Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 1080 1972631 1960351 2026-07-18T19:44:13Z Berserkur 10188 /* Ódagsett */ 1972631 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1941]]|[[1942]]|[[1943]]|[[1944]]|[[1945]]|[[1946]]|[[1947]]| [[1931–1940]]|[[1941–1950]]|[[1951–1960]]| [[19. öldin]]|[[20. öldin]]|[[21. öldin]]| }} Árið '''1944''' ('''MCMXLIV''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[3. febrúar]] - [[Hótel Ísland]] brann í eldsvoða. * [[10. febrúar]] - Þrjár þýskar flugvélar gerðu sprengjuárás á 10 þúsund lesta breskt olíuskip, ''[[El Grillo]]'', á [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]]. Áhöfnin slapp en skipið var það laskað að Bretar ákváðu að sökkva því. * [[25. febrúar]] - [[Alþingi]] samþykkti einróma að sambandslög milli [[Ísland]]s og [[Danmörk|Danmerkur]] væru fallin úr gildi. * [[10. mars]] - Flugfélagið [[Loftleiðir]] hóf starfsemi. * [[20. maí|20.]]-[[23. maí]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] um nýja [[stjórnarskrá]] [[Ísland]]s. * [[16. júní]] - [[Alþingi]] hélt fund í [[Reykjavík]] og felldi niður sambandslög [[Ísland]]s og [[Danmörk|Danmerkur]] og setti nýja [[stjórnarskrá]] í gildi. [[Konungsríkið Ísland]] var lagt af. * [[17. júní]] - **[[Lýðveldishátíðin 1944]] var haldin á Þingvöllum í tilefni af [[Lýðveldisstofnunin|stofnun lýðveldis]] á Íslandi. ** [[Sveinn Björnsson]] var kjörinn af Alþingi fyrsti forseti Íslands. ** [[Byggðasafn Reykjanesbæjar]] opnaði. * [[31. ágúst]] - [[Íþróttabandalag Reykjavíkur]] var stofnað. * [[6. september]] - [[Ölfusárbrú]] hrundi þegar tveir vörubílar fóru yfir ána og féllu þeir í hana. Báðir bílstjórar björguðust en annar sem var tvítugur bjargaðist á undraverðan hátt og barst 1,2 kílómetra niður ána og hélt sér í bíldekk. Ný brú var reist rúmu ári eftir atvikið. <ref>[https://timarit.is/page/1252976#page/n1/mode/2up Morgunblaðið 7. september 1944] Tímarit.is </ref> * [[16. september]] - [[Flugslysið á Eyjafjallajökli 1944|Flugvél bandaríska hersins brotlenti á Eyjafjallajökli]]. Allir komust lífs af. * [[21. október]] - [[Ráðuneyti Björns Þórðarsonar]] lét af störfum og [[Annað ráðuneyti Ólafs Thors]] tók við. * [[24. október]] - [[Skeena]], kanadískur tundurspillir, fórst við [[Viðey]] í óveðri. 15 létust en 198 björguðust. * [[10. nóvember]] - [[Þýski kafbáturinn U-300|Þýski kafbáturinn ''U-300'']] sökkti breska olíuskipinu ''[[SS Shirvan|Shirvan]]'' og íslenska farþegaskipinu ''[[E/S Goðafoss|Goðafossi]]'' út af [[Garðskagi|Garðskaga]] er skipin voru að koma frá Bandaríkjunum. 18 fórust af ''Shirvan'' og 27 björguðust. 24 fórust en 19 björguðust af ''Goðafossi''. Dráttarbáturinn ''[[Empire Wold]]'' var sendur til að koma ''Shirvan'' til aðstoðar en fórst á Faxaflóa og með honum 16 manns. ===Ódagsett=== * Fyrsta gróðrarstöð [[Skógræktin|Skógræktar ríkisins]] hóf starfsemi á [[Tumastaðir|Tumastöðum]] í [[Fljótshlíð]]. * Kvennablaðið [[Melkorka (tímarit)|Melkorka]] kom fyrst út. * [[Þjóðernishreyfing Íslendinga]] lagðist af. * Byggð fór í eyði í [[Fjörður (Suður-Þingeyjarsýslu)|Fjörðum]] milli Eyjafjarðar og Skjálfanda. === Fædd === * [[29. mars]] - [[Þórir Baldursson]], hljómlistarmaður. * [[18. júní]] - [[Stefán Baldursson]], [[leikstjóri]] og fyrrv. [[Þjóðleikhússtjóri]]. * [[29. október]] - [[Þorvaldur Halldórsson]], söngvari (d. [[2024]]) * [[14. nóvember]] - [[Björn Bjarnason (ráðherra)|Björn Bjarnason]], stjórnmálamaður. === Dáin === == Erlendis == * [[14. janúar]] - Sovéskir hermenn hófu sókn að [[Leníngrad]] og [[Novgorod]]. * [[15. janúar]] - [[Jarðskjálfti]] varð í [[San Juan-hérað (Argentínu)|San Juan-hérað]]i í Argentínu. Um 10.000 létust. * [[10. mars]] - Giftar konur máttu starfa sem kennarar í [[Bretland]]i. * [[18. mars]] - [[Vesúvíus]] gaus á Ítalíu, þúsundir flýðu heimili sín og tugir létust. * [[2. apríl]] - Bandamenn hófu loftárásir á [[Búkarest]]. Næstu 4 og hálfan mánuð létust yfir 5.500. * [[16. apríl]] - Bandamenn hófu loftárásir á [[Belgrad]]. 1.100 létust. * [[5. maí]] - [[Mahatma Gandhi]] var sleppt úr fangelsi af heilsufarsástæðum. * [[4. júní]] - [[Róm]]arborg var frelsuð af Bandamönnum. * [[6. júní]] - Árásin á [[Normandí]] hófst. 155.000 hermenn komu á land við norðurstrendur Frakklands og hófu innreið sína í meginland Evrópu. * [[25. júní]] - Orrustan um Tali-Ihantala í Finnlandi: Finnar vörðust árás Sovétmanna. * [[20. júlí]] - [[Adolf Hitler]] lifði af banatilræði. * [[4. ágúst]] - [[Anne Frank]] og fjölskylda fundust á afgirtu svæði í vöruhúsi í Amsterdam. Hollenskur uppljóstari benti [[Gestapo]] á þau. Þau voru flutt í útrýmingarbúðir. Faðir Önnu var sá eini sem lifði af. * [[2. september]] - Síðasta [[aftaka]]n var framkvæmd í Finnlandi. * [[21. október]] - [[Aachen]] varð fyrsta borgin sem var hertekin af bandamönnum. * [[25. október]] - [[Rauði herinn]] frelsaði [[Kirkenes]] í norður-Noregi. * [[7. nóvember]] - [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1944|Forsetakosningar í Bandaríkjunum]]: [[Franklin D. Roosevelt]] sitjandi forseti vann sigur. * [[12. nóvember]] - Stærsta þýska herskipinu, [[Þýska orrustuskipið Tirpitz|Tirpitz]], var sökkt af breska sjóhernum nálægt [[Tromsö]]; 950-1.200 létust. * [[3. desember]] - Bardagar byrjuðu milli konungssinna og kommúnista í [[Grikkland]]i; [[gríska borgarastyrjöldin]] hófst. * [[16. desember]]: [[Ardennasóknin]] hófst. Þjóðverjar reyndu að snúa stríðinu sér í vil. * [[Golden Globe-verðlaunin]] fóru fyrst fram. * [[Vichy-stjórnin]] í Frakklandi leið undir lok. === Fædd === * [[26. mars]] - [[Diana Ross]], söngkona * [[7. apríl]] - [[Gerhard Schröder]], kanslari Þýskalands [[1998]] - [[2005]]. *[[21. maí]] - [[Mary Robinson]], fv. forseti Írlands. * [[6. júní]] - [[Edgar Froese]], þýskur tónlistarmaður, stofnandi hljómsveitarinnar [[Tangerine Dream]]. * [[13. júní]] - [[Ban Ki-moon]], [[aðalritari Sameinuðu þjóðanna]]. === Dáin === * [[24. apríl]] - [[Michael Pedersen Friis]], danskur forsætisráðherra (f. [[1857]]). * [[30. desember]] - [[Romain Rolland]], franskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (f. [[1866]]). == [[Nóbelsverðlaunin]] == * [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Isidor Isaac Rabi]] * [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Otto Hahn]] * [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Joseph Erlanger]], [[Herbert Spencer Gasser]] * [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Johannes Vilhelm Jensen]] * [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - Alþjóðaráð [[Rauði krossinn|Rauða Krossins]] ==Tilvísanir== [[Flokkur:1944]] 6f1uuqmtcfl5cbj8dtv4ynmvt4tadf0 0 1701 1972553 1968967 2026-07-18T12:08:54Z Berserkur 10188 Uppfært 1972553 wikitext text/x-wiki '''Þjóðvegur 1''' eða '''Hringvegurinn''' er [[vegur]] sem liggur um [[Ísland]] og tengir saman flest öll byggileg [[hérað|héruð]] á [[Vesturland|Vestur-]], [[Norðurland|Norður-]], [[Austurland|Austur-]] og [[Suðurland]]i. Vegurinn er samtals 1309 [[Kílómetri|km]]<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/06/24/nyr_kafli_vigdur_vid_hornafjardarfljot/|titill=Nýr kafli vígður við Hornafjarðarfljót|útgefandi=mbl.is|mánuður=24. júní|ár=2026}}</ref> á lengd og liggur um alla landshluta nema [[Vestfirðir|Vestfirði]] og [[Miðhálendið]]. Hringurinn var kláraður [[ár]]ið [[1974]] þegar [[Skeiðarárbrú]] var opnuð. Núllpunktur Hringvegarins er á sýslumörkum Skaftafellssýslnanna tveggja á [[Skeiðarársandur|Skeiðarársandi]]. Vegurinn er að mestu tvíbreiður nema þar sem hann liggur í gegnum stærri bæi þar sem hann er breiðari og einnig í hluta [[Hvalfjarðargöng|Hvalfjarðarganganna]]. Lokið var að setja [[bundið slitlag]] árið 2019. Umferð um veginn er langmest í nágrenni [[Reykjavík|höfuðborgarinnar]] og stærri bæja eins og [[Akureyri|Akureyrar]] og [[Selfoss]] en fjarri þéttbýli er að finna kafla þar sem umferð er mjög lítil eða undir 100 ökutækjum á dag. Enn eru 26 einbreiðar brýr á hringveginum (2026) en árið 1990 voru þær um 140. <ref>[https://www.mbl.is/mogginn/bladid/innskraning/?redirect=%2Fmogginn%2Fbladid%2Fgrein%2F1835620%2F%3Ft%3D752153585&page_name=grein&grein_id=1835620 Útrýmt af hringveginum á 15 árum] Mbl. Skoðað 12. maí, 2023.</ref> Lengi hefur það verið vinsælt hjá íslenskum [[Ferðamannaiðnaður|ferðamönnum]] að fara hringinn enda er stór hluti landsins innan seilingar frá honum. Í seinni tíð hefur leiðin öðlast meiri vinsældir meðal erlendra ferðamanna sem [[bílaleiga|leigja sér bíl]], taka með eigin bíl eða [[Reiðhjól|hjóla]] þessa leið. [[Friðrik Þór Friðriksson]] gerði kvikmyndina [[Hringurinn (kvikmynd)|Hringinn]] þar sem hann keyrði allan Hringveginn og tók það upp. <center>[[Image:Hringvegur.jpg|160px]] [[Image:Námafjall.jpg|160px]] [[Image:Mývatn.jpg|160px]] [[Image:Hringvegur road.jpg|160px]] [[Image:Hvalfjarðargöng.jpg|160px]] [[Image:Road Hringvegur.jpg|160px]] [[Image:Road 1 Hringvegur.jpg|160px]]</center> ==Helstu ágrip í sögu Hringvegarins (listinn er ekki tæmandi)== *1928: Brúin yfir [[Hvítá (Borgarfirði)|Hvítá í Borgarfirði]] hjá [[Hvítárvellir|Hvítárvöllum]] reist. Síðar leyst af hólmi með tilkomu [[Borgarfjarðarbrú]]ar. *1930-1940: Lokið var við veginn fyrir [[Hvalfjörður|Hvalfjörð]]. Þar með var komið vegasamband milli [[Reykjavík]]ur og [[Akureyri|Akureyrar]]. *1933: Gamla [[Markarfljót]]sbrúin reist. Síðar leyst af hólmi með nýrri brú. *1945-1946: Núverandi [[Ölfusárbrú]] reist eftir að sú fyrri hafði gefið sig. *1947: Brúin yfir [[Jökulsá á Fjöllum]] hjá [[Grímsstaðir|Grímsstöðum]] tekin í notkun. Þar með styttist leiðin milli Norðurlands og Austurlands en áður þurfti að fara um [[Öxarfjörður|Öxarfjörð]]. *1949-1950: Gamla brúin yfir [[Þjórsá]] reist og leysti af hólmi fyrstu [[Þjórsárbrú]]na. Síðar leyst af hólmi með nýrri brú. *1952: Brúin yfir [[Jökulsá í Lóni]] reist. *1958: Núverandi [[Lagarfljótsbrú]] reist. *1961: Brúin yfir [[Hornafjarðarfljót]] reist. *1962: Núverandi [[Blanda|Blöndubrú]] á [[Blönduós]]i reist. *1967: Brú yfir [[Jökulsá á Breiðamerkursandi]] reist. *1967: Núverandi brú yfir [[Jökulsá á Sólheimasandi]] reist. *1967: Brúin yfir [[Eldvatn]] hjá [[Ásar|Ásum]] reist eftir að sú fyrri hrundi. Síðar leyst af hólmi með tilkomu [[Kúðafljót]]sbrúar. *1968: Núverandi brú yfir [[Fnjóská]] hjá Nesi reist. Hún leysti af hólmi [[Gamla Fnjóskárbrúin|gömlu Fnjóskárbrúna]] frá 1908. *1972: Lokið var við að leggja nýjan veg milli Reykjavíkur og [[Selfoss]] og hann lagður bundnu slitlagi. Hann er enn að mestu óbreyttur. *1972: Núverandi brú yfir [[Skjálfandafljót]] hjá [[Fosshóll|Fosshóli]] reist. Hún leysti af hólmi gömlu brúna sem enn stendur. *1974: Lokið var við veginn yfir [[Skeiðarársandur|Skeiðarársand]] og þar með síðasta hlutann af Hringveginum. Brýr voru byggðar á [[Skeiðará]], [[Gígjukvísl|Sandgígjukvísl]] og [[Núpsvötn]] sem allar töldust meðal fimm lengstu brúa landins. *1979-1980: Lokið var við að byggja Borgarfjarðarbrúna, næstlengstu brú landsins. Leysti hún af hólmi veginn um [[Hvanneyri]] og Hvítárvelli. *1980: Lokið var við að leggja bundið slitlag milli Selfoss ög [[Hvolsvöllur|Hvolsvallar]]. *1981: Núverandi brú yfir [[Héraðsvötn]] byggð. Hún leysti af hólmi eldri brú á Grundarstokki. *1983-1986: Vegurinn um [[Víkurskarð]] tekinn í notkun. Hann leysti af hólmi veginn um [[Vaðlaheiði]]. *1986: Nýr vegur yfir leirurnar í botni [[Eyjafjörður|Eyjafjarðar]] opnaður. Leysti af hólmi þrjár eldri brýr sem stóðu fyrir innan [[Akureyrarflugvöllur|Akureyrarflugvöll]]. *1988: Nýr og betri vegur yfir [[Mýrdalssandur|Mýrdalssand]] lagður. Leysti af hólmi veg sem lá inn undir [[Hafursey]]. *Um 1990: Lokið var við að leggja bundið slitlag á veginn fyrir Hvalfjörð og þar með milli Reykjavíkur og [[Borgarnes]]s. *1990: Ný brú yfir [[Múlakvísl]] reist. Hana tók af síðar í jökulhlaupi árið 2011. *1991-1992: Núverandi brú yfir Markarfljót tekin í notkun. Leysti af hólmi gömlu brúna frá 1933 og stytti leiðina milli Hvolsvallar og [[Vík í Mýrdal|Víkur í Mýrdal]] nokkuð. Með þessari framkvæmd komst á bundið slitlag milli Hvolsvallar og Víkur í Mýrdal. *1993: Brúin yfir Kúðafljót reist. Stytti hún leiðina milli Víkur í Mýrdal og [[Kirkjubæjarklaustur]]s nokkuð. *1994: Núverandi brú á [[Jökulsá á Dal]] reist og leysti af hólmi gamla brú og veg með kröppum beygjum. *1994-1995: Lokið var við að leggja bundið slitlag á síðustu kaflana milli Reykjavíkur og Akureyrar. *1996: Stórt jökulhlaup á Skeiðarársandi tók af brúna yfir Sandgígjukvísl, skemmdi [[Skeiðarárbrú]]na og einnig stóran hluta af veginum yfir Skeiðarársand. *1996-1998: [[Hvalfjarðargöng]]in voru grafin og opnuð 1998. Leystu þau af hólmi gamla veginn fyrir Hvalfjörð. Þau voru fyrstu jarðgöngin á Hringveginum og jafnframt fyrstu neðansjávargöngin á Íslandi. *1998: Ný brú yfir Sandgígjukvísl tekin í notkun í stað þeirrar sem fór í hlaupinu 1996. *1999-2000: Síðasti kaflinn milli Víkur í Mýrdal og [[Höfn í Hornafirði|Hafnar í Hornafirði]] lagður bundnu slitlagi. *2000: Lagður var nýr vegur í nokkurri fjarlægð frá Grímsstöðum á Fjöllum sem stytti Hringveginn nokkuð. *2000: Nýr vegur um Háreksstaðaleið var tekinn í notkun í stað vegarins um Möðrudalsfjallgarða. Þar með var komin ágæt heilsársleið á milli Norðurlands og Austurlands. *2003: Núverandi Þjórsárbrú var reist og leysti af hólmi brúna frá 1949/1950. Vegurinn styttist örlítið. *2004-2005: Göng undir [[Almannaskarð]] grafin og opnuð 2005. Leystu þau af hólmi veginn um Almannaskarð og þar með bröttustu brekkuna á Hringveginum sem hafði 16,5% halla. *2004-2008: Vesturlandsvegur frá Reykjavík og upp í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] breikkaður frá tveimur akreinum í fjórar. Nokkur mislæg gatnamót reist á svipuðum tíma. *2005: Nýr þriggja akreina vegur um [[Svínahraun]] og ný vegamót við [[Þrengsli|Þrengslaveg]] tekin í notkun. *2007: Nýr vegur um [[Norðurárdalur (Skagafirði)|Norðurárdal í Skagafirði]] tekinn í notkun sem leysti af hólmi fjórar einbreiðar brýr. *2007-2008: Vegurinn um [[Arnórsstaðamúli|Arnórsstaðamúla]] endurgerður og lagður bundnu slitlagi. Þar með var komið bundið slitlag milli Akureyrar og [[Egilsstaðir|Egilsstaða]]. *2008: Nýr vegur og brú um [[Hrútafjörður|Hrútafjarðarbotn]] byggð. Leystu þau af hólmi einbreiða brú og gömlu brúna yfir [[Hrútafjarðará]] hjá [[Brú í Hrútafirði|Brú]]. Nýr [[Staðarskáli]] reistur vegna breytinganna. *2008: Endurbættur vegur um [[Stafholtstungur]] og [[Norðurárdalur (Borgarfirði)|Norðurárdal]] tekinn í notkun en fyrir endurbætur var hann einn af hættulegustu köflunum á Hringveginum. *2010-2011: Vegurinn um [[Sandskeið]] breikkaður úr tveimur akreinum í fjórar. *2011: Brúna yfir Múlakvísl tók af í jökulhlaupi. Bráðabrigðabrú reist á um 100 klukkustundum frá því að brúna tók af. *2013-2015: Vegurinn um [[Hellisheiði]] breikkaður í þrjár akreinar. *2013-2018: [[Vaðlaheiðargöng]] grafin. *2014: Ný brú yfir Múlakvísl reist í stað þeirrar sem tók af árið 2011. *2016-2017: Ný brú yfir [[Morsá]] reist. Hún leysti af hólmi Skeiðarárbrúna sem nú stendur að mestu á þurru og orðin léleg og þarfnast viðhalds. *2017: Hringvegurinn var færður af malarveginum á [[Breiðdalsheiði]] og yfir á Suðurfirðina og veginn um [[Fagridalur|Fagradal]] en þeir voru með bundnu slitlagi. *2018: [[Vaðlaheiðargöng]] opnuð. Leystu þau af hólmi veginn um [[Víkurskarð]]. *2019: Lokið var við að leggja bundið slitlag á kaflann um [[Berufjörður|Berufjarðarbotn]]. Þar með var síðasti kaflinn á Hringveginum lagður bundnu slitlagi og hægt að aka allan hringinn án þess að rekast á malarkafla, 45 árum eftir að hringnum var lokað með vígslu Skeiðarárbrúar og vegarins um Skeiðarársand. *2019-2023: Vegurinn milli [[Hveragerði]]s og [[Selfoss]] breikkaður í þrjár akreinar. * 2026: Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] opnuð. ==Leiðarlýsing== ===Sandgígjukvísl - Kirkjubæjarklaustur (41 km)=== Vegurinn liggur um [[Skeiðarársandur|Skeiðarársand]], [[Fljótshverfi]] og [[Síða|Síðu]]. ;[[Vestur-Skaftafellssýsla]] *Upphafspunktur: Sýslumörk [[Austur-Skaftafellssýsla|Austur-Skaftafellssýslu]] og Vestur-Skaftafellssýslu skammt frá [[Gígjukvísl|Sandgígjukvísl]]. *[[Núpsvötn|Súla/Núpsvötn]]: Brú. *Slóði í [[Núpsstaðarskógar|Núpsstaðarskóga]] {{Athyglisverður staður}} (illfær). *[[Lómagnúpur]]. *[[Núpsstaður]]: Bænhúsið á Núpsstað. {{Athyglisverður staður}} Lokað vegna átroðnings. {{Lokað}} *{{Vegasnið-brú}} [[Djúpá]] í [[Fljótshverfi]]: 60 m (2001). *{{Þjóðvegur|201}} Vallavegur frá [[Brúará (Fljótshverfi)|Brúará]] og aftur á Hringveginn við [[Brunná]] ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|201}} Vallavegur frá [[Brunná]] og aftur á Hringveginn við [[Brúará (Fljótshverfi)|Brúará]] ({{Þjóðvegur|1}}). *[[Hverfisfljót]]: Brú. *[[Brunahraun]] *[[Orrustuhóll]] *{{Vegasnið-einbreið brú}} [[Fossálar]]: 36 m - einbreið (1972) *[[Dverghamrar (Síðu)|Dverghamrar]] {{Athyglisverður staður}}. *[[Foss á Síðu]] {{Athyglisverður staður}}. *[[Fossálar]] - [[Hörgsá (Síða)|Hörgsá]]: Stytting 2023 og betri vegur án blindhæða og einbreiðra brúa. *{{Þjóðvegur|202}} Prestsbakkavegur frá [[Breiðbalakvísl]], framhjá [[Prestsbakki (Síða|Prestsbakka]] að [[Mörtunga (Síða)|Mörtungu 1]]. *{{Vegasnið-einbreið brú}} [[Breiðbalakvísl]]: 166 m - einbreið (1972). *[[Breiðbalakvísl]]: Brú. *[[Stjórnarsandur]] *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Kirkjubæjarklaustur]]. *{{Hringtorg}}: {{Þjóðvegur|203}} Geirlandsvegur frá [[Skaftárbrú]] að [[Geirland (Síðu)|Geirlandi]] ([[Kirkjugólf]] {{Athyglisverður staður}}, [[Stjórnarfoss]] {{Athyglisverður staður}}). / {{Þjóðvegur|205}} Klausturvegur frá Skaftárbrú að Kirkjubæjarklaustri. ===Kirkjubæjarklaustur - Vík í Mýrdal (72 km)=== Vegurinn liggur um [[Eldhraun]] og [[Mýrdalssandur|Mýrdalssand]]. ;[[Vestur-Skaftafellssýsla]] *{{Vegasnið-brú}} [[Skaftárbrú]] á [[Skaftá]]: Tvær brýr, 20 og 26 m (2003). *{{Þjóðvegur|204}} Meðallandsvegur frá Skaftárbrú niður í [[Landbrot]] og [[Meðalland]]. *[[Systrastapi]]. *{{Vegasnið-þéttbýli endar}} [[Kirkjubæjarklaustur]]. *{{Þjóðvegur|206}} Holtsvegur frá Ytri-Dalbæ að [[Heiði (Síða)|Heiði]]. ([[Fjaðrárgljúfur]] {{Athyglisverður staður}} / {{Þjóðvegur|F206}} áfram að [[Lakagígar|Lakagígum]] {{Athyglisverður staður}}.) *Eldhraun. *{{Þjóðvegur|208}} Skaftártunguvegur frá [[Ásar (Skaftártunga)|Ásum]] upp í [[Skaftártunga|Skaftártungu]]. ({{Þjóðvegur|F208}} og {{Þjóðvegur|F210}} framhald af þessari leið.) *{{Þjóðvegur|204}} Meðallandsvegur frá Hringveginum niður í [[Meðalland]]. *{{Vegasnið-brú}} [[Kúðafljót]]: 302 m (1993). *{{Þjóðvegur|209}} Hrífunesvegur frá [[Laufskálavarða|Laufskálavörðu]] um [[Hrífunes]] og áfram í Skaftártungu. Laufskálavarða {{Athyglisverður staður}}. *{{Vegasnið-brú}} [[Skálm (á)|Skálm]]: 44 m (1994). *{{Þjóðvegur|211}} Álftaversvegur frá Skálm niður í [[Álftaver]]. (Liggur að {{Þjóðvegur|212}}.) [[Álftavershólar]]. {{Athyglisverður staður}} *Mýrdalssandur. *[[Hjörleifshöfði]]. {{Athyglisverður staður}} *{{Vegasnið-brú}} [[Múlakvísl]]: 162 m (2014). *Múlakvísl. {{Athyglisverður staður}} *{{Þjóðvegur|214}} Kerlingardalsvegur frá [[Höfðabrekka|Höfðabrekku]] að [[Kerlingardalur|Kerlingardal]] og áfram að [[Þakgil]]i (lokað á veturna {{Lokað}}). *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Vík í Mýrdal]]. ===Vík í Mýrdal - Hvolsvöllur (80 km)=== Vegurinn liggur um [[Reynisfjall]], [[Mýrdalur|Mýrdal]], [[Sólheimasandur|Sólheimasand]]/[[Skógasandur|Skógasand]], [[Eyjafjöll]] og [[Landeyjar]]. ;[[Vestur-Skaftafellssýsla]] *{{Vegur í undirbúningi|Um Reynisfjall og Mýrdal: Jarðgöng undir [[Reynisfjall]] og vegur um Mýrdal nær sjónum. Rekstur vegarins verður fjármagnaður með veggjöldum {{Veggjald}}.}} *Slóði frá [[Vík í Mýrdal]] upp á Reynisfjall. Einn brattasti vegur landsins. {{Lokað}} *{{Vegasnið-þéttbýli endar}} [[Vík í Mýrdal]]. *{{Fjallvegur|Reynisfjall: 119 m.y.s. hefst hér.}} *{{Þjóðvegur|215}} Reynishverfisvegur frá [[Gatnabrún]] á Reynisfjalli, um [[Reynishverfi]] og að bílastæðinu við [[Reynisfjara|Reynisfjöru]] {{Athyglisverður staður}}. *{{Vegur í undirbúningi|Um Gatnabrún: Nýr og endurbættur vegur með minna kröppum beygjum en áður.}} *{{Fjallvegur|Reynisfjall: 119 m.y.s. endar hér.}} *Mýrdalur *{{Þjóðvegur|218}} Dyrhólavegur frá [[Litli-Hvammur (Mýrdal)|Litla-Hvammi]] um [[Dyrhólar|Dyrhóla]] og [[Loftsalahellir|Loftsalahelli]] {{Athyglisverður staður}} að [[Dyrhólaey]] {{Athyglisverður staður}}. *{{Vegasnið-brú}} [[Klifandi]]: 65 m (2003). *{{Þjóðvegur|219}} Péturseyjarvegur frá Hringveginum vestan Klifanda umhverfis [[Pétursey]] og á Hringveginn aftur ({{Þjóðvegur|1}}). *Pétursey. *{{Þjóðvegur|219}} Péturseyjarvegur frá Hringveginum umhverfis Pétursey og á Hringveginn aftur vestan Klifanda ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|222}} Mýrdalsjökulsvegur frá Hringveginum, um [[Ytri-Sólheimar|Ytri-Sólheima]] og áfram upp að [[Mýrdalsjökull|Mýrdalsjökli]] {{Athyglisverður staður}}. *Sólheimasandur *Bílastæði og slóði að flugvélarflaki Douglas DC-35 Super Dakota sem nauðlenti árið 1973. {{Athyglisverður staður}} Slóðinn er lokaður almennri umferð. {{Lokað}} *{{Þjóðvegur|221}} Sólheimajökulsvegur frá brúnni yfir [[Jökulsá á Sólheimasandi]] að [[Sólheimajökull|Sólheimajökli]] {{Athyglisverður staður}}. *{{Vegasnið-einbreið brú}} Jökulsá á Sólheimasandi: 159 m - einbreið (1967). *Jökulsá á Sólheimasandi: Brú. *Sýslumörk Vestur-Skaftafellssýslu og Rangárvallasýslu. ;[[Rangárvallasýsla]] *Skógasandur *{{Þjóðvegur|2420}} Skógavegur frá Hringveginum að [[Skógar|Skógum]] {{Athyglisverður staður}} og [[Skógafoss]]i {{Athyglisverður staður}}. *{{Þjóðvegur|242}} Raufarfellsvegur frá [[Kaldaklifsá]] um [[Raufarfell]], hjá veginum inn til [[Seljavallalaug]]ar {{Athyglisverður staður}} og aftur á Hringveginn hjá Svaðbælisá ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|242}} Raufarfellsvegur frá [[Svaðbælisá]] hjá veginum inn til Seljavallalaugar {{Athyglisverður staður}}, um Raufarfell og aftur á Hringveginn hjá Kaldaklifsá ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|243}} Leirnavegur frá Svaðbælisá og á Hringveginn aftur við [[Steinar (Eyjafjöllum)|Steina]] ({{Þjóðvegur|1}}). *[[Þorvaldseyri]] *{{Þjóðvegur|243}} Leirnavegur frá Steinum og á Hringveginn aftur við Svaðbælisá ({{Þjóðvegur|1}}). *Steinar *{{Þjóðvegur|245}} Hverfisvegur frá [[Holt (Eyjafjöllum)|Holti]] og aftur á Hringveginn hjá [[Írá]] ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|246}} Skálavegur frá Hringveginum vestan [[Holtsá]]r um [[Ásólfsskáli|Ásólfsskála]] og aftur á Hringveginn austan [[Hvammur (Eyjafjöllum)|Hvamms]] ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|245}} Hverfisvegur frá Hringveginum hjá Írá og aftur á Hringveginn hjá Holti ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|246}} Skálavegur frá Hringveginum austan Hvamms um Ásólfsskála og aftur á Hringveginn vestan Holtsár ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|247}} Sandhólmavegur frá Hvammi og aftur á Hringveginn hjá [[Heimaland (Eyjafjöllum|Heimalandi]] ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|247}} Sandhólmavegur frá Heimalandi og aftur á Hringveginn hjá Hvammi ({{Þjóðvegur|1}}). *[[Paradísarhellir]]. {{Athyglisverður staður}} *{{Þjóðvegur|249}} Þórsmerkurvegur frá [[Seljaland]]i að [[Seljalandsfoss]]i {{Athyglisverður staður}} og áfram í áttina að gömlu Markarfljótsbrúnni. {{Þjóðvegur|F249}} liggur áfram inn í [[Þórsmörk]] {{Athyglisverður staður}}. *{{Vegasnið-brú}} [[Markarfljótsbrú]] yfir [[Markarfljót]]: 250 m (1991). *{{Þjóðvegur|254}} Landeyjahafnarvegur frá Markarfljóti og niður með því til [[Landeyjahöfn|Landeyjahafnar]]. {{Ferja}} Ferja til [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyja]] ([[Herjólfur]]). *{{Þjóðvegur|250}} Dímonarvegur frá [[Steinmóðarbær|Steinmóðarbæ]] framhjá [[Stóra-Dímon]] og inn í [[Fljótshlíð]]. / {{Þjóðvegur|251}} Hólmabæjavegur frá Steinmóðarbæ um Austur-Landeyjar. *{{Þjóðvegur|2418}} Auravegur frá [[Vorsabær (Landeyjum)|Vorsabæ]] að Dímonarvegi ({{Þjóðvegur|250}}). *{{Þjóðvegur|253}} Bakkavegur frá [[Affall]]i, um Austur-Landeyjar og að {{Flugvöllur|[[Bakkaflugvöllur|Bakkaflugvelli]]}}. *{{Þjóðvegur|255}} Akureyjarvegur frá [[Hemla (Landeyjum)|Hemlu]] niður Vestur-Landeyjar og að Akurey. *{{Þjóðvegur|252}} Landeyjavegur frá brúnni yfir [[Þverá]] og niður með Þverá og um Vestur-Landeyjar. *{{Vegasnið-brú}} Þverá í Fljótshlíð: 54 m (2002). *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Hvolsvöllur]]. *{{Þjóðvegur|261}} Fljótshlíðarvegur frá Hvolsvelli og inn í Fljótshlíð. ===Hvolsvöllur - Hella (13 km)=== Vegurinn liggur um [[Rangárvellir|Rangárvelli]]. ;[[Rangárvallasýsla]] *{{Vegasnið-þéttbýli endar}} [[Hvolsvöllur]]. *{{Vegasnið-brú}} [[Eystri-Rangá]]: 44 m (1969). *{{Þjóðvegur|264}} Rangárvallavegur frá Eystri-Rangá um [[Hof (Rangárvöllum)|Hof]] að [[Keldur (Rangárvöllum)|Keldum]] {{Athyglisverður staður}}. *{{Þjóðvegur|266}} Oddavegur frá Hringveginum að [[Oddi (Rangárvöllum)|Odda]] {{Athyglisverður staður}}. *{{Þjóðvegur|267}} Selalækjarvegur frá [[Varmadalur (Rangárvöllum)|Varmadal]] að [[Selalækur (Rangárvöllum)|Selalæk]]. *{{Þjóðvegur|264}} Rangárvallavegur frá [[Hróarslækur|Hróarslæk]] um [[Gunnarsholt]] og áfram að Keldum {{Athyglisverður staður}}. *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Hella (bær)|Hella]]. *{{Hringtorg}}: Þrúðvangur / Rangárbakki. ===Hella - Selfoss (36 km)=== Vegurinn liggur um [[Ásahreppur|Ásahrepp]] og [[Flói|Flóa]]. ;[[Rangárvallasýsla]] *{{Vegasnið-brú}} [[Ytri-Rangá]]: 84 m (1960). *{{Vegasnið-þéttbýli endar}} [[Hella (bær)|Hella]]. *{{Þjóðvegur|25}} Þykkvabæjarvegur frá [[Ægissíða (Rangárvöllum)|Ægissíðu]] um [[Safamýri]] og niður í [[Þykkvibær|Þykkvabæ]]. *{{Þjóðvegur|271}} Árbæjarvegur frá [[Bjarg (Rangárvöllum)|Bjargi]] að [[Árbær (Rangárvöllum)|Árbæ]]. *{{Þjóðvegur|273}} Bugavegur frá [[Lyngás (Rangárvöllum)|Lyngási]] að [[Vetleifsholtshverfi]], *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Rauðalækur]]. *[[Vegamót (Rangárvöllum)|Vegamót]]. *{{Þjóðvegur|26}} Landvegur frá Vegamótum um [[Holtahreppur|Holt]] og [[Landsveit]] að [[Galtalækur|Galtalæk]] og [[Hekla|Heklu]] {{Athyglisverður staður}}. (Heldur síðan áfram sem [[Sprengisandsleið]] {{Þjóðvegur|F26}}). / {{Þjóðvegur|275}} Ásvegur frá Vegamótum um [[Áshverfi (Ásahreppi)|Áshverfi]] að [[Sandhólaferja|Sandhólaferju]]. *{{Þjóðvegur|281}} Sumarliðabæjavegur frá Sléttalandi um [[Sumarliðabær|Sumarliðabæ]] á Landveg ({{Þjóðvegur|26}}). *{{Þjóðvegur|282}} Ásmundarstaðavegur frá [[Selssandur|Selssandi]] að [[Ásmundarstaðir|Ásmundarstöðum]]. *{{Þjóðvegur|288}} Kálfholtsvegur frá Einbúa um [[Hamrar (Ásahreppi)|Hamra]] og [[Kálfholt]] og aftur á Hringveginn á Lónsheiði ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|284}} Heiðarvegur frá Hringveginum að [[Gíslholt]]i. *{{Þjóðvegur|288}} Kálfholtsvegur frá Lónsheiði um Kálfholt og Hamra og aftur á Hringveginn hjá Einbúa ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Vegasnið-brú}} [[Þjórsárbrú]] á [[Þjórsá]]: 170 m (2003). *Sýslumörk Rangárvallasýslu og Árnessýslu. ;[[Árnessýsla]] *{{Þjóðvegur|302}} Urriðafossvegur frá Þjórsárbrú um [[Urriðafoss]] {{Athyglisverður staður}} að [[Villingaholt]]i. *{{Þjóðvegur|30}} Skeiða- og Hrunamannavegur frá Hringveginum um [[Skeiðahreppur|Skeið]] og áfram í [[Hrunamannahreppur|Hrunamannahrepp]]. *[[Bitra]]. *{{Þjóðvegur|303}} Ölvisholtsvegur frá [[Kjartansstaðir (Flóa)|Kjartansstöðum]] að [[Ölvisholt]]i. *[[Þingborg]] *Aðalskurður [[Flóaáveitan|Flóaáveitunnar]]. *{{Þjóðvegur|304}} Oddgeirshólavegur frá [[Hraungerði]] um [[Stóru-Reykir|Stóru-Reyki]] að [[Oddgeirshólar|Oddgeirshólum]]. *{{Þjóðvegur|305}} Villingaholtsvegur frá Hringveginum um Villingaholt og niður með Þjórsá að [[Fljótshólar|Fljótshólum]]. *{{Þjóðvegur|318}} Langholtsvegur frá [[Tún (Flóa)|Túni]] að [[Langholt (Flóa|Langholti]]. *{{Vegur í undirbúningi|Brú á [[Ölfusá]] norðaustan Selfoss: Vegur utan við bæinn. Rekstur vegarins verður fjármagnaður með veggjöldum {{Veggjald}}. Verklok 2028.}} *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Selfoss]] *{{Hringtorg}}: {{Þjóðvegur|33}} Gaulverjabæjarvegur frá Selfossi niður í [[Gaulverjabær|Gaulverjabæ]] og áfram að [[Stokkseyri]]. *Vegur að [[Laugardælir|Laugardælum]]. *{{Hringtorg}} Tryggvatorg: Eyrarvegur: {{Þjóðvegur|34}} Eyrarbakkavegur frá Selfossi að [[Eyrarbakki|Eyrarbakka]]. ===Selfoss - Hveragerði (12 km)=== Vegurinn liggur um [[Ölfus]]. ;[[Árnessýsla]] *{{Vegasnið-brú}} [[Ölfusárbrú]] á [[Ölfusá]]: 132 m (1945). *{{Hringtorg}}: {{Þjóðvegur|3710}} Árbæjarvegur vestri frá Selfossi að [[Árbæjarhverfi (Ölfusi)|Árbæjarhverfi]]. / Hrísmýri. *{{Vegasnið-þéttbýli endar}} [[Selfoss]]. *{{Þjóðvegur|35}} Biskupstungnabraut frá Selfossi upp í [[Uppsveitir Árnessýslu]] og að [[Geysir|Geysi]] {{Athyglisverður staður}} og [[Gullfoss]]i {{Athyglisverður staður}}. *{{Vegur í byggingu|Selfoss - Hveragerði: Breikkun og á köflum nýr vegur sem verður byggður sem [[2+1 vegur]]. Hliðarvegir gerðir til að fækka vegamótum. Verklok 2023.}} *[[Ingólfsfjall]]. *[[Kögunarhóll]] {{Athyglisverður staður}}. *{{Þjóðvegur|374}} Hvammsvegur frá Kögunarhóli um [[Hvammur (Ölfusi)|Hvamm]], [[Gljúfur (Ölfusi)|Gljúfur]] og [[Sogn (Ölfusi)|Sogn]] og á Hringveginn aftur vestan [[Kotströnd|Kotstrandar]] ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|375}} Arnarbælisvegur frá Kotströnd að [[Ósgerði (Ölfusi)|Ósgerði]]. *{{Þjóðvegur|374}} Hvammsvegur frá Hringveginum vestan Kotstrandar um Sogn, Gljúfur og Hvamm og á Hringveginn aftur hjá Kögunarhóli ({{Þjóðvegur|1}}). *Vegur að [[Ölfusborgir|Ölfusborgum]]. *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Hveragerði]]. *Grænamörk að heilsuhæli [[Náttúrulækningafélag Íslands|Náttúrulækningafélags Íslands (NLFÍ)]]. *{{Hringtorg}}: {{Þjóðvegur|38}} Þorlákshafnarvegur um Ölfus og niður í [[Þorlákshöfn]]. / {{Þjóðvegur|376}} Breiðamörk í miðbæ Hveragerðis og áfram upp í [[Reykjadalur (Ölfusi)|Reykjadal]] {{Athyglisverður staður}}. ===Hveragerði - Reykjavík (37 km)=== Vegurinn liggur um [[Hellisheiði]], [[Svínahraun]], [[Sandskeið]] og [[Lækjarbotnar|Lækjarbotna]]. ;[[Árnessýsla]] *{{Vegasnið-þéttbýli endar}} [[Hveragerði]]. *{{Fjallvegur|Hellisheiði: 374 m.y.s. hefst hér (2+2 vegur í Kömbum {{2+2 vegur}}, 2+1 vegur á heiðinni {{2+1 vegur}}).