og [http://eyjan.is/2011/09/23/77-heildarskulda-afskrifadar-eda-breytt-i-hlutafe-hja-41-fyrirtaeki-336-milljarda-eftirgjof-skulda/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 23. september 2011 kl. 23:02 (UTC)h
::::::Og [http://eyjan.is/2011/10/04/eyglo-vill-birta-upplysingar-um-allar-afskriftir-yfir-100-milljon-krona-skulda/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 4. október 2011 kl. 14:42 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/10/5/felag-palma-fekk-262-milljonir-afskrifadar/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 5. október 2011 kl. 22:30 (UTC)
::::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/6/18/26-milljardar-afskrifadir-hja-magnusi-thorsteinssyni/ þetta]. [[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 18. júní 2012 kl. 12:59 (UTC)
::::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/10/9/afskrifa-38-milljarda-af-glitnislani-svarthafs/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 9. október 2011 kl. 20:14 (UTC)
:::::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/10/11/19-milljarda-skuld-vafnings-og-milestone-afskrifud/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 11. október 2011 kl. 07:59 (UTC)
:::::::::Og [http://eyjan.is/2011/10/19/marino-g-njalsson-gafu-audkyfingi-63-milljarda-afskrifudu-33-milljarda-hja-heimilum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 19. október 2011 kl. 16:57 (UTC)
Og [http://www.visir.is/fjorir-milljardar-afskrifadir-hja-brimborg/article/2011111109726?fb_ref=top&amp;fb_source=home_multiline þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 2. nóvember 2011 kl. 20:32 (UTC)
:Og [http://www.dv.is/frettir/2011/11/3/eitt-staersta-gjaldthrot-islandssogunnar/ þetta] --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 3. nóvember 2011 kl. 07:12 (UTC)
::Og [http://eyjan.is/2011/11/16/afskrifa-milljarda-eignarhaldsfelagsins-fasteignar-felaginu-skipt-upp/ þetta] --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 16. nóvember 2011 kl. 16:40 (UTC)
:::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/11/18/audmenn-islands-halda-eignum-thratt-fyrir-milljardaafskriftir/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 18. nóvember 2011 kl. 14:40 (UTC)
::::Og líklega [http://www.dv.is/frettir/2011/11/21/milljardagjaldthrot-hja-finni-ingolfssyni/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 21. nóvember 2011 kl. 08:17 (UTC)
:::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/12/4/20-milljarda-afskriftir-hja-islenskum-adalverktokum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 4. desember 2011 kl. 20:18 (UTC)
::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/12/7/rumur-milljardur-afskrifadur/ þetta] --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 7. desember 2011 kl. 16:35 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/12/11/afskrifa-milljard-hja-gudmundi/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 11. desember 2011 kl. 08:32 (UTC)
::::::::Og [http://www.vb.is/frett/68258/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 12. desember 2011 kl. 04:56 (UTC)
:::::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/12/15/afskrifad-hja-finni-i-skugga-milljarda-eigna/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 15. desember 2011 kl. 06:40 (UTC)
:Og [http://www.dv.is/frettir/2012/1/2/milljarda-afskriftir-peturs/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 2. janúar 2012 kl. 12:07 (UTC)
::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/1/3/afskrifa-milljarda-hja-sundurunum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 3. janúar 2012 kl. 13:31 (UTC)
:::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/2/3/thriggja-milljarda-afskriftir-hja-magnusi-armann/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 3. febrúar 2012 kl. 10:38 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/2/3/8-milljarda-kululanaskuldir-ingvars-afskrifadar/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 3. febrúar 2012 kl. 12:11 (UTC)
:::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/3/4/magnus-fekk-826-milljona-afskrift/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 4. mars 2012 kl. 13:09 (UTC)
::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/3/28/afskrifar-milljarda-hja-finni-ingolfssyni/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 28. mars 2012 kl. 10:55 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/3/29/593-milljona-afskrift-hja-felagi-gudjons-i-oz/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 29. mars 2012 kl. 10:24 (UTC)
::::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/3/31/afskrifa-9-milljarda-hja-sundurunum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 31. mars 2012 kl. 18:07 (UTC)
Og [http://www.dv.is/frettir/2012/4/11/afskrifa-730-milljona-skuldir-hja-birni-inga/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 11. apríl 2012 kl. 10:14 (UTC)
:Og [http://www.dv.is/frettir/2012/4/16/eignast-odda-aftur-eftir-fimm-milljarda-afskriftir/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 16. apríl 2012 kl. 08:32 (UTC)
::Og [http://smugan.is/2012/04/hvad-verdur-nu-um-jakob-valgeir-og-bornin/ þetta]. Frekari upplýsingar [http://www.youtube.com/watch?v=MSMLtwYtHN0 hér]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 18. apríl 2012 kl. 15:36 (UTC)
:::Og [http://visir.is/landsbankinn-thyrfti-ad-afskrifa-31-milljard/article/2012120419033 þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 19. apríl 2012 kl. 10:55 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/4/28/afskrifudu-12-milljarda-hja-noatunssystkinum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 28. apríl 2012 kl. 10:03 (UTC)
:::::Og [http://mbl.is/vidskipti/frettir/2012/04/26/afskrifar_43_milljarda_vegna_actavis/ þetta].--[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 30. apríl 2012 kl. 23:46 (UTC)
::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/5/1/nefndi-ekki-hundrud-milljona-afskriftirnar/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 1. maí 2012 kl. 19:40 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/5/23/fa-373-milljona-afskrift/ þetta]. [[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 23. maí 2012 kl. 17:31 (UTC)
Og [http://www.dv.is/frettir/2012/6/6/thjodverjar-topudu-mest-islendingum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 6. júní 2012 kl. 07:03 (UTC)
:og [http://www.dv.is/frettir/2012/5/23/landsbankinn-afskrifar-650-milljonir-hja-eggerti/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 6. júní 2012 kl. 07:05 (UTC)
::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/6/13/afskrifa-milljarda-hja-steinthori-og-jonmundi/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 13. júní 2012 kl. 12:53 (UTC)
:::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/6/16/enn-afskrfad-hja-felogum-steinthors/ þetta]. [[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 16. júní 2012 kl. 14:09 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/blogg/iris-erlingsdottir/2012/6/28/islenska-raeningjabaelid/ þetta] getur komið að notum. [[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 29. júní 2012 kl. 00:40 (UTC)
::::: Og [http://www.dv.is/frettir/2012/7/17/mogginn-losnar-vid-einn-milljard/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 17. júlí 2012 kl. 13:49 (UTC)
:::::: Og [http://www.dv.is/frettir/2012/7/19/vidmidin-sveigd-vegna-arvakurs/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 19. júlí 2012 kl. 15:36 (UTC)
::::::: Og [http://www.dv.is/frettir/2012/7/23/osattur-vid-afskriftir-hvenaer-lykur-vitleysunni/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 23. júlí 2012 kl. 10:58 (UTC)
: Og [http://www.dv.is/frettir/2012/7/27/thorvaldur-sleppur-vid-462-milljonir/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 27. júlí 2012 kl. 08:02 (UTC)
:: Og [http://www.dv.is/frettir/2012/8/10/risagjaldthrot-hja-felagi-skattakongs/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 10. ágúst 2012 kl. 14:13 (UTC)
:::Og  [http://www.dv.is/frettir/2012/10/18/afskrifa-meira-en-milljard-hja-jakobi/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 18. október 2012 kl. 09:48 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/10/19/varnagli-tryggva-thors-gjaldthrota/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 19. október 2012 kl. 13:47 (UTC)
:::::Og  [http://www.dv.is/folk/2012/10/31/afskrifudu-20-milljarda-hja-dotturfelagi-n1/ þetta].--[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 31. október 2012 kl. 09:40 (UTC)
::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/11/19/skilja-eftir-sig-900-milljona-skuldir/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 19. nóvember 2012 kl. 16:24 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/11/27/samherji-faer-13-hundrud-milljona-afskrift-hja-glitni/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 27. nóvember 2012 kl. 11:08 (UTC)
:Og [http://www.dv.is/frettir/2012/12/1/oskasonur-eyjamanna/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 1. desember 2012 kl. 20:38 (UTC)
::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/12/19/tveir-milljardar-afskrifadir-hja-kristjani/ þetta],--[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 19. desember 2012 kl. 17:47 (UTC)
:::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/4/afskrifa-naerri-1840-milljonir-hja-votabergi/ þetta].--[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 4. janúar 2013 kl. 17:32 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/9/778-milljona-krofur-afskrifadar/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 9. janúar 2013 kl. 15:37 (UTC)
:::::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/15/milljardagjaldthrot-fyrrverandi-verslanarisa/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 15. janúar 2013 kl. 10:20 (UTC)
::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/22/milljardaafskriftir-vegna-gjaldthrots-bnt/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 22. janúar 2013 kl. 16:55 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/23/sonur-bankastjora-losnar-vid-risalan/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 23. janúar 2013 kl. 09:05 (UTC)
:Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/29/afskrifudu-ruma-57-milljarda-hja-gift/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 29. janúar 2013 kl. 12:07 (UTC)
::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/3/6/islensk-fjarskiptautras-endadi-illa/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 6. mars 2013 kl. 11:46 (UTC)

Þá er ég búinn að setja allt inn í greinina hér að ofan. Allar helstu upplýsingar og alla tengla. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 18. mars 2013 kl. 20:32 (UTC)

:Og [http://www.dv.is/frettir/2013/12/30/risagjaldthrot-stapa/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 30. desember 2013 kl. 12:26 (UTC)
::Og [http://www.dv.is/frettir/2014/7/26/risagjaldthrot-audmanns/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 26. júlí 2014 kl. 16:39 (UTC)
:::Og [http://www.dv.is/frettir/2014/8/24/islandsbanki-afskrifadi-1200-milljonir/ þetta]--[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 24. ágúst 2014 kl. 12:42 (UTC)

== Ekki eðlilegur listi ==

Ég verð að gera athugasemd við þennan lista að einu leyti, það er ekki hægt að tala um að fyrirtæki sem fór á hausinn og ekki fæst upp í skuldir sé að fá afskriftir - ef það er mælikvarðinn þá geturðu einfaldlega sett upp lista með öllum fyrirtækjum og einstaklingum sem hafa farið á hausinn síðan 2008 því það er eðli málsins samkvæmt að fyrirtæki sem fer á hausinn á ekki upp í skuldir.
: Geturðu nefnt nánar hvaða dæmi þú átt við? Það getur jafngilt afskriftum þegar skuldir sem verða til í samstæðu eru færðar í dótturfyrirtæki eða eignarhaldsfélag með engan rekstur og það síðan látið fara á hausinn með samþykki lánadrottna, held ég. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 1. apríl 2013 kl. 16:57 (UTC)
::Þarf ekki einhver að afskrifa skuldir sem ekki fæst upp í. Hér eru það oftast helstu viðskiptabankarnir sem afskrifa. Ég ætla annars rétt að vona að menn ræði þetta hér áður en menn fara umturna eða breyta listanum. Og endilega minnið mig á ef eitthvað vantar inn í listann... Ég er sannfærður um að það er hellingur. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 2. apríl 2013 kl. 14:29 (UTC)
::Tvö dæmi eru t.d. Saxhóll og Bygg sem fór á hausinn skv. frétt DV um eitt stærsta gjaldþrot sögunnar og Fikt ehf/FS7 í eigu Finns Ingólfssonar, skv. frétt á dv.is fór fyrirtækið á hausinn. Auðvitað þarf einhver að afskrifa ef fyrirtæki fer á hausinn en eins og ég sagði upphaflega að ef það á að vera forsendan væri ekki nema eðlilegt að listinn innihaldi þá öll fyrirtækjagjaldþrot á þessu tímabili þar sem þar hefur þurft að afskrifa talsvert af peningum líka.

:::Það er talað um afskriftir í [http://www.dv.is/frettir/2011/11/3/eitt-staersta-gjaldthrot-islandssogunnar/ fréttinni]. Og nei, það eru ekki öll gjaldþrot heldur öll þau sem eru stór og tengjast hruninu. Merktu svo orð þín með undirskrift og tímasetningar-takkanum. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 3. apríl 2013 kl. 21:32 (UTC)

::::Er það sem sagt skilyrðið fyrir að komast inn á þennan lista, að orðið afskriftir sé notað í fréttinni um gjaldþrotið? Þá er nú alveg ljóst að það er voðalega lítið að marka þennan lista nema einhvers konar hefnikrossferð. (ég hafði ekki hugmynd um að væri einhver undirskriftartakki hérna) --[[Kerfissíða:Framlög/83.227.54.25|83.227.54.25]] 8. apríl 2013 kl. 18:41 (UTC)

== Heimildir? ==

Er virkilega verið að nota DV.is sem heimild í alfræðiorðarbókarpistli á netinu?! DV.is er mesta slúður- og soprblað á Íslandi telst enganveginn sem fræðileg heimild.
:Skrifaðu undir það sem þú segir. Og hefur einhver kært þessar upplýsingar sem koma fram í Dv? Einsog Íslendignar eru nú kæruglaðir þá væri gaman að fá nokkur dæmi? Og hverju hafa þessar meintu kærur áorkað í þeirri viðleitni að koma okkur nær sannleikanum? Notaðu heimildir ekki álit þitt á viðkomandi fjölmiðlum. Ég á eftir að lúslesa rannsóknarskýrsluna og mun setja heimildir inn af henni þegar þar að kemur.  --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 6. apríl 2013 kl. 21:30 (UTC)
:: DV er ekki síðri heimild en aðrir fjölmiðlar, en fjallar þó oftar um mál einstaklinga en aðrir. [[Notandi:Thvj|Thvj]] ([[Notandaspjall:Thvj|spjall]]) 18. apríl 2013 kl. 15:49 (UTC)

== Tímamörk ==

Hvenær lýkur &quot;kjölfari efnahagshrunsins&quot;? --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 7. apríl 2013 kl. 00:24 (UTC)
: Góð spurning. Listinn virðist að óathuguðu máli vel og samviskusamlega unninn, en ber óneitanlega keim af ''[[frumrannsókn]]'' og því þarf að taka umræðuna um hvort hann eigi heima á is.wikipedia. - Eins þarf lögmæti birtingar slíkra lista að vera ómudeilt. [[Notandi:Thvj|Thvj]] ([[Notandaspjall:Thvj|spjall]]) 7. apríl 2013 kl. 20:49 (UTC)
::Ef þið skoðið þessi fyrirtæki sem nefnd hafa verið voru þau öll til um og eftir hrun og komust í fjölmiðla um líkt leyti. Ef þið teljið að eitthvert fyrirtæki sem hér er nefnt og hafi fengið afskrifað tengist hruninu ekki neitt, endilega látið vita. Lögmæti? Þetta eru upplýsingar sem til eru á netinu. Hvað ætli séu til margir svona [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_bank_failures_in_the_United_States_(2008%E2%80%93present) samskonar listar ]á ensku wikipediu? Og svo mæli ég með að einhver taki sig til og stofni lista sem nefnist: '''Listi yfir dómsmál sérstaks saksóknara á árunum 2010-?'''.
::: Listinn nefnir einnig afskirftir einstaklinga, sem ég held að sé lagalega á mjög gráu svæði. Einnig má spyrja hvort listinn eigi að vera tæmandi, eða með dæmi tekin af handahófi. Auk þess finnst mér kaflar með getgátur ekki eiga heima á wikipedia. — Vinsamlegast, merkið innlegg með fjórum tildum &quot;~&quot; í lokin! [[Notandi:Thvj|Thvj]] ([[Notandaspjall:Thvj|spjall]]) 18. apríl 2013 kl. 15:16 (UTC)

== Önnur bankahrunsgrein sem þyrfti að breyta ==

Þetta ætti mögulega heima sem almenn umfjöllun (með dæmum) um afskriftir í kjölfar bankahrunsins, að mínu mati. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 17. júlí 2026 kl. 22:54 (UTC)</text>
      <sha1>ba40d44xd1p20u6ts0312pmgtkz3rtb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972469</id>
      <parentid>1972442</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Önnur bankahrunsgrein sem þyrfti að breyta */ Svar</comment>
      <origin>1972469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18617" sha1="ovbabedobaqnde8kivh5ovdd3220ckr" xml:space="preserve">Eitt og annað sem má notast til að fullbúa listann: [http://www.dv.is/frettir/2010/2/14/afskriftir-audmanna/ Afskriftir auðmanna; grein af Dv.is 2010]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 1. nóvember 2010 kl. 14:34 (UTC)
:Kannski ættu að vera hérna líka afskriftir íslenskra einstaklinga og hafa fyrirsögnina þá bara: '''Listi yfir afskriftir í kjölfar efnahagshrunsins 2008'''? Held það sé miklu betra. Hvað finnst ykkur? Mér finnst að minnsta kosti alveg nauðsynlegt að þessum afskriftum verði haldið saman. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 1. nóvember 2010 kl. 14:39 (UTC)
:: Set [http://www.dv.is/frettir/2011/8/25/afskrifa-milljarda-skuld-hja-roberti/ þetta] hérna og tengi þetta saman við efnið seinna. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 26. ágúst 2011 kl. 21:23 (UTC)
:::Og [http://eyjan.is/2011/09/05/fyrirtaeki-fengu-440-milljarda-af-503-milljarda-afskriftum-345-milljardar-til-fyrirtaekja-sem-ekki-starfa-i-helstu-atvinnugreinum/ þetta] líka. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 5. september 2011 kl. 16:59 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/folk/2011/9/12/mal-thetta-er-fellt-nidur/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 12. september 2011 kl. 13:43 (UTC)
:::::Og [http://eyjan.is/2011/09/23/77-heildarskulda-afskrifadar-eda-breytt-i-hlutafe-hja-41-fyrirtaeki-336-milljarda-eftirgjof-skulda/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 23. september 2011 kl. 23:02 (UTC)h
::::::Og [http://eyjan.is/2011/10/04/eyglo-vill-birta-upplysingar-um-allar-afskriftir-yfir-100-milljon-krona-skulda/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 4. október 2011 kl. 14:42 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/10/5/felag-palma-fekk-262-milljonir-afskrifadar/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 5. október 2011 kl. 22:30 (UTC)
::::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/6/18/26-milljardar-afskrifadir-hja-magnusi-thorsteinssyni/ þetta]. [[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 18. júní 2012 kl. 12:59 (UTC)
::::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/10/9/afskrifa-38-milljarda-af-glitnislani-svarthafs/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 9. október 2011 kl. 20:14 (UTC)
:::::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/10/11/19-milljarda-skuld-vafnings-og-milestone-afskrifud/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 11. október 2011 kl. 07:59 (UTC)
:::::::::Og [http://eyjan.is/2011/10/19/marino-g-njalsson-gafu-audkyfingi-63-milljarda-afskrifudu-33-milljarda-hja-heimilum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 19. október 2011 kl. 16:57 (UTC)
Og [http://www.visir.is/fjorir-milljardar-afskrifadir-hja-brimborg/article/2011111109726?fb_ref=top&amp;fb_source=home_multiline þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 2. nóvember 2011 kl. 20:32 (UTC)
:Og [http://www.dv.is/frettir/2011/11/3/eitt-staersta-gjaldthrot-islandssogunnar/ þetta] --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 3. nóvember 2011 kl. 07:12 (UTC)
::Og [http://eyjan.is/2011/11/16/afskrifa-milljarda-eignarhaldsfelagsins-fasteignar-felaginu-skipt-upp/ þetta] --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 16. nóvember 2011 kl. 16:40 (UTC)
:::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/11/18/audmenn-islands-halda-eignum-thratt-fyrir-milljardaafskriftir/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 18. nóvember 2011 kl. 14:40 (UTC)
::::Og líklega [http://www.dv.is/frettir/2011/11/21/milljardagjaldthrot-hja-finni-ingolfssyni/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 21. nóvember 2011 kl. 08:17 (UTC)
:::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/12/4/20-milljarda-afskriftir-hja-islenskum-adalverktokum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 4. desember 2011 kl. 20:18 (UTC)
::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/12/7/rumur-milljardur-afskrifadur/ þetta] --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 7. desember 2011 kl. 16:35 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/12/11/afskrifa-milljard-hja-gudmundi/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 11. desember 2011 kl. 08:32 (UTC)
::::::::Og [http://www.vb.is/frett/68258/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 12. desember 2011 kl. 04:56 (UTC)
:::::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2011/12/15/afskrifad-hja-finni-i-skugga-milljarda-eigna/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 15. desember 2011 kl. 06:40 (UTC)
:Og [http://www.dv.is/frettir/2012/1/2/milljarda-afskriftir-peturs/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 2. janúar 2012 kl. 12:07 (UTC)
::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/1/3/afskrifa-milljarda-hja-sundurunum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 3. janúar 2012 kl. 13:31 (UTC)
:::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/2/3/thriggja-milljarda-afskriftir-hja-magnusi-armann/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 3. febrúar 2012 kl. 10:38 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/2/3/8-milljarda-kululanaskuldir-ingvars-afskrifadar/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 3. febrúar 2012 kl. 12:11 (UTC)
:::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/3/4/magnus-fekk-826-milljona-afskrift/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 4. mars 2012 kl. 13:09 (UTC)
::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/3/28/afskrifar-milljarda-hja-finni-ingolfssyni/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 28. mars 2012 kl. 10:55 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/3/29/593-milljona-afskrift-hja-felagi-gudjons-i-oz/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 29. mars 2012 kl. 10:24 (UTC)
::::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/3/31/afskrifa-9-milljarda-hja-sundurunum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 31. mars 2012 kl. 18:07 (UTC)
Og [http://www.dv.is/frettir/2012/4/11/afskrifa-730-milljona-skuldir-hja-birni-inga/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 11. apríl 2012 kl. 10:14 (UTC)
:Og [http://www.dv.is/frettir/2012/4/16/eignast-odda-aftur-eftir-fimm-milljarda-afskriftir/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 16. apríl 2012 kl. 08:32 (UTC)
::Og [http://smugan.is/2012/04/hvad-verdur-nu-um-jakob-valgeir-og-bornin/ þetta]. Frekari upplýsingar [http://www.youtube.com/watch?v=MSMLtwYtHN0 hér]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 18. apríl 2012 kl. 15:36 (UTC)
:::Og [http://visir.is/landsbankinn-thyrfti-ad-afskrifa-31-milljard/article/2012120419033 þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 19. apríl 2012 kl. 10:55 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/4/28/afskrifudu-12-milljarda-hja-noatunssystkinum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 28. apríl 2012 kl. 10:03 (UTC)
:::::Og [http://mbl.is/vidskipti/frettir/2012/04/26/afskrifar_43_milljarda_vegna_actavis/ þetta].--[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 30. apríl 2012 kl. 23:46 (UTC)
::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/5/1/nefndi-ekki-hundrud-milljona-afskriftirnar/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 1. maí 2012 kl. 19:40 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/5/23/fa-373-milljona-afskrift/ þetta]. [[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 23. maí 2012 kl. 17:31 (UTC)
Og [http://www.dv.is/frettir/2012/6/6/thjodverjar-topudu-mest-islendingum/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 6. júní 2012 kl. 07:03 (UTC)
:og [http://www.dv.is/frettir/2012/5/23/landsbankinn-afskrifar-650-milljonir-hja-eggerti/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 6. júní 2012 kl. 07:05 (UTC)
::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/6/13/afskrifa-milljarda-hja-steinthori-og-jonmundi/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 13. júní 2012 kl. 12:53 (UTC)
:::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/6/16/enn-afskrfad-hja-felogum-steinthors/ þetta]. [[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 16. júní 2012 kl. 14:09 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/blogg/iris-erlingsdottir/2012/6/28/islenska-raeningjabaelid/ þetta] getur komið að notum. [[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 29. júní 2012 kl. 00:40 (UTC)
::::: Og [http://www.dv.is/frettir/2012/7/17/mogginn-losnar-vid-einn-milljard/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 17. júlí 2012 kl. 13:49 (UTC)
:::::: Og [http://www.dv.is/frettir/2012/7/19/vidmidin-sveigd-vegna-arvakurs/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 19. júlí 2012 kl. 15:36 (UTC)
::::::: Og [http://www.dv.is/frettir/2012/7/23/osattur-vid-afskriftir-hvenaer-lykur-vitleysunni/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 23. júlí 2012 kl. 10:58 (UTC)
: Og [http://www.dv.is/frettir/2012/7/27/thorvaldur-sleppur-vid-462-milljonir/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 27. júlí 2012 kl. 08:02 (UTC)
:: Og [http://www.dv.is/frettir/2012/8/10/risagjaldthrot-hja-felagi-skattakongs/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 10. ágúst 2012 kl. 14:13 (UTC)
:::Og  [http://www.dv.is/frettir/2012/10/18/afskrifa-meira-en-milljard-hja-jakobi/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 18. október 2012 kl. 09:48 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/10/19/varnagli-tryggva-thors-gjaldthrota/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 19. október 2012 kl. 13:47 (UTC)
:::::Og  [http://www.dv.is/folk/2012/10/31/afskrifudu-20-milljarda-hja-dotturfelagi-n1/ þetta].--[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 31. október 2012 kl. 09:40 (UTC)
::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/11/19/skilja-eftir-sig-900-milljona-skuldir/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 19. nóvember 2012 kl. 16:24 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/11/27/samherji-faer-13-hundrud-milljona-afskrift-hja-glitni/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 27. nóvember 2012 kl. 11:08 (UTC)
:Og [http://www.dv.is/frettir/2012/12/1/oskasonur-eyjamanna/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 1. desember 2012 kl. 20:38 (UTC)
::Og [http://www.dv.is/frettir/2012/12/19/tveir-milljardar-afskrifadir-hja-kristjani/ þetta],--[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 19. desember 2012 kl. 17:47 (UTC)
:::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/4/afskrifa-naerri-1840-milljonir-hja-votabergi/ þetta].--[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 4. janúar 2013 kl. 17:32 (UTC)
::::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/9/778-milljona-krofur-afskrifadar/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 9. janúar 2013 kl. 15:37 (UTC)
:::::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/15/milljardagjaldthrot-fyrrverandi-verslanarisa/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 15. janúar 2013 kl. 10:20 (UTC)
::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/22/milljardaafskriftir-vegna-gjaldthrots-bnt/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 22. janúar 2013 kl. 16:55 (UTC)
:::::::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/23/sonur-bankastjora-losnar-vid-risalan/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 23. janúar 2013 kl. 09:05 (UTC)
:Og [http://www.dv.is/frettir/2013/1/29/afskrifudu-ruma-57-milljarda-hja-gift/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/194.144.212.210|194.144.212.210]] 29. janúar 2013 kl. 12:07 (UTC)
::Og [http://www.dv.is/frettir/2013/3/6/islensk-fjarskiptautras-endadi-illa/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 6. mars 2013 kl. 11:46 (UTC)

Þá er ég búinn að setja allt inn í greinina hér að ofan. Allar helstu upplýsingar og alla tengla. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 18. mars 2013 kl. 20:32 (UTC)

:Og [http://www.dv.is/frettir/2013/12/30/risagjaldthrot-stapa/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 30. desember 2013 kl. 12:26 (UTC)
::Og [http://www.dv.is/frettir/2014/7/26/risagjaldthrot-audmanns/ þetta]. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 26. júlí 2014 kl. 16:39 (UTC)
:::Og [http://www.dv.is/frettir/2014/8/24/islandsbanki-afskrifadi-1200-milljonir/ þetta]--[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 24. ágúst 2014 kl. 12:42 (UTC)

== Ekki eðlilegur listi ==

Ég verð að gera athugasemd við þennan lista að einu leyti, það er ekki hægt að tala um að fyrirtæki sem fór á hausinn og ekki fæst upp í skuldir sé að fá afskriftir - ef það er mælikvarðinn þá geturðu einfaldlega sett upp lista með öllum fyrirtækjum og einstaklingum sem hafa farið á hausinn síðan 2008 því það er eðli málsins samkvæmt að fyrirtæki sem fer á hausinn á ekki upp í skuldir.
: Geturðu nefnt nánar hvaða dæmi þú átt við? Það getur jafngilt afskriftum þegar skuldir sem verða til í samstæðu eru færðar í dótturfyrirtæki eða eignarhaldsfélag með engan rekstur og það síðan látið fara á hausinn með samþykki lánadrottna, held ég. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 1. apríl 2013 kl. 16:57 (UTC)
::Þarf ekki einhver að afskrifa skuldir sem ekki fæst upp í. Hér eru það oftast helstu viðskiptabankarnir sem afskrifa. Ég ætla annars rétt að vona að menn ræði þetta hér áður en menn fara umturna eða breyta listanum. Og endilega minnið mig á ef eitthvað vantar inn í listann... Ég er sannfærður um að það er hellingur. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 2. apríl 2013 kl. 14:29 (UTC)
::Tvö dæmi eru t.d. Saxhóll og Bygg sem fór á hausinn skv. frétt DV um eitt stærsta gjaldþrot sögunnar og Fikt ehf/FS7 í eigu Finns Ingólfssonar, skv. frétt á dv.is fór fyrirtækið á hausinn. Auðvitað þarf einhver að afskrifa ef fyrirtæki fer á hausinn en eins og ég sagði upphaflega að ef það á að vera forsendan væri ekki nema eðlilegt að listinn innihaldi þá öll fyrirtækjagjaldþrot á þessu tímabili þar sem þar hefur þurft að afskrifa talsvert af peningum líka.

:::Það er talað um afskriftir í [http://www.dv.is/frettir/2011/11/3/eitt-staersta-gjaldthrot-islandssogunnar/ fréttinni]. Og nei, það eru ekki öll gjaldþrot heldur öll þau sem eru stór og tengjast hruninu. Merktu svo orð þín með undirskrift og tímasetningar-takkanum. --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 3. apríl 2013 kl. 21:32 (UTC)

::::Er það sem sagt skilyrðið fyrir að komast inn á þennan lista, að orðið afskriftir sé notað í fréttinni um gjaldþrotið? Þá er nú alveg ljóst að það er voðalega lítið að marka þennan lista nema einhvers konar hefnikrossferð. (ég hafði ekki hugmynd um að væri einhver undirskriftartakki hérna) --[[Kerfissíða:Framlög/83.227.54.25|83.227.54.25]] 8. apríl 2013 kl. 18:41 (UTC)

== Heimildir? ==

Er virkilega verið að nota DV.is sem heimild í alfræðiorðarbókarpistli á netinu?! DV.is er mesta slúður- og soprblað á Íslandi telst enganveginn sem fræðileg heimild.
:Skrifaðu undir það sem þú segir. Og hefur einhver kært þessar upplýsingar sem koma fram í Dv? Einsog Íslendignar eru nú kæruglaðir þá væri gaman að fá nokkur dæmi? Og hverju hafa þessar meintu kærur áorkað í þeirri viðleitni að koma okkur nær sannleikanum? Notaðu heimildir ekki álit þitt á viðkomandi fjölmiðlum. Ég á eftir að lúslesa rannsóknarskýrsluna og mun setja heimildir inn af henni þegar þar að kemur.  --[[Kerfissíða:Framlög/89.160.147.231|89.160.147.231]] 6. apríl 2013 kl. 21:30 (UTC)
:: DV er ekki síðri heimild en aðrir fjölmiðlar, en fjallar þó oftar um mál einstaklinga en aðrir. [[Notandi:Thvj|Thvj]] ([[Notandaspjall:Thvj|spjall]]) 18. apríl 2013 kl. 15:49 (UTC)

== Tímamörk ==

Hvenær lýkur &quot;kjölfari efnahagshrunsins&quot;? --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 7. apríl 2013 kl. 00:24 (UTC)
: Góð spurning. Listinn virðist að óathuguðu máli vel og samviskusamlega unninn, en ber óneitanlega keim af ''[[frumrannsókn]]'' og því þarf að taka umræðuna um hvort hann eigi heima á is.wikipedia. - Eins þarf lögmæti birtingar slíkra lista að vera ómudeilt. [[Notandi:Thvj|Thvj]] ([[Notandaspjall:Thvj|spjall]]) 7. apríl 2013 kl. 20:49 (UTC)
::Ef þið skoðið þessi fyrirtæki sem nefnd hafa verið voru þau öll til um og eftir hrun og komust í fjölmiðla um líkt leyti. Ef þið teljið að eitthvert fyrirtæki sem hér er nefnt og hafi fengið afskrifað tengist hruninu ekki neitt, endilega látið vita. Lögmæti? Þetta eru upplýsingar sem til eru á netinu. Hvað ætli séu til margir svona [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_bank_failures_in_the_United_States_(2008%E2%80%93present) samskonar listar ]á ensku wikipediu? Og svo mæli ég með að einhver taki sig til og stofni lista sem nefnist: '''Listi yfir dómsmál sérstaks saksóknara á árunum 2010-?'''.
::: Listinn nefnir einnig afskirftir einstaklinga, sem ég held að sé lagalega á mjög gráu svæði. Einnig má spyrja hvort listinn eigi að vera tæmandi, eða með dæmi tekin af handahófi. Auk þess finnst mér kaflar með getgátur ekki eiga heima á wikipedia. — Vinsamlegast, merkið innlegg með fjórum tildum &quot;~&quot; í lokin! [[Notandi:Thvj|Thvj]] ([[Notandaspjall:Thvj|spjall]]) 18. apríl 2013 kl. 15:16 (UTC)

== Önnur bankahrunsgrein sem þyrfti að breyta ==

Þetta ætti mögulega heima sem almenn umfjöllun (með dæmum) um afskriftir í kjölfar bankahrunsins, að mínu mati. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 17. júlí 2026 kl. 22:54 (UTC)

:Legg til að skrifaður verði inngangur við þessa grein með hluta af þeim tilvísunum sem eru í greininni. Svo sjáum við til hvort allur listinn sé nauðsynlegur eða megi missa sín, og þá um leið hvort inngangurinn eigi betur heima sem kafli í greininni [[Bankahrunið]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. júlí 2026 kl. 00:15 (UTC)</text>
      <sha1>ovbabedobaqnde8kivh5ovdd3220ckr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Norrköping</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94387</id>
    <revision>
      <id>1972403</id>
      <parentid>1763483</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1972403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="859" sha1="equs9gu1vsrbvslmojs0orrcnw0m7jw" xml:space="preserve">[[Mynd:Norrköpings rådhus 2008-05-10 bild01.jpg |thumb|Norrköping]]
[[Mynd:Norrköping in Sweden.png |thumb|]]
'''Norrköping''' (''Norðurkaupstaður'') er tíunda stærsta borg [[Svíþjóð]]ar og er í [[sveitarfélag]]inu ''Norrköpings kommun'' í [[Austur-Gautland]]i í [[Svíþjóð]]. Árið [[2020]] bjuggu þar  um 98.000 manns og um 144.000 í sveitarfélaginu.

==Íþróttir==
[[IFK Norrköping]] er knattspyrnuliðið. Allnokkrir Íslendingar hafa spilað með liðinu.

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references/&gt;&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.norrkoping.se/ www.norrkoping.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060127233208/http://www.destination.norrkoping.se/ |date=2006-01-27 }}

{{Stærstu þéttbýlissvæði í Svíþjóð}}
{{stubbur|landafræði|svíþjóð}}

[[Flokkur:Borgir í Svíþjóð]]</text>
      <sha1>equs9gu1vsrbvslmojs0orrcnw0m7jw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Landsdómur</title>
    <ns>1</ns>
    <id>99387</id>
    <revision>
      <id>1972505</id>
      <parentid>1287791</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* Sameina? */</comment>
      <origin>1972505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2081" sha1="blun0ib79u5oejcr50o5u1uwjdsungh" xml:space="preserve">== Landsdómur eftir hruni 2008 ==
Á að gera grein: [[Landsdómur yfir Geir Haarde]] eða nægir að haf kafla um það í þessari grein? [[Notandi:Thvj|Thvj]] 13. júní 2011 kl. 10:22 (UTC)
:Mér þýkir eðlilegast að láta kaflann í þessari grein vaxa sér lengri fyrst og svo mætti færa efnið í sér grein, en hafa samantekt um málið í þessari grein ( og tengill úr kaflanum í greininni  [[Landsdómur]]  yfir í  [[Landsdómur yfir Geir Haarde]], nú eða [[Landsdómur eftir efnahagshruni 2008]] ) [[Notandi:Morten7an|Morten Lange]] 21. janúar 2012 kl. 09:39 (UTC)

Hef lítinn tími núna en langar að skella inn nokkra ferska hlekki í umfjöllun fjölmiðla um Landsdóm eftir hruni : [http://www.visir.is/atli-bjost-ekki-vid-akaerum/article/2010882621992] [http://blog.eyjan.is/larahanna/2012/01/20/refsileysi-elitunnar-ad-gefnu-tilefni/] [http://www.dv.is/frettir/2011/12/16/sleppa-vid-ad-bera-vitni-verdi-malid-gegn-geir-fellt-nidur/] [http://malsvorn.is/]  [http://www.washingtonpost.com/business/economy/geir-haarde-icelands-ousted-leader-awaits-trial-over-role-in-financial-crisis/2012/01/12/gIQAZ04i8P_story.html] [[Notandi:Morten7an|Morten Lange]] 21. janúar 2012 kl. 09:55 (UTC)
: [http://mbl.is/frettir/innlent/2012/01/17/kalladir_fyrir_landsdom/] mbl.is, 20012-01-17 : Kallaðir fyrir landsdóm [[Notandi:Morten7an|Morten Lange]] 21. janúar 2012 kl. 22:46 (UTC)
:: Sammála því að láta greinina vaxa í ró og næði, áður en stofnuð er ný grein, en er ekki óneitanlega tími til kominn að setja inn kafla um Landsdómsákæru gegn Geir Haarde? [[Notandi:Thvj|Thvj]] ([[Notandaspjall:Thvj|spjall]]) 15. júlí 2012 kl. 21:02 (UTC)
::: Málinu er lokið og verður ekki áfrýjað þannig að ég sé alla vega ekki að það sé ótímabært. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] ([[Notandaspjall:Cessator|spjall]]) 16. júlí 2012 kl. 01:35 (UTC)

== Sameina? ==

Legg til að þessi grein verði felld undir [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. júlí 2026 kl. 01:00 (UTC)</text>
      <sha1>blun0ib79u5oejcr50o5u1uwjdsungh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972518</id>
      <parentid>1972505</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sameina? */ Svar</comment>
      <origin>1972518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="2gtqg0c4af8ynqbbjpslpkh6co22cbg" xml:space="preserve">== Landsdómur eftir hruni 2008 ==
Á að gera grein: [[Landsdómur yfir Geir Haarde]] eða nægir að haf kafla um það í þessari grein? [[Notandi:Thvj|Thvj]] 13. júní 2011 kl. 10:22 (UTC)
:Mér þýkir eðlilegast að láta kaflann í þessari grein vaxa sér lengri fyrst og svo mætti færa efnið í sér grein, en hafa samantekt um málið í þessari grein ( og tengill úr kaflanum í greininni  [[Landsdómur]]  yfir í  [[Landsdómur yfir Geir Haarde]], nú eða [[Landsdómur eftir efnahagshruni 2008]] ) [[Notandi:Morten7an|Morten Lange]] 21. janúar 2012 kl. 09:39 (UTC)

Hef lítinn tími núna en langar að skella inn nokkra ferska hlekki í umfjöllun fjölmiðla um Landsdóm eftir hruni : [http://www.visir.is/atli-bjost-ekki-vid-akaerum/article/2010882621992] [http://blog.eyjan.is/larahanna/2012/01/20/refsileysi-elitunnar-ad-gefnu-tilefni/] [http://www.dv.is/frettir/2011/12/16/sleppa-vid-ad-bera-vitni-verdi-malid-gegn-geir-fellt-nidur/] [http://malsvorn.is/]  [http://www.washingtonpost.com/business/economy/geir-haarde-icelands-ousted-leader-awaits-trial-over-role-in-financial-crisis/2012/01/12/gIQAZ04i8P_story.html] [[Notandi:Morten7an|Morten Lange]] 21. janúar 2012 kl. 09:55 (UTC)
: [http://mbl.is/frettir/innlent/2012/01/17/kalladir_fyrir_landsdom/] mbl.is, 20012-01-17 : Kallaðir fyrir landsdóm [[Notandi:Morten7an|Morten Lange]] 21. janúar 2012 kl. 22:46 (UTC)
:: Sammála því að láta greinina vaxa í ró og næði, áður en stofnuð er ný grein, en er ekki óneitanlega tími til kominn að setja inn kafla um Landsdómsákæru gegn Geir Haarde? [[Notandi:Thvj|Thvj]] ([[Notandaspjall:Thvj|spjall]]) 15. júlí 2012 kl. 21:02 (UTC)
::: Málinu er lokið og verður ekki áfrýjað þannig að ég sé alla vega ekki að það sé ótímabært. --[[Notandi:Cessator|Cessator]] ([[Notandaspjall:Cessator|spjall]]) 16. júlí 2012 kl. 01:35 (UTC)

== Sameina? ==

Legg til að þessi grein verði felld undir [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]]. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. júlí 2026 kl. 01:00 (UTC)

:Eftir á að hyggja er líklega ekkert hér sem beinlínis á heima á þeirri síðu. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. júlí 2026 kl. 01:49 (UTC)</text>
      <sha1>2gtqg0c4af8ynqbbjpslpkh6co22cbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saksóknari Alþingis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102899</id>
    <redirect title="Alþingi gegn Geir H. Haarde" />
    <revision>
      <id>1972513</id>
      <parentid>1726814</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]]</comment>
      <origin>1972513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="a27n260nsjnhs4wlkjqp8bzuypxu9a7" xml:space="preserve">#tilvísun[[Alþingi gegn Geir H. Haarde]]</text>
      <sha1>a27n260nsjnhs4wlkjqp8bzuypxu9a7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alþingi gegn Geir H. Haarde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106506</id>
    <revision>
      <id>1972514</id>
      <parentid>1855694</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5491" sha1="frxienqhph6kd79tu1dl9c5jnxuxa3l" xml:space="preserve">'''Alþingi gegn Geir Hilmari Haarde''' (Landsd. 3/2012.) var fyrsta og eina málið sem rekið hefur verið fyrir [[Landsdómur|Landsdómi]] á [[Ísland]]i. Málið var höfðað með ályktun [[Alþingi]]s 28. september 2010 og formlegri ákæru saksóknara Alþingis 10. maí 2011. Í ákæru var [[Geir H. Haarde]], fyrrum forsætisráðherra Íslands, gefið að sök að hafa með refsiverðum hætti sýnt af sér vanrækslu í aðdraganda [[Bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] um haustið 2008. Landsdómur hafði aðsetur í [[Þjóðmenningarhúsið|Þjóðmenningarhúsinu]] og þar fór aðalmeðferð málsins fram 5. til 16. mars [[2012]]. Dómur féll í málinu 23. apríl 2012 með sakfellingu í þeim ákærulið sem sneri að [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskrárbundinni]] skyldu forsætisráðherra til þess að halda ríkisstjórnarfundi um mikilvæg málefni en sýknu að öðru leyti. Geir var ekki gerð sérstök refsing í málinu.

Geir áfrýjaði dómnum til [[Mannréttindadómstóll Evrópu|Mannréttindadómstóls Evrópu]] og hélt því fram að málssóknin gegn honum hefði verið pólitísks eðlis. Mannréttindadómstóllinn dæmdi gegn Geir árið 2017 og úrskurðaði að íslenska ríkið hefði ekki gerst brotlegt gegn honum með ákæru sinni.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Geir tapar málinu fyrir Mannréttindadómstólnum|url=http://www.ruv.is/frett/geir-tapar-malinu-fyrir-mannrettindadomstolnum|útgefandi=''[[RÚV]]''|ár=2017|mánuður=23. nóvember|mánuðurskoðað=28. nóvember|árskoðað=2018}}&lt;/ref&gt;

== Aðdragandi ==
Aðdragandi málsins var sá að í kjölfar [[Bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins 2008]] var skipuð [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html | titill = Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Þann 30. desember 2009 skipaði Alþingi níu manna þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar og móta tillögur að viðbrögðum þingsins við niðurstöðum hennar.&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.althingi.is/vefur/b.html?lthing=.&amp;nefnd=b | titill = Þingmannanefnd um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (starfaði á 138. löggjafarþingi, 2009-2010) |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Rannsóknarnefndin skilaði skýrslu þann [[12. apríl]] [[2010]] og þingmannanefndin skilaði síðan sinni skýrslu [[11. september]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://rna.althingi.is/ | titill = Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.althingi.is/dba-bin/ferill.pl?ltg=138&amp;mnr=705 | titill = Skýrsla þingmannanefndar til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Meirihluti þingmannanefndarinnar lagði síðan fram þingsályktunartillögu þess efnis að mál yrði höfðað gegn [[Geir H. Haarde]], [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir|Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttir]], [[Árni M. Mathiesen|Árna M. Mathiesen]] og [[Björgvin G. Sigurðsson|Björgvini G. Sigurðssyni]] „vegna refsiverðrar háttsemi þeirra í embættisfærslu sinni á árinu 2008“.&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.althingi.is/altext/138/s/1502.html | titill = Tillaga til þingsályktunar  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Kosið var um tillöguna, en niðurstaðan varð sú að aðeins bæri að höfða mál á hendur Geir H. Haarde.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/altext/138/s/1538.html | titill = Þingsályktun um málshöfðun gegn ráðherra|mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt;

== Málshöfðun ==
Saksóknari Alþingis var kosinn af Alþingi þann 12. október 2010 til að
sækja málið. Geir var ákærður fyrir „...brot framin af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi í embættisfærslu hans sem forsætisráðherra á tímabilinu frá febrúar 2008 og fram í októberbyrjun sama ár...“.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.sakal.is/media/skjol/Akaera-10.5.2011.pdf | titill = Ákæra |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }}&lt;/ref&gt;
 
Málið var þingfest þann [[7. júní]] [[2011]] í bókasal [[Þjóðmenningarhúsið|Þjóðmenningarhússins]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.sakal.is/tilkynningar/nr/10 | titill = Þingfesting Landsdómsmálsins |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Tenglar ==
{{Wikisource|Dómur Landsdóms í máli nr. 3/2011}}
*[http://www.sakal.is/ Vefur saksóknara Alþingis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101151914/http://www.sakal.is/ |date=2011-11-01 }}
* [http://www.xn--landsdmur-b7a.is/ Heimasíða Landsdóms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126035811/https://xn--landsdmur-b7a.is/ |date=2019-01-26 }}
* [http://www.xn--landsdmur-b7a.is/adalmedferd/ Hljóðupptökur af yfirheyrslum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120410062458/http://www.xn--landsdmur-b7a.is/adalmedferd/ |date=2012-04-10 }}

{{Stubbur}}
{{Hrunið}}
[[Flokkur:Dómsmál Mannréttindadómstóls Evrópu]]
[[Flokkur:Íslensk dómsmál]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>frxienqhph6kd79tu1dl9c5jnxuxa3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972516</id>
      <parentid>1972514</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Málshöfðun */</comment>
      <origin>1972516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5827" sha1="hrea3iji2x63pv5wnlcf6y9qd17mh91" xml:space="preserve">'''Alþingi gegn Geir Hilmari Haarde''' (Landsd. 3/2012.) var fyrsta og eina málið sem rekið hefur verið fyrir [[Landsdómur|Landsdómi]] á [[Ísland]]i. Málið var höfðað með ályktun [[Alþingi]]s 28. september 2010 og formlegri ákæru saksóknara Alþingis 10. maí 2011. Í ákæru var [[Geir H. Haarde]], fyrrum forsætisráðherra Íslands, gefið að sök að hafa með refsiverðum hætti sýnt af sér vanrækslu í aðdraganda [[Bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] um haustið 2008. Landsdómur hafði aðsetur í [[Þjóðmenningarhúsið|Þjóðmenningarhúsinu]] og þar fór aðalmeðferð málsins fram 5. til 16. mars [[2012]]. Dómur féll í málinu 23. apríl 2012 með sakfellingu í þeim ákærulið sem sneri að [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskrárbundinni]] skyldu forsætisráðherra til þess að halda ríkisstjórnarfundi um mikilvæg málefni en sýknu að öðru leyti. Geir var ekki gerð sérstök refsing í málinu.

Geir áfrýjaði dómnum til [[Mannréttindadómstóll Evrópu|Mannréttindadómstóls Evrópu]] og hélt því fram að málssóknin gegn honum hefði verið pólitísks eðlis. Mannréttindadómstóllinn dæmdi gegn Geir árið 2017 og úrskurðaði að íslenska ríkið hefði ekki gerst brotlegt gegn honum með ákæru sinni.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Geir tapar málinu fyrir Mannréttindadómstólnum|url=http://www.ruv.is/frett/geir-tapar-malinu-fyrir-mannrettindadomstolnum|útgefandi=''[[RÚV]]''|ár=2017|mánuður=23. nóvember|mánuðurskoðað=28. nóvember|árskoðað=2018}}&lt;/ref&gt;

== Aðdragandi ==
Aðdragandi málsins var sá að í kjölfar [[Bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins 2008]] var skipuð [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html | titill = Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Þann 30. desember 2009 skipaði Alþingi níu manna þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar og móta tillögur að viðbrögðum þingsins við niðurstöðum hennar.&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.althingi.is/vefur/b.html?lthing=.&amp;nefnd=b | titill = Þingmannanefnd um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (starfaði á 138. löggjafarþingi, 2009-2010) |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Rannsóknarnefndin skilaði skýrslu þann [[12. apríl]] [[2010]] og þingmannanefndin skilaði síðan sinni skýrslu [[11. september]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://rna.althingi.is/ | titill = Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.althingi.is/dba-bin/ferill.pl?ltg=138&amp;mnr=705 | titill = Skýrsla þingmannanefndar til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Meirihluti þingmannanefndarinnar lagði síðan fram þingsályktunartillögu þess efnis að mál yrði höfðað gegn [[Geir H. Haarde]], [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir|Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttir]], [[Árni M. Mathiesen|Árna M. Mathiesen]] og [[Björgvin G. Sigurðsson|Björgvini G. Sigurðssyni]] „vegna refsiverðrar háttsemi þeirra í embættisfærslu sinni á árinu 2008“.&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.althingi.is/altext/138/s/1502.html | titill = Tillaga til þingsályktunar  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Kosið var um tillöguna, en niðurstaðan varð sú að aðeins bæri að höfða mál á hendur Geir H. Haarde.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/altext/138/s/1538.html | titill = Þingsályktun um málshöfðun gegn ráðherra|mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt;

== Málshöfðun ==
Saksóknari Alþingis var kosinn af Alþingi þann 12. október 2010 til að
sækja málið. Geir var ákærður fyrir „...brot framin af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi í embættisfærslu hans sem forsætisráðherra á tímabilinu frá febrúar 2008 og fram í októberbyrjun sama ár...“.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.sakal.is/media/skjol/Akaera-10.5.2011.pdf | titill = Ákæra |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }}&lt;/ref&gt; [[Sigríður J. Friðjónsdóttir]] var skipuð saksóknari, og [[Helgi Magnús Gunnarsson]] varasaksóknari.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20101892454d/sigridur-og-helgi-magnus-verda-saksoknarar|title=Sigríður og Helgi Magnús verða saksóknarar|author=Jón Hákon Halldórsson|date=7. október 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;
 
Málið var þingfest þann [[7. júní]] [[2011]] í bókasal [[Þjóðmenningarhúsið|Þjóðmenningarhússins]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.sakal.is/tilkynningar/nr/10 | titill = Þingfesting Landsdómsmálsins |mánuðurskoðað = 31. október |árskoðað= 2011}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Tenglar ==
{{Wikisource|Dómur Landsdóms í máli nr. 3/2011}}
*[http://www.sakal.is/ Vefur saksóknara Alþingis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101151914/http://www.sakal.is/ |date=2011-11-01 }}
* [http://www.xn--landsdmur-b7a.is/ Heimasíða Landsdóms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126035811/https://xn--landsdmur-b7a.is/ |date=2019-01-26 }}
* [http://www.xn--landsdmur-b7a.is/adalmedferd/ Hljóðupptökur af yfirheyrslum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120410062458/http://www.xn--landsdmur-b7a.is/adalmedferd/ |date=2012-04-10 }}

{{Stubbur}}
{{Hrunið}}
[[Flokkur:Dómsmál Mannréttindadómstóls Evrópu]]
[[Flokkur:Íslensk dómsmál]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>hrea3iji2x63pv5wnlcf6y9qd17mh91</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972525</id>
      <parentid>1972516</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T02:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5557" sha1="o8tpsji4ecijiyzzqzpx2d74qqcje8u" xml:space="preserve">'''Alþingi gegn Geir Hilmari Haarde''' (Landsd. 3/2012.) var fyrsta og eina málið sem rekið hefur verið fyrir [[Landsdómur|Landsdómi]] á [[Ísland]]i. Málið var höfðað með ályktun [[Alþingi]]s 28. september 2010 og formlegri ákæru saksóknara Alþingis 10. maí 2011. Í ákæru var [[Geir H. Haarde]], fyrrum forsætisráðherra Íslands, gefið að sök að hafa með refsiverðum hætti sýnt af sér vanrækslu í aðdraganda [[Bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] um haustið 2008. Landsdómur hafði aðsetur í [[Þjóðmenningarhúsið|Þjóðmenningarhúsinu]] og þar fór aðalmeðferð málsins fram 5. til 16. mars [[2012]]. Dómur féll í málinu 23. apríl 2012 með sakfellingu í þeim ákærulið sem sneri að [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskrárbundinni]] skyldu forsætisráðherra til þess að halda ríkisstjórnarfundi um mikilvæg málefni en sýknu að öðru leyti. Geir var ekki gerð sérstök refsing í málinu.

Geir áfrýjaði dómnum til [[Mannréttindadómstóll Evrópu|Mannréttindadómstóls Evrópu]] og hélt því fram að málssóknin gegn honum hefði verið pólitísks eðlis. Mannréttindadómstóllinn dæmdi gegn Geir árið 2017 og úrskurðaði að íslenska ríkið hefði ekki gerst brotlegt gegn honum með ákæru sinni.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Geir tapar málinu fyrir Mannréttindadómstólnum|url=http://www.ruv.is/frett/geir-tapar-malinu-fyrir-mannrettindadomstolnum|útgefandi=''[[RÚV]]''|ár=2017|mánuður=23. nóvember|mánuðurskoðað=28. nóvember|árskoðað=2018}}&lt;/ref&gt;

== Aðdragandi ==
Aðdragandi málsins var sá að í kjölfar [[Bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins 2008]] var skipuð [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html | titill = Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Þann 30. desember 2009 skipaði Alþingi níu manna þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar og móta tillögur að viðbrögðum þingsins við niðurstöðum hennar. Rannsóknarnefndin skilaði skýrslu þann [[12. apríl]] [[2010]] og þingmannanefndin skilaði sinni skýrslu [[11. september]] [[2010]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://rna.althingi.is/ | titill = Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/dba-bin/ferill.pl?ltg=138&amp;mnr=705 | titill = Skýrsla þingmannanefndar til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }}&lt;/ref&gt; Meirihluti þingmannanefndarinnar lagði síðan fram þingsályktunartillögu þess efnis að mál yrði höfðað gegn [[Geir H. Haarde]], [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir|Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttir]], [[Árni M. Mathiesen|Árna M. Mathiesen]] og [[Björgvin G. Sigurðsson|Björgvini G. Sigurðssyni]] „vegna refsiverðrar háttsemi þeirra í embættisfærslu sinni á árinu 2008“.&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.althingi.is/altext/138/s/1502.html | titill = Tillaga til þingsályktunar  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Kosið var um tillöguna, en niðurstaðan varð sú að aðeins bæri að höfða mál á hendur Geir H. Haarde.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/altext/138/s/1538.html | titill = Þingsályktun um málshöfðun gegn ráðherra|mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt;

== Málshöfðun ==
Saksóknari Alþingis var kosinn af Alþingi þann 12. október 2010 til að
sækja málið. Geir var ákærður fyrir „...brot framin af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi í embættisfærslu hans sem forsætisráðherra á tímabilinu frá febrúar 2008 og fram í októberbyrjun sama ár...“.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.sakal.is/media/skjol/Akaera-10.5.2011.pdf | titill = Ákæra |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }}&lt;/ref&gt; [[Sigríður J. Friðjónsdóttir]] var skipuð saksóknari, og [[Helgi Magnús Gunnarsson]] varasaksóknari.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20101892454d/sigridur-og-helgi-magnus-verda-saksoknarar|title=Sigríður og Helgi Magnús verða saksóknarar|author=Jón Hákon Halldórsson|date=7. október 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;
 
Málið var þingfest þann [[7. júní]] [[2011]] í bókasal [[Þjóðmenningarhúsið|Þjóðmenningarhússins]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.sakal.is/tilkynningar/nr/10 | titill = Þingfesting Landsdómsmálsins |mánuðurskoðað = 31. október |árskoðað= 2011}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Tenglar ==
{{Wikisource|Dómur Landsdóms í máli nr. 3/2011}}
*[http://www.sakal.is/ Vefur saksóknara Alþingis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101151914/http://www.sakal.is/ |date=2011-11-01 }}
* [http://www.xn--landsdmur-b7a.is/ Heimasíða Landsdóms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126035811/https://xn--landsdmur-b7a.is/ |date=2019-01-26 }}
* [http://www.xn--landsdmur-b7a.is/adalmedferd/ Hljóðupptökur af yfirheyrslum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120410062458/http://www.xn--landsdmur-b7a.is/adalmedferd/ |date=2012-04-10 }}

{{Stubbur}}
{{Hrunið}}
[[Flokkur:Dómsmál Mannréttindadómstóls Evrópu]]
[[Flokkur:Íslensk dómsmál]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>o8tpsji4ecijiyzzqzpx2d74qqcje8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972526</id>
      <parentid>1972525</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T02:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Málshöfðun */</comment>
      <origin>1972526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5364" sha1="6wg1a2swehfmkne87zqkgodbt919pvz" xml:space="preserve">'''Alþingi gegn Geir Hilmari Haarde''' (Landsd. 3/2012.) var fyrsta og eina málið sem rekið hefur verið fyrir [[Landsdómur|Landsdómi]] á [[Ísland]]i. Málið var höfðað með ályktun [[Alþingi]]s 28. september 2010 og formlegri ákæru saksóknara Alþingis 10. maí 2011. Í ákæru var [[Geir H. Haarde]], fyrrum forsætisráðherra Íslands, gefið að sök að hafa með refsiverðum hætti sýnt af sér vanrækslu í aðdraganda [[Bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] um haustið 2008. Landsdómur hafði aðsetur í [[Þjóðmenningarhúsið|Þjóðmenningarhúsinu]] og þar fór aðalmeðferð málsins fram 5. til 16. mars [[2012]]. Dómur féll í málinu 23. apríl 2012 með sakfellingu í þeim ákærulið sem sneri að [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskrárbundinni]] skyldu forsætisráðherra til þess að halda ríkisstjórnarfundi um mikilvæg málefni en sýknu að öðru leyti. Geir var ekki gerð sérstök refsing í málinu.

Geir áfrýjaði dómnum til [[Mannréttindadómstóll Evrópu|Mannréttindadómstóls Evrópu]] og hélt því fram að málssóknin gegn honum hefði verið pólitísks eðlis. Mannréttindadómstóllinn dæmdi gegn Geir árið 2017 og úrskurðaði að íslenska ríkið hefði ekki gerst brotlegt gegn honum með ákæru sinni.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Geir tapar málinu fyrir Mannréttindadómstólnum|url=http://www.ruv.is/frett/geir-tapar-malinu-fyrir-mannrettindadomstolnum|útgefandi=''[[RÚV]]''|ár=2017|mánuður=23. nóvember|mánuðurskoðað=28. nóvember|árskoðað=2018}}&lt;/ref&gt;

== Aðdragandi ==
Aðdragandi málsins var sá að í kjölfar [[Bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins 2008]] var skipuð [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html | titill = Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Þann 30. desember 2009 skipaði Alþingi níu manna þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar og móta tillögur að viðbrögðum þingsins við niðurstöðum hennar. Rannsóknarnefndin skilaði skýrslu þann [[12. apríl]] [[2010]] og þingmannanefndin skilaði sinni skýrslu [[11. september]] [[2010]].&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://rna.althingi.is/ | titill = Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/dba-bin/ferill.pl?ltg=138&amp;mnr=705 | titill = Skýrsla þingmannanefndar til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }}&lt;/ref&gt; Meirihluti þingmannanefndarinnar lagði síðan fram þingsályktunartillögu þess efnis að mál yrði höfðað gegn [[Geir H. Haarde]], [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir|Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttir]], [[Árni M. Mathiesen|Árna M. Mathiesen]] og [[Björgvin G. Sigurðsson|Björgvini G. Sigurðssyni]] „vegna refsiverðrar háttsemi þeirra í embættisfærslu sinni á árinu 2008“.&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.althingi.is/altext/138/s/1502.html | titill = Tillaga til þingsályktunar  |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt; Kosið var um tillöguna, en niðurstaðan varð sú að aðeins bæri að höfða mál á hendur Geir H. Haarde.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/altext/138/s/1538.html | titill = Þingsályktun um málshöfðun gegn ráðherra|mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} &lt;/ref&gt;

== Málshöfðun ==
Saksóknari Alþingis var kosinn af Alþingi þann 12. október 2010 til að
sækja málið. Geir var ákærður fyrir „...brot framin af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi í embættisfærslu hans sem forsætisráðherra á tímabilinu frá febrúar 2008 og fram í októberbyrjun sama ár...“.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url= http://www.sakal.is/media/skjol/Akaera-10.5.2011.pdf | titill = Ákæra |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }}&lt;/ref&gt; [[Sigríður J. Friðjónsdóttir]] var skipuð saksóknari, og [[Helgi Magnús Gunnarsson]] varasaksóknari.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20101892454d/sigridur-og-helgi-magnus-verda-saksoknarar|title=Sigríður og Helgi Magnús verða saksóknarar|author=Jón Hákon Halldórsson|date=7. október 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;
 
Málið var þingfest þann [[7. júní]] [[2011]] í lestrarsal Þjóðmenningarhússins.

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Tenglar ==
{{Wikisource|Dómur Landsdóms í máli nr. 3/2011}}
*[http://www.sakal.is/ Vefur saksóknara Alþingis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101151914/http://www.sakal.is/ |date=2011-11-01 }}
* [http://www.xn--landsdmur-b7a.is/ Heimasíða Landsdóms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126035811/https://xn--landsdmur-b7a.is/ |date=2019-01-26 }}
* [http://www.xn--landsdmur-b7a.is/adalmedferd/ Hljóðupptökur af yfirheyrslum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120410062458/http://www.xn--landsdmur-b7a.is/adalmedferd/ |date=2012-04-10 }}

{{Stubbur}}
{{Hrunið}}
[[Flokkur:Dómsmál Mannréttindadómstóls Evrópu]]
[[Flokkur:Íslensk dómsmál]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>6wg1a2swehfmkne87zqkgodbt919pvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jack Kevorkian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111501</id>
    <revision>
      <id>1972530</id>
      <parentid>1863914</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tónlistarferill */</comment>
      <origin>1972530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="qzbofldy7zsbqtitbpo76awy0wosa50" xml:space="preserve">[[Mynd:KevorkianUCLARoyce.jpg|thumb|right|250px|Jacob „Jack“ Kevorkian]]
'''Jacob „Jack“ Kevorkian''' ([[26. maí]] [[1928]] – 3. juní [[2011]]) var einn áhrifamesti baráttumaður líknardrápa í Bandaríkjunum. Hann var menntaður [[meinafræði]]ngur og útskrifaðist úr Læknaskóla Michigan árið 1952.

Kevorkian var af [[Armenía|armensku]] bergi brotin. Báðir foreldrar hans voru armenskir innflytjendur. Kevorkian varð heimsfrægur á tíunda áratugnum fyrir það að hafa hjálpað rúmlega 130 veikum einstaklingum að enda líf sitt frá árinu 1990 til ársins 1998. Honum var gefið viðurnefnið doktor dauði af bandarísku pressunni vegna þessa. Jack Kevorkian hafði ungur að árum mótað með sér þá skoðun að fólk sem væri að upplifa mikinn sársauka vegna veikinda ætti sjálft að geta ákveðið hvenær það myndi deyja.

Árið 1987 byrjaði hann að auglýsa ráðgjöf fyrir mjög veikt fólk sem væri að leitast eftir því að deyja. Það var ekki fyrr en árið 1990 sem hann hjálpaði sínum fyrsta sjúklingi að enda líf sitt. Það var kona að nafni Janet Adkins sem hafði verið greind með [[Alzheimer-sjúkdómur|alzheimer]] árið 1989. Jack Kevorkian var ákærður fyrir morðið á Adkins en það voru þó engin lög í [[Michigan]] á þessum tíma sem bönnuðu það að hjálpa manneskju að enda líf sitt og var því ákæran lögð niður seinna það sama ár.

Michigan-ríki svipti Kevorkian lækningaleyfi árið 1991 eftir að það hefði gefið honum skýr fyrirmæli um að hann gæti ekki haldið áfram að veita fólki þessa þjónustu.

Árið 1998 lét hann fréttaþáttinn [[60 Minutes]] fá upptöku af því þegar hann sprautaði mann að nafni Thomas Youk með lyfjum sem enduðu líf hans. Kevorkian sprautaði hann sjálfur til þess að hann yrði ákærður. Hann trúði því að hann gæti farið með málið fyrir [[Dómstóll|dóm]] og sýnt fram á að það sem hann væri að gera væri mannúðlegt en ekki [[morð]].

Kevorkian ákvað að vera sinn eiginn [[Verðandi|verjandi]] í réttarhöldunum. Það virkaði ekki vel fyrir hann þar sem hann var ekki lærður í [[lögfræði]] og kunni því ekki setja fram mál sitt samkvæmt lögum. Dómsmálinu lauk með því að Jack Kevorkian var fundinn sekur og dæmdur í 10 til 25 ára fangelsisvist fyrir morð af annarri gráðu.

Kevorkian afplánaði rúmlega átta ár af dómi sínum, honum var veitt [[náðun]] vegna veikinda og hleypt út 1. júní árið 2007. Allt til dauðadags hélt hann áfram að berjast fyrir því að það væri réttur allra einstaklinga að geta ráðið örlögum sínum. Jack Kevorkian lést þann 3. júní árið 2011 eftir þrálát veikindi til margra ára, þá 83 ára gamall.

== Tónlistarferill ==
Kevorkian var [[Djass|djasstónlistarmaður]] og tónskáld. Svissnesku [[Exit International|Exit]]-samtökin fólu hljómsveitarstjóranum [[David Woodard]] árið 1999 að útsetja orgelverk Kevorkian fyrir [[Blásturshljóðfæri|blásarasveit]].&lt;ref&gt;{{cite book|author=Woodard, D.|chapter=Musica lætitiæ comes medicina dolorum|translator=S. Zeitz|title=Der Freund|volume=7|year=mars 2006|pp=34–41}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Heimildir ==
* {{wpheimild að hluta|tungumál= en|titill= Jack Kevorkian|mánuðurskoðað= nóvember|árskoðað= 2012 }}

{{Stubbur|æviágrip}}
{{fde|1928|2011|Kevorkian, Jacob}}
[[Flokkur:Bandarískir húmanistar]]</text>
      <sha1>qzbofldy7zsbqtitbpo76awy0wosa50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972533</id>
      <parentid>1972530</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3558" sha1="0p2a96zuf7a07lat0kjdm2msmimjaeo" xml:space="preserve">[[Mynd:KevorkianUCLARoyce.jpg|thumb|right|250px|Jacob „Jack“ Kevorkian]]
'''Jacob „Jack“ Kevorkian''' ([[26. maí]] [[1928]] – 3. juní [[2011]]) var einn áhrifamesti baráttumaður fyrir [[dánaraðstoð]] í Bandaríkjunum. Hann var menntaður [[meinafræði]]ngur og útskrifaðist úr [[Læknaskóli Michigan|Læknaskóla Michigan]] árið 1952.

Kevorkian var af [[Armenía|armensku]] bergi brotin. Báðir foreldrar hans voru armenskir innflytjendur. Kevorkian varð heimsfrægur á tíunda áratugnum fyrir það að hafa hjálpað rúmlega 130 veikum einstaklingum að enda líf sitt frá árinu 1990 til ársins 1998. Honum var gefið viðurnefnið „doktor dauði“ af bandarísku pressunni vegna þessa. Jack Kevorkian hafði ungur að árum mótað með sér þá skoðun að fólk sem væri að upplifa mikinn sársauka vegna veikinda ætti sjálft að geta ákveðið hvenær það myndi deyja.

Árið 1987 byrjaði hann að auglýsa ráðgjöf fyrir mjög veikt fólk sem leitaðist eftir því að deyja. Það var ekki fyrr en árið 1990 sem hann hjálpaði sínum fyrsta sjúklingi að enda líf sitt. Það var kona að nafni Janet Adkins sem hafði verið greind með [[Alzheimer-sjúkdómur|alzheimer]] árið 1989. Jack Kevorkian var ákærður fyrir morðið á Adkins, en það voru þó engin lög í [[Michigan]] á þessum tíma sem bönnuðu að hjálpa manneskju að enda líf sitt og var því ákæran felld niður seinna það sama ár.

Michigan-ríki svipti Kevorkian lækningaleyfi árið 1991 eftir að hafa gefið honum skýr fyrirmæli um að hann gæti ekki haldið áfram að veita fólki þessa þjónustu.

Árið 1998 lét hann fréttaþáttinn ''[[60 Minutes]]'' fá upptöku af því þegar hann sprautaði mann að nafni Thomas Youk með lyfjum sem enduðu líf hans. Kevorkian sprautaði hann sjálfur til þess að hann yrði ákærður. Hann trúði því að hann gæti farið með málið fyrir dóm og sýnt fram á að það sem hann væri að gera væri mannúðlegt en ekki [[morð]].

Kevorkian ákvað að vera sinn eiginn [[verjandi]] í réttarhöldunum. Það gekkk ekki vel fyrir hann þar sem hann var ekki lærður í [[lögfræði]] og kunni því ekki að flytja mál sitt samkvæmt lögum. Málinu lauk með því að Jack Kevorkian var fundinn sekur og dæmdur í 10 til 25 ára fangelsisvist fyrir morð af annarri gráðu.

Kevorkian afplánaði rúmlega átta ár af dómi sínum. Honum var veitt [[náðun]] vegna veikinda og sleppt 1. júní árið 2007. Allt til dauðadags hélt hann áfram að berjast fyrir því að það væri réttur allra einstaklinga að geta ráðið örlögum sínum. Jack Kevorkian lést þann 3. júní árið 2011 eftir þrálát veikindi til margra ára, þá 83 ára gamall.

== Tónlistarferill ==
Kevorkian var [[Djass|djasstónlistarmaður]] og tónskáld. Svissnesku [[Exit International|Exit]]-samtökin fólu hljómsveitarstjóranum [[David Woodard]] árið 1999 að útsetja orgelverk Kevorkian fyrir [[Blásturshljóðfæri|blásarasveit]].&lt;ref&gt;{{cite book|author=Woodard, D.|chapter=Musica lætitiæ comes medicina dolorum|translator=S. Zeitz|title=Der Freund|volume=7|year=mars 2006|pp=34–41}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Heimildir ==
* {{wpheimild að hluta|tungumál= en|titill= Jack Kevorkian|mánuðurskoðað= nóvember|árskoðað= 2012 }}

{{Stubbur|æviágrip}}
{{DEFAULTSORT:Kevorkian, Jack}}
{{fd|1928|2011}}
[[Flokkur:Bandarískir húmanistar]]
[[Flokkur:Bandarískir læknar]]
[[Flokkur:Dánaraðstoð]]</text>
      <sha1>0p2a96zuf7a07lat0kjdm2msmimjaeo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972534</id>
      <parentid>1972533</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3550" sha1="rwn8cp2jnminpqvw4891d2tk71qlnrr" xml:space="preserve">[[Mynd:KevorkianUCLARoyce.jpg|thumb|right|250px|Jacob „Jack“ Kevorkian]]
'''Jacob „Jack“ Kevorkian''' ([[26. maí]] [[1928]] – 3. juní [[2011]]) var einn áhrifamesti baráttumaður fyrir [[dánaraðstoð]] í Bandaríkjunum. Hann var menntaður [[meinafræði]]ngur og útskrifaðist úr [[Læknaskóli Michigan|Læknaskóla Michigan]] árið 1952.

Kevorkian var af [[Armenía|armensku]] bergi brotin. Báðir foreldrar hans voru armenskir innflytjendur. Kevorkian varð heimsfrægur á tíunda áratugnum fyrir það að hafa hjálpað rúmlega 130 veikum einstaklingum að enda líf sitt frá árinu 1990 til ársins 1998. Vegna þessa var hann kallaður „doktor dauði“ í bandarískum fjölmiðlum. Jack Kevorkian hafði ungur að árum mótað með sér þá skoðun að fólk sem væri að upplifa mikinn sársauka vegna veikinda ætti sjálft að geta ákveðið hvenær það myndi deyja.

Árið 1987 byrjaði hann að auglýsa ráðgjöf fyrir mjög veikt fólk sem leitaðist eftir því að deyja. Það var ekki fyrr en árið 1990 sem hann hjálpaði sínum fyrsta sjúklingi að enda líf sitt. Það var kona að nafni Janet Adkins sem hafði verið greind með [[Alzheimer-sjúkdómur|alzheimer]] árið 1989. Jack Kevorkian var ákærður fyrir morðið á Adkins, en það voru þó engin lög í [[Michigan]] á þessum tíma sem bönnuðu að hjálpa manneskju að enda líf sitt og var því ákæran felld niður seinna það sama ár.

Michigan-ríki svipti Kevorkian lækningaleyfi árið 1991 eftir að hafa gefið honum skýr fyrirmæli um að hann gæti ekki haldið áfram að veita fólki þessa þjónustu.

Árið 1998 lét hann fréttaþáttinn ''[[60 Minutes]]'' fá upptöku af því þegar hann sprautaði mann að nafni Thomas Youk með lyfjum sem enduðu líf hans. Kevorkian sprautaði hann sjálfur til þess að hann yrði ákærður. Hann trúði því að hann gæti farið með málið fyrir dóm og sýnt fram á að það sem hann væri að gera væri mannúðlegt en ekki [[morð]].

Kevorkian ákvað að vera sinn eiginn [[verjandi]] í réttarhöldunum. Það gekkk ekki vel fyrir hann þar sem hann var ekki lærður í [[lögfræði]] og kunni því ekki að flytja mál sitt samkvæmt lögum. Málinu lauk með því að Jack Kevorkian var fundinn sekur og dæmdur í 10 til 25 ára fangelsisvist fyrir morð af annarri gráðu.

Kevorkian afplánaði rúmlega átta ár af dómi sínum. Honum var veitt [[náðun]] vegna veikinda og sleppt 1. júní árið 2007. Allt til dauðadags hélt hann áfram að berjast fyrir því að það væri réttur allra einstaklinga að geta ráðið örlögum sínum. Jack Kevorkian lést þann 3. júní árið 2011 eftir þrálát veikindi til margra ára, þá 83 ára gamall.

== Tónlistarferill ==
Kevorkian var [[Djass|djasstónlistarmaður]] og tónskáld. Svissnesku [[Exit International|Exit]]-samtökin fólu hljómsveitarstjóranum [[David Woodard]] árið 1999 að útsetja orgelverk Kevorkian fyrir [[Blásturshljóðfæri|blásarasveit]].&lt;ref&gt;{{cite book|author=Woodard, D.|chapter=Musica lætitiæ comes medicina dolorum|translator=S. Zeitz|title=Der Freund|volume=7|year=mars 2006|pp=34–41}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Heimildir ==
* {{wpheimild að hluta|tungumál= en|titill= Jack Kevorkian|mánuðurskoðað= nóvember|árskoðað= 2012 }}

{{Stubbur|æviágrip}}
{{DEFAULTSORT:Kevorkian, Jack}}
{{fd|1928|2011}}
[[Flokkur:Bandarískir húmanistar]]
[[Flokkur:Bandarískir læknar]]
[[Flokkur:Dánaraðstoð]]</text>
      <sha1>rwn8cp2jnminpqvw4891d2tk71qlnrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118197</id>
    <revision>
      <id>1972424</id>
      <parentid>1459844</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Redaktor GLAM</username>
        <id>102452</id>
      </contributor>
      <comment>Higher resolution version of image</comment>
      <origin>1972424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="i937o4roarlhd5ek9zbi6n6nsne71nj" xml:space="preserve">[[Mynd:Brooklyn Museum - Doña Josefa de la Cotera y Calvo de la Puerta - Mexican - overall.jpg|thumb|Kona frá Mexíkó með sjal]]
[[Mynd:Regency empire shawls - Recinet (69165800).jpg|thumb|right|220px|Konur með sjöl á fyrsta hluta 20. aldar í Frakklandi.]]

'''Sjal''' ('''þríhyrna''' eða '''herðaklútur''') er klæðisplagg sem lagt er yfir herðar, efri hluta líkama og handleggi (''herðasjal'') og stundum einnig yfir höfuð (''höfuðsjal''). Það er venjulega ferkantað eða aflangt og oft brotið saman í þríhyrning.

{{Wikiorðabók|sjal}}
{{commonscat|Shawls}}

[[flokkur:fatnaður]]</text>
      <sha1>i937o4roarlhd5ek9zbi6n6nsne71nj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meðgönguljóð</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120214</id>
    <revision>
      <id>1972422</id>
      <parentid>1954496</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Útgáfa */</comment>
      <origin>1972422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7733" sha1="ho3jv0lv699mupgskz829mo32s22ckt" xml:space="preserve">'''Meðgönguljóð''' er ljóðabókasería gefin út af forlaginu Partusi.

==Saga==
Bókaflokkurinn Meðgönguljóð var stofnaður af Kára Tulinius, Sveinbjörgu Bjarnadóttur og [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerði Þóroddsdóttur]] árið 2011 og upprunalega gefin út undir merkjum forlagsins Stellu.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Halla Þórlaug Óskarsdóttir|titill=Meðgönguljóð fæðast|url=https://www.visir.is/medgonguljod-faedast/article/2012121129802|útgefandi=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt; Árið 2013, eftir þrjár bækur, skildu Meðgönguljóð formlega við Stellu og störfuðu um tíð sem sjálfstætt forlag í umsjón [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerðar Þóroddsdóttur]] og Kára Tulinius.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Jórunn Sigurðardóttir|titill=Neindarkennd, ný ljóðabók|url=http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok|útgefandi=Orð um bækur}}&lt;/ref&gt;

Í byrjun árs 2015 var tilkynnt að serían Meðgönguljóð yrði gefin út undir merkjum forlagsins Partusar, sem hafði þá verið stofnað af [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerði Þóroddsdóttur]]&lt;ref&gt;Jórunn Sigurðardóttir. „[https://www.ruv.is/frett/jadarforlag-vex-ur-grasi Jaðarforlag vex úr grasi]“, ''Orð um bækur''.
&lt;/ref&gt;. Kári Tulinius og [[Kristín Svava Tómasdóttir]] hafa sinnt yfirritstjórn seríunnar frá árinu 2015, en árið 2016 bættist Þórður Sævar Jónsson við í hóp yfirritstjóra. 

== Útgáfa ==
Nafn bókaflokksins er sagt koma úr kaffiheiminum, þar sem „take away cup“ er þýtt sem „meðgöngubolli“.&lt;ref&gt;https://bokmenntaborgin.is/vidburdir/4196/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Frá 2012 til 2018 komu út 34 bækur í seríunni. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  Höfundur  !!  Bók  
!Ritstjóri!!  Ár
|-
| Kári Tulinius / [[Valgerður Þóroddsdóttir]] || ''Þungir forsetar'' 
||| 2012
|-
| Ásta Fanney Sigurðardóttir || ''Herra Hjúkket'' 
|[[Valgerður Þóroddsdóttir]]|| 2012
|-
| Arngunnur Árnadóttir || ''Unglingar'' 
|Kári Tulinius|| 2013
|-
| Bergrún Anna Hallsteinsdóttir || ''Stofumyrkur'' 
|[[Valgerður Þóroddsdóttir]]|| 2013
|-
| Björk Þorgrímsdóttir || ''Neindarkennd'' 
|Kári Tulinius|| 2014
|-
| Emil Hjörvar Petersen || ''Ætar kökuskreytingar'' 
|[[Kristín Svava Tómasdóttir]]|| 2014
|-
|Bergþóra Einarsdóttir
|''Sjósuða''
|Arngunnur Árnadóttir
|2014
|-
|Kristófer Páll Viðarsson
|''Feigðarórar''
|Hannes Óli Ágústsson
|2014
|-
|Krista Alexandersdóttir
|''Að eilífu, áheyrandi''
|[[Hermann Stefánsson]]
|2015
|-
|Þórður Sævar Jónsson
|''Blágil''
|Kári Tulinius
|2015
|-
|Soffía Bjarnadóttir
|''Beinhvít skurn''
|Anton Helgi Jónsson
|2015
|-
|Kári Tulinius
|''Brot hætt frum eind''
|Anton Helgi Jónsson
|2015
|-
|[[Valgerður Þóroddsdóttir]]
|''Það sem áður var skógur''
|[[Sjón]]
|2015
|-
|Elías Knörr
|''Greitt í liljum''
|Kári Tulinius
|2016
|-
|Sigurbjörg Friðriksdóttir
|Gáttatif
|[[Jón Kalman Stefánsson]]
|2016
|-
|Þorvaldur Sigurbjörn Helgason
|''Draumar á þvottasnúru''
|Haukur Ingvarsson
|2016
|-
|Jóna Kristjana Hólmgeirsdóttir
|''Skýjafar''
|[[Sigurlín Bjarney Gísladóttir]]
|2016
|-
|[[Bergur Ebbi Benediktsson]]
|''Vertu heima á þriðjudag''
|Halldóra K. Thoroddsen
|2016
|-
|Elín Edda Þorsteinsdóttir
|''Hamingjan leit við og beit mig''
|Linda Vilhjálmsdóttir
|2016
|-
|Elfur Sunna Baldursdóttir
|''Gárur''
|[[Kristín Ómarsdóttir]]
|2017
|-
|Solveig Thoroddsen
|''Bleikrými''
|[[Kristín Svava Tómasdóttir]]
|2017
|-
|Megan Auður Grímsdóttir
|''Glergildra''
|Partus
|2017
|-
|Tryggvi Steinn Sturluson
|''Vatnsstígur''
|Partus
|2017
|-
|Guðrún Heiður Ísaksdóttir
|''Mörufeldur, móðurhamur''
|Partus
|2017
|-
|Jónas Reynir Gunnarsson
|''Leiðarvísir um þorp''
|Partus
|2017
|-
|Ágúst Eggertsson
|''Rafeindadraumur''
|Partus
|2018
|-
|Hildur Knútsdóttir
|''Orðskýringar''
|Partus
|2018
|-
|Lilý Erla Adamsdóttir
|''Kvöldsólarhani''
|Partus
|2018
|-
|Ingólfur Eiríksson
|''Línuleg dagskrá''
|Partus
|2018
|-
|Sigrún Ása Sigmarsdóttir
|''Siffon og damask''
|Partus
|2018
|-
|Ásdís Ingólfsdóttir
|''Ódauðleg brjóst''
|Partus
|2018
|-
|Díana Sjöfn Jóhannsdóttir
|''Freyja''
|Partus
|2018
|-
|María Ramos Hilmarsdóttir
|''Salt''
|Partus
|2018
|-
|Ýmsir
|''Meðgönguljóð 2012-2018: Úrval''
|Partus
|2018
|}

== Samstarf ==
Í október 2013 gáfu Meðgönguljóð út kvæðasafnið ''Ljóð í leiðinni: Skáld um Reykjavík'' í samstarfi við Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Björg Magnúsdóttir|titill=Ljóð eru nauðsynleg í samfélaginu|url=https://www.ruv.is/frett/ljod-eru-naudsynleg-i-samfelaginu|útgefandi=RÚV fréttir}}&lt;/ref&gt; Bókin var í brennidepli á Lestrarhátíð í Reykjavík 2013 og inniheldur 27 ljóð um Reykjavík eftir jafnmörg borgarskáld.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO|titill=Setning Lestrarhátíðar í Bókmenntaborg|url=https://bokmenntaborgin.is/ljodin-taka-af-stad-fra-hlemmi/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{fréttaheimild|titill=Ljóðin taka af stað frá Hlemmi|url=http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/09/30/ljodin_taka_af_stad_fra_hlemmi/|útgefandi=mbl.is}}&lt;/ref&gt; Í júlí 2014 stóðu Meðgönguljóð fyrir ljóðahátíðinni Konur á ystu nöf í samstarfi við [[Kvenréttindafélag Íslands]] og gáfu út samnefnt safnrit með ljóðum eftir öll skáldin sem fram komu á hátíðinni, bæði á frummáli og í íslenskri þýðingu. &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/konur-a-ystu-nof Brynhildur Heiðar- og Ómarsdóttir og Valgerður Þóroddsdóttir í viðtali við Síðdegisútvarpið á Rás 2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.medgonguljod.com/baekur/konur-a-ystu-nof/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.dv.is/menning/2015/1/8/menningararid-2014-jorunn-sigurdardottir/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Umfjöllun ==
* [http://www.ruv.is/bokmenntir/straetoljod-og-dulbunir-slokkvilidsmenn Arngunnur Árnadóttir í viðtali við ''Víðsjá''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923155047/http://www.ruv.is/bokmenntir/straetoljod-og-dulbunir-slokkvilidsmenn |date=2013-09-23 }} ([[rás 1|Rás 1]])
* [https://www.visir.is/frelsi-ad-skrifa-ekki-a-modurmalinu/article/2013711059997 Bergrún Anna Hallsteinsdóttir í viðtali] ([[Fréttablaðið]])
* [https://www.ruv.is/bokmenntir/stofumyrkur-eftir-bergrun-onnu Bergrún Anna Hallsteinsdóttir í viðtali við ''Orð*um bækur'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} ([[rás 1|Rás 1]])
* [https://www.ruv.is/frett/rappar-dansar-thydir-og-skrifar-ljod Bergþóra Einarsdóttir í viðtali við ''Orð*um bækur''] ([[rás 1|Rás 1]])
* [http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok Björk Þorgrímsdóttir í viðtali við ''Orð*um bækur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307120347/http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok |date=2014-03-07 }} ([[rás 1|Rás 1]])
* [https://www.visir.is/tvaer-baekur-a-sex-manudum/article/2014701119975 Björk Þorgrímsdóttir í viðtali] ([[Fréttablaðið]])
* [http://www.ruv.is/bokmenntagagnryni/medgonguljod Ingi Björn Guðnason bókmenntagagnrýnandi Víðsjár fjallar um þrjár bækur í seríu Meðgönguljóða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923154415/http://www.ruv.is/bokmenntagagnryni/medgonguljod |date=2013-09-23 }}
* [https://www.visir.is/ljod-eiga-ad-vera-jafn-sjalfsogd-og-kaffibolli/article/2013712169951 Valgerður Þóroddsdóttir í viðtali] ([[Fréttablaðið]])

== Tilvísanir ==
&lt;references /&gt;

{{Stubbur|dægurmenning|ísland}}

[[Flokkur:Íslensk skáld]]
[[Flokkur:Íslensk útgáfufélög]]</text>
      <sha1>ho3jv0lv699mupgskz829mo32s22ckt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972425</id>
      <parentid>1972422</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7955" sha1="axfwdmri4cgnsyu018de4l0t6wzny5w" xml:space="preserve">'''Meðgönguljóð''' var [[ljóðabók]]aröð gefin út af forlaginu Partusi milli 2012 og 2018. Bókaflokkurinn var stofnaður af Kára Tulinius, Sveinbjörgu Bjarnadóttur og [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerði Þóroddsdóttur]] árið 2011 og upprunalega gefinn út undir merkjum forlagsins Stellu.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Halla Þórlaug Óskarsdóttir|titill=Meðgönguljóð fæðast|url=https://www.visir.is/medgonguljod-faedast/article/2012121129802|útgefandi=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt; Árið 2013, eftir þrjár bækur, skildu Meðgönguljóð formlega við Stellu og störfuðu um tíð sem sjálfstætt forlag í umsjón [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerðar Þóroddsdóttur]] og Kára Tulinius.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Jórunn Sigurðardóttir|titill=Neindarkennd, ný ljóðabók|url=http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok|útgefandi=Orð um bækur}}&lt;/ref&gt;

Í byrjun árs 2015 var tilkynnt að serían Meðgönguljóð yrði gefin út undir merkjum forlagsins Partusar, sem hafði þá verið stofnað af Valgerði Þóroddsdóttur.&lt;ref&gt;Jórunn Sigurðardóttir. „[https://www.ruv.is/frett/jadarforlag-vex-ur-grasi Jaðarforlag vex úr grasi]“, ''Orð um bækur''.
&lt;/ref&gt; Kári Tulinius og [[Kristín Svava Tómasdóttir]] sinntu yfirritstjórn seríunnar frá árinu 2015, en árið 2016 bættist Þórður Sævar Jónsson við í hóp yfirritstjóra.