}} *[[Kambar (Ölfusi)|Kambar]]. *Útsýnisstaður á Kömbum {{Athyglisverður staður}} (aðeins á leið til Hveragerðis). *Vegur að [[Hellisheiðarvirkjun]]. {{Lokað}} *Hveradalabrekka. *{{Fjallvegur|Hellisheiði: 374 m.y.s. endar hér.}} *{{Þjóðvegur|378}} Skíðaskálavegur frá [[Reykjafell (Hveradölum)|Reykjafelli]] að Skíðaskálanum í [[Hveradalir|Hveradölum]] {{Athyglisverður staður}}. Vegurinn liggur einnig að Hellisheiðarvirkjun. *{{2+1 vegur}} 2+1 vegur að Litlu-Kaffistofu. *Svínahraun. *{{Mislæg vegamót ein akbraut}} {{Þjóðvegur|39}} Þrengslavegur frá Svínahrauni um Þrengsli og niður í [[Ölfus]] að [[Þorlákshöfn]]. *Draugahlíðabrekka. *[[Litla-Kaffistofan]] {{Athyglisverður staður}}. *{{2+2 vegur}} 2+2 vegur að [[Fossvellir (Sandskeið)|Fossvöllum]]. *Sýslumörk Árnessýslu og Kjósarsýslu. ;[[Kjósarsýsla]] *Vegur í [[Jósefsdalur|Jósefsdal]]. *Sandskeið. *{{Þjóðvegur|417}} Bláfjallavegur frá [[Fóelluvötn]]um upp í [[Bláfjöll]] {{Athyglisverður staður}} og að [[Þríhnúkagígur|Þríhnúkagíg]]. {{Athyglisverður staður}} *{{2+1 vegur}} 2+1 vegur um Lögbergsbrekku. *{{Vegur í undirbúningi|Fossvellir - [[Hólmsá]]: Breikkun í 2+2 veg.}} *Vegur að Waldorfsskóla í [[Lækjarbotnar|Lækjarbotnum]]. *Lögbergsbrekka. *{{Tvöfaldur vegur endar}} *[[Gunnarshólmi]] *Vegur að [[Silungapollur|Silungapolli]] og áfram í [[Heiðmörk]] {{Athyglisverður staður}}. Vegurinn er lokaður við mörk Heiðmerkur. {{Lokað}} *Hólmsá - Norðlingavað: Breikkun í 2+2 veg. *Mörk lögsagnarumdæmis Reykjavíkur. ;[[Reykjavík]] *{{Þjóðvegur|435}} Nesjavallaleið frá [[Geitháls]]i um [[Hólmsheiði]] að [[Miðdalur (Kjósarsýsla)|Miðdal]] og áfram til [[Nesjavellir|Nesjavalla]]. {{Athyglisverður staður}} Leiðin til Nesjavalla er lokuð á veturna {{Lokað}}. *Heiðmerkurvegur frá [[Rauðhólar|Rauðhólum]] {{Athyglisverður staður}} í Heiðmörk {{Athyglisverður staður}}. *{{Vegasnið-þéttbýli}} Reykjavík. *{{Hringtorg}}: Norðlingavað inn í [[Norðlingaholt]]. / Vegbrekkur inn í [[Almannadalur|Almannadal]]. *Norðlingavað - Breiðholtsbraut: Breikkun í þröngan 2+2 veg. *{{Hringtorg}}: {{Þjóðvegur|413}} [[Breiðholtsbraut]] frá [[Rauðavatn]]i upp í [[Breiðholt]] og áfram í [[Kópavogur|Kópavog]]. (Tengivegur fyrir {{Þjóðvegur|41}} til [[Hafnarfjörður|Hafnarfjarðar]] og [[Keflavík]]ur). *Breiðholtsbraut - Bæjarháls: Breikkun í 2+2 veg. *{{Mislæg vegamót tvær akbrautir}}: Bæjarháls inn í [[Árbær|Árbæ]] / [[Selás]] / Hádegismóar. *{{2+2 vegur}} 2+2 frá Bæjarhálsi að Vesturlandsvegi. *{{Mislæg vegamót tvær akbrautir}}: [[Vesturlandsvegur]]: {{Þjóðvegur|49}} Nesbraut frá [[Smálönd (Reykjavík)|Smálöndum]] inn til Reykjavíkur. {{Þjóðvegur|1}} víkur fyrir {{Þjóðvegur|49}} {{Vegur beygir til hægri}}. ===Reykjavík - Borgarnes (66 km)=== Vegurinn liggur um [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]], [[Kollafjörður|Kollafjörð]], [[Kjalarnes]], [[Hvalfjarðargöng]], [[Akrafjall]], [[Leirársveit]], [[Hafnarfjall]] og [[Borgarfjarðarbrú]]. ;[[Reykjavík]] *{{2+2 vegur}} 2+2 vegur frá Nesbraut ({{Þjóðvegur|49}}) að Þingvallavegi ({{Þjóðvegur|36}}) *{{Mislæg vegamót tvær akbrautir}}: Stórhöfði (aðeins á leið til Reykjavíkur). *{{Mislæg vegamót tvær akbrautir}}: Víkurvegur/Reynisvatnsvegur/Þúsöld: [[Grafarvogur]]/[[Grafarholt]]. *{{Hringtorg}}: Lambhagavegur: [[Úlfarsárdalur]]/[[Korputorg]]/Bauhaus. *{{Mislæg vegamót tvær akbrautir}}: Fráreinar að Bauhaus (aðeins á leið til Borgarness) og Korputorgi (aðeins á leið til Reykjavíkur). *{{Vegasnið-þéttbýli endar}} [[Reykjavík]]. *Mörk lögsagnarumdæmis Reykjavíkur. ;[[Kjósarsýsla]] *{{Hringtorg}}: Korpúlfsstaðavegur: [[Grafarvogur]]. *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Mosfellsbær]]. *{{Hringtorg}}: Skarhólabraut/Baugahlíð: Mosfellsbær. *{{Hringtorg}}: Langitangi: Mosfellsbær / Vegur að [[Lágafellskirkja|Lágafellskirkju]]. *{{Hringtorg}}: Þverholt/Reykjavegur: Mosfellsbær-miðbær / [[Reykjalundur]]/[[Hafravatn]]. *{{Mislæg vegamót tvær akbrautir}}: Frárein að Háholti í Mosfellsbæ (aðeins á leið til Reykjavíkur). *{{Hringtorg}}: Álafossvegur niður í [[Álafoss|Álafosskvos]] og upp í [[Helgafell (Mosfellsbæ)|Helgafellsland]]. *{{Vegasnið-þéttbýli endar}} [[Mosfellsbær]]. *{{Hringtorg}}: {{Þjóðvegur|36}} [[Þingvallavegur]] frá [[Helgafell (Mosfellsbæ)|Helgafelli]] inn í [[Mosfellsdalur|Mosfellsdal]] og áfram til [[Þingvellir|Þingvalla]] {{Athyglisverður staður}}. *{{Tvöfaldur vegur endar}} *{{Mislæg vegamót ein akbraut}} {{Hringtorg}}: [[Leirvogstunga]] í Mosfellsbæ. *Mörk lögsagnarumdæmis Reykjavíkur. ;[[Reykjavík]] *Esjurætur: [[Esjan|Esjan (Esja)]]: Gönguleið á Esjuna {{Athyglisverður staður}}. *{{Vegur í byggingu|Um Kjalarnes; [[Kollafjörður]] - Hvalfjarðarvegur: Breikkun í 2+1 veg. (2023)}} *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Grundarhverfi]] á [[Kjalarnes]]i. *{{Þjóðvegur|458}} Brautarholtsvegur frá Grundarhverfi um Arnarholt að [[Brautarholt]]i. *{{Vegasnið-þéttbýli endar}} [[Grundarhverfi]] á [[Kjalarnes]]i. *{{Þjóðvegur|47}} [[Hvalfjarðarvegur]] frá [[Saurbær (Kjalarnes)|Saurbæ]] um [[Tíðaskarð]] og í [[Kjós]] og áfram inn í botn [[Hvalfjörður|Hvalfjarðar]]. (Varaleið fyrir [[Hvalfjarðargöng]]in). *{{Göng}} [[Hvalfjarðargöng]]: 5770 m (1998). Brekkan að norðanverðu er 2+1 vegur {{2+1 vegur}}. *Mörk lögsagnarumdæmis Reykjavíkur. ;[[Borgarfjarðarsýsla]] *{{Tvöfaldur vegur endar}} *{{Hringtorg}}: {{Þjóðvegur|51}} Akrafjallsvegur frá Hvalfjarðargöngum til [[Akranes]]s. *{{Þjóðvegur|506}} Grundartangavegur frá Galtarlæk að verksmiðjunum og höfninni á [[Grundartangi|Grundartanga]]. *{{Þjóðvegur|51}} Akrafjallsvegur frá [[Urriðaá]] til [[Akranes]]s. *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Melahverfi]] í Hvalfirði. *{{Þjóðvegur|5033}} Hagamelsvegur um Melahverfi og áfram að [[Eiðisvatn]]i. *{{Þjóðvegur|47}} Hvalfjarðarvegur frá [[Laxárbakki|Laxárbakka]] um [[Hvalfjarðarströnd]] og inn í botn Hvalfjarðar. (Varaleið fyrir Hvalfjarðargöngin). *{{Þjóðvegur|504}} Leirársveitarvegur frá [[Leirá]]rbrú um [[Leirársveit]] og inn í [[Svínadalur|Svínadal]]. *{{Þjóðvegur|505}} Melasveitarvegur frá [[Skorholt]]i um [[Melasveit]] og aftur á Hringveginn hjá [[Fiskilækur|Fiskilæk]] ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|505}} Melasveitarvegur frá Fiskilæk um Melasveit og aftur á Hringveginn hjá Skorholti ({{Þjóðvegur|1}}). *Vegur að sumarhúsahverfi við [[Ölver (fjall)|Ölver]]. *{{Þjóðvegur|50}} Borgarfjarðarbraut frá [[Seleyri]] til [[Hvanneyri|Hvanneyrar]] og áfram í uppsveitir [[Borgarfjörður|Borgarfjarðar]]. *{{Vegasnið-brú}} [[Borgarfjarðarbrú]] yfir Borgarfjörð: 520 m (1979). ;[[Mýrasýsla]] *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Borgarnes]] *{{Ljósastýrð gatnamót}}: Borgarbraut frá Brúartorgi niður í miðbæ Borgarness. {{Þjóðvegur|1}} víkur fyrir Borgarbraut {{Vegur beygir til hægri}}. ===Borgarnes - Staðarskáli (89 km)=== Vegurinn liggur um [[Stafholtstungur]], [[Norðurárdalur (Borgarfirði)|Norðurárdal]] og [[Holtavörðuheiði]]. ;[[Mýrasýsla]] *{{Hringtorg}}: {{Þjóðvegur|54}} Snæfellsnesvegur frá [[Borgarnes]]i um [[Mýrar]] og [[Hnappadalur|Hnappadal]] og áfram út á [[Snæfellsnes]]. *{{Vegasnið-þéttbýli endar}} [[Borgarnes]]. *{{Þjóðvegur|530}} Ferjubakkavegur frá [[Belgaldi|Belgalda]] um [[Ferjubakki|Ferjubakka]] og að Hvítárvallavegi ({{Þjóðvegur|510}}). *{{Þjóðvegur|510}} Hvítárvallavegur frá [[Eskiholt]]i um [[Ferjukot]] og að [[Hvítárbrú (Borgarfirði)|Hvítárbrú]]. *[[Svignaskarð]]. {{Athyglisverður staður}} *{{Þjóðvegur|553}} Langavatnsvegur frá Svignaskarði að orlofshúsahverfinu í Svignaskarði og áfram að [[Langavatn_(Mýrum)|Langavatni]]. *{{Vegasnið-brú}} [[Gljúfurá (Borgarfirði)|Gljúfurá]]: 63 m (1962). *{{Þjóðvegur|50}} Borgarfjarðarbraut frá Baulu um [[Stafholtstungur]] og áfram í uppsveitir [[Borgarfjörður|Borgarfjarðar]]. *Vegur að [[Munaðarnes]]i. *[[Grábrókarhraun]] *[[Glanni]] {{Athyglisverður staður}} í [[Norðurá]] ásamt [[Paradísarlaut]] {{Athyglisverður staður}}. *[[Hreðavatn]] *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Bifröst (þorp)|Bifröst]]. *{{Þjóðvegur|5240}} Bifrastarvegur frá Hringveginum að Bifröst. *[[Hreðavatnsskáli]] *[[Grábrók]]. {{Athyglisverður staður}} *{{Þjóðvegur|528}} Norðurárdalsvegur frá Grábrók, yfir Norðurá og inn Norðurárdal að austanverðu. *{{Þjóðvegur|60}} Vestfjarðavegur frá [[Dalsmynni (Norðurárdal)|Dalsmynni]] um [[Brattabrekka|Bröttubrekku]], um [[Dalabyggð|Dali]] og áfram að [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. *[[Baula]] *{{Þjóðvegur|528}} Norðurárdalsvegur frá [[Krókur (Norðurárdal)|Króki]], yfir Norðurá og út Norðurárdal að austanverðu. *{{Fjallvegur|Holtavörðuheiði: 407 m.y.s. hefst hér.}} *[[Fornihvammur]] *Heiðarsporðsbrekka og Biskupsbeygja *Hæðarsteinsbrekka ;[[Strandasýsla]] *[[Miklagil]] *{{Fjallvegur|Holtavörðuheiði: 407 m.y.s. endar hér.}} *[[Brú í Hrútafirði|Brú]] í [[Hrútafjörður|Hrútafirði]] *{{Þjóðvegur|701}} Hrútatunguvegur frá Brú í Hrútafirði, um [[Hrútatunga|Hrútatungu]] að [[Staður (Hrútafirði)|Stað]] í Hrútafirði og aftur á Hringveginn ({{Þjóðvegur|1}}). *{{Þjóðvegur|F586}} Haukadalsskarðsvegur frá [[Ormsá]] um [[Haukadalsskarð]] og yfir í [[Haukadalur (Dölum)|Haukadal]] í [[Dalabyggð|Dölum]]. *[[Staðarskáli]] ===Staðarskáli - Blönduós (80 km)=== Vegurinn liggur um [[Hrútafjörður|Hrútafjörð]], [[Hrútafjarðarháls]], [[Miðfjörður|Miðfjörð]], [[Línakradalur|Línakradal]], [[Víðidalur|Víðidal]], [[Vatnsdalur|Vatnsdal]] og [[Ásar|Ása]]. ===Blönduós - Varmahlíð (51 km)=== Vegurinn liggur um [[Langidalur (Húnaþingi)|Langadal]] og [[Vatnsskarð]]. ===Varmahlíð - Akureyri (94 km)=== Vegurinn liggur um [[Blönduhlíð]], [[Norðurárdalur (Skagafirði)|Norðurárdal]], [[Öxnadalsheiði]], [[Öxnadalur|Öxnadal]], [[Hörgárdalur|Hörgárdal]] og [[Kræklingahlíð]]. ===Akureyri - Reykjahlíð (83 km)=== Vegurinn liggur um [[Vaðlaheiðargöng]], [[Fnjóskadalur|Fnjóskadal]], [[Ljósavatnsskarð]], [[Fljótsheiði]], [[Reykjadalur|Reykjadal]], [[Mývatnsheiði]] og norðan [[Mývatn]]s. ===Reykjahlíð - Egilsstaðir (165 km)=== Vegurinn liggur um [[Námaskarð]], [[Mývatnsöræfi]], [[Biskupsháls]], [[Vegaskarð]], [[Möðrudalsöræfi]], [[Jökuldalsheiði]], [[Jökuldalur|Jökuldal]], [[Lágheiði (Fljótsdalshérað)|Lágheiði]], [[Fellabær|Fellabæ]] og [[Lagarfljót]]. ===Egilsstaðir - Reyðarfjörður (31 km)=== Vegurinn liggur um [[Fagridalur|Fagradal]]. ===Reyðarfjörður - Fáskrúðsfjörður (16 km)=== Vegurinn liggur um [[Reyðarfjörður|Reyðarfjörð]], [[Fáskrúðsfjarðargöng]] og [[Daladalur|Daladal]]. ===Fáskrúðsfjörður - Stöðvarfjörður (26 km)=== Vegurinn liggur um [[Fáskrúðsfjörður|Fáskrúðsfjörð]], [[Gvendarnes]] og [[Stöðvarfjörður|Stöðvarfjörð]]. ===Stöðvarfjörður - Breiðdalsvík (17 km)=== Vegurinn liggur um [[Stöðvarfjörður|Stöðvarfjörð]], [[Kambaskriður]] og [[Breiðdalsvík]]. ===Breiðdalsvík - Djúpivogur (60 km)=== Vegurinn liggur um [[Streitishvarf]] og [[Berufjörður|Berufjörð]]. ===Djúpivogur - Höfn í Hornafirði (98 km)=== Vegurinn liggur um [[Hamarsfjörður|Hamarsfjörð]], [[Álftafjörður|Álftafjörð]], [[Hvalnes- og Þvottárskriður]], [[Lón]], [[Almannaskarðsgöng]] og [[Skarðsfjörður|Skarðsfjörð]]. ===Höfn í Hornafirði - Jökulsárlón (75 km)=== Vegurinn liggur um [[Hornafjörður|Hornafjörð]], [[Mýrar (Hornafirði)|Mýrar]], [[Suðursveit]] og [[Breiðamerkursandur|Breiðamerkursand]]. ;[[Austur-Skaftafellssýsla]] *{{Vegur í undirbúningi|Um [[Hornafjarðarfljót]]: Gerð vegar nær [[Höfn í Hornafirði]] yfir ósa Hornafjarðarfljóts. Styttir hringveginn um 11 kílómetra. Verklok 2026.}} *{{Þjóðvegur|982}} Flugvallarvegur Hornafirði frá [[Seljavellir (Hornafirði)|Seljavöllum]] að {{Flugvöllur|[[Hornafjarðarflugvöllur|Hornafjarðarflugvelli]]}}. *{{Vegasnið-þéttbýli}} [[Nesjahverfi (Hornafirði)|Nesjahverfi]] í Hornafirði. *{{Vegasnið-þéttbýli endar}} [[Nesjahverfi (Hornafirði)|Nesjahverfi]] í Hornafirði. *[[Þveit]]. *{{Vegasnið-einbreið brú}} [[Hoffellsá]]: 60 m - einbreið (1960). *{{Þjóðvegur|984}} Hoffellsvegur frá [[Hoffellsá]] að [[Hoffell|Hoffelli 1]]. (Liggur að {{Þjóðvegur|983}}). *{{Vegasnið-einbreið brú}} Hornafjarðarfljót: 254 m - einbreið (1961). *{{Þjóðvegur|986}} Rauðabergsvegur frá [[Viðborðssel]]i að [[Hlíðarberg (Mýrar)|Hlíðarbergi]]. *{{Vegasnið-einbreið brú}} [[Djúpá (Mýrum)|Holtakíll]]: 50 m - einbreið (1970). *Slóði að [[Fláajökull|Fláajökli]] (illfær). {{Athyglisverður staður}} *Gamla brúin yfir [[Heinabergsvötn]]. {{Athyglisverður staður}} {{Vegasnið-brú}} {{Vegasnið-einbreið brú}}: 38 m - einbreið (1948). *{{Vegasnið-einbreið brú}} [[Kolgríma (á)|Kolgríma]]: 77 m - einbreið (1977). *[[Skálafell (Suðursveit)|Skálafell]]. *{{Þjóðvegur|F985}} Jökulvegur frá [[Smyrlabjörg|Smyrlabjörgum]] að [[Smyrlabjargavirkjun]] og áfram inn að [[Skálafellsjökull|Skálafellsjökli]]. *{{Vegasnið-einbreið brú}} [[Steinavötn]] á [[Steinasandur|Steinasandi]]: 102 m - einbreið (1964). (Brúin skemmdist í vatnavöxtum árið 2017. Verið er að reisa nýja brú). *[[Hali (Suðursveit)|Hali]]: [[Þórbergur Þórðarson|Þórbergssetur]]. {{Athyglisverður staður}} *Breiðamerkursandur. *[[Jökulsárlón]]. {{Athyglisverður staður}} ===Jökulsárlón - Skaftafell (54 km)=== Vegurinn liggur um [[Breiðamerkursandur|Breiðamerkursand]] og [[Öræfi]]. ;[[Austur-Skaftafellssýsla]] *{{Vegasnið-einbreið brú}} [[Jökulsá á Breiðamerkursandi]]: 108 m - einbreið (1967). *{{Vegur í undirbúningi|Jökulsá á Breiðamerkursandi: Brú og vegur nær [[Jökulsárlón]]i.}} *Breiðamerkursandur. *{{Vegasnið-brú}} [[Fjallsá í Öræfum]]: 128 m (1996). *[[Kvísker]]. *[[Fagurhólsmýri]]. *Slóði frá Fagurhólsmýri í áttina að [[Ingólfshöfði|Ingólfshöfða]]. {{Athyglisverður staður}} *[[Hof (Öræfum)|Hof]]: Gamla kirkjan á Hofi. {{Athyglisverður staður}} *{{Vegasnið-einbreið brú}} [[Kotá (Öræfum)|Kotá]]: 48 m - einbreið (1965). *{{Vegur í undirbúningi|Um [[Kotá (Öræfum)|Kotá]]. Brú í stað einbreiðrar brúar.}} *[[Sandfell (Öræfum)|Sandfell]]: [[Öræfajökull]]: Gönguleið á [[Hvannadalshnjúkur|Hvannadalshnjúk]]. {{Athyglisverður staður}} *{{Vegasnið-einbreið brú}} [[Virkisá]]: 37 m - einbreið (1958). *{{Vegur í undirbúningi|Um [[Virkisá]]. Brú í stað einbreiðrar brúar.}} *{{Vegur í undirbúningi|[[Virkisá]] - [[Morsá]]. Stytting um 5 km og fækkun um fjórar einbreiðar brýr.}} *[[Svínafell]]. *{{Vegasnið-einbreið brú}} [[Svínafellsá]]: 34 m - einbreið (1965). *[[Freysnes]]. *{{Vegasnið-einbreið brú}} [[Skaftafellsá]]: 51 m - einbreið (1954). *{{Þjóðvegur|998}} Skaftafellsvegur frá Hringveginum að þjónustumiðstöðinni í [[Skaftafell]]i. {{Athyglisverður staður}}{{Upplýsingamiðstöð}} ===Skaftafell - Sandgígjukvísl (26 km)=== Vegurinn liggur um [[Skeiðarársandur|Skeiðarársand]]. ;[[Austur-Skaftafellssýsla]] *{{Upplýsingaskilti}} [[Skeiðarárhlaupið 1996]]. {{Athyglisverður staður}} *[[Skeiðarárbrú]] yfir [[Skeiðará]] {{Athyglisverður staður}} {{Vegasnið-brú}} {{Vegasnið-einbreið brú}}: 880 m - einbreið með fimm útskotum (1974). Brúin var aflögð árið 2017. *Skeiðarársandur *[[Gígjukvísl]]: Slóði að brúarstæði bráðabrigðabrúarinnar frá 1996. {{Athyglisverður staður}} *{{Vegasnið-brú}} [[Gígjukvísl|Sandgígjukvísl (Gígjukvísl)]]: 336 m (1998). *Endapunktur: Sýslumörk Austur-Skaftafellssýslu og [[Vestur-Skaftafellssýsla|Vestur-Skaftafellssýslu]] skammt frá Sandgígjukvísl. == Tenglar == {{Commons|hringvegur|Þjóðvegi 1}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1454116 ''Nú stækkar landið''; grein í Morgunblaðinu 1974] * [http://www.skjaladagur.is/2004/001_02.html Þjóðskjalasafn Íslands - Hringvegur um Ísland] ==Tilvísanir== [[Flokkur:Vegir á Íslandi]] 3xe9y8drebxhu7nxu8xtdqaw722dc7m 0 3410 1972672 1905087 2026-07-19T01:29:14Z Berserkur 10188 1972672 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1828]]|[[1829]]|[[1830]]|[[1831]]|[[1832]]|[[1833]]|[[1834]]| [[1821–1830]]|[[1831–1840]]|[[1841–1850]]| [[18. öldin]]|[[19. öldin]]|[[20. öldin]]| }} [[Mynd:Victor Hugo-Hunchback.jpg|thumb|right|Myndskreyting úr sögunni um [[Hringjarinn í Notre Dame|''Hringjarann í Notre Dame'']].]] [[Mynd:Saksen-Koburg Leopold-2a.jpeg|thumb|right|[[Leópold 1. Belgíukonungur]].]] Árið '''1831''' ('''MDCCCXXXI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[17. janúar]] - [[Lorentz Angel Krieger]] var skipaður í embætti [[Stiftamtmaður|stiftamtmanns]] en hafði gegnt því frá [[1829]]. * [[Ólafur H. Finsen]] varð landfógeti. * [[Fjallvegafélagið]] var stofnað með forgöngu [[Bjarni Thorarensen|Bjarna Thorarensen]]. === Fædd === * [[19. maí]] - [[Steingrímur Thorsteinsson]], skáld (d. [[1913]]). * [[1. ágúst]] - [[Holger Peter Clausen]], kaupmaður og alþingismaður (d. [[1901]]). === Dáin === == Erlendis == * [[25. janúar]] - [[Pólland|Pólska]] þingið lýsti yfir sjálfstæði landsins. Það leiddi til stríðs við [[Rússland|Rússa]], sem höfðu ráðið landinu. Í október vann rússneski herinn sigur á liði Pólverja og landið varð aftur hluti af Rússaveldi. * [[2. febrúar]] - [[Gregoríus 16.]] varð páfi. * [[9. mars]] - [[Lúðvík Filippus]] Frakkakonungur stofnaði [[franska útlendingaherdeildin|frönsku útlendingaherdeildina]]. * [[16. mars]] - [[Victor Hugo]] gaf út skáldsöguna ''[[Hringjarinn í Notre Dame]]''. * [[29. mars]] -[[Bosnía]] hóf uppreisn gegn [[Ottómanveldið|Ottómanveldinu]]. * [[7. apríl]] - [[Pedro 1.]] Brasilíukeisari sagði af sér og sonur hans, [[Pedro 2.]], tók við. * [[11. apríl]] - ''Slátrunin í Salsipuedes'', þjóðarmorð hers [[Úrúgvæ]] á [[Charrúar|Charrúum]] var framið. * [[1. júní]] - [[James Clark Ross]] uppgötvaði segulnorður á Boothia-skaga. * [[21. júlí]] - [[Leópold 1. Belgíukonungur|Leópold 1.]] gerðist fyrsti konungur [[Belgía|Belgíu]]. * [[9. október]] - [[Ioannis Kapodistrias]], ríkisstjóri Grikklands var myrtur. * [[7. nóvember]] - Þrælasala var bönnuð í Brasilíu. * [[27. desember]] - ** [[Charles Darwin]] lagði upp í siglingu sína um [[Kyrrahaf]] með skipinu HMS Beagle. ** Þrælauppreisn varð í Jamaíka. Um 500 létust. * [[New York-háskóli]] var stofnaður. * Ríkið [[Stóra-Kólumbía]] var lagt niður. * [[Breska Gvæjana]] var stofnuð sem nýlenda. === Fædd === * [[12. mars]] - [[Clement Studebaker]], bandarískur bílasmiður (f. [[1888]]). * [[12. ágúst]] - [[Helena Petrovna Blavatsky]], rússneskur rithöfundur og guðspekingur (d. [[1891]]). * [[18. október]] - [[Friðrik 3. Þýskalandskeisari]] (d. 1888). * [[11. nóvember]] - [[Daniel Willard Fiske]], bandarískur ritstjóri og fræðimaður (d. [[1904]]). * [[19. nóvember]] - [[James Abram Garfield]], 20. forseti Bandaríkjanna (d. [[1881]]). === Dáin === * [[28. apríl]] - [[James Monroe]], 5. forseti Bandaríkjanna (f. [[1758]]). * [[13. júní]] - [[James Clerk Maxwell]], skoskur stærðfræðingur og eðlisfræðingur (d. [[1879]]). * [[14. nóvember]] - [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], þýskur heimspekingur (f. [[1770]]). * [[23. desember]] - [[Emilia Plater]], litháísk uppreisnarkona (f. [[1806]]). [[Flokkur:1831]] 27mvzsevgt9rvtzpgdf7m7tcd4g47x2 0 4241 1972607 1952780 2026-07-18T17:00:56Z ~2026-24738-13 118697 /* Ár og vötn */ 1972607 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Konungsríkið Belgía | nafn_á_frummáli = Koninkrijk België {{mál|nl}}<br />Royaume de Belgique {{mál|fr}}<br />Königreich Belgien {{mál|de}} | nafn_í_eignarfalli = Belgíu | fáni = Flag of Belgium.svg | skjaldarmerki = Great Coat of Arms of Belgium.svg | kjörorð = ''Eendracht maakt macht'' <small>([[hollenska]])</small><br />''L'union fait la force'' <small>([[franska]])</small><br />''Einigkeit macht stark'' <small>([[þýska]])</small> | kjörorð_þýðing = Einingu fylgir styrkur | þjóðsöngur = [[Brabançonne]] | staðsetningarkort = Location Belgium EU Europe.png | myndatexti = Staðsetning '''Belgíu''' (dökkgræn) | höfuðborg = [[Brussel]] | tungumál = [[hollenska]], [[franska]] og [[þýska]] | stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] | titill_leiðtoga1 = [[Konungur Belgíu|Konungur]] | nafn_leiðtoga1 = [[Filippus Belgíukonungur|Filippus]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Belgíu|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga2 = [[Bart De Wever]] | staða = [[Sjálfstæði]] | staða_athugasemd = frá [[Holland]]i | atburður1 = Yfirlýst | dagsetning1 = [[4. október]] [[1830]] | atburður2 = Viðurkennt | dagsetning2 = [[19. apríl]] [[1839]] | aðild = [[NATO]] | aðild_síðan = [[4. apríl]] [[1949]] | ESBaðild = [[25. mars]] [[1957]] | flatarmál = 30.689 | flatarmál_sæti = 136 | hlutfall_vatns = 0,71 | fólksfjöldi = 11.492.641 | mannfjöldaár = 2020 | mannfjöldasæti = 22 | íbúar_á_ferkílómetra = 376 | VLF = 575,808 | VLF_sæti = 36 | VLF_ár = 2020 | VLF_á_mann = 50.114 | VLF_á_mann_sæti = 18 | VÞL = {{hækkun}} 0.919 | VÞL_sæti = 17 | VÞL_ár = 2019 | gjaldmiðill = [[evra]] (€) | gjaldmiðill_ISO = EUR | tímabelti = [[CET]] | UTC_hliðrun = +1 | tímabelti_sumartími = [[CEST]] | UTC_hliðrun_sumartími = +2 | tld = be | símakóði = 32 | neðanmálsgrein = Fyrir 1999: [[franki]]. | neðanmálsgrein2 = [[.eu]] er líka notað, þar sem að því er deilt með öðrum [[Aðildarríki Evrópusambandsins|aðildarríkjum Evrópusambandsins]]. }} '''Belgía''' ([[hollenska]]: ''België''; [[franska]]: ''Belgique''; [[þýska]]: ''Belgien'') er [[konungsríki]] í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]] sem á landamæri að [[Holland]]i, [[Þýskaland]]i, [[Lúxemborg]] og [[Frakkland]]i. Auk þess liggur strönd Belgíu að [[Norðursjór|Norðursjó]]. Belgía liggur á mörkum germönsku og rómönsku Evrópu og skiptist sjálf á milli þessara menningarheima, þar sem í norðurhluta landsins, [[Flæmingjaland]]i (''Vlaanderen''), er töluð hollenska, en í syðri hlutanum, [[Vallónía|Vallóníu]] (''Wallonie'') er töluð franska. Þýska er töluð í austurhluta landsins. [[Brussel]], hin tvítyngda höfuðborg landsins, liggur í Flandri, nálægt mörkum að Vallóníu. Belgía er ein af stofnþjóðum [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]] og eru höfuðstöðvar þess í Brussel. Evrópskar höfuðstöðvar [[NATÓ]] eru einnig staðsettar í landinu og [[EFTA]] samtökin eru með stórt útibú þar. Í Belgíu búa tæplega 11,5 milljónir manna á um 30 þús km² svæði. == Heiti == Heitið Belgía er runnið undan rifjum [[Júlíus Caesar|Júlíusar Caesar]]s, sem hertók landið á 1. öld f.Kr., en hann kallaði nyrstu héruð Gallíu ''Gallia Belgica'' eftir keltneska þjóðflokknum Belgae. Heitið hvarf þó á miðöldum en kom fram aftur [[1790]] þegar Belgía var sjálfstætt ríki í nokkra mánuði. Það hét þá États-unis de Belgique (Sameinuðu belgísku löndin). Eftir skamma samveru með Hollandi frá [[1815]]-[[1830]] varð Belgía sjálfstætt konungsríki. Landið tók sér heitið Royaume de Belgique (konungsríkið Belgía) en það er enn opinbert heiti landsins í dag. == Saga == === Niðurlönd === Stærsti hluti nútíma Belgíu var fyrr hluti [[Rómaveldi]]s, en það var Júlíus Caesar sem hertók landið 57-51 f.Kr. Belgía var skattland Rómverja, kallað Gallia Belgica, en höfuðborgin var [[Reims]] (í Frakklandi í dag). Eftir það var landið hluti af frankaríkinu mikla sem [[Karlamagnús]] setti saman síðla á 9. öld. Eftir fráfall hans skiptist ríkið í þrennt 843 og lentu [[Niðurlönd]] í miðríkinu, Lóþaringíu. Þegar því var hins vegar skipt milli franska ríkisins og [[Heilaga rómverska ríkið|þýska ríkisins]] 855, lentu þau í þýska ríkinu. Þar var hins vegar engin ríkisheild, heldur stjórnuðu greifar og furstar löndunum. Niðurlöndum var stjórnað af greifanum frá héraðinu Hollandi, hertoganum frá Geldern og hertoganum frá Brabant. Auk þess af biskupnum frá [[Utrecht]]. Það var hertoginn frá Búrgúnd sem sameinaði löndin. Á þessum tíma voru borgir eins og Bruges, Gent og Antwerpen meðal ríkustu borga Evrópu. Eftir að Karl hinn hugrakki, hertogi Búrgúndar, lést í orrustunni við [[Nancy (Frakkland)|Nancy]] [[1477]], erfði María dóttir hans öll Niðurlönd. Hún missti móðurlandið (Búrgúnd) til Frakklands, en hélt Niðurlöndin eftir. Eiginmaður hennar var Maximilian frá Habsborg og stjórnuðu þau Niðurlöndum frá Brussel. Með andláti Maríu og Maximilians erfði Habsborg Niðurlönd, en þau erfðust til spænsku línu Habsborgar [[1556]]. === Sjálfstæðisstríð === Þar sem [[Spánn|Spánverjar]] ríktu með harðri hendi á Niðurlöndum hófst uppreisn íbúa svæðisins [[1568]]. Niðurlöndum var skipt í 17 héruð og skiptust þau í andstæða hópa. [[1581]] lýstu norðurhéruðin yfir sjálfstæði, en suðurhéruðin, að miklu leyti núverandi Belgía, héldu að mestu tryggð við Spánverja. Þó lentu ýmsar belgískar borgir illilega í stríðinu. Til að mynda féll Antwerpen tvisvar og var hún rænd og rupluð. Stríðinu lauk ekki fyrr en með friðarsamningunum í Vestfalíu, samfara lokum [[30 ára stríðið|30 ára stríðsins]]. Spánverjar viðurkenndu sjálfstæði Hollands, en Belgía var enn eign Spánar. Í ófriði við Frakka missti spænska Belgía borgir eins og [[Dunkerque]], [[Lille]] og [[Arras]] til Frakklands. Við friðarsamninga [[Spænska erfðastríðið|spænska erfðastríðsins]] [[1713]]-[[1714|14]] misstu Spánverjar Belgíu til [[Austurríki]]s. Reyndar var Belgía á þessum tíma orðið nær sjálfstætt ríki, enda var keisarasambandið við Austurríki aðeins lauslegt. En þegar [[Jósef 2. keisari|Jósef II]] keisari setti ný og strangari lög um Belgíu [[1790]], gerðu belgísku héruðin uppreisn og lýstu yfir sjálfstæði. Austurríkismönnum tókst þó að hertaka landið á sama ári. === Frakkar === [[1794]] hertók franskur byltingarher Niðurlönd öll. Meðan Hollandi var breytt í Batavíska lýðveldið, var Belgía innlimuð Frakklandi. Þar með lauk yfirráðum Habsborgara endanlega á Niðurlöndum. Frakkar umbyltu landinu nánast. Bannað var að tala hollensku í Brabant og Flandri. Aðeins mátti tala frönsku. Efnahagurinn hrundi nánast, en bannað var að selja iðnvörur nema til Frakklands. Kaþólska kirkjan var ofsótt, biskupsdæmin lögð niður og kirkjur vanhelgaðar. Ástand þetta varaði allt til [[1814]], er [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] var sigraður og settur í útlegð á eyjuna [[Elba|Elbu]]. Þá voru Frakkar hraktir úr landi og frönsk lög afnumin. En Napoleon strauk frá Elbu aðeins ári síðar, safnaði að sér her og varð einvaldur á ný. [[18. júní]] [[1815]] var síðasta stórorrusta hans háð við smábæinn [[Orrustan við Waterloo|Waterloo]] rétt sunnan við Brussel. Þar beið hann ósigur gegn sameinuðum herjum [[England|Englendinga]] og [[Prússland|Prússa]]. Á [[Vínarfundurinn|Vínarfundinum]] var ákveðið að Holland, Belgía og Lúxemborg skyldu sameinast í eitt konungsríki. Fyrsti konungur þess ríkis varð [[Vilhjálmur I (Holland)|Vilhjálmur I]] af Óraníu. === Belgíska uppreisnin === [[Mynd:Wappers - Episodes from September Days 1830 on the Place de l’Hôtel de Ville in Brussels.JPG|thumb|Uppreisnin í Belgíu hófst í Brussel 1830. Málverk eftir Egide Charles Gustave Wappers.]] Þótt Belgar væru ánægðir með að losna við yfirráð Frakka, voru þeir óánægðir með Hollendinga. Ástæðan var einföld. Þeim fannst Hollendingar líta á sig sem annars flokks þegna. Belgar voru enn kaþólskir, en Hollendingar kalvínistar og reformeraðir. Belgía var iðnvæddara land en Hollendingar notfærðu sér tækni þeirra og skatta. Að lokum töluðu margir Belgar frönsku, meðan aðalmálið í Hollandi var hollenska. Í [[júlí]] [[1830]] sauð upp úr. Í Brussel hófst bylting sem breiddist út til annarra borga. Krafan var að losa sig frá Hollandi. Í [[september]] var bráðabirgðastjórn mynduð og [[4. október]] 1830 lýsti stjórnin yfir sjálfstæði Belgíu í ráðhúsinu í Brussel. Í ráðstefnu sem stórveldi í Evrópu héldu í [[London]] í lok ársins, var Belgía viðurkennt sem sjálfstætt ríki. Vilhjálmur I, konungur Niðurlanda, viðurkenndi nýja ríkið hins vegar ekki fyrr en [[1839]]. Þingið ákvað einnig að Belgía skyldi vera konungsríki. Hins vegar neitaði aðall landsins að taka við konungdóminum. Það tók heilt ár að finna hentugan aðila. Að lokum varð þýski aðalsmaðurinn Leópold af ætt Sachsen-Coburg-Gotha fyrir valinu. Hann var krýndur [[21. júlí]] [[1831]] og er þessi dagur þjóðhátíðardagur Belga í dag. 1839 splittaðist hertogadæmið Lúxemborg í tvennt. Það hafði tekið þátt í belgísku uppreisninni 1830 og var hluti Belgíu. En 1839 klofnaði héraðið. Vesturhlutinn varð eftir í Belgíu (og heitir Lúxemborg í dag), en austurhlutinn varð að sjálfstæðu ríki (heitir einnig Lúxemborg). === Nýlenduveldi og heimstyrjöld === [[Mynd:Kisanga-mijn Ruandese arbeiders einde-jaren 1920.JPG|thumb|Vinnuþrælkun í Kongó]] Með nýju sjálfstæði færðist [[iðnvæðing]]in í aukana. Nýjar kolanámur spruttu upp og lagt var [[járnbraut]]arnet þvert yfir landið og til nágrannalandanna. [[1889]] varð Belgía að nýlenduveldi er Leópold II konungur eignaðist formlega [[Kongó]] í [[Afríka|Afríku]]. Hann hafði þó löngu áður braskað með landið og íbúana. Leópold notaði íbúa Kongósvæðisins vægðarlaust og hófst mikil rányrkja í landinu. Eitthvað um 10 milljónir Kongóbúar létu lífið í þrælabúðunum. Þetta olli þvílíkri hneikslan á [[Vesturlönd]]um að Leópold konungur neyddist til að afsala sér landið [[1908]], sem eftirleiðis var stjórnað af ríkisstjórninni og hlaut heitið [[Belgíska Kongó]]. Leópold lést ári síðar. Í [[ágúst]] [[1914]] réðust Þjóðverjar inn í Belgíu til að komast betur inn í Frakkland. En Belgar tóku á móti þeim með þvílíkum krafti, m.a. við [[Orrustan við Liège|orrustuna um Liège]], að Þjóðverjar voru stöðvaðir í heilan mánuð. En um síðir náðu Þjóðverjar meirihluta landsins á sitt vald. Stjórnin flúði til [[Le Havre]] í Frakklandi. Þjóðverjar tóku fólk af lífi og eyðilögðu byggingar fyrir hið vasklega viðnám og sem hefnd fyrir miklar andspyrnuhreyfingar. Margar borgir skemmdust mikið. 