Árið 2018 var gefið út úrval úr Meðgönguljóðum um leið og útgáfunni var hætt.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/medgonguljod-endahnutur|title=Meðgönguljóð - Endahnútur|author=Jórunn Sigurðardóttir|date=9. maí 2019|website=RÚV}}&lt;/ref&gt;

== Útgáfa ==
Nafn bókaflokksins er sagt koma úr kaffiheiminum, þar sem „take away cup“ er þýtt sem „meðgöngubolli“.&lt;ref&gt;https://bokmenntaborgin.is/vidburdir/4196/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Frá 2012 til 2018 komu út 34 bækur í seríunni. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  Höfundur  !!  Bók  
!Ritstjóri!!  Ár
|-
| Kári Tulinius / [[Valgerður Þóroddsdóttir]] || ''Þungir forsetar'' 
||| 2012
|-
| Ásta Fanney Sigurðardóttir || ''Herra Hjúkket'' 
|[[Valgerður Þóroddsdóttir]]|| 2012
|-
| Arngunnur Árnadóttir || ''Unglingar'' 
|Kári Tulinius|| 2013
|-
| Bergrún Anna Hallsteinsdóttir || ''Stofumyrkur'' 
|[[Valgerður Þóroddsdóttir]]|| 2013
|-
| Björk Þorgrímsdóttir || ''Neindarkennd'' 
|Kári Tulinius|| 2014
|-
| Emil Hjörvar Petersen || ''Ætar kökuskreytingar'' 
|[[Kristín Svava Tómasdóttir]]|| 2014
|-
|Bergþóra Einarsdóttir
|''Sjósuða''
|Arngunnur Árnadóttir
|2014
|-
|Kristófer Páll Viðarsson
|''Feigðarórar''
|Hannes Óli Ágústsson
|2014
|-
|Krista Alexandersdóttir
|''Að eilífu, áheyrandi''
|[[Hermann Stefánsson]]
|2015
|-
|Þórður Sævar Jónsson
|''Blágil''
|Kári Tulinius
|2015
|-
|Soffía Bjarnadóttir
|''Beinhvít skurn''
|Anton Helgi Jónsson
|2015
|-
|Kári Tulinius
|''Brot hætt frum eind''
|Anton Helgi Jónsson
|2015
|-
|[[Valgerður Þóroddsdóttir]]
|''Það sem áður var skógur''
|[[Sjón]]
|2015
|-
|Elías Knörr
|''Greitt í liljum''
|Kári Tulinius
|2016
|-
|Sigurbjörg Friðriksdóttir
|Gáttatif
|[[Jón Kalman Stefánsson]]
|2016
|-
|Þorvaldur Sigurbjörn Helgason
|''Draumar á þvottasnúru''
|Haukur Ingvarsson
|2016
|-
|Jóna Kristjana Hólmgeirsdóttir
|''Skýjafar''
|[[Sigurlín Bjarney Gísladóttir]]
|2016
|-
|[[Bergur Ebbi Benediktsson]]
|''Vertu heima á þriðjudag''
|Halldóra K. Thoroddsen
|2016
|-
|Elín Edda Þorsteinsdóttir
|''Hamingjan leit við og beit mig''
|Linda Vilhjálmsdóttir
|2016
|-
|Elfur Sunna Baldursdóttir
|''Gárur''
|[[Kristín Ómarsdóttir]]
|2017
|-
|Solveig Thoroddsen
|''Bleikrými''
|[[Kristín Svava Tómasdóttir]]
|2017
|-
|Megan Auður Grímsdóttir
|''Glergildra''
|Partus
|2017
|-
|Tryggvi Steinn Sturluson
|''Vatnsstígur''
|Partus
|2017
|-
|Guðrún Heiður Ísaksdóttir
|''Mörufeldur, móðurhamur''
|Partus
|2017
|-
|Jónas Reynir Gunnarsson
|''Leiðarvísir um þorp''
|Partus
|2017
|-
|Ágúst Eggertsson
|''Rafeindadraumur''
|Partus
|2018
|-
|Hildur Knútsdóttir
|''Orðskýringar''
|Partus
|2018
|-
|Lilý Erla Adamsdóttir
|''Kvöldsólarhani''
|Partus
|2018
|-
|Ingólfur Eiríksson
|''Línuleg dagskrá''
|Partus
|2018
|-
|Sigrún Ása Sigmarsdóttir
|''Siffon og damask''
|Partus
|2018
|-
|Ásdís Ingólfsdóttir
|''Ódauðleg brjóst''
|Partus
|2018
|-
|Díana Sjöfn Jóhannsdóttir
|''Freyja''
|Partus
|2018
|-
|María Ramos Hilmarsdóttir
|''Salt''
|Partus
|2018
|-
|Ýmsir
|''Meðgönguljóð 2012-2018: Úrval''
|Partus
|2018
|}

== Samstarf ==
Í október 2013 gáfu Meðgönguljóð út kvæðasafnið ''Ljóð í leiðinni: Skáld um Reykjavík'' í samstarfi við Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Björg Magnúsdóttir|titill=Ljóð eru nauðsynleg í samfélaginu|url=https://www.ruv.is/frett/ljod-eru-naudsynleg-i-samfelaginu|útgefandi=RÚV fréttir}}&lt;/ref&gt; Bókin var í brennidepli á Lestrarhátíð í Reykjavík 2013 og inniheldur 27 ljóð um Reykjavík eftir jafnmörg borgarskáld.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO|titill=Setning Lestrarhátíðar í Bókmenntaborg|url=https://bokmenntaborgin.is/ljodin-taka-af-stad-fra-hlemmi/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{fréttaheimild|titill=Ljóðin taka af stað frá Hlemmi|url=http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/09/30/ljodin_taka_af_stad_fra_hlemmi/|útgefandi=mbl.is}}&lt;/ref&gt; Í júlí 2014 stóðu Meðgönguljóð fyrir ljóðahátíðinni Konur á ystu nöf í samstarfi við [[Kvenréttindafélag Íslands]] og gáfu út samnefnt safnrit með ljóðum eftir öll skáldin sem fram komu á hátíðinni, bæði á frummáli og í íslenskri þýðingu. &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/konur-a-ystu-nof Brynhildur Heiðar- og Ómarsdóttir og Valgerður Þóroddsdóttir í viðtali við Síðdegisútvarpið á Rás 2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.medgonguljod.com/baekur/konur-a-ystu-nof/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.dv.is/menning/2015/1/8/menningararid-2014-jorunn-sigurdardottir/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Umfjöllun ==
* [http://www.ruv.is/bokmenntir/straetoljod-og-dulbunir-slokkvilidsmenn Arngunnur Árnadóttir í viðtali við ''Víðsjá''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923155047/http://www.ruv.is/bokmenntir/straetoljod-og-dulbunir-slokkvilidsmenn |date=2013-09-23 }} ([[rás 1|Rás 1]])
* [https://www.visir.is/frelsi-ad-skrifa-ekki-a-modurmalinu/article/2013711059997 Bergrún Anna Hallsteinsdóttir í viðtali] ([[Fréttablaðið]])
* [https://www.ruv.is/bokmenntir/stofumyrkur-eftir-bergrun-onnu Bergrún Anna Hallsteinsdóttir í viðtali við ''Orð*um bækur'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} ([[rás 1|Rás 1]])
* [https://www.ruv.is/frett/rappar-dansar-thydir-og-skrifar-ljod Bergþóra Einarsdóttir í viðtali við ''Orð*um bækur''] ([[rás 1|Rás 1]])
* [http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok Björk Þorgrímsdóttir í viðtali við ''Orð*um bækur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307120347/http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok |date=2014-03-07 }} ([[rás 1|Rás 1]])
* [https://www.visir.is/tvaer-baekur-a-sex-manudum/article/2014701119975 Björk Þorgrímsdóttir í viðtali] ([[Fréttablaðið]])
* [http://www.ruv.is/bokmenntagagnryni/medgonguljod Ingi Björn Guðnason bókmenntagagnrýnandi Víðsjár fjallar um þrjár bækur í seríu Meðgönguljóða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923154415/http://www.ruv.is/bokmenntagagnryni/medgonguljod |date=2013-09-23 }}
* [https://www.visir.is/ljod-eiga-ad-vera-jafn-sjalfsogd-og-kaffibolli/article/2013712169951 Valgerður Þóroddsdóttir í viðtali] ([[Fréttablaðið]])

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Íslenskar ljóðabækur]]
[[Flokkur:Íslensk útgáfufélög]]</text>
      <sha1>axfwdmri4cgnsyu018de4l0t6wzny5w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972426</id>
      <parentid>1972425</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Umfjöllun */</comment>
      <origin>1972426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7116" sha1="cdwn2ujhcw8zmvbctn2ol9yegmizy0p" xml:space="preserve">'''Meðgönguljóð''' var [[ljóðabók]]aröð gefin út af forlaginu Partusi milli 2012 og 2018. Bókaflokkurinn var stofnaður af Kára Tulinius, Sveinbjörgu Bjarnadóttur og [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerði Þóroddsdóttur]] árið 2011 og upprunalega gefinn út undir merkjum forlagsins Stellu.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Halla Þórlaug Óskarsdóttir|titill=Meðgönguljóð fæðast|url=https://www.visir.is/medgonguljod-faedast/article/2012121129802|útgefandi=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt; Árið 2013, eftir þrjár bækur, skildu Meðgönguljóð formlega við Stellu og störfuðu um tíð sem sjálfstætt forlag í umsjón [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerðar Þóroddsdóttur]] og Kára Tulinius.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Jórunn Sigurðardóttir|titill=Neindarkennd, ný ljóðabók|url=http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok|útgefandi=Orð um bækur}}&lt;/ref&gt;

Í byrjun árs 2015 var tilkynnt að serían Meðgönguljóð yrði gefin út undir merkjum forlagsins Partusar, sem hafði þá verið stofnað af Valgerði Þóroddsdóttur.&lt;ref&gt;Jórunn Sigurðardóttir. „[https://www.ruv.is/frett/jadarforlag-vex-ur-grasi Jaðarforlag vex úr grasi]“, ''Orð um bækur''.
&lt;/ref&gt; Kári Tulinius og [[Kristín Svava Tómasdóttir]] sinntu yfirritstjórn seríunnar frá árinu 2015, en árið 2016 bættist Þórður Sævar Jónsson við í hóp yfirritstjóra.

Árið 2018 var gefið út úrval úr Meðgönguljóðum um leið og útgáfunni var hætt.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/medgonguljod-endahnutur|title=Meðgönguljóð - Endahnútur|author=Jórunn Sigurðardóttir|date=9. maí 2019|website=RÚV}}&lt;/ref&gt;

== Útgáfa ==
Nafn bókaflokksins er sagt koma úr kaffiheiminum, þar sem „take away cup“ er þýtt sem „meðgöngubolli“.&lt;ref&gt;https://bokmenntaborgin.is/vidburdir/4196/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Frá 2012 til 2018 komu út 34 bækur í seríunni. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  Höfundur  !!  Bók  
!Ritstjóri!!  Ár
|-
| Kári Tulinius / [[Valgerður Þóroddsdóttir]] || ''Þungir forsetar'' 
||| 2012
|-
| Ásta Fanney Sigurðardóttir || ''Herra Hjúkket'' 
|[[Valgerður Þóroddsdóttir]]|| 2012
|-
| Arngunnur Árnadóttir || ''Unglingar'' 
|Kári Tulinius|| 2013
|-
| Bergrún Anna Hallsteinsdóttir || ''Stofumyrkur'' 
|[[Valgerður Þóroddsdóttir]]|| 2013
|-
| Björk Þorgrímsdóttir || ''Neindarkennd'' 
|Kári Tulinius|| 2014
|-
| Emil Hjörvar Petersen || ''Ætar kökuskreytingar'' 
|[[Kristín Svava Tómasdóttir]]|| 2014
|-
|Bergþóra Einarsdóttir
|''Sjósuða''
|Arngunnur Árnadóttir
|2014
|-
|Kristófer Páll Viðarsson
|''Feigðarórar''
|Hannes Óli Ágústsson
|2014
|-
|Krista Alexandersdóttir
|''Að eilífu, áheyrandi''
|[[Hermann Stefánsson]]
|2015
|-
|Þórður Sævar Jónsson
|''Blágil''
|Kári Tulinius
|2015
|-
|Soffía Bjarnadóttir
|''Beinhvít skurn''
|Anton Helgi Jónsson
|2015
|-
|Kári Tulinius
|''Brot hætt frum eind''
|Anton Helgi Jónsson
|2015
|-
|[[Valgerður Þóroddsdóttir]]
|''Það sem áður var skógur''
|[[Sjón]]
|2015
|-
|Elías Knörr
|''Greitt í liljum''
|Kári Tulinius
|2016
|-
|Sigurbjörg Friðriksdóttir
|Gáttatif
|[[Jón Kalman Stefánsson]]
|2016
|-
|Þorvaldur Sigurbjörn Helgason
|''Draumar á þvottasnúru''
|Haukur Ingvarsson
|2016
|-
|Jóna Kristjana Hólmgeirsdóttir
|''Skýjafar''
|[[Sigurlín Bjarney Gísladóttir]]
|2016
|-
|[[Bergur Ebbi Benediktsson]]
|''Vertu heima á þriðjudag''
|Halldóra K. Thoroddsen
|2016
|-
|Elín Edda Þorsteinsdóttir
|''Hamingjan leit við og beit mig''
|Linda Vilhjálmsdóttir
|2016
|-
|Elfur Sunna Baldursdóttir
|''Gárur''
|[[Kristín Ómarsdóttir]]
|2017
|-
|Solveig Thoroddsen
|''Bleikrými''
|[[Kristín Svava Tómasdóttir]]
|2017
|-
|Megan Auður Grímsdóttir
|''Glergildra''
|Partus
|2017
|-
|Tryggvi Steinn Sturluson
|''Vatnsstígur''
|Partus
|2017
|-
|Guðrún Heiður Ísaksdóttir
|''Mörufeldur, móðurhamur''
|Partus
|2017
|-
|Jónas Reynir Gunnarsson
|''Leiðarvísir um þorp''
|Partus
|2017
|-
|Ágúst Eggertsson
|''Rafeindadraumur''
|Partus
|2018
|-
|Hildur Knútsdóttir
|''Orðskýringar''
|Partus
|2018
|-
|Lilý Erla Adamsdóttir
|''Kvöldsólarhani''
|Partus
|2018
|-
|Ingólfur Eiríksson
|''Línuleg dagskrá''
|Partus
|2018
|-
|Sigrún Ása Sigmarsdóttir
|''Siffon og damask''
|Partus
|2018
|-
|Ásdís Ingólfsdóttir
|''Ódauðleg brjóst''
|Partus
|2018
|-
|Díana Sjöfn Jóhannsdóttir
|''Freyja''
|Partus
|2018
|-
|María Ramos Hilmarsdóttir
|''Salt''
|Partus
|2018
|-
|Ýmsir
|''Meðgönguljóð 2012-2018: Úrval''
|Partus
|2018
|}

== Samstarf ==
Í október 2013 gáfu Meðgönguljóð út kvæðasafnið ''Ljóð í leiðinni: Skáld um Reykjavík'' í samstarfi við Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Björg Magnúsdóttir|titill=Ljóð eru nauðsynleg í samfélaginu|url=https://www.ruv.is/frett/ljod-eru-naudsynleg-i-samfelaginu|útgefandi=RÚV fréttir}}&lt;/ref&gt; Bókin var í brennidepli á Lestrarhátíð í Reykjavík 2013 og inniheldur 27 ljóð um Reykjavík eftir jafnmörg borgarskáld.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO|titill=Setning Lestrarhátíðar í Bókmenntaborg|url=https://bokmenntaborgin.is/ljodin-taka-af-stad-fra-hlemmi/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{fréttaheimild|titill=Ljóðin taka af stað frá Hlemmi|url=http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/09/30/ljodin_taka_af_stad_fra_hlemmi/|útgefandi=mbl.is}}&lt;/ref&gt; Í júlí 2014 stóðu Meðgönguljóð fyrir ljóðahátíðinni Konur á ystu nöf í samstarfi við [[Kvenréttindafélag Íslands]] og gáfu út samnefnt safnrit með ljóðum eftir öll skáldin sem fram komu á hátíðinni, bæði á frummáli og í íslenskri þýðingu. &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/konur-a-ystu-nof Brynhildur Heiðar- og Ómarsdóttir og Valgerður Þóroddsdóttir í viðtali við Síðdegisútvarpið á Rás 2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.medgonguljod.com/baekur/konur-a-ystu-nof/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.dv.is/menning/2015/1/8/menningararid-2014-jorunn-sigurdardottir/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Umfjöllun ==
* {{cite web|url=https://www.visir.is/frelsi-ad-skrifa-ekki-a-modurmalinu/article/2013711059997|title=Frelsi að skrifa ekki á móðurmálinu|author=Ugla Egilsdóttir|website=Vísir|date=5. nóvember 2013}}
* {{cite web|url=https://www.ruv.is/frett/rappar-dansar-thydir-og-skrifar-ljod|title=Rappar, dansar, þýðir og skrifar ljóð|date=9. febrúar 2015|website=RÚV}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/tvaer-baekur-a-sex-manudum/article/2014701119975|title=Tvær bækur á sex mánuðum|author=Ugla Egilsdóttir|date=11. janúar 2014|website=Vísir}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/ljod-eiga-ad-vera-jafn-sjalfsogd-og-kaffibolli/article/2013712169951|title=Ljóð eiga að vera jafn sjálfsögð og kaffibolli|author=Júlía Margrét Einarsdóttir|date=16. desember 2013|website=Vísir}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Íslenskar ljóðabækur]]
[[Flokkur:Íslensk útgáfufélög]]</text>
      <sha1>cdwn2ujhcw8zmvbctn2ol9yegmizy0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972427</id>
      <parentid>1972426</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Útgáfa */</comment>
      <origin>1972427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7109" sha1="jcf8t89o12lami7sg186uber9wx2tsc" xml:space="preserve">'''Meðgönguljóð''' var [[ljóðabók]]aröð gefin út af forlaginu Partusi milli 2012 og 2018. Bókaflokkurinn var stofnaður af Kára Tulinius, Sveinbjörgu Bjarnadóttur og [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerði Þóroddsdóttur]] árið 2011 og upprunalega gefinn út undir merkjum forlagsins Stellu.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Halla Þórlaug Óskarsdóttir|titill=Meðgönguljóð fæðast|url=https://www.visir.is/medgonguljod-faedast/article/2012121129802|útgefandi=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt; Árið 2013, eftir þrjár bækur, skildu Meðgönguljóð formlega við Stellu og störfuðu um tíð sem sjálfstætt forlag í umsjón [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerðar Þóroddsdóttur]] og Kára Tulinius.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Jórunn Sigurðardóttir|titill=Neindarkennd, ný ljóðabók|url=http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok|útgefandi=Orð um bækur}}&lt;/ref&gt;

Í byrjun árs 2015 var tilkynnt að serían Meðgönguljóð yrði gefin út undir merkjum forlagsins Partusar, sem hafði þá verið stofnað af Valgerði Þóroddsdóttur.&lt;ref&gt;Jórunn Sigurðardóttir. „[https://www.ruv.is/frett/jadarforlag-vex-ur-grasi Jaðarforlag vex úr grasi]“, ''Orð um bækur''.
&lt;/ref&gt; Kári Tulinius og [[Kristín Svava Tómasdóttir]] sinntu yfirritstjórn seríunnar frá árinu 2015, en árið 2016 bættist Þórður Sævar Jónsson við í hóp yfirritstjóra.

Árið 2018 var gefið út úrval úr Meðgönguljóðum um leið og útgáfunni var hætt.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/medgonguljod-endahnutur|title=Meðgönguljóð - Endahnútur|author=Jórunn Sigurðardóttir|date=9. maí 2019|website=RÚV}}&lt;/ref&gt;

== Útgáfa ==
Nafn bókaflokksins er sagt koma úr kaffiheiminum, þar sem „take away cup“ er þýtt sem „meðgöngubolli“.&lt;ref&gt;https://bokmenntaborgin.is/vidburdir/4196/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Frá 2012 til 2018 komu út 34 bækur í seríunni. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  Höfundur  !!  Bók  !! Ritstjóri !!  Ár
|-
| Kári Tulinius / [[Valgerður Þóroddsdóttir]] || ''Þungir forsetar'' 
||| 2012
|-
| Ásta Fanney Sigurðardóttir || ''Herra Hjúkket'' || Valgerður Þóroddsdóttir || 2012
|-
| Arngunnur Árnadóttir || ''Unglingar'' || Kári Tulinius || 2013
|-
| Bergrún Anna Hallsteinsdóttir || ''Stofumyrkur'' || Valgerður Þóroddsdóttir || 2013
|-
| Björk Þorgrímsdóttir || ''Neindarkennd'' || Kári Tulinius|| 2014
|-
| Emil Hjörvar Petersen || ''Ætar kökuskreytingar'' ||[[Kristín Svava Tómasdóttir]]|| 2014
|-
|Bergþóra Einarsdóttir||''Sjósuða''||Arngunnur Árnadóttir||2014
|-
|Kristófer Páll Viðarsson||''Feigðarórar''||Hannes Óli Ágústsson||2014
|-
|Krista Alexandersdóttir||''Að eilífu, áheyrandi''||[[Hermann Stefánsson]]||2015
|-
|Þórður Sævar Jónsson||''Blágil''||Kári Tulinius||2015
|-
|Soffía Bjarnadóttir||''Beinhvít skurn''||Anton Helgi Jónsson||2015
|-
|Kári Tulinius||''Brot hætt frum eind''||Anton Helgi Jónsson||2015
|-
|Valgerður Þóroddsdóttir||''Það sem áður var skógur''||[[Sjón]]||2015
|-
|Elías Knörr||''Greitt í liljum''||Kári Tulinius||2016
|-
|Sigurbjörg Friðriksdóttir||Gáttatif||[[Jón Kalman Stefánsson]]||2016
|-
|Þorvaldur Sigurbjörn Helgason
|''Draumar á þvottasnúru''
|Haukur Ingvarsson
|2016
|-
|Jóna Kristjana Hólmgeirsdóttir
|''Skýjafar''
|[[Sigurlín Bjarney Gísladóttir]]
|2016
|-
|[[Bergur Ebbi Benediktsson]]
|''Vertu heima á þriðjudag''
|Halldóra K. Thoroddsen
|2016
|-
|Elín Edda Þorsteinsdóttir
|''Hamingjan leit við og beit mig''
|Linda Vilhjálmsdóttir
|2016
|-
|Elfur Sunna Baldursdóttir
|''Gárur''
|[[Kristín Ómarsdóttir]]
|2017
|-
|Solveig Thoroddsen
|''Bleikrými''
|Kristín Svava Tómasdóttir
|2017
|-
|Megan Auður Grímsdóttir
|''Glergildra''
|Partus
|2017
|-
|Tryggvi Steinn Sturluson
|''Vatnsstígur''
|Partus
|2017
|-
|Guðrún Heiður Ísaksdóttir
|''Mörufeldur, móðurhamur''
|Partus
|2017
|-
|Jónas Reynir Gunnarsson
|''Leiðarvísir um þorp''
|Partus
|2017
|-
|Ágúst Eggertsson
|''Rafeindadraumur''
|Partus
|2018
|-
|Hildur Knútsdóttir
|''Orðskýringar''
|Partus
|2018
|-
|Lilý Erla Adamsdóttir
|''Kvöldsólarhani''
|Partus
|2018
|-
|Ingólfur Eiríksson
|''Línuleg dagskrá''
|Partus
|2018
|-
|Sigrún Ása Sigmarsdóttir
|''Siffon og damask''
|Partus
|2018
|-
|Ásdís Ingólfsdóttir
|''Ódauðleg brjóst''
|Partus
|2018
|-
|Díana Sjöfn Jóhannsdóttir
|''Freyja''
|Partus
|2018
|-
|María Ramos Hilmarsdóttir
|''Salt''
|Partus
|2018
|-
|Ýmsir
|''Meðgönguljóð 2012-2018: Úrval''
|Partus
|2018
|}

== Samstarf ==
Í október 2013 gáfu Meðgönguljóð út kvæðasafnið ''Ljóð í leiðinni: Skáld um Reykjavík'' í samstarfi við Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Björg Magnúsdóttir|titill=Ljóð eru nauðsynleg í samfélaginu|url=https://www.ruv.is/frett/ljod-eru-naudsynleg-i-samfelaginu|útgefandi=RÚV fréttir}}&lt;/ref&gt; Bókin var í brennidepli á Lestrarhátíð í Reykjavík 2013 og inniheldur 27 ljóð um Reykjavík eftir jafnmörg borgarskáld.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO|titill=Setning Lestrarhátíðar í Bókmenntaborg|url=https://bokmenntaborgin.is/ljodin-taka-af-stad-fra-hlemmi/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{fréttaheimild|titill=Ljóðin taka af stað frá Hlemmi|url=http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/09/30/ljodin_taka_af_stad_fra_hlemmi/|útgefandi=mbl.is}}&lt;/ref&gt; Í júlí 2014 stóðu Meðgönguljóð fyrir ljóðahátíðinni Konur á ystu nöf í samstarfi við [[Kvenréttindafélag Íslands]] og gáfu út samnefnt safnrit með ljóðum eftir öll skáldin sem fram komu á hátíðinni, bæði á frummáli og í íslenskri þýðingu. &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/konur-a-ystu-nof Brynhildur Heiðar- og Ómarsdóttir og Valgerður Þóroddsdóttir í viðtali við Síðdegisútvarpið á Rás 2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.medgonguljod.com/baekur/konur-a-ystu-nof/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.dv.is/menning/2015/1/8/menningararid-2014-jorunn-sigurdardottir/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Umfjöllun ==
* {{cite web|url=https://www.visir.is/frelsi-ad-skrifa-ekki-a-modurmalinu/article/2013711059997|title=Frelsi að skrifa ekki á móðurmálinu|author=Ugla Egilsdóttir|website=Vísir|date=5. nóvember 2013}}
* {{cite web|url=https://www.ruv.is/frett/rappar-dansar-thydir-og-skrifar-ljod|title=Rappar, dansar, þýðir og skrifar ljóð|date=9. febrúar 2015|website=RÚV}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/tvaer-baekur-a-sex-manudum/article/2014701119975|title=Tvær bækur á sex mánuðum|author=Ugla Egilsdóttir|date=11. janúar 2014|website=Vísir}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/ljod-eiga-ad-vera-jafn-sjalfsogd-og-kaffibolli/article/2013712169951|title=Ljóð eiga að vera jafn sjálfsögð og kaffibolli|author=Júlía Margrét Einarsdóttir|date=16. desember 2013|website=Vísir}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Íslenskar ljóðabækur]]
[[Flokkur:Íslensk útgáfufélög]]</text>
      <sha1>jcf8t89o12lami7sg186uber9wx2tsc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972428</id>
      <parentid>1972427</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Samstarf */</comment>
      <origin>1972428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7113" sha1="75sdxt5f3w5gy9mvd60jy4fl88uc7vh" xml:space="preserve">'''Meðgönguljóð''' var [[ljóðabók]]aröð gefin út af forlaginu Partusi milli 2012 og 2018. Bókaflokkurinn var stofnaður af Kára Tulinius, Sveinbjörgu Bjarnadóttur og [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerði Þóroddsdóttur]] árið 2011 og upprunalega gefinn út undir merkjum forlagsins Stellu.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Halla Þórlaug Óskarsdóttir|titill=Meðgönguljóð fæðast|url=https://www.visir.is/medgonguljod-faedast/article/2012121129802|útgefandi=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt; Árið 2013, eftir þrjár bækur, skildu Meðgönguljóð formlega við Stellu og störfuðu um tíð sem sjálfstætt forlag í umsjón [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerðar Þóroddsdóttur]] og Kára Tulinius.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Jórunn Sigurðardóttir|titill=Neindarkennd, ný ljóðabók|url=http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok|útgefandi=Orð um bækur}}&lt;/ref&gt;

Í byrjun árs 2015 var tilkynnt að serían Meðgönguljóð yrði gefin út undir merkjum forlagsins Partusar, sem hafði þá verið stofnað af Valgerði Þóroddsdóttur.&lt;ref&gt;Jórunn Sigurðardóttir. „[https://www.ruv.is/frett/jadarforlag-vex-ur-grasi Jaðarforlag vex úr grasi]“, ''Orð um bækur''.
&lt;/ref&gt; Kári Tulinius og [[Kristín Svava Tómasdóttir]] sinntu yfirritstjórn seríunnar frá árinu 2015, en árið 2016 bættist Þórður Sævar Jónsson við í hóp yfirritstjóra.

Árið 2018 var gefið út úrval úr Meðgönguljóðum um leið og útgáfunni var hætt.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/medgonguljod-endahnutur|title=Meðgönguljóð - Endahnútur|author=Jórunn Sigurðardóttir|date=9. maí 2019|website=RÚV}}&lt;/ref&gt;

== Útgáfa ==
Nafn bókaflokksins er sagt koma úr kaffiheiminum, þar sem „take away cup“ er þýtt sem „meðgöngubolli“.&lt;ref&gt;https://bokmenntaborgin.is/vidburdir/4196/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Frá 2012 til 2018 komu út 34 bækur í seríunni. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  Höfundur  !!  Bók  !! Ritstjóri !!  Ár
|-
| Kári Tulinius / [[Valgerður Þóroddsdóttir]] || ''Þungir forsetar'' 
||| 2012
|-
| Ásta Fanney Sigurðardóttir || ''Herra Hjúkket'' || Valgerður Þóroddsdóttir || 2012
|-
| Arngunnur Árnadóttir || ''Unglingar'' || Kári Tulinius || 2013
|-
| Bergrún Anna Hallsteinsdóttir || ''Stofumyrkur'' || Valgerður Þóroddsdóttir || 2013
|-
| Björk Þorgrímsdóttir || ''Neindarkennd'' || Kári Tulinius|| 2014
|-
| Emil Hjörvar Petersen || ''Ætar kökuskreytingar'' ||[[Kristín Svava Tómasdóttir]]|| 2014
|-
|Bergþóra Einarsdóttir||''Sjósuða''||Arngunnur Árnadóttir||2014
|-
|Kristófer Páll Viðarsson||''Feigðarórar''||Hannes Óli Ágústsson||2014
|-
|Krista Alexandersdóttir||''Að eilífu, áheyrandi''||[[Hermann Stefánsson]]||2015
|-
|Þórður Sævar Jónsson||''Blágil''||Kári Tulinius||2015
|-
|Soffía Bjarnadóttir||''Beinhvít skurn''||Anton Helgi Jónsson||2015
|-
|Kári Tulinius||''Brot hætt frum eind''||Anton Helgi Jónsson||2015
|-
|Valgerður Þóroddsdóttir||''Það sem áður var skógur''||[[Sjón]]||2015
|-
|Elías Knörr||''Greitt í liljum''||Kári Tulinius||2016
|-
|Sigurbjörg Friðriksdóttir||Gáttatif||[[Jón Kalman Stefánsson]]||2016
|-
|Þorvaldur Sigurbjörn Helgason
|''Draumar á þvottasnúru''
|Haukur Ingvarsson
|2016
|-
|Jóna Kristjana Hólmgeirsdóttir
|''Skýjafar''
|[[Sigurlín Bjarney Gísladóttir]]
|2016
|-
|[[Bergur Ebbi Benediktsson]]
|''Vertu heima á þriðjudag''
|Halldóra K. Thoroddsen
|2016
|-
|Elín Edda Þorsteinsdóttir
|''Hamingjan leit við og beit mig''
|Linda Vilhjálmsdóttir
|2016
|-
|Elfur Sunna Baldursdóttir
|''Gárur''
|[[Kristín Ómarsdóttir]]
|2017
|-
|Solveig Thoroddsen
|''Bleikrými''
|Kristín Svava Tómasdóttir
|2017
|-
|Megan Auður Grímsdóttir
|''Glergildra''
|Partus
|2017
|-
|Tryggvi Steinn Sturluson
|''Vatnsstígur''
|Partus
|2017
|-
|Guðrún Heiður Ísaksdóttir
|''Mörufeldur, móðurhamur''
|Partus
|2017
|-
|Jónas Reynir Gunnarsson
|''Leiðarvísir um þorp''
|Partus
|2017
|-
|Ágúst Eggertsson
|''Rafeindadraumur''
|Partus
|2018
|-
|Hildur Knútsdóttir
|''Orðskýringar''
|Partus
|2018
|-
|Lilý Erla Adamsdóttir
|''Kvöldsólarhani''
|Partus
|2018
|-
|Ingólfur Eiríksson
|''Línuleg dagskrá''
|Partus
|2018
|-
|Sigrún Ása Sigmarsdóttir
|''Siffon og damask''
|Partus
|2018
|-
|Ásdís Ingólfsdóttir
|''Ódauðleg brjóst''
|Partus
|2018
|-
|Díana Sjöfn Jóhannsdóttir
|''Freyja''
|Partus
|2018
|-
|María Ramos Hilmarsdóttir
|''Salt''
|Partus
|2018
|-
|Ýmsir
|''Meðgönguljóð 2012-2018: Úrval''
|Partus
|2018
|}

== Samstarf ==
Í október 2013 gáfu Meðgönguljóð út kvæðasafnið ''Ljóð í leiðinni: Skáld um Reykjavík'' í samstarfi við Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Björg Magnúsdóttir|titill=Ljóð eru nauðsynleg í samfélaginu|url=https://www.ruv.is/frett/ljod-eru-naudsynleg-i-samfelaginu|útgefandi=RÚV fréttir}}&lt;/ref&gt; Bókin var í brennidepli á Lestrarhátíð í Reykjavík 2013 og inniheldur 27 ljóð um Reykjavík eftir jafnmörg borgarskáld.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO|titill=Setning Lestrarhátíðar í Bókmenntaborg|url=https://bokmenntaborgin.is/ljodin-taka-af-stad-fra-hlemmi/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{fréttaheimild|titill=Ljóðin taka af stað frá Hlemmi|url=http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/09/30/ljodin_taka_af_stad_fra_hlemmi/|útgefandi=mbl.is}}&lt;/ref&gt; Í júlí 2014 stóðu Meðgönguljóð fyrir ljóðahátíðinni ''Konur á ystu nöf'' í samstarfi við [[Kvenréttindafélag Íslands]] og gáfu út samnefnt safnrit með ljóðum eftir öll skáldin sem fram komu á hátíðinni, bæði á frummáli og í íslenskri þýðingu. &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/konur-a-ystu-nof Brynhildur Heiðar- og Ómarsdóttir og Valgerður Þóroddsdóttir í viðtali við Síðdegisútvarpið á Rás 2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.medgonguljod.com/baekur/konur-a-ystu-nof/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.dv.is/menning/2015/1/8/menningararid-2014-jorunn-sigurdardottir/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Umfjöllun ==
* {{cite web|url=https://www.visir.is/frelsi-ad-skrifa-ekki-a-modurmalinu/article/2013711059997|title=Frelsi að skrifa ekki á móðurmálinu|author=Ugla Egilsdóttir|website=Vísir|date=5. nóvember 2013}}
* {{cite web|url=https://www.ruv.is/frett/rappar-dansar-thydir-og-skrifar-ljod|title=Rappar, dansar, þýðir og skrifar ljóð|date=9. febrúar 2015|website=RÚV}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/tvaer-baekur-a-sex-manudum/article/2014701119975|title=Tvær bækur á sex mánuðum|author=Ugla Egilsdóttir|date=11. janúar 2014|website=Vísir}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/ljod-eiga-ad-vera-jafn-sjalfsogd-og-kaffibolli/article/2013712169951|title=Ljóð eiga að vera jafn sjálfsögð og kaffibolli|author=Júlía Margrét Einarsdóttir|date=16. desember 2013|website=Vísir}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Íslenskar ljóðabækur]]
[[Flokkur:Íslensk útgáfufélög]]</text>
      <sha1>75sdxt5f3w5gy9mvd60jy4fl88uc7vh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972429</id>
      <parentid>1972428</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Útgáfa */</comment>
      <origin>1972429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7119" sha1="mc8q1ydz1vpxf1v5auvzcqt306jadsc" xml:space="preserve">'''Meðgönguljóð''' var [[ljóðabók]]aröð gefin út af forlaginu Partusi milli 2012 og 2018. Bókaflokkurinn var stofnaður af Kára Tulinius, Sveinbjörgu Bjarnadóttur og [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerði Þóroddsdóttur]] árið 2011 og upprunalega gefinn út undir merkjum forlagsins Stellu.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Halla Þórlaug Óskarsdóttir|titill=Meðgönguljóð fæðast|url=https://www.visir.is/medgonguljod-faedast/article/2012121129802|útgefandi=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt; Árið 2013, eftir þrjár bækur, skildu Meðgönguljóð formlega við Stellu og störfuðu um tíð sem sjálfstætt forlag í umsjón [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerðar Þóroddsdóttur]] og Kára Tulinius.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Jórunn Sigurðardóttir|titill=Neindarkennd, ný ljóðabók|url=http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok|útgefandi=Orð um bækur}}&lt;/ref&gt;

Í byrjun árs 2015 var tilkynnt að serían Meðgönguljóð yrði gefin út undir merkjum forlagsins Partusar, sem hafði þá verið stofnað af Valgerði Þóroddsdóttur.&lt;ref&gt;Jórunn Sigurðardóttir. „[https://www.ruv.is/frett/jadarforlag-vex-ur-grasi Jaðarforlag vex úr grasi]“, ''Orð um bækur''.
&lt;/ref&gt; Kári Tulinius og [[Kristín Svava Tómasdóttir]] sinntu yfirritstjórn seríunnar frá árinu 2015, en árið 2016 bættist Þórður Sævar Jónsson við í hóp yfirritstjóra.

Árið 2018 var gefið út úrval úr Meðgönguljóðum um leið og útgáfunni var hætt.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/medgonguljod-endahnutur|title=Meðgönguljóð - Endahnútur|author=Jórunn Sigurðardóttir|date=9. maí 2019|website=RÚV}}&lt;/ref&gt;

== Útgáfa ==
Nafn bókaflokksins er sagt koma úr kaffiheiminum, þar sem „take away cup“ er þýtt sem „meðgöngubolli“.&lt;ref&gt;https://bokmenntaborgin.is/vidburdir/4196/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Frá 2012 til 2018 komu út 34 bækur í seríunni. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  Höfundur  !!  Bók  !! Ritstjóri !!  Ár
|-
| Kári Tulinius / [[Valgerður Þóroddsdóttir]] || ''Þungir forsetar'' 
||| 2012
|-
| Ásta Fanney Sigurðardóttir || ''Herra Hjúkket'' || Valgerður Þóroddsdóttir || 2012
|-
| Arngunnur Árnadóttir || ''Unglingar'' || Kári Tulinius || 2013
|-
| Bergrún Anna Hallsteinsdóttir || ''Stofumyrkur'' || Valgerður Þóroddsdóttir || 2013
|-
| Björk Þorgrímsdóttir || ''Neindarkennd'' || Kári Tulinius|| 2014
|-
| Emil Hjörvar Petersen || ''Ætar kökuskreytingar'' ||[[Kristín Svava Tómasdóttir]]|| 2014
|-
|Bergþóra Einarsdóttir||''Sjósuða''||Arngunnur Árnadóttir||2014
|-
|Kristófer Páll Viðarsson||''Feigðarórar''||Hannes Óli Ágústsson||2014
|-
|Krista Alexandersdóttir||''Að eilífu, áheyrandi''||[[Hermann Stefánsson]]||2015
|-
|Þórður Sævar Jónsson||''Blágil''||Kári Tulinius||2015
|-
|Soffía Bjarnadóttir||''Beinhvít skurn''||Anton Helgi Jónsson||2015
|-
|Kári Tulinius||''Brot hætt frum eind''||Anton Helgi Jónsson||2015
|-
|Valgerður Þóroddsdóttir||''Það sem áður var skógur''||[[Sjón]]||2015
|-
|Elías Knörr||''Greitt í liljum''||Kári Tulinius||2016
|-
|Sigurbjörg Friðriksdóttir|| ''Gáttatif'' ||[[Jón Kalman Stefánsson]]||2016
|-
|Þorvaldur Sigurbjörn Helgason
|''Draumar á þvottasnúru''
|Haukur Ingvarsson
|2016
|-
|Jóna Kristjana Hólmgeirsdóttir
|''Skýjafar''
|[[Sigurlín Bjarney Gísladóttir]]
|2016
|-
|[[Bergur Ebbi Benediktsson]]
|''Vertu heima á þriðjudag''
|Halldóra K. Thoroddsen
|2016
|-
|Elín Edda Þorsteinsdóttir
|''Hamingjan leit við og beit mig''
|Linda Vilhjálmsdóttir
|2016
|-
|Elfur Sunna Baldursdóttir
|''Gárur''
|[[Kristín Ómarsdóttir]]
|2017
|-
|Solveig Thoroddsen
|''Bleikrými''
|Kristín Svava Tómasdóttir
|2017
|-
|Megan Auður Grímsdóttir
|''Glergildra''
|Partus
|2017
|-
|Tryggvi Steinn Sturluson
|''Vatnsstígur''
|Partus
|2017
|-
|Guðrún Heiður Ísaksdóttir
|''Mörufeldur, móðurhamur''
|Partus
|2017
|-
|Jónas Reynir Gunnarsson
|''Leiðarvísir um þorp''
|Partus
|2017
|-
|Ágúst Eggertsson
|''Rafeindadraumur''
|Partus
|2018
|-
|Hildur Knútsdóttir
|''Orðskýringar''
|Partus
|2018
|-
|Lilý Erla Adamsdóttir
|''Kvöldsólarhani''
|Partus
|2018
|-
|Ingólfur Eiríksson
|''Línuleg dagskrá''
|Partus
|2018
|-
|Sigrún Ása Sigmarsdóttir
|''Siffon og damask''
|Partus
|2018
|-
|Ásdís Ingólfsdóttir
|''Ódauðleg brjóst''
|Partus
|2018
|-
|Díana Sjöfn Jóhannsdóttir
|''Freyja''
|Partus
|2018
|-
|María Ramos Hilmarsdóttir
|''Salt''
|Partus
|2018
|-
|Ýmsir
|''Meðgönguljóð 2012-2018: Úrval''
|Partus
|2018
|}

== Samstarf ==
Í október 2013 gáfu Meðgönguljóð út kvæðasafnið ''Ljóð í leiðinni: Skáld um Reykjavík'' í samstarfi við Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Björg Magnúsdóttir|titill=Ljóð eru nauðsynleg í samfélaginu|url=https://www.ruv.is/frett/ljod-eru-naudsynleg-i-samfelaginu|útgefandi=RÚV fréttir}}&lt;/ref&gt; Bókin var í brennidepli á Lestrarhátíð í Reykjavík 2013 og inniheldur 27 ljóð um Reykjavík eftir jafnmörg borgarskáld.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO|titill=Setning Lestrarhátíðar í Bókmenntaborg|url=https://bokmenntaborgin.is/ljodin-taka-af-stad-fra-hlemmi/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{fréttaheimild|titill=Ljóðin taka af stað frá Hlemmi|url=http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/09/30/ljodin_taka_af_stad_fra_hlemmi/|útgefandi=mbl.is}}&lt;/ref&gt; Í júlí 2014 stóðu Meðgönguljóð fyrir ljóðahátíðinni ''Konur á ystu nöf'' í samstarfi við [[Kvenréttindafélag Íslands]] og gáfu út samnefnt safnrit með ljóðum eftir öll skáldin sem fram komu á hátíðinni, bæði á frummáli og í íslenskri þýðingu. &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/konur-a-ystu-nof Brynhildur Heiðar- og Ómarsdóttir og Valgerður Þóroddsdóttir í viðtali við Síðdegisútvarpið á Rás 2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.medgonguljod.com/baekur/konur-a-ystu-nof/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.dv.is/menning/2015/1/8/menningararid-2014-jorunn-sigurdardottir/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Umfjöllun ==
* {{cite web|url=https://www.visir.is/frelsi-ad-skrifa-ekki-a-modurmalinu/article/2013711059997|title=Frelsi að skrifa ekki á móðurmálinu|author=Ugla Egilsdóttir|website=Vísir|date=5. nóvember 2013}}
* {{cite web|url=https://www.ruv.is/frett/rappar-dansar-thydir-og-skrifar-ljod|title=Rappar, dansar, þýðir og skrifar ljóð|date=9. febrúar 2015|website=RÚV}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/tvaer-baekur-a-sex-manudum/article/2014701119975|title=Tvær bækur á sex mánuðum|author=Ugla Egilsdóttir|date=11. janúar 2014|website=Vísir}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/ljod-eiga-ad-vera-jafn-sjalfsogd-og-kaffibolli/article/2013712169951|title=Ljóð eiga að vera jafn sjálfsögð og kaffibolli|author=Júlía Margrét Einarsdóttir|date=16. desember 2013|website=Vísir}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Íslenskar ljóðabækur]]
[[Flokkur:Íslensk útgáfufélög]]</text>
      <sha1>mc8q1ydz1vpxf1v5auvzcqt306jadsc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972433</id>
      <parentid>1972429</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7087" sha1="1jgioabvhyky09t097qvsq6oorovq8u" xml:space="preserve">'''Meðgönguljóð''' var [[ljóðabók]]aröð gefin út af forlaginu Partusi milli 2012 og 2018. Bókaflokkurinn var stofnaður af Kára Tulinius, Sveinbjörgu Bjarnadóttur og [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerði Þóroddsdóttur]] árið 2011 og upprunalega gefinn út undir merkjum forlagsins Stellu.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Halla Þórlaug Óskarsdóttir|titill=Meðgönguljóð fæðast|url=https://www.visir.is/medgonguljod-faedast/article/2012121129802|útgefandi=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt; Árið 2013, eftir þrjár bækur, skildu Meðgönguljóð formlega við Stellu og störfuðu um tíð sem sjálfstætt forlag í umsjón Valgerðar Þóroddsdóttur og Kára Tulinius.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Jórunn Sigurðardóttir|titill=Neindarkennd, ný ljóðabók|url=http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok|útgefandi=Orð um bækur}}&lt;/ref&gt;

Í byrjun árs 2015 var tilkynnt að serían Meðgönguljóð yrði gefin út undir merkjum forlagsins Partusar, sem hafði þá verið stofnað af Valgerði Þóroddsdóttur.&lt;ref&gt;Jórunn Sigurðardóttir. „[https://www.ruv.is/frett/jadarforlag-vex-ur-grasi Jaðarforlag vex úr grasi]“, ''Orð um bækur''.
&lt;/ref&gt; Kári Tulinius og [[Kristín Svava Tómasdóttir]] sinntu yfirritstjórn seríunnar frá árinu 2015, en árið 2016 bættist Þórður Sævar Jónsson við í hóp yfirritstjóra.

Árið 2018 var gefið út úrval úr Meðgönguljóðum um leið og útgáfunni var hætt.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/medgonguljod-endahnutur|title=Meðgönguljóð - Endahnútur|author=Jórunn Sigurðardóttir|date=9. maí 2019|website=RÚV}}&lt;/ref&gt;

== Útgáfa ==
Nafn bókaflokksins er sagt koma úr kaffiheiminum, þar sem „take away cup“ er þýtt sem „meðgöngubolli“.&lt;ref&gt;https://bokmenntaborgin.is/vidburdir/4196/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Frá 2012 til 2018 komu út 34 bækur í seríunni. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  Höfundur  !!  Bók  !! Ritstjóri !!  Ár
|-
| Kári Tulinius / [[Valgerður Þóroddsdóttir]] || ''Þungir forsetar'' 
||| 2012
|-
| Ásta Fanney Sigurðardóttir || ''Herra Hjúkket'' || Valgerður Þóroddsdóttir || 2012
|-
| Arngunnur Árnadóttir || ''Unglingar'' || Kári Tulinius || 2013
|-
| Bergrún Anna Hallsteinsdóttir || ''Stofumyrkur'' || Valgerður Þóroddsdóttir || 2013
|-
| Björk Þorgrímsdóttir || ''Neindarkennd'' || Kári Tulinius|| 2014
|-
| Emil Hjörvar Petersen || ''Ætar kökuskreytingar'' ||[[Kristín Svava Tómasdóttir]]|| 2014
|-
|Bergþóra Einarsdóttir||''Sjósuða''||Arngunnur Árnadóttir||2014
|-
|Kristófer Páll Viðarsson||''Feigðarórar''||Hannes Óli Ágústsson||2014
|-
|Krista Alexandersdóttir||''Að eilífu, áheyrandi''||[[Hermann Stefánsson]]||2015
|-
|Þórður Sævar Jónsson||''Blágil''||Kári Tulinius||2015
|-
|Soffía Bjarnadóttir||''Beinhvít skurn''||Anton Helgi Jónsson||2015
|-
|Kári Tulinius||''Brot hætt frum eind''||Anton Helgi Jónsson||2015
|-
|Valgerður Þóroddsdóttir||''Það sem áður var skógur''||[[Sjón]]||2015
|-
|Elías Knörr||''Greitt í liljum''||Kári Tulinius||2016
|-
|Sigurbjörg Friðriksdóttir|| ''Gáttatif'' ||[[Jón Kalman Stefánsson]]||2016
|-
|Þorvaldur Sigurbjörn Helgason
|''Draumar á þvottasnúru''
|Haukur Ingvarsson
|2016
|-
|Jóna Kristjana Hólmgeirsdóttir
|''Skýjafar''
|[[Sigurlín Bjarney Gísladóttir]]
|2016
|-
|[[Bergur Ebbi Benediktsson]]
|''Vertu heima á þriðjudag''
|Halldóra K. Thoroddsen
|2016
|-
|Elín Edda Þorsteinsdóttir
|''Hamingjan leit við og beit mig''
|Linda Vilhjálmsdóttir
|2016
|-
|Elfur Sunna Baldursdóttir
|''Gárur''
|[[Kristín Ómarsdóttir]]
|2017
|-
|Solveig Thoroddsen
|''Bleikrými''
|Kristín Svava Tómasdóttir
|2017
|-
|Megan Auður Grímsdóttir
|''Glergildra''
|Partus
|2017
|-
|Tryggvi Steinn Sturluson
|''Vatnsstígur''
|Partus
|2017
|-
|Guðrún Heiður Ísaksdóttir
|''Mörufeldur, móðurhamur''
|Partus
|2017
|-
|Jónas Reynir Gunnarsson
|''Leiðarvísir um þorp''
|Partus
|2017
|-
|Ágúst Eggertsson
|''Rafeindadraumur''
|Partus
|2018
|-
|Hildur Knútsdóttir
|''Orðskýringar''
|Partus
|2018
|-
|Lilý Erla Adamsdóttir
|''Kvöldsólarhani''
|Partus
|2018
|-
|Ingólfur Eiríksson
|''Línuleg dagskrá''
|Partus
|2018
|-
|Sigrún Ása Sigmarsdóttir
|''Siffon og damask''
|Partus
|2018
|-
|Ásdís Ingólfsdóttir
|''Ódauðleg brjóst''
|Partus
|2018
|-
|Díana Sjöfn Jóhannsdóttir
|''Freyja''
|Partus
|2018
|-
|María Ramos Hilmarsdóttir
|''Salt''
|Partus
|2018
|-
|Ýmsir
|''Meðgönguljóð 2012-2018: Úrval''
|Partus
|2018
|}

== Samstarf ==
Í október 2013 gáfu Meðgönguljóð út kvæðasafnið ''Ljóð í leiðinni: Skáld um Reykjavík'' í samstarfi við Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Björg Magnúsdóttir|titill=Ljóð eru nauðsynleg í samfélaginu|url=https://www.ruv.is/frett/ljod-eru-naudsynleg-i-samfelaginu|útgefandi=RÚV fréttir}}&lt;/ref&gt; Bókin var í brennidepli á Lestrarhátíð í Reykjavík 2013 og inniheldur 27 ljóð um Reykjavík eftir jafnmörg borgarskáld.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO|titill=Setning Lestrarhátíðar í Bókmenntaborg|url=https://bokmenntaborgin.is/ljodin-taka-af-stad-fra-hlemmi/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{fréttaheimild|titill=Ljóðin taka af stað frá Hlemmi|url=http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/09/30/ljodin_taka_af_stad_fra_hlemmi/|útgefandi=mbl.is}}&lt;/ref&gt; Í júlí 2014 stóðu Meðgönguljóð fyrir ljóðahátíðinni ''Konur á ystu nöf'' í samstarfi við [[Kvenréttindafélag Íslands]] og gáfu út samnefnt safnrit með ljóðum eftir öll skáldin sem fram komu á hátíðinni, bæði á frummáli og í íslenskri þýðingu. &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/konur-a-ystu-nof Brynhildur Heiðar- og Ómarsdóttir og Valgerður Þóroddsdóttir í viðtali við Síðdegisútvarpið á Rás 2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.medgonguljod.com/baekur/konur-a-ystu-nof/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.dv.is/menning/2015/1/8/menningararid-2014-jorunn-sigurdardottir/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Umfjöllun ==
* {{cite web|url=https://www.visir.is/frelsi-ad-skrifa-ekki-a-modurmalinu/article/2013711059997|title=Frelsi að skrifa ekki á móðurmálinu|author=Ugla Egilsdóttir|website=Vísir|date=5. nóvember 2013}}
* {{cite web|url=https://www.ruv.is/frett/rappar-dansar-thydir-og-skrifar-ljod|title=Rappar, dansar, þýðir og skrifar ljóð|date=9. febrúar 2015|website=RÚV}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/tvaer-baekur-a-sex-manudum/article/2014701119975|title=Tvær bækur á sex mánuðum|author=Ugla Egilsdóttir|date=11. janúar 2014|website=Vísir}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/ljod-eiga-ad-vera-jafn-sjalfsogd-og-kaffibolli/article/2013712169951|title=Ljóð eiga að vera jafn sjálfsögð og kaffibolli|author=Júlía Margrét Einarsdóttir|date=16. desember 2013|website=Vísir}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Íslenskar ljóðabækur]]
[[Flokkur:Íslensk útgáfufélög]]</text>
      <sha1>1jgioabvhyky09t097qvsq6oorovq8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972434</id>
      <parentid>1972433</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7091" sha1="s38rmp9v18h9rkh3ggh2445q3mw033d" xml:space="preserve">'''Meðgönguljóð''' var [[ljóðabók]]aröð sem var stofnuð af Kára Tulinius, Sveinbjörgu Bjarnadóttur og [[Valgerður Þóroddsdóttir|Valgerði Þóroddsdóttur]] árið 2011 og upprunalega gefinn út undir merkjum forlagsins Stellu.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Halla Þórlaug Óskarsdóttir|titill=Meðgönguljóð fæðast|url=https://www.visir.is/medgonguljod-faedast/article/2012121129802|útgefandi=Fréttablaðið}}&lt;/ref&gt; Nafn bókaflokksins kom úr kaffiheiminum þar sem „take away cup“ er þýtt sem „meðgöngubolli“.&lt;ref&gt;{{tímarit.is|6891141|Ungskáldin eru á öllum aldri ... líka 57 ára|höfundur=Valgerður Þ. Jónsdóttir|dags=22. febrúar 2017|bls=12-13|blað=Morgunblaðið}}&lt;/ref&gt;

Árið 2013, eftir þrjár bækur, skildu Meðgönguljóð formlega við Stellu og störfuðu um tíð sem sjálfstætt forlag í umsjón Valgerðar Þóroddsdóttur og Kára Tulinius.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Jórunn Sigurðardóttir|titill=Neindarkennd, ný ljóðabók|url=http://www.ruv.is/bokmenntir/neindarkennd-ny-ljodabok|útgefandi=Orð um bækur}}&lt;/ref&gt;

Í byrjun árs 2015 var tilkynnt að serían Meðgönguljóð yrði gefin út undir merkjum forlagsins Partusar, sem hafði þá verið stofnað af Valgerði Þóroddsdóttur.&lt;ref&gt;Jórunn Sigurðardóttir. „[https://www.ruv.is/frett/jadarforlag-vex-ur-grasi Jaðarforlag vex úr grasi]“, ''Orð um bækur''.
&lt;/ref&gt; Kári Tulinius og [[Kristín Svava Tómasdóttir]] sinntu yfirritstjórn seríunnar frá árinu 2015, en árið 2016 bættist Þórður Sævar Jónsson við í hóp yfirritstjóra.

Árið 2018 var gefið út úrval úr Meðgönguljóðum um leið og útgáfunni var hætt.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/medgonguljod-endahnutur|title=Meðgönguljóð - Endahnútur|author=Jórunn Sigurðardóttir|date=9. maí 2019|website=RÚV}}&lt;/ref&gt;

== Útgáfa ==
Frá 2012 til 2018 komu út 34 bækur í seríunni. 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  Höfundur  !!  Bók  !! Ritstjóri !!  Ár
|-
| Kári Tulinius / [[Valgerður Þóroddsdóttir]] || ''Þungir forsetar'' 
||| 2012
|-
| Ásta Fanney Sigurðardóttir || ''Herra Hjúkket'' || Valgerður Þóroddsdóttir || 2012
|-
| Arngunnur Árnadóttir || ''Unglingar'' || Kári Tulinius || 2013
|-
| Bergrún Anna Hallsteinsdóttir || ''Stofumyrkur'' || Valgerður Þóroddsdóttir || 2013
|-
| Björk Þorgrímsdóttir || ''Neindarkennd'' || Kári Tulinius|| 2014
|-
| Emil Hjörvar Petersen || ''Ætar kökuskreytingar'' ||[[Kristín Svava Tómasdóttir]]|| 2014
|-
|Bergþóra Einarsdóttir||''Sjósuða''||Arngunnur Árnadóttir||2014
|-
|Kristófer Páll Viðarsson||''Feigðarórar''||Hannes Óli Ágústsson||2014
|-
|Krista Alexandersdóttir||''Að eilífu, áheyrandi''||[[Hermann Stefánsson]]||2015
|-
|Þórður Sævar Jónsson||''Blágil''||Kári Tulinius||2015
|-
|Soffía Bjarnadóttir||''Beinhvít skurn''||Anton Helgi Jónsson||2015
|-
|Kári Tulinius||''Brot hætt frum eind''||Anton Helgi Jónsson||2015
|-
|Valgerður Þóroddsdóttir||''Það sem áður var skógur''||[[Sjón]]||2015
|-
|Elías Knörr||''Greitt í liljum''||Kári Tulinius||2016
|-
|Sigurbjörg Friðriksdóttir|| ''Gáttatif'' ||[[Jón Kalman Stefánsson]]||2016
|-
|Þorvaldur Sigurbjörn Helgason
|''Draumar á þvottasnúru''
|Haukur Ingvarsson
|2016
|-
|Jóna Kristjana Hólmgeirsdóttir
|''Skýjafar''
|[[Sigurlín Bjarney Gísladóttir]]
|2016
|-
|[[Bergur Ebbi Benediktsson]]
|''Vertu heima á þriðjudag''
|Halldóra K. Thoroddsen
|2016
|-
|Elín Edda Þorsteinsdóttir
|''Hamingjan leit við og beit mig''
|Linda Vilhjálmsdóttir
|2016
|-
|Elfur Sunna Baldursdóttir
|''Gárur''
|[[Kristín Ómarsdóttir]]
|2017
|-
|Solveig Thoroddsen
|''Bleikrými''
|Kristín Svava Tómasdóttir
|2017
|-
|Megan Auður Grímsdóttir
|''Glergildra''
|Partus
|2017
|-
|Tryggvi Steinn Sturluson
|''Vatnsstígur''
|Partus
|2017
|-
|Guðrún Heiður Ísaksdóttir
|''Mörufeldur, móðurhamur''
|Partus
|2017
|-
|Jónas Reynir Gunnarsson
|''Leiðarvísir um þorp''
|Partus
|2017
|-
|Ágúst Eggertsson
|''Rafeindadraumur''
|Partus
|2018
|-
|Hildur Knútsdóttir
|''Orðskýringar''
|Partus
|2018
|-
|Lilý Erla Adamsdóttir
|''Kvöldsólarhani''
|Partus
|2018
|-
|Ingólfur Eiríksson
|''Línuleg dagskrá''
|Partus
|2018
|-
|Sigrún Ása Sigmarsdóttir
|''Siffon og damask''
|Partus
|2018
|-
|Ásdís Ingólfsdóttir
|''Ódauðleg brjóst''
|Partus
|2018
|-
|Díana Sjöfn Jóhannsdóttir
|''Freyja''
|Partus
|2018
|-
|María Ramos Hilmarsdóttir
|''Salt''
|Partus
|2018
|-
|Ýmsir
|''Meðgönguljóð 2012-2018: Úrval''
|Partus
|2018
|}

== Samstarf ==
Í október 2013 gáfu Meðgönguljóð út kvæðasafnið ''Ljóð í leiðinni: Skáld um Reykjavík'' í samstarfi við Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO.&lt;ref&gt;{{fréttaheimild|höfundur=Björg Magnúsdóttir|titill=Ljóð eru nauðsynleg í samfélaginu|url=https://www.ruv.is/frett/ljod-eru-naudsynleg-i-samfelaginu|útgefandi=RÚV fréttir}}&lt;/ref&gt; Bókin var í brennidepli á Lestrarhátíð í Reykjavík 2013 og inniheldur 27 ljóð um Reykjavík eftir jafnmörg borgarskáld.&lt;ref&gt;{{vefheimild|höfundur=Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO|titill=Setning Lestrarhátíðar í Bókmenntaborg|url=https://bokmenntaborgin.is/ljodin-taka-af-stad-fra-hlemmi/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{fréttaheimild|titill=Ljóðin taka af stað frá Hlemmi|url=http://www.mbl.is/folk/frettir/2013/09/30/ljodin_taka_af_stad_fra_hlemmi/|útgefandi=mbl.is}}&lt;/ref&gt; Í júlí 2014 stóðu Meðgönguljóð fyrir ljóðahátíðinni ''Konur á ystu nöf'' í samstarfi við [[Kvenréttindafélag Íslands]] og gáfu út samnefnt safnrit með ljóðum eftir öll skáldin sem fram komu á hátíðinni, bæði á frummáli og í íslenskri þýðingu. &lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/konur-a-ystu-nof Brynhildur Heiðar- og Ómarsdóttir og Valgerður Þóroddsdóttir í viðtali við Síðdegisútvarpið á Rás 2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.medgonguljod.com/baekur/konur-a-ystu-nof/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.dv.is/menning/2015/1/8/menningararid-2014-jorunn-sigurdardottir/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Umfjöllun ==
* {{cite web|url=https://www.visir.is/frelsi-ad-skrifa-ekki-a-modurmalinu/article/2013711059997|title=Frelsi að skrifa ekki á móðurmálinu|author=Ugla Egilsdóttir|website=Vísir|date=5. nóvember 2013}}
* {{cite web|url=https://www.ruv.is/frett/rappar-dansar-thydir-og-skrifar-ljod|title=Rappar, dansar, þýðir og skrifar ljóð|date=9. febrúar 2015|website=RÚV}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/tvaer-baekur-a-sex-manudum/article/2014701119975|title=Tvær bækur á sex mánuðum|author=Ugla Egilsdóttir|date=11. janúar 2014|website=Vísir}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/ljod-eiga-ad-vera-jafn-sjalfsogd-og-kaffibolli/article/2013712169951|title=Ljóð eiga að vera jafn sjálfsögð og kaffibolli|author=Júlía Margrét Einarsdóttir|date=16. desember 2013|website=Vísir}}

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Íslenskar ljóðabækur]]
[[Flokkur:Íslensk útgáfufélög]]</text>
      <sha1>s38rmp9v18h9rkh3ggh2445q3mw033d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brandygla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134102</id>
    <revision>
      <id>1972432</id>
      <parentid>1953361</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1911" sha1="73b9ccku0oxhx7kif82bhralftrgz8f" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Brandygla
| image = Euxoa_rossica.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Liðdýr]] (''Arthropoda'')
| subphylum = [[Hexapoda]]
| classis = [[Skordýr]] (''Insecta'')
| ordo = [[Hreisturvængjur]] (''Lepidoptera'')
| superfamilia = [[Noctuoidea]]
| familia = [[Yglufiðrildaætt]] ([[Noctuidae]])
| genus = ''[[Euxoa]]''
| species = '''''E. ochrogaster'''''
| binomial = ''Euxoa ochrogaster''
| binomial_authority = ([[Achille Guenée|Guenée]], 1852)
| synonyms =
*''Euxoa rossica''
*''Noctua ochrogaster'' &lt;small&gt;Guenée, 1852&lt;/small&gt;
*''Agrotis insignata'' &lt;small&gt;Walker, [1857] &lt;/small&gt;
*''Agrotis illata'' &lt;small&gt;Walker, 1857&lt;/small&gt;
*''Agrotis subsignata'' &lt;small&gt;Walker, 1865&lt;/small&gt;
*''Agrotis cinereomacula'' &lt;small&gt;Morrison, 1875&lt;/small&gt;
*''Agrotis turris'' &lt;small&gt;Grote, 1875&lt;/small&gt;
*''Agrotis gularis'' &lt;small&gt;Grote, 1875&lt;/small&gt;
*''Agrotis islandica'' &lt;small&gt;Staudinger, 1857&lt;/small&gt;
}}

'''Brandygla''' ([[fræðiheiti]]: ''Euxoa ochrogaster'') er [[mölflugur|mölfluga]] sem finnst á norðlægum breiddargráðum um allan heim. Á Íslandi er hún um land allt, en er algengust á suðurlandi.

==Undirtegundir==
*''Euxoa ochrogaster ochrogaster''
*''Euxoa ochrogaster islandica'' (Ísland)
*''Euxoa ochrogaster rossica'' (Litháen til Amur)

==Tenglar==
*[http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=371962 Fauna Europaea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005160819/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=371962 |date=2012-10-05 }}
*[https://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=10801 Images]
*[https://www.natt.is/is/biota/animalia/arthropoda/hexapoda/insecta/lepidoptera/noctuidae/brandygla-euxoa-ochrogaster Brandygla] ([[Náttúrufræðistofnun Íslands]])

==Tilvísun==
{{reflist}}
{{Stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Hreisturvængjur| ]]
[[Flokkur:Ygluætt]]
[[Flokkur:Skordýr á Íslandi]]</text>
      <sha1>73b9ccku0oxhx7kif82bhralftrgz8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Philippe Pétain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138842</id>
    <revision>
      <id>1972385</id>
      <parentid>1964401</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7003" sha1="4m5m0qseaqerq8k916cq4xm7pzapuyz" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn =  Philippe Pétain
| mynd = Pétain - Portrait photographique 1941.jpg
| titill2= [[Forsætisráðherra Frakklands]]
| stjórnartíð_start2 = [[16. júní]] [[1940]]
| stjórnartíð_end2 = [[17. apríl]] [[1942]]
| forseti2 = [[Albert Lebrun]] {{small|(1940)}}
| forveri2 = [[Paul Reynaud]]
| eftirmaður2 = [[Pierre Laval]]
| titill= Þjóðhöfðingi [[Vichy-stjórnin|franska ríkisins]]
| stjórnartíð_start = [[11. júlí]] [[1940]]
| stjórnartíð_end = [[20. ágúst]] [[1944]]
| forsætisráðherra = ''Hann sjálfur''&lt;br&gt;[[Pierre Laval]]
| forveri = [[Albert Lebrun]]&lt;br&gt;{{small|(sem forseti Frakklands)}}
| eftirmaður = [[Charles de Gaulle]]&lt;br&gt;{{small|(sem forseti bráðabirgðastjórnar)}}
| myndatexti1 = Áróðursmynd af Pétain frá árinu 1941.
| fæddur = [[24. apríl]] [[1856]]
| fæðingarstaður = [[Cauchy-à-la-Tour]], [[Pas-de-Calais]], [[Síðara franska keisaraveldið|franska keisaraveldinu]]
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1951|7|23|1856|4|24}}
| dánarstaður    = [[Île d'Yeu]], [[Fjórða franska lýðveldið|Frakklandi]]
| þjóderni = [[Frakkland|Franskur]]
| maki = Eugénie Hardon Pétain (g. 1920)
| háskóli = 	[[École spéciale militaire de Saint-Cyr]]
| trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]]
|undirskrift = Signature Philippe Pétain.svg
}}
'''Henri Philippe Benoni Omer Joseph Pétain''' (24. apríl 1856 – 23. júlí 1951), yfirleitt kallaður '''Philippe Pétain''' eða '''Pétain marskálkur''', var franskur herforingi og stjórnmálamaður. 

== Æviágrip ==
Philippe Pétain varð liðsforingi í [[Frakklandsher|franska hernum]] árið 1878 og vann lengi sem kennari í herskóla.&lt;ref name=þþ/&gt; Hann var lítið þekktur þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] hófst en hann varð einn ástsælasti stríðsforingi Frakka með forystu sinni í [[Orrustan við Verdun|orrustunni við Verdun]]. Pétain er jafnan eignaður heiðurinn af því að Frakkar unnu orrustuna, sem var ein sú mannskæðasta í styrjöldinni.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1115733|Petain Maðurinn frá Verdun|blað=[[Vísir (dagblað)|Vísir]]|útgáfudagsetning=13. júní 1916|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|3326059|Verdun og Petain|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=29. júlí 1967|blaðsíða=6; 12}}&lt;/ref&gt; Ásamt [[Georges Clemenceau]] var hann einn ástsælasti leiðtogi Frakka í stríðinu og tókst einna best að stappa stálinu í hermennina eftir uppreisn franska hersins árið 1917.&lt;ref name=þþ&gt;{{Tímarit.is|999714|Philippe Petain|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=13. febrúar 1941|blaðsíða=70}}&lt;/ref&gt; Það ár var Pétain gerður að yfirhershöfðingja franska heraflans og gegndi þeirri stöðu til stríðsloka, en þurfti þó að hlýða stefnu yfirstjórnar sameinaðs hers [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|bandamanna]], sem var undir stjórn keppinautar hans, [[Ferdinand Foch|Ferdinands Foch]]. Pétain var gerður [[marskálkur Frakklands]] árið 1918.

Árið 1925 varð Pétain herforingi Frakka í [[Rif-stríðið|stríðinu við Rif]] í [[Marokkó]] ásamt Spánverjum. Eftir fyrri heimsstyrjöldina var Pétain einn virtasti stjórnmálamaður í Frakklandi og gegndi embætti hermálaráðherra frá árinu 1934 auk þess sem hann var gerður sendiherra til [[Spánn|Spánar]] eftir valdatöku [[Francisco Franco]] árið 1939.

Pétain var kallaður til stjórnarstarfa á ný þann 17. maí 1940 við [[Orrustan um Frakkland|innrás Þjóðverja í Frakkland]].&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|4470820|Pétain – nýr þáttur í sögulegum harmleik|blað=[[Vikan]]|útgáfudagsetning=12. apríl 1973|blaðsíða=26–27; 52–53|höfundur=Dagur Þorleifsson}}&lt;/ref&gt; Hann mótmælti því að Frakkar berðust áfram þar sem hann taldi stríðinu tapað, og kenndi lýðræðisstjórn Frakklands um ósigurinn. Þann 16. júní varð Pétain forsætisráðherra og gaf út skipun strax næsta dag um að láta af bardaganum við Þjóðverja. Þann 22. júní skrifaði Pétain undir friðarsamninga ásamt [[Adolf Hitler]] í Rethondes, í sama lestarvagni og Þjóðverjar höfðu undirritað samninga um vopnahlé í lok fyrri heimsstyrjaldarinnar.

Franska þingið veitti Pétain í kjölfarið titilinn „þjóðhöfðingja franska ríkisins“ sem hann bar í þau fjögur ár sem Frakkland var hernumið af Þjóðverjum. Pétain settist á valdastól í bænum [[Vichy]] og stofnaði þjóðernissinnaða alræðisstjórn sem nam úr gildi franskar lýðræðisstofnanir og almenn mannréttindi. [[Vichy-stjórnin]]  vann með þýska innrásarhernum við að uppræta franska [[Gyðingar|gyðinga]] og setti ýmis lög sem beindust gegn gyðingum í Frakklandi.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|2744183|Réttarhöldin gegn svikurunum|blað=[[Þjóðviljinn]]|útgáfudagsetning=12. ágúst 1945|blaðsíða=4|höfundur=Ilja Ehrenburg}}&lt;/ref&gt; Vichy-stjórnin entist til ársins 1944 en var steypt af stóli við [[Innrásin í Normandí|innrás Bandamanna í Frakkland]]. [[Charles de Gaulle]] lýsti því yfir að Vichy-stjórnin hefði verið ólögmæt leppstjórn Þjóðverja og hefði aldrei haft neitt umboð til að tala fyrir frönsku þjóðina.

Við [[frelsun Frakklands]] var Pétain og öðrum ráðamönnum Vichy-stjórnarinnar forðað til [[Sigmaringen]] í  Þýskalandi. Pétain flúði hins vegar úr haldi til Sviss til þess að gefa sig fram til hinna nýju frönsku stjórnvalda. Árið 1945 var Pétain dæmdur til dauða af hæstarétti Frakklands fyrir landráð. Dómurinn var mildaður í ævilangt fangelsi að áeggjan de Gaulle vegna hás aldurs Pétain og þjónustu hans í fyrri heimsstyrjöldinni. Pétain dó í fangavist á eyjunni [[Île d'Yeu]] árið 1951 og er grafinn þar.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1281509|Petain síðasti marskálkurinn ljest í fangelsi á Yeu-eyju|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=28. júlí 1951|blaðsíða=7}}&lt;/ref&gt;

== Heimild ==
* {{wpheimild | tungumál = Fr | titill = Philippe Pétain | mánuðurskoðað = 18. júní | árskoðað = 2017}}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Forsætisráðherra Frakklands]] |
frá = [[16. júní]] [[1940]]|
til = [[17. apríl]] [[1942]] |
fyrir = [[Paul Reynaud]] |
eftir = [[Pierre Laval]] |
}}
{{Erfðatafla |
titill = Þjóðhöfðingi [[Vichy-stjórnin|franska ríkisins]] |
frá = [[11. júlí]] [[1940]]|
til = [[20. ágúst]] [[1944]]|
fyrir = [[Albert Lebrun]]&lt;br&gt;{{small|(sem forseti Frakklands)}}|
eftir = [[Charles de Gaulle]]&lt;br&gt;{{small|(sem forseti bráðabirgðastjórnar)}}|
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Frakklands}}
{{DEFAULTSORT:Pétain, Philippe}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Frakklands]]
[[Flokkur:Fólk dáið árið 1951]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1856]]
[[Flokkur:Herforingjar í fyrri heimsstyrjöldinni]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Frakklands]]
[[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]]
[[Flokkur:Franskir marskálkar]]
[[Flokkur:Fasistaleiðtogar]]</text>
      <sha1>4m5m0qseaqerq8k916cq4xm7pzapuyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Léon Blum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140750</id>
    <revision>
      <id>1972383</id>
      <parentid>1918083</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5019" sha1="bclqrizeae1s7fhb4642b1zm7yxdry4" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| forskeyti = 
| nafn =  Léon Blum
| mynd = Léon Blum Meurisse b 1927.jpg
| titill= [[Forsætisráðherra Frakklands]]
| stjórnartíð_start2 = [[4. júní]] [[1936]]
| stjórnartíð_end2 = [[22. júní]] [[1937]]
| forseti2 = [[Albert Lebrun]]
| forveri2 = [[Albert Sarraut]] 
| eftirmaður2 = [[Camille Chautemps]]
| stjórnartíð_start = [[13. mars]] [[1938]]
| stjórnartíð_end = [[10. apríl]] [[1938]]
| forseti = [[Albert Lebrun]]
| forveri = [[Camille Chautemps]] 
| eftirmaður = [[Édouard Daladier]]
| titill3= Formaður bráðabirgðastjórnar Frakklands
| stjórnartíð_start3 = [[16. desember]] [[1946]]
| stjórnartíð_end3 = [[22. janúar]] [[1947]]
| forveri3 = [[Georges Bidault]] 
| eftirmaður3 = [[Vincent Auriol]] {{small|(sem forseti)}}&lt;br&gt;[[Paul Ramadier]] {{small|(sem forsætisráðherra)}}
| myndatexti = 
| fæddur = [[9. apríl]] [[1872]]
| fæðingarstaður = [[París]], [[Þriðja franska lýðveldið|Frakklandi]]
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1950|3|30|1872|4|9}}
| dánarstaður    = [[Jouy-en-Josas]], [[Fjórða franska lýðveldið|Frakklandi]]
| þjóderni = [[Frakkland|Franskur]]
| maki = 
| stjórnmálaflokkur = [[Frakklandsdeild alþjóðasambands jafnaðarmanna]]
| börn = 
| þekktur_fyrir  = 
| bústaður = 
| atvinna = 
| háskóli = 
| starf =
| trúarbrögð = [[Gyðingdómur]]
|undirskrift = Signature de Léon Blum - Archives nationales (France).png
}}
'''André Léon Blum''' (9. apríl 1872 – 30. mars 1950) var [[Frakkland|franskur]] stjórnmálamaður og [[Sósíalismi|sósíalisti]]. Blum var einn af formönnum [[Frakklandsdeild alþjóðasambands jafnaðarmanna|Frakklandsdeildar alþjóðasambands jafnaðarmanna]] (fr. ''Section française de l'Internationale ouvrière''; skammstafað SFIO) og var tvisvar [[forsætisráðherra Frakklands]], frá 1936 til 1937 og frá mars til apríl árið 1938.

Þar sem Blum var [[gyðingur]] var hann undir miklum áhrifum af [[Dreyfus-málið|Dreyfusarmálinu]]. Hann var stuðningsmaður franska sósíalistaleiðtogans [[Jean Jaurès]] og tók við forystuembætti hans innan SFIO eftir að Jaurès var myrtur árið 1914.

Blum setti mark sitt á stjórnmálasögu Frakklands þegar hann neitaði aðild að [[Alþjóðasamtök kommúnista|Alþjóðasamtökum kommúnista]] árið 1920 og þegar hann gerðist forsætisráðherra Frakklands fyrir [[Alþýðufylkingin (Frakkland)|Alþýðufylkinguna]] (fr. ''Front populaire''), kosningabandalag franskra vinstriflokka, árið 1936. Hann gat ekki sent hernaðaraðstoð til lýðveldissinna í [[Spænska borgarastyrjöldin|spænsku borgarastyrjöldinni]] þar sem meðlimir Róttæka flokksins í ríkisstjórn hans lýstu því yfir að þeir myndu slíta stjórnarsamstarfi til að koma í veg fyrir slíka notkun á frönskum herafla. Þetta leiddi hins vegar til þess að bandalag Blums við franska kommúnista, sem kröfðust aðgerða í þágu spænskra lýðveldissinna, stirnaði og olli því að hann sagði af sér í júní 1937.&lt;ref&gt;George C. Windell, &quot;Leon Blum and the Crisis over Spain, 1936,&quot; Historian (1962) 24#4 bls. 423-449&lt;/ref&gt; Hann varð síðar aftur ríkisstjórnarleiðtogi í stuttan tíma, frá 13. mars til 10. apríl 1938. Þegar Frakkland var hertekið af Þjóðverjum í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]] var Blum handtekinn af [[Vichy-stjórnin|Vichy-stjórninni]] og fluttur í [[Buchenwald]]-fangabúðirnar.

Eftir stríðið varð Blum forseti bráðabirgðastjórnar Frakklands frá desember 1946 til janúar 1947. Ríkisstjórn hans beitti sér einkum fyrir því að reisa stjórnsýslukerfi [[Fjórða franska lýðveldið|fjórða franska lýðveldisins]].

Umbætur Blums bættu starfsskilyrði franskra verkamanna með því að lögleiða launuð leyfi og styttri vinnutíma. Ríkisstjórnir Blums veittu frönskum konum auk þess aukna aðild að ríkisembættum. Blum er í dag talinn einn mikilvægasti stjórnmálamaður fransks sósíalisma.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Forsætisráðherra Frakklands]] |
frá = [[4. júní]] [[1936]]|
til = [[22. júní]] [[1937]]|
fyrir = [[Albert Sarraut]] |
eftir = [[Camille Chautemps]] |
}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Forsætisráðherra Frakklands]] |
frá = [[13. mars]] [[1938]]|
til = [[10. apríl]] [[1938]]|
fyrir = [[Camille Chautemps]] |
eftir = [[Édouard Daladier]] |
}}
{{Erfðatafla |
titill = Formaður frönsku bráðabirgðastjórnarinnar|
frá = [[16. desember]] [[1946]]|
til = [[22. janúar]] [[1947]]|
fyrir = [[Georges Bidault]] |
eftir = [[Vincent Auriol]]&lt;br&gt;{{small|(sem forseti)}}&lt;br&gt;[[Paul Ramadier]]&lt;br&gt;{{small|(sem forsætisráðherra)}}|
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Frakklands}}
{{fde|1872|1950|Blum, Léon}}
{{DEFAULTSORT:Blum, Léon}}
[[Flokkur:Fjármálaráðherrar Frakklands]]
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Frakklands]]
[[Flokkur:Fólk sem lifði af helförina]]
[[Flokkur:Utanríkisráðherrar Frakklands]]</text>
      <sha1>bclqrizeae1s7fhb4642b1zm7yxdry4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andrarímur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148340</id>
    <revision>
      <id>1972435</id>
      <parentid>1964121</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heimildir */</comment>
      <origin>1972435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="0h1rar271l1efd4draqynahcvu5ukyv" xml:space="preserve">Rímur af Andra jarli eru rímur ortar af skáldunum [[Hannes Bjarnason|Hannesi Bjarnasyni]] presti og [[Gísli Konráðsson|Gísla Konráðssyni]] bónda og voru þær gefnar út í [[Viðeyjarklaustur|Viðeyjarklaustri]] árið [[1834]]. Rímur af Andra jarli urðu mjög vinsælar. 

Til eru fornar rímur, Andra rímur, sem Rímur af Andra jarli byggja á (rímur 1–13) . Hinar fornu [[Andrarímur fornu|Andra rímur]] voru ortar á 15. öld og eru til í mörgum uppskriftum. Þær þóttu skemmtilegar og höfðu menn dálæti á þeim. Í elsta varðveitta handriti af hinum fornu Andrarímum AM 604 b 4to er m.a. þessi vísa:

:Fyrri girntust fagurleg víf
:framandi menn að gilja,
:þeir settu í háska sál og líf
:fyrir sætu mjúkan vilja.

==Heimildir==
* [https://baekur.is/bok/7a7bdf17-a067-44ab-86ce-daa27e4ac787 Andrarímur frá 1834]
* [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0604b/0#mode/2up Handrit af Andrarímum hinum fornu AM 604 b 4to]

[[Flokkur:Rímur]]</text>
      <sha1>0h1rar271l1efd4draqynahcvu5ukyv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972436</id>
      <parentid>1972435</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="773" sha1="j72k043gf3eykwjb2ua1ft84pbqe1no" xml:space="preserve">'''Andrarímur''' eða '''Rímur af Andra jarli''' eru [[rímur]] ortar af skáldunum [[Hannes Bjarnason|Hannesi Bjarnasyni]] presti og [[Gísli Konráðsson|Gísla Konráðssyni]] bónda og voru þær gefnar út í [[Viðeyjarklaustur|Viðeyjarklaustri]] árið [[1834]]. Þær urðu mjög vinsælar. 

Til eru fornar rímur, [[Andrarímur fornu]], sem Rímur af Andra jarli byggja á (rímur 1–13). Andrarímur fornu voru ortar á 15. öld og eru til í mörgum uppskriftum. Þær þóttu skemmtilegar og höfðu menn dálæti á þeim. 

==Heimildir==
* [https://baekur.is/bok/7a7bdf17-a067-44ab-86ce-daa27e4ac787 Andrarímur frá 1834]
* [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0604b/0#mode/2up Handrit af Andrarímum hinum fornu AM 604 b 4to]

[[Flokkur:Rímur]]</text>
      <sha1>j72k043gf3eykwjb2ua1ft84pbqe1no</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972439</id>
      <parentid>1972436</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="7y6gujonoppemp8753ipaznfgu0qywu" xml:space="preserve">'''Andrarímur''' eða '''Rímur af Andra jarli''' eru [[rímur]] ortar af [[Hannes Bjarnason|Hannesi Bjarnasyni]] presti, [[Gísli Konráðsson|Gísla Konráðssyni]] bónda og [[Efemía Benediktsdóttir|Efemíu Benediktsdóttur]] konu hans, og voru þær gefnar út í [[Viðeyjarklaustur|Viðeyjarklaustri]] árið [[1834]]. Þær urðu mjög vinsælar. 