40 þús Belgar voru sendir til Þýskalands til að vinna í hergagnaiðnaðinum. Tugþúsundir annarra voru hnepptir í vinnuþrælkun. Í stríðslok, er Þjóðverjar yfirgáfu landið [[1918]], eignaðist Belgía héraðið í kringum borgirnar [[Eupen]] og [[Malmedy]], sem áður tilheyrði Þýskalandi. Þar með mynduðust núverandi landamæri Belgíu. Einnig tók belgíski herinn þátt í hersetu [[Ruhrhéraðið|Ruhr-héraðsins]] sem hluti stríðsskaðabóta Þjóðverja. === Heimstyrjöldin síðari === [[Mynd:Bundesarchiv Bild 146-1970-048-11, Belgien, Brügge, Entwaffnung.jpg|thumb|Belgísk vopn daginn eftir uppgjöf Belga fyrir Þjóðverjum 1940]] [[10. maí]] [[1940]] réðust Þjóðverjar aftur inn í Belgíu. Að nýju veittu Belgar mikið viðnám, en fengu ekki við ráðið. Brussel féll [[17. maí]]. Stjórnin fór þá til Englands og starfaði í London. Þjóðverjar hertóku landið á 18 dögum. Leópold III konungur neitaði hins vegar að yfirgefa landið. Hann var að lokum handtekinn af Þjóðverjum og töldu sumir að hann hafi veitt þeim haldbærar upplýsingar og aðstoð. Leópold átti fund með sjálfum [[Hitler]] í bæríska bænum [[Berchtesgaden]] í [[nóvember]] 1940. Landstjóri nasista í Belgíu varð Alexander von Falkenhausen. Strax var byrjað á því að ofsækja [[Gyðingar|gyðinga]] og senda þá úr landi. Í [[september]] [[1944]] hrökkluðust nasistar úr Belgíu, en þá höfðu bandamenn ráðist inn í [[Normandí]] nokkru áður. Stjórnin sneri heim frá London og neyddi Leópold III konung til að segja af sér. Hann var þó settur í embætti á ný [[1946]]. Í lok árs 1944 sóttu Þjóðverjar fram á vesturvígstöðvunum í síðasta sinn. Þeir komust inn yfir Ardennafjöll og sóttu inn í Belgíu. Framsókn þessi var þó skammlíf, enda mættu Þjóðverjar þar ofjörlum sínum. === Nútíma Belgía === Eftir stríð var belgíska stjórnin enn óánægð með Leópold konung. [[1949]] efndi hún til þjóðaratkvæðagreiðslu um persónu hans. 72% þjóðarinnar kaus með konungi og sat hann því áfram í embætti. En þetta leysti miklar erjur úr læðingi og við lá borgarastríði. [[1951]] sá Leópold sitt vænsta og afþakkaði. Við konungdóminn tók sonur hans Baldvin. Eftir stríð hófst mikil efnahagsuppsveifla í landinu. Þeir gengu í [[kola- og stálbandalag Evrópu]] [[1952]] og voru stofnmeðlimir [[Evrópubandalagið|Evrópubandalagsins]] [[1957]] með [[Rómarsáttmáli|Rómarsáttmálanum]]. [[1967]] setti [[NATO]] upp aðalstöðvar sínar í Brussel. Síðan þá hafa margar aðrar alþjóðlegar stofnanir reist aðalstöðvar sínar í borginni, þar á meðal aðalskrifstofur [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]]. Því er Brussel oft nefnd höfuðborg Evrópu. [[1960]] hófust uppþot í nýlendunni Kongó, sem endaði með sjálfstæði landsins [[30. júní]]. Þegar uppþotin héldu áfram í júlí, sendi Belgía herlið til landsins í trássi við stjórnina í Kongó. Í borgarastyrjöldinni sem á eftir fylgdi neyddust Belgar til að draga sig til baka. Heima fyrir var tungumálavandinn ákaflega erfiður ljár. Það var ekki fyrr en [[1967]] að hollensk útgáfa af stjórnarskrá landsins varð til. Hún hafði alltaf verið á frönsku fram að þessu. Hollenskan og franskan skiptu landinu einnig upp í tvær þjóðir og tvo menningarheima. [[1964]] var landinu formlega skipt upp í fjögur tungumálasvæði: Frönsku, hollensku, þýsku og tvítyngda höfuðborg. Eftir þetta hafa nokkrar ríkisbreytingar verið gerðar. * [[1977]] var landinu skipt í þrjú menningarsvæði: Frönskumælandi, hollenskumælandi og þýskumælandi. Skiptingin var þó mestmegnis menningarleg, en svæðin fengu m.a. að útvarpa á eigin tungumálum. * [[1980]] hlutu menningarsvæðin aukna sjálfstjórn í félagsmálum og heilbrigðismálum. Auk þess voru tvö stór héruð mynduð: Vallónía (frönskumælandi) og Flæmingjaland (hollenskumælandi). * [[1988]]-[[1989|89]] var Brüssel (höfuðborgarsvæðið) bætt við sem þriðja stóra héraðið í Belgíu. Hin tvö héruðin hlutu enn aukna sjálfstjórn, m.a. í menntamálum. * [[1993]] var Belgíu breytt í sambandsland. Héruðin hlutu aukið sjálfræði í fjárhagsmálum. Auk þess var Brabant skipt upp í Flæmska Brabant og Vallónska Brabant. * [[2001]] hlutu héruðin enn aukna sjálfstjórn, m.a. í landbúnaði, fiskveiðum, erlendum viðskiptum, fjármálum. Kosningalögum var einnig breytt. [[Mynd:Elio Di Rupo 2012.jpg|thumb|Elio di Rupo varð forsætisráðherra Belgíu eftir lengstu stjórnarkreppu í sögu Vesturlanda]] Eftir kosningar [[2010]] tókst ekki að mynda nýja ríkisstjórn og var landið tæknilega stjórnlaust í hálft annað ár. Stjórnarkreppan leystist ekki fyrr en í [[desember]] [[2011]] er [[Elio Di Rupo]] tókst að mynda nýja stjórn. Stjórnarkreppan stóð yfir í 541 dag, sem er heimsmet. [[Charles Michel]] tók við stjórnartaumunum árið 2014. * 2011 var lögum enn breytt, enda var enn mikil spenna í landinu þrátt fyrir allar þessar ríkisbreytingar. Nú er þingið ekki kosið almennum kosningum, heldur samanstendur það af fulltrúm vallóna og flæmingja sem kosnir eru í hvoru héraði fyrir sig. Smásvæðið Brussel-Halle-Vilvoorde var skipt upp, en það hafði verið bitbein lengi í landinu sökum tungumála. Héruðin fá enn aukið fjárhagsfrelsi. Þrátt fyrir allar þessar breytingar eru vandamálin í landinu ekki leyst. Ekki er útilokað að Belgía leysist upp í tvö ríki í framtíðinni. *[[Hryðjuverkaárásirnar í Brussel í mars 2016|Í mars 2016 voru framin hryðjuverk í Brussel]] af hendi manna sem studdu [[Íslamska ríkið]]. == Landfræði == Belgía liggur við sunnanverðan [[Norðursjór|Norðursjó]], þó að strandlengja landsins sé ekki nema rúmlega 70 km löng. Belgía á landamæri að fjórum öðrum löndum: {| class="wikitable" |- ! Land !! Lengd landamæra !! Ath. |- | [[Frakkland]] || 620 km || Til suðurs |- | [[Holland]] || 450 km || Til norðurs |- | [[Þýskaland]] || 167 km || Til austurs |- | [[Lúxemborg]] || 148 km || Til suðausturs |} Belgía er ákaflega flatt land. Meirihluti landsins er láglent undirlendi. Í norðurhluta landsins eru jafnvel nokkrir staðir sem liggja neðan sjávarmáls, en þeir eru talsvert færri og minni en t.d. í Hollandi. Syðst er lítill fjallgarður, [[Ardennafjöll]], en hæsti tindurinn þar, Signal de Botrange, nær aðeins 694 metra hæð. Skipta má landinu í þrjá landfræðilega hluta: ströndina, miðundirlendið og Ardennafjöll. Fjölda áa renna um landið. Þeirra helstu eru [[Maas]] og [[Schelde]]. === Borgir === Stærsta borg Belgíu er Antwerpen með um 466 þús íbúa og er hún að sama skapi langstærsta hafnarborg landsins. Athyglisvert er að höfuðborgin Brussel er eingöngu fimmta stærsta borg landsins með rúmlega 160 þús íbúa. Á hinn bóginn búa um milljón manns á stórborgarsvæði Brussel og er hún að þessu leyti langstærsta borg landsins. Stærstu borgir í Belgíu: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Borg !! Íbúar !! Hérað !! Menningarsvæði |- | 1 || [[Antwerpen]] || 466 þús || Antwerpen || Flæmingjaland |- | 2 || [[Gent]] || 235 þús || Austur-Flæmingjaland || Flæmingjaland |- | 3 || [[Charleroi]] || 201 þús || Hainaut || Vallónía |- | 4 || [[Liège]] || 188 þús || Liège || Vallónía |- | 5 || [[Brussel]] || 163 þús || || Höfuðborgarsvæðið |- | 6 || [[Brugge]] || 117 þús || Vestur-Flæmingjaland || Flæmingjaland |- | 7 || [[Schaerbeek]] || 113 þús || || Höfuðborgarsvæðið |- | 8 || [[Namur]] || 107 þús || Namur || Vallónía |- | 9 || [[Anderlecht]] || 97 þús || || Höfuðborgarsvæðið |- | 10 || [[Leuven]] || 91 þús || Flæmska-Brabant || Flæmingjaland |- | 11 || [[Mons]] || 91 þús || Hainaut || Vallónía |} === Ár og vötn === Tvö stórfljót renna um Belgíu frá suðri til norðurs: Schelde og Maas. Bæði eiga árnar upptök sín í Frakklandi og bæði fljóta þau inn yfir landamæri Hollands og þaðan í Norðursjó. Stærstu ár Belgíu innanlands: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Fljót !! Lengd innanlands !! Rennur í |- | 1 || [[Schelde]] || 200 km || Norðursjó |- | 2 || [[Maas]] || 183 km || Norðursjó |- | 3 || [[Ourthe]] || 165 km || Maas |- | 4 || [[Leie]] || 109 km || Schelde |- | 5 || [[Sambre]] || 105 km || Maas |- | 6 || [[Zenne]] || 103 km || Dijle |- | 7 || [[Lesse]] || 89 km || Maas |- | 8 || [[Dijle]] || 86 km || Rupel |- | 9 || [[IJzer]] || 50 km || Norðursjó |} Nokkrir skipaskurðir eru í Belgíu. Stærsti skurðurinn er Albert-skurðurinn, en hann er 129 km langur. Skurðurinn tengir árnar Maas og Schelde milli borganna Liège og Antwerpen. Hæðarmunurinn er 56 m og þurfa skip því að fara í gegnum fimm skipastiga. Brussel-Schelde-skurðurinn er 28 km langur og tengir höfuðborgina við fljótið Schelde, og þaðan áfram til sjávar. Skurðurinn var vígður [[1561]] og er einn allra elsti skipaskurður Evrópu sem enn er í notkun. [[Mynd:Frahan JPG01.jpg|thumb|Ardennafjöll eru að mestu skógi vaxin]] Stöðuvötn í Belgíu eru fá og lítil. Stærsta vatnið er Lacs de L'Eau d'Heure í héraðinu Namur nálægt frönsku landamærunum. Það er þó ekki nema rúmlega 6 km² að stærð. Vatnið er uppistöðulón sem myndaðist við stíflugerð á 8. áratugnum. === Fjöll === Meginhluti Belgíu er flatlendi. Bara í suðaustri er landið hæðótt. Þar eru [[Ardennafjöll]] sem teygja sig frá Belgíu til Lúxemborgar og að einhverju leyti til Frakklands. Hæsta fjallið er Signal de Botrange sem er 694 metra hátt. Það liggur í þeim hluta Ardennafjöllum sem kallast Haute Fagnes nálægt þýsku landamærunum. Fjallið er nær allt skógi vaxið, en efst er útvarpsturn og veitingahús. Fjögur önnur fjöll í Ardennafjöllum (innan Belgíu) ná 600 metra hæð. == Stjórnmál == Í Belgíu er þingbundin konungstjórn. Lögþingið samanstendur af tveimur deildum, ásamt konungi. Framkvæmdarvaldið samanstendur af 15 manna ríkisstjórn og konungi. Æðsti maður ríkisstjórnarinnar er forsætisráðherra landsins. Síðan [[2025]] er [[Bart De Wever]] forsætisráðherra. Konungurinn ber titilinn konungur Belga (Roi des Belges), ekki konungur Belgíu. Listi konunga Belgíu síðan konungsríkið var stofnað 1830: {| class="wikitable" |- ! Röð !! Konungur !! Tímabil !! Ath. |- | 1 || [[Leópold 1. Belgíukonungur|Leópold I]] || [[1831]] - [[1865]] || |- | 2 || [[Leópold 2. Belgíukonungur|Leópold II]] || [[1865]] - [[1909]] || Sonur Leópolds I |- | 3 || [[Albert 1. Belgíukonungur|Albert I]] || [[1909]] - [[1934]] || Bróðursonur Leópolds II |- | 4 || [[Leópold 3. Belgíukonungur|Leópold III]] || [[1934]] - [[1951]] || Sonur Alberts I |- | 5 || [[Baldvin 1. Belgíukonungur|Baldvin]] || [[1951]] - [[1993]] || Sonur Leópolds III |- | 6 || [[Albert 2. Belgíukonungur|Albert II]] || [[1993]] - [[2013]] || Bróðir Baldvins |- | 7 || [[Filippus Belgíukonungur|Filippus]] || [[2013]] - Situr enn || Sonur Alberts II |} Stjórnmál í Belgíu eru nokkuð flókin. Þar ber helst að nefna ágreining þjóðflokkanna tveggja í landinu, vallóna og flæmingja. Ágreiningsefnin eru ýmis: * Eftir [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldina síðari]] var tekist á um Leópold III konung, en hann var sakaður um svik við Þjóðverja meðan Belgía var hersetin. Til að leysa þennan ágreining sagði Leópold af sér og við tók sonur hans, Baldvin. * Síðan í byrjun var [[iðnaður]] og efnahagur miklu meiri í Vallóníu (frönskumælandi hlutanum). En á [[Sjöundi áratugurinn|sjöunda áratugnum]] snerist dæmið við. Efnahagsundrið í Flæmingjalandi hefur orsakað mikla spennu í landinu, ekki síst er flæmskir stjórnmálamenn reyndu að stýra uppgangingum til suðurs til Vallóníu. [[Mynd:BelgieGemeenschappenkaart.svg|thumb|Gulgræna svæðið er Flæmingjaland, brúna svæðið er Vallónía, bláa svæðið er þýskt menningarsvæði. Fyrir miðju er höfuðborgarsvæðið.]] * [[1962]] voru tungumálamörkin fastlögð. Landinu var skipt upp í tvo aðal tungumálahluta, en höfuðborgin Brussel var tvítyngd. Þetta olli enn meiri spennu í landinu, sérstaklega vegna þess að eiginleg tungumálamörkin í landinu eru óskýr. Í miðhéruðunum búa ýmist vallónar eða flæmingjar í röngu tungumálasvæði. Brussel er sér fyrirbæri. Höfuðborgin var áður fyrr nær eingöngu hollenskumælandi, en eftir 1962 fóru æ fleiri að tala frönsku þar. Nú er svo komið að meirihlutinn þar talar frönsku. Nokkrar endurbætur á þessu kerfi hafa aðeins flækt málin enn frekar. Franska er í mikilli sókn í umhverfi Brussel. Vallónar krefjast þess að viðhalda Belgíu sem eitt ríki. Meðal flæmingja heyrist sú krafa æ oftar að kljúfa sig úr ríkinu og mynda eigið land. Síðan [[2007]] hafa stjórnmálamenn átt í miklum erfiðleikum að samrýma allar þessar kröfur. === Þjóðfáni og skjaldarmerki === Þjóðfáni Belgíu samanstendur af þremur lóðréttum röndum: Svart, gult og rautt. Þegar Brabant lýsti yfir sjálfstæði [[1789]] var þetta fáninn sem tekinn var upp, nema hvað rendurnar voru láréttar. Lýðveldi þetta var brotið á bak aftur. En [[1830]] var konungsríkið Belgía stofnað. Fáninn var tekinn í notkun aftur [[23. janúar]] [[1831]], en rendurnar látnar vera lóðréttar. Til hliðsjónar var franski fáninn hafður, en hann samanstendur einnig af þremur lóðréttum röndum. Litirnir hafa hins vegar ekkert með þýska fánann að gera. Það er algjör tilviljun að fánarnir eru nauðalíkir. Belgíska skjaldarmerkið er til í tvennu formi, þ.e. eitt stórt og eitt minna. Bæði sýna þau gullna ljón héraðsins Brabant, en það var aðalsmerki hertoganna af Brabant fyrr á öldum. Merkið var tekið upp í núverandi formi [[17. mars]] [[1817]]. === Her === Belgía er með her sem skiptist í fjóra hluta: Landher, sjóher, lofther og sjúkraher. Stærstur þessara herja er landherinn með tæpa 25 þús hermenn. Loftherinn ræður yfir 72 [[flugvél]]um og 31 [[Þyrla|þyrlu]]. Sjóherinn lýtur sameiginlegri stjórn [[Benelúxlöndin|Benelúxlanda]]. Herskylda var afnumin í landinu [[2006]]. === Stjórnsýsluumdæmi === Belgíu er skipt upp í tvö landfræðileg svæði: Vallóníu (frönskumælandi) í suðri og Flæmingjalandi eða Flandri (hollenskumælandi) í norðri. Hvort svæði um sig er skipt upp í fimm héruð eða fylki. Flæmsku héruðin: {| class="wikitable" |- ! Hérað !! Hollenskt heiti !! Franskt heiti !! Stærð í km² !! Íbúar !! Höfuðborg |- | [[Antwerpen (hérað)|Antwerpen]] || Antwerpen || Anvers || 2.867 || 1,7 milljónir || Antwerpen |- | [[Limburg (Belgía)|Limburg]] || Limburg || Limbourg || 2.422 || 826 þús || Hasselt |- | [[Austur-Flæmingjaland]] || Oost-Vlaanderen || Flandre-Orientale || 2.982 || 1,4 milljónir || Gent |- | [[Flæmska Brabant]] || Vlaams-Brabant || Brabant flamand || 2.106 || 1 milljón || Leuven |- | [[Vestur-Flæmingjaland]] || West-Vlaanderen || Flandre-Occidentale || 3.125 || 1,1 milljón || Brugge |} Vallónsku héruðin: {| class="wikitable" |- ! Hérað !! Franskt heiti !! Hollenskt heiti !! Stærð í km² !! Íbúar !! Höfuðborg |- | [[Hainaut]] || Hainaut || Henegouwen || 3.786 || 1,3 milljónir || Mons |- | [[Liège (hérað)|Liège]] || Liège || Luik || 3.862 || 1 milljón || Liège |- | [[Lúxemborg (hérað)|Lúxemborg]] || Luxembourg || Luxemburg || 4.443 || 264 þús || Arlon |- | [[Namur (hérað)|Namur]] || Namur || Namen || 3.666 || 472 þús || Namur |- | [[Vallónska Brabant]] || Brabant wallon || Waals-Brabant || 1.093 || 373 þús || Wavre |} Það athugist að héraðið Lúxemborg er ekki það sama og furstadæmið Lúxemborg, sem er sjálfstætt ríki. Héraðið í kringum Brussel telst ekki til neins héraðs. Það er heldur ekki vallónskt eða flæmst, heldur myndar höfuðborgarsvæðið sér svæði. == Íbúar == Íbúar í Belgíu eru 10,8 milljónir á 30 þús km² svæði. Þéttleikinn í landinu er því 355 íbúar á km². Venjulega hafa íbúarnir verið flokkaðir eftir tungumálum. Í Belgíu eru þrjú opinber tungumál: Hollenska, franska og þýska. Flæmingjar (hollenskumælandi) eru um 60% íbúanna. Vallónar og frönskumælandi íbúar eru um 40%. Lengst í austri er lítill minnihlutahópur við þýsku landamærin sem talar þýsku. Höfuðborgin Brussel er tvítyngd (franska og hollenska). === Trú === Um 75% Belga eru kaþólskir. 1% tilheyra sameinuðu mótmælendakirkjunni. Um 4% tilheyra [[íslam]]. 20% eru ekki skráðir í trúflokka. Belgíska stjórnin viðurkennir eingöngu 6 trúflokka: Anglísku kirkjuna, íslam, [[Gyðingdómur|gyðingdóm]], [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjuna]], [[Rétttrúnaðarkirkjan|rétttrúnaðarkirkjuna]], sameinuðu mótmælendakirkjuna og fríhugsuðir (þ.e. [[Húmanismi|húmanistar]]). Gyðingar í Belgíu eru 20 þús talsins. == Menning == === Málaralist === Belgísk málaralist er síst lakari en sú hollenska, sérstaklega 17. öldin. Meðal þekktustu málara þess tíma má nefna [[Adriaen Brouwer]], [[Peter Paul Rubens]], [[Anthonis van Dyck]], Teniers feðgar og [[Cornelis de Vos]]. === Teiknimyndasögur === Teiknimyndasögur frá Belgíu eru og hafa verið ákaflega vinsælar. Víða í landinu sjást þriggja mynda teiknimyndir (strips), í verslunum, í bókabúðum og á göngugötum. Margir belgískir teiknimyndahöfundar hafa náð heimsfrægð. Listinn hér að neðan er ekki tæmandi: * Jean Graton bjó til Michel Vaillant * Morris bjó til [[Lukku Láki|Lukku Láka]] * [[Hergé]] bjó til [[Ævintýri Tinna]] * [[Peyo]] bjó til [[Strumparnir|Strumpana]] * André Franquin bjó til [[Svalur og Valur|Sval og Val]], [[Viggó viðutan]] * Jacques Martin bjó til sögurnar um Alex Í Belgíu er hægt að stunda nám í teiknimyndalistinni í listaháskólum. === Matargerð === [[Mynd:Pommes-1.jpg|thumb|Franskar eru í raun belgísk uppfinning]] Belgísk matargerð er ekki einsleit, enda landið klofið í tvo menningarheima. Þekktasta matarafurð landsins er án efa [[franskar kartöflur]], en það er misskilningur margra að þær séu ættaðar frá Frakklandi. Víða í Belgíu eru lítil veitingahús á hjólum (Friture á frönsku) sem selja franskar og aðrar djúpsteiktar vörur. Venjan er að ef borða skuli franskar heima fyrir, þá eru þær keyptar úti og teknar heitar heim. Belgískur bjór er víða þekktur, en landið framleiðir um 500 tegundir. Af þekktum ostum má nefna Limburger og Passendaele, sem gjarnan eru borðaðir sem eftirréttur. Belgískt konfekt er heimsþekkt. Það er selt í hundruðum tegunda og njóta mikilla vinsælda. === Íþróttir === Í Antwerpen voru [[Sumarólympíuleikarnir 1920|sumarólympíuleikarnir]] haldnir 1920, þeir fyrstu eftir heimstyrjöldina fyrri. Af þekktum belgískum íþróttamönnum má nefna tenniskonurnar [[Kim Clijsters]] og [[Justine Henin]] (báðar nr. 1 á heimslistanum á sínum tíma), markmanninn í [[Knattspyrna|knattspyrnu]] [[Jean-Marie Pfaff]] og [[Hjólreiðar|hjólreiðamanninn]] [[Eddy Merckx]], sem margir telja besta hjólreiðakappa allra tíma. Í Spa-Francorchamps er keppt í [[Formúla 1|Formúlu 1]]. === Helgidagar === {| class="wikitable" |- ! Dags. !! Helgidagur !! Ath. |- | [[1. janúar]] || Nýársdagur || |- | Breytilegt að vori || [[Páskar]] || Sunnudagur og mánudagur |- | [[1. maí]] || Verkalýðsdagurinn || Fête du travail á frönsku |- | Breytilegt || Uppstigningardagur || |- | Breytilegt || [[Hvítasunna]] || Sunnudagur og mánudagur |- | 21. júlí || Þjóðhátíðardagur || Vígsludagur fyrsta konungs landsins, Leópolds I |- | [[15. ágúst]] || Himnaför Maríu || Mæðradagur í Antwerpen |- | 1. nóvember || Allraheilagradagur |- | Vopnahlésdagur || Vopnahlé eftir heimstyrjldina fyrri |- | [[25. desember|25.]] og [[26. desember]] || [[Jól]] || |} Auk þessara helgidaga eru nokkrir aðrir sem aðeins eru haldnir í einu menningarsvæði. Þeirra á meðal eru: {| class="wikitable" |- ! Dags. !! Helgidagur !! Ath. |- | [[11. júlí]] || Dagur flæmskrar menningar || |- | [[27. september]] || Dagur franskrar menningar || |- | [[15. nóvember]] || Dagur þýskrar menningar || |- | 15. nóvember || Konungsdagurinn || Til heiðurs konungsfjölskyldunni |} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál=de|titill=Belgien|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2012}} * {{wpheimild|tungumál=en|titill=Belgium|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2012}} == Tengill == * [https://www.ilotsacre.be Ýmislegt sniðugt um Brussel] {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} [[Flokkur:Belgía| ]] 2la47rdzgsg63w5t49zybqgua7oo5p5 0 5823 1972608 1941216 2026-07-18T17:04:16Z ~2026-24738-13 118697 1972608 wikitext text/x-wiki {{Aðgreiningartengill}} {{Gjaldmiðill |íslenskt_heiti = Evra |heiti = ευρώ | mynd = Euro symbol.svg |myndartexti = Merki evrunnar |land = {{ESB}} '''[[Evrusvæðið]]'''<br /> |skiptist_í = 100 sent |ISO-kóði = EUR |skammstöfun = € / c |mynt = 1c, 2c, 5c, 10c, 20c, 50c, €1, €2 |seðlar = €5, €10, €20, €50, €100, €200, €500 }} '''Evran''' ('''€'''; [[ISO 4217]] kóði: '''EUR''') er opinber [[gjaldmiðill]] í 21 af 27 aðildarríkjum [[Evrópusambandið|Evrópusambandsins]]. Þessi hópur ríkja er þekktur sem evrusvæðið<ref>{{Cite web|url=https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/euro/countries-using-euro_en|title=Countries using the euro {{!}} European Union|website=european-union.europa.eu|language=en|access-date=2024-10-15}}</ref> og telur um 350 milljónir borgara frá 2024. Evran er næststærsti gjaldmiðillinn á gjaldeyrismarkaði á eftir [[Bandaríkjadalur|Bandaríkjadal]]. Ein evra skiptist í 100 [[sent]]. Evrunni er stjórnað af [[Evrópski seðlabankinn|Evrópska seðlabankanum]] í [[Frankfurt]] í samvinnu við seðlabanka aðildarríkja. Evran er einnig notuð opinberlega af stofnunum Evrópusambandsins, ásamt fjórum evrópskum smáríkjum sem ekki hafa aðild að Evrópusambandinu, auk þess að vera einhliða notuð sem gjaldmiðill [[Svartfjallaland|Svartfjallalands]] og [[Kosóvó]]. Utan Evrópu nota ýmis stjórnsýslusvæði sem tilheyra ríkjum Evrópusambandsins evru sem gjaldmiðil. Þess utan notuðu 240 milljónir manna utan Evrópu gjaldmiðla sem eru bundin við evruna. Evran er önnur mesta notaða varasjóðsmynt heims á [[Bandaríkjadalur|Bandaríkjadal]], auk þess að næst mest gjaldmiðillinn á gjaldeyrismörkuðum heimsins eftir Bandaríkjadal. Samkvæmt [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]] er 20,48% af gjaldeyrisvarasjóðum heims í Evru og hefur farið hækkandi síðari ár. 61,94% af gjaldeyrisvarasjóðum er í Bandaríkjadal.<ref>{{vefheimild|titill=Upplýsingavefur um stærstu varasjóðsmyntir heims|url=http://data.imf.org/?sk=E6A5F467-C14B-4AA8-9F6D-5A09EC4E62A4|útgefandi=Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn | mánuðurskoðað=20. febrúar|árskoðað=2019}}</ref> == Lönd sem nota evru sem gjaldmiðil == [[Mynd:Eurozone Internal.svg|thumb|500px]] Löndin sem nota evru sem gjaldmiðil eru oftast nær kölluð evrulöndin eða [[evrusvæðið]]. === Lönd innan Evrusvæðisins === {| class="wikitable sortable zebra" ! Fyrrverandi gjaldmiðill ! Kóði<br /><small>([[ISO 4217]])</small> ! Gengi<ref>{{vefheimild|titill=Fixed Euro conversion rates|url=http://www.ecb.int/euro/intro/html/index.en.html|útgefandi=European Central Bank|mánuðurskoðað=6. ágúst|árskoðað=2011}}</ref> ! Gengi fest ! Tekinn úr<br />notkun |- | {{AUT}} [[Austurrískur skildingur]] | style="text-align: center;" | <code>ATS</code> | style="text-align: right;" | {{nts|13.7603}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{BEL}} [[Belgískur franki]] | style="text-align: center;" | <code>BEF</code> | style="text-align: right;" | {{nts|40.3399}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{FIN}} [[Finnskt mark]] | style="text-align: center;" | <code>FIM</code> | style="text-align: right;" | {{nts|5.94573}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{FRA}} [[Franskur franki]] | style="text-align: center;" | <code>FRF</code> | style="text-align: right;" | {{nts|6.55957}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{NLD}} [[Hollenskt gyllini]] | style="text-align: center;" | <code>NLG</code> | style="text-align: right;" | {{nts|2.20371}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{IRL}} [[Írskt pund]] | style="text-align: center;" | <code>IEP</code> | style="text-align: right;" | {{nts|0.787564}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{ITA}} [[Ítölsk líra]] | style="text-align: center;" | <code>ITL</code> | style="text-align: right;" | {{nts|1936.27}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{LUX}} [[Lúxemborgarfranki]] | style="text-align: center;" | <code>LUF</code> | style="text-align: right;" | {{nts|40.3399}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{MCO}} [[Mónakóskur franki]] | style="text-align: center;" | <code>MCF</code> | style="text-align: right;" | {{nts|6.55957}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{PRT}} [[Portúgalskur skúti]] | style="text-align: center;" | <code>PTE</code> | style="text-align: right;" | {{nts|200.482}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{SMR}} [[Sanmarínósk líra]] | style="text-align: center;" | <code>SML</code> | style="text-align: right;" | {{nts|1936.27}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{ESP}} [[Spænskur peseti]] | style="text-align: center;" | <code>ESP</code> | style="text-align: right;" | {{nts|166.386}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{VAT}} [[Vatíkönsk líra]] | style="text-align: center;" | <code>VAL</code> | style="text-align: right;" | {{nts|1936.27}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{DEU}} [[Þýskt mark]] | style="text-align: center;" | <code>DEM</code> | style="text-align: right;" | {{nts|1.95583}} | style="text-align: right;" | 1998-12-31 | style="text-align: right;" | 1999-01-01 |- | {{GRC}} [[Grísk drakma]] | style="text-align: center;" | <code>GRD</code> | style="text-align: right;" | {{nts|340.75}} | style="text-align: right;" | 2000-06-19 | style="text-align: right;" | 2001-01-01 |- | {{SVN}} [[Slóvenskur dalur]] | style="text-align: center;" | <code>SIT</code> | style="text-align: right;" | {{nts|239.64}} | style="text-align: right;" | 2006-07-11 | style="text-align: right;" | 2007-01-01 |- | {{CYP}} [[Kýpverskt pund]] | style="text-align: center;" | <code>CYP</code> | style="text-align: right;" | {{nts|0.585274}} | style="text-align: right;" | 2007-07-10 | style="text-align: right;" | 2008-01-01 |- | {{MLT}} [[Maltnesk líra]] | style="text-align: center;" | <code>MTL</code> | style="text-align: right;" | {{nts|0.4293}} | style="text-align: right;" | 2007-07-10 | style="text-align: right;" | 2008-01-01 |- | {{SVK}} [[Slóvakísk króna]] | style="text-align: center;" | <code>SKK</code> | style="text-align: right;" | {{nts|30.126}} | style="text-align: right;" | 2008-07-08 | style="text-align: right;" | 2009-01-01 |- | {{EST}} [[Eistnesk króna]] | style="text-align: center;" | <code>EEK</code> | style="text-align: right;" | {{nts|15.6466}} | style="text-align: right;" | 2010-07-13 | style="text-align: right;" | 2011-01-01 |- | {{LVA}} [[Lettneskt lat]] | style="text-align: center;" | <code>LVL</code> | style="text-align: right;" | {{nts|0.702804}} | style="text-align: right;" | 2013-07-09 | style="text-align: right;" | 2014-01-01 |- | {{LTU}} [[litháískt litas]] | style="text-align: center;" | <code>LTL</code> | style="text-align: right;" | {{nts|3.4528}} | style="text-align: right;" | 2014-07-23 | style="text-align: right;" | 2015-01-01 |- | {{CRO}} [[króatískt kuna]] | style="text-align: center;" | <code>HRK</code> | style="text-align: right;" | {{nts|7.5345}} | style="text-align: right;" | 2022-07-12 | style="text-align: right;" | 2023-01-01 |- | {{BGR}} [[búlgarskt lef]] | style="text-align: center;" | <code>BGN</code> | style="text-align: right;" | {{nts|1.95583}} | style="text-align: right;" | 2025-07-08 | style="text-align: right;" | 2026-01-01 |} === Önnur lönd og svæði í Evrópu === * [[Andorra]] * [[Mónakó]] * [[San Marínó]] * [[Vatíkanið]] * [[Kosóvó]] (óopinber gjaldmiðill) * [[Svartfjallaland]] (óopinber gjaldmiðill) === Frönsk héruð utan Evrópu === * [[Franska Gvæjana]] * [[Martinique]] * [[Réunion]] * [[Sankti Pierre og Miquelon]] === Gjaldmiðlar ríkja utan Evrópusambandsins bundnir við Evru === Fyrir utan Evrusvæðið nota 22 lönd og yfirráðasvæði sem ekki tilheyra Evrópusambandinu, gjaldmiðla sem beint tengjast evru beint. Þar á meðal eru 14 ríki á meginlandi [[Afríka|Afríku]], tvö eyjaríki í Afríku, þrjú frönsku Kyrrahafssvæði og þrjú ríki á Balkanskaga, [[Bosnía og Hersegóvína]], [[Búlgaría]] og [[Norður-Makedónía]]. == Seðlar og mynt == {{aðalgrein|Evruseðlar|evrumynt}} [[Mynd:Euro coins and banknotes.jpg|thumb|right|300px|Evruseðlar og mynt]] Evran varð opinberlega til 1. janúar 1999 en þá aðeins sem rafrænn gjaldmiðill þar sem gengi gömlu gjaldmiðlanna var fryst. Seðlar og mynt komu hins vegar í umferð 1. janúar 2002. Gefin er út mynt í upphæðum 0,01€, 0,02€, 0,05€, 0,10€, 0,20€, 0,50€, 1€ og 2€ og seðlar í upphæðum 5€, 10€, 20€, 50€, 100€, 200€ og 500€. Útlit seðlanna er eins í öllum aðildarríkjum á meðan framhliðar myntarinnar er eins en bakhliðarnar mismunandi eftir útgáfulöndum. Seðlabanki Evrópu ákvað árið 2016 að allir 500€ seðlar yrðu teknir úr umferð fyrir árslok árið 2018. Ástæða ákvörðuninnar var sú að talið er að seðlarnir séu aðalega notaðir við skipulagða glæpastarfssemi. <ref>https://www.nytimes.com/2016/05/05/business/international/ecb-to-remove-500-bill-the-bin-laden-bank-note-criminals.html</ref> == Stækkun Evrusvæðisins == Stækkun evrusvæðisins er í stöðugri framþróun og öll 27 ríki sambandsins, að Danmörku undanskilinni, eru lagalega skuldbundin til þess að taka upp evru á einhverjum tímapunkti og það sama á við framtíðarmeðlimi ESB. [[Búlgaría]] er það ríki sem síðast tók upp evru árið 2026.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-01-01-bulgaria-gengin-i-evrusamstarfid-462628|titill=Búlgaría gengin í evrusamstarfið|höfundur=Þorgrímur Kári Snævarr|útgefandi=RÚV|mánuður=1. janúar|ár=2026}}</ref> Eftir standa fimm ESB-ríki ([[Pólland]], [[Rúmenía]], [[Svíþjóð]], [[Tékkland]] og [[Ungverjaland]]) sem hafa ekki tekið upp evruna þrátt fyrir að vera skuldbundin til þess þegar skilyrði upptöku hafa verið uppfyllt. Í reynd stýra stjórnvöld í þessum ríkjum þó hvort og hvenær þau ráðast í nauðsynlegar breytingar fyrir upptökuna. == Heimild == {{Wikiorðabók|evra}} {{reflist|2}} == Tenglar == {{Commons|Euro|Evru}} * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Europa-B-En.htm Evruseðlar og fyrrverandi gjaldmiðill] ([[enska]]) ([[þýska]]) [[Flokkur:Evrópusambandið]] [[Flokkur:Gjaldmiðlar]] [[Flokkur:Evrópskir gjaldmiðlar]] [[Flokkur:Gjaldmiðlar aðildarríkja Evrópusambandsins]] {{stubbur|hagfræði}} m7ldxyg008e4wllfnpjkulhyktz5tu6 0 8299 1972611 1957386 2026-07-18T17:33:34Z ~2026-40409-17 118698 /* Þjóðgarður */ 1972611 wikitext text/x-wiki {{hnit|64|48|32|N|23|46|16|W|display=title|region:IS}} [[Mynd:Snæfellsjökull in the Morning (7622876302).jpg|thumb|250px|right|Snæfellsjökull]] [[Mynd:OB090519-6913 Jökullinn.JPG|thumb|250px|right|Snæfellsjökull]] {{CommonsCat|Snæfellsjökull}} '''Snæfellsjökull''' (1.446 [[metri|m]]) er smár [[jökull]] [[vestur|vestast]] á [[Snæfellsnes]]i og sá eini á því. Undir Snæfellsjökli er virk [[eldstöð]] ([[eldkeila]]) sem hefur myndast við mörg gos, síðast fyrir um 1.750 árum. Rekja má gossögu hans 700 þúsund ár aftur í tímann og flest gosin í toppgígnum hafa ýmist verið sprengigos eða hraungos. Frá ísaldarlokum hefur gosið yfir 20 sinnum í og við jökulinn og voru þrjú gosanna mikill þeytigos, fyrir 8000 árum, 4000 árum og 1750 árum. Háahraun heitir lítil tota af síðast nefnda hrauninu og hylur mestalla suðurhlíð Snæfellsjökuls. Hægt er að sjá [[fjall]]ið frá [[Reykjavík]], [[Reykjanes]]i og stórum hluta [[Vesturland]]s á sólríkum [[Sólarhringur|dögum]]. Flatarmál Snæfellsjökuls er 11 km² og hann er 1446 m hár en jökullinn minnkaði um helming á síðustu öld.<ref>[https://www.ruv.is/frett/spa-thvi-ad-snaefellsjokull-hverfi-um-arid-2050 https://www.ruv.is/frett/spa-thvi-ad-snaefellsjokull-hverfi-um-arid-2050 Spá því að Snæfellsjökull hverfi um árið 2050]</ref> [[Gígskál]]in er um 200 m djúp, hæsti hluti jökulsins er suður- og austurbarmur hennar. Hæst bera jökulþúfurnar þrjár; syðst og vestust er Vesturþúfa (1442 m), nokkru norðar og austar Miðþúfa (1446 m) en fyrir norðan og austan hana er Norðurþúfa (1390 m). Frá Reykjavík sjást Miðþúfa og Vesturþúfa. Glöggskyggnir þykjast sjá að jökullinn hafi hopa hratt undanfarin áratug svo að greina megi gígskálina þar sem hún liggur undir jökultoppnum. Snæfellsjökull er sögusvið bókarinnar ''[[Leyndardómar Snæfellsjökuls]]'' eftir [[Jules Verne]], en söguhetjan ferðast að miðju [[jörðin|jarðarinnar]] frá jöklinum. Einnig gerist skáldsagan ''[[Kristnihald undir Jökli]]'', eftir [[Halldór Laxness]], á þessum slóðum. == Landafræði == ===Þjóðgarður=== Snæfellsjökull er hluti af þjóðgarðinum Snæfellsjökli sem stofnaður var [[28. júní]] árið [[2001]].<ref> {{vefheimild | url= http://www.reglugerd.is/interpro/dkm/WebGuard.nsf/8f4a7d7ca32eedc1002565000051607a/ca4348c10cf1f80500256a9900550ce6?OpenDocument&Highlight=0,_sstla5k37c5pd0qbedo_ | titill = Reglugerð um Þjóðgarðinn Snæfellsjökul. |mánuðurskoðað = 13. janúar | árskoðað= 2008 }} </ref> Á 20 ára afmæli þjóðgarðsins var hann stækkaður um 9% og er nú 183 ferkílómetrar. <ref>[https://www.ruv.is/frett/2021/06/28/thjodgardurinn-snaefellsjokull-staekkar-a-20-ara-afmaelinu Þjóðgarðurinn S. stækkar á 20 ára afmælinu] Rúv, skoðað 28/6 2021</ref> === Nálægir staðir === * [[Ölkelda]], [[Djúpalónssandur]], [[Lóndrangar]], [[Dritvík]], [[Hólahólar]], [[Kirkjufell]], [[Saxhóll]], [[Staðarstaður]], [[Ytri Tunga]], [[Gatklettur]], [[Bárðarlaug]], [[Arnarstapi]], [[Hellnar]], [[Ingjaldshóll]], [[Fiskibyrgi]], [[Stapafell]], [[Sönghellir]]. == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist}}</div> == Tenglar == * [http://flashmap.ust.is/snaefellsjokull/ Vefsjá Þjóðgarðsins Snæfellsjökulls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701035921/http://flashmap.ust.is/snaefellsjokull/ |date=2007-07-01 }} * [https://www.ust.is/snaefellsjokull/ Upplýsingar um Þjóðgarðinn Snæfellsjökul á heimasíðu Umhverfisstofnunar] * {{vefheimild|url=http://vesturland.is/Afthreyingogstadir/Ahugaverdirstadir|titill=Vesturland.is - Afþreying og staðir|mánuðurskoðað=15. júlí|árskoðað=2010}} * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2347 Vísindavefurinn: ''Hvað eru miklar líkur á því að Snæfellsjökull gjósi?'' Svar: Páll Einarsson, prófessor í jarðeðlisfræði við HÍ] * [http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1255032/ Haraldur Sigurðsson: ''Þúfurnar á Snæfellsjökli''. Vulkan. Blog ] {{Þjóðgarðar á Íslandi}} {{Íslenskir jöklar}} {{stubbur|landafræði|ísland}} [[Flokkur:Eldstöðvakerfi á Íslandi]] [[Flokkur:Jöklar á Íslandi]] [[Flokkur:Íslenskir þjóðgarðar]] [[Flokkur:Eldkeilur]] [[Flokkur:Megineldstöðvar á Íslandi]] [[Flokkur:Eldstöðvar undir jökli]] [[Flokkur:Snæfellsbær]] 67xjwi2cdf76jazlxg9n24002zufpyx 0 22264 1972590 1972495 2026-07-18T13:53:01Z Akigka 183 1972590 wikitext text/x-wiki '''Landsdómur''' er [[sérdómstólar|sérdómstóll]] sem gert er ráð fyrir í 14. grein [[Stjórnarskrá_lýðveldisins_Íslands|stjórnarskrár Lýðveldisins Íslands]]. Hann fer með og dæmir mál sem [[Alþingi]] ákveður að höfða gegn [[ráðherra|ráðherrum]] út af embættisrekstri þeirra og starfar eftir lögum nr. 3/1963 <ref>[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1963003.html Lög um landsdóm nr. 3/1963.]</ref>. Hann er skipaður 15 dómurum. Dómurinn hafði aldrei verið kallaður saman frá stofnun hans árið [[1905]], en þann [[28. september]] 2010 ákvað Alþingi að ákæra [[Geir H. Haarde]], fyrrverandi [[forsætisráðherra]], fyrir vanrækslu í starfi og fela [[Saksóknari Alþingis|Saksóknara Alþingis]] að sækja málið fyrir Landsdómi. == Ráðherraábyrgð og Landsdómur == Á Íslandi bera ráðherrar, sem æðstu handhafar [[framkvæmdarvald]]s, ábyrgð gagnvart Alþingi skv. 14. gr. stjórnarskrárinnar og kallast þessi ábyrgð [[ráðherraábyrgð]]. Ráðherraábyrgðin greinist í '''pólitíska ábyrgð''' annars vegar og hins vegar '''lagalega ábyrgð'''. '''Pólitíska ábyrgðin''' felst í því að ráðherra verður að hafa traust meirihluta þingmanna ellegar getur Alþingi samþykkt [[vantrauststillögu]] gegn ráðherranum og neyðist þá ráðherra til að segja af sér. '''Lagalega ábyrgðin''' felst í því að meirihluti [[alþingi|Alþingis]] getur '''kært''' ráðherra fyrir embættisrekstur hans og skal '''kæran''' sett fram sem tillaga til þingsályktunar. Samkvæmt lögum um ráðherraábyrgð ber ráðherra refsiábyrgð í þrenns konar tilvikum<ref>[http://althingi.is/lagas/nuna/1963004.html Lög um ráðherraábyrgð nr. 4 1963]</ref>: *Ef hann brýtur gegn stjórnskipunarlögum landsins (stjórnarskránni) *Ef hann brýtur gegn öðrum lögum *Ef hann misbeitir stórlega valdi sínu eða framkvæmir nokkuð eða veldur því að framkvæmt sé nokkuð sem stofnar heill ríkisins í fyrirsjáanlega hættu. Einungis Landsdómur getur dæmt eftir þessum lögum. Brot gegn lögunum varða embættismissi, sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Dómar Landsdóms eru fullnaðardómar og verður ekki áfrýjað. ==Dómarar== Í landsdómi sitja 15 dómendur; *Þeir fimm dómarar við Hæstarétt sem hafa starfað þar lengst. Forseti [[Hæstiréttur|Hæstaréttar]] er jafnframt forseti Landsdóms. *[[Dómstjórinn í Reykjavík]] *Prófessor í [[stjórnskipunarréttur|stjórnskipunarrétti]] við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] *Átta menn kosnir af Alþingi til sex ára í senn, auk varamanna.<ref>{{cite web |url=http://www.althingi.is/um-althingi/stofnanir-stjornir-nefndir-og-rad/stjornir-nefndir-og-rad-kosin-af-althingi-/ |title=Alþingi - Stjórnir, nefndir og ráð kosin af Alþingi}}</ref> ==Kjörgengi== Dómendur verða að uppfylla eftirfarandi skilyrði: *Vera milli þrítugs og sjötugs *Vera lög- og fjárráða *Hafa [[óflekkað mannorð]] *Eiga heima á Íslandi *Vera ekki alþingismenn eða starfsmenn í stjórnarráðinu. *Vera ekki skyldir öðrum dómanda í fyrsta eða annan lið. Dómendur fá greitt fyrir hvert einstakt mál, skv. 49. gr. laga um Landsdóm. ==Aðilar máls== Þegar Alþingi samþykkir í atkvæðagreiðslu þingsályktunartilögu um að ákæra ráðherra er sérstakur saksóknari kosinn. Ákæra er gefinn út á hendur ráðherra og er hún í nafni Landsdóms. ==Saga== Fyrstu lögin um Landsdóm voru sett árið [[1905]]. Var lögunum síðan breytt í núverandi horf árið [[1963]], og fól meginbreytingin í sér að dómendum var fækkað úr 30 í 15. Saga Landsdóms virtist ekki ætla að verða mikið lengri, því öfugt við norrænar hliðstæður hans, hafði hann aldrei verið kallaður saman, fyrr en með ákæru Alþingis á hendur [[Geir H. Haarde]] árið 2010. Stöku sinnum hafa komið upp umræður á Alþingi um að breyta skyldi fyrirkomulagi Landsdóms, og var síðast flutt þingsályktunartillaga árið [[2001]] sem gekk út á það að skipan dómstólsins skyldi endurskoðuð og hann jafnvel lagður niður.<ref>[http://www.althingi.is/dba-bin/ferill.pl?ltg=127&mnr=12 Tillaga til þingsályktunar um heildarendurskoðun á lögum um landsdóm.], 2. október 2001</ref> Tillagan fékk ekki afgreiðslu [[Allsherjarnefnd Alþingis|allsherjarnefndar]] og dagaði því uppi. == Í kjölfar bankahrunsins == Í kjölfar [[bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] á Íslandi haustið 2008 var skipuð [[rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu í skýrslu sinni að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi með [[vítavert gáleysi|vítaverðu gáleysi]]: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Þingmannanefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri [[þingsályktunartillaga|þingsályktunartillögu]] um kæru á hendur ráðherra vegna brota í starfi. Þingmenn Samfylkingarinnar vildu að ofangreindir þrír ráðherrar yrðu ákærðir fyrir [[landsdómur|landsdóm]]. Þingmenn Vinstri grænna, Framsóknarflokksins og Hreyfingarinnar vildu því til viðbótar að [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]], utanríkisráðherra (2007-2009), yrði ákærð. En þingmenn Sjálfstæðisflokksins töldu að ekki bæri að ákæra neinn ráðherra.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/lagt-til-ad-radherrar-verdi-akaerdir|titill=Lagt til að ráðherrar verði ákærðir|ár=2010|mánuður=11. september}}</ref> Með atkvæðagreiðslu á Alþingi um tillögur nefndarinnar þann 28. september 2010 var samþykkt með 33 atkvæðum gegn 30 að höfðað skyldi mál fyrir Landsdómi á hendur Geir H. Haarde en tillögur um málshöfðun á hendur Ingubjörgu Sólrúnu Gísladóttur, Árna Mathiesen og Björgvini G. Sigurðssyni voru felldar.<ref>{{H-vefur | url = http://www.althingi.is/dba-bin/nafnak.pl?btim=2010-09-28+16:09:16&etim=2010-09-28+17:14:54&timi=16:09-17:14 | titill = Atkvæðagreiðslur um tillögur þingmannanefndar um skýrslu RNA | miðill = Alþingi | dags skoðað = 22-01-2013}}</ref> Skipaður var sérstakur saksóknari Alþingis sem birti Geir formlega ákæru. Ákæruatriði Saksóknara Alþingis á hendur Geir Haarde hefst með orðunum „fyrir brot framin ásetningi eða stórkostlegt hirðuleysi í embættisfærslu hans sem forsætisráðherra“ <ref>{{cite web |url=http://www.sakal.is/media/skjol/Akaera-10.5.2011.pdf |title=Ákæra Saksóknara Alþingis á hendur Geir Haarde, Reykjavík 10.mai 2011, Sigríður J. Friðjónsdóttir |access-date=2012-01-21 |archive-date=2013-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215225305/http://sakal.is/media/skjol/Akaera-10.5.2011.pdf |url-status=dead }}</ref> Málið [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]] var rekið fyrir Landsdómi en því lauk með sakfellingu vegna eins ákæruliðar en sýknu eða frávísun annarra liða. Geir var ekki gerð sérstök refsing í málinu. Í ljósi þess að Landsdómur hefur ekki áður verið kallaður saman og engum fordæmum til að dreifa er margt óljóst varðandi áframhaldið. [[Vilhjálmur Egilsson]], formaður [[Samtök atvinnulífsins|Samtaka atvinnulífsins]], hefur til að mynda áhyggjur af því að sakfelling hefði það í för með sér að íslenska ríkið yrði skaðabótaskylt gagnvart kröfuhöfum föllnu bankanna sem gæti leitt til [[þjóðargjaldþrot]]s.<ref>[http://www.sa.is/frettir/almennar/nr/4931/ Þriðja hrunið?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100916084059/http://www.sa.is/frettir/almennar/nr/4931/ |date=2010-09-16 }}, pistill eftir Vilhjálm Egilsson</ref> ==Norrænar hliðstæður== Landsdómur er mótaður að norrænni fyrirmynd, sérstaklega [[Danmörk|danskri]]. ===Danmörk=== Í [[Stjórnarskrá Danmerkur|dönsku stjórnarskránni]] er gert ráð fyrir dómstól sem oft er sagður fyrirmynd Landsdóms og ber hann heitið Ríkisrétturinn (d. ''Rigsretten''). Hann er skipaður 30 mönnum, 15 dómurum [[Hæstiréttur Danmerkur|Hæstaréttar Danmerkur]] og 15 einstaklingum sem kosnir eru af [[Þjóðþing Danmerkur|þjóðþingi Dana]] til sex ára. Líkt og á Íslandi er gert ráð fyrir að þjóðþingið ákæri ráðherra fyrir embættisfærslur hans. Ríkisrétturinn hefur fjórum sinnum verið kallaður saman, síðast árið [[1995]] í svokölluðu [[Tamílamálið|Tamílamáli]] en þar á undan hafði hann ekki verið kallaður saman síðan [[1910]].<ref>[http://da.wikipedia.org/wiki/Tamilsagen Tamilsagen], á dönsku wikipedia</ref> Í skrifum íslenskra fræðimanna er oft talað um að dönsku málin séu gott dæmi um undir hvaða kringumstæðum Landsdómur kynni að vera kallaður saman, enda er Ríkisrétturinn sem fyrr segir líkleg fyrirmynd Landsdómsins. ====Tamílamálið==== Atvik voru þau, að [[Erik Ninn-Hansen]], dómsmálaráðherra, gaf árið 1987 munnlega skipun um að umsóknum tamílskra flóttamanna frá [[Sri Lanka]] um að ættingjar þeirra gætu flutt til þeirra til Danmerkur skyldu ekki afgreidd heldur stungið undir stól. Um var að ræða flóttamenn sem vildu sameinast ættingjum sínum sem bjuggu fyrir í Danmörku og er talið að þessi skipun hans hafi haft áhrif á um 5-6000 flóttamenn. Skipunin var ólögleg, en það hefði líka verið lögbrot af hálfu embættismanna að fylgja henni ekki. Því hrúguðust umsóknir flóttamannanna upp og voru þær ekki afgreiddar fyrr en [[1989]], þegar Ninn-Hansen fór frá sem dómsmálaráðherra. Þegar upp komst um málið sagði ríkisstjórnin af sér og sósíal-demókratar tóku við völdum. Rannsóknarnefnd rannsakaði máið og vegna niðurstöðu hennar var Ninn-Hansen ákærður af danska þinginu árið [[1994]] fyrir embættisfærslur sínar og dæmdi Ríkisrétturinn hann árið [[1995]] í fjögurra mánaða fangelsi, en refsing skyldi falla niður héldi hann skilorð í eitt ár. Hann áfrýjaði málinu til [[Mannréttindadómstóll Evrópu|Mannréttindadómstóls Evrópu]], sem vísaði málinu frá. ===[[Noregur]]=== Í [[Stjórnarskrá Noregs|norsku stjórnarskránni]] er sömuleiðis gert ráð fyrir Ríkisrétti ([[Norska|n]]. ''Riksretten'').<ref>[http://no.wikipedia.org/wiki/Riksretten Riksretten], á norsku wikipedia</ref> Hann er svipaður Landsdómi að því leyti að hann dæmir mál sem löggjafinn höfðar á móti æðstu handhöfum framkvæmdarvaldsins, en fyrir utan það dæmir hann einnig mál sem löggjafinn kann að höfða á móti hæstaréttardómurum og þingmönnum á [[Stórþingið|Stórþinginu]] (no. ''Stortinget''). [[Odelstinget]], efri deild norska þingsins, fer með ákæruvaldið. Ríkisrétturinn var mikið notaður á seinni hluta [[19. öld|19. aldar]] í Noregi til að afnema neitunarvald konungs á lög og tryggja [[þingræði]]ð. Hann var síðast kallaður saman árið [[1927]]. ==Aðrar hliðstæður== *Löggjafarþing [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] getur ákært dómara [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|Hæstaréttar Bandaríkjanna]] og ráðherra fyrir [[landráð]], mútuþægni eða önnur afbrot. Öldungadeildin dæmir síðan í málinu. **[[Bill Clinton]], fyrrv. forseti Bandaríkjanna, var þannig ákærður 1998 fyrir að hafa sagt ósatt í vitnaleiðslum. *[[Þýska sambandsþingið]] getur ákært forseta sambandslýðveldisins fyrir að brjóta þýsk lög viljandi. Þýski stjórnlagadómstóllinn ([[Þýska|þ]]. ''Bundesverfassungsgericht'') dæmir í málinu. == Tilvísanir == {{reflist}} ==Tenglar== ===Lög=== *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1944033.html Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944] *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1963003.html Lög um landsdóm nr. 3/1963.] *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1963004.html Lög um ráðherraábyrgð nr. 4/1963.] ===Annað=== *[http://www.althingi.is/pdf/eftirlit_althingis_med_framkvaemdavaldinu_skyrsla.pdf Eftirlit Alþingis með framkvæmdarvaldinu]: Skýrsla vinnuhóps sem forsætisnefnd fól að fara yfir núgildandi lagareglur um eftirlit þingsins með framkvæmdarvaldinu og leggja mat á hvort breytinga sé þörf. *[http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=623984 Sunnudagsblað Morgunblaðsins 2. september 2001 - ''Ráðherrar bera ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum''] *[http://www.stortinget.no/saker/dokumenter/2003-2004/dok19-200304.pdf Skýrsla nefndar um Riksretten í Noregi, unnin að beiðni Stortinget] *[http://www.althingi.is/dba-bin/ferill.pl?ltg=127&mnr=12 Þingsályktunartillaga frá 2001 um Landsdóm] [[Flokkur:Íslenskir dómstólar]] 68avbytuhdwxx3l9s5wbxgr8i8q25m5 0 30915 1972679 1932657 2026-07-19T06:43:04Z Ziv 102822 ([[c:GR|GR]]) [[File:Aécio Neves, Michael Schumacher e Didi (Cropped).jpg]] → [[File:Michael Schumacher, September 2005.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr 1972679 wikitext text/x-wiki {{Formúlu 1 ökumaður |name = Michael Schumacher |image = Michael Schumacher, September 2005.jpg |image_size = |alt = |caption = Schumacher árið 2005. |birth_name = |birth_date = {{fæðingardagur og aldur|1969|1|3}} |birth_place = [[Hürth]], [[Norðurrín-Vestfalía|Norðurrín-Vestfalíu]], [[Vestur-Þýskaland]]i |death_date = |death_place = |relatives = [[Mick Schumacher]] (sonur)<br>[[Ralf Schumacher]] (bróðir) |nationality = {{flagicon|Þýskaland}} Þýskur |years = [[Formúla 1 1991|1991]]-[[Formúla 1 2006|2006]], [[Formúla 1 2010|2010]]-[[Formúla 1 2012|2012]] |teams = Jordan, Benetton, [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Mercedes-Benz í Formúlu 1|Mercedes]] |2025 Team = |car_number = |races = 308 (306 ræsingar) |championships = 7 ([[Formúla 1 1994|1994]], [[Formúla 1 1995|1995]], [[Formúla 1 2000|2000]], [[Formúla 1 2001|2001]], [[Formúla 1 2002|2002]], [[Formúla 1 2003|2003]], [[Formúla 1 2004|2004]]) |wins = 91 |podiums = 155 |points = 1566 |poles = 68 |fastest_laps = 77 |first_race = Belgíski kappaksturinn 1991 |first_win = Belgíski kappaksturinn 1992 |last_win = Kínverski kappaksturinn 2006 |last_race = Brasilíski kappaksturinn 2012 |last_season = |last_position = | prev series = | prev series years= |titles = | title years = |website = |signature = |signature_size = |module = |module2 = |module3 = |module4 = |module5 = |updated = }} '''Michael Schumacher''' (f. 3. janúar 1969) er [[Þýskaland|þýskur]] fyrrum [[akstursíþróttir|akstursíþróttamaður]] sem keppti í Formúlu 1 á árunum 1991 til 2006 og 2010 til 2012. Hann hefur sjö sinnum unnið [[Heimsmeistarar í Formúlu 1|heimsmeistaratitilinn]] í [[Formúla 1|Formúlu 1]] sem er met sem hann deilir með [[Lewis Hamilton]]. Þann 29. desember 2013 hlaut Schumacher alvarlega höfuðáverka í skíðaslysi í [[Frakkland]]i og hætti í kjölfarið að birtast opinberlega. Hann dvaldi lengi á frönsku sjúkrahúsi en var síðan fluttur á sérútbúna gjörgæslu á heimili sínu í [[Genf]].<ref>{{Vefheimild|titill=Schumacher 50 ára — ástandið enn óljóst|url=https://www.mbl.is/sport/formula/2019/01/03/schumacher_50_ara_astandid_enn_oljost/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2019|mánuður=3. janúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=11. desember}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Stubbur|æviágrip|akstursíþrótt|þýskaland}} {{fe|1969|Schumacher, Michael}} {{DEFAULTSORT:Schumacher, Michael}} [[Flokkur:Formúlu 1 ökumenn]] [[Flokkur:Þýskir akstursíþróttamenn]] enmcxbasp8toqnm3ncu8j44uy014svn 0 58271 1972696 1617769 2026-07-19T10:59:38Z Berserkur 10188 1972696 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Collage de Santiago de Compostela.jpg|thumb|right|Santiago de Compostela.]] '''Santiago de Compostela''' ([[íslenska]]: ''Heilagur Jakob frá Compostela'') er [[höfuðstaður]] [[Galisía|Galisíu]] á Norðvestur-[[Spánn|Spáni]]. [[Dómkirkjan í Santiago de Compostela]] var mikilvæg endastöð á [[pílagrímur|pílagrímaleiðinni]] [[Vegur heilags Jakobs]] á [[miðaldir|miðöldum]]. == Tengt efni == * [[Jakobsvegurinn]] {{commons|Santiago de Compostela}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Borgir í Galisíu]] [[Flokkur:Helgar borgir]] i2l2nmbfw8bqh60pvkt9ebu598l4dbf 0 59876 1972629 1916113 2026-07-18T19:41:24Z Berserkur 10188 /* Saga */ 1972629 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki | nafn = '''Skógræktin''' | merki = [[Mynd:Skograektin-HORIZ-RGB.png|250px|Merki Skógræktarinnar]] | gerð = Opinber stofnun | slagorð = | hjáheiti = | stofnað = 2016 (Upprunalega 1907) | stofnandi = | örlög = Sameinaðist Land og skógur 2024 | staðsetning = Aðalskrifstofa, Miðvangur 2 - 4, 700 [[Egilsstaðir]] | lykilmenn = Þröstur Eysteinsson, skógræktarstjóri | starfsemi = | heildareignir = | tekjur = | hagnaður_f_skatta = | hagnaður_e_skatta = | eiginfjárhlutfall = | móðurfyrirtæki = | dótturfyrirtki = | starfsmenn = ∼ 70 | vefur = skogur.is }} '''Skógræktin''' var [[Íslensk stofnun|íslensk ríkisstofnun]] sem heyrði undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið og vann að þróun [[skógrækt]]ar á Íslandi samkvæmt lögum um [[skógrækt]]. Stofnunin var sameinuð Landgræðslunni í nýrri stofnun, Landi og skóg. == Saga == Skógræktin var stofnuð með lögum árið [[1907]] og tók til starfa 1. janúar 1908. Hún heyrði upphaflega undir [[ráðherra Íslands]]. Árið [[1940]] var stofnunin flutt undir [[landbúnaðarráðherra Íslands|landbúnaðarráðuneytið]]. Þá var farið að tala um Skógrækt ríkisins. Fyrsta gróðrarstöðin var á [[Tumastaðir|Tumastöðum]] í Fljótshlíð. Árið [[1990]] var aðalskrifstofa stofnunarinnar flutt frá [[Reykjavík]] til [[Egilsstaðir|Egilsstaða]]. Á aldarafmæli stofnunarinnar var hún færð undir [[Umhverfis- og auðlindaráðuneyti Íslands|umhverfis- og auðlindaráðuneytið]]. Hinn 1. júlí [[2016]] varð núverandi stofnun til, '''Skógræktin''', við sameiningu Skógræktar ríkisins og fimm lítilla stofnana sem sáu um landshlutaverkefni í skógrækt, hver í sínum landshluta. Þetta voru Héraðs- og Austurlandsskógar, Suðurlandsskógar, Vesturlandsskógar, Skjólskógar á Vestfjörðum og Norðurlandsskógar. Í skipuriti Skógræktarinnar skiptist stofnunin í fjögur svið, skógarþjónustusvið sem sinnir einkum þjónustu við skógrækt á lögbýlum, þjóðskógasvið sem sér um rekstur þjóðskóganna, rannsóknasvið sem stundar skógrannsóknir og skógmælingar og rekstrarsvið sem sér um fjármál stofnunarinnar, mannauðsmál og fleira. Skógræktarstjóri er yfirmaður sviðanna fjögurra og einnig embættis fagmálastjóra sem er skógræktarstjóra til fulltingis og hefur með höndum ýmislegt sem snertir alþjóðlegt samstarf og samskipti. Árið 2024 sameinaðist Skógræktin Landgræðslunni í nýrri stofnun ''' Land og skógur'''. == Hlutverk == Skógræktin er þekkingar-, þróunar- og þjónustuaðili sem vinnur með og fyrir stjórnvöld, almenning og aðra hagsmunaaðila að rannsóknum, þróun, ráðgjöf og þekkingarmiðlun á sviði skógræktar. Stofnunin er í forsvari fyrir Íslands hönd í erlendu samstarfi á sviði skógræktar. Yfirmaður skógræktarinnar er ''skógræktarstjóri''. Núverandi skógræktarstjóri er Þröstur Eysteinsson. Frá upphafi hefur stofnunin haft tvær meginskyldur, að vernda og viðhalda skóglendi sem fyrir er í landinu og rækta nýja skóga landinu til heilla og nytja. == Vernd og útbreiðsla birkiskóga == Við landnám er talið að birkiskóglendi hafi þakið 25%-40% landsins. Þegar Skógræktin tók til starfa 1908 var birkiskóglendi aðallega slitrur hér og hvar, samtals innan við hálft prósent landsins. Fáeinir heillegir skógar voru eftir. Þeirra þekktastir voru [[Hallormsstaðaskógur]] og [[Vaglaskógur]] sem ríkið hafði keypt nokkru áður til að forða þeim frá eyðingu. Skógræktin fékk svo það hlutverk að forða fleiri birkiskógum frá eyðingu og vinna að því að birkiskóglendi gæti breiðst út á ný. Það reyndist torvelt verk enda sauðfjárbeit um allt land sem kemur í veg fyrir endurnýjun birkiskóga og útbreiðslu þeirra. Smám saman fjölgaði birkiskógum undir verndarvæng Skógræktarinnar. Stofnunin hefur haft umsjón með [[Þórsmörk]] og [[Goðaland]]i frá 1920 og þar hefur skógur sem var á fallanda fæti margfaldast og breiðist enn út. [[Vatnaskógur]] í Svínadal, Laugarvatnsbrekkur, [[Ásbyrgi]], [[Arnaldsstaðaskógur]] í Fljótsdal, [[Sigríðastaðaskógur]] í Ljósavatnsskarði, Mela- og [[Skuggabjargaskógur]] og fleiri skógar í [[Fnjóskadalur|Fnjóskadal]] eru einnig meðal birkiskóga sem Skógræktin verndar og varðveitir. Alla sína tíð hefur Skógræktin gert tilraunir með útbreiðslu birkis og talað fyrir verndun lands svo að birki gæti breiðst út. Birki hefur einna helst átt skjól þar sem land hefur verið friðað fyrir beit, ekki síst á skógræktarsvæðum þar sem ræktaðir eru nytjaskógar. Þar kemur birkið ævinlega upp, sé nokkur fræuppspretta í grenndinni. Minnkandi beit og friðun lands á vegum ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja og einstaklinga hefur líka leitt til aukinnar útbreiðslu birkis. Birkiskógur og birkikjarr þrífst nú á 1,5% landsins (2022). == Nýskógrækt == Frá upphafi vann Skógræktin að því að reyna innfluttar trjátegundir til skógræktar á Íslandi eins og kveðið var á um í lögum um stofnunina. Á þeim tíma sem liðinn er hafa verið reyndir tugir nytjatrjátegunda. Best hafa reynst þær fimm trjátegundir sem nú eru megintegundir í nýskógræktarverkefnum hérlendis, [[Alaskaösp|alaskaösp]], [[Ilmbjörk|ilmbjörk]], [[Rússalerki|rússalerki]], [[Sitkagreni|sitkagreni]] og [[Stafafura|stafafura]]. Um miðja 20. öld voru miklar vonir bundnar við [[Skógarfura|skógarfuru]] í skógrækt hérlendis og var hún gróðursett í stórum stíl víða um land fram yfir 1960 þegar furulús varð flestum trjánum að aldurtila og notkun tegundarinnar var hætt. Fáein tré stóðu lúsina þó af sér og frærækt af þeim gefur vonir um að tegundina megi nota að einhverju marki, í það minnsta til skrauts í skógum og til garðræktar. Þá var lengi vel talið að [[Rauðgreni|rauðgreni]] væri hentugri [[greni]]tegund en sitkagreni, ekki síst á Norður- og Austurlandi. Sú hefur ekki verið raunin því rauðgrenið vex mun hægar og er því lengur að gefa af sér afurðir. Skógræktin hefur undanfarna áratugi unnið að kynbótum á lerki og útkoman úr því er blendingur sem fæst með blöndun úrvalstrjáa rússalerkis og evrópulerkis. Blendingurinn kallast ''[[Hrymur]]'' og hefur svokallaðan blendingsþrótt, þ.e. hann sýnir kosti beggja foreldranna, vex vel eins og evrópulerki og þrífst betur við íslenskar aðstæður en rússalerki, einkum þar sem [[Úthafsloftslag|hafræns]] loftslags gætir. Ísland er landfræðilega á barrskógabeltinu og reynslan hefur sýnt að hér vaxa barrskógar álíka vel og á sömu breiddargráðum í Skandinavíu. Rannsóknasvið Skógræktarinnar hefur gert skógmælingar í yfir 30 ár í verkefni sem kallast [https://www.skogur.is/isu Íslensk skógarúttekt]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Gögn úr þeim mælingum eru m.a. hluti af þeim gögnum sem Ísland skilar til [[Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar|Loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna]]. Gögnin sýna að binding í ræktuðum skógi á Íslandi er að meðaltali um 10 tonn á hektara á ári miðað við 50 ára vaxtarlotu. Það er mun meira en margir þorðu að vona framan af og sýnir mátt og möguleika skógræktar á Íslandi, bæði til nytja og til bindingar á kolefni. Nytjaskógrækt á Íslandi skilar því bæði verðmætum afurðum sem leyst geta af hólmi mengandi hráefni eins og olíu, plast, stál og steinsteypu og stuðlar að mikilli bindingu á [[Koltvísýringur|koltvísýringi]] úr andrúmsloftinu. == Tenglar == * [http://www.skogur.is Vefur Skógræktarinnar] * [http://www.skogarkolefni.is Vefur Skógarkolefnis]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://ust.is/library/Skrar/loft/NIR/NIR%202020.pdf National Inventory Report. Umhverfisstofnun, 2020] {{Umhverfisráðuneyti Íslands}} [[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]] [[Flokkur:Skógrækt á Íslandi]] {{s|1907}} 0lnkr3jcluojkqp14ez8z5a4o4vqi7t 1972630 1972629 2026-07-18T19:42:09Z Berserkur 10188 /* Saga */ 1972630 wikitext text/x-wiki {{Fyrirtæki | nafn = '''Skógræktin''' | merki = [[Mynd:Skograektin-HORIZ-RGB.png|250px|Merki Skógræktarinnar]] | gerð = Opinber stofnun | slagorð = | hjáheiti = | stofnað = 2016 (Upprunalega 1907) | stofnandi = | örlög = Sameinaðist Land og skógur 2024 | staðsetning = Aðalskrifstofa, Miðvangur 2 - 4, 700 [[Egilsstaðir]] | lykilmenn = Þröstur Eysteinsson, skógræktarstjóri | starfsemi = | heildareignir = | tekjur = | hagnaður_f_skatta = | hagnaður_e_skatta = | eiginfjárhlutfall = | móðurfyrirtæki = | dótturfyrirtki = | starfsmenn = ∼ 70 | vefur = skogur.is }} '''Skógræktin''' var [[Íslensk stofnun|íslensk ríkisstofnun]] sem heyrði undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið og vann að þróun [[skógrækt]]ar á Íslandi samkvæmt lögum um [[skógrækt]]. Stofnunin var sameinuð Landgræðslunni í nýrri stofnun, Landi og skóg. == Saga == Skógræktin var stofnuð með lögum árið [[1907]] og tók til starfa 1. janúar 1908. Hún heyrði upphaflega undir [[ráðherra Íslands]]. Árið [[1940]] var stofnunin flutt undir [[landbúnaðarráðherra Íslands|landbúnaðarráðuneytið]]. Þá var farið að tala um Skógrækt ríkisins. Fyrsta gróðrarstöðin var stofnsett árið [[1944]] á [[Tumastaðir|Tumastöðum]] í Fljótshlíð. Árið [[1990]] var aðalskrifstofa stofnunarinnar flutt frá [[Reykjavík]] til [[Egilsstaðir|Egilsstaða]]. Á aldarafmæli stofnunarinnar var hún færð undir [[Umhverfis- og auðlindaráðuneyti Íslands|umhverfis- og auðlindaráðuneytið]]. Hinn 1. júlí [[2016]] varð núverandi stofnun til, '''Skógræktin''', við sameiningu Skógræktar ríkisins og fimm lítilla stofnana sem sáu um landshlutaverkefni í skógrækt, hver í sínum landshluta. Þetta voru Héraðs- og Austurlandsskógar, Suðurlandsskógar, Vesturlandsskógar, Skjólskógar á Vestfjörðum og Norðurlandsskógar. Í skipuriti Skógræktarinnar skiptist stofnunin í fjögur svið, skógarþjónustusvið sem sinnir einkum þjónustu við skógrækt á lögbýlum, þjóðskógasvið sem sér um rekstur þjóðskóganna, rannsóknasvið sem stundar skógrannsóknir og skógmælingar og rekstrarsvið sem sér um fjármál stofnunarinnar, mannauðsmál og fleira. Skógræktarstjóri er yfirmaður sviðanna fjögurra og einnig embættis fagmálastjóra sem er skógræktarstjóra til fulltingis og hefur með höndum ýmislegt sem snertir alþjóðlegt samstarf og samskipti. Árið 2024 sameinaðist Skógræktin Landgræðslunni í nýrri stofnun ''' Land og skógur'''. == Hlutverk == Skógræktin er þekkingar-, þróunar- og þjónustuaðili sem vinnur með og fyrir stjórnvöld, almenning og aðra hagsmunaaðila að rannsóknum, þróun, ráðgjöf og þekkingarmiðlun á sviði skógræktar. Stofnunin er í forsvari fyrir Íslands hönd í erlendu samstarfi á sviði skógræktar. Yfirmaður skógræktarinnar er ''skógræktarstjóri''. Núverandi skógræktarstjóri er Þröstur Eysteinsson. Frá upphafi hefur stofnunin haft tvær meginskyldur, að vernda og viðhalda skóglendi sem fyrir er í landinu og rækta nýja skóga landinu til heilla og nytja. == Vernd og útbreiðsla birkiskóga == Við landnám er talið að birkiskóglendi