Til eru fornar rímur, [[Andrarímur fornu]], sem Rímur af Andra jarli byggja á (rímur 1–13). Andrarímur fornu voru ortar á 15. öld og eru til í mörgum uppskriftum. Þær þóttu skemmtilegar og höfðu menn dálæti á þeim. 

==Heimildir==
* [https://baekur.is/bok/7a7bdf17-a067-44ab-86ce-daa27e4ac787 Andrarímur frá 1834]
* [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0604b/0#mode/2up Handrit af Andrarímum hinum fornu AM 604 b 4to]

[[Flokkur:Rímur]]</text>
      <sha1>7y6gujonoppemp8753ipaznfgu0qywu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972440</id>
      <parentid>1972439</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heimildir */</comment>
      <origin>1972440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="oesnfxppf013xss5gbpur40a13nrx7k" xml:space="preserve">'''Andrarímur''' eða '''Rímur af Andra jarli''' eru [[rímur]] ortar af [[Hannes Bjarnason|Hannesi Bjarnasyni]] presti, [[Gísli Konráðsson|Gísla Konráðssyni]] bónda og [[Efemía Benediktsdóttir|Efemíu Benediktsdóttur]] konu hans, og voru þær gefnar út í [[Viðeyjarklaustur|Viðeyjarklaustri]] árið [[1834]]. Þær urðu mjög vinsælar. 

Til eru fornar rímur, [[Andrarímur fornu]], sem Rímur af Andra jarli byggja á (rímur 1–13). Andrarímur fornu voru ortar á 15. öld og eru til í mörgum uppskriftum. Þær þóttu skemmtilegar og höfðu menn dálæti á þeim. 

==Heimildir==
* [https://baekur.is/bok/7a7bdf17-a067-44ab-86ce-daa27e4ac787 Andrarímur frá 1834]

[[Flokkur:Rímur]]</text>
      <sha1>oesnfxppf013xss5gbpur40a13nrx7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Volodymyr Zelenskyj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150755</id>
    <revision>
      <id>1972381</id>
      <parentid>1972261</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16195" sha1="l9ji1wklp5hmcuxk7srtfcwwf7ysil6" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| nafn = Volodymyr Zelenskyj
| mynd = Volodymyr Zelensky 2022 official portrait (cropped).jpg
| myndatexti1 = Zelenskyj árið 2022.
| titill = Forseti Úkraínu
| stjórnartíð_start = [[20. maí]] [[2019]]
| stjórnartíð_end = 
| forsætisráðherra = [[Volodymyr Grojsman]]&lt;br&gt;[[Oleksíj Hontsjarúk]]&lt;br&gt;[[Denys Sjmyhal]]&lt;br&gt;[[Júlía Svyrydenko]]&lt;br&gt;[[Serhíj Koretskyj]]
| forveri = [[Petro Porosjenko]]
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1978|1|25}}
| fæðingarstaður = [[Kryvyj Ríh]], [[Sovétlýðveldið Úkraína|úkraínska sovétlýðveldinu]], [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]
| starf = Leikari, stjórnmálamaður
| háskóli = [[Hagfræðistofnunin í Kryvyj Ríh]] (LLB)
| þjóderni = [[Úkraína|Úkraínskur]]
| maki = [[Olena Zelenska|Olena Kíjasjko]] (g. 2003)
| börn = 2
| stjórnmálaflokkur = [[Þjónn fólksins (stjórnmálaflokkur)|Þjónn fólksins]]
| verðlaun = [[Karlsverðlaunin]] (2022)
| undirskrift = Autograph-VolodymyrZelensky.png
| nafn_á_frummáli = {{Nobold|Володимир Зеленський}}
}}
'''Volodymyr Oleksandrovytsj Zelenskyj'''{{efn|''Volodymyr Zelenskyj'' er umritun úr [[Kyrillískt letur|kyrillísku letri]] samkvæmt [https://arnastofnun.is/is/umritunartafla-milli-ukrainsku-og-islensku Umritunartöflu Árnastofnunar] milli úkraínsku og íslensku. Nafn Zelenskyj hefur verið ritað á ýmsa vegu í íslenskri umfjöllun, meðal annars sem ''Zelenskíj'', ''Selenskíj'', ''Zelenskí'' eða ''Selenskí''.}} (úkraínska: Володимир Олександрович Зеленський; rússneska: Владимир Александрович Зеленский, umritað ''Vladímír Aleksandrovítsj Zelenskíj''; f. 25. janúar 1978) er [[Úkraína|úkraínskur]] stjórnmálamaður og gamanleikari sem er núverandi forseti Úkraínu. Hann var kjörinn forseti þann 21. apríl árið 2019&lt;ref name=mbl&gt;{{Vefheimild|titill=Grínistinn sigraði í Úkraínu|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/04/21/grinistinn_sigradi_i_ukrainu/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuðurs=21. apríl|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. apríl}}&lt;/ref&gt; og tók við embættinu þann 20. maí sama ár.

==Æviágrip==
Volodymyr Zelenskyj er fæddur 25. janúar 1978 í borginni [[Kryvyj Ríh]] í miðhluta Úkraínu, sem þá var hluti af [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]]. Foreldrar hans voru menntafólk af [[Gyðingar|Gyðingaættum]]. Afi hans barðist með sovéska hernum í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni og nokkrir ættingjar hans voru drepnir af nasistum í [[Helförin]]ni.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=„Rödd Paddingtons“ sem tekst á við rússneska björninn|url=https://www.ruv.is/frett/2022/02/28/rodd-paddingtons-sem-tekst-a-vid-russneska-bjorninn|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2022|mánuður=28. febrúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=1. mars|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson}}&lt;/ref&gt; Zelenskyj nam lögfræði en skipti síðan um starfsvettvang og gerðist leikari og grínisti.&lt;ref name=nr1&gt;{{Vefheimild|titill=Ó­vinur Pútíns númer eitt|url=https://www.frettabladid.is/frettir/ovinur-putins-numer-eitt/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=26. febrúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=26. febrúar|höfundur=Þorvaldur S Helgason|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220307103344/https://www.frettabladid.is/frettir/ovinur-putins-numer-eitt/|safndags=7. mars 2022}}&lt;/ref&gt;

Zelenskyj varð þjóðþekktur gamanleikari í Úkraínu fyrir að leika aðalhlutverkið í sjónvarpsþáttunum ''Þjónn fólksins'' (úkraínska: ''Слуга народу'') frá árinu 2015 til 2019. Í þáttunum lék Zelenskyj Vasyl Holoborodko, menntaskólakennara sem er óvænt kjörinn forseti Úkraínu eftir að myndband af honum að hallmæla kerfislægri [[spilling]]u í landinu fer á flug um netheima.&lt;ref name=&quot;fp&quot;&gt;{{cite web|last1=Jacobsen|first1=Katherine|title=How a Fictional President Is Helping Ukrainians Rethink Their Absurd Politics|url=https://foreignpolicy.com/2016/12/13/how-a-fictional-president-is-helping-ukrainians-rethink-their-absurd-politics/|website=Foreign Policy|accessdate=22. apríl 2019|date=13. desember 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cc1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cinemaescapist.com/2017/06/ukraines-servant-people-hidden-gem-political-comedy/|title=Ukraine’s 'Servant of the People' is a hidden gem of political comedy|last1=Kao|first1=Anthony|date=6 June 2017|website=Cinema Escapist|archive-url=|archive-date=|accessdate=22. apríl 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cc2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cinemaescapist.com/2017/08/interview-vladimir-zelenskiy-playing-ukraines-president-servant-people/|title=Interview: Vladimir Zelenskiy on playing Ukraine’s president in 'Servant of the People'|last1=Kao|first1=Anthony|date=22. ágúst 2017|website=Cinema Escapist|archive-url=|archive-date=|accessdate=22. apríl 2019}}&lt;/ref&gt; Í þáttunum var gert grín að gerspilltri stjórnmálastétt Úkraínu með því að stilla henni upp við hlið hins heiðarlega en hrekklausa Holoborodko. 

Framleiðendur sjónvarpsþáttanna stofnuðu stjórnmálaflokk undir nafninu Þjónn fólksins árið 2018.&lt;ref name=mbl/&gt; Zelenskyj staðfesti á gamlárskvöld árið 2018 að hann hygðist gefa kost á sér í forsetakosningum Úkraínu árið 2019. Hann hafði þá þegar hlotið mikinn meðbyr í embættið, sérstaklega meðal aðdáenda þáttanna sem töldu að Zelenskyj myndi líkt og persónan sem hann lék verða tilbreyting frá kerfislægri spillingu í stjórnkerfi landsins.{{sfn|Rudenko|2022|p=44}}

Zelenskyj mældist snemma með mikið forskot í skoðanakönnunum. Auk þess að njóta góðs af því að vera talinn utangarðsmaður í úkraínskum stjórnmálum var Zelenskyj einn fárra frambjóðenda sem gat sótt fylgi um allt landið. Fylgi annarra frambjóðenda var gjarnan mjög bundið ýmist við hinn [[Úkraínska|úkraínskumælandi]] vesturhluta eða hinn [[Rússneska|rússneskumælandi]] suðurhluta. Zelenskyj talar sjálfur rússnesku að móðurmáli en talar úkraínsku þó einnig reiprennandi. 

Í fyrri umferð forsetakosninganna hlaut Zelenskyj um 30 prósent atkvæða, nærri því tvöfalt meira en sitjandi forseti landsins, [[Petro Porosjenko]].&lt;ref name=mbl2&gt;{{Vefheimild|titill=For­skot grín­ist­ans ekk­ert spaug|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/04/01/forskot_grinistans_ekkert_spaug/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuðurs=1. apríl|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. apríl}}&lt;/ref&gt; Í seinni umferðinni þann 21. apríl vann Zelenskyj svo stórsigur á móti Porosjenko með um 73 prósentum atkvæða.{{sfn|Rudenko|2022|p=39}}

Eftir að Zelenskyj tók við embætti kallaði hann til snemmbúinna þingkosninga til þess að styrkja stöðu sína. Í kosningunum, sem haldnar voru þann 21. júlí, vann Þjónn fólksins um 44% atkvæða og næg þingsæti til að mynda meirihluta með hjálp eins flokks í viðbót.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Flokk­ur grín­ist­ans með 44%|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/07/21/flokkur_grinistans_med_44_prosent/|útgefandi=mbl.is|ár=2019|mánuðurs=21. júlí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=22. júlí}}&lt;/ref&gt;

Zelenskyj vakti fyrst athygli á alþjóðasenunni vegna símtals milli hans og [[Donald Trump|Donalds Trump]] Bandaríkjaforseta árið 2019. Fyrir símtalið hafði Trump látið stöðva hernaðarstyrk til Úkraínu og í samtali sínu við Zelenskyj þrýsti hann á Zelenskyj að hefja rannsókn á meintu fjármálamisferli [[Hunter Biden|Hunters Biden]], sonar [[Joe Biden]], í Úkraínu. Joe Biden var þá álitinn líklegt forsetaefni [[Demókrataflokkurinn|Demókrataflokksins]] í [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 2020|forsetakosningum Bandaríkjanna 2020]] og því sökuðu andstæðingar Trumps hann um að hafa beitt ríkisfé til að fjárkúga erlendan þjóðarleiðtoga í nafni eigin pólitísku hagsmuna.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Trump stöðvaði styrk til Úkraínu áður en hann talaði við nýja forsetann|url=https://www.visir.is/g/2019190929468|útgefandi=''Vísir''|ár=2019|mánuður=24. september|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=18. júlí|höfundur=Kjartan Kjartansson}}&lt;/ref&gt; Atvikið leiddi til þess að Trump var kærður til [[Embættismissir (Bandaríkin)|embættismissis]] af [[Bandaríkjaþing]]i en síðar sýknaður. Zelenskyj neitaði að gagnrýna framkomu Trumps og sagðist ekki vilja blanda sér í stjórnmál annars ríkis.&lt;ref name=kjarninn&gt;{{Vefheimild|titill=Sex staðreyndir um Zelenskí|url=https://kjarninn.is/skyring/sex-stadreyndir-um-zelensky/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2022|mánuður=28. febrúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=28. febrúar|höfundur=Sunna Ósk Logadóttir}}&lt;/ref&gt;

Í kosningabaráttunni 2019 hafði Zelenskyj boðað sættir við Rússa í yfirstandandi [[Stríð Rússlands og Úkraínu|hernaðardeilum þeirra við Úkraínu]]. Eftir að hann tók við embætti tókst honum hins vegar ekki að bæta samskiptin við Rússland, meðal annars þar sem hann vildi ekki fara að kröfum [[Vladímír Pútín|Vladímírs Pútín]] Rússlandsforseta um að Úkraína hætti að halla sér að [[Vesturveldin|Vesturveldunum]] í stjórnmálum.&lt;ref name=kjarninn/&gt;

===Innrás Rússa í Úkraínu (2022–)===
[[Mynd:Working trip of the President of Ukraine to the Kyiv region 71.jpg|thumb|left|Zelenskyj (til hægri) með úkraínskum hermönnum í Kænugarði í apríl 2022 eftir að rússneska innrásarliðið var rekið þaðan.]]
Í febrúar 2022 gerðu Rússar [[Innrás Rússa í Úkraínu|innrás í Úkraínu]] til að „afvopna og af-nasistavæða“ landið eftir hernaðaruppbyggingu á landamærunum sem hafði staðið yfir í nokkrar vikur. Í sjónvörpuðu ávarpi kvöldið fyrir innrásina biðlaði Zelenskyj til rússnesku þjóðarinnar að stilla til friðar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Rússar þurfi að vita sannleikann|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/02/24/russar_thurfi_ad_vita_sannleikann/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=24. febrúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=24. febrúar}}&lt;/ref&gt; Zelenskyj fékk úkraínska þingið til að lýsa yfir þrjátíu daga neyðarástandi vegna innrásarinnar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Úkraínska þingið sam­þykkir að lýsa yfir neyðar­á­standi|url=https://www.visir.is/g/20222226785d/ukrainska-thingid-sam-thykkir-ad-lysa-yfir-neydar-a-standi|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2022|mánuður=23. febrúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=24. febrúar|höfundur=Smári Jökull Jónsson}}&lt;/ref&gt;

Zelenskyj hélt sig í höfuðborginni [[Kænugarður|Kænugarði]] á upphafsdögum innrásarinnar og neitaði að flýja þrátt fyrir að hún hafi verið umsetin rússneskum hermönnum.&lt;ref name=nr1/&gt; Snemma í innrásinni er talið að málaliðum [[Wagner-hópurinn|Wagner-hópsins]] hafi verið falið að myrða Zelenskyj.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Þrjú misheppnuð morðtilræði á einni viku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/03/04/thrju_misheppnud_mordtilraedi_a_einni_viku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=4. mars 2022|skoðað=3. október 2022}}&lt;/ref&gt; Á meðan Rússar sátu um Kænugarð við upphaf innrásarinnar er talið að um 400 málaliðar hafi verið staðsettir í borginni til að reyna að ráða Zelenskyj af dögum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Fleiri en 400 launmorðingjar á eftir forsetanum|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2022/02/28/fleiri_en_400_launmordingjar_a_eftir_forsetanum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=28. febrúar 2022|skoðað=14. nóvember 2022}}&lt;/ref&gt;

Zelenskyj ávarpaði [[Alþingi]] Íslands í gegnum myndvarpsútsendingu þann 6. maí 2022 til að þakka stuðning Íslendinga í innrásinni. Hann er fyrsti erlendi þjóðarleiðtoginn sem hefur ávarpað þingsal Alþingis.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Skýr skilaboð til umheimsins: „Engin viðskipti við einræðið“|url=https://www.visir.is/g/20222258412d/skyr-skilabod-til-umheimsins-engin-vidskipti-vid-einraedid-|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2022|mánuður=6. maí|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=6. maí|höfundur=Tryggvi Páll Tryggvason}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Volodymyr Zelenskí, forseti Úkraínu, ávarpar alþingismenn og íslensku þjóðina|url=https://www.althingi.is/althjodastarf/tilkynningar/volodymyr-zelenski-forseti-ukrainu-avarpar-althingismenn-og-islensku-thjodina|útgefandi=[[Alþingi]]|ár=2022|mánuður=6. maí|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=6. maí}}&lt;/ref&gt;

Kjörtímabili Zelenskyj hefði átt að ljúka árið 2024 en þar sem [[herlög]] eru í gildi í Úkraínu vegna innrásarinnar er ekki hægt að halda kosningar. Því er búist við því að Zelenskyj verði áfram í embætti á meðan stríðið stendur yfir.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=d'Istria |first=Thomas |date=2024-05-23 |title=Volodymyr Zelensky, a president with no term end |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/05/23/volodymyr-zelensky-a-president-with-no-term-end_6672475_4.html |access-date=2024-06-02 |work=Le Monde |language=en}}&lt;/ref&gt; Flestir úkraínskir stjórarskrársérfræðingar segja heimilt að framlengja kjörtímabil á tíma herlaga en andstæðingar Zelenskyj, þar á meðal rússnesk stjórnvöld, hafa fært rök fyrir því að hann sé ekki lengur lögmætur foringi Úkraínu og hafi því ekki umboð til að undirrita hugsanlegan friðarsamning í nafni landsins.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Segir Selenskí ó­lög­mætan og ó­færan um að skrifa undir eitt né neitt|url=https://www.visir.is/g/20252681638d/segir-selenski-o-log-maetan-og-o-faeran-um-ad-skrifa-undir-eitt-ne-neitt|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=29. janúar 2025|skoðað=29. janúar 2025|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}&lt;/ref&gt;

Í júlí 2025 brutust út mótmæli gegn Zelenskyj eftir að hann undirritaði lög sem sviptu tvær eftirlitsstofnanir gegn spillingu sjálfstæði.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill =Selenskí sagður stíga skref í átt að al­ræði|url=https://www.visir.is/g/20252754419d/selenski-sagdur-stiga-skref-i-att-ad-al-raedi|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 23. júlí 2025 |skoðað=27. júlí 2025|höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson}}&lt;/ref&gt; Vegna mótmælanna lagði Zelenskyj fram annað frumvarp sem hann sagði að myndi varðveita sjálfstæði stofnananna.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill =Zelensky dró í land eftir fjölmenn mótmæli |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-07-24-zelensky-dro-i-land-eftir-fjolmenn-motmaeli-449420|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 24. júlí 2025 |skoðað=27. júlí 2025|höfundur=Hugrún Hannesdóttir Diego}}&lt;/ref&gt;

Aftur kom til mótmæla gegn Zelenskyj í júlí 2026 eftir að hann leysti varnarmálaráðherrann [[Mykhajlo Fedorov]] frá störfum. Fedorov hafði notið vinsælda í embættinu og staða Úkraínumanna á vígvellinum hafði batnað nokkuð í embættistíð hans. Zelenskyj sagðist ekki hafa haft um annað að velja en að reka Fedorov vegna ágreinings milli hans og yfirhershöfðingjans [[Oleksandr Syrskyj|Oleksandrs Syrskyj]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill =Mót­mælt í Kænu­garði vegna upp­sagnar varnarmálaráðherrans|url=https://www.visir.is/g/20262910395d/mot-maelt-i-kaenu-gardi-vegna-upp-sagnar-varnarmalaradherrans|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=17. júlí 2026 |skoðað=17. júlí 2026|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}&lt;/ref&gt;

==Einkahagir==
Eiginkona Volodymyrs Zelenskyj er arkitektinn og handritshöfundurinn [[Olena Zelenska]]. Þau eiga saman tvö börn.&lt;ref name=nr1/&gt;

==Neðanmálsgreinar==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==Heimildir==
* {{Cite book|title=Zelensky: Ævisaga|first=Serhii|last=Rudenko|translator=Urði Snædal|translator-link=Urður Snædal|year=2022|publisher=Útgáfan|isbn=978-9935-9194-5-8|place=Reykjavík}}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
|titill=Forseti Úkraínu
|frá=[[20. maí]] [[2019]]
|til=
|fyrir=[[Petro Porosjenko]]
|eftir=Enn í embætti
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsetar Úkraínu}}
{{DEFAULTSORT:Zelenskyj, Volodymyr}}
{{f|1978}}
[[Flokkur:Forsetar Úkraínu]]
[[Flokkur:Úkraínskir leikarar]]</text>
      <sha1>l9ji1wklp5hmcuxk7srtfcwwf7ysil6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pierre-Emerick Aubameyang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151185</id>
    <revision>
      <id>1972430</id>
      <parentid>1939727</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1972430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3121" sha1="oxzbl8fipcrlihni8jcxkowxj6jmm2x" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
|mynd= [[File:1 Pierre-Emerick Aubameyang (cropped).jpg|230px]]
|nafn= Pierre Emerick-Aubameyang
|fullt nafn= Pierre-Emerick Emiliano François Aubameyang
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1989|6|18}}
|fæðingarbær=[[Laval]]
|fæðingarland=Frakkland
|hæð= 1,86m
|staða= Sóknarmaður
|núverandi lið= Deportivo de A Coruña	
|númer= 14
|ár í yngri flokkum=1995-2008
|yngriflokkalið= 
|ár1=2008-2011
|ár2=2008-2009
|ár3=2009-2010
|ár4=2010-2011
|ár5=2011
|ár6=2011-2013
|ár7=2013-2018
|ár8=2018-2022
|ár9=2022
|ár10=2022-2023
|ár11=2023-2024
|ár12=2024-2025
|ár13=2025-
|lið1=[[AC Milan]]
|lið2=→[[Dijon FCO]] (lán)
|lið3=→[[Lille OSC]] (lán)
|lið4=→ [[AS Monaco FC]] (lán)
|lið5=→ [[AS Saint-Étienne]] (lán)
|lið6=[[AS Saint-Étienne]]
|lið7=[[Borussia Dortmund]]
|lið8=[[Arsenal]]
|lið9=[[FC Barcelona]]
|lið10=[[Chelsea FC]]
|lið11=[[Olympique de Marseille]]
|lið12=Al Qadsiah
|lið13=[[Olympique de Marseille]]
|lið14=[[Deportivo de A Coruña]]
|leikir (mörk)1=0 (0) 
|leikir (mörk)2=34 (8) 
|leikir (mörk)3=14 (2)
|leikir (mörk)4=19 (2)
|leikir (mörk)5=14 (2)
|leikir (mörk)6=73 (35)
|leikir (mörk)7=144 (98)
|leikir (mörk)8=128 (68)
|leikir (mörk)9=15 (11)
|leikir (mörk)10=18 (1)
|leikir (mörk)11=34 (17)
|leikir (mörk)12=32 (17)
|leikir (mörk)13= 30 (10)
|leikir (mörk)14= 0 (0)
|landsliðsár=2009&lt;br&gt;2011-2012&lt;br&gt;2009-
|landslið=Frakkland U21&lt;br&gt; Gabon U23&lt;br&gt;[[Gabonska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gabon]]
|landsliðsleikir (mörk)=1 (0)&lt;br&gt;3 (1)&lt;br&gt;84 (39)&lt;br&gt;
|mfuppfært= júlí 2026
|lluppfært= nóv 2025
}}
'''Pierre Emerick-Aubameyang''' (fæddur 18. júní 1989) er [[gabon]]skur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Deportivo de A Coruña og gabonska landsliðið. Hann hefur skorað yfir 410 mörk í öllum keppnum.

Aubameyang hóf ferilinn í Frakklandi og hélt svo til [[Borussia Dortmund]] í Þýskalandi. Hann varð markahæsti leikmaðurinn í [[Bundesliga]] tímabilið 2016-2017. 

Frá 2018 til 2022 var hann með Arsenal. Aubameyang skoraði 22 mörk á tímabilinu 2018-2019 í ensku úrvalsdeildinni og deildi markakóngstitlinum með [[Sadio Mané]] og [[Mohamed Salah]].
Í desember 2021 var Aubameyang sviptur kapteinstitlinum í Arsenal eftir agabrot.

Hann hélt í kjölfarið til Barcelona. Hann skoraði þrennu í sínum þriðja leik í [[La Liga]]. Í september 2022 fór hann aftur til London þegar hann samdi við Chelsea.

Faðir hans spilaði knattspyrnu fyrir gabonska landsliðið og í Frakklandi, einnig spila hálfbræður hans knattspyrnu. Móðir Aubameyang er spænsk.

Þann 19. maí 2022 tilkynnti Aubameyang opinberlega að hann hefði hætt á alþjóðavísu eftir 73 landsleiki og 30 mörk skoruð. Hann endurskoðaði ákvörðun sína og hélt áfram með landsliðinu.

==Heimild==
{{commonscat|Pierre-Emerick Aubameyang}}
* {{wpheimild|tungumál= en|titill= Pierre-Emerick Aubameyang|mánuðurskoðað= 12. maí.|árskoðað= 2019 }}


{{DEFAULTSORT:Aubameyang, Pierre-Emerick  }}
[[Flokkur:Gabonskir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1989]]</text>
      <sha1>oxzbl8fipcrlihni8jcxkowxj6jmm2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972431</id>
      <parentid>1972430</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1972431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3138" sha1="odnbios4hfwh16ly1xo5ey70i50gvnj" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
|mynd= [[File:1 Pierre-Emerick Aubameyang (cropped).jpg|230px]]
|nafn= Pierre Emerick-Aubameyang
|fullt nafn= Pierre-Emerick Emiliano François Aubameyang
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1989|6|18}}
|fæðingarbær=[[Laval]]
|fæðingarland=Frakkland
|hæð= 1,86m
|staða= Sóknarmaður
|núverandi lið= Deportivo de A Coruña	
|númer= 14
|ár í yngri flokkum=1995-2008
|yngriflokkalið= 
|ár1=2008-2011
|ár2=2008-2009
|ár3=2009-2010
|ár4=2010-2011
|ár5=2011
|ár6=2011-2013
|ár7=2013-2018
|ár8=2018-2022
|ár9=2022
|ár10=2022-2023
|ár11=2023-2024
|ár12=2024-2025
|ár13=2025-2026
|ár14=2026-
|lið1=[[AC Milan]]
|lið2=→[[Dijon FCO]] (lán)
|lið3=→[[Lille OSC]] (lán)
|lið4=→ [[AS Monaco FC]] (lán)
|lið5=→ [[AS Saint-Étienne]] (lán)
|lið6=[[AS Saint-Étienne]]
|lið7=[[Borussia Dortmund]]
|lið8=[[Arsenal]]
|lið9=[[FC Barcelona]]
|lið10=[[Chelsea FC]]
|lið11=[[Olympique de Marseille]]
|lið12=Al Qadsiah
|lið13=[[Olympique de Marseille]]
|lið14=[[Deportivo de A Coruña]]
|leikir (mörk)1=0 (0) 
|leikir (mörk)2=34 (8) 
|leikir (mörk)3=14 (2)
|leikir (mörk)4=19 (2)
|leikir (mörk)5=14 (2)
|leikir (mörk)6=73 (35)
|leikir (mörk)7=144 (98)
|leikir (mörk)8=128 (68)
|leikir (mörk)9=15 (11)
|leikir (mörk)10=18 (1)
|leikir (mörk)11=34 (17)
|leikir (mörk)12=32 (17)
|leikir (mörk)13= 30 (10)
|leikir (mörk)14= 0 (0)
|landsliðsár=2009&lt;br&gt;2011-2012&lt;br&gt;2009-
|landslið=Frakkland U21&lt;br&gt; Gabon U23&lt;br&gt;[[Gabonska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gabon]]
|landsliðsleikir (mörk)=1 (0)&lt;br&gt;3 (1)&lt;br&gt;84 (39)&lt;br&gt;
|mfuppfært= júlí 2026
|lluppfært= nóv 2025
}}
'''Pierre Emerick-Aubameyang''' (fæddur 18. júní 1989) er [[gabon]]skur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Deportivo de A Coruña og gabonska landsliðið. Hann hefur skorað yfir 410 mörk í öllum keppnum.

Aubameyang hóf ferilinn í Frakklandi og hélt svo til [[Borussia Dortmund]] í Þýskalandi. Hann varð markahæsti leikmaðurinn í [[Bundesliga]] tímabilið 2016-2017. 

Frá 2018 til 2022 var hann með Arsenal. Aubameyang skoraði 22 mörk á tímabilinu 2018-2019 í ensku úrvalsdeildinni og deildi markakóngstitlinum með [[Sadio Mané]] og [[Mohamed Salah]].
Í desember 2021 var Aubameyang sviptur kapteinstitlinum í Arsenal eftir agabrot.

Hann hélt í kjölfarið til Barcelona. Hann skoraði þrennu í sínum þriðja leik í [[La Liga]]. Í september 2022 fór hann aftur til London þegar hann samdi við Chelsea.

Faðir hans spilaði knattspyrnu fyrir gabonska landsliðið og í Frakklandi, einnig spila hálfbræður hans knattspyrnu. Móðir Aubameyang er spænsk.

Þann 19. maí 2022 tilkynnti Aubameyang opinberlega að hann hefði hætt á alþjóðavísu eftir 73 landsleiki og 30 mörk skoruð. Hann endurskoðaði ákvörðun sína og hélt áfram með landsliðinu.

==Heimild==
{{commonscat|Pierre-Emerick Aubameyang}}
* {{wpheimild|tungumál= en|titill= Pierre-Emerick Aubameyang|mánuðurskoðað= 12. maí.|árskoðað= 2019 }}


{{DEFAULTSORT:Aubameyang, Pierre-Emerick  }}
[[Flokkur:Gabonskir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1989]]</text>
      <sha1>odnbios4hfwh16ly1xo5ey70i50gvnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lilleström SK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157569</id>
    <revision>
      <id>1972404</id>
      <parentid>1971330</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T20:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nesi13</username>
        <id>106374</id>
      </contributor>
      <comment>Bætti inn Akanji, og tók út Lucky og Drammeh</comment>
      <origin>1972404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4453" sha1="tupvvxx0nocbghrnp49m3ebwrjtjdyi" xml:space="preserve">{{knattspyrnulið
| Fullt nafn = Lillestrøm Sportsklubb
| Gælunafn = Kanarifugla (''Kanarífuglarnir''), Fugla(''Fuglarnir'')
| Stofnað = 2. apríl 1917
| Leikvöllur = 	Åråsen Stadion, [[Lillestrøm]]
| Stærð = 11.500
| Knattspyrnustjóri = {{NOR}} [[Hans Erik Ødegaard]]
| Deild = [[Eliteserien]]

| pattern_b1 =_lillestrom1617h
| pattern_la1 =_lillestrom1617h
| pattern_la2 =_lillestrom17a
| pattern_b2 = _lillestrom17a
| pattern_ra1 =_lillestrom1617h
| pattern_ra2 =_lillestrom17a
| pattern_sh1 =_lillestrom17a
| pattern_sh2 = _lillestrom1617h
| pattern_so1 =
| leftarm1 = 000000
| leftarm2 = 000000
| body1 = FFFF00
| body2 = 000000
| rightarm1 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts1 = 000000
| shorts2 = 000000
| socks1 = FFE500
| socks2 =000000
}}
'''Lillestrøm''' er [[Noregur|norskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnu]]lið frá [[Lillestrøm]]. Heimavöllur félagsins heitir Åråsen Stadion. 

Lillestrøm hefur unnið [[Eliteserien|norsku úrvalsdeildina]] 5 sinnum, síðast árið 1989 og [[Norgesmesterskapet i fotball for menn|bikarkeppnina]] 7 sinnum, síðast árið 2025. 

Meðal Íslendinga sem hafa spilað með liðinu eru [[Rúnar Kristinsson]], [[Heiðar Helguson]], [[Arnór Smárason]], [[Hólmbert Friðjónsson]] og [[Ríkharður Daðason]]. [[Teitur Þórðarson]] þjálfaði liðið um nokkurra ára skeið.

== Leikmenn ==

=== Leikmannhópur ===
Miðað við 17. júlí 2026

{{Fs start}}
{{Fs player|no=1|nat=NOR|pos=GK|name=[[Stefan Hagerup]]}}
{{Fs player|no=2|nat=NOR|pos=DF|name=[[Lars Ranger]]}}
{{Fs player|no=3|nat=NOR|pos=DF|name=[[Sturla Ottesen]]}}
{{Fs player|no=4|nat=NOR|pos=DF|name=[[Espen Garnås]]}}
{{Fs player|no=5|nat=NOR|pos=DF|name=[[Sander Moen Foss]]}}
{{Fs player|no=6|nat=NOR|pos=MF|name=[[Harald Woxen]]}}
{{Fs player|no=7|nat=SWE|pos=MF|name=[[Linus Alperud]]}}
{{Fs player|no=8|nat=NOR|pos=MF|name=[[Markus Karlsbakk]]}}
{{Fs player|no=9|nat=NGA|pos=FW|name=[[Kparobo Arierhi]]}}
{{Fs player|no=10|nat=NOR|pos=FW|name=[[Thomas Lehne Olsen]]}}
{{Fs player|no=11|nat=Denmark|pos=DF|name=[[Frederik Elkær]]}}
{{Fs player|no=12|nat=SWE|pos=GK|name=[[Pontus Dahlberg]]}}
{{Fs player|no=14|nat=NOR|pos=MF|name=[[Gustav Nyheim]]}}
{{Fs player|no=17|nat=NOR|pos=FW|name=[[Eric Kitolano]]}}
{{Fs player|no=18|nat=NOR|pos=MF|name=[[Kevin Krygård]]}}
{{Fs player|no=19|nat=SWE|pos=FW|name=[[Camil Jebara]]}}
{{Fs player|no=20|nat=ANG|pos=FW|name=[[Felix Vá]]}}
{{Fs player|no=21|nat=NGA|pos=DF|name=[[Tochukwu Joseph]]}}
{{Fs player|no=22|nat=NOR|pos=DF|name=[[John Kitolano]]}}
{{Fs player|no=23|nat=NOR|pos=DF|name=[[Ulrik Yttergård Jenssen]]}}
{{Fs player|no=25|nat=NOR|pos=MF|name=[[Leandro Neto]]}}
{{Fs player|no=26|nat=NOR|pos=FW|name=[[Yaw Paintsil]]}}
{{Fs player|no=27|nat=NOR|pos=FW|name=[[Markus Wæhler]]}}
{{Fs player|no=28|nat=NOR|pos=DF|name=[[Ruben Gabrielsen]]|other=[[Captain (association football)|Fyrirliði]]}}
{{Fs player|no=29|nat=Kosovo|pos=MF|name=[[Ylldren Ibrahimaj]]}}
{{Fs player|no=35|nat=NOR|pos=DF|name=[[Filip Reshane]]}}
{{Fs player|no=36|nat=NOR|pos=DF|name=[[Isa Daniel Jallow]]}}
{{Fs player|no=41|nat=NOR|pos=FW|name=[[Ivar Winje]]}}
{{Fs player|no=77|nat=NOR|pos=FW|name=[[Fredrik Gulbrandsen]]}}
{{Fs player|nat=SWE|pos=FW|name=[[Gustav Nordh]]}}
{{Fs player|nat=NGA|pos=FW|name=[[Seun Akanji]]}}
{{Fs end}}

=== Úti á láni ===
{{Fs start}}
{{Fs player|no=30|nat=NOR|pos=DF|name=[[Lucas Svenningsen]]||other=&lt;small&gt;á láni hjá [[Tromsdalen UIL]]}}
{{Fs player|no=31|nat=NOR|pos=MF|name=[[Angelos Chaminta]]||other=&lt;small&gt;á láni hjá [[Kongsvinger IL]]}}
{{Fs end}}

== Titlar ==

=== [[Eliteserien|Deildarmeistarar]] (5)&lt;ref name=&quot;Seriemesterskap herrer - Norges Fotballforbund&quot;&gt;{{cite web| url=https://www.fotball.no/tema/om-nff/statistikk-og-historikk/seriemesterskap-herrer/| title=Seriemesterskap herrer - Norges Fotballforbund|publisher=fotball.no | access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt; === 
1958-1959, 1976, 1977, 1986, 1989

=== [[Norgesmesterskapet i fotball for menn|Bikarmeistarar]] (7)&lt;ref name=&quot;Norgesmestere menn - Norges Fotballforbund&quot;&gt;{{cite web| url=https://www.fotball.no/tema/om-nff/statistikk-og-historikk/norgesmestere-menn-/| title=Norgesmestere menn - Norges Fotballforbund|publisher=fotball.no | access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt; ===
1977, 1978, 1981, 1985, 2007, 2017, 2025

== Tenglar ==

* [https://www.lsk.no/ Heimasíða félagsins]

== Tilvísanir og heimildir ==
[[Flokkur:Norsk knattspyrnufélög]]
[[Flokkur:Lillestrøm]]</text>
      <sha1>tupvvxx0nocbghrnp49m3ebwrjtjdyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Keir Starmer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157823</id>
    <revision>
      <id>1972400</id>
      <parentid>1968595</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11324" sha1="jtbr60hnxmasrddhflwy1d230xrl46f" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| forskeyti = Sir
| nafn = Keir Starmer
| mynd = Prime Minister Sir Keir Starmer Official Portrait (cropped).jpg
| myndatexti1 = Starmer árið 2024.
| titill = Forsætisráðherra Bretlands
| stjórnartíð_start = 5. júlí 2024
| stjórnartíð_end = 
| einvaldur = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]]
| forveri = [[Rishi Sunak]]
| titill2 = Leiðtogi breska Verkamannaflokksins
| stjórnartíð_start2 = 4. apríl 2020
| stjórnartíð_end2 = 17. júlí 2026
| forveri2 = [[Jeremy Corbyn]]
| eftirmaður2 = [[Andy Burnham]]
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1962|9|2}}
| fæðingarstaður = [[Southwark]], [[London]], [[England]]i
| þjóderni = [[Bretland|Breskur]]
| maki = {{gifting|Victoria Alexander|2007}}
| stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]]
| börn = 2
| bústaður = [[Downingstræti 10]]
| atvinna = Lögfræðingur, stjórnmálamaður
| háskóli = [[Háskólinn í Leeds]]&lt;br&gt;[[St Edmund Hall, Oxford]]
| undirskrift = Keir Starmer signature.svg
}}
'''Sir Keir Rodney Starmer''' (f. 2. september 1962) er [[Bretland|breskur]] stjórnmálamaður sem hefur verið [[forsætisráðherra Bretlands]] frá 2024. Hann var leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] frá árinu 2020 til ársins 2026.

Hann tók við formannsembættinu í Verkamannaflokkinum af [[Jeremy Corbyn]] árið 2020 eftir að Verkamannaflokkurinn galt afhroð í þingkosningum árið áður. Starmer vann áður sem saksóknari hjá embætti breska ríkissaksóknarans.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Brýnt að vernda réttin til að &quot;stuða&quot;|url=https://www.press.is/is/um-felagid/utgefid-efni/frettir/brynt-adh-vernda-rettin-til-adh-studha|útgefandi=[[Blaðamannafélag Íslands]]|ár=2012|mánuður=12. október|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. júní}}&lt;/ref&gt; Starmer hefur verið lýst sem málsvara „mjúka vinstrisins“ innan Verkamannaflokksins en hann hefur þó lýst yfir vilja til að halda í róttækni síðustu ára.&lt;ref name=&quot;kjarninn&quot; /&gt; Í [[Þingkosningar í Bretlandi 2024|þingkosningunum 2024]] vann Verkamannaflokkurinn stórsigur og varð Keir því að forsætisráðherra þann [[5. júlí]] [[2024]].

==Æviágrip==
Keir Starmer er fæddur árið 1962 í [[London]] og er kominn af einörðum [[Vinstristefna|vinstrimönnum]]. Hann er nefndur í höfuðið á [[Keir Hardie]], stofnanda og fyrsta þingflokksformanni [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]].&lt;ref name=kjarninn&gt;{{Vefheimild|titill=Fékk vinstrimennsku í vöggugjöf|url=https://kjarninn.is/skyring/2020-04-06-fekk-vinstrimennsku-i-voggugjof/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|höfundur=Arnar Þór Ingólfsson|ár=2020|mánuður=7. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=7. júní}}&lt;/ref&gt; Móðir hans starfaði fyrir bresku heilbrigðisþjónustuna og faðir hans var verkamaður. Starmer ólst upp í smábæ í [[Surrey]] nálægt London.&lt;ref name=dv&gt;{{Vefheimild|titill=Hver er Keir Starmer, nýr forsætisráðherra Bretlands?|url=https://www.dv.is/pressan/2024/07/05/hver-er-keir-starmer-verdandi-forsaetisradherra-bertlands/|útgefandi=[[DV]]|dags=5. júlí 2024|skoðað=5. júlí 2024}}&lt;/ref&gt; 

Starmer nam lögfræði í háskóla og að loknu námi tók hann þátt í að reka vinstrisinnaða tímaritið ''Socialist Alternatives''. Árið 2008 varð hann yfirmaður hjá saksóknaraembætti bresku krúnunnar.&lt;ref name=dv/&gt; Sem saksóknari átti Starmer þátt í viðbrögðum stjórnvalda við [[Óeirðirnar í London 2011|óeirðunum í Englandi árið 2011]]. Hann tók ákvörðun um að réttarkerfið skyldi vera opið allan sólarhringinn og um þúsund manns fóru í fangelsi vegna óeirðanna.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Mótmæli gegn óeirðaseggjum fóru að mestu friðsamlega fram|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-08-07-motmaeli-gegn-oeirdaseggjum-foru-ad-mestu-fridsamlega-fram-419149|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ari Páll Karlsson|höfundur2=Ragnar Jón Hrólfsson|höfundur3=Grétar Þór Sigurðsson|dags=7. ágúst 2024|skoðað=14. ágúst 2024}}&lt;/ref&gt;

Starmer hlaut árið 2014 [[Riddari|riddaranafnbót]] fyrir störf sín í þágu hins opinbera sem mannréttindalögfræðingur og saksóknari hjá ríkinu. Hann komst fyrst á breska þingið eftir [[Þingkosningar í Bretlandi 2015|kosningarnar árið 2015]] og var frá árinu 2016 meðlimur í skuggaríkisstjórn [[Jeremy Corbyn]] sem ráðherra [[Brexit]]-málefna. Hann sagði sig síðar úr skuggaríkisstjórninni vegna ágreiningsefna við Corbyn. Á flokksfundi Verkamannaflokksins árið 2018 var Starmer málsvari þess að flokkurinn berðist fyrir annarri þjóðaratkvæðagreiðslu um veru Bretlands í Evrópusambandinu og að möguleikinn um að Bretland yrði áfram aðili að ESB yrði uppi á borðinu. Eftir slæma útreið Verkamannaflokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 2019|kosningum árið 2019]] hefur Starmer sagst tilbúinn að sætta sig við að Bretland yfirgefi Evrópusambandið.&lt;ref name=kjarninn/&gt;

Corbyn sagði af sér sem leiðtogi Verkamanna eftir kosningarnar 2019. Starmer var kjörinn nýr leiðtogi flokksins þann 4. apríl árið 2020 með rúmum 56 prósentum atkvæða. Stuttu eftir að Starmer tók við forystu flokksins lýsti hann yfir að hann myndi reyna að uppræta [[Gyðingahatur]] innan flokksins, en flokkurinn hafði sætt gagnrýni fyrir meinta Gyðingaandúð á formannstíð Corbyns.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Keir Starmer nýr leiðtogi Verkamannaflokksins|url=https://www.ruv.is/frett/2020/04/04/keir-starmer-nyr-leidtogi-verkamannaflokksins|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir|ár=2020|mánuður=4. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=8. júní}}&lt;/ref&gt; Starmer skipaði skuggaráðuneyti sem þótti bera vott um endurkömu „mjúka vinstrisins“ eftir róttækari formannstíð Corbyns.&lt;ref name=kjarninn/&gt;

Í leiðtogatíð Starmers hefur Verkamannaflokkurinn færst til hægri miðað við stefnu flokksins undir forystu Corbyns. Starmer lét hreinsa marga af róttækustu vinstrisinnunum úr flokknum, auk þess sem Corbyn var vikið úr flokknum í stjórnartíð hans.&lt;ref name=mbl.is/&gt;

===Forsætisráðherra Bretlands (2024–)===
Undir forystu Starmers vann Verkamannaflokkurinn stórsigur í [[Þingkosningar í Bretlandi 2024|þingkosningum Bretlands]] sem haldnar voru þann 4. júlí árið 2024. Því tók hann við af [[Rishi Sunak]] sem forsætisráðherra Bretlands daginn eftir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Starmer verður forsætisráðherra eftir stórsigur Verkamannaflokksins|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-07-04-starmer-verdur-forsaetisradherra-eftir-storsigur-verkamannaflokksins-417051|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Þorgils Jónsson|höfundur2=Hugrún Hannesdóttir Diego|höfundur3=Grétar Þór Sigurðsson|dags=4. júlí 2024 |skoðað=5. júlí 2024 }}&lt;/ref&gt;

Fyrsta ár Starmers í embætti forsætisráðherra þótti erfitt og Verkamannaflokkurinn tapaði miklu fylgi í skoðanakönnunum á þessum tíma. Starmer varði miklum tíma í utanríkismál, meðal annars í að berjast fyrir áframhaldandi stuðningi við [[Úkraína|Úkraínu]] í [[Innrás Rússa í Úkraínu|stríðinu við Rússa]], við samninga við Evrópusambandið og í tollaviðræður við [[Donald Trump]] Bandaríkjaforseta frá upphafi ársins 2025. Innanlands hefur stjórn Starmers átt erfitt með að stemma stigu við komu [[Flóttafólk|flóttamanna]] til Bretlands yfir [[Ermarsund]] en Starmer hefur reynt að takast á við vandann með samstarfi við önnur Evrópulönd og við [[Interpol]]. Stjórn Starmers hefur reynt að binda enda á hallarekstur ríkissjóðs með niðurskurðaraðgerðum en slíkar aðgerðir hafa mætt harðri andstöðu meðal margra þingmanna Verkamannaflokksins.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Keir Starmer í veikri stöðu: „Versta byrjun forsætisráðherra Verkamannaflokksins frá 1945“|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-07-11-keir-starmer-i-veikri-stodu-versta-byrjun-forsaetisradherra-verkamannaflokksins-fra-1945-448023|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Hallgrímur Indriðason|dags= 11. júlí 2025 |skoðað=12. júlí 2025 }}&lt;/ref&gt;

Starmer varð fyrir harðri gagnrýni innan eigin flokks í byrjun ársins 2026 fyrir að hafa skipað [[Peter Mandelson]] sendiherra Breta í Bandaríkjunum árið áður. Mandelson hafði verið návinur bandaríska barnaníðingsins [[Jeffrey Epstein]] og frekari upplýsingar um samband þeirra höfðu komið upp á yfirborðið með birtingu gagna frá bandaríska dómsmálaráðuneytinu í febrúar 2026.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Star­mer gagn­rýndur af sam­flokksmönnum sínum|url=https://www.visir.is/g/20262838979d/starmer-gagnryndur-af-samflokksmonnum-sinum|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Gunnar Reynir Valþórsson|dags= 5. febrúar 2026 |skoðað= 21. febrúar 2026 }}&lt;/ref&gt; Starmer baðst afsökunar vegna skipunar Mandelsons og sagði hann hafa logið að sér um hve djúpt samband þeirra Epsteins hefði rist.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Staða Starmers orðin enn veikari vegna Mandelson-málsins|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-05-stada-starmers-ordin-enn-veikari-vegna-mandelson-malsins-466227|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Oddur Þórðarson|dags= 5. febrúar 2026 |skoðað= 21. febrúar 2026 }}&lt;/ref&gt;

Verkamannaflokkurinn galt afhroð í sveitarstjórnarkosningum í maí árið 2026, sem leiddi til þess að fjöldi ráðherra, undirráðherra og þingmanna flokksins hvöttu Starmer til að segja af sér.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Streeting sagður munu skora Starmer á hólm í vikunni|url=https://www.visir.is/g/20262883155d/streeting-sagdur-munu-skora-starmer-a-holm-i-vikunni|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|dags= 13. maí 2026 |skoðað=13. maí 2026 }}&lt;/ref&gt; Starmer tilkynnti að endingu þann 22. júní 2026 að hann myndi segja af sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins og forsætisráðherra.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Starmer segir af sér sem forsætisráðherra Bretlands|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/06/22/starmer_segir_af_ser_sem_forsaetisradherra_bretland/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 22. júní 2026 |skoðað=22. júní 2026 }}&lt;/ref&gt; [[Andy Burnham]] tók við sem leiðtogi Verkamannaflokksins þann 17. júlí 2026.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}&lt;/ref&gt; 

==Einkahagir==
Starmer er tveggja barna faðir og stuðningsmaður fótboltaliðsins [[Arsenal]].&lt;ref name=mbl.is&gt;{{Vefheimild|titill=Hver er Keir Starmer?|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/07/04/hver_er_keir_starmer/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=4. júlí 2024|skoðað=5. júlí 2024}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla|
titill=[[Forsætisráðherra Bretlands]] |
frá=[[5. júlí]] [[2024]]|
til=|
fyrir=[[Rishi Sunak]]|
eftir=Enn í embætti|
}}
{{Töfluendir}}
{{Forsætisráðherrar Bretlands}}
{{DEFAULTSORT:Starmer, Keir}}
{{f|1962}}
[[Flokkur:Breskir lögfræðingar]]
[[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]]
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1962]]</text>
      <sha1>jtbr60hnxmasrddhflwy1d230xrl46f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sevilla FC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159062</id>
    <revision>
      <id>1972531</id>
      <parentid>1964423</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T10:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>2deseptiembre</username>
        <id>9976</id>
      </contributor>
      <origin>1972531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2156" sha1="ipivlplclp5m4h05qvqji8lz9fy5ho6" xml:space="preserve">{{Knattspyrnulið
| Fullt nafn = Sevilla Fútbol Club, S.A.D
| Gælunafn = Los Nervionenses/Los Palanganas
| Stytt nafn = SFC
| Stofnað = 25. janúar 1890 sem Sevilla Foot-ball Club
| Leikvöllur = Estadio Ramón Sánchez Pizjuán
| Stærð = 43.883 áhorfendur
| Stjórnarformaður = José María del Nido Carrasco
| Knattspyrnustjóri = Luis García Plaza
| Deild = [[La Liga]]
| Tímabil = 2025-2026
| Staðsetning = 13. sæti
| pattern_la1 = _redborder
| pattern_b1 = _sevilla2021h
| pattern_ra1 = _redborder
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = FFFFFF
| socks1 = 000000
| pattern_la2 = _whiteborder
| pattern_b2 = _sevilla2021a
| pattern_ra2 = _whiteborder
| leftarm2 = FF0000
| body2 = FF0000
| rightarm2 = FF0000
| shorts2 = FF0000
| socks2 = FF0000
}}

'''Sevilla Fútbol Club''' er knattspyrnufélag sem er starfrækt í [[Sevilla]] á [[Spánn|Spáni]], sem er höfuðborg og stærsta borg sjálfsstjórnarhéraðsins [[Andalúsía|Andalúsíu]]. Sevilla keppir í efstu deild á Spáni, [[La Liga]]. Sevilla hefur unnið flesta titla í [[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópubikarnum]] eða sjö titla síðast árið [[2023]] auk þess að hafa unnið [[Evrópski ofurbikarinn|Evrópska ofurbikarinn]] einu sinni sem gerir Sevilla eitt af sigursælustu liðinum í Evrópukeppnum. Auk þess hefur Sevilla orðið spænskur meistari einum sinni, tímabilið 1945-46, unnið fimm [[Copa del Rey|Spænska Bikarmeistaratitla]] (1935, 1939, 1948, 2007 og 2010), einn [[Spænski ofurbikarinn|Spænskan Ofurbikar]] (2007) auk eins [[Evrópski ofurbikarinn|Evrópsks Ofurbikars]] (2006). 

==Titlar==
*'''[[La Liga]]'''
** '''Sigrar (1):''' 1945-46
** Númer tvö (4): 1939-40, 1942-43, 1950-51, 1956-57
*'''[[Copa del Rey]]'''
** '''Sigrar (5):''' 1935, 1939, 1947–48, 2006–07, 2009–10
** Númer tvö (4): 1955, 1961–62, 2015–16, 2017–18
*'''[[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópudeildin]]''' (7): 2005–06, 2006–07, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2019–20, 2022-23
[[Flokkur:Íþróttafélög frá Sevilla]]
[[Flokkur:spænsk knattspyrnufélög]]
[[Flokkur:stofnað 1890]]</text>
      <sha1>ipivlplclp5m4h05qvqji8lz9fy5ho6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mason Greenwood</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160269</id>
    <revision>
      <id>1972390</id>
      <parentid>1929102</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T18:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zafer</username>
        <id>41389</id>
      </contributor>
      <comment>Photo changed</comment>
      <origin>1972390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="b6zc3tejrflyg1nb2m6673ilrw1j2f7" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
|mynd= [[Mynd:Mason Greenwood Fenerbahçe 20260717 (1) (cropped).jpg|250px]]
|nafn= Mason Greenwood
|fullt nafn= Mason Will John Greenwood
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|2001|10|1}}
|fæðingarbær=[[Bradford]]
|fæðingarland=England
|hæð= 1,81m
|staða= Framherji
|núverandi lið= [[Manchester United]]
|númer= 11
|ár í yngri flokkum=2007-2018
|yngriflokkalið= [[Manchester United]]
|ár=2018-
|lið=[[Manchester United]]
|leikir (mörk)=39 (10) 
|landsliðsár=2017-2018&lt;br&gt;2018&lt;br&gt;2019-&lt;br&gt;2020-
|landslið=England U17&lt;br&gt; England U18&lt;br&gt;England U21&lt;br&gt; [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]]
|landsliðsleikir (mörk)=6 (1)&lt;br&gt;5 (1)&lt;br&gt;4 (1)&lt;br&gt;1 (0)
|mfuppfært= nóv. 2020
|lluppfært=  nóv. 2020
}}
'''Mason Will John Greenwood''' (fæddur 1. október 2001) er enskur knattspyrnumaður sem spilar með [[Olympique de Marseille]] í [[Ligue 1]]. 

Í lok janúar 2022 var Greenwood handtekinn, grunaður um nauðgun og líkamsárás. Manchester United hafði tilkynnt sama dag að Greenwood myndi ekki æfa með félaginu í óákveðinn tíma vegna ásakana um gróft heimilisofbeldi.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Greenwood handtekinn|url=https://www.ruv.is/frett/2022/01/30/greenwood-handtekinn|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Hans Steinar Bjarnason|ár=2022|mánuður=30. janúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. janúar}}&lt;/ref&gt; Harriet Robson, kærasta Greenwoods, hafði þá birt myndir af sér á samfélagsmiðlum með alvarlega áverka sem hún sagði vera eftir Greenwood.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Leikmaður United sakaður um gróft heimilisofbeldi (myndir)|url=https://www.mbl.is/sport/enski/2022/01/30/leikmadur_united_sakadur_um_groft_heimilisofbeldi_m/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2022|mánuður=30. janúar|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=31. janúar}}&lt;/ref&gt; Allar ákærur gegn Greenwood voru felldar niður í febrúar árið 2023.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Mason Greenwood laus allra mála|url=https://nyr.ruv.is/frettir/ithrottir/2023-02-02-mason-greenwood-laus-allra-mala|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Óðinn Svan Óðinsson|dags=3. febrúar 2023|skoðað=9. september 2023}}&lt;/ref&gt; 

Greenwood braut sóttvarnarreglur ásamt [[Phil Foden]] í ferð með enska landsliðinu á Íslandi þegar þeir buðu stúlkum inn á [[Hótel Saga|Hótel Sögu]], haustið 2020.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:Greenwood, Mason}}
[[Flokkur:Enskir knattspyrnumenn]]
{{f|2001}}</text>
      <sha1>b6zc3tejrflyg1nb2m6673ilrw1j2f7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Salvador Sobral</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166557</id>
    <revision>
      <id>1972416</id>
      <parentid>1945294</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1718" sha1="mxrkdrtrajcowdnj6ixxipd9ts3u7vc" xml:space="preserve">{{Tónlistarfólk
|heiti= Salvador Sobral
|mynd= Salvador_Sobral_1.png
|nafn= Salvador Thiam Vilar Braamcamp Sobral
|fæðing= {{Fæðingardagur og aldur|1989|12|28}}
|uppruni= {{PRT}} [[Lissabon]], [[Portúgal]]
|hljóðfæri= [[Píanó]]
|stefna= [[Djass]], [[sálartónlist]]
|ár= 2009–núverandi
| útgefandi = Valentim de Carvalho
| samvinna = [[Luísa Sobral]], Noko Woi, Alexander Search
}}
'''Salvador Thiam Vilar Braamcamp Sobral''' (f. 28. desember 1989) er [[Portúgal|portúgalskur]] söngvari. Hann sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2017]] með laginu „[[Amar pelos dois]]“ sem var skrifað af systur hans, [[Luísa Sobral]]. Það var fyrsti sigur [[Portúgal í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva|Portúgals]] síðan landið hóf þátttöku í keppninni árið [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1964|1964]]. Salvador setti met í stigafjölda í núverandi kosningakerfi, með samtals 758 stig.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/live/entertainment-arts-39894917|title=Full coverage: Eurovision 2017|date=13 May 2017|work=[[BBC]]|access-date=13 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170514041738/http://www.bbc.com/news/live/entertainment-arts-39894917|archive-date=14 May 2017}}&lt;/ref&gt;

==Útgefið efni==
===Breiðskífur===
* ''Excuse Me'' (2016)
* ''Excuse Me (Ao Vivo)'' (2017)
* ''Paris, Lisboa'' (2019)
* ''BPM'' (2021)
* ''Timbre'' (2023)

==Tilvísanir==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Sobral, Salvador}}
{{stubbur|æviágrip|tónlist}}
[[Flokkur:Portúgalskir söngvarar]]
[[Flokkur:Portúgalskir tónlistarmenn]]
[[Flokkur:Þátttakendur í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]]
{{f|1989}}</text>
      <sha1>mxrkdrtrajcowdnj6ixxipd9ts3u7vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andrarímur fornu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168061</id>
    <revision>
      <id>1972437</id>
      <parentid>1916148</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1174" sha1="tor7vhnb21dagtjyw99bsgzx2k0nfna" xml:space="preserve">'''Andrarímur fornu''' (eða '''Öndrur''') eru [[Ríma|rímur]] frá 15. öld sem urðu feikivinsælar á Íslandi fyrr á öldum og innihalda alls 13 rímur. Höfundur Andrarímna er óþekktur en stundum hafa þær að hluta til verið eignaðar [[Sigurður blindur|Sigurði blind]] í Fagradal. Andrarímur eru varðveittar í þrennum skinnhandritum, [[Staðarhólsbók rímna]], Hólsbók og Hvítadalsbók, og í ríflega 20 pappírshandritum. Sagan sem sögð er í Andra rímum hefur ekki varðveist í lausamálsgerð samtíða rímunum, en í upphafi 19. aldar gerði [[Gísli Konráðsson]] lausamálsgerð eftir rímunum og bætti við töluvert miklu efni, og var sú saga efniviður Rímna af Andra jarli sem sr. Hannes Bjarnason, Gísli og Efemía Benediktsdóttir, kona Gísla, ortu og voru gefnar út 1834. 
 
Andrarímur þykja vel ortar. Í elsta varðveitta handritinu, AM 604 b 4to, er m.a. þessi vísa:

:Fyrri girntust fagurleg víf
:framandi menn að gilja,
:þeir settu í háska sál og líf
:fyrir sætu mjúkan vilja.

== Tenglar ==
* [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0604b/0#mode/2up AM 604 b 4to á Handrit.is]

[[Flokkur:Rímur]]</text>
      <sha1>tor7vhnb21dagtjyw99bsgzx2k0nfna</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972438</id>
      <parentid>1972437</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1190" sha1="gfixf6oie7tb3lubg8yk0bw2sv74rk0" xml:space="preserve">'''Andrarímur fornu''' (eða '''Öndrur''') eru [[Ríma|rímur]] frá 15. öld sem urðu feikivinsælar á Íslandi fyrr á öldum og innihalda alls 13 rímur. Höfundur Andrarímna er óþekktur en stundum hafa þær að hluta til verið eignaðar [[Sigurður blindur|Sigurði blind]] í Fagradal. Andrarímur eru varðveittar í þrennum skinnhandritum, [[Staðarhólsbók rímna]], Hólsbók og Hvítadalsbók, og í ríflega 20 pappírshandritum. Sagan sem sögð er í Andra rímum hefur ekki varðveist í lausamálsgerð samtíða rímunum, en í upphafi 19. aldar gerði [[Gísli Konráðsson]] lausamálsgerð eftir rímunum og bætti við töluvert miklu efni, og var sú saga efniviður [[Andrarímur|Rímna af Andra jarli]] sem sr. Hannes Bjarnason, Gísli og Efemía Benediktsdóttir, kona Gísla, ortu og voru gefnar út 1834. 
 
Andrarímur þykja vel ortar. Í elsta varðveitta handritinu, AM 604 b 4to, er m.a. þessi vísa:

:Fyrri girntust fagurleg víf
:framandi menn að gilja,
:þeir settu í háska sál og líf
:fyrir sætu mjúkan vilja.

== Tenglar ==
* [https://handrit.is/manuscript/view/is/AM04-0604b/0#mode/2up AM 604 b 4to á Handrit.is]

[[Flokkur:Rímur]]</text>
      <sha1>gfixf6oie7tb3lubg8yk0bw2sv74rk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elizabeth Holmes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170868</id>
    <revision>
      <id>1972382</id>
      <parentid>1912709</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T13:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Uppgangur og fall Theranos */</comment>
      <origin>1972382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9448" sha1="f540rvnqyo3567oobe7x7mhwg3funfz" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Elizabeth Holmes
| búseta         = 
| mynd           = Elizabeth Holmes 2014 cropped.jpg
| myndatexti     = Elizabeth Holmes árið 2014.
| fæðingardagur  = {{fæðingardagur og aldur|1984|2|3}}
| fæðingarstaður = [[Washington, D.C.]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| þjóðerni = [[Bandaríkin|Bandarísk]]
| maki = Billy Evans (g. 2019)
| börn = 2
| starf          = Frumkvöðull
| háskóli = [[Stanford-háskóli]] (óútskrifuð)
| þekkt_fyrir = Að stofna [[Theranos]] og fyrir að stunda umfangsmikla svikastarfsemi}}
'''Elizabeth Anne Holmes''' (f. 3. febrúar 1984) er [[Bandaríkin|bandarísk]] athafnakona, fyrrverandi [[frumkvöðull]] í [[líftækni]]geiranum og dæmdur [[fjársvik]]ari. Holmes var framkvæmdastjóri heilbrigðistæknifyrirtækisins [[Theranos]], sem hún stofnaði þegar hún var nítján ára gömul. Andvirði Theranos rauk upp í marga milljarða Bandaríkjadala eftir að fyrirtækið tilkynnti að það hefði þróað búnað sem átti að geta framkvæmt [[Blóðprufa|blóðprufur]] með aðeins fáeinum blóðdropum sem hægt væri að taka með nál í fingur. 

Árið 2015 taldi tímaritið ''[[Forbes]]'' Holmes yngsta og auðugasta „sjálfskapaða“ kvenkyns milljarðamæring í Bandaríkjunum. Næsta ár fóru hins vegar að koma fram ábendingar um að fyrirtækið hefði sagt fjárfestum ósatt um það hvað nýi blóðprufubúnaðurinn gat gert og hve langt þróun hans var komin. Þetta leiddi til þess að mat á andvirði Theranos hríðféll og Holmes var ákærð fyrir fjársvik. Holmes var að endingu sakfelld vegna stórfelldra fjársvika árið 2022 og dæmd í rúmlega ellefu ára fangelsi.

==Æviágrip==
Elizabeth Holmes fæddist þann 3. febrúar árið 1984 í [[Washington, D.C.]] en ólst að mestu upp í [[Houston]] í [[Texas]]. Foreldrar hennar voru hjónin Noel Anne Daoust og Christian Holmes IV, sem starfaði meðal annars sem aðstoðarforstjóri hjá orkufyrirtækinu [[Enron]]. Hann vann hjá ýmsum bandarískum ríkisstofnunum eftir að Enron fór í þrot vegna fjármálahneyksla stuttu eftir aldamótin.&lt;ref name=vísir&gt;{{Vefheimild|titill=Blóði drifnar blekkingar þeirrar sem sögð var næsti Steve Jobs|url=https://www.visir.is/g/2019190529464/blodi-drifnar-blekkingar-theirrar-sem-sogd-var-naesti-steve-jobs|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=24. maí 2019|skoðað=19. nóvember 2022|höfundur=Sunna Kristín Hilmarsdóttir}}&lt;/ref&gt;

Þegar Holmes var unglingur lærði hún [[Kínverska|kínversku]] og komst inn í sumarnámskeið hjá [[Stanford-háskóli|Stanford-háskóla]] sem meðal annars fól í sér að hún fékk að ferðast til [[Beijing]]. Holmes hóf nám í [[efnaverkfræði]] en hætti í námi í Stanford-háskóla þegar hún var nítján ára og stofnaði líf­tækni­fyr­ir­tækið [[Theranos]].&lt;ref name=vísir/&gt;

==Uppgangur og fall Theranos==
Fyrstu tíu árin fór lítið fyrir rekstri Theranos. Einn af þeim fyrstu sem hjálpuðu Holmes að hleypa fyrirtækinu af stokkunum var [[Channing Robertson]], prófessor í efnaverkfræði við Stanford-háskóla. Hún hafði leitað til hans til að fá hjálp við að stofna fyrirtæki í kringum hugmynd sína að þróun nýs [[plástur]]s sem átti að geta gefið sjúklingum [[sýklalyf]], greint blóð þeirra og þannig lagað lyfjaskammta að þörfum þeirra.&lt;ref name=vísir/&gt;

Á næstu árum tókst Holmes að fá marga valdamikla fjárfesta og stjórnmálamenn til að fjárfesta í Theranos eða sitja í stjórn þess, meðal annars fjölmiðlajöfurinn [[Rupert Murdoch]], tæknirisann [[Larry Ellison]], fyrrverandi utanríkisráðherrana [[Henry Kissinger]] og [[George Shultz]], og fyrrum varnarmálaráðherrann [[James Mattis]].&lt;ref name=vísir/&gt;&lt;ref name=kjarninn&gt;{{Vefheimild|titill=„Harmleikurinn í þessu er að frú Holmes er bráðgáfuð“|url=https://kjarninn.is/frettir/harmleikurinn-i-thessu-er-ad-fru-holmes-er-bradgafud/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|dags=21. nóvember 2022|skoðað=22. nóvember 2022|höfundur=Erla María Markúsdóttir}}&lt;/ref&gt;

Árið 2013 gerði Theranos samning við bandarísku apótekakeðjuna [[Walgreens]] um opnun heilbrigðisstöðva Theranos í 42 útibúum Walgreens í [[Phoenix]], [[Kalifornía|Kaliforníu]] og [[Pennsylvanía|Pennsylvaníu]]. Á stöðvunum bauðst fólki að fara í ódýrar blóðprufur með aðeins fáeinum blóðdropum sem voru síðan sendir til greiningar hjá Theranos.&lt;ref name=vísir/&gt;

Holmes var á þessum tíma farin að markaðssetja byltingarkennda nýja tækni, Edison-tækið svokallaða, til að framkvæma blóðprufur með aðeins örlitlu magni af blóði. Síðari rannsóknir fjölmiðla benda hins vegar til að Theranos hafi aldrei náð að þróa tækni sem komst nærri því að geta þetta.&lt;ref name=kjarninn/&gt; Erfitt reyndist fyrir Theranos að greina blóðsýnin frá útibúum Walgreens rétt með Edison-tækjunum og því fóru starfsmenn fyrirtækisins brátt að greina sýnin á hefðbundinn hátt í tækjum sem keypt voru frá öðrum fyrirtækjum.&lt;ref name=vísir/&gt;

Frægðarsól Holmes reis hæst árið 2014 þegar hún birtist á forsíðu tímaritsins ''[[Fortune]]'' og var víða líkt við tæknifrumkvöðla á borð við [[Steve Jobs]] og [[Bill Gates]].&lt;ref name=vísir/&gt; Í mars árið 2015 var auður Holmes metinn á 606 milljarða íslenskra króna í lista ''[[Forbes]]'' yfir ríkasta fólk í heimi. Hún var þá metin yngsti kvenkyns milljarðamæringurinn sem hefði skapað auð sinn upp á eigin spýtur.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Bjó til 606 milljarða upp á eigin spýtur|url=https://www.mbl.is/smartland/frami/2015/03/05/bjo_til_606_milljarda_upp_a_eigin_spytur/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=5. mars 2015|skoðað=26. nóvember 2022}}&lt;/ref&gt;

Síðar á árinu 2015 steig uppljóstrari fram innan Theranos og sagðist efast um greiningartækni fyrirtækisins.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Þráði að „uppgötva eitthvað sem mannkynið vissi ekki að væri mögulegt“|url=https://kjarninn.is/skyring/thradi-ad-uppgotva-eitthvad-sem-mannkynid-vissi-ekki-ad-vaeri-mogulegt/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|dags=4. janúar 2022|skoðað=12. mars 2023|höfundur=Erla María Markúsdóttir}}&lt;/ref&gt; Í kjölfarið birti ''[[The Wall Street Journal]]'' ítarlegar fréttaskýringar þar sem greint var frá því að Edison-vél Theranos byggði í raun á tækni og tækjum sem þegar væru aðgengileg á markaði.&lt;ref name=kjarninn/&gt; Í grein eftir John Carreyrou var upplýst að Edison-tækið hafi aðeins getað framkvæmt blóðprufur á fimmtán af 240 sýnum sem Theranos auglýsti. Í viðtölum við starfsfólk Theranos í greininni var Holmes jafnframt sökuð um að hafa ekki sinnt upplýsingaskyldu um ónákvæmni í greiningunum og að hafa beitt blekkingum til að fá leyfi til að gera blóðprufur.&lt;ref name=vísir/&gt;

Grein Carreyrou og frekari uppljóstranir um Theranos á næstu mánuðum leiddu til þess að andvirði Theranos hríðféll. Árið 2016 endurmat ''Forbes'' auðæfi Holmes og taldi hana nú núll dollara virði. Walgreens sleit samstarfi sínu við Theranos stuttu síðar og fyrirtækið var svipt leyfi til að reka rannsóknastofur. Í nóvember 2016 höfðaði Walgreens mál gegn Holmes sem lauk með því að Holmes greiddi þeim bætur utan dómstóla næsta ár.&lt;ref name=vísir/&gt;

Starfsleyfi Theranos var afturkallað árið 2016 og fyrirtækið var leyst upp tveimur árum síðar. Í júní 2018 var Holmes handtekin og ákærð fyrir að hafa svikið fjárfesta Theranos um 945 millj­­ónir doll­­ara, eða rúmlega 123 milljarða íslenskra króna. Holmes var sakfelld í byrjun janúar árið 2022.&lt;ref name=kjarninn/&gt; Í nóvember sama ár var hún dæmd í rúmlega ellefu ára fangelsi.&lt;ref name=ruv&gt;{{Vefheimild|titill=Holmes dæmd í ellefu ára fangelsisvist fyrir fjársvik|url=https://www.ruv.is/frett/2022/11/19/holmes-daemd-i-ellefu-ara-fangelsisvist-fyrir-fjarsvik|útgefandi=[[RÚV]]|dags=19. nóvember 2022|skoðað=22. nóvember 2022|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}&lt;/ref&gt; Hún hóf afplánun þann 30. maí næsta ár.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Elizabeth Holmes hefur afplánun á 11 ára fangelsisdómi|url=https://nyr.ruv.is/frettir/erlent/2023-05-30-elizabeth-holmes-hefur-afplanun-a-11-ara-fangelsisdomi|útgefandi=[[RÚV]]|dags=30. maí 2023|skoðað=14. júní 2023|höfundur=Hallgrímur Indriðason}}&lt;/ref&gt;

==Einkahagir==
Árið 2019 giftist Elizabeth Holmes William Evans, 27 ára erf­ingja Evans-hót­­el­keðj­unn­­ar. Þau eignuðust son árið 2021. Holmes var ólétt af öðru barni þeirra þegar hún var dæmd í fangelsi.&lt;ref name=ruv/&gt; Hún fæddi barnið í febrúar árið 2022.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Elizabeth Holmes fæðir annað barn sitt – Biðst undan fangelsisvist|url=https://www.dv.is/fokus/2023/3/1/elizabeth-holmes-faedir-annad-barn-sitt-bidst-undan-fangelsisvist/|útgefandi=''[[DV]]''|dags=1. mars 2023|skoðað=12. apríl 2023|höfundur=Ragna Gestsdóttir}}&lt;/ref&gt;

Mestallan þann tíma sem Theranos var í rekstri átti Holmes í ástarsambandi við [[Sunny Balwani|Ramesh „Sunny“ Balwani]], sem var einn nánasti samstarfsmaður hennar hjá fyrirtækinu.&lt;ref name=vísir/&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:Holmes, Elizabeth}}
{{f|1984}}
[[Flokkur:Bandarískir athafnamenn]]
[[Flokkur:Bandarískir glæpamenn]]</text>
      <sha1>f540rvnqyo3567oobe7x7mhwg3funfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jóhannes postuli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185088</id>
    <revision>
      <id>1972483</id>
      <parentid>1962209</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5664" sha1="62kutpqcnoy3a8opmhkuf7vk57bvdfv" xml:space="preserve">[[Mynd:VA23Oct10 096-crop.jpg|thumb|alt=Örn, tákn Jóhannes guðspjallamanns. Fílabeinsskurður frá tíma Karlunga|Örn, tákn Jóhannes guðspjallamanns. Fílabeinsskurður frá tíma [[Karlungaveldið|Karlunga]]]]
'''Jóhannes postuli'''&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=62548|titill=Hvað hétu lærisveinar Jesú?|höfundur=Einar Sigurbjörnsson|útgefandi=Vísindavefur|mánuður=September|ár=2012}}&lt;/ref&gt; ([[hebreska]] יהוחנן (Y''əhôḥānān'', „Drottinn er náðugur“), [[forngríska]] Ιωάννης (''Iōánnēs''), [[latína]] (''Ioannes'')), einnig nefndur '''Jón postuli''', var einn af tólf [[Postuli|postulum]] [[Jesús|Jesú]] samkvæmt [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]. Jóhannes var bróðir [[Jakob Sebedeusson|Jakobs]] sem var annar af postulunum tólf. Þeir voru synir Sebedeusar og Salóme. Þeir bræður voru eins og [[Pétur postuli|Pétur]] og [[Andrés postuli|Andrés]] fiskimenn frá [[Galílea|Galíleu]]. Bræðurnir Jakob og Jóhannes hlutu viðurnefnið Boanerges eða þrumusynir.

Þeir bræður og Pétur postuli mynduðu eins konar innsta hring postulanna í kringum  Jesú og hann kallaði þá til að fylgja sér í grasgarðinn [[Getsemane]]. Jóhannes er sennilega líka sá sem í Jóhannesarguðpjalli er nefndur ''lærisveinninn sem Jesús elskaði'' og hallaðist að brjósti hans við hina [[Síðasta kvöldmáltíðin|síðustu kvöldmáltíð]].
[[Mynd:Johannesminne BNM.jpg|thumb|alt=Jóhannes og Jesú. Þýsk tréstytta frá 14. öld|Jóhannes og Jesú. Þýsk tréstytta frá 14. öld]]
Jóhannes postuli er af hefð talinn vera höfundur [[Jóhannesarguðspjall|Jóhannesarguðspjallsins]],  [[Opinberunarbókin|Opinberunarbókinnar]] og þeirra þriggja bréfa sem kennd eru við hann í  Nýja testamentinu.  Minnihluti nútíma sagnfræðinga og guðfræðinga telja að hann hafi skrifað guðspjallið,&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Understanding the Bible: a Reader's Introduction|höfundur=Harris, Stephen L.|útgefandi=Palo Alto: Mayfield.|ár=1985|bls=355|ISBN=978-0-87484-696-6}}&lt;/ref&gt; og margir álykta að hann hafi ekki skrifað neitt af verkunum sem kennd eru við hann.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Canon Revisited: Establishing the Origins and Authority of the New Testament Books.|höfundur=Kruger, Michael J.|útgefandi=Crossway.|bls=272|ár=2012|ISBN=9781433530814}}&lt;/ref&gt; Á sama veg og með önnur guðspjöll er enginn höfundur upphaflega skráður fyrir guðspjalli Jóhannesar. Kirkjuhefðin vill gjarnan líta á Jóhannes sem höfund því það gerir það að verkum að guðspjallið gæti þá verið skrifað af sjónarvotti. En flestir fræðimenn eru sammála um að öll þrjú bréfin hafi verið skrifuð af sama höfundi og að bréfin hafi ekki haft sama höfund og Opinberunarbókin. Umdeilt er hins vegar hvort guðspjallið hafi sama höfund og bréfin. Nútíma biblíufræðingar álíta að ekki sé hægt að tengja neinn sérstakan einstakling sem höfund guðspjalls Jóhannesar.&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=The New Testament|höfundur=Ehrman, Bart D.|útgefandi=Oxford University Press,|ár=2004|bls=58–59|ISBN=0-19-515462-2}}&lt;/ref&gt; 

Jóhannesarguðspjall er til orðið meira en hálfri öld eftir dauða og upprisu Jesú og áreiðanlega eftir að Rómverjar bældu niður uppreisn Gyðinga og eyðilögðu musterið í Jerúsalem árið 70 e. Kr. Upp frá því var þeim Gyðingum, sem orðnir voru lærisveinar Jesú, bannað að sækja samkundurnar. Jóhannes nefnir þetta á þremur stöðum í guðspjallinu (9.22-23; 12.42; 16.1).&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://biblian.is/fraedsla/ritskyring/johannesargudspjall-inngangur/|titill=Jóhannesarguðspjall}}&lt;/ref&gt;

Kristin myndlist sýnir Jóhannes venjulega sem ungan mann, þar á meðal þegar hann stendur við hlið Maríu undir krossi Jesú eða liggur við hlið Jesú í síðustu kvöldmáltíðinni. Hann er sá eini af lærisveinunum sem er sýndur skegglaus. Sem guðspjallamaður er hann hins vegar sýndur sem gamall maður enda segir kirkjuhefðin að hann hafa skrifað guðspjallið í Efesu í hárri elli. 

Einkenni Jóhannesar er [[Örn (fugl)|örn]].

Óvíst er um örlög Jóhannesar, helgisögur segja Jóhannes hafa náð mjög háum aldri og verið biskup í [[Efesos|Efesus]] þar sem hann endaði ævi sína sem píslarvottur í ofsókn [[Dómitíanus|Dómitíuanus]]&lt;nowiki/&gt;ar keisara á 10. áratug fyrstu aldar.

Hátíð Jóhannesar er 27. desember, '''Jónsdagur''' eða '''Jónsmessa í jólum'''.

==Myndverk==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;175px&quot; heights=&quot;200px&quot; caption=&quot;Jóhannes postuli&quot;&gt;
Mynd:KellsFol291vPortJohn.jpg|Mynd úr [[Kellsbók]], c. 800
Mynd:John the Apostle from The-Last-Supper-Restored-Da-Vinci 32x16.jpg|Hluti af verki Leonardo da Vinci, Síðast kvöldmáltíðin,&lt;br&gt;c. 1400s
Mynd:San Juan Evangelista y San Francisco El Greco.jpg |''Jóhannes postuli og [[Frans frá Assisi]]'' eftir [[El Greco]], c. 1600–1614
Mynd:Martyrdom of Saint John the Evangelist by Master of the Winkler Epitaph.jpg|''Píslardauði Jóhannes guðspjallamans''
Mynd:Valentin de boulogne, John and Jesus.jpg|[[Valentin de Boulogne]], ''Jóhannes og  Jesus''
Mynd:Simone Cantarini - São João Batista em Meditação.jpg|''Hugleiðsla guðspjallamannsins Jóhannes'' eftir [[Simone Cantarini]] (1612–1648), Bologna
Mynd:El Greco - St. John - Google Art Project.jpg|''Heilagur Jóhannes og eiturbikarinn'' eftir El Greco, c. 1610–1614
Mynd:Anônimo - A Última Ceia.jpg|''Síðasta kvöldmáltíðin'' , óþekktur listamaður
&lt;/gallery&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}
{{Postularnir tólf}}
[[Flokkur:Postular]]</text>
      <sha1>62kutpqcnoy3a8opmhkuf7vk57bvdfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>USCGC Alexander Hamilton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186604</id>
    <revision>
      <id>1972394</id>
      <parentid>1961686</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <origin>1972394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5424" sha1="qz79r2dfsext7ibudp18c9adwsib384" xml:space="preserve">{{Skip
|nafn=USCGC ''Alexander Hamilton''
|mynd=USCGC Alexander Hamilton (WPG-34) Dec 1941.jpg
|alt=
|skipstjóri = Arthur G. Hall (1940-1942)
|útgerð=Bandaríska strandgæslan
|þyngd= 2.350 
|lengd= 100
|breidd= 12
|dýpt= 3,81
|vélar= 2 Westinghouse gufutúrbínuvélar
|hraði= 19
|tegund= [[Varðskip|Strandgæsluskip]]
|bygging= New York Navy Yard, Bandaríkin
}}
'''USCGC ''Alexander Hamilton'' (WPG-34) ''' var [[Varðskip|strandgæsluskip]] af Tressury-gerð sem var í þjónustu [[Bandaríska strandgæslan|bandarísku strandgæslunnar]]. Skipið var nefnt eftir einum af [[Landsfeður Bandaríkjanna|landsfeðrum Bandaríkjanna]] og fyrsta fjármálaráðherra landsins, [[Alexander Hamilton]].&lt;ref name=&quot;USCG-Hamilton&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.uscg.mil/history/webcutters/AlexanderHamilton1937.pdf|title=Alexander Hamilton: WPG-34|date=October 20, 2009|website=[[United States Coast Guard|U.S. Coast Guard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430184610/http://www.uscg.mil/history/webcutters/AlexanderHamilton1937.pdf|archive-date=April 30, 2017|access-date=February 1, 2011}}&lt;/ref&gt; Skipinu var sökkt af þýskum [[Kafbátur|kafbát]] í [[Faxaflói|Faxaflóa]] í janúar 1942 og var fyrsta skip strandgæslunnar til að vera sökkt í síðari heimsstyrjöldinni.&lt;ref name=&quot;USCG-First-Loss&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.uscg.mil/history/articles/Hamiltonsinking.asp|title=The First Loss: The Sinking of the Alexander Hamilton|last=Browning Jr.|first=Robert M.|date=September 2, 2009|website=[[United States Coast Guard|U.S. Coast Guard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527083909/http://www.uscg.mil/history/articles/Hamiltonsinking.asp|archive-date=May 27, 2012|access-date=February 1, 2011}}&lt;/ref&gt;

== Saga ==
''Alexander Hamilton'' var smíðaður í New York Navy Yard fyrir bandarísku strandgæsluna.&lt;ref name=&quot;USCG-Hamilton/&gt; Kjölurinn var lagður 11. september 1935 og var skipið sjósett þann 6. janúar 1937.&lt;ref name=&quot;uBoat&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.uboat.net/allies/warships/ship/11068.html|title=USCGC Alexander Hamilton (WPG 34)|last=Helgason|first=Guðmundur|website=German U-boats of WWII|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619211751/http://uboat.net/allies/warships/ship/11068.html|archive-date=19 June 2010|access-date=1 February 2011}}&lt;/ref&gt; Strandgæslan hafði stytt nafnið í ''Hamilton'' það ár en tóku aftur upp fullt nafn í janúar 1942 eftir beiðni [[Bandaríski sjóherinn|bandaríska sjóhersins]] til að forðast rugling við tundurspillinn USS ''Hamilton''.&lt;ref name=&quot;USCG-First-Loss/&gt;

Þann 29. janúar 1942 varð ''Alexander Hamilton'' fyrir tundurskeytum frá [[Þýski kafbáturinn U-132|þýska kafbátnum U-132]], sem hafði verið að vakta strandlengjuna á Íslandi nálægt [[Reykjavík]].&lt;ref name=&quot;USCG-Hamilton&quot;/&gt; Tuttugu menn fórust samstundis og sex seinna af sárum sínum. Eftir að skipinu hvolfdi 30. janúar var björgunartilraunum á því hætt og tundurspillirinn USS ''Ericsson'' sökkti flakinu með þremur fallbyssuskotum um 45 km  frá landi.&lt;ref name=&quot;USCG-Hamilton&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;USCG-First-Loss&quot;/&gt;

==Flak==
Flak skipsins fannst árið 2009 af [[Landhelgisgæsla Íslands|Landhelgisgæslu Íslands]]. Þann 7. júlí það ár varð flugvél landhelgisgæslunnar, ''[[TF-SIF]]'', vör við olíuflekk á Faxaflóa og beindist grunur fljótlega að skipsflaki. Í ágúst fann svo [[Sjómælingabáturinn Baldur|sjómælingabáturinn ''Baldur'']] flakið á um 90 metra dýpi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20091017535d/fundu-sokkid-herskip-i-faxafloanum|title=Fundu sokkið herskip í Faxaflóanum - Vísir|last=Grettisson|first=Valur|date=2009-08-19|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Frekari lesning ==
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-_BNt02kWdIC&amp;dq=Alexander+Hamilton+WPG-34&amp;pg=PA6|title=The United States Coast Guard in World War II: A History of Domestic and Overseas Actions|last=Ostrom|first=Thomas P.|publisher=[[McFarland &amp; Company]]|year=2009|isbn=978-0-7864-4256-0|location=[[Jefferson, North Carolina]]|page=6|oclc=261400318}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ey0i37A6YqAC&amp;dq=Alexander+Hamilton+WPG-34&amp;pg=PA83|title=Coast Guard Combat Veterans: Semper Paratus|last=U.S. Coast Guard|publisher=[[Turner Publishing Company]]|year=1994|isbn=978-1-56311-104-4|location=[[Paducah, Kentucky]]|oclc=34202225|author-link=United States Coast Guard}}