hafi þakið 25%-40% landsins. Þegar Skógræktin tók til starfa 1908 var birkiskóglendi aðallega slitrur hér og hvar, samtals innan við hálft prósent landsins. Fáeinir heillegir skógar voru eftir. Þeirra þekktastir voru [[Hallormsstaðaskógur]] og [[Vaglaskógur]] sem ríkið hafði keypt nokkru áður til að forða þeim frá eyðingu. Skógræktin fékk svo það hlutverk að forða fleiri birkiskógum frá eyðingu og vinna að því að birkiskóglendi gæti breiðst út á ný. Það reyndist torvelt verk enda sauðfjárbeit um allt land sem kemur í veg fyrir endurnýjun birkiskóga og útbreiðslu þeirra. Smám saman fjölgaði birkiskógum undir verndarvæng Skógræktarinnar. Stofnunin hefur haft umsjón með [[Þórsmörk]] og [[Goðaland]]i frá 1920 og þar hefur skógur sem var á fallanda fæti margfaldast og breiðist enn út. [[Vatnaskógur]] í Svínadal, Laugarvatnsbrekkur, [[Ásbyrgi]], [[Arnaldsstaðaskógur]] í Fljótsdal, [[Sigríðastaðaskógur]] í Ljósavatnsskarði, Mela- og [[Skuggabjargaskógur]] og fleiri skógar í [[Fnjóskadalur|Fnjóskadal]] eru einnig meðal birkiskóga sem Skógræktin verndar og varðveitir. Alla sína tíð hefur Skógræktin gert tilraunir með útbreiðslu birkis og talað fyrir verndun lands svo að birki gæti breiðst út. Birki hefur einna helst átt skjól þar sem land hefur verið friðað fyrir beit, ekki síst á skógræktarsvæðum þar sem ræktaðir eru nytjaskógar. Þar kemur birkið ævinlega upp, sé nokkur fræuppspretta í grenndinni. Minnkandi beit og friðun lands á vegum ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja og einstaklinga hefur líka leitt til aukinnar útbreiðslu birkis. Birkiskógur og birkikjarr þrífst nú á 1,5% landsins (2022). == Nýskógrækt == Frá upphafi vann Skógræktin að því að reyna innfluttar trjátegundir til skógræktar á Íslandi eins og kveðið var á um í lögum um stofnunina. Á þeim tíma sem liðinn er hafa verið reyndir tugir nytjatrjátegunda. Best hafa reynst þær fimm trjátegundir sem nú eru megintegundir í nýskógræktarverkefnum hérlendis, [[Alaskaösp|alaskaösp]], [[Ilmbjörk|ilmbjörk]], [[Rússalerki|rússalerki]], [[Sitkagreni|sitkagreni]] og [[Stafafura|stafafura]]. Um miðja 20. öld voru miklar vonir bundnar við [[Skógarfura|skógarfuru]] í skógrækt hérlendis og var hún gróðursett í stórum stíl víða um land fram yfir 1960 þegar furulús varð flestum trjánum að aldurtila og notkun tegundarinnar var hætt. Fáein tré stóðu lúsina þó af sér og frærækt af þeim gefur vonir um að tegundina megi nota að einhverju marki, í það minnsta til skrauts í skógum og til garðræktar. Þá var lengi vel talið að [[Rauðgreni|rauðgreni]] væri hentugri [[greni]]tegund en sitkagreni, ekki síst á Norður- og Austurlandi. Sú hefur ekki verið raunin því rauðgrenið vex mun hægar og er því lengur að gefa af sér afurðir. Skógræktin hefur undanfarna áratugi unnið að kynbótum á lerki og útkoman úr því er blendingur sem fæst með blöndun úrvalstrjáa rússalerkis og evrópulerkis. Blendingurinn kallast ''[[Hrymur]]'' og hefur svokallaðan blendingsþrótt, þ.e. hann sýnir kosti beggja foreldranna, vex vel eins og evrópulerki og þrífst betur við íslenskar aðstæður en rússalerki, einkum þar sem [[Úthafsloftslag|hafræns]] loftslags gætir. Ísland er landfræðilega á barrskógabeltinu og reynslan hefur sýnt að hér vaxa barrskógar álíka vel og á sömu breiddargráðum í Skandinavíu. Rannsóknasvið Skógræktarinnar hefur gert skógmælingar í yfir 30 ár í verkefni sem kallast [https://www.skogur.is/isu Íslensk skógarúttekt]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Gögn úr þeim mælingum eru m.a. hluti af þeim gögnum sem Ísland skilar til [[Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar|Loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna]]. Gögnin sýna að binding í ræktuðum skógi á Íslandi er að meðaltali um 10 tonn á hektara á ári miðað við 50 ára vaxtarlotu. Það er mun meira en margir þorðu að vona framan af og sýnir mátt og möguleika skógræktar á Íslandi, bæði til nytja og til bindingar á kolefni. Nytjaskógrækt á Íslandi skilar því bæði verðmætum afurðum sem leyst geta af hólmi mengandi hráefni eins og olíu, plast, stál og steinsteypu og stuðlar að mikilli bindingu á [[Koltvísýringur|koltvísýringi]] úr andrúmsloftinu. == Tenglar == * [http://www.skogur.is Vefur Skógræktarinnar] * [http://www.skogarkolefni.is Vefur Skógarkolefnis]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://ust.is/library/Skrar/loft/NIR/NIR%202020.pdf National Inventory Report. Umhverfisstofnun, 2020] {{Umhverfisráðuneyti Íslands}} [[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]] [[Flokkur:Skógrækt á Íslandi]] {{s|1907}} k5r354nj711qx5dfae5gw54x1pent76 0 68071 1972610 1759949 2026-07-18T17:23:09Z Niegodzisie 65073 /* Breiðskífur */ 1972610 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Beck 2006-01.jpg|thumb|right|200px|Beck árið 2006.]] '''Beck Hansen''' (fæddur [[8. júlí]] [[1970]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[tónlistarmaður]] og [[söngvari]] þekktur undir [[sviðsnafn]]inu '''Beck'''. == Tónlist == === Breiðskífur === * ''[[Golden Feelings]]'' ([[1993]]) * ''[[A Western Harvest Field by Moonlight]]'' ([[1994]]) * ''[[Stereopathetic Soulmanure]]'' ([[1994]]) * ''[[Mellow Gold]]'' ([[1994]]) * ''[[One Foot in the Grave]]'' ([[1994]]) * ''[[Odelay]]'' ([[1996]]) * ''[[Mutations]]'' ([[1998]]) * ''[[Midnite Vultures]]'' ([[1999]]) * ''[[Sea Change]]'' ([[2002]]) * ''[[Guero]]'' ([[2005]]) * ''[[The Information]]'' ([[2006]]) * ''[[Modern Guilt]]'' ([[2008]]) * ''Morning Phase'' ([[2014]]) * ''Colors'' ([[2017]]) * ''Hyperspace'' ([[2019]]) * ''Ride Lonesome'' ([[2026]]) === Smáskífur === * „Loser“ (1994) * „Pay No Mind (Snoozer)“ * „Beercan“ * „Where It's At“ (1996) * „Devils Haircut“ * „The New Pollution“ * „Sissyneck“ * „Jack-Ass“ * „Deadweight“ * „Tropicalia“ * „Cold Brains“ * „Nobody's Fault But My Own“ * „Mixed Bizness“ (2000) * „Nicotine & Gravy“ * „Lost Cause“ * „E-Pro“ * „Girl“ * „Hell Yes“ * „Nausea“ * „Cellphone's Dead“ * „Think I'm in Love“ * „Timebomb“ (2007) * „Chemtrails“ * „Gamma Ray“ (2008) == Hlekkir == * [http://www.beck.com/ Opinber Heimasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821023229/http://www.beck.com/ |date=2007-08-21 }} {{Stubbur|tónlist}} {{f|1970}} [[Flokkur:Bandarískir tónlistarmenn]] pyw1nd0riwt5u6ntijdg6z95exs85jb 0 69999 1972547 1947563 2026-07-18T12:03:20Z Akigka 183 /* Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis */ 1972547 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OMXI15.jpg|300px|thumb|[[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á árunum 1998–2009]] '''Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011''' var djúp [[efnahagskreppa]] á [[Ísland]]i, sem hófst í byrjun árs [[2008]] þegar íslenskar hagvísitölur tóku að falla og [[verðbólga]] jókst. Þann [[17. mars]] [[2008]] hækkaði [[gengisvísitala]] íslensku krónunnar um 6,97% og var það mesta fall krónunnar í sögu hennar. Mikil þensla hafði verið í [[efnahagur Íslands|efnahag Íslands]] á árunum á undan og var [[hagvöxtur]] árið 2007 4,9% og atvinnuleysi lítið.<ref name="lykiltolur">{{vefheimild|url=http://www.hagstofan.is/Pages/1374|titill=Helstu lykiltölur|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=6. október|útgefandi=[[Hagstofa Íslands]]}}</ref> Íslensk stórfyrirtæki eins og [[Stoðir]] og [[Exista]] tilkynntu töp eða minni hagnað. Um miðjan júní var gengisvísitalan 164,7 stig og hafði aldrei verið hærri.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/06/18/gengi_kronunnar_aldrei_laegra/|titill=Gengi krónunnar aldrei lægra|ár=2008|mánuður=18. júní|útgefandi=MBL.is}}</ref> Vendipunktur varð þann [[29. september]] þegar tilkynnt var, nær fyrirvaralaust, að [[ríkissjóður Íslands|ríkið]] myndi þjóðnýta [[Glitnir banki hf.|Glitni]], sem var þá þriðji stærsti banki landsins, með kaupum á 75% hlut í honum.<ref>[http://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/3018 Forsætisráðuneytið, ''Fréttir: Samkomulag um að ríkissjóður leggi Glitni til nýtt hlutafé (29.9.2008)'']</ref><ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081115092648/www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item14984/%C3%8Dslenska_r%C3%ADki%C3%B0_kaupir_75_pr%C3%B3sent_hlut_%C3%AD_Glitni_/ Glitnir banki, ''Fréttir: 29.09.2008, Íslenska ríkið kaupir 75 prósent hlut í Glitni'']</ref> Hætt var við þau kaup ríkisins en þess í stað voru sett neyðarlög sem veittu [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] víðtækar valdheimildir til inngripa í rekstri fyrirtækja í einkaeigu. [[Fjármálaeftirlitið]] tók yfir rekstur [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]],<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=332 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014021354/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=332 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=1 |title=Landsbanki Íslands, ''Fréttir: Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri'' (7. október 2008) |access-date=2009-01-26 |archive-date=2009-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126180655/http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=1 |url-status=dead }}</ref> Glitnis<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=336 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Glitnis til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106080313/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=336 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113143304/www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item15928/Starfsemi_Glitnis_obreytt_og_forstjori_ber_afram_abyrgd_a_daglegum_rekstri/ Glitnir banki, ''Fréttir: Starfsemi Glitnis óbreytt og forstjóri ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri'' (08.10.2008)]</ref> og [[Kaupþing banki|Kaupþings]] fljótlega eftir setningu þeirra.<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Kaupþings hf. til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106080628/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.kaupthing.is/?pageid=853&newsid=8656 Kaupþing Banki, ''Fréttir: Kaupþing leitar til Fjármálaeftirlitsins: Yfirlýsing frá Sigurði Einarssyni, stjórnarformanni Kaupþings'' (09.10.2008)]</ref> Í framhaldi af því kom upp deilumál vegna skuldbindinga íslensku bankanna í starfsemi erlendis. Í nóvember leystust þessar deilur að hluta til þegar há neyðarlán fyrir milligöngu [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] voru afgreidd. Gengi krónunnar hefur aldrei verið lægra og sett hafa verið takmarkanir á viðskiptum með hana. Almenningur hélt reglulega [[Mótmælin í kjölfar efnahagskreppunnar 2008|mótmæli]] þar sem aðgerðum og aðgerðarleysi íslensku ríkisstjórnarinnar, framgöngu leiðandi manna í íslensku fjármálalífi og beitingu hryðjuverkalaganna af hálfu breskra stjórnvalda var mótmælt. == Aðdragandi == [[Mynd:Arsbreytinglandsfr2000-8.png|thumb|right|Hagvöxtur á Íslandi, í [[Danmörk]]u, [[Noregur|Noregi]] og [[Svíþjóð]] á tímabilinu 2000–2007]] {{aðalgrein|Efnahagur Íslands}} Frá 2004 hefur meðaltal hagvaxtar á Íslandi verið 6,1%, sem er nokkuð mikill hagvöxtur (sjá graf til hægri) og lágt [[atvinnuleysi]], 2,7% að meðaltali. Mikill [[vöruskiptajöfnuður|vöruskiptahalli]] hefur verið á Íslandi á sama tímabili, þ.e. andvirði innfluttra vara meira en andvirði útfluttra vara.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2007/11/29/dregur_ur_voruskiptahalla/|titill=Dregur úr vöruskiptahalla|ár=2007|mánuður=29. nóvember|útgefandi=MBL.is}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.vidskiptabladid.is/frett/1/43736/vidskiptajofnudur-vid-utlond-ohagstaedur-um-taepa-57-milljarda-a-1f|titill=Viðskiptajöfnuður við útlönd óhagstæður um tæpa 57 milljarða á 1F|ár=2008|mánuður=4. júní|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://new.vb.is/frett/1/46956/vidskiptajofnudur-ohagstaedur-um-taepa-130-milljarda-a-2f|titill=Viðskiptajöfnuður óhagstæður um tæpa 130 milljarða á 2F|ár=2008|mánuður=4. september|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> === Einkavæðing bankanna === {{aðalgrein|Einkavæðing bankanna}} Undir lok tíunda áratugar 20. aldarinnar voru íslensku ríkisbankarnir; [[Landsbanki Íslands]], [[Íslandsbanki]] og [[Búnaðarbanki Íslands]] [[einkavæðing|einkavæddir]] í skrefum. Síðasti bankinn sem var seldur var Búnaðarbanki Íslands og var sölusamningur undirritaður [[16. janúar]] [[2003]]. Með sölu þeirra hagnaðist ríkissjóður töluvert. Bankarnir hófu margir starfsemi erlendis, keyptu erlenda banka og voru með útibú. Nokkur ánægja hefur verið með einkavæðinguna fram að þessu, t.a.m. sagði í ályktun af landsfundi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] [[2007]]: „''Einkavæðing bankanna hefur sýnt okkur þann kraft sem leysist úr læðingi við það að einkaaðilar taki við rekstri. Nýsköpun og þróunarstarf þessara fyrirtækja hefur skilað þeim góðum árangri bæði hér heima og erlendis. Því ber að huga að enn frekari einkavæðingu á öðrum sviðum s.s. á sviði heilbrigðis-, mennta- og orkumála.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.xd.is/?action=landsfundur_nanar&id=601|titill=Ályktun um iðnaðarmál|ár=2007|útgefandi=Sjálfstæðisflokkurinn}}</ref> Bankarnir tóku há erlend lán og, í október 2008, kom fram hjá [[Geir H. Haarde]] að samanlagt næmu skuldir þeirra tólffaldri þjóðarframleiðslu Íslands.<ref>Gróflega má áætla að þessi upphæð sé um 12-14 milljarðar, eftir því miðað við hvaða gengi íslensku krónunnar er miðað. Sjá: {{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/06/skuldir_bankanna_thjodinni_ofvida_4/|titill=Skuldir bankanna þjóðinni ofviða|ár=2008|mánuður=6. október|útgefandi=MBL.is}}<br /><br />Í viðtali við Friðrik Má Baldursson, prófessor í hagfræði við Háskólann í Reykjavík kom fram að samanlagðar skuldir Íslendinga (banka og almennings) næmu áttfaldri þjóðarframleiðslu eða um 9 milljarðar. Sjá: {{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229538/|titill=Bankar selji eignir eða flytji burt|ár=2008|mánuður=3. október|útgefandi=RÚV}}</ref> === Stóriðja === {{aðalgrein|Kárahnjúkavirkjun}} Haustið 2003 hófust framkvæmdir við [[Kárahnjúkavirkjun]] af alvöru, áætlaður kostnaður var 80 milljarðar kr.<ref>{{vefheimild|url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3514120|titill=Frá samningum til framkvæmda|ár=2004|mánuður=1. apríl|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> Þúsundir erlendra verkamanna fluttust til landsins til þess að vinna við þetta verkefni þar sem [[vinnuafl]] á Íslandi annaði ekki eftirspurn. Framkvæmdirnar einar og sér höfðu talsverð áhrif á íslenskan efnahag. Í apríl árið 2004 var metið sem svo að heildarfjárfesting í verkefnum [[Landsvirkjun]]ar á Íslandi væri á bilinu 250-300 milljarðar íslenskra króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.lv.is/files/2004_4_2_02_04_2004_fs_erindi.pdf|titill=Skýrsla forstjóra um starfsemi Landsvirkjunar|ár=2004|mánuður=2. apríl|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> [[Impregilo]], aðalverktaki framkvæmdarinnar, keypti vörur og þjónustu af íslenskum fyrirtækjum fyrir rúmlega 8,3 milljarða króna frá upphafi framkvæmda við Kárahnjúka til ársloka 2004.<ref>{{vefheimild|url=http://www.karahnjukar.is/article.asp?catID=400&ArtId=1064|titill=10.2.2005: Átta milljarða króna viðskipti Impregilo við íslensk fyrirtæki|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2006}}</ref> Kárahnjúkavirkjun var byggð með það að markmiði að veita [[álver]]i [[Alcoa]] í [[Reyðarfjörður|Reyðarfirði]] rafmagn til framleiðslu á áli. Á eftir [[sjávarútvegur|sjávarútvegi]] er álframleiðsla sögð önnur helsta útflutningsvara Íslands. === Skuldsetning heimilanna === Með auknu aðgengi að fjármagni skuldsetti íslenskur almenningur sig hröðum skrefum. Bankarnir veittu fólki [[lán]] fyrir [[íbúð]]um á betri kjörum en áður hafði þekkst. [[Íbúðalánasjóður]], sem er helsta opinbera stofnunin í samkeppni við bankana á þessu sviði, fylgdi í humátt eftir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2004/09/14/innkoma_bankanna_a_fasteignalanamarkad_mun_hafa_ahr/|titill=Innkoma bankanna á fasteignalánamarkað mun hafa áhrif á efnahagsframvindu|ár=2004|mánuður=14. september|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Lánsfé var einnig nýtt til kaupa á bílum og í einkaneyslu. [[Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna]], opinber stofnun sem veitir fólki ráðgjöf um fjármál, tilkynnti á ársfundi sínum 2008 að „''heildarskuldir þeirra, sem leita til Ráðgjafarstofu, [hefðu] aukist um 14,9% á milli ára og vanskil hafa hækkað um 33,5%. Vanskil lána með raðgreiðslusamningi og bílalán hafa aukist mest á milli ára.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.fjolskylda.is/fjarmal/frettalisti/2008/04/17/nr/278|titill=Ársfundur Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna 200|ár=2008|mánuður=17. apríl|útgefandi=Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna}}</ref> {{tilvitnun2|Tekjur heimilanna duga ekki fyrir útgjöldum þeirra, skuldirnar hrannast upp og nema nú um 240% af ráðstöfunartekjum. Tekjurnar hafa vissulega aukist talsvert á liðnum árum en samt hefur hlutfall vaxtagreiðslna af ráðstöfunartekjum verið að hækka. Nauðsynlegt að horfast í augu við það að mikil skuldsetning íslenskra heimila svo og hækkandi byrði vaxtagreiðslna þýðir að áhætta þeirra vegna skulda hefur aukist. Þau eru orðin mjög viðkvæm fyrir verðbólgu svo og breytingum á vöxtum, tekjum og eignaverði.|Vorskýrsla Hagdeildar ASÍ 2007<ref>{{vefheimild|url=http://www.asi.is/ResourceImage.aspx?raid=479|titill=Aukin misskipting í góðæri|ár=2007|mánuður=4. september|útgefandi=ASÍ|snið=pdf}}</ref>}} Á miðju ári 2008 námu skuldir heimilanna við íslenskar lánastofnanir (þ.e. banka, [[Íbúðalánasjóður|Íbúðalánasjóð]], [[lífeyrissjóður|lífeyrissjóði]], [[Lánasjóður íslenskra námsmanna|LÍN]], [[tryggingarfélag|tryggingarfélög]]) 1.760 ma. kr og höfðu þá aukist um 13,5% frá því áramótunum 2007-8, úr 1.551 ma.kr.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fjarmalaraduneyti.is/media/vefrit/Vefrit_fjarmalaraduneytisins_16._oktober_2008.pdf|titill=Vefrit fjármálaráðuneytisins|ár=2008|mánuður=16. október|útgefandi=Fjármálaráðuneytið|snið=pdf}}</ref> === Lausafjárkreppan 2007–2008 === {{aðalgrein|Lausafjárkreppan 2007–2008}} Lausafjárkreppan 2007–2008 er alþjóðleg efnahags[[kreppa]] sem hefur einkennst af [[tap|töpum]] á rekstri, [[greiðslustöðvun]]um og [[gjaldþrot]]um hjá stórum bönkum og fjármálastofnunum í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og í [[Evrópa|Evrópu]]. Hana má rekja til [[undirmálslánakrísan|undirmálslánakrísunnar]] svonefndu í Bandaríkjunum en þá er átt við fjölda húsnæðislána sem lánþegar gátu ekki endurgreitt sem varð til þess að stórar bandarískar fjármálastofnanir þ.á m. [[Indymac Federal Bank]], [[Fannie Mae]] og [[Freddie Mac]], [[Lehman Brothers]], [[AIG]], [[Merrill Lynch]], o.fl. lentu í miklum skakkaföllum. Bankar í Evrópu og víðar hafa átt í vanda við að útvega sér lausafé í a.m.k. eitt ár, fyrsti bankinn sem varð gjaldþrota var breski bankinn [[Northern Rock]], í september 2007. Þetta hafði einnig áhrif á íslenska efnahagskerfið. == Efnahagskreppa == Undir lok ársins [[2007]] féllu bréf í [[Exista]] og [[SPRON]] töluvert, en nýlega var búið að skrá SPRON á markað og hafði gengið á hlutabréfum í sparisjóðnum fallið um helming á örfáum mánuðum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2007/12/19/exista_og_spron_laekka_mikid/|titill=Exista og SPRON lækka mikið|ár=2007|mánuður=19. desember|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Á fyrstu þremur viðskiptadögum ársins [[2008]] féllu íslensk [[hlutabréf]] um 10,53%, á alþjóðlegum mörkuðum féllu hlutabréf sömuleiðis en þó ekki jafn mikið. Á einum degi lækkaði Exista mest þeirra félaga sem voru á aðallista [[Íslenska kauphöllin|íslensku kauphallarinnar]] eða um rúm 5%. FL-Group lækkaði um rúm 3%, Straumur-Burðarás um 2,5% og Kaupþing um tæp 2%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item185484/|titill=Gustar um hlutabréfamarkaðinn|ár=2008|mánuður=8. janúar|útgefandi=RÚV}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/38556/a-hadegi--exista-laekkar-um-7-7-|titill=Á hádegi: Exista lækkar um 7,7%|ár=2008|mánuður=9. janúar|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> === Gengi krónunnar === Í mars var metvelta á íslenskum gjaldeyrismarkaði, þann [[7. mars]] nam veltan 88,2 milljörðum króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/03/08/ahaettuflotti_grefur_undan_gengi_islensku_kronunnar/|titill=Áhættuflótti grefur undan gengi íslensku krónunnar|ár=2008|mánuður=8. mars|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Þann [[17. mars]] [[2008]] féll gengisvísistala íslensku krónunnar um 6,97% og var það mesta fall í sögu hennar. Gengisvísitala krónunnar hafði þá ekki verið hærri síðan í desember 2001, um svipað leyti og [[flotgengi]]stefna Seðlabankans var tekin upp.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/40809/gengisvisitala-kronunnar-ekki-haerri-sidan-i-desember-2001|titill=Gengisvísitala krónunnar ekki hærri síðan í desember 2001|ár=2008|mánuður=17. mars|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Seðlabankinn brást við [[25. mars]] og hækkaði stýrisvexti um 1,25% í 15%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1689|titill=Seðlabanki Íslands hækkar stýrivexti|ár=2008|mánuður=25. mars|útgefandi=Seðlabanki Íslands}}</ref> Í kjölfarið komu upp umræður um að s.k. [[jöklabréf]]um væri um að kenna. Frá [[Seðlabanki Íslands|Seðlabankanum]] bárust ásakanir um að erlendir [[vogunarsjóður|vogunarsjóðir]]<ref>[http://www.thisismoney.co.uk/investing-and-markets/article.html?in_article_id=440172&in_page_id=3&in_page_id=3 Kaupthing accuses hedge funds of 'smears]</ref> og aðrir „óprúttnir miðlarar hafi ákveðið að gera úrslitatilraun til að brjóta niður íslenska fjármálakerfið.“<ref>{{cite web |url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1704 |title=Ræða Davíðs Oddssonar, formanns bankastjórnar Seðlabanka Íslands, á ársfundi bankans 28. mars 2008 |access-date=2008-10-06 |archive-date=2010-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127161309/http://sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1704 |url-status=dead }}</ref> [[Sigurður Einarsson]], stjórnarformaður Kaupþings, sakaði fjóra erlenda vogunarsjóði um kerfisbundnar árásir á íslenska hagkerfið: [[Trafalgar]], [[Landsdowne]], [[Ako Capital]] og [[Cheney]]. Fram kom að hagnaður þeirra næmi tugum eða hundruðum milljarða króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080409/VIDSKIPTI06/104090057|titill=Fjórir vogunarsjóðir stóðu fyrir árásum|ár=2008|mánuður=9. april|útgefandi=Visir.is}}</ref> === Háir stýrivextir === Íslenski Seðlabankinn hækkaði vexti sína í 15,5% þann [[10. apríl]] og voru þeir þá þeir hæstu í Evrópu. Strax daginn eftir gaf Seðlabankinn út þá spá að [[fasteign]]averð á Íslandi myndi lækka að raunvirði um 30% til ársins [[2010]] og þá yrði verðbólgumarkmiðum Seðlabankans náð.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/04/11/30_prosent_laekkun_ibudaverds_ad_raunvirdi_til_arsl/|titill=30% lækkun íbúðaverðs að raunvirði til ársloka 2010|ár=2008|mánuður=11. apríl}}</ref> Framangengin ár hafði fasteignaverð á landinu öllu hækkað mjög mikið, á árinu 2007 „''námu heildarviðskipti með fasteignir tæplega 410 milljörðum króna, sem er mesta velta á fasteignamarkaði á Íslandi á einu ári.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.fmr.is/?PageID=448&NewsID=2963|titill=Fasteignamarkaðurinn 2007 - leiðrétting|ár=2008|mánuður=10. janúar}}</ref> Þann 28. apríl gaf [[Hagstofa Íslands]] út að verðbólga væri 11,8% og hefði mælst jafn mikil síðan í september 1990.<ref>{{vefheimild|url=http://www.hagstofan.is/Pages/95?NewsID=3166|titill=Vísitala neysluverðs í apríl 2008|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=29. apríl|útgefandi=[[Hagstofa Íslands]]}}</ref> Tveir prófessorar við Háskola Íslands sögðu opinberlega að nú væru horfurnar dökkar, talað var um efnahagsvanda og kreppur.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item203564/|titill=Erfitt að leysa efnahagsvandann|ár=2008|mánuður=29. apríl|útgefandi=RÚV}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item204189/|titill=Hagkerfið komið í kreppu|ár=2008|mánuður=3. maí|útgefandi=RÚV}}</ref> === Gjaldeyrisvaraforði Seðlabanka Íslands === Eitt af hlutverkum [[seðlabanki|seðlabanka]] hvers lands er að veita ríkisábyrgð (e. ''lender of last resort'') ef nauðsyn þykir. Í ljósi þess að íslenska krónan er bundin við hagkerfi Íslands, þ.e. hana er ekki hægt að nota utan landsins, ólíkt öðrum gjaldmiðlum s.s. [[bandaríkjadollari]] og [[evran]], hefur [[Seðlabanki Íslands]] haft gjaldeyrisvaraforða eða gjaldeyrisvarasjóð. Í mars 2008 leitaði Seðlabanki Íslands til [[Seðlabanki Danmerkur|Seðlabanka Danmerkur]], [[Englandsbanki|Englandsbanka]], [[Seðlabanki Evrópu|Seðlabanka Evrópu]], [[Alþjóðagreiðslubankinn|Alþjóðagreiðslubankans í Basel]] og [[Seðlabanki Bandaríkjanna|Seðlabanka Bandaríkjanna]] eftir gerð gjaldeyrisskiptasamninga. Á fundum hjá AGS í apríl 2008 var krafist álitsgerða frá AGS af hálfu [[Mervyn King]], seðlabankastjóra Englandsbanka, og í kjölfarið skiptu ofangreindir aðilar um skoðun og höfnuðu hugmyndum um gjaldeyrisskiptasamniga.<ref name="vidleitnisb">{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1888|titill=Gjaldeyrisskiptasamningar og viðleitni til eflingar gjaldeyrisforða|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Í maí 2008 tilkynnti Seðlabankinn gjaldeyrisskiptasamninga við Seðlabankaa Svíþjóðar, Noregs og Danmerkur að andvirði 500 milljónir evra hver.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1765|titill=Seðlabanki Íslands gerir gjaldmiðlaskiptasamninga|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Stuttu áður kom út ''skoðun'' [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]] um að gjaldeyrisvaraforðinn væri of lágur. {{tilvitnun2|Þegar rætt er um að taka lán til efla gjaldeyrisvarasjóð eða eiginfjárstöðu Seðlabankans og styrkja þannig trúverðugleika íslensks fjármálakerfis er því ekki verið vinna að hagsmunum þröngs hóps á kostnað almennings. Þvert á móti er slík aðgerð óumflýjanlegt fyrsta skref til að koma í veg fyrir víxlverkandi vítahring verðbólgu, gengisveikingar og vaxtahækkana.|Skoðun Viðskiptaráðs<ref>{{vefheimild|url=http://www.vi.is/files/172448961Gjaldeyrisvarasjodur1.pdf|titill=Sterkari seðlabanki er hagsmunamál allra|ár=2008|mánuður=8. maí|útgefandi=Viðskiptaráð Íslands|snið=pdf}}</ref>}} Í Viðskiptablaðinu kom fram sama skoðun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/8/42972/okeypis-gjaldeyrisvarasjodur|titill=Ókeypis gjaldeyrisvarasjóður|ár=2008|mánuður=16. maí|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Yfirmaður greiningardeildar Kaupþings taldi 500 milljarða kr. heimild til lántöku í þeim tilgangi skref í rétta átt.<ref>{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080527/VIDSKIPTI06/17628812/1057|titill=Segir gjaldeyrisvarasjóðinn að komast í þokkalegt horf|ár=2008|mánuður=27. maí|útgefandi=Visir.is}}</ref> [[Gylfi Magnússon]], þá [[dósent]] í hagfræði við Háskóla Íslands sem seinna var skipaður viðskiptaráðherra Íslands, sagði það „mjög stór og alvarleg mistök að stækka ekki gjaldeyrisvarasjóð Seðlabankans í samræmi við vöxt fjármálakerfisins“ og átt þá við að það væri orðið of seint.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item207943/|titill="Alvarleg mistök í hagstjórninni"|ár=2008|mánuður=21. maí|útgefandi=RÚV}}</ref> Í lok september, stuttu fyrir bankahrunið, tilkynnti Seðlabanki Bandaríkjanna gjaldeyrisskiptasamninga við norrænu löndin, að Íslandi undanskildu, auk [[Seðlabanki Ástralíu|Seðlabanka Ástralíu]]. Seðlabanki Íslands leitaði þá, og svo aftur í byrjun október, til Seðlabanka Bandaríkjanna um hliðstæðan samning en því var hafnað vegna þess að „fjármálakerfið á Íslandi væri svo stórt í hlutfalli við þjóðarbúið að skiptasamningur yrði að vera stærri en svo að bandaríski seðlabankinn sæi sér fært að standa að gerð hans“.<ref name="vidleitnisb"/> == Bankahrunið == {{aðalgrein|Bankahrunið}} Snemma í október tilkynnti [[Seðlabanki Íslands]] að hann hyggðist kaupa 75% hlut í Glitni þar sem bankinn ætti í miklum lausafjárvanda. Stutt var síðan að [[Lárus Welding]], bankastjóri Glitnis, hafði sagt í viðtali í [[Silfur Egils|Silfri Egils]] að bankinn stæði traustum fótum. Í flókinni atburðarrás næstu daga varð [[Landsbanki Íslands]] og [[Kaupþing]] sömuleiðis gjaldþrota. Alþingi setti neyðarlög sem heimiluðu [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] að taka yfir stjórnir fyrirtækja og voru skipaðar skilanefndir til þess að sjá um rekstur bankanna. Mikil óvissa um fjármálalegan stöðugleika er áfram varðandi íslenskan efnahag þrátt fyrir að [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] hafi veitt Íslandi neyðarlán upp á 2,1 milljarða bandaríkjadala. == Milliríkjadeilur vegna skuldbindinga íslenskra banka erlendis == [[Mynd:Icesave.png|thumb|right|Alls voru viðskiptavinir [[Icesave]]-spariþjónustu Landsbankans í Bretlandi um 300 þúsund.]] Milliríkjadeilur vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis stóðu aðallega við [[Bretland|Bret]]a og [[Holland|Hollendinga]] frá bankahruninu. Deilurnar snerust um meintar skuldbindingar [[ríkissjóður Íslands|ríkissjóðs Íslands]] vegna inneigna borgara umræddra landa í dótturfélögum einkarekinna íslenskra viðskiptabanka í umræddum löndum. Nánar tiltekið [[Icesave]] á vegum [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] og [[Kaupthing Edge]] á vegum [[Kaupþing]]s. Samkvæmt tilskipun [[ESB]] áttu íslensk stjórnvöld að tryggja innistæður að hámarki 20.877 evrum. Íslenskt stjórnvöld voru treg í taumi varðandi þessar skuldbindingar og Bretar höfðu áður sett hryðjuverkalög gagnvart þeim sem komu í veg fyrir millifærslur fjármuna frá Bretlandi. Sú skoðun var sett fram, meðal annars af [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarna Benediktssyni]], formanni [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]], að yfirvöld Bretlands og Hollands hefðu beitt áhrifum sínum til þess að tefja eða koma í veg fyrir afgreiðslu lána til Íslands hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].