== Ytri tenglar ==

* [https://web.archive.org/web/20040229133305/http://www.history.navy.mil/danfs/a6/alexander_hamilton-ii.htm ''Alexander Hamilton''] í Naval Historical Center
* [https://www.history.uscg.mil/Browse-by-Topic/Assets/Water/All/Article/2149667/alexander-hamilton-1937-wpg-34/ USCGC ''Hamilton''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250520175810/https://www.history.uscg.mil/Browse-by-Topic/Assets/Water/All/Article/2149667/alexander-hamilton-1937-wpg-34/ |date=2025-05-20 }} á history.uscg.mil
* [http://www.historycentral.com/NAVY/cutter/AlexanderHamilton2.html USS ''Alexander Hamilton''] á HistoryCentral.com
* [http://vimeo.com/teamblueimmersionfx/odyssey-to-niflheimr-the-world-of-ice Hér má finna myndband af leiðangrinum]
[[Flokkur:Byggt 1937]]
[[Flokkur:Bandarísk herskip]]
[[Flokkur:Bandarísk varðskip]]
[[Flokkur:Herskip í seinni heimsstyrjöldinni]]
[[Flokkur:Skipsflök við Ísland]]</text>
      <sha1>qz79r2dfsext7ibudp18c9adwsib384</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Empire Wold</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186863</id>
    <revision>
      <id>1972395</id>
      <parentid>1922336</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alvaldi</username>
        <id>71791</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1972395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3186" sha1="si8gy1eipcb2il5hcxy61ug3asy1m4y" xml:space="preserve">{{Skip
|nafn=''Empire Wold''
|mynd= Naval ensign of the United Kingdom.svg
|alt=
|skipstjóri = Henry Draper
|útgerð=[[Konunglegi breski sjóherinn]]
|þyngd= 269
|lengd=32,8
|breidd= 7,99
|dýpt=3,6
|vélar=Swan Hunter &amp; Wigham Richardson&lt;br/&gt;T3cyl. (16½&quot;, 27” &amp; 46&quot; x 30&quot;), 117nhp
|hraði= ?
|tegund=[[Dráttarbátur]]
|bygging=John Crown &amp; Sons Ltd,&lt;br/&gt;Sunderland, Bretland
}}
'''''Empire Wold''''' var [[dráttarbátur]] í þjónustu [[Konunglegi breski sjóherinn|Konunglega breska sjóhersins]]. Báturinn var byggður hjá John Crown &amp; Sons Ltd í [[Sunderland]] í Bretlandi árið 1942 og var seinna staðsettur á Íslandi í [[Seinni heimstyrjöldin|seinni heimstyrjöldinni]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/krossbra-vid-frettir-af-orlogum-fodur-sins/|author=Stígur Helgason|title=Krossbrá við fréttir af örlögum föður síns|date=2018-05-16|publisher=[[RÚV]]|access-date=2025-07-02}}&lt;/ref&gt;

Báturinn hvarf [[10. nóvember]] [[1944]] á [[Faxaflói|Faxaflóa]] þegar hann reyndi að koma breska olíuskipinu [[SS Shirvan|''Shirvan'']] og íslenska farþegaskipinu ''[[E/S Goðafoss|Goðafoss]]'' til aðstoðar eftir að bæði höfðu orðið fyrir tundurskeytaárás frá [[Þýski kafbáturinn U-300|þýska kafbátnum ''U-300'']].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://grapevine.is/news/2018/05/16/wreck-of-british-boat-from-wwii-found-off-the-coasts-of-iceland/|author=Alice Demurtas|title=Wreck Of British Boat From WWII Found Off The Coasts Of Iceland|date=2018-05-16|website=The Reykjavik Grapevine|language=en-US|access-date=2025-07-02}}&lt;/ref&gt; 16 manns fórust með ''Empire Wold'', níu manna bresk áhöfn og sjö sjóliðar. Einn úr áhöfninni, Oswin Green, átti íslenska konu og með henni níu mánaðar gamalt barn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.royalnavy.mod.uk/news/2018/may/22/180522-wartime-wreck-discovered-off-iceland|title=Wartime RN wreck discovered off Iceland after 74 years {{!}} Royal Navy|website=www.royalnavy.mod.uk|language=en|access-date=2025-07-02|quote=''Lost with her were seven Royal Navy personnel, led by 38-year-old reservist Lieutenant David Morris, and nine Merchant Navy sailors, including the tug’s 40-year-old Master, Henry Draper, from Gravesend, and Second Engineer Oswin ‘Happy Harry’ Green.''}}&lt;/ref&gt;

Flak bátsins fannst árið 2018 af [[Varðskipið Þór (2009)|varðskipinu ''Þór'']] og seinni rannsóknir hjá [[Sjómælingabáturinn Baldur|sjómælingarbátinum ''Baldri'']] staðfestu að um væri ''Empire Wold'' að ræða. Flakið sat upprétt á sjávarbotninum og ekki var hægt að greina á því skemmdir frá tundurskeytum eða tundurduflum en talið er að slæmt veður hafi valdið því að báturinn sökk.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/15/flak_empire_wold_fannst_i_faxafloa/|title=Flak Empire Wold fannst í Faxaflóa|publisher=[[Morgunblaðið]]|language=is|date=2018-05-15|access-date=2025-07-02}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

==Ytri tenglar==
*[http://sunderlandships.com/view.php?ref=104330#v ''Empire Wold''] á sunderlandships.com

[[Flokkur:Byggt 1942]]
[[Flokkur:Bresk herskip]]
[[Flokkur:Skipsflök við Ísland]]</text>
      <sha1>si8gy1eipcb2il5hcxy61ug3asy1m4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972407</id>
      <parentid>1972395</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3185" sha1="ebtcb37ec1opi4kwat6n2kza6wvmoei" xml:space="preserve">{{Skip
|nafn=''Empire Wold''
|mynd= Naval ensign of the United Kingdom.svg
|alt=
|skipstjóri = Henry Draper
|útgerð=[[Konunglegi breski sjóherinn]]
|þyngd= 269
|lengd=32,8
|breidd= 7,99
|dýpt=3,6
|vélar=Swan Hunter &amp; Wigham Richardson&lt;br/&gt;T3cyl. (16½&quot;, 27” &amp; 46&quot; x 30&quot;), 117nhp
|hraði= ?
|tegund=[[Dráttarbátur]]
|bygging=John Crown &amp; Sons Ltd,&lt;br/&gt;Sunderland, Bretland
}}
'''''Empire Wold''''' var [[dráttarbátur]] í þjónustu [[Konunglegi breski sjóherinn|Konunglega breska sjóhersins]]. Báturinn var byggður hjá John Crown &amp; Sons Ltd í [[Sunderland]] í Bretlandi árið 1942 og var seinna staðsettur á Íslandi í [[Seinni heimstyrjöldin|seinni heimstyrjöldinni]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/krossbra-vid-frettir-af-orlogum-fodur-sins/|author=Stígur Helgason|title=Krossbrá við fréttir af örlögum föður síns|date=2018-05-16|publisher=[[RÚV]]|access-date=2025-07-02}}&lt;/ref&gt;

Báturinn hvarf [[10. nóvember]] [[1944]] á [[Faxaflói|Faxaflóa]] þegar hann reyndi að koma breska olíuskipinu [[SS Shirvan|''Shirvan'']] og íslenska farþegaskipinu ''[[E/S Goðafoss|Goðafoss]]'' til aðstoðar eftir að bæði höfðu orðið fyrir tundurskeytaárás frá [[Þýski kafbáturinn U-300|þýska kafbátnum ''U-300'']].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://grapevine.is/news/2018/05/16/wreck-of-british-boat-from-wwii-found-off-the-coasts-of-iceland/|author=Alice Demurtas|title=Wreck Of British Boat From WWII Found Off The Coasts Of Iceland|date=2018-05-16|website=The Reykjavik Grapevine|language=en-US|access-date=2025-07-02}}&lt;/ref&gt; 16 manns fórust með ''Empire Wold'', níu manna bresk áhöfn og sjö sjóliðar. Einn úr áhöfninni, Oswin Green, átti íslenska konu og með henni níu mánaða gamalt barn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.royalnavy.mod.uk/news/2018/may/22/180522-wartime-wreck-discovered-off-iceland|title=Wartime RN wreck discovered off Iceland after 74 years {{!}} Royal Navy|website=www.royalnavy.mod.uk|language=en|access-date=2025-07-02|quote=''Lost with her were seven Royal Navy personnel, led by 38-year-old reservist Lieutenant David Morris, and nine Merchant Navy sailors, including the tug’s 40-year-old Master, Henry Draper, from Gravesend, and Second Engineer Oswin ‘Happy Harry’ Green.''}}&lt;/ref&gt;

Flak bátsins fannst árið 2018 af [[Varðskipið Þór (2009)|varðskipinu ''Þór'']] og seinni rannsóknir hjá [[Sjómælingabáturinn Baldur|sjómælingarbátinum ''Baldri'']] staðfestu að um væri ''Empire Wold'' að ræða. Flakið sat upprétt á sjávarbotninum og ekki var hægt að greina á því skemmdir frá tundurskeytum eða tundurduflum en talið er að slæmt veður hafi valdið því að báturinn sökk.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/15/flak_empire_wold_fannst_i_faxafloa/|title=Flak Empire Wold fannst í Faxaflóa|publisher=[[Morgunblaðið]]|language=is|date=2018-05-15|access-date=2025-07-02}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

==Ytri tenglar==
*[http://sunderlandships.com/view.php?ref=104330#v ''Empire Wold''] á sunderlandships.com

[[Flokkur:Byggt 1942]]
[[Flokkur:Bresk herskip]]
[[Flokkur:Skipsflök við Ísland]]</text>
      <sha1>ebtcb37ec1opi4kwat6n2kza6wvmoei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972408</id>
      <parentid>1972407</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="o1wwt3lueoe2vagyedh0l1wouywm73f" xml:space="preserve">{{Skip
|nafn=''Empire Wold''
|mynd= Naval ensign of the United Kingdom.svg
|alt=
|skipstjóri = Henry Draper
|útgerð=[[Konunglegi breski sjóherinn]]
|þyngd= 269
|lengd=32,8
|breidd= 7,99
|dýpt=3,6
|vélar=Swan Hunter &amp; Wigham Richardson&lt;br/&gt;T3cyl. (16½&quot;, 27” &amp; 46&quot; x 30&quot;), 117nhp
|hraði= ?
|tegund=[[Dráttarbátur]]
|bygging=John Crown &amp; Sons Ltd,&lt;br/&gt;Sunderland, Bretland
}}
'''''Empire Wold''''' var [[dráttarbátur]] í þjónustu [[Konunglegi breski sjóherinn|Konunglega breska sjóhersins]]. Báturinn var byggður hjá John Crown &amp; Sons Ltd í [[Sunderland]] í Bretlandi árið 1942 og var seinna staðsettur á Íslandi í [[Seinni heimstyrjöldin|seinni heimstyrjöldinni]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/krossbra-vid-frettir-af-orlogum-fodur-sins/|author=Stígur Helgason|title=Krossbrá við fréttir af örlögum föður síns|date=2018-05-16|publisher=[[RÚV]]|access-date=2025-07-02}}&lt;/ref&gt;

Báturinn hvarf [[10. nóvember]] [[1944]] á [[Faxaflói|Faxaflóa]] þegar hann reyndi að koma breska olíuskipinu [[SS Shirvan|''Shirvan'']] og íslenska farþegaskipinu ''[[E/S Goðafoss|Goðafoss]]'' til aðstoðar eftir að bæði höfðu orðið fyrir tundurskeytaárás frá [[Þýski kafbáturinn U-300|þýska kafbátnum ''U-300'']].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://grapevine.is/news/2018/05/16/wreck-of-british-boat-from-wwii-found-off-the-coasts-of-iceland/|author=Alice Demurtas|title=Wreck Of British Boat From WWII Found Off The Coasts Of Iceland|date=2018-05-16|website=The Reykjavik Grapevine|language=en-US|access-date=2025-07-02}}&lt;/ref&gt; 16 manns fórust með ''Empire Wold'', níu manna bresk áhöfn og sjö sjóliðar. Einn úr áhöfninni, Oswin Green, átti íslenska konu og með henni níu mánaða gamalt barn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.royalnavy.mod.uk/news/2018/may/22/180522-wartime-wreck-discovered-off-iceland|title=Wartime RN wreck discovered off Iceland after 74 years {{!}} Royal Navy|website=www.royalnavy.mod.uk|language=en|access-date=2025-07-02|quote=''Lost with her were seven Royal Navy personnel, led by 38-year-old reservist Lieutenant David Morris, and nine Merchant Navy sailors, including the tug’s 40-year-old Master, Henry Draper, from Gravesend, and Second Engineer Oswin ‘Happy Harry’ Green.''}}&lt;/ref&gt;

Flak bátsins fannst árið 2018 af [[Varðskipið Þór (2009)|varðskipinu ''Þór'']] og seinni rannsóknir hjá [[Sjómælingabáturinn Baldur|sjómælingabátnum ''Baldri'']] staðfestu að um ''Empire Wold'' væri að ræða. Flakið sat upprétt á botninum og ekki var hægt að greina á því skemmdir frá tundurskeytum eða tundurduflum, en talið er að slæmt veður hafi valdið því að báturinn sökk.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2018/05/15/flak_empire_wold_fannst_i_faxafloa/|title=Flak Empire Wold fannst í Faxaflóa|publisher=[[Morgunblaðið]]|language=is|date=2018-05-15|access-date=2025-07-02}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

==Ytri tenglar==
*[http://sunderlandships.com/view.php?ref=104330#v ''Empire Wold''] á sunderlandships.com

[[Flokkur:Byggt 1942]]
[[Flokkur:Bresk herskip]]
[[Flokkur:Skipsflök við Ísland]]</text>
      <sha1>o1wwt3lueoe2vagyedh0l1wouywm73f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ogre United</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189820</id>
    <revision>
      <id>1972423</id>
      <parentid>1946895</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1972423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2191" sha1="7eqra2um1tsj2x0cta0aukpi32i8v66" xml:space="preserve">{{Knattspyrnulið
| Fullt nafn = Ogre United
| Mynd = 
| Gælunafn =  
| Stytt nafn = 
| Stofnað = 2022
| Leikvöllur = [[Ogre Stadium]], [[Ogre]] 
| Stærð = 200
| Stjórnarformaður = 
| Knattspyrnustjóri = {{LVA}} Aleksandre Rekhviashvili
| Deild = '''[[Lettneska úrvalsdeildin|Úrvalsdeildin]]'''
| Tímabil = 2025
| Staðsetning = 1. sæti, 1. liga

| pattern_la1=|pattern_b1=_mariupol1819h|pattern_ra1=|
| leftarm1=000055|body1=000055|rightarm1=000055|shorts1=000055|socks1=000055|
| pattern_la2=|pattern_b2=_molde17a|pattern_ra2=|
| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|
}}

'''Ogre United''' er lettneskt [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] með aðsetur í [[Ogre]]. Þeir spila í lettnesku úrvalsdeildinni sem heitir ''[[Lettneska úrvalsdeildin|Virslīga]]''.

== Árangur í deild ==
{|  class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
!Tímabil
!Deild
!Nafn Deildar
!Sæti
!Viðhengi
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2026
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Lettneska úrvalsdeildin|Úrvalsdeildin]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| .
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/let2026.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2025
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Nākotnes līga
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1 
| &lt;ref&gt;[http://www.rsssf.com/tablesl/let2025.html Nākotnes līga 2025]&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background-color:#DDFFDD;&quot; | upp í Virslīga 2026
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2024
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Nākotnes līga
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 11 
| &lt;ref&gt;[http://www.rsssf.com/tablesl/let2024.html Nākotnes līga 2024]&lt;/ref&gt;
|-
|}

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://ogreunited.lv/ Heimasíða félagsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260204072119/https://ogreunited.lv/ |date=2026-02-04 }}

[[Flokkur:Lettnesk knattspyrnufélög]]
[[Flokkur:Ogre United]]
[[Flokkur:stofnað 2022]]</text>
      <sha1>7eqra2um1tsj2x0cta0aukpi32i8v66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andy Burnham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191546</id>
    <revision>
      <id>1972398</id>
      <parentid>1971542</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1972398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6704" sha1="sx4hv7na98lp130vjbfhvz7n0efnj7t" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| nafn = Andy Burnham
| mynd = Andy Burnham on 13 August 2024 (cropped 2).jpg
| titill= Borgarstjóri Manchester 
| stjórnartíð_start =  8. maí 2017
| stjórnartíð_end =  19. júní 2026
| forveri = [[Tony Lloyd]] {{small|(starfandi)}}
| eftirmaður = [[Paul Dennett]] {{small|(starfandi)}}
| myndatexti1 = Burnham árið 2024.
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1970|1|7}}
| fæðingarstaður = [[Aintree]], [[Lancashire]], [[England]]i
| þjóderni = [[Bretland|Breskur]]
| maki = {{gifting|Marie-France van Heel|2000}}
| stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]]
| börn = 3
| háskóli = 	[[Fitzwilliam College, Cambridge]] ([[Magister artium|MA]])
}}
'''Andrew Murray Burnham''' (f. 7. janúar 1970) er breskur stjórnmálamaður sem hefur verið leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og þingmaður á neðri deild [[Breska þingið|breska þingsins]] fyrir kjördæmið [[Makersfield]] frá árinu 2026. Burnham var borgarstjóri [[Stórborgarsvæðið Manchester|Stórborgarsvæðisins Manchester]] frá 2017 til 2026. Þar áður var hann þingmaður fyrir kjördæmið [[Leigh]] frá 2001 til 2017. Hann gegndi ýmsum embættum í ríkisstjórn á þingferli sínum áður en hann varð borgarstjóri, síðast embætti heilbrigðisráðherra frá 2009 til 2010 í ríkisstjórn [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. 

==Æviágrip==
Andy Burnham fæddist 7. janúar árið 1970 í úthverfi [[Liverpool]] en ólst upp í bænum [[Culcheth]], sem er mitt á milli Liverpool og [[Manchester]]. Faðir hans vann hjá fjarskiptafyrirtækinu [[BT Group|BT]] en móðir hans var móttökuritari. Báðir foreldrar Burnhams voru stuðningsmenn [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og Burnham ákvað á unga aldri að ganga einnig í flokkinn.&lt;ref name=rúv&gt;{{Vefheimild|titill= Hver er Andy Burnham?|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-06-19-hver-er-andy-burnham-478726|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=19. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}&lt;/ref&gt;

Burnham nam ensku við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]]. Þeir bræður hans voru fyrstu meðlimir fjölskyldunnar til að ganga í háskóla. Eftir háskólanám vann Burnham sem blaðamaður, meðal annars hjá viðskiptadagblöðum. Hann hóf feril sinn í stjórnmálum á þrítugsaldri, sem rannsakandi fyrir [[Tessa Jowell|Tessu Jowell]], þingkonu og ráðherra í ríkisstjórnum [[Tony Blair]] og [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. Hann varð ráðgjafi [[Chris Smith]] menningarmálaráðherra í kringum aldamót og var síðan kjörinn þingmaður fyrir kjördæmi heimabæjar síns, [[Leigh]], árið 2001. Þegar Gordon Brown varð forsætisráðherra árið 2008 varð Burnham menningar-, fjölmiðla- og íþróttamálaráðherra í stjórn hans.&lt;ref name=rúv/&gt;

Sem íþróttamálaráðherra flutti Burnham ræðu á minningarathöfn þegar 20 ár voru liðin frá [[Hillsborough-slysið|Hillsborough-slysinu]] árið 1989. Eftir framíköll og uppsteyt á viðburðinum bað Burnham um að fá að tala um slysið á breska þinginu, sem varð til þess að annarri rannsókn á því var hleypt af stokkunum.&lt;ref name=rúv/&gt;

Eftir afsögn Gordons Brown í kjölfar ósigurs Verkamannaflokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 2010|þingkosningunum 2010]] gaf Burnham kost á sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins en lenti í fjórða sæti af fimm frambjóðendum. Hann bauð sig aftur fram árið 2015 en tapaði fyrir [[Jeremy Corbyn]].&lt;ref name=rúv/&gt;

Burnham hætti í landsmálunum árið 2017 og bauð sig fram til borgarstjóra [[Manchester]]. Hann vann sigur með rúmlega tveimur þriðju atkvæðanna og var endurkjörinn með auknum meirihluta árið 2021. Á tíma [[Covid-19-faraldurinn|kórónuveirufaraldursins]] vakti Burnham athygli þegar hann sakaði [[ríkisstjórn Bretlands]] um að koma fram við norðurhluta landsins af fyrirlitningu vegna svæðisbundinna útgöngubanna. Sem borgarstjóri varð Burnham einnig þekktur fyrir umfangsmiklar breytingar á samgöngukerfi borgarinnar.&lt;ref name=rúv/&gt;

Árið 2025 viðraði Burnham á ný áhuga á að verða leiðtogi Verkamannaflokksins, samhliða dvínandi vinsældum [[Keir Starmer|Keirs Starmer]] forsætisráðherra. Í janúar 2026 gerði Burnham sig líklegan til að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í kjördæminu Gorton og Denton en yfirkjörstjórn flokksins kom í veg fyrir að hann gæti boðið sig fram &lt;ref name=rúv/&gt; Í júní 2026 fékk Burnham hins vegar að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í Makersfield og vann öruggan sigur með um 55% atkvæða gegn frambjóðanda [[Umbótaflokkurinn (Bretland)|Umbótaflokksins]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Konungur Norðursins sækir að Starmer|url=https://www.visir.is/g/20262899339d/konungur-nordursins-saekir-ad-starmer|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Gunnar Reynir Valþórsson|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Burnham bar sigur úr býtum |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/06/19/burnham_bar_sigur_ur_bytum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}&lt;/ref&gt;

Keir Starmer sagði af sér stuttu eftir að Burnham náði kjöri á þing og Burnham lýsti yfir framboði til leiðtoga Verkamannaflokksins. Þann 9. júlí hafði Burnham aflað sér stuðnings meirihluta þingmanna flokksins og því svo gott sem tryggt sér leiðtogasætið og forsætisráðherraembættið.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Burnham nær öruggur sem næsti forsætisráðherra|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-09-burnham-naer-oruggur-sem-naesti-forsaetisradherra-481002|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Björgvin Brynjarsson|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Hefur svo gott sem tryggt sér for­sætis­ráðherrastólinn|url=https://www.visir.is/g/20262907757d/hefur-svo-gott-sem-tryggt-ser-forsaetisradherrastolinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}&lt;/ref&gt; Burnham tók við sem leiðtogi Verkamannaflokksins þann 17. júlí 2026.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}
{{DEFAULTSORT:Burnham, Andy}}
{{f|1970}}
[[Flokkur:Borgarstjórar Manchester]]
[[Flokkur:Breskir ráðherrar]]
[[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]]</text>
      <sha1>sx4hv7na98lp130vjbfhvz7n0efnj7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972542</id>
      <parentid>1972398</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Boja02</username>
        <id>59499</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1972542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6716" sha1="9paa93kjo63ak5w0bpy980d2md5ufta" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| nafn = Andy Burnham
| mynd = Official portrait of Andy Burnham MP 2026 (cropped 3x4).jpg
| titill= Borgarstjóri Manchester 
| stjórnartíð_start =  8. maí 2017
| stjórnartíð_end =  19. júní 2026
| forveri = [[Tony Lloyd]] {{small|(starfandi)}}
| eftirmaður = [[Paul Dennett]] {{small|(starfandi)}}
| myndatexti1 = Burnham árið 2026.
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1970|1|7}}
| fæðingarstaður = [[Aintree]], [[Lancashire]], [[England]]i
| þjóderni = [[Bretland|Breskur]]
| maki = {{gifting|Marie-France van Heel|2000}}
| stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokkurinn]]
| börn = 3
| háskóli = 	[[Fitzwilliam College, Cambridge]] ([[Magister artium|MA]])
}}
'''Andrew Murray Burnham''' (f. 7. janúar 1970) er breskur stjórnmálamaður sem hefur verið leiðtogi [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og þingmaður á neðri deild [[Breska þingið|breska þingsins]] fyrir kjördæmið [[Makersfield]] frá árinu 2026. Burnham var borgarstjóri [[Stórborgarsvæðið Manchester|Stórborgarsvæðisins Manchester]] frá 2017 til 2026. Þar áður var hann þingmaður fyrir kjördæmið [[Leigh]] frá 2001 til 2017. Hann gegndi ýmsum embættum í ríkisstjórn á þingferli sínum áður en hann varð borgarstjóri, síðast embætti heilbrigðisráðherra frá 2009 til 2010 í ríkisstjórn [[Gordon Brown|Gordons Brown]].

==Æviágrip==
Andy Burnham fæddist 7. janúar árið 1970 í úthverfi [[Liverpool]] en ólst upp í bænum [[Culcheth]], sem er mitt á milli Liverpool og [[Manchester]]. Faðir hans vann hjá fjarskiptafyrirtækinu [[BT Group|BT]] en móðir hans var móttökuritari. Báðir foreldrar Burnhams voru stuðningsmenn [[Verkamannaflokkurinn (Bretland)|Verkamannaflokksins]] og Burnham ákvað á unga aldri að ganga einnig í flokkinn.&lt;ref name=rúv&gt;{{Vefheimild|titill= Hver er Andy Burnham?|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-06-19-hver-er-andy-burnham-478726|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|dags=19. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}&lt;/ref&gt;

Burnham nam ensku við [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]]. Þeir bræður hans voru fyrstu meðlimir fjölskyldunnar til að ganga í háskóla. Eftir háskólanám vann Burnham sem blaðamaður, meðal annars hjá viðskiptadagblöðum. Hann hóf feril sinn í stjórnmálum á þrítugsaldri, sem rannsakandi fyrir [[Tessa Jowell|Tessu Jowell]], þingkonu og ráðherra í ríkisstjórnum [[Tony Blair]] og [[Gordon Brown|Gordons Brown]]. Hann varð ráðgjafi [[Chris Smith]] menningarmálaráðherra í kringum aldamót og var síðan kjörinn þingmaður fyrir kjördæmi heimabæjar síns, [[Leigh]], árið 2001. Þegar Gordon Brown varð forsætisráðherra árið 2008 varð Burnham menningar-, fjölmiðla- og íþróttamálaráðherra í stjórn hans.&lt;ref name=rúv/&gt;

Sem íþróttamálaráðherra flutti Burnham ræðu á minningarathöfn þegar 20 ár voru liðin frá [[Hillsborough-slysið|Hillsborough-slysinu]] árið 1989. Eftir framíköll og uppsteyt á viðburðinum bað Burnham um að fá að tala um slysið á breska þinginu, sem varð til þess að annarri rannsókn á því var hleypt af stokkunum.&lt;ref name=rúv/&gt;

Eftir afsögn Gordons Brown í kjölfar ósigurs Verkamannaflokksins í [[Þingkosningar í Bretlandi 2010|þingkosningunum 2010]] gaf Burnham kost á sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins en lenti í fjórða sæti af fimm frambjóðendum. Hann bauð sig aftur fram árið 2015 en tapaði fyrir [[Jeremy Corbyn]].&lt;ref name=rúv/&gt;

Burnham hætti í landsmálunum árið 2017 og bauð sig fram til borgarstjóra [[Manchester]]. Hann vann sigur með rúmlega tveimur þriðju atkvæðanna og var endurkjörinn með auknum meirihluta árið 2021. Á tíma [[Covid-19-faraldurinn|kórónuveirufaraldursins]] vakti Burnham athygli þegar hann sakaði [[ríkisstjórn Bretlands]] um að koma fram við norðurhluta landsins af fyrirlitningu vegna svæðisbundinna útgöngubanna. Sem borgarstjóri varð Burnham einnig þekktur fyrir umfangsmiklar breytingar á samgöngukerfi borgarinnar.&lt;ref name=rúv/&gt;

Árið 2025 viðraði Burnham á ný áhuga á að verða leiðtogi Verkamannaflokksins, samhliða dvínandi vinsældum [[Keir Starmer|Keirs Starmer]] forsætisráðherra. Í janúar 2026 gerði Burnham sig líklegan til að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í kjördæminu Gorton og Denton en yfirkjörstjórn flokksins kom í veg fyrir að hann gæti boðið sig fram &lt;ref name=rúv/&gt; Í júní 2026 fékk Burnham hins vegar að bjóða sig fram á þing í aukakosningum í Makersfield og vann öruggan sigur með um 55% atkvæða gegn frambjóðanda [[Umbótaflokkurinn (Bretland)|Umbótaflokksins]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Konungur Norðursins sækir að Starmer|url=https://www.visir.is/g/20262899339d/konungur-nordursins-saekir-ad-starmer|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Gunnar Reynir Valþórsson|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Burnham bar sigur úr býtum |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/06/19/burnham_bar_sigur_ur_bytum/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=21. júní 2026|skoðað=21. júní 2026}}&lt;/ref&gt;

Keir Starmer sagði af sér stuttu eftir að Burnham náði kjöri á þing og Burnham lýsti yfir framboði til leiðtoga Verkamannaflokksins. Þann 9. júlí hafði Burnham aflað sér stuðnings meirihluta þingmanna flokksins og því svo gott sem tryggt sér leiðtogasætið og forsætisráðherraembættið.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Burnham nær öruggur sem næsti forsætisráðherra|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-07-09-burnham-naer-oruggur-sem-naesti-forsaetisradherra-481002|útgefandi=[[RÚV]]|höfundur=Björgvin Brynjarsson|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Hefur svo gott sem tryggt sér for­sætis­ráðherrastólinn|url=https://www.visir.is/g/20262907757d/hefur-svo-gott-sem-tryggt-ser-forsaetisradherrastolinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|dags=9. júlí 2026|skoðað=10. júlí 2026}}&lt;/ref&gt; Burnham tók við sem leiðtogi Verkamannaflokksins þann 17. júlí 2026.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Burnham tekinn við formennsku|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/07/17/burnham_tekinn_vid_formennsku/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 17. júlí 2026 |skoðað= 17. júlí 2026}}&lt;/ref&gt; 

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}
{{DEFAULTSORT:Burnham, Andy}}
{{f|1970}}
[[Flokkur:Borgarstjórar Manchester]]
[[Flokkur:Breskir ráðherrar]]
[[Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins]]</text>
      <sha1>9paa93kjo63ak5w0bpy980d2md5ufta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patton (kvikmynd)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192069</id>
    <revision>
      <id>1972449</id>
      <parentid>1972130</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1972449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9805" sha1="es912ekgwzzzeotp7bujpueeuvdgs55" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = Patton
| image          = 1970 - Plaza Theater - 18 Jul MC - Allentown PA.jpg
| caption        = Dagblaðaauglýsing fyrir ''Patton''
| director       = [[Franklin J. Schaffner]]
| producer       = [[Frank McCarthy (framleiðandi)|Frank McCarthy]]
| screenplay     = {{Plainlist|
* [[Francis Ford Coppola]]
* [[Edmund H. North]]
}}
| based_on       = {{Plainlist|
* ''Patton: Ordeal and Triumph'' eftir [[Ladislas Farago]]
* ''A Soldier's Story'' eftir [[Omar Bradley|Omar N. Bradley]]
}}
| starring       = {{Plainlist|
* [[George C. Scott]]
* [[Karl Malden]]
}}
| music          = [[Jerry Goldsmith]]
| cinematography = [[Fred J. Koenekamp]]
| editing        = [[Hugh S. Fowler|Hugh Fowler]]
| color_process  = [[DeLuxe Color|Color by Deluxe]]
| distributor    = [[20th Century Fox]]
| released       = {{Film date|1970|2|5|New York-borg|1970|4|2|Bandaríkin}}
| runtime        = 172 mínútur&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bbfc.co.uk/release/patton-q29sbgvjdglvbjpwwc0yodi0nzi |title=Patton |publisher=[[British Board of Film Classification]]}}&lt;/ref&gt;
| country        = Bandaríkin
| language       = Enska
| budget         = $12,6&amp;nbsp;milljónir&lt;ref&gt;{{cite book |last=Solomon |first=Aubrey |title=Twentieth Century Fox: A Corporate and Financial History |year=1989 |series=Scarecrow Filmmakers Series |volume=20 |location=Lanham, Maryland |publisher=[[Rowman &amp; Littlefield]] |isbn=978-0-8108-4244-1 |page=256}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NUM&quot;&gt;{{Cite web |title=Patton - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/Patton#tab=summary |website=The Numbers |access-date=June 1, 2024 |archive-date=júní 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602145027/https://www.the-numbers.com/movie/Patton#tab=summary |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| gross          = $61,7&amp;nbsp;milljónir&lt;ref name=&quot;mojo&quot;&gt;{{cite web |url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=patton.htm |website=[[Box Office Mojo]] |title=Patton, Box Office Information|access-date=February 13, 2026 |archive-date=January 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120129020210/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=patton.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}
'''''Patton''''' er bandarísk stríðskvikmynd frá árinu 1970 sem fjallar um bandaríska hershöfðingjann [[George S. Patton]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. [[George C. Scott]] lék aðalhlutverkið sem Patton og [[Karl Malden]] birtist sem [[Omar Bradley]] hershöfðingi. [[Franklin J. Schaffner]] leikstýrði myndinni upp úr handriti eftir [[Francis Ford Coppola]] og [[Edmund H. North]], sem byggðu handritið á bókinni ''Patton: Ordeal and Triumph'' eftir [[Ladislas Farago]] og æviminningum Bradleys, ''A Soldier's Story''.

''Patton'' var frumsýnd í New York-borg þann 5. febrúar 1970 og var síðan dreift í kvikmyndahús á landsvísu af [[20th Century Fox]] þann 2. apríl sama ár. Myndin halaði inn 61,7 milljónum bandaríkjadala en kostaði 12 milljónir að framleiða. ''Patton'' vann sjö [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaun]], þar á meðal sem [[Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd|besta kvikmyndin]], fyrir [[Óskarsverðlaun sem besti leikstjóri|bestu leikstjórnina]] og [[Óskarsverðlaunin fyrir besta frumsamda handritið|besta frumsamda handritið]]. Scott vann einnig Óskarinn sem besti aðalleikarinn en neitaði að taka við verðlaununum.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.totalfilm.com/reviews/dvd/patton |title=Review of Patton |author=TotalFilm |access-date=2006-04-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110705124124/http://www.totalfilm.com/reviews/dvd/patton |archive-date=July 5, 2011 }}&lt;/ref&gt;

Opnunaratriði myndarinnar, þar sem Patton hershöfðingi flytur einræðu fyrir framan gríðarstóran bandarískan fána, er frægt atriði sem oft hefur verið vitnað í. Árið 2003 var ''Patton'' valin til varðveislu í kvikmyndasafni [[Þjóðskjalasafn Bandaríkjanna|Þjóðskjalasafns Bandaríkjanna]] með vísan til þess að hún væri „menningarlega, sögulega eða fagurfræðilega mikilvæg“. Kvikmyndasafn [[Bandaríska kvikmyndaakademían|Bandarísku kvikmyndaakademíunnar]] valdi myndina einnig til varðveislu árið 2003.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Preserved Projects|url=http://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=patton&amp;filmmaker=&amp;category=All&amp;collection=All|website=Academy Film Archive|access-date=August 4, 2016|archive-date=August 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813130130/http://www.oscars.org/academy-film-archive/preserved-projects?title=patton&amp;filmmaker=&amp;category=All&amp;collection=All|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Söguþráður==
Í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni er II. herdeild Bandaríkjahers sigruð í [[Orrustan um Kasserine-skarðið|orrustunni um Kasserine-skarðið]] í Norður-Afríku. Hershöfðinginn [[George S. Patton]] er sendur til að taka við stjórnvelinum. Hann endurskipuleggur herdeildina og kemur á ströngum en nauðsynlegum heraga. Patton gremst að breski herforinginn [[Bernard Montgomery]], sem hefur rekið herafla [[Erwin Rommel|Erwins Rommel]] á flótta og þannig létt þrýstinginn á Bandaríkjamenn, sé að fá allan dýrðarljómann af herför bandamanna í Norður-Afríku. Patton leiðir hersveitina í [[Orrustan við El Guettar|orrustunni við El Guettar]].

Eftir sigur bandamanna í Norður-Afríku leggja Patton og Montgomery hvor fram sína áætlun um [[Innrásin í Sikiley (1943)|innrás bandamanna í Sikiley]]. Patton mælir með því að hann komi á land með sjöunda bandaríska hernum nálægt [[Palermó]]. Yfirmaðurinn [[Harold Alexander, 1. jarlinn Alexander af Túnis|Harold Alexander]] velur heldur varkárri áætlun Montgomerys og skipar Patton að koma á land við [[Gela]]. Þótt her Pattons sé ætlað að styðja Montgomery sækir Patton fram í norðvesturátt, hertekur Palermó og flýtir sér til [[Messina|Messinu]] á undan Bretum. Á meðan á herförinni stendur heimsækir Patton sjúkrabúðir og löðrungar þar hermann fyrir heigulsskap. Atvikið vekur hneyksli og Patton neyðist til að biðjast formlega afsökunar.

[[Dwight D. Eisenhower|Eisenhower]] ýtir Patton til hliðar þegar kemur að undirbúningi [[Innrásin í Normandí|innrásar bandamanna í Frakkland]] og felur honum stjórn ímyndaðrar herdeildar í [[London]] svo hann geti verið tálbeita til að villa um fyrir Þjóðverjum um hinn raunverulega innrásarstað. Á fjöldafundi í [[Knutsford]] lætur Patton þau orð falla að eftir stríðið muni heimurinn lúta ensk-bandarískri forystu, sem vekur ugg leiðtoga bandamanna. [[George C. Marshall|George Marshall]] verður að taka ákvörðun um hvort Patton verði sendur heim vegna beryrði sinnar.

Nokkrum vikum eftir að bandamenn stíga á land í Normandí er Patton falin stjórn þriðja bandaríska hersins, þar sem hann hlítir stjórn fyrrum undirmanns síns, [[Omar Bradley|Omars Bradley]]. Undir forystu Pattons fer þriðji herinn yfir Frakkland á örskotstíma en neyðist til að nema staðar áður en haldið er inn í Þýskaland þegar eldsneyti og birgðum er beint til hers Montgomery. Patton kvartar yfir þessu við Bradley, sem varar hann við því að tala svo fjálglega framar.

Í [[Ardennasóknin]]ni leggur Patton fram djarfa áætlun til að bjarga hinni innlyksa 101. loftvarnadeild Bandaríkjahers í [[Umsátrið um Bastogne|Bastogne]]. Eftir uppgjöf Þjóðverja vekur opinskár samanburður Pattons á [[Bandarísk stjórnmál|bandarískum stjórnmálum]] við [[Nasismi|nasisma]] frekara hneyksli og hann er því leystur frá störfum sem leiðtogi þriðja hersins. Hann fær þó að gegna frekari störfum við hernám Þýskalands. Í lokaatriði myndarinnar lendir Patton næstum í banaslysi á meðan hann gengur með [[Bull Terrier]]-hund sinn. Hann hugleiðir síðan hverfulleika dýrðarinnar, sér í lagi þeirrar sem er áunnin í stríði.

==Leikarar==
{{div col}}
* [[George C. Scott]] sem [[George S. Patton]] hershöfðingi
* [[Karl Malden]] sem [[Omar Bradley|Omar N. Bradley]] hershöfðingi
* [[David Bauer (leikari)|David Bauer]] sem Harry Buford aðstoðarhershöfðingi
* [[Edward Binns]] sem [[Walter Bedell Smith]] aðstoðarhershöfðingi
* [[John Doucette]] sem [[Lucian Truscott]] undirhershöfðingi
* [[Michael Strong]] sem Hobart Carver fylkishershöfðingi, byggður á [[Hobart Gay]]
* [[Peter Barkworth]] sem John Welkin ofursti
* [[Lawrence Dobkin]] sem Gaston Bell ofursti
* [[Paul Stevens (leikari)|Paul Stevens]] sem [[Charles R. Codman]] ofursti
* [[Morgan Paull]] sem Richard N. Jenson höfuðsmaður
* [[Stephen Young (leikari)|Stephen Young]] sem Chester B. Hansen höfuðsmaður
* [[James Edwards (leikari)|James Edwards]] sem William George Meeks liðþjálfi
* [[Tim Considine]] sem hermaður með sprengjulost
* [[Michael Bates (leikari)|Michael Bates]] sem [[Bernard Montgomery]] hermarskálkur
* [[Jack Gwillim]] sem [[Harold Alexander, 1. jarlinn Alexander af Túnis|Sir Harold Alexander]] hermarskálkur
* [[Gerald Flood]] sem [[Arthur Tedder, 1. baróninn Tedder|Sir Arthur Tedder]] yfirflugmarskálkur
* [[John Barrie (actor)|John Barrie]] sem [[Arthur Coningham (herflugmaður)|Sir Arthur Coningham]] undirflugmarskálkur
* [[Frank Latimore]] sem Henry Davenport undirofursti
* [[Karl Michael Vogler]] sem [[Erwin Rommel]] hermarskálkur
* [[Richard Münch (leikari)|Richard Münch]] sem [[Alfred Jodl]] yfirhershöfðingi
* [[Siegfried Rauch]] sem Oskar Steiger höfuðsmaður
{{div col end}}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{stubbur|kvikmynd}}
{{k|1970}}
[[Flokkur:20th Century Fox-kvikmyndir]]
[[Flokkur:Kvikmyndir um seinni heimsstyrjöldina]]
[[Flokkur:Óskarsverðlaunamyndir í flokki bestu kvikmyndarinnar]]
[[Flokkur:Ævisögulegar kvikmyndir]]</text>
      <sha1>es912ekgwzzzeotp7bujpueeuvdgs55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kvika banki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192073</id>
    <revision>
      <id>1972545</id>
      <parentid>1972372</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T11:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaupahéðinn</username>
        <id>116104</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1972545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11064" sha1="6sf50cap578w42tlxlnn0x0bo3vjv4t" xml:space="preserve">[[Mynd:Kvika hq.jpg|thumb|Höfuðstöðvar Kviku banka við Katrínartún í Reykjavík.]]

= Kvika banki hf. =
Kvika banki hf. er íslenskt fjármálafyrirtæki sem var stofnað árið 2015. Bankinn byggir starfsemi sína á fjórum meginstoðum, eignastýringu, viðskiptabankastarfsemi, fjárfestingarbankastarfsemi og fjármálaþjónustu á Bretlandseyjum. Dótturfélög bankans eru Kvika eignastýring og Kvika Limited. Í árslok 2025 nam markaðsverðmæti Kviku rúmum 60 milljörðum króna og var fjöldi starfsmanna 250.