<ref>{{cite thesis|url=https://skemman.is/handle/1946/3657|title=Icesave-deila Íslendinga og Breta|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|author=Bríet Konráðsdóttir}}</ref> Þann 8. október 2008 lækkaði [[Englandsbanki]] stýrivexti um 0,5%. Sama dag var [[Heritable]], banki í eigu Landsbankans, settur í greiðslustöðvun og Kaupþing sömuleiðis. Með vísan til sérstakra laga um fjármálastarfsemi<ref>Lögin höfðu verið sett vegna gjaldþrots [[Northern Rock]] bankans fyrr á árinu. Sjá {{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/acts/acts2008/ukpga_20080002_en_1|titill=Banking (Special Provisions) Act 2008|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=Breska fjármálaráðuneytið}}</ref> hafði hann fært þjónustu með innistæðureikninga Kaupthing Edge, sem var nafn erlendrar starfsemi Kaupþings, yfir til hollenska bankans [[ING Direct]]. Varðandi [[Icesave]], innistæðuþjónustu Landsbankans tilkynnti hann að, þó svo að um íslenskan banka væri að ræða, myndi breska ríkið ganga í ábyrgðir á innistæðum viðskiptavina þess.<ref>{{vefheimild|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/statement_chx_081008.htm|titill=Statement by the Chancellor on financial stability|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=Breska fjármálaráðuneytið}}</ref> Þetta var degi eftir símtal milli Darlings og [[Árni M. Mathiesen|Árna M. Mathiesen]], fjármálaráðherra Íslands, þar sem Árni hafði tekið fram að íslenska ríkið gæti ekki ábyrgst innistæður erlendis.<ref>{{vefheimild|url=http://www.icelandreview.com/icelandreview/daily_news/?cat_id=16567&ew_0_a_id=314205|titill=The Darling-Mathiesen Conversation before Britain Used the Anti-Terrorism Legislation against Iceland|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=24. október|útgefandi=Iceland Review}}</ref> Í Kastljósviðtali kvöldið áður hafði Davíð Oddsson, seðlabankastjóri, verið með svipaðar yfirlýsingar. Þá ákvað breska ríkisstjórnin að frysta eigur Landsbankans sem og íslenska ríkisins í Bretlandi í krafti [[hryðjuverk]]alaga. [[Kaupthing Singer & Friedlander]] var sett í greiðslustöðvun af breska fjármálaeftirlitinu.<ref>{{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/si/si2008/uksi_20082668_en_1|titill=Landsbanki Freezing Order 2008|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október}}</ref> Notast var við ákvæði í hlutum (e. ''sections'') 4 og 14 og tímaáætlun (e. ''schedule'') 3 í hryðjuverkalögunum (e. ''[[:en:Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001|Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001]]'').<ref>{{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/Acts/acts2001/ukpga_20010024_en_1|titill=Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001 - 2001 CHAPTER 24|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2001|mánuður=14. desember}}</ref> Þessi ákvörðun var tekin vegna þess að innan breska fjármálaráðuneytisins var talið að ákveðnir einstaklingar sem annað hvort tilheyrðu ríkisstjórn eða væru þegnar annars lands hefðu tekið eða myndu hugsanlega taka ákvörðun sem sköðuðu [[Efnahagur Bretlands|breskan efnahag]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/fin_sanctions_landsbanki.htm|titill=Financial Sanctions - Landsbanki|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2008|mánuður=8. október}}</ref> [[Gordon Brown]], [[forsætisráðherra Bretlands]], sagði að aðgerðir íslensku ríkisstjórnarinnar í kjölfar bankahrunsins hefðu verið allt að því ólöglegar og algjörlega óásættanlegar. Hann sagði bresk yfirvöld hafa fryst eigur íslenskra fyrirtækja í Bretlandi.<ref name="bbcbrown">{{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7662027.stm|titill=Brown condemns Iceland over banks|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=BBC}}</ref> {{tilvitnun2|They have failed not only the people of Iceland; they have failed people in Britain|Gordon Brown, forsætisráðherra Bretlands um íslenska [[Fjármálaeftirlitið]]. [[10. október]] [[2008]]<ref name="bbcbrown"/>}} == Aðgerðir almennings vegna bankahrunsins == {{aðalgrein|Mótmælin í kjölfar efnahagskreppunnar 2008}} Í fyrri hluta október hófu ýmsir aðilar úr hópi [[almenningur|almennings]] að standa fyrir mótmælum og opnum borgarafundum. Þúsundir manns hafa oft komið saman á [[Austurvöllur|Austurvelli]] til að mótmæla og svokallaðir opnir borgarafundir hafa verið haldnir í [[Iðnó]] og á skemmtistaðnum [[Nasa (skemmtistaður)|Nasa]]. Þann 15. nóvember voru haldnir samstöðutónleikar í [[Egilshöll]]. [[Hagsmunasamtök heimilanna]] voru stofnuð 15. janúar 2009. == Erlend umfjöllun == Umfjöllun erlendra fjölmiðla um þróun mála á Íslandi hófst vorið 2008. Í marsmánuði ársins 2008 árið var fjallað um hversu hátt [[skuldatryggingarálag]] Landsbankans (610 stig) og Kaupþings (856 stig) væru.<ref>{{vefheimild|url=http://www.thisismoney.co.uk/investing-and-markets/article.html?in_article_id=433257&in_page_id=3|titill=Iceland's banks top 'riskiness league'|mánuðurskoðað=13. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=16. mars|útgefandi=This is money}}</ref> Í lok mars birtist ritstjórnargrein í breska fjármáladagblaðinu [[Financial Times]] og því gefinn gaumur hversu mikil uppbygging og skuldsetning hefði átt sér stað hjá svona smáum efnahag. Þó var það áréttað að hann stæði föstum fótum og ekki væri ástæða til að óttast um afdrif hans.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/03/26/fjarmalakreppa_ekki_endilega_fylgifiskur_samdrattar/|titill=Fjármálakreppa ekki endilega fylgifiskur samdráttar á Íslandi|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=26. mars|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref><br /> Haustið 2008 settu íslensk stjórnvöld upp upplýsingamiðlun vegna efnahagskreppunnar á vefsíðunni iceland.org þar sem leitast var við að kynna málstað Íslendinga, gefa yfirlit yfir atburðarás og aðgerðir og ennfremur veita erlendum almenningi svör vegna hruns íslensku bankanna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.iceland.org/info/|titill=Iceland.org, Icelandic government's information center}} </ref> == Sjá einnig == * [[Íslenska útrásin]] == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Tenglar == * [http://www.island.is/efnahagsvandinn/ Efnahagsvandinn á Island.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127041629/http://www.island.is/efnahagsvandinn/ |date=2009-01-27 }} * [http://www.iceland.org/ Upplýsingar á ensku á Iceland.org] * [http://www.forsaetisraduneyti.is/Aaetlun_um_efnahagsstodugleika/ Vefur um áætlun ríkisstjórnarinnar um efnahagsstöðugleika] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113123119/www.felagsmalaraduneyti.is/upplysingar Upplýsingar á vefsíðu Félagsmálaráðuneytisins vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði] * [http://www.borgarafundur.org/ Vefsíða Opins Borgarafundar um stöðu þjóðarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119071921/http://www.borgarafundur.org/ |date=2009-01-19 }} * [http://www.indefence.is/ Icelanders are NOT terrorists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220123815/http://www.indefence.is/ |date=2008-12-20 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117100301/www.ruv.is/heim/frettir/innlendar/efnahagskreppa/ Fréttasíða RÚV um efnahagskreppuna] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117112355/www.vinnueftirlit.is/vinnueftirlit/is/gagnabrunnur/vinnuumhverfi_a_ovissutimum/ Vinnueftirlitið - Vinnuumhverfi á óvissutímum] * [http://www.efnahagur.is Wikivefur um íslenskan efnahag, kreppu og úrræði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.althingi.is/altext/136/s/0348.html Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.] * [http://www.rannsoknarnefnd.is/ Opinber rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] * [http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf Hagkerfi bíður skipbrot]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein eftir hagfræðingana Jón Daníelsson og Gylfa Zoega (einnig [http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306053855/http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf |date=2009-03-06 }}) * [http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6794 Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri: Aðdragandi bankahrunsins í október 2008] (pdf-skjal) * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=79336 Er það rétt að hátt í 14 þúsund fjölskyldur á Íslandi hafi verið „bornar út á götu“ í kjölfar efnahagshrunsins 2008? - Þórólfur Matthíasson. Vísindavefurinn] === Íslenskir fjölmiðlar === * [http://www.barnagull.is/mm/vidskipti/frettir/2008/02/22/alagid_i_haestu_haedum/ Álagið í hæstu hæðum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Morgunblaðið 22. febrúar 2008 * [http://www.visir.is/article/20080702/VIDSKIPTI0803/340647112/-1/VIDSKIPTI08 Vill senda skýr skilaboð um að hafið sé vaxtalækkunarferli]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Vísir 2. júlí 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frettir/forsida/2008/09/22/fjarmalafarvidri_naer_til_islands_2/ Fárviðri á fjármálamörkuðum nær til Íslands], Morgunblaðið 22. september 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frett.html?nid=1374708 Baksvið: Viðvörunarljósin leiftruðu í þrjú ár], Mbl.is 25. október 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frett.html?nid=1374713 Baksvið: Að fljóta sofandi að feigðarósi], Mbl.is 25. október 2008 * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4018603 ''Kreppuannáll - hundrað dagar''; grein í Fréttablaðinu 17. jan. 2009] === Erlendir fjölmiðlar === * BBC: [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/w/west_ham_utd/7389885.stm End of big spending at West Ham], 9. maí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/061070b8-4781-11dd-93ca-000077b07658.htm Iceland pays price for financial excess], 1. júlí 2008 * Time: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1810211,00.html Cracks in the Ice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603020925/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1810211,00.html |date=2008-06-03 }}, 29. maí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/f11a86b2-4960-11dd-9a5f-000077b07658.html Criticism of Icelandic economy does not square with the facts]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, 4. júlí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/8343fdc8-5205-11dd-a97c-000077b07658.html IMF reports uncertain outlook for Iceland]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, 15. júlí 2008 * Bloomberg: [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aAcNgmqQ6mk0 Iceland Seeks Loan From Russia, Pegs Currency (Update1)], 7. október 2008 * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7340564.stm Iceland's hi-tech future under threat] * Guardian: [http://www.guardian.co.uk/business/2008/apr/17/creditcrunch Iceland first to feel the blast of global cooling] * NYTimes: [http://www.nytimes.com/2008/04/18/business/worldbusiness/18iceland.html?hp Iceland, a Tiny Dynamo, Loses Steam] * Guardian: [http://www.guardian.co.uk/business/2008/oct/10/banking-iceland Lost in Iceland: £1 billion from councils, charities and police], Guardian 10. október 2008 * Wall Street Journal: [http://online.wsj.com/article/SB122425739356744673.html?mod=sphere_ts&mod=sphere_wd Iceland Seen Turning to IMF], 17. október * BBC: [http://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2008/10/creditors_call_time_on_iceland.html Markets call time on Iceland] BBC 4. október * Economist: [http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=12382011 Kreppanomics], 9. október * Independent: [https://web.archive.org/web/20081222103814/http://www.independent.co.uk/news/business/news/lawyers-head-to-iceland-to-get-cash-back-958345.html Lawyers head to Iceland to get cash back], 12. október * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7724298.stm Insight: 'Bretton Woods Two'?], 13. nóvember 2008 * IMF: [http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2008/pr08296.htm IMF Executive Board Approves US$2.1 Billion Stand-By Arrangement for Iceland], 19. nóvember 2008 * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7738874.stm IMF approves $2.1bn Iceland loan], 20. nóvember 2008 === Breskar stofnanir === * [http://www.hm-treasury.gov.uk/statement_chx_081008.htm Statement by the Chancellor on financial stability], 8. október Breska fjármálaráðuneytið * [http://www.opsi.gov.uk/si/si2008/uksi_20082668_en_1 ''Landsbanki Freezing Order 2008''] * [http://www.opsi.gov.uk/Acts/acts2001/ukpga_20010024_en_1 Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001] * [http://www.hm-treasury.gov.uk/fin_sanctions_landsbanki.htm Financial services > Financial sanctions > Current regimes > Landsbanki] === Evrópuráðsþingið === * [http://assembly.coe.int/ASP/NewsManager/EMB_NewsManagerView.asp?ID=4247 UK’s role in the economic collapse of Iceland on PACE agenda], frétt Evrópuráðsþingsins * [http://assembly.coe.int/CommitteeDocs/2008/20081128_CurrentAffairsDebate.pdf Beiðni Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins um umræðu á málinu] {{Hrunið}} [[Flokkur:Efnahagskreppur]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009|Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] [[Flokkur:Efnahagur Íslands]] [[Flokkur:Íslensk stjórnmál]] j4zsqi8mldhpmv42dh9h8j6zru6qo4v 1972548 1972547 2026-07-18T12:03:47Z Akigka 183 /* Milliríkjadeilur vegna skuldbindinga íslenskra banka erlendis */ 1972548 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OMXI15.jpg|300px|thumb|[[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á árunum 1998–2009]] '''Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011''' var djúp [[efnahagskreppa]] á [[Ísland]]i, sem hófst í byrjun árs [[2008]] þegar íslenskar hagvísitölur tóku að falla og [[verðbólga]] jókst. Þann [[17. mars]] [[2008]] hækkaði [[gengisvísitala]] íslensku krónunnar um 6,97% og var það mesta fall krónunnar í sögu hennar. Mikil þensla hafði verið í [[efnahagur Íslands|efnahag Íslands]] á árunum á undan og var [[hagvöxtur]] árið 2007 4,9% og atvinnuleysi lítið.<ref name="lykiltolur">{{vefheimild|url=http://www.hagstofan.is/Pages/1374|titill=Helstu lykiltölur|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=6. október|útgefandi=[[Hagstofa Íslands]]}}</ref> Íslensk stórfyrirtæki eins og [[Stoðir]] og [[Exista]] tilkynntu töp eða minni hagnað. Um miðjan júní var gengisvísitalan 164,7 stig og hafði aldrei verið hærri.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/06/18/gengi_kronunnar_aldrei_laegra/|titill=Gengi krónunnar aldrei lægra|ár=2008|mánuður=18. júní|útgefandi=MBL.is}}</ref> Vendipunktur varð þann [[29. september]] þegar tilkynnt var, nær fyrirvaralaust, að [[ríkissjóður Íslands|ríkið]] myndi þjóðnýta [[Glitnir banki hf.|Glitni]], sem var þá þriðji stærsti banki landsins, með kaupum á 75% hlut í honum.<ref>[http://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/3018 Forsætisráðuneytið, ''Fréttir: Samkomulag um að ríkissjóður leggi Glitni til nýtt hlutafé (29.9.2008)'']</ref><ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081115092648/www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item14984/%C3%8Dslenska_r%C3%ADki%C3%B0_kaupir_75_pr%C3%B3sent_hlut_%C3%AD_Glitni_/ Glitnir banki, ''Fréttir: 29.09.2008, Íslenska ríkið kaupir 75 prósent hlut í Glitni'']</ref> Hætt var við þau kaup ríkisins en þess í stað voru sett neyðarlög sem veittu [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] víðtækar valdheimildir til inngripa í rekstri fyrirtækja í einkaeigu. [[Fjármálaeftirlitið]] tók yfir rekstur [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]],<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=332 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014021354/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=332 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=1 |title=Landsbanki Íslands, ''Fréttir: Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri'' (7. október 2008) |access-date=2009-01-26 |archive-date=2009-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126180655/http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=1 |url-status=dead }}</ref> Glitnis<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=336 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Glitnis til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106080313/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=336 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113143304/www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item15928/Starfsemi_Glitnis_obreytt_og_forstjori_ber_afram_abyrgd_a_daglegum_rekstri/ Glitnir banki, ''Fréttir: Starfsemi Glitnis óbreytt og forstjóri ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri'' (08.10.2008)]</ref> og [[Kaupþing banki|Kaupþings]] fljótlega eftir setningu þeirra.<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Kaupþings hf. til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106080628/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.kaupthing.is/?pageid=853&newsid=8656 Kaupþing Banki, ''Fréttir: Kaupþing leitar til Fjármálaeftirlitsins: Yfirlýsing frá Sigurði Einarssyni, stjórnarformanni Kaupþings'' (09.10.2008)]</ref> Í framhaldi af því kom upp deilumál vegna skuldbindinga íslensku bankanna í starfsemi erlendis. Í nóvember leystust þessar deilur að hluta til þegar há neyðarlán fyrir milligöngu [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] voru afgreidd. Gengi krónunnar hefur aldrei verið lægra og sett hafa verið takmarkanir á viðskiptum með hana. Almenningur hélt reglulega [[Mótmælin í kjölfar efnahagskreppunnar 2008|mótmæli]] þar sem aðgerðum og aðgerðarleysi íslensku ríkisstjórnarinnar, framgöngu leiðandi manna í íslensku fjármálalífi og beitingu hryðjuverkalaganna af hálfu breskra stjórnvalda var mótmælt. == Aðdragandi == [[Mynd:Arsbreytinglandsfr2000-8.png|thumb|right|Hagvöxtur á Íslandi, í [[Danmörk]]u, [[Noregur|Noregi]] og [[Svíþjóð]] á tímabilinu 2000–2007]] {{aðalgrein|Efnahagur Íslands}} Frá 2004 hefur meðaltal hagvaxtar á Íslandi verið 6,1%, sem er nokkuð mikill hagvöxtur (sjá graf til hægri) og lágt [[atvinnuleysi]], 2,7% að meðaltali. Mikill [[vöruskiptajöfnuður|vöruskiptahalli]] hefur verið á Íslandi á sama tímabili, þ.e. andvirði innfluttra vara meira en andvirði útfluttra vara.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2007/11/29/dregur_ur_voruskiptahalla/|titill=Dregur úr vöruskiptahalla|ár=2007|mánuður=29. nóvember|útgefandi=MBL.is}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.vidskiptabladid.is/frett/1/43736/vidskiptajofnudur-vid-utlond-ohagstaedur-um-taepa-57-milljarda-a-1f|titill=Viðskiptajöfnuður við útlönd óhagstæður um tæpa 57 milljarða á 1F|ár=2008|mánuður=4. júní|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://new.vb.is/frett/1/46956/vidskiptajofnudur-ohagstaedur-um-taepa-130-milljarda-a-2f|titill=Viðskiptajöfnuður óhagstæður um tæpa 130 milljarða á 2F|ár=2008|mánuður=4. september|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> === Einkavæðing bankanna === {{aðalgrein|Einkavæðing bankanna}} Undir lok tíunda áratugar 20. aldarinnar voru íslensku ríkisbankarnir; [[Landsbanki Íslands]], [[Íslandsbanki]] og [[Búnaðarbanki Íslands]] [[einkavæðing|einkavæddir]] í skrefum. Síðasti bankinn sem var seldur var Búnaðarbanki Íslands og var sölusamningur undirritaður [[16. janúar]] [[2003]]. Með sölu þeirra hagnaðist ríkissjóður töluvert. Bankarnir hófu margir starfsemi erlendis, keyptu erlenda banka og voru með útibú. Nokkur ánægja hefur verið með einkavæðinguna fram að þessu, t.a.m. sagði í ályktun af landsfundi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] [[2007]]: „''Einkavæðing bankanna hefur sýnt okkur þann kraft sem leysist úr læðingi við það að einkaaðilar taki við rekstri. Nýsköpun og þróunarstarf þessara fyrirtækja hefur skilað þeim góðum árangri bæði hér heima og erlendis. Því ber að huga að enn frekari einkavæðingu á öðrum sviðum s.s. á sviði heilbrigðis-, mennta- og orkumála.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.xd.is/?action=landsfundur_nanar&id=601|titill=Ályktun um iðnaðarmál|ár=2007|útgefandi=Sjálfstæðisflokkurinn}}</ref> Bankarnir tóku há erlend lán og, í október 2008, kom fram hjá [[Geir H. Haarde]] að samanlagt næmu skuldir þeirra tólffaldri þjóðarframleiðslu Íslands.<ref>Gróflega má áætla að þessi upphæð sé um 12-14 milljarðar, eftir því miðað við hvaða gengi íslensku krónunnar er miðað. Sjá: {{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/06/skuldir_bankanna_thjodinni_ofvida_4/|titill=Skuldir bankanna þjóðinni ofviða|ár=2008|mánuður=6. október|útgefandi=MBL.is}}<br /><br />Í viðtali við Friðrik Má Baldursson, prófessor í hagfræði við Háskólann í Reykjavík kom fram að samanlagðar skuldir Íslendinga (banka og almennings) næmu áttfaldri þjóðarframleiðslu eða um 9 milljarðar. Sjá: {{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229538/|titill=Bankar selji eignir eða flytji burt|ár=2008|mánuður=3. október|útgefandi=RÚV}}</ref> === Stóriðja === {{aðalgrein|Kárahnjúkavirkjun}} Haustið 2003 hófust framkvæmdir við [[Kárahnjúkavirkjun]] af alvöru, áætlaður kostnaður var 80 milljarðar kr.<ref>{{vefheimild|url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3514120|titill=Frá samningum til framkvæmda|ár=2004|mánuður=1. apríl|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> Þúsundir erlendra verkamanna fluttust til landsins til þess að vinna við þetta verkefni þar sem [[vinnuafl]] á Íslandi annaði ekki eftirspurn. Framkvæmdirnar einar og sér höfðu talsverð áhrif á íslenskan efnahag. Í apríl árið 2004 var metið sem svo að heildarfjárfesting í verkefnum [[Landsvirkjun]]ar á Íslandi væri á bilinu 250-300 milljarðar íslenskra króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.lv.is/files/2004_4_2_02_04_2004_fs_erindi.pdf|titill=Skýrsla forstjóra um starfsemi Landsvirkjunar|ár=2004|mánuður=2. apríl|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> [[Impregilo]], aðalverktaki framkvæmdarinnar, keypti vörur og þjónustu af íslenskum fyrirtækjum fyrir rúmlega 8,3 milljarða króna frá upphafi framkvæmda við Kárahnjúka til ársloka 2004.<ref>{{vefheimild|url=http://www.karahnjukar.is/article.asp?catID=400&ArtId=1064|titill=10.2.2005: Átta milljarða króna viðskipti Impregilo við íslensk fyrirtæki|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2006}}</ref> Kárahnjúkavirkjun var byggð með það að markmiði að veita [[álver]]i [[Alcoa]] í [[Reyðarfjörður|Reyðarfirði]] rafmagn til framleiðslu á áli. Á eftir [[sjávarútvegur|sjávarútvegi]] er álframleiðsla sögð önnur helsta útflutningsvara Íslands. === Skuldsetning heimilanna === Með auknu aðgengi að fjármagni skuldsetti íslenskur almenningur sig hröðum skrefum. Bankarnir veittu fólki [[lán]] fyrir [[íbúð]]um á betri kjörum en áður hafði þekkst. [[Íbúðalánasjóður]], sem er helsta opinbera stofnunin í samkeppni við bankana á þessu sviði, fylgdi í humátt eftir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2004/09/14/innkoma_bankanna_a_fasteignalanamarkad_mun_hafa_ahr/|titill=Innkoma bankanna á fasteignalánamarkað mun hafa áhrif á efnahagsframvindu|ár=2004|mánuður=14. september|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Lánsfé var einnig nýtt til kaupa á bílum og í einkaneyslu. [[Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna]], opinber stofnun sem veitir fólki ráðgjöf um fjármál, tilkynnti á ársfundi sínum 2008 að „''heildarskuldir þeirra, sem leita til Ráðgjafarstofu, [hefðu] aukist um 14,9% á milli ára og vanskil hafa hækkað um 33,5%. Vanskil lána með raðgreiðslusamningi og bílalán hafa aukist mest á milli ára.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.fjolskylda.is/fjarmal/frettalisti/2008/04/17/nr/278|titill=Ársfundur Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna 200|ár=2008|mánuður=17. apríl|útgefandi=Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna}}</ref> {{tilvitnun2|Tekjur heimilanna duga ekki fyrir útgjöldum þeirra, skuldirnar hrannast upp og nema nú um 240% af ráðstöfunartekjum. Tekjurnar hafa vissulega aukist talsvert á liðnum árum en samt hefur hlutfall vaxtagreiðslna af ráðstöfunartekjum verið að hækka. Nauðsynlegt að horfast í augu við það að mikil skuldsetning íslenskra heimila svo og hækkandi byrði vaxtagreiðslna þýðir að áhætta þeirra vegna skulda hefur aukist. Þau eru orðin mjög viðkvæm fyrir verðbólgu svo og breytingum á vöxtum, tekjum og eignaverði.|Vorskýrsla Hagdeildar ASÍ 2007<ref>{{vefheimild|url=http://www.asi.is/ResourceImage.aspx?raid=479|titill=Aukin misskipting í góðæri|ár=2007|mánuður=4. september|útgefandi=ASÍ|snið=pdf}}</ref>}} Á miðju ári 2008 námu skuldir heimilanna við íslenskar lánastofnanir (þ.e. banka, [[Íbúðalánasjóður|Íbúðalánasjóð]], [[lífeyrissjóður|lífeyrissjóði]], [[Lánasjóður íslenskra námsmanna|LÍN]], [[tryggingarfélag|tryggingarfélög]]) 1.760 ma. kr og höfðu þá aukist um 13,5% frá því áramótunum 2007-8, úr 1.551 ma.kr.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fjarmalaraduneyti.is/media/vefrit/Vefrit_fjarmalaraduneytisins_16._oktober_2008.pdf|titill=Vefrit fjármálaráðuneytisins|ár=2008|mánuður=16. október|útgefandi=Fjármálaráðuneytið|snið=pdf}}</ref> === Lausafjárkreppan 2007–2008 === {{aðalgrein|Lausafjárkreppan 2007–2008}} Lausafjárkreppan 2007–2008 er alþjóðleg efnahags[[kreppa]] sem hefur einkennst af [[tap|töpum]] á rekstri, [[greiðslustöðvun]]um og [[gjaldþrot]]um hjá stórum bönkum og fjármálastofnunum í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og í [[Evrópa|Evrópu]]. Hana má rekja til [[undirmálslánakrísan|undirmálslánakrísunnar]] svonefndu í Bandaríkjunum en þá er átt við fjölda húsnæðislána sem lánþegar gátu ekki endurgreitt sem varð til þess að stórar bandarískar fjármálastofnanir þ.á m. [[Indymac Federal Bank]], [[Fannie Mae]] og [[Freddie Mac]], [[Lehman Brothers]], [[AIG]], [[Merrill Lynch]], o.fl. lentu í miklum skakkaföllum. Bankar í Evrópu og víðar hafa átt í vanda við að útvega sér lausafé í a.m.k. eitt ár, fyrsti bankinn sem varð gjaldþrota var breski bankinn [[Northern Rock]], í september 2007. Þetta hafði einnig áhrif á íslenska efnahagskerfið. == Efnahagskreppa == Undir lok ársins [[2007]] féllu bréf í [[Exista]] og [[SPRON]] töluvert, en nýlega var búið að skrá SPRON á markað og hafði gengið á hlutabréfum í sparisjóðnum fallið um helming á örfáum mánuðum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2007/12/19/exista_og_spron_laekka_mikid/|titill=Exista og SPRON lækka mikið|ár=2007|mánuður=19. desember|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Á fyrstu þremur viðskiptadögum ársins [[2008]] féllu íslensk [[hlutabréf]] um 10,53%, á alþjóðlegum mörkuðum féllu hlutabréf sömuleiðis en þó ekki jafn mikið. Á einum degi lækkaði Exista mest þeirra félaga sem voru á aðallista [[Íslenska kauphöllin|íslensku kauphallarinnar]] eða um rúm 5%. FL-Group lækkaði um rúm 3%, Straumur-Burðarás um 2,5% og Kaupþing um tæp 2%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item185484/|titill=Gustar um hlutabréfamarkaðinn|ár=2008|mánuður=8. janúar|útgefandi=RÚV}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/38556/a-hadegi--exista-laekkar-um-7-7-|titill=Á hádegi: Exista lækkar um 7,7%|ár=2008|mánuður=9. janúar|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> === Gengi krónunnar === Í mars var metvelta á íslenskum gjaldeyrismarkaði, þann [[7. mars]] nam veltan 88,2 milljörðum króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/03/08/ahaettuflotti_grefur_undan_gengi_islensku_kronunnar/|titill=Áhættuflótti grefur undan gengi íslensku krónunnar|ár=2008|mánuður=8. mars|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Þann [[17. mars]] [[2008]] féll gengisvísistala íslensku krónunnar um 6,97% og var það mesta fall í sögu hennar. Gengisvísitala krónunnar hafði þá ekki verið hærri síðan í desember 2001, um svipað leyti og [[flotgengi]]stefna Seðlabankans var tekin upp.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/40809/gengisvisitala-kronunnar-ekki-haerri-sidan-i-desember-2001|titill=Gengisvísitala krónunnar ekki hærri síðan í desember 2001|ár=2008|mánuður=17. mars|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Seðlabankinn brást við [[25. mars]] og hækkaði stýrisvexti um 1,25% í 15%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1689|titill=Seðlabanki Íslands hækkar stýrivexti|ár=2008|mánuður=25. mars|útgefandi=Seðlabanki Íslands}}</ref> Í kjölfarið komu upp umræður um að s.k. [[jöklabréf]]um væri um að kenna. Frá [[Seðlabanki Íslands|Seðlabankanum]] bárust ásakanir um að erlendir [[vogunarsjóður|vogunarsjóðir]]<ref>[http://www.thisismoney.co.uk/investing-and-markets/article.html?in_article_id=440172&in_page_id=3&in_page_id=3 Kaupthing accuses hedge funds of 'smears]</ref> og aðrir „óprúttnir miðlarar hafi ákveðið að gera úrslitatilraun til að brjóta niður íslenska fjármálakerfið.“<ref>{{cite web |url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1704 |title=Ræða Davíðs Oddssonar, formanns bankastjórnar Seðlabanka Íslands, á ársfundi bankans 28. mars 2008 |access-date=2008-10-06 |archive-date=2010-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127161309/http://sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1704 |url-status=dead }}</ref> [[Sigurður Einarsson]], stjórnarformaður Kaupþings, sakaði fjóra erlenda vogunarsjóði um kerfisbundnar árásir á íslenska hagkerfið: [[Trafalgar]], [[Landsdowne]], [[Ako Capital]] og [[Cheney]]. Fram kom að hagnaður þeirra næmi tugum eða hundruðum milljarða króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080409/VIDSKIPTI06/104090057|titill=Fjórir vogunarsjóðir stóðu fyrir árásum|ár=2008|mánuður=9. april|útgefandi=Visir.is}}</ref> === Háir stýrivextir === Íslenski Seðlabankinn hækkaði vexti sína í 15,5% þann [[10. apríl]] og voru þeir þá þeir hæstu í Evrópu. Strax daginn eftir gaf Seðlabankinn út þá spá að [[fasteign]]averð á Íslandi myndi lækka að raunvirði um 30% til ársins [[2010]] og þá yrði verðbólgumarkmiðum Seðlabankans náð.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/04/11/30_prosent_laekkun_ibudaverds_ad_raunvirdi_til_arsl/|titill=30% lækkun íbúðaverðs að raunvirði til ársloka 2010|ár=2008|mánuður=11. apríl}}</ref> Framangengin ár hafði fasteignaverð á landinu öllu hækkað mjög mikið, á árinu 2007 „''námu heildarviðskipti með fasteignir tæplega 410 milljörðum króna, sem er mesta velta á fasteignamarkaði á Íslandi á einu ári.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.fmr.is/?PageID=448&NewsID=2963|titill=Fasteignamarkaðurinn 2007 - leiðrétting|ár=2008|mánuður=10. janúar}}</ref> Þann 28. apríl gaf [[Hagstofa Íslands]] út að verðbólga væri 11,8% og hefði mælst jafn mikil síðan í september 1990.<ref>{{vefheimild|url=http://www.hagstofan.is/Pages/95?NewsID=3166|titill=Vísitala neysluverðs í apríl 2008|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=29. apríl|útgefandi=[[Hagstofa Íslands]]}}</ref> Tveir prófessorar við Háskola Íslands sögðu opinberlega að nú væru horfurnar dökkar, talað var um efnahagsvanda og kreppur.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item203564/|titill=Erfitt að leysa efnahagsvandann|ár=2008|mánuður=29. apríl|útgefandi=RÚV}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item204189/|titill=Hagkerfið komið í kreppu|ár=2008|mánuður=3. maí|útgefandi=RÚV}}</ref> === Gjaldeyrisvaraforði Seðlabanka Íslands === Eitt af hlutverkum [[seðlabanki|seðlabanka]] hvers lands er að veita ríkisábyrgð (e. ''lender of last resort'') ef nauðsyn þykir. Í ljósi þess að íslenska krónan er bundin við hagkerfi Íslands, þ.e. hana er ekki hægt að nota utan landsins, ólíkt öðrum gjaldmiðlum s.s. [[bandaríkjadollari]] og [[evran]], hefur [[Seðlabanki Íslands]] haft gjaldeyrisvaraforða eða gjaldeyrisvarasjóð. Í mars 2008 leitaði Seðlabanki Íslands til [[Seðlabanki Danmerkur|Seðlabanka Danmerkur]], [[Englandsbanki|Englandsbanka]], [[Seðlabanki Evrópu|Seðlabanka Evrópu]], [[Alþjóðagreiðslubankinn|Alþjóðagreiðslubankans í Basel]] og [[Seðlabanki Bandaríkjanna|Seðlabanka Bandaríkjanna]] eftir gerð gjaldeyrisskiptasamninga. Á fundum hjá AGS í apríl 2008 var krafist álitsgerða frá AGS af hálfu [[Mervyn King]], seðlabankastjóra Englandsbanka, og í kjölfarið skiptu ofangreindir aðilar um skoðun og höfnuðu hugmyndum um gjaldeyrisskiptasamniga.<ref name="vidleitnisb">{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1888|titill=Gjaldeyrisskiptasamningar og viðleitni til eflingar gjaldeyrisforða|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Í maí 2008 tilkynnti Seðlabankinn gjaldeyrisskiptasamninga við Seðlabankaa Svíþjóðar, Noregs og Danmerkur að andvirði 500 milljónir evra hver.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1765|titill=Seðlabanki Íslands gerir gjaldmiðlaskiptasamninga|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Stuttu áður kom út ''skoðun'' [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]] um að gjaldeyrisvaraforðinn væri of lágur. {{tilvitnun2|Þegar rætt er um að taka lán til efla gjaldeyrisvarasjóð eða eiginfjárstöðu Seðlabankans og styrkja þannig trúverðugleika íslensks fjármálakerfis er því ekki verið vinna að hagsmunum þröngs hóps á kostnað almennings. Þvert á móti er slík aðgerð óumflýjanlegt fyrsta skref til að koma í veg fyrir víxlverkandi vítahring verðbólgu, gengisveikingar og vaxtahækkana.|Skoðun Viðskiptaráðs<ref>{{vefheimild|url=http://www.vi.is/files/172448961Gjaldeyrisvarasjodur1.pdf|titill=Sterkari seðlabanki er hagsmunamál allra|ár=2008|mánuður=8. maí|útgefandi=Viðskiptaráð Íslands|snið=pdf}}</ref>}} Í Viðskiptablaðinu kom fram sama skoðun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/8/42972/okeypis-gjaldeyrisvarasjodur|titill=Ókeypis gjaldeyrisvarasjóður|ár=2008|mánuður=16. maí|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Yfirmaður greiningardeildar Kaupþings taldi 500 milljarða kr. heimild til lántöku í þeim tilgangi skref í rétta átt.<ref>{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080527/VIDSKIPTI06/17628812/1057|titill=Segir gjaldeyrisvarasjóðinn að komast í þokkalegt horf|ár=2008|mánuður=27. maí|útgefandi=Visir.is}}</ref> [[Gylfi Magnússon]], þá [[dósent]] í hagfræði við Háskóla Íslands sem seinna var skipaður viðskiptaráðherra Íslands, sagði það „mjög stór og alvarleg mistök að stækka ekki gjaldeyrisvarasjóð Seðlabankans í samræmi við vöxt fjármálakerfisins“ og átt þá við að það væri orðið of seint.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item207943/|titill="Alvarleg mistök í hagstjórninni"|ár=2008|mánuður=21. maí|útgefandi=RÚV}}</ref> Í lok september, stuttu fyrir bankahrunið, tilkynnti Seðlabanki Bandaríkjanna gjaldeyrisskiptasamninga við norrænu löndin, að Íslandi undanskildu, auk [[Seðlabanki Ástralíu|Seðlabanka Ástralíu]]. Seðlabanki Íslands leitaði þá, og svo aftur í byrjun október, til Seðlabanka Bandaríkjanna um hliðstæðan samning en því var hafnað vegna þess að „fjármálakerfið á Íslandi væri svo stórt í hlutfalli við þjóðarbúið að skiptasamningur yrði að vera stærri en svo að bandaríski seðlabankinn sæi sér fært að standa að gerð hans“.<ref name="vidleitnisb"/> == Bankahrunið == {{aðalgrein|Bankahrunið}} Snemma í október tilkynnti [[Seðlabanki Íslands]] að hann hyggðist kaupa 75% hlut í Glitni þar sem bankinn ætti í miklum lausafjárvanda. Stutt var síðan að [[Lárus Welding]], bankastjóri Glitnis, hafði sagt í viðtali í [[Silfur Egils|Silfri Egils]] að bankinn stæði traustum fótum. Í flókinni atburðarrás næstu daga varð [[Landsbanki Íslands]] og [[Kaupþing]] sömuleiðis gjaldþrota. Alþingi setti neyðarlög sem heimiluðu [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] að taka yfir stjórnir fyrirtækja og voru skipaðar skilanefndir til þess að sjá um rekstur bankanna. Mikil óvissa um fjármálalegan stöðugleika er áfram varðandi íslenskan efnahag þrátt fyrir að [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] hafi veitt Íslandi neyðarlán upp á 2,1 milljarða bandaríkjadala. == Milliríkjadeilur vegna skuldbindinga íslenskra banka erlendis == {{aðalgrein|Icesave}} [[Mynd:Icesave.png|thumb|right|Alls voru viðskiptavinir [[Icesave]]-spariþjónustu Landsbankans í Bretlandi um 300 þúsund.]] Milliríkjadeilur vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis stóðu aðallega við [[Bretland|Bret]]a og [[Holland|Hollendinga]] frá bankahruninu. Deilurnar snerust um meintar skuldbindingar [[ríkissjóður Íslands|ríkissjóðs Íslands]] vegna inneigna borgara umræddra landa í dótturfélögum einkarekinna íslenskra viðskiptabanka í umræddum löndum. Nánar tiltekið [[Icesave]] á vegum [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] og [[Kaupthing Edge]] á vegum [[Kaupþing]]s. Samkvæmt tilskipun [[ESB]] áttu íslensk stjórnvöld að tryggja innistæður að hámarki 20.877 evrum. Íslenskt stjórnvöld voru treg í taumi varðandi þessar skuldbindingar og Bretar höfðu áður sett hryðjuverkalög gagnvart þeim sem komu í veg fyrir millifærslur fjármuna frá Bretlandi. Sú skoðun var sett fram, meðal annars af [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarna Benediktssyni]], formanni [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]], að yfirvöld Bretlands og Hollands hefðu beitt áhrifum sínum til þess að tefja eða koma í veg fyrir afgreiðslu lána til Íslands hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].<ref>{{cite thesis|url=https://skemman.is/handle/1946/3657|title=Icesave-deila Íslendinga og Breta|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|author=Bríet Konráðsdóttir}}</ref> Þann 8. október 2008 lækkaði [[Englandsbanki]] stýrivexti um 0,5%. Sama dag var [[Heritable]], banki í eigu Landsbankans, settur í greiðslustöðvun og Kaupþing sömuleiðis. Með vísan til sérstakra laga um fjármálastarfsemi<ref>Lögin höfðu verið sett vegna gjaldþrots [[Northern Rock]] bankans fyrr á árinu. Sjá {{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/acts/acts2008/ukpga_20080002_en_1|titill=Banking (Special Provisions) Act 2008|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=Breska fjármálaráðuneytið}}</ref> hafði hann fært þjónustu með innistæðureikninga Kaupthing Edge, sem var nafn erlendrar starfsemi Kaupþings, yfir til hollenska bankans [[ING Direct]]. Varðandi [[Icesave]], innistæðuþjónustu Landsbankans tilkynnti hann að, þó svo að um íslenskan banka væri að ræða, myndi breska ríkið ganga í ábyrgðir á innistæðum viðskiptavina þess.<ref>{{vefheimild|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/statement_chx_081008.htm|titill=Statement by the Chancellor on financial stability|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=Breska fjármálaráðuneytið}}</ref> Þetta var degi eftir símtal milli Darlings og [[Árni M. Mathiesen|Árna M. Mathiesen]], fjármálaráðherra Íslands, þar sem Árni hafði tekið fram að íslenska ríkið gæti ekki ábyrgst innistæður erlendis.<ref>{{vefheimild|url=http://www.icelandreview.com/icelandreview/daily_news/?cat_id=16567&ew_0_a_id=314205|titill=The Darling-Mathiesen Conversation before Britain Used the Anti-Terrorism Legislation against Iceland|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=24. október|útgefandi=Iceland Review}}</ref> Í Kastljósviðtali kvöldið áður hafði Davíð Oddsson, seðlabankastjóri, verið með svipaðar yfirlýsingar. Þá ákvað breska ríkisstjórnin að frysta eigur Landsbankans sem og íslenska ríkisins í Bretlandi í krafti [[hryðjuverk]]alaga. [[Kaupthing Singer & Friedlander]] var sett í greiðslustöðvun af breska fjármálaeftirlitinu.<ref>{{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/si/si2008/uksi_20082668_en_1|titill=Landsbanki Freezing Order 2008|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október}}</ref> Notast var við ákvæði í hlutum (e. ''sections'') 4 og 14 og tímaáætlun (e. ''schedule'') 3 í hryðjuverkalögunum (e. ''[[:en:Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001|Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001]]'').<ref>{{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/Acts/acts2001/ukpga_20010024_en_1|titill=Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001 - 2001 CHAPTER 24|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2001|mánuður=14. desember}}</ref> Þessi ákvörðun var tekin vegna þess að innan breska fjármálaráðuneytisins var talið að ákveðnir einstaklingar sem annað hvort tilheyrðu ríkisstjórn eða væru þegnar annars lands hefðu tekið eða myndu hugsanlega taka ákvörðun sem sköðuðu [[Efnahagur Bretlands|breskan efnahag]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/fin_sanctions_landsbanki.htm|titill=Financial Sanctions - Landsbanki|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2008|mánuður=8. október}}</ref> [[Gordon Brown]], [[forsætisráðherra Bretlands]], sagði að aðgerðir íslensku ríkisstjórnarinnar í kjölfar bankahrunsins hefðu verið allt að því ólöglegar og algjörlega óásættanlegar. Hann sagði bresk yfirvöld hafa fryst eigur íslenskra fyrirtækja í Bretlandi.<ref name="bbcbrown">{{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7662027.stm|titill=Brown condemns Iceland over banks|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=BBC}}</ref> {{tilvitnun2|They have failed not only the people of Iceland; they have failed people in Britain|Gordon Brown, forsætisráðherra Bretlands um íslenska [[Fjármálaeftirlitið]]. [[10. október]] [[2008]]<ref name="bbcbrown"/>}} == Aðgerðir almennings vegna bankahrunsins == {{aðalgrein|Mótmælin í kjölfar efnahagskreppunnar 2008}} Í fyrri hluta október hófu ýmsir aðilar úr hópi [[almenningur|almennings]] að standa fyrir mótmælum og opnum borgarafundum. Þúsundir manns hafa oft komið saman á [[Austurvöllur|Austurvelli]] til að mótmæla og svokallaðir opnir borgarafundir hafa verið haldnir í [[Iðnó]] og á skemmtistaðnum [[Nasa (skemmtistaður)|Nasa]]. Þann 15. nóvember voru haldnir samstöðutónleikar í [[Egilshöll]]. [[Hagsmunasamtök heimilanna]] voru stofnuð 15. janúar 2009. == Erlend umfjöllun == Umfjöllun erlendra fjölmiðla um þróun mála á Íslandi hófst vorið 2008. Í marsmánuði ársins 2008 árið var fjallað um hversu hátt [[skuldatryggingarálag]] Landsbankans (610 stig) og Kaupþings (856 stig) væru.<ref>{{vefheimild|url=http://www.thisismoney.co.uk/investing-and-markets/article.html?in_article_id=433257&in_page_id=3|titill=Iceland's banks top 'riskiness league'|mánuðurskoðað=13. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=16. mars|útgefandi=This is money}}</ref> Í lok mars birtist ritstjórnargrein í breska fjármáladagblaðinu [[Financial Times]] og því gefinn gaumur hversu mikil uppbygging og skuldsetning hefði átt sér stað hjá svona smáum efnahag. Þó var það áréttað að hann stæði föstum fótum og ekki væri ástæða til að óttast um afdrif hans.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/03/26/fjarmalakreppa_ekki_endilega_fylgifiskur_samdrattar/|titill=Fjármálakreppa ekki endilega fylgifiskur samdráttar á Íslandi|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=26. mars|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref><br /> Haustið 2008 settu íslensk stjórnvöld upp upplýsingamiðlun vegna efnahagskreppunnar á vefsíðunni iceland.org þar sem leitast var við að kynna málstað Íslendinga, gefa yfirlit yfir atburðarás og aðgerðir og ennfremur veita erlendum almenningi svör vegna hruns íslensku bankanna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.iceland.org/info/|titill=Iceland.org, Icelandic government's information center}} </ref> == Sjá einnig == * [[Íslenska útrásin]] == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Tenglar == * [http://www.island.is/efnahagsvandinn/ Efnahagsvandinn á Island.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127041629/http://www.island.is/efnahagsvandinn/ |date=2009-01-27 }} * [http://www.iceland.org/ Upplýsingar á ensku á Iceland.org] * [http://www.forsaetisraduneyti.is/Aaetlun_um_efnahagsstodugleika/ Vefur um áætlun ríkisstjórnarinnar um efnahagsstöðugleika] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113123119/www.felagsmalaraduneyti.is/upplysingar Upplýsingar á vefsíðu Félagsmálaráðuneytisins vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði] * [http://www.borgarafundur.org/ Vefsíða Opins Borgarafundar um stöðu þjóðarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119071921/http://www.borgarafundur.org/ |date=2009-01-19 }} * [http://www.indefence.is/ Icelanders are NOT terrorists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220123815/http://www.indefence.is/ |date=2008-12-20 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117100301/www.ruv.is/heim/frettir/innlendar/efnahagskreppa/ Fréttasíða RÚV um efnahagskreppuna] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117112355/www.vinnueftirlit.is/vinnueftirlit/is/gagnabrunnur/vinnuumhverfi_a_ovissutimum/ Vinnueftirlitið - Vinnuumhverfi á óvissutímum] * [http://www.efnahagur.is Wikivefur um íslenskan efnahag, kreppu og úrræði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.althingi.is/altext/136/s/0348.html Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.] * [http://www.rannsoknarnefnd.is/ Opinber rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] * [http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf Hagkerfi bíður skipbrot]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein eftir hagfræðingana Jón Daníelsson og Gylfa Zoega (einnig [http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306053855/http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf |date=2009-03-06 }}) * [http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6794 Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri: Aðdragandi bankahrunsins í október 2008] (pdf-skjal) * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=79336 Er það rétt að hátt í 14 þúsund fjölskyldur á Íslandi hafi verið „bornar út á götu“ í kjölfar efnahagshrunsins 2008? - Þórólfur Matthíasson. Vísindavefurinn] === Íslenskir fjölmiðlar === * [http://www.barnagull.is/mm/vidskipti/frettir/2008/02/22/alagid_i_haestu_haedum/ Álagið í hæstu hæðum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Morgunblaðið 22. febrúar 2008 * [http://www.visir.is/article/20080702/VIDSKIPTI0803/340647112/-1/VIDSKIPTI08 Vill senda skýr skilaboð um að hafið sé vaxtalækkunarferli]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Vísir 2. júlí 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frettir/forsida/2008/09/22/fjarmalafarvidri_naer_til_islands_2/ Fárviðri á fjármálamörkuðum nær til Íslands], Morgunblaðið 22. september 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frett.html?nid=1374708 Baksvið: Viðvörunarljósin leiftruðu í þrjú ár], Mbl.is 25. október 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frett.html?nid=1374713 Baksvið: Að fljóta sofandi að feigðarósi], Mbl.is 25. október 2008 * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4018603 ''Kreppuannáll - hundrað dagar''; grein í Fréttablaðinu 17. jan. 2009] === Erlendir fjölmiðlar === * BBC: [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/w/west_ham_utd/7389885.stm End of big spending at West Ham], 9. maí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/061070b8-4781-11dd-93ca-000077b07658.htm Iceland pays price for financial excess], 1. júlí 2008 * Time: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1810211,00.html Cracks in the Ice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603020925/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1810211,00.html |date=2008-06-03 }}, 29. maí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/f11a86b2-4960-11dd-9a5f-000077b07658.html Criticism of Icelandic economy does not square with the facts]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, 4. júlí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/8343fdc8-5205-11dd-a97c-000077b07658.html IMF reports uncertain outlook for Iceland]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, 15. júlí 2008 * Bloomberg: [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aAcNgmqQ6mk0 Iceland Seeks Loan From Russia, Pegs Currency (Update1)], 7. október 2008 * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7340564.stm Iceland's hi-tech future under threat] * Guardian: [http://www.guardian.co.uk/business/2008/apr/17/creditcrunch Iceland first to feel the blast of global cooling] * NYTimes: [http://www.nytimes.com/2008/04/18/business/worldbusiness/18iceland.html?hp Iceland, a Tiny Dynamo, Loses Steam] * Guardian: [http://www.guardian.co.uk/business/2008/oct/10/banking-iceland Lost in Iceland: £1 billion from councils, charities and police], Guardian 10. október 2008 * Wall Street Journal: [http://online.wsj.com/article/SB122425739356744673.html?mod=sphere_ts&mod=sphere_wd Iceland Seen Turning to IMF], 17. október * BBC: [http://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2008/10/creditors_call_time_on_iceland.html Markets call time on Iceland] BBC 4. október * Economist: [http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=12382011 Kreppanomics], 9. október * Independent: [https://web.archive.org/web/20081222103814/http://www.independent.co.uk/news/business/news/lawyers-head-to-iceland-to-get-cash-back-958345.html Lawyers head to Iceland to get cash back], 12. október * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7724298.stm Insight: 'Bretton Woods Two'?], 13. nóvember 2008 * IMF: [http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2008/pr08296.htm IMF Executive Board Approves US$2.1 Billion Stand-By Arrangement for Iceland], 19. nóvember 2008 * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7738874.stm IMF approves $2.1bn Iceland loan], 20. nóvember 2008 === Breskar stofnanir === * [http://www.hm-treasury.gov.uk/statement_chx_081008.htm Statement by the Chancellor on financial stability], 8. október Breska fjármálaráðuneytið * [http://www.opsi.gov.uk/si/si2008/uksi_20082668_en_1 ''Landsbanki Freezing Order 2008''] * [http://www.opsi.gov.uk/Acts/acts2001/ukpga_20010024_en_1 Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001] * [http://www.hm-treasury.gov.uk/fin_sanctions_landsbanki.htm Financial services > Financial sanctions > Current regimes > Landsbanki] === Evrópuráðsþingið === * [http://assembly.coe.int/ASP/NewsManager/EMB_NewsManagerView.asp?ID=4247 UK’s role in the economic collapse of Iceland on PACE agenda], frétt Evrópuráðsþingsins * [http://assembly.coe.int/CommitteeDocs/2008/20081128_CurrentAffairsDebate.pdf Beiðni Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins um umræðu á málinu] {{Hrunið}} [[Flokkur:Efnahagskreppur]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009|Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] [[Flokkur:Efnahagur Íslands]] [[Flokkur:Íslensk stjórnmál]] 8azj4y7fok07s81xwwupsqve0pr62vo 1972549 1972548 2026-07-18T12:04:37Z Akigka 183 /* Aðgerðir almennings vegna bankahrunsins */ 1972549 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OMXI15.jpg|300px|thumb|[[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á árunum 1998–2009]] '''Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011''' var djúp [[efnahagskreppa]] á [[Ísland]]i, sem hófst í byrjun árs [[2008]] þegar íslenskar hagvísitölur tóku að falla og [[verðbólga]] jókst. Þann [[17. mars]] [[2008]] hækkaði [[gengisvísitala]] íslensku krónunnar um 6,97% og var það mesta fall krónunnar í sögu hennar. Mikil þensla hafði verið í [[efnahagur Íslands|efnahag Íslands]] á árunum á undan og var [[hagvöxtur]] árið 2007 4,9% og atvinnuleysi lítið.<ref name="lykiltolur">{{vefheimild|url=http://www.hagstofan.is/Pages/1374|titill=Helstu lykiltölur|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=6. október|útgefandi=[[Hagstofa Íslands]]}}</ref> Íslensk stórfyrirtæki eins og [[Stoðir]] og [[Exista]] tilkynntu töp eða minni hagnað. Um miðjan júní var gengisvísitalan 164,7 stig og hafði aldrei verið hærri.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/06/18/gengi_kronunnar_aldrei_laegra/|titill=Gengi krónunnar aldrei lægra|ár=2008|mánuður=18. júní|útgefandi=MBL.is}}</ref> Vendipunktur varð þann [[29. september]] þegar tilkynnt var, nær fyrirvaralaust, að [[ríkissjóður Íslands|ríkið]] myndi þjóðnýta [[Glitnir banki hf.|Glitni]], sem var þá þriðji stærsti banki landsins, með kaupum á 75% hlut í honum.<ref>[http://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/3018 Forsætisráðuneytið, ''Fréttir: Samkomulag um að ríkissjóður leggi Glitni til nýtt hlutafé (29.9.2008)'']</ref><ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081115092648/www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item14984/%C3%8Dslenska_r%C3%ADki%C3%B0_kaupir_75_pr%C3%B3sent_hlut_%C3%AD_Glitni_/ Glitnir banki, ''Fréttir: 29.09.2008, Íslenska ríkið kaupir 75 prósent hlut í Glitni'']</ref> Hætt var við þau kaup ríkisins en þess í stað voru sett neyðarlög sem veittu [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] víðtækar valdheimildir til inngripa í rekstri fyrirtækja í einkaeigu. [[Fjármálaeftirlitið]] tók yfir rekstur [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]],<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=332 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014021354/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=332 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=1 |title=Landsbanki Íslands, ''Fréttir: Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri'' (7. október 2008) |access-date=2009-01-26 |archive-date=2009-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126180655/http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=1 |url-status=dead }}</ref> Glitnis<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=336 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Glitnis til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106080313/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=336 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113143304/www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item15928/Starfsemi_Glitnis_obreytt_og_forstjori_ber_afram_abyrgd_a_daglegum_rekstri/ Glitnir banki, ''Fréttir: Starfsemi Glitnis óbreytt og forstjóri ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri'' (08.10.2008)]</ref> og [[Kaupþing banki|Kaupþings]] fljótlega eftir setningu þeirra.<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Kaupþings hf. til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106080628/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.kaupthing.is/?pageid=853&newsid=8656 Kaupþing Banki, ''Fréttir: Kaupþing leitar til Fjármálaeftirlitsins: Yfirlýsing frá Sigurði Einarssyni, stjórnarformanni Kaupþings'' (09.10.2008)]</ref> Í framhaldi af því kom upp deilumál vegna skuldbindinga íslensku bankanna í starfsemi erlendis. Í nóvember leystust þessar deilur að hluta til þegar há neyðarlán fyrir milligöngu [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] voru afgreidd. Gengi krónunnar hefur aldrei verið lægra og sett hafa verið takmarkanir á viðskiptum með hana. Almenningur hélt reglulega [[Mótmælin í kjölfar efnahagskreppunnar 2008|mótmæli]] þar sem aðgerðum og aðgerðarleysi íslensku ríkisstjórnarinnar, framgöngu leiðandi manna í íslensku fjármálalífi og beitingu hryðjuverkalaganna af hálfu breskra stjórnvalda var mótmælt. == Aðdragandi == [[Mynd:Arsbreytinglandsfr2000-8.png|thumb|right|Hagvöxtur á Íslandi, í [[Danmörk]]u, [[Noregur|Noregi]] og [[Svíþjóð]] á tímabilinu 2000–2007]] {{aðalgrein|Efnahagur Íslands}} Frá 2004 hefur meðaltal hagvaxtar á Íslandi verið 6,1%, sem er nokkuð mikill hagvöxtur (sjá graf til hægri) og lágt [[atvinnuleysi]], 2,7% að meðaltali. Mikill [[vöruskiptajöfnuður|vöruskiptahalli]] hefur verið á Íslandi á sama tímabili, þ.e. andvirði innfluttra vara meira en andvirði útfluttra vara.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2007/11/29/dregur_ur_voruskiptahalla/|titill=Dregur úr vöruskiptahalla|ár=2007|mánuður=29. nóvember|útgefandi=MBL.is}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.vidskiptabladid.is/frett/1/43736/vidskiptajofnudur-vid-utlond-ohagstaedur-um-taepa-57-milljarda-a-1f|titill=Viðskiptajöfnuður við útlönd óhagstæður um tæpa 57 milljarða á 1F|ár=2008|mánuður=4. júní|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://new.vb.is/frett/1/46956/vidskiptajofnudur-ohagstaedur-um-taepa-130-milljarda-a-2f|titill=Viðskiptajöfnuður óhagstæður um tæpa 130 milljarða á 2F|ár=2008|mánuður=4. september|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> === Einkavæðing bankanna === {{aðalgrein|Einkavæðing bankanna}} Undir lok tíunda áratugar 20. aldarinnar voru íslensku ríkisbankarnir; [[Landsbanki Íslands]], [[Íslandsbanki]] og [[Búnaðarbanki Íslands]] [[einkavæðing|einkavæddir]] í skrefum. Síðasti bankinn sem var seldur var Búnaðarbanki Íslands og var sölusamningur undirritaður [[16. janúar]] [[2003]]. Með sölu þeirra hagnaðist ríkissjóður töluvert. Bankarnir hófu margir starfsemi erlendis, keyptu erlenda banka og voru með útibú. Nokkur ánægja hefur verið með einkavæðinguna fram að þessu, t.a.m. sagði í ályktun af landsfundi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] [[2007]]: „''Einkavæðing bankanna hefur sýnt okkur þann kraft sem leysist úr læðingi við það að einkaaðilar taki við rekstri. Nýsköpun og þróunarstarf þessara fyrirtækja hefur skilað þeim góðum árangri bæði hér heima og erlendis. Því ber að huga að enn frekari einkavæðingu á öðrum sviðum s.s. á sviði heilbrigðis-, mennta- og orkumála.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.xd.is/?action=landsfundur_nanar&id=601|titill=Ályktun um iðnaðarmál|ár=2007|útgefandi=Sjálfstæðisflokkurinn}}</ref> Bankarnir tóku há erlend lán og, í október 2008, kom fram hjá [[Geir H. Haarde]] að samanlagt næmu skuldir þeirra tólffaldri þjóðarframleiðslu Íslands.<ref>Gróflega má áætla að þessi upphæð sé um 12-14 milljarðar, eftir því miðað við hvaða gengi íslensku krónunnar er miðað. Sjá: {{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/06/skuldir_bankanna_thjodinni_ofvida_4/|titill=Skuldir bankanna þjóðinni ofviða|ár=2008|mánuður=6. október|útgefandi=MBL.is}}<br /><br />Í viðtali við Friðrik Má Baldursson, prófessor í hagfræði við Háskólann í Reykjavík kom fram að samanlagðar skuldir Íslendinga (banka og almennings) næmu áttfaldri þjóðarframleiðslu eða um 9 milljarðar. Sjá: {{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229538/|titill=Bankar selji eignir eða flytji burt|ár=2008|mánuður=3. október|útgefandi=RÚV}}</ref> === Stóriðja === {{aðalgrein|Kárahnjúkavirkjun}} Haustið 2003 hófust framkvæmdir við [[Kárahnjúkavirkjun]] af alvöru, áætlaður kostnaður var 80 milljarðar kr.<ref>{{vefheimild|url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3514120|titill=Frá samningum til framkvæmda|ár=2004|mánuður=1. apríl|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> Þúsundir erlendra verkamanna fluttust til landsins til þess að vinna við þetta verkefni þar sem [[vinnuafl]] á Íslandi annaði ekki eftirspurn. Framkvæmdirnar einar og sér höfðu talsverð áhrif á íslenskan efnahag. Í apríl árið 2004 var metið sem svo að heildarfjárfesting í verkefnum [[Landsvirkjun]]ar á Íslandi væri á bilinu 250-300 milljarðar íslenskra króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.lv.is/files/2004_4_2_02_04_2004_fs_erindi.pdf|titill=Skýrsla forstjóra um starfsemi Landsvirkjunar|ár=2004|mánuður=2. apríl|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> [[Impregilo]], aðalverktaki framkvæmdarinnar, keypti vörur og þjónustu af íslenskum fyrirtækjum fyrir rúmlega 8,3 milljarða króna frá upphafi framkvæmda við Kárahnjúka til ársloka 2004.