== '''Kvika verður til''' ==
Kvika var stofnuð við samruna [[MP Fjárfestingabanki|MP Banka]] og Straums fjárfestingarbanka í júlí 2015. Hluthafar MP banka eignuðust 58,7% hlutafjár í sameinuðum banka en 41,3% hlutur féll í hendur eigenda Straums. Fyrsti forstjóri félagsins var Sigurður Atli Jónsson.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/hluthafar-mp-og-straums-samthykktu-samruna/|title=Hluthafar MP og Straums samþykktu samruna|website=www.vb.is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Nafni félagsins var breytt úr MP Straumur í Kviku í október 2015. Á fyrsta heila starfsári bankans, árið 2016, hagnaðist Kvika um tvo milljarða króna og nam arðsemi eiginfjár tæpum 35%.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/kvika-hagnast-um-taepa-2-milljarda/|title=Kvika hagnast um tæpa 2 milljarða|website=www.vb.is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; 

=== '''Vöxtur og skráning á''' '''hlutabréfamarkað''' ===
Fyrstu ár Kviku einkenndust af miklum vexti í eigna- og sjóðastýringu. Ármann Þorvaldsson hafði tekið við starfi forstjóra bankans í maí 2017 og Marinó Örn Tryggvason var samhliða ráðinn aðstoðarforstjóri. Síðar sama ár eignaðist Kvika allt hlutafé í verðbréfafyrirtækinu Virðingu hf. Kaupverðið nam 2.560 milljónum króna. Tilgangurinn var einkum sá að stækka innan eignastýringar fyrir einstaklinga, fyrirtæki og stofnanafjárfesta. Jafnframt eignaðist Kvika allt hlutafé í eignastýringarfyrirtækinu Alda sjóðir.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2017/06/20/kvika_gerir_tilbod_i_virdingu/|title=Kvika gerir kauptilboð í Virðingu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; 

Árið 2018 keypti Kvika allt hlutafé í GAMMA Capital Management fyrir 2,4 milljarða króna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2018470853d/kvika-kaupir-gamma-a-2-4-milljarda|title=Kvika kaupir GAMMA á 2,4 milljarða - Vísir|last=Ólafsdóttir|first=Kristín|date=2018-11-19|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Sama ár voru hlutabréf í Kviku tekin til viðskipta á First North-markaðnum og nam markaðsvirði bankans á þeim tíma um tólf milljörðum króna. Skráningin var liður í því að gera hluthöfum Kvika auðveldara að eiga viðskipti með hlutabréf bankans og eins gefa smærri fjárfestum kost á að eignast hluti í bankankum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2018223218d/kvika-banki-skradur-a-markad-a-fostudag|title=Kvika banki skráður á markað á föstudag - Vísir|last=Jónsson|first=Kristinn Ingi|date=2018-03-14|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Stærsti hluthafi bankans á þessum tíma var [[VÍS|tryggingafélagið VÍS]] sem hélt utan um 23,3% hlut. Rúmu ári síðan var Kvika skráð á aðalmarkað [[Kauphöll Íslands|Kauphallarinnar]] (Nasdaq Iceland).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/kvika-maett-adalmarkad/|title=Kvika mætt á Aðalmarkað|website=www.vb.is|access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

== '''Samruni við TM''' ==
Í lok nóvember 2020 var gengið frá samruna Kviku, tryggingafélagsins TM og Lykils fjármögnunar undir merkjum Kviku. TM og Lykill urðu í kjölfarið sjálfstæð dótturfélög bankans. Hluthafar í TM fengu 54,4% hlut í sameinuðu félagi en hluthafar í Kviku rest. Fjárfestingafélagið [[Stoðir]] varð stærsti hluthafi bankans eftir sameininguna með 8,7% hlut. Marinó Örn, sem hafði haft sætaskipti við Ármann árið 2019, gegndi áfram stöðu forstjóra en Sigurður Viðarsson varð áfram forstjóri TM. Stjórnir félaganna töldu raunhæft að ná fram kostnaðarsamlegð sem svaraði til 1,2-1,5 milljarða á ári. Að megninu til átti sú samlegð að koma fram í gegnum bætt fjármögnunarkjör Lykils.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kvika.is/frettir/samruni-kviku-tm-og-lykils-samthykktur/|title=Samruni Kviku, TM og Lykils samþykktur|website=kvika.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Á næstu árum fór mikill kraftur í að samþætta starfsemi Kviku, TM og Lykils en auk þess færði bankinn frekar út kvíarnar með kaupum á Aur og Netgíró árið 2021 og greiðslumiðlunarfyrirtækinu Straumi árið 2023. Ákveðin þáttaskil urðu svo árið 2022 þegar bankinn eignaðist um 80% hlut í breska útlánafyrirtækinu, Ortus Secured Finance Ltd., sem hafði verið stofnað árið 2013. Kvika hafði verið fyrsta íslenska fjármálafyrirtækið til að hefja starfsemi erlendis eftir [[Bankahrunið á Íslandi|íslenska bankahrunið]] þegar bankinn opnaði skrifstofu í Lundúnum árið 2017. Heildarvirði Ortus í viðskiptunum var metið á sex milljarða króna. Fram kom að stefnt yrði á að 20% af hagnaði Kviku-samstæðunnar kæmi frá Bretlandseyjum innan þriggja ára.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212183390d/forstjori-kviku-vid-erum-rett-ad-byrja-|title=Forstjóri Kviku: „Við erum rétt að byrja“|last=Halldórsson|first=Þorsteinn Friðrik|date=2021-11-16|website=Innherji|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Annað mikilvægt skref Kviku á þessum árum í því að efla fjármögnun bankans var mikill vöxtur innlána í gegnum Auði, fjármálaþjónustu Kviku. Auður hafði frá stofnun árið 2019 aukið samkeppni meðal fjármálafyrirtækja á innlánamarkaði og á fimm ára afmæli hennar fóru innlán á efnahagsreikningi Kviku yfir 100 milljarða og fjöldi viðskipamanna með sparnaðarreikninga yfir 50.000 talsins.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252732127d/audur-hefur-inn-reid-sina-a-husnaedislana-markad|title=Auður hefur inn­reið sína á húsnæðislána­markað - Vísir|last=Ísleifsson|first=Atli|date=2025-05-28|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

=== '''Viðræður við Íslandsbanka og sala á TM''' ===
Snemma árs 2023 hófust samrunaviðræður milli Kviku og [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]]. &quot;Stjórnir félaganna telja að verulegur ávinningur geti falist í samrunanum fyrir bæði hluthafa og viðskiptavini beggja félaga.“&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.globenewswire.com/news-release/2023/05/03/2660731/0/is/Sameiginleg-tilkynning-fr%C3%A1-%C3%8Dslandsbanka-og-Kviku-um-st%C3%B6%C3%B0u-samrunavi%C3%B0r%C3%A6%C3%B0na.html|title=Sameiginleg tilkynning frá Íslandsbanka og Kviku um stöðu samrunaviðræðna|last=hf|first=Kvika banki|date=2023-05-03|website=GlobeNewswire News Room|language=en-us|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Upp úr viðræðunum slitnaði þó um mitt ár 2023 eftir að boðað hafði verið til hluthafafundar í Íslandsbanka.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.globenewswire.com/news-release/2023/06/29/2697269/0/is/Kvika-banki-hf-Tilkynning-um-slit-%C3%A1-samrunavi%C3%B0r%C3%A6%C3%B0um-vi%C3%B0-%C3%8Dslandsbanka-hf.html|title=Kvika banki hf.: Tilkynning um slit á samrunaviðræðum við Íslandsbanka hf.|last=hf|first=Kvika banki|date=2023-06-29|website=GlobeNewswire News Room|language=en-us|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2023/07/02/stjorn_islandsbanka_bodar_til_hluthafafundar/|title=Stjórn Íslandsbanka boðar til hluthafafundar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-18}}&lt;/ref&gt; Stuttu síðar lét Marinó Örn af störfum sem forstjóri Kviku en í stað hans kom Ármann Þorvaldsson sem hafði verið forstjóri bankans 2017-2019. Liður í nýrri stefnumörkun bankans var að skoða sölu á TM try ggingum og eftir söluferli var ákveðið að ganga að kauptilboði Landsbankans í mars 2024.Kaupverð samkvæmt tilboðinu nam 28,6 milljörðum króna en endaði í 32,3 milljörðum þegar gengið var endanlega frá viðskiptunum í febrúar 2025. Í kjölfarið greiddi Kvika út sérstaka arðgreiðslu vegna sölunnar á TM sem hljóðaði upp á 23 milljarða króna eða fimm krónur á hvern hlut. Salan gaf bankanum ennfremur færi á að auka útlán á Bretlandseyjum og bjóða í fyrsta skipti upp á óverðtryggð húsnæðislán til almennings.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252688466d/greidslur-til-hlut-hafa-kviku-munu-nema-um-thrja-tiu-milljordum-eftir-soluna-a-tm|title=Greiðslur til hlut­hafa Kviku munu nema um þrjá­tíu milljörðum eftir söluna á TM|last=Ægisson|first=Hörður|date=2025-02-13|website=Innherji|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== '''Hætt við samruna''' '''við Arion''' ==
Rétt um það leyti er Kvika fagnaði tíu ára afmæli, haustið 2025, hófst næsta atrenna að frekari samþjöppun á íslenskum fjármálamarkaði. Í júlí 2025 ákváðu stjórnir Kviku og [[Arion banki|Arion banka]] að hefja viðræður um sameiningu bankanna í því augnamiði að skapa til öflugri bankaþjónustu fyrir viðskiptavini. Stjórn Íslandsbanka hafði aukinheldur um sama leyti lýst yfir vilja til að ganga til viðræðna við Kviku um samruna. Í væntum samruna við Arion banka var gert ráð fyrir að hluthafar Kviku fengju 26% fyrir sinn snúð í sameinuðu félagi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252748087d/arion-og-kvika-i-samrunavidraedur|title=Arion og Kvika í samrunaviðræður - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-06-07|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Samanlagður banki hefði orðið annar stærsti banki Íslands á eftir Landsbankanum. Eftir ítarlegar forviðræður við [[Samkeppniseftirlitið]] var samtali bankanna slitið í apríl 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262869795d/arion-banki-og-kvika-blasa-af-sam-runann|title=Arion banki og Kvika blása af sam­runann - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2026-04-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt; Í ljósi sterkar eiginfjárstöðu Kviku að viðræðum loknum, ákvað stjórn bankans að leggja til sértaka arðgreiðslu að fjárhæð tíu milljarðar króna sem samþykkt var í maí 2026. Skömmu síðar tilkynnti Ármann Þorvaldsson um að hann hefði óskað eftir að láta af störfum sem forstjóri Kviku í árslok 2026 eftir tæplega áratugastarf fyrir bankann.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2026/06/10/armann_hefur_akvedid_ad_lata_af_storfum/|title=Ármann hefur ákveðið að láta af störfum|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Forstjórar Kviku banka ==
'''Sigurður Atli Jónsson,''' 2015-2017

'''Ármann Þorvaldsson,''' 2017-2019 og 2023-2026

'''Marinó Örn Tryggvason,''' 2019-2023

== Tilvísanir ==</text>
      <sha1>6sf50cap578w42tlxlnn0x0bo3vjv4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>16 elskendur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192074</id>
    <revision>
      <id>1972447</id>
      <parentid>1972051</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T23:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cinquantecinq</username>
        <id>12601</id>
      </contributor>
      <comment>Lagfæringar og snið</comment>
      <origin>1972447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1574" sha1="mfh2yqsh95ajg1s9vt6i4vxlf1t1lrs" xml:space="preserve">{{Infobox organization|name=16 elskendur|website={{url|16elskendur.is}}|members={{plainlist|
* Aðalbjörg Árnadóttir
* Brynja Björnsdóttir
* Davíð Freyr Þórunnarson
* Eva Rún Snorradóttir
* Friðgeir Einarsson
* Gunnar Karel Másson
* Hlynur Páll Pálsson
* Karl Ágúst Þorbergsson
* Ragnar Ísleifur Bragason
* Saga Sigurðardóttir
* Ylfa Ösp Áskelsdóttir}}}}

'''16 elskendur''' er íslenskur sviðslistahópur sem starfar innan stefnu póstdramatíkarinnar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/myndasafn/mynd/238817/|title=Nígeríusvindlið - Sviðslistahópurinn 16 elskendur - Myndasafn mbl.is|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

Árið 2012 voru 16 elskendur tilnefnd til tveggja verlauna á [[Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin|Grímunni]] fyrir leiksýninguna ''Sýning ársins''; leikskáld ársins og sproti ársins, og hlutu þau verðlaunin fyrir sprota ársins.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.16elskendur.is/new-index-1|title=Verk|website=16lovers|language=en-US|access-date=2026-07-17}}&lt;/ref&gt;

Meðlimir hópsins eru þau Aðalbjörg Árnadóttir, Brynja Björnsdóttir, Davíð Freyr Þórunnarson, Eva Rún Snorradóttir, Friðgeir Einarsson, Gunnar Karel Másson, Hlynur Páll Pálsson, Karl Ágúst Þorbergsson, Ragnar Ísleifur Bragason, Saga Sigurðardóttir og Ylfa Ösp Áskelsdóttir. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.16elskendur.is/read-me|title=Um 16 elskendur|website=16lovers|language=en-US|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;references /&gt;
[[Flokkur:Íslenskt leikhúsfólk]]</text>
      <sha1>mfh2yqsh95ajg1s9vt6i4vxlf1t1lrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gestaþraut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192100</id>
    <revision>
      <id>1972441</id>
      <parentid>1972201</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T22:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cinquantecinq</username>
        <id>12601</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1972441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="eshhx20xvbc6ojv0woj9kdyiamc524l" xml:space="preserve">'''Gestaþraut''' er hlutur sem er einhverskonar þraut sem er leyst sem [[afþreying]], og eins og orðið gefur til kynna þá þjónar það oft þeim tilgangi að eyða tíma gesta svo þeim leiðist ekki. Það eru til margskonar gestaþrautir, margar þeirra ganga út á að færa eða taka hlutinn í sundur til að leysa einhverja þraut.

== Ýmsar gestaþrautir ==

=== Töfrateningur Rubiks ===
Þessi samsetningsþraut er með 6 mislitar hliðar, hver hlið hefur 9 fleti, og markmið þrautarinnar er að koma hverjum aðskildum litafleti á sömu hliðina eftir að teningi hefur verið ruglað.
{{aðalgrein|Töfrateningur Rubiks}}

{{Stubbur/spil}}
[[Flokkur:Þrautir]]</text>
      <sha1>eshhx20xvbc6ojv0woj9kdyiamc524l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viðartittlingur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192107</id>
    <revision>
      <id>1972391</id>
      <timestamp>2026-07-17T19:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salvor</username>
        <id>70</id>
      </contributor>
      <comment>Búið til með því að þýða síðuna „[[:en:Special:Redirect/revision/1337811619|American tree sparrow]]“</comment>
      <origin>1972391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4700" sha1="i9nilagq8pmyfkpkchd4r3gjre33xeu" xml:space="preserve">
{{Speciesbox|image=American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=&lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}&lt;/ref&gt;|genus=Spizelloides|parent_authority=Slager &amp; [[John Klicka|Klicka]], 2014|species=arborea|authority=([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810)|synonyms=''Spizella monticola''&lt;br /&gt;''Spizella arborea''&lt;br /&gt;''Passerella arborea''|range_map=Spizelloides arborea map.svg|range_map_caption=Range map of ''Spizelloides arborea''&lt;br /&gt;{{leftlegend|#FF7F2A|Breeding}}{{leftlegend|#FFDD55|Migration}}{{leftlegend|#5F8DD3|Nonbreeding}}}}
[[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]]
Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór spörr frá Nýja heiminum. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-Kanada og hefur vetursetu  í Suður-Kanada og nágrannalöndum Bandaríkjanna.  Viðartittlingur er  eina tegundin af  ættinni Spizelloides.

== Tegundargreining ==
Tegundinni var fyrst lýst  árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}&lt;/ref&gt; Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður  í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var hún flutt í ættina '''''Spizelloides'''''  sþar sem tegundin þótti  mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]

== Lýsing ==

* '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &amp;nbsp;
* '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) 
* '''Vænghaf:'''  9,4 í (24 cm) &amp;nbsp;

Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og  og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og  stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum.  Á hlið eru þeir með  ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og amerískur spör (spizella passerina)

== Dreifing og búsvæði ==
Heimkynni viðartittlinga eru freðmýrar eða norðurmörk taiga í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann.

== Mataræði og hegðun ==
Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig  ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' n

=== Hreiður og ræktun ===
Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu  grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}&lt;/ref&gt;    

== Tilvísanir ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist|refs=&lt;ref name = &quot;Sandrock&quot;&gt;{{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&amp;pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}}&lt;/ref&gt;}}
[[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]]</text>
      <sha1>i9nilagq8pmyfkpkchd4r3gjre33xeu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972392</id>
      <parentid>1972391</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salvor</username>
        <id>70</id>
      </contributor>
      <origin>1972392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4611" sha1="jgycs3xxo8xwjkhp9j4y62ipw8dop1u" xml:space="preserve">
{{Speciesbox|image=American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=&lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}&lt;/ref&gt;|genus=Spizelloides|parent_authority=Slager &amp; [[John Klicka|Klicka]], 2014|species=arborea|authority=([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810)|synonyms=''Spizella monticola''&lt;br /&gt;''Spizella arborea''&lt;br /&gt;''Passerella arborea''|range_map=Spizelloides arborea map.svg|range_map_caption=Range map of ''Spizelloides arborea''&lt;br /&gt;{{leftlegend|#FF7F2A|Breeding}}{{leftlegend|#FFDD55|Migration}}{{leftlegend|#5F8DD3|Nonbreeding}}}}
[[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]]
Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór spörr frá Nýja heiminum. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-Kanada og hefur vetursetu  í Suður-Kanada og nágrannalöndum Bandaríkjanna.  Viðartittlingur er  eina tegundin af  ættinni Spizelloides.

== Tegundargreining ==
Tegundinni var fyrst lýst  árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}&lt;/ref&gt; Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður  í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var hún flutt í ættina '''''Spizelloides'''''  sþar sem tegundin þótti  mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]

== Lýsing ==

* '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &amp;nbsp;
* '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) 
* '''Vænghaf:'''  9,4 í (24 cm) &amp;nbsp;

Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og  og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og  stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum.  Á hlið eru þeir með  ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og amerískur spör (spizella passerina)

== Dreifing og búsvæði ==
Heimkynni viðartittlinga eru freðmýrar eða norðurmörk taiga í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann.

== Mataræði og hegðun ==
Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig  ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' n

=== Hreiður og ræktun ===
Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu  grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}&lt;/ref&gt;    

== Tilvísanir ==
{{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&amp;pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}}
[[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]]</text>
      <sha1>jgycs3xxo8xwjkhp9j4y62ipw8dop1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972396</id>
      <parentid>1972392</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salvor</username>
        <id>70</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dreifing og búsvæði */</comment>
      <origin>1972396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4633" sha1="qjog7ob5w48lmy306h16nwybyxxjfkn" xml:space="preserve">
{{Speciesbox|image=American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=&lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}&lt;/ref&gt;|genus=Spizelloides|parent_authority=Slager &amp; [[John Klicka|Klicka]], 2014|species=arborea|authority=([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810)|synonyms=''Spizella monticola''&lt;br /&gt;''Spizella arborea''&lt;br /&gt;''Passerella arborea''|range_map=Spizelloides arborea map.svg|range_map_caption=Range map of ''Spizelloides arborea''&lt;br /&gt;{{leftlegend|#FF7F2A|Breeding}}{{leftlegend|#FFDD55|Migration}}{{leftlegend|#5F8DD3|Nonbreeding}}}}
[[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]]
Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór spörr frá Nýja heiminum. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-Kanada og hefur vetursetu  í Suður-Kanada og nágrannalöndum Bandaríkjanna.  Viðartittlingur er  eina tegundin af  ættinni Spizelloides.

== Tegundargreining ==
Tegundinni var fyrst lýst  árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}&lt;/ref&gt; Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður  í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var hún flutt í ættina '''''Spizelloides'''''  sþar sem tegundin þótti  mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]

== Lýsing ==

* '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &amp;nbsp;
* '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) 
* '''Vænghaf:'''  9,4 í (24 cm) &amp;nbsp;

Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og  og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og  stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum.  Á hlið eru þeir með  ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og amerískur spör (spizella passerina)

== Dreifing og búsvæði ==
Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann.

== Mataræði og hegðun ==
Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig  ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' 

=== Hreiður og ræktun ===
Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu  grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}&lt;/ref&gt;    

== Tilvísanir ==
{{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&amp;pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}}
[[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]]</text>
      <sha1>qjog7ob5w48lmy306h16nwybyxxjfkn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972399</id>
      <parentid>1972396</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salvor</username>
        <id>70</id>
      </contributor>
      <origin>1972399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4604" sha1="auscf2oanzzdashaigroahug0qs4fwu" xml:space="preserve">
{{Taxobox
| name = Viðartittlingur
| image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}&lt;/ref&gt;
| genus = Spizelloides
| parent_authority = Slager &amp; [[John Klicka|Klicka]], 2014
| species = arborea
| authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810)
| synonyms = ''Spizella monticola''&lt;br /&gt;''Spizella arborea''&lt;br /&gt;''Passerella arborea''
| range_map = Spizelloides arborea map.svg
| range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''&lt;br /&gt;
}}
[[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]]
Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór spörr frá Nýja heiminum. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-Kanada og hefur vetursetu  í Suður-Kanada og nágrannalöndum Bandaríkjanna.  Viðartittlingur er  eina tegundin af  ættinni Spizelloides.

== Tegundargreining ==
Tegundinni var fyrst lýst  árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}&lt;/ref&gt; Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður  í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var hún flutt í ættina '''''Spizelloides'''''  sþar sem tegundin þótti  mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]

== Lýsing ==

* '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &amp;nbsp;
* '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) 
* '''Vænghaf:'''  9,4 í (24 cm) &amp;nbsp;

Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og  og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og  stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum.  Á hlið eru þeir með  ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og amerískur spör (spizella passerina)

== Dreifing og búsvæði ==
Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann.

== Mataræði og hegðun ==
Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig  ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' 

=== Hreiður og ræktun ===
Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu  grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}&lt;/ref&gt;    

== Tilvísanir ==
{{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&amp;pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}}
[[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]]</text>
      <sha1>auscf2oanzzdashaigroahug0qs4fwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972401</id>
      <parentid>1972399</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salvor</username>
        <id>70</id>
      </contributor>
      <origin>1972401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4880" sha1="c166ise4yccqwrplwxliif63f3ovukz" xml:space="preserve">
{{Taxobox
| name = Viðartittlingur
| image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}&lt;/ref&gt;
| genus = Spizelloides
| parent_authority = Slager &amp; [[John Klicka|Klicka]], 2014
| species = arborea
| authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810)
| synonyms = ''Spizella monticola''&lt;br /&gt;''Spizella arborea''&lt;br /&gt;''Passerella arborea''
| range_map = Spizelloides arborea map.svg
| range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''&lt;br /&gt;
}}
[[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]]
Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór spörr frá Nýja heiminum. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-Kanada og hefur vetursetu  í Suður-Kanada og nágrannalöndum Bandaríkjanna.  Viðartittlingur er  eina tegundin af  ættinni Spizelloides.

== Tegundargreining ==
Tegundinni var fyrst lýst  árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}&lt;/ref&gt; Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður  í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var hún flutt í ættina '''''Spizelloides'''''  sþar sem tegundin þótti  mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]

== Lýsing ==

* '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &amp;nbsp;
* '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) 
* '''Vænghaf:'''  9,4 í (24 cm) &amp;nbsp;

Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og  og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og  stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum.  Á hlið eru þeir með  ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og amerískur spör (spizella passerina)

== Dreifing og búsvæði ==
Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann.

== Mataræði og hegðun ==
Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig  ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' 

=== Hreiður og ræktun ===
Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu  grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}&lt;/ref&gt;  

=== Viðartittlingar á Íslandi
Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði  í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]]  og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á Skáni fyrir áratug.

== Tilvísanir ==
{{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&amp;pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}}
[[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]]</text>
      <sha1>c166ise4yccqwrplwxliif63f3ovukz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972402</id>
      <parentid>1972401</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T19:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salvor</username>
        <id>70</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Hreiður og ræktun */</comment>
      <origin>1972402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4884" sha1="5tkfh7j693dpht7akdyhgy4y882fma9" xml:space="preserve">
{{Taxobox
| name = Viðartittlingur
| image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}&lt;/ref&gt;
| genus = Spizelloides
| parent_authority = Slager &amp; [[John Klicka|Klicka]], 2014
| species = arborea
| authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810)
| synonyms = ''Spizella monticola''&lt;br /&gt;''Spizella arborea''&lt;br /&gt;''Passerella arborea''
| range_map = Spizelloides arborea map.svg
| range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''&lt;br /&gt;
}}
[[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]]
Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór spörr frá Nýja heiminum. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-Kanada og hefur vetursetu  í Suður-Kanada og nágrannalöndum Bandaríkjanna.  Viðartittlingur er  eina tegundin af  ættinni Spizelloides.

== Tegundargreining ==
Tegundinni var fyrst lýst  árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}&lt;/ref&gt; Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður  í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var hún flutt í ættina '''''Spizelloides'''''  sþar sem tegundin þótti  mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]

== Lýsing ==

* '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &amp;nbsp;
* '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) 
* '''Vænghaf:'''  9,4 í (24 cm) &amp;nbsp;

Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og  og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og  stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum.  Á hlið eru þeir með  ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og amerískur spör (spizella passerina)

== Dreifing og búsvæði ==
Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann.

== Mataræði og hegðun ==
Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig  ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' 

=== Hreiður og ræktun ===
Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu  grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}&lt;/ref&gt;  

=== Viðartittlingar á Íslandi ===
Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði  í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]]  og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á Skáni fyrir áratug.

== Tilvísanir ==
{{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&amp;pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}}
[[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]]</text>
      <sha1>5tkfh7j693dpht7akdyhgy4y882fma9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972421</id>
      <parentid>1972402</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T21:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salvor</username>
        <id>70</id>
      </contributor>
      <origin>1972421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5122" sha1="pvj34xy8dv3f8c2qtf1qkax0ufy23ai" xml:space="preserve">
{{Taxobox
| name = Viðartittlingur
| image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}&lt;/ref&gt;
| genus = Spizelloides
| parent_authority = Slager &amp; [[John Klicka|Klicka]], 2014
| species = arborea
| authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810)
| synonyms = ''Spizella monticola''&lt;br /&gt;''Spizella arborea''&lt;br /&gt;''Passerella arborea''
| range_map = Spizelloides arborea map.svg
| range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''&lt;br /&gt;
}}
[[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]]
Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór [[Spörvar|spör]] frá [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]]. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-&lt;nowiki/&gt;[[Kanada]] og hefur vetursetu  í Suður-Kanada og nágrannalöndum [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]].  Viðartittlingur er  eina tegundin af  ættinni Spizelloides.

== Tegundargreining ==
Tegundinni var fyrst lýst  árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}&lt;/ref&gt; Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður  í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var tegundin flutt í ættina '''''Spizelloides'''''  þar sem tegundin þótti  mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}&lt;/ref&gt;
== Lýsing ==

* '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &amp;nbsp;
* '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) 
* '''Vænghaf:'''  9,4 í (24 cm) &amp;nbsp;

Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og  og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og  stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum.  Á hlið eru þeir með  ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og [[amerískur spör]] (spizella passerina).

== Dreifing og búsvæði ==
[[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann.

== Mataræði og hegðun ==
[[Mynd:Dotty the Tree Sparrow, Slaty the Junco.jpg|vinstri|thumb|Myndskreyting úr barnabók um viðartittling og aðra spörvategund, Þessar tegundir sjást oft saman.]]
Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig  ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' 

=== Hreiður og ræktun ===
Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu  grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}&lt;/ref&gt;  

=== Viðartittlingar á Íslandi ===
Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði  í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]]  og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á Skáni fyrir áratug.

== Tilvísanir ==
{{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&amp;pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}}
[[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]]</text>
      <sha1>pvj34xy8dv3f8c2qtf1qkax0ufy23ai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Portúgalskir söngvarar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192109</id>
    <revision>
      <id>1972417</id>
      <timestamp>2026-07-17T21:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:Portúgalskir tónlistarmenn]] [[Flokkur:Söngvarar eftir löndum]]“</comment>
      <origin>1972417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="cjrzroenrkcyg85o6nzolf42nzzgk7j" xml:space="preserve">[[Flokkur:Portúgalskir tónlistarmenn]]
[[Flokkur:Söngvarar eftir löndum]]</text>
      <sha1>cjrzroenrkcyg85o6nzolf42nzzgk7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jakob Sebedeusson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192110</id>
    <revision>
      <id>1972470</id>
      <timestamp>2026-07-18T00:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Mynd:Peter Paul Rubens - St James the Apostle - WGA20192.jpg|thumb|right|''Heilagur Jakob eldri'' eftir [[Peter Paul Rubens]].]] '''Jakob Sebedeusson''' eða '''Jakob eldri''' var einn af tólf [[Postuli|postulum]] [[Jesús|Jesú]]. Samkvæmt [[Nýja testamentið|nýja testamentinu]] var Jakob annar postulinn sem lést, á eftir [[Júdas Ískaríot|Júdasi Ískaríot]], og sá fyrsti sem dó [[Píslarvottur|píslarvættisdauða]]. Jakob er [[verndardýrlingur]]...“</comment>
      <origin>1972470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3280" sha1="ky6g3dv8riomzcyiwv5zaqf8jv8m2tv" xml:space="preserve">[[Mynd:Peter Paul Rubens - St James the Apostle - WGA20192.jpg|thumb|right|''Heilagur Jakob eldri'' eftir [[Peter Paul Rubens]].]]
'''Jakob Sebedeusson''' eða '''Jakob eldri''' var einn af tólf [[Postuli|postulum]] [[Jesús|Jesú]]. Samkvæmt [[Nýja testamentið|nýja testamentinu]] var Jakob annar postulinn sem lést, á eftir [[Júdas Ískaríot|Júdasi Ískaríot]], og sá fyrsti sem dó [[Píslarvottur|píslarvættisdauða]]. Jakob er [[verndardýrlingur]] [[Spánn|Spánar]] og sagt er að jarðneskar leifar hans séu geymdar í [[Santiago de Compostela]] í [[Galisía|Galisíu]] á [[Spánn|Spáni]].

Jakob var fiskimaður frá [[Galílea|Galíleu]] líkt og postularnir [[Pétur postuli|Pétur]] og [[Andrés postuli|Andrés]].&lt;ref name=vv&gt;{{Vísindavefurinn|62548|Hvað hétu lærisveinar Jesú?|höfundur=Einar Sigurbjörnsson|dags= 27. september 2012|skoðað=17. júlí 2026}}&lt;/ref&gt; [[Jóhannes postuli]] var bróðir Jakobs og foreldrar þeirra voru þau [[Sebedeus]] og [[Salóme (nýja testamentið)|Salóme]]. Salóme var að líkindum systir [[María mey|Maríu guðsmóður]] og þeir Jakob og Jóhannes því frændur Jesú.&lt;ref name=mbl&gt;{{Tímarit.is|3475963|Jakob eldri|höfundur=Sigurður Ægisson|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=27. júlí 2003|blaðsíða=43}}&lt;/ref&gt;

Í nafnalista postulanna í [[Markúsarguðspjall]]i og [[Postulasagan|Postulasögunni]] er Jakob annar í röðinni en þriðji í listum [[Matteusarguðspjall]]s og [[Lúkasarguðspjall]]s. Hann er því talinn hafa verið einn lærisveinanna í innsta hring Jesú.&lt;ref name=mbl/&gt;

Fjallað er um dauða Jakobs í [[Postulasagan|Postulasögunni]]. Þar segir að eftir upprisu Jesú hafi Jakob ásamt Pétri orðið forystumaður kristna safnaðarins í [[Jerúsalem]]. Hann hafi hins vegar verið líflátinn árið 42 eða 44 að skipan [[Heródes Agrippa|Heródesar konungs]]:

{{Tilvitnun2|Um þessar mundir lét Heródes konungur leggja hendur á nokkra úr söfnuðinum og misþyrma þeim. Hann lét höggva Jakob bróður Jóhannesar með sverði.&lt;ref&gt;Biblían. Postulasagan 12:1–2 (Netútgáfa Snerpu).&lt;/ref&gt;}}

Á fyrri hluta miðalda urðu til helgisögur um að Jakob hefði fyrir dauða sinn predikað á Spáni. Ein helgisagan hermir að tveir fyrrum galdramenn að nafni Hermogenes og Filetus hafi flutt líkamsleifar Jakobs til [[Iria Flavia]] í Galisíu eftir að hann var tekinn af lífi og að þaðan hafi þær verið fluttar til Compostella á 9. öld. Önnur segir að Jakob hafi á yfirnáttúrulegan máta birst og hjálpað spænskum hermönnum í bardaga gegn [[Márar|márum]] á 8. öld. Þaðan í frá hafði Jakob viðurnefnið ''Matamoros'' eða Márabani og spænskir hermenn hrópuðu „Santiago“ [Heilagur Jakob] sem heróp.&lt;ref name=mbl/&gt; Sagt er að á 9. öld hafi helgur dómur Jakobs fundist á Stjörnuakri í Galisíu og þar hafi verið reist kirkja sem varð vinsæll áfangastaður kristinna pílagríma. Borgin sem reis í kringum kirkjuna hlaut nafnið Santiago de Compostella. Vegurinn þangað er nefndur [[Jakobsvegurinn]] í höfuðið á Jakob postula.&lt;ref name=vv/&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Postularnir tólf}}
{{stubbur|trúarbrögð}}
{{d|44}}
[[Flokkur:Kristnir dýrlingar]]
[[Flokkur:Postular]]</text>
      <sha1>ky6g3dv8riomzcyiwv5zaqf8jv8m2tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jakob eldri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192111</id>
    <redirect title="Jakob Sebedeusson" />
    <revision>
      <id>1972471</id>
      <timestamp>2026-07-18T00:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Jakob Sebedeusson]]</comment>
      <origin>1972471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="25ltmf0algz0oluxlbu840h3doio6k3" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Jakob Sebedeusson]]</text>
      <sha1>25ltmf0algz0oluxlbu840h3doio6k3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Fólk dáið árið 44</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192112</id>
    <revision>
      <id>1972473</id>
      <timestamp>2026-07-18T00:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:44]] [[Flokkur:Fólk dáið á 1. öld]]“</comment>
      <origin>1972473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="bp23d696h170rpsukp89tcysp0tmom6" xml:space="preserve">[[Flokkur:44]]
[[Flokkur:Fólk dáið á 1. öld]]</text>
      <sha1>bp23d696h170rpsukp89tcysp0tmom6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jakob postuli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192113</id>
    <revision>
      <id>1972474</id>
      <timestamp>2026-07-18T00:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „'''Jakob postuli''' getur átt við um tvo af [[Postuli|postulum Jesú]] sem báðir hétu Jakob: * [[Jakob Sebedeusson]], eða Jakob eldri * [[Jakob Alfeusson]], eða Jakob yngri {{aðgreining}}“</comment>
      <origin>1972474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="195" sha1="nxmgkqx9cppsycpx8gr7ouwddpz81ab" xml:space="preserve">'''Jakob postuli''' getur átt við um tvo af [[Postuli|postulum Jesú]] sem báðir hétu Jakob:
* [[Jakob Sebedeusson]], eða Jakob eldri
* [[Jakob Alfeusson]], eða Jakob yngri
{{aðgreining}}</text>
      <sha1>nxmgkqx9cppsycpx8gr7ouwddpz81ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rannsóknarnefndir Alþingis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192114</id>
    <revision>
      <id>1972485</id>
      <timestamp>2026-07-18T00:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Akigka færði [[Rannsóknarnefnd Alþingis]] á [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]: Aðgreining</comment>
      <origin>1972485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="9v52ixcm3kphron21c7t224t0rsxroc" xml:space="preserve">#tilvísun [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]</text>
      <sha1>9v52ixcm3kphron21c7t224t0rsxroc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972489</id>
      <parentid>1972485</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Fjarlægði endurbeiningu á [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]</comment>
      <origin>1972489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1031" sha1="ntwrmley0uvc0rglm9x6uazud8y0nh1" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefndir Alþingis''' eru [[nefnd]]ir sem [[Alþingi]] skipar til að rannsaka tilgreind mál sem varða almenning. Lög um rannsóknarnefndir voru sett árið 2011, en áður höfðu verið sett lög um [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] og [[Rannsóknarnefnd Alþingis um Íbúðalánasjóð]] 2010. Rannsóknarnefndir skila niðurstöðum sínum með skýrslum til Alþingis.

==Rannsóknarnefndir==
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] (2008)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um Íbúðalánasjóð]] (2010)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um fall sparisjóðanna]] (2011)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um erlenda þátttöku í kaupum á 45,8% eignarhlut í Búnaðarbanka Íslands]] (2016)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um snjóflóðið í Súðavík 16. janúar 1995]] (2025)

== Tenglar ==
* [https://rna.is Vefur rannsóknarnefnda Alþingis]
{{stubbur}}
[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]</text>
      <sha1>ntwrmley0uvc0rglm9x6uazud8y0nh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972490</id>
      <parentid>1972489</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T00:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Akigka færði [[Rannsóknarnefnd Alþingis]] á [[Rannsóknarnefndir Alþingis]]: Íslenskt nafn</comment>
      <origin>1972489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1031" sha1="ntwrmley0uvc0rglm9x6uazud8y0nh1" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefndir Alþingis''' eru [[nefnd]]ir sem [[Alþingi]] skipar til að rannsaka tilgreind mál sem varða almenning. Lög um rannsóknarnefndir voru sett árið 2011, en áður höfðu verið sett lög um [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] og [[Rannsóknarnefnd Alþingis um Íbúðalánasjóð]] 2010. Rannsóknarnefndir skila niðurstöðum sínum með skýrslum til Alþingis.

==Rannsóknarnefndir==
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] (2008)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um Íbúðalánasjóð]] (2010)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um fall sparisjóðanna]] (2011)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um erlenda þátttöku í kaupum á 45,8% eignarhlut í Búnaðarbanka Íslands]] (2016)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um snjóflóðið í Súðavík 16. janúar 1995]] (2025)

== Tenglar ==
* [https://rna.is Vefur rannsóknarnefnda Alþingis]
{{stubbur}}
[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]</text>
      <sha1>ntwrmley0uvc0rglm9x6uazud8y0nh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972517</id>
      <parentid>1972490</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T01:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1972517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1058" sha1="hzhzcrnghbg6l3c58g8hxfgj80r183r" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefndir Alþingis''' eru [[nefnd]]ir sem [[Alþingi]] skipar til að rannsaka tilgreind mál sem varða almenning. Lög um rannsóknarnefndir voru sett árið 2011, en áður höfðu verið sett lög um [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] og þingsályktunartillaga um [[Rannsóknarnefnd Alþingis um Íbúðalánasjóð]] 2010. Rannsóknarnefndir skila niðurstöðum sínum með skýrslum til Alþingis.

==Rannsóknarnefndir==
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] (2008)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um Íbúðalánasjóð]] (2010)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um fall sparisjóðanna]] (2011)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um erlenda þátttöku í kaupum á 45,8% eignarhlut í Búnaðarbanka Íslands]] (2016)
* [[Rannsóknarnefnd Alþingis um snjóflóðið í Súðavík 16. janúar 1995]] (2025)

== Tenglar ==
* [https://rna.is Vefur rannsóknarnefnda Alþingis]
{{stubbur}}
[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]</text>
      <sha1>hzhzcrnghbg6l3c58g8hxfgj80r183r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rannsóknarnefnd Alþingis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192116</id>
    <redirect title="Rannsóknarnefndir Alþingis" />
    <revision>
      <id>1972491</id>
      <timestamp>2026-07-18T00:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Akigka færði [[Rannsóknarnefnd Alþingis]] á [[Rannsóknarnefndir Alþingis]]: Íslenskt nafn</comment>
      <origin>1972491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="ndzj9td32aq8fh01wmjn20zaykr2glc" xml:space="preserve">#tilvísun [[Rannsóknarnefndir Alþingis]]</text>
      <sha1>ndzj9td32aq8fh01wmjn20zaykr2glc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1972528</id>
      <parentid>1972491</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T05:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1972528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21584" sha1="eba7ldmrhdzy6697aems0vziteho9cy" xml:space="preserve">'''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.&lt;ref&gt;{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}&lt;/ref&gt; Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}&lt;/ref&gt; Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985.

Nefndina skipuðu:
* [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari
* [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis
* [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum

== Gagnrýni á hæfi Sigríðar ==
Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: 
&lt;blockquote&gt;Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.&lt;/blockquote&gt;
[[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&amp;catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]&lt;/ref&gt;

==Skýrslan==
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]]
Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].&lt;ref&gt; {{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&amp;catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }} &lt;/ref&gt; Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins.

=== Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra ===
[[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]]
Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]&lt;/ref&gt;

# [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]])
# [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) 
# [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir 
# [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir 
# [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir 
# [[Árni Magnússon]] 265 milljónir 
# [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir 
# [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir 
# [[Ásta Möller]] 141 milljónir 
# [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir

=== Eitt og annað ===
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}&lt;/ref&gt;
* Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}&lt;/ref&gt;

== Sannleiksnefndin ==
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}&lt;/ref&gt;

Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].&lt;ref&gt;{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/meginnidurstodur-thingmannanefndar|titill=Meginniðurstöður þingmannanefndar|ár=2010|mánuður=11. september}}&lt;/ref&gt; Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]].

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis]
* [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar]
* {{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809103421/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-08-09|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV|access-date=2026-07-18|url-status=bot: unknown}}
* [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson

== Heimildir ==
* {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}
* {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}
* {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}
* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}

=== Fréttir ===
{{col-begin}}{{col-2}}
* [http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?catID=26&amp;ArtId=12&amp;showDate=true ''Hvað er að frétta? (2) 20.03.09. ''; af Rannsóknarnefnd.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/ ''Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis''; af Eyjunni.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis |date=2009-04-03 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ ''Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið''; af Eyjunni.is 11.04.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/ |date=2009-04-17 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ ''Starf rannsóknarnefndar í uppnámi''; grein í DV 9. júní 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |date=2009-06-13 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ ''Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar''; af Eyjunni 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ ''Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar''; af DV. 14. okt. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/ |date=2009-10-15 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/ ''Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar''; grein af Mbl.is 14.okt 2009]
* [http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ ''Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð''; af DV.is 17. nóv. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/ |date=2009-11-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/ ''Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn''; af Eyjunni.is 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn |date=2009-12-04 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }}
* [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }}
* [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }}
* [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010]
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010]
{{col-2}}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ ''Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/ |date=2010-01-27 }}
* [http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929 ''Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós''; af Vísi.is 30. jan. 2010]
* [http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302 ''Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf''; af Vísi.is 10. feb. 2010]
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/ ''Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið''?; af Eyjunni 15. feb 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid |date=2010-02-18 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ ''Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar''; af Eyjunni.is 17.2 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/ |date=2010-02-20 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/ ''Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur''; af Eyjunni.is 26.2 2010 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur |date=2010-03-01 }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/09/rannsokn-bankahrunsins-serstok-skyrsla-um-sidferdi-i-vidskiptalifinu-i-addraganda-bankahrunsins/ ''Rannsókn bankahrunsins: Sérstök skýrsla um siðferði í viðskiptalífinu og stjórnmálum''; af Eyjunni.is  9.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/03/22/rannsoknarnefnd-althingis-skyrslan-gerd-opinber-12-april/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Þarf þrjár vikur í viðbót. Skýrslan gerð opinber 12. apríl''; af Eyjunni.is 22.3 2010]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/ ''Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi''; grein af Eyjunni.is 8.4.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi |date=2010-04-11 }}
{{col-end}}

{{Hrunið}}

[[Flokkur:Íslenskar nefndir]]
[[Flokkur:Alþingi]]
[[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]]</text>
      <sha1>eba7ldmrhdzy6697aems0vziteho9cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Rannsóknarnefnd Alþingis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192117</id>
    <redirect title="Spjall:Rannsóknarnefndir Alþingis" />
    <revision>
      <id>1972493</id>
      <timestamp>2026-07-18T00:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Akigka færði [[Spjall:Rannsóknarnefnd Alþingis]] á [[Spjall:Rannsóknarnefndir Alþingis]]: Íslenskt nafn</comment>
      <origin>1972493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="28d0vc7o8d1qoj4j98y43s8qvft93vh" xml:space="preserve">#tilvísun [[Spjall:Rannsóknarnefndir Alþingis]]</text>
      <sha1>28d0vc7o8d1qoj4j98y43s8qvft93vh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>