<ref>{{vefheimild|url=http://www.karahnjukar.is/article.asp?catID=400&ArtId=1064|titill=10.2.2005: Átta milljarða króna viðskipti Impregilo við íslensk fyrirtæki|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2006}}</ref> Kárahnjúkavirkjun var byggð með það að markmiði að veita [[álver]]i [[Alcoa]] í [[Reyðarfjörður|Reyðarfirði]] rafmagn til framleiðslu á áli. Á eftir [[sjávarútvegur|sjávarútvegi]] er álframleiðsla sögð önnur helsta útflutningsvara Íslands. === Skuldsetning heimilanna === Með auknu aðgengi að fjármagni skuldsetti íslenskur almenningur sig hröðum skrefum. Bankarnir veittu fólki [[lán]] fyrir [[íbúð]]um á betri kjörum en áður hafði þekkst. [[Íbúðalánasjóður]], sem er helsta opinbera stofnunin í samkeppni við bankana á þessu sviði, fylgdi í humátt eftir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2004/09/14/innkoma_bankanna_a_fasteignalanamarkad_mun_hafa_ahr/|titill=Innkoma bankanna á fasteignalánamarkað mun hafa áhrif á efnahagsframvindu|ár=2004|mánuður=14. september|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Lánsfé var einnig nýtt til kaupa á bílum og í einkaneyslu. [[Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna]], opinber stofnun sem veitir fólki ráðgjöf um fjármál, tilkynnti á ársfundi sínum 2008 að „''heildarskuldir þeirra, sem leita til Ráðgjafarstofu, [hefðu] aukist um 14,9% á milli ára og vanskil hafa hækkað um 33,5%. Vanskil lána með raðgreiðslusamningi og bílalán hafa aukist mest á milli ára.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.fjolskylda.is/fjarmal/frettalisti/2008/04/17/nr/278|titill=Ársfundur Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna 200|ár=2008|mánuður=17. apríl|útgefandi=Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna}}</ref> {{tilvitnun2|Tekjur heimilanna duga ekki fyrir útgjöldum þeirra, skuldirnar hrannast upp og nema nú um 240% af ráðstöfunartekjum. Tekjurnar hafa vissulega aukist talsvert á liðnum árum en samt hefur hlutfall vaxtagreiðslna af ráðstöfunartekjum verið að hækka. Nauðsynlegt að horfast í augu við það að mikil skuldsetning íslenskra heimila svo og hækkandi byrði vaxtagreiðslna þýðir að áhætta þeirra vegna skulda hefur aukist. Þau eru orðin mjög viðkvæm fyrir verðbólgu svo og breytingum á vöxtum, tekjum og eignaverði.|Vorskýrsla Hagdeildar ASÍ 2007<ref>{{vefheimild|url=http://www.asi.is/ResourceImage.aspx?raid=479|titill=Aukin misskipting í góðæri|ár=2007|mánuður=4. september|útgefandi=ASÍ|snið=pdf}}</ref>}} Á miðju ári 2008 námu skuldir heimilanna við íslenskar lánastofnanir (þ.e. banka, [[Íbúðalánasjóður|Íbúðalánasjóð]], [[lífeyrissjóður|lífeyrissjóði]], [[Lánasjóður íslenskra námsmanna|LÍN]], [[tryggingarfélag|tryggingarfélög]]) 1.760 ma. kr og höfðu þá aukist um 13,5% frá því áramótunum 2007-8, úr 1.551 ma.kr.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fjarmalaraduneyti.is/media/vefrit/Vefrit_fjarmalaraduneytisins_16._oktober_2008.pdf|titill=Vefrit fjármálaráðuneytisins|ár=2008|mánuður=16. október|útgefandi=Fjármálaráðuneytið|snið=pdf}}</ref> === Lausafjárkreppan 2007–2008 === {{aðalgrein|Lausafjárkreppan 2007–2008}} Lausafjárkreppan 2007–2008 er alþjóðleg efnahags[[kreppa]] sem hefur einkennst af [[tap|töpum]] á rekstri, [[greiðslustöðvun]]um og [[gjaldþrot]]um hjá stórum bönkum og fjármálastofnunum í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og í [[Evrópa|Evrópu]]. Hana má rekja til [[undirmálslánakrísan|undirmálslánakrísunnar]] svonefndu í Bandaríkjunum en þá er átt við fjölda húsnæðislána sem lánþegar gátu ekki endurgreitt sem varð til þess að stórar bandarískar fjármálastofnanir þ.á m. [[Indymac Federal Bank]], [[Fannie Mae]] og [[Freddie Mac]], [[Lehman Brothers]], [[AIG]], [[Merrill Lynch]], o.fl. lentu í miklum skakkaföllum. Bankar í Evrópu og víðar hafa átt í vanda við að útvega sér lausafé í a.m.k. eitt ár, fyrsti bankinn sem varð gjaldþrota var breski bankinn [[Northern Rock]], í september 2007. Þetta hafði einnig áhrif á íslenska efnahagskerfið. == Efnahagskreppa == Undir lok ársins [[2007]] féllu bréf í [[Exista]] og [[SPRON]] töluvert, en nýlega var búið að skrá SPRON á markað og hafði gengið á hlutabréfum í sparisjóðnum fallið um helming á örfáum mánuðum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2007/12/19/exista_og_spron_laekka_mikid/|titill=Exista og SPRON lækka mikið|ár=2007|mánuður=19. desember|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Á fyrstu þremur viðskiptadögum ársins [[2008]] féllu íslensk [[hlutabréf]] um 10,53%, á alþjóðlegum mörkuðum féllu hlutabréf sömuleiðis en þó ekki jafn mikið. Á einum degi lækkaði Exista mest þeirra félaga sem voru á aðallista [[Íslenska kauphöllin|íslensku kauphallarinnar]] eða um rúm 5%. FL-Group lækkaði um rúm 3%, Straumur-Burðarás um 2,5% og Kaupþing um tæp 2%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item185484/|titill=Gustar um hlutabréfamarkaðinn|ár=2008|mánuður=8. janúar|útgefandi=RÚV}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/38556/a-hadegi--exista-laekkar-um-7-7-|titill=Á hádegi: Exista lækkar um 7,7%|ár=2008|mánuður=9. janúar|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> === Gengi krónunnar === Í mars var metvelta á íslenskum gjaldeyrismarkaði, þann [[7. mars]] nam veltan 88,2 milljörðum króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/03/08/ahaettuflotti_grefur_undan_gengi_islensku_kronunnar/|titill=Áhættuflótti grefur undan gengi íslensku krónunnar|ár=2008|mánuður=8. mars|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Þann [[17. mars]] [[2008]] féll gengisvísistala íslensku krónunnar um 6,97% og var það mesta fall í sögu hennar. Gengisvísitala krónunnar hafði þá ekki verið hærri síðan í desember 2001, um svipað leyti og [[flotgengi]]stefna Seðlabankans var tekin upp.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/40809/gengisvisitala-kronunnar-ekki-haerri-sidan-i-desember-2001|titill=Gengisvísitala krónunnar ekki hærri síðan í desember 2001|ár=2008|mánuður=17. mars|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Seðlabankinn brást við [[25. mars]] og hækkaði stýrisvexti um 1,25% í 15%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1689|titill=Seðlabanki Íslands hækkar stýrivexti|ár=2008|mánuður=25. mars|útgefandi=Seðlabanki Íslands}}</ref> Í kjölfarið komu upp umræður um að s.k. [[jöklabréf]]um væri um að kenna. Frá [[Seðlabanki Íslands|Seðlabankanum]] bárust ásakanir um að erlendir [[vogunarsjóður|vogunarsjóðir]]<ref>[http://www.thisismoney.co.uk/investing-and-markets/article.html?in_article_id=440172&in_page_id=3&in_page_id=3 Kaupthing accuses hedge funds of 'smears]</ref> og aðrir „óprúttnir miðlarar hafi ákveðið að gera úrslitatilraun til að brjóta niður íslenska fjármálakerfið.“<ref>{{cite web |url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1704 |title=Ræða Davíðs Oddssonar, formanns bankastjórnar Seðlabanka Íslands, á ársfundi bankans 28. mars 2008 |access-date=2008-10-06 |archive-date=2010-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127161309/http://sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1704 |url-status=dead }}</ref> [[Sigurður Einarsson]], stjórnarformaður Kaupþings, sakaði fjóra erlenda vogunarsjóði um kerfisbundnar árásir á íslenska hagkerfið: [[Trafalgar]], [[Landsdowne]], [[Ako Capital]] og [[Cheney]]. Fram kom að hagnaður þeirra næmi tugum eða hundruðum milljarða króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080409/VIDSKIPTI06/104090057|titill=Fjórir vogunarsjóðir stóðu fyrir árásum|ár=2008|mánuður=9. april|útgefandi=Visir.is}}</ref> === Háir stýrivextir === Íslenski Seðlabankinn hækkaði vexti sína í 15,5% þann [[10. apríl]] og voru þeir þá þeir hæstu í Evrópu. Strax daginn eftir gaf Seðlabankinn út þá spá að [[fasteign]]averð á Íslandi myndi lækka að raunvirði um 30% til ársins [[2010]] og þá yrði verðbólgumarkmiðum Seðlabankans náð.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/04/11/30_prosent_laekkun_ibudaverds_ad_raunvirdi_til_arsl/|titill=30% lækkun íbúðaverðs að raunvirði til ársloka 2010|ár=2008|mánuður=11. apríl}}</ref> Framangengin ár hafði fasteignaverð á landinu öllu hækkað mjög mikið, á árinu 2007 „''námu heildarviðskipti með fasteignir tæplega 410 milljörðum króna, sem er mesta velta á fasteignamarkaði á Íslandi á einu ári.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.fmr.is/?PageID=448&NewsID=2963|titill=Fasteignamarkaðurinn 2007 - leiðrétting|ár=2008|mánuður=10. janúar}}</ref> Þann 28. apríl gaf [[Hagstofa Íslands]] út að verðbólga væri 11,8% og hefði mælst jafn mikil síðan í september 1990.<ref>{{vefheimild|url=http://www.hagstofan.is/Pages/95?NewsID=3166|titill=Vísitala neysluverðs í apríl 2008|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=29. apríl|útgefandi=[[Hagstofa Íslands]]}}</ref> Tveir prófessorar við Háskola Íslands sögðu opinberlega að nú væru horfurnar dökkar, talað var um efnahagsvanda og kreppur.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item203564/|titill=Erfitt að leysa efnahagsvandann|ár=2008|mánuður=29. apríl|útgefandi=RÚV}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item204189/|titill=Hagkerfið komið í kreppu|ár=2008|mánuður=3. maí|útgefandi=RÚV}}</ref> === Gjaldeyrisvaraforði Seðlabanka Íslands === Eitt af hlutverkum [[seðlabanki|seðlabanka]] hvers lands er að veita ríkisábyrgð (e. ''lender of last resort'') ef nauðsyn þykir. Í ljósi þess að íslenska krónan er bundin við hagkerfi Íslands, þ.e. hana er ekki hægt að nota utan landsins, ólíkt öðrum gjaldmiðlum s.s. [[bandaríkjadollari]] og [[evran]], hefur [[Seðlabanki Íslands]] haft gjaldeyrisvaraforða eða gjaldeyrisvarasjóð. Í mars 2008 leitaði Seðlabanki Íslands til [[Seðlabanki Danmerkur|Seðlabanka Danmerkur]], [[Englandsbanki|Englandsbanka]], [[Seðlabanki Evrópu|Seðlabanka Evrópu]], [[Alþjóðagreiðslubankinn|Alþjóðagreiðslubankans í Basel]] og [[Seðlabanki Bandaríkjanna|Seðlabanka Bandaríkjanna]] eftir gerð gjaldeyrisskiptasamninga. Á fundum hjá AGS í apríl 2008 var krafist álitsgerða frá AGS af hálfu [[Mervyn King]], seðlabankastjóra Englandsbanka, og í kjölfarið skiptu ofangreindir aðilar um skoðun og höfnuðu hugmyndum um gjaldeyrisskiptasamniga.<ref name="vidleitnisb">{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1888|titill=Gjaldeyrisskiptasamningar og viðleitni til eflingar gjaldeyrisforða|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Í maí 2008 tilkynnti Seðlabankinn gjaldeyrisskiptasamninga við Seðlabankaa Svíþjóðar, Noregs og Danmerkur að andvirði 500 milljónir evra hver.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1765|titill=Seðlabanki Íslands gerir gjaldmiðlaskiptasamninga|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Stuttu áður kom út ''skoðun'' [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]] um að gjaldeyrisvaraforðinn væri of lágur. {{tilvitnun2|Þegar rætt er um að taka lán til efla gjaldeyrisvarasjóð eða eiginfjárstöðu Seðlabankans og styrkja þannig trúverðugleika íslensks fjármálakerfis er því ekki verið vinna að hagsmunum þröngs hóps á kostnað almennings. Þvert á móti er slík aðgerð óumflýjanlegt fyrsta skref til að koma í veg fyrir víxlverkandi vítahring verðbólgu, gengisveikingar og vaxtahækkana.|Skoðun Viðskiptaráðs<ref>{{vefheimild|url=http://www.vi.is/files/172448961Gjaldeyrisvarasjodur1.pdf|titill=Sterkari seðlabanki er hagsmunamál allra|ár=2008|mánuður=8. maí|útgefandi=Viðskiptaráð Íslands|snið=pdf}}</ref>}} Í Viðskiptablaðinu kom fram sama skoðun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/8/42972/okeypis-gjaldeyrisvarasjodur|titill=Ókeypis gjaldeyrisvarasjóður|ár=2008|mánuður=16. maí|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Yfirmaður greiningardeildar Kaupþings taldi 500 milljarða kr. heimild til lántöku í þeim tilgangi skref í rétta átt.<ref>{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080527/VIDSKIPTI06/17628812/1057|titill=Segir gjaldeyrisvarasjóðinn að komast í þokkalegt horf|ár=2008|mánuður=27. maí|útgefandi=Visir.is}}</ref> [[Gylfi Magnússon]], þá [[dósent]] í hagfræði við Háskóla Íslands sem seinna var skipaður viðskiptaráðherra Íslands, sagði það „mjög stór og alvarleg mistök að stækka ekki gjaldeyrisvarasjóð Seðlabankans í samræmi við vöxt fjármálakerfisins“ og átt þá við að það væri orðið of seint.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item207943/|titill="Alvarleg mistök í hagstjórninni"|ár=2008|mánuður=21. maí|útgefandi=RÚV}}</ref> Í lok september, stuttu fyrir bankahrunið, tilkynnti Seðlabanki Bandaríkjanna gjaldeyrisskiptasamninga við norrænu löndin, að Íslandi undanskildu, auk [[Seðlabanki Ástralíu|Seðlabanka Ástralíu]]. Seðlabanki Íslands leitaði þá, og svo aftur í byrjun október, til Seðlabanka Bandaríkjanna um hliðstæðan samning en því var hafnað vegna þess að „fjármálakerfið á Íslandi væri svo stórt í hlutfalli við þjóðarbúið að skiptasamningur yrði að vera stærri en svo að bandaríski seðlabankinn sæi sér fært að standa að gerð hans“.<ref name="vidleitnisb"/> == Bankahrunið == {{aðalgrein|Bankahrunið}} Snemma í október tilkynnti [[Seðlabanki Íslands]] að hann hyggðist kaupa 75% hlut í Glitni þar sem bankinn ætti í miklum lausafjárvanda. Stutt var síðan að [[Lárus Welding]], bankastjóri Glitnis, hafði sagt í viðtali í [[Silfur Egils|Silfri Egils]] að bankinn stæði traustum fótum. Í flókinni atburðarrás næstu daga varð [[Landsbanki Íslands]] og [[Kaupþing]] sömuleiðis gjaldþrota. Alþingi setti neyðarlög sem heimiluðu [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] að taka yfir stjórnir fyrirtækja og voru skipaðar skilanefndir til þess að sjá um rekstur bankanna. Mikil óvissa um fjármálalegan stöðugleika er áfram varðandi íslenskan efnahag þrátt fyrir að [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] hafi veitt Íslandi neyðarlán upp á 2,1 milljarða bandaríkjadala. == Milliríkjadeilur vegna skuldbindinga íslenskra banka erlendis == {{aðalgrein|Icesave}} [[Mynd:Icesave.png|thumb|right|Alls voru viðskiptavinir [[Icesave]]-spariþjónustu Landsbankans í Bretlandi um 300 þúsund.]] Milliríkjadeilur vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis stóðu aðallega við [[Bretland|Bret]]a og [[Holland|Hollendinga]] frá bankahruninu. Deilurnar snerust um meintar skuldbindingar [[ríkissjóður Íslands|ríkissjóðs Íslands]] vegna inneigna borgara umræddra landa í dótturfélögum einkarekinna íslenskra viðskiptabanka í umræddum löndum. Nánar tiltekið [[Icesave]] á vegum [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] og [[Kaupthing Edge]] á vegum [[Kaupþing]]s. Samkvæmt tilskipun [[ESB]] áttu íslensk stjórnvöld að tryggja innistæður að hámarki 20.877 evrum. Íslenskt stjórnvöld voru treg í taumi varðandi þessar skuldbindingar og Bretar höfðu áður sett hryðjuverkalög gagnvart þeim sem komu í veg fyrir millifærslur fjármuna frá Bretlandi. Sú skoðun var sett fram, meðal annars af [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarna Benediktssyni]], formanni [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]], að yfirvöld Bretlands og Hollands hefðu beitt áhrifum sínum til þess að tefja eða koma í veg fyrir afgreiðslu lána til Íslands hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].<ref>{{cite thesis|url=https://skemman.is/handle/1946/3657|title=Icesave-deila Íslendinga og Breta|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|author=Bríet Konráðsdóttir}}</ref> Þann 8. október 2008 lækkaði [[Englandsbanki]] stýrivexti um 0,5%. Sama dag var [[Heritable]], banki í eigu Landsbankans, settur í greiðslustöðvun og Kaupþing sömuleiðis. Með vísan til sérstakra laga um fjármálastarfsemi<ref>Lögin höfðu verið sett vegna gjaldþrots [[Northern Rock]] bankans fyrr á árinu. Sjá {{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/acts/acts2008/ukpga_20080002_en_1|titill=Banking (Special Provisions) Act 2008|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=Breska fjármálaráðuneytið}}</ref> hafði hann fært þjónustu með innistæðureikninga Kaupthing Edge, sem var nafn erlendrar starfsemi Kaupþings, yfir til hollenska bankans [[ING Direct]]. Varðandi [[Icesave]], innistæðuþjónustu Landsbankans tilkynnti hann að, þó svo að um íslenskan banka væri að ræða, myndi breska ríkið ganga í ábyrgðir á innistæðum viðskiptavina þess.<ref>{{vefheimild|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/statement_chx_081008.htm|titill=Statement by the Chancellor on financial stability|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=Breska fjármálaráðuneytið}}</ref> Þetta var degi eftir símtal milli Darlings og [[Árni M. Mathiesen|Árna M. Mathiesen]], fjármálaráðherra Íslands, þar sem Árni hafði tekið fram að íslenska ríkið gæti ekki ábyrgst innistæður erlendis.<ref>{{vefheimild|url=http://www.icelandreview.com/icelandreview/daily_news/?cat_id=16567&ew_0_a_id=314205|titill=The Darling-Mathiesen Conversation before Britain Used the Anti-Terrorism Legislation against Iceland|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=24. október|útgefandi=Iceland Review}}</ref> Í Kastljósviðtali kvöldið áður hafði Davíð Oddsson, seðlabankastjóri, verið með svipaðar yfirlýsingar. Þá ákvað breska ríkisstjórnin að frysta eigur Landsbankans sem og íslenska ríkisins í Bretlandi í krafti [[hryðjuverk]]alaga. [[Kaupthing Singer & Friedlander]] var sett í greiðslustöðvun af breska fjármálaeftirlitinu.<ref>{{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/si/si2008/uksi_20082668_en_1|titill=Landsbanki Freezing Order 2008|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október}}</ref> Notast var við ákvæði í hlutum (e. ''sections'') 4 og 14 og tímaáætlun (e. ''schedule'') 3 í hryðjuverkalögunum (e. ''[[:en:Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001|Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001]]'').<ref>{{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/Acts/acts2001/ukpga_20010024_en_1|titill=Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001 - 2001 CHAPTER 24|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2001|mánuður=14. desember}}</ref> Þessi ákvörðun var tekin vegna þess að innan breska fjármálaráðuneytisins var talið að ákveðnir einstaklingar sem annað hvort tilheyrðu ríkisstjórn eða væru þegnar annars lands hefðu tekið eða myndu hugsanlega taka ákvörðun sem sköðuðu [[Efnahagur Bretlands|breskan efnahag]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/fin_sanctions_landsbanki.htm|titill=Financial Sanctions - Landsbanki|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2008|mánuður=8. október}}</ref> [[Gordon Brown]], [[forsætisráðherra Bretlands]], sagði að aðgerðir íslensku ríkisstjórnarinnar í kjölfar bankahrunsins hefðu verið allt að því ólöglegar og algjörlega óásættanlegar. Hann sagði bresk yfirvöld hafa fryst eigur íslenskra fyrirtækja í Bretlandi.<ref name="bbcbrown">{{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7662027.stm|titill=Brown condemns Iceland over banks|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=BBC}}</ref> {{tilvitnun2|They have failed not only the people of Iceland; they have failed people in Britain|Gordon Brown, forsætisráðherra Bretlands um íslenska [[Fjármálaeftirlitið]]. [[10. október]] [[2008]]<ref name="bbcbrown"/>}} == Aðgerðir almennings vegna bankahrunsins == {{aðalgrein|Búsáhaldabyltingin}} Í fyrri hluta október hófu ýmsir aðilar úr hópi [[almenningur|almennings]] að standa fyrir mótmælum og opnum borgarafundum. Þúsundir manns hafa oft komið saman á [[Austurvöllur|Austurvelli]] til að mótmæla og svokallaðir opnir borgarafundir hafa verið haldnir í [[Iðnó]] og á skemmtistaðnum [[Nasa (skemmtistaður)|Nasa]]. Þann 15. nóvember voru haldnir samstöðutónleikar í [[Egilshöll]]. [[Hagsmunasamtök heimilanna]] voru stofnuð 15. janúar 2009. == Erlend umfjöllun == Umfjöllun erlendra fjölmiðla um þróun mála á Íslandi hófst vorið 2008. Í marsmánuði ársins 2008 árið var fjallað um hversu hátt [[skuldatryggingarálag]] Landsbankans (610 stig) og Kaupþings (856 stig) væru.<ref>{{vefheimild|url=http://www.thisismoney.co.uk/investing-and-markets/article.html?in_article_id=433257&in_page_id=3|titill=Iceland's banks top 'riskiness league'|mánuðurskoðað=13. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=16. mars|útgefandi=This is money}}</ref> Í lok mars birtist ritstjórnargrein í breska fjármáladagblaðinu [[Financial Times]] og því gefinn gaumur hversu mikil uppbygging og skuldsetning hefði átt sér stað hjá svona smáum efnahag. Þó var það áréttað að hann stæði föstum fótum og ekki væri ástæða til að óttast um afdrif hans.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/03/26/fjarmalakreppa_ekki_endilega_fylgifiskur_samdrattar/|titill=Fjármálakreppa ekki endilega fylgifiskur samdráttar á Íslandi|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=26. mars|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref><br /> Haustið 2008 settu íslensk stjórnvöld upp upplýsingamiðlun vegna efnahagskreppunnar á vefsíðunni iceland.org þar sem leitast var við að kynna málstað Íslendinga, gefa yfirlit yfir atburðarás og aðgerðir og ennfremur veita erlendum almenningi svör vegna hruns íslensku bankanna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.iceland.org/info/|titill=Iceland.org, Icelandic government's information center}} </ref> == Sjá einnig == * [[Íslenska útrásin]] == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Tenglar == * [http://www.island.is/efnahagsvandinn/ Efnahagsvandinn á Island.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127041629/http://www.island.is/efnahagsvandinn/ |date=2009-01-27 }} * [http://www.iceland.org/ Upplýsingar á ensku á Iceland.org] * [http://www.forsaetisraduneyti.is/Aaetlun_um_efnahagsstodugleika/ Vefur um áætlun ríkisstjórnarinnar um efnahagsstöðugleika] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113123119/www.felagsmalaraduneyti.is/upplysingar Upplýsingar á vefsíðu Félagsmálaráðuneytisins vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði] * [http://www.borgarafundur.org/ Vefsíða Opins Borgarafundar um stöðu þjóðarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119071921/http://www.borgarafundur.org/ |date=2009-01-19 }} * [http://www.indefence.is/ Icelanders are NOT terrorists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220123815/http://www.indefence.is/ |date=2008-12-20 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117100301/www.ruv.is/heim/frettir/innlendar/efnahagskreppa/ Fréttasíða RÚV um efnahagskreppuna] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117112355/www.vinnueftirlit.is/vinnueftirlit/is/gagnabrunnur/vinnuumhverfi_a_ovissutimum/ Vinnueftirlitið - Vinnuumhverfi á óvissutímum] * [http://www.efnahagur.is Wikivefur um íslenskan efnahag, kreppu og úrræði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.althingi.is/altext/136/s/0348.html Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.] * [http://www.rannsoknarnefnd.is/ Opinber rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] * [http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf Hagkerfi bíður skipbrot]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein eftir hagfræðingana Jón Daníelsson og Gylfa Zoega (einnig [http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306053855/http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf |date=2009-03-06 }}) * [http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6794 Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri: Aðdragandi bankahrunsins í október 2008] (pdf-skjal) * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=79336 Er það rétt að hátt í 14 þúsund fjölskyldur á Íslandi hafi verið „bornar út á götu“ í kjölfar efnahagshrunsins 2008? - Þórólfur Matthíasson. Vísindavefurinn] === Íslenskir fjölmiðlar === * [http://www.barnagull.is/mm/vidskipti/frettir/2008/02/22/alagid_i_haestu_haedum/ Álagið í hæstu hæðum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Morgunblaðið 22. febrúar 2008 * [http://www.visir.is/article/20080702/VIDSKIPTI0803/340647112/-1/VIDSKIPTI08 Vill senda skýr skilaboð um að hafið sé vaxtalækkunarferli]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Vísir 2. júlí 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frettir/forsida/2008/09/22/fjarmalafarvidri_naer_til_islands_2/ Fárviðri á fjármálamörkuðum nær til Íslands], Morgunblaðið 22. september 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frett.html?nid=1374708 Baksvið: Viðvörunarljósin leiftruðu í þrjú ár], Mbl.is 25. október 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frett.html?nid=1374713 Baksvið: Að fljóta sofandi að feigðarósi], Mbl.is 25. október 2008 * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4018603 ''Kreppuannáll - hundrað dagar''; grein í Fréttablaðinu 17. jan. 2009] === Erlendir fjölmiðlar === * BBC: [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/w/west_ham_utd/7389885.stm End of big spending at West Ham], 9. maí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/061070b8-4781-11dd-93ca-000077b07658.htm Iceland pays price for financial excess], 1. júlí 2008 * Time: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1810211,00.html Cracks in the Ice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603020925/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1810211,00.html |date=2008-06-03 }}, 29. maí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/f11a86b2-4960-11dd-9a5f-000077b07658.html Criticism of Icelandic economy does not square with the facts]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, 4. júlí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/8343fdc8-5205-11dd-a97c-000077b07658.html IMF reports uncertain outlook for Iceland]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, 15. júlí 2008 * Bloomberg: [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aAcNgmqQ6mk0 Iceland Seeks Loan From Russia, Pegs Currency (Update1)], 7. október 2008 * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7340564.stm Iceland's hi-tech future under threat] * Guardian: [http://www.guardian.co.uk/business/2008/apr/17/creditcrunch Iceland first to feel the blast of global cooling] * NYTimes: [http://www.nytimes.com/2008/04/18/business/worldbusiness/18iceland.html?hp Iceland, a Tiny Dynamo, Loses Steam] * Guardian: [http://www.guardian.co.uk/business/2008/oct/10/banking-iceland Lost in Iceland: £1 billion from councils, charities and police], Guardian 10. október 2008 * Wall Street Journal: [http://online.wsj.com/article/SB122425739356744673.html?mod=sphere_ts&mod=sphere_wd Iceland Seen Turning to IMF], 17. október * BBC: [http://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2008/10/creditors_call_time_on_iceland.html Markets call time on Iceland] BBC 4. október * Economist: [http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=12382011 Kreppanomics], 9. október * Independent: [https://web.archive.org/web/20081222103814/http://www.independent.co.uk/news/business/news/lawyers-head-to-iceland-to-get-cash-back-958345.html Lawyers head to Iceland to get cash back], 12. október * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7724298.stm Insight: 'Bretton Woods Two'?], 13. nóvember 2008 * IMF: [http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2008/pr08296.htm IMF Executive Board Approves US$2.1 Billion Stand-By Arrangement for Iceland], 19. nóvember 2008 * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7738874.stm IMF approves $2.1bn Iceland loan], 20. nóvember 2008 === Breskar stofnanir === * [http://www.hm-treasury.gov.uk/statement_chx_081008.htm Statement by the Chancellor on financial stability], 8. október Breska fjármálaráðuneytið * [http://www.opsi.gov.uk/si/si2008/uksi_20082668_en_1 ''Landsbanki Freezing Order 2008''] * [http://www.opsi.gov.uk/Acts/acts2001/ukpga_20010024_en_1 Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001] * [http://www.hm-treasury.gov.uk/fin_sanctions_landsbanki.htm Financial services > Financial sanctions > Current regimes > Landsbanki] === Evrópuráðsþingið === * [http://assembly.coe.int/ASP/NewsManager/EMB_NewsManagerView.asp?ID=4247 UK’s role in the economic collapse of Iceland on PACE agenda], frétt Evrópuráðsþingsins * [http://assembly.coe.int/CommitteeDocs/2008/20081128_CurrentAffairsDebate.pdf Beiðni Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins um umræðu á málinu] {{Hrunið}} [[Flokkur:Efnahagskreppur]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009|Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] [[Flokkur:Efnahagur Íslands]] [[Flokkur:Íslensk stjórnmál]] tqq9u3ur4l3k04ox3jz317yclxyvs8n 1972550 1972549 2026-07-18T12:04:58Z Akigka 183 /* Aðgerðir almennings vegna bankahrunsins */ 1972550 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OMXI15.jpg|300px|thumb|[[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á árunum 1998–2009]] '''Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011''' var djúp [[efnahagskreppa]] á [[Ísland]]i, sem hófst í byrjun árs [[2008]] þegar íslenskar hagvísitölur tóku að falla og [[verðbólga]] jókst. Þann [[17. mars]] [[2008]] hækkaði [[gengisvísitala]] íslensku krónunnar um 6,97% og var það mesta fall krónunnar í sögu hennar. Mikil þensla hafði verið í [[efnahagur Íslands|efnahag Íslands]] á árunum á undan og var [[hagvöxtur]] árið 2007 4,9% og atvinnuleysi lítið.<ref name="lykiltolur">{{vefheimild|url=http://www.hagstofan.is/Pages/1374|titill=Helstu lykiltölur|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=6. október|útgefandi=[[Hagstofa Íslands]]}}</ref> Íslensk stórfyrirtæki eins og [[Stoðir]] og [[Exista]] tilkynntu töp eða minni hagnað. Um miðjan júní var gengisvísitalan 164,7 stig og hafði aldrei verið hærri.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/06/18/gengi_kronunnar_aldrei_laegra/|titill=Gengi krónunnar aldrei lægra|ár=2008|mánuður=18. júní|útgefandi=MBL.is}}</ref> Vendipunktur varð þann [[29. september]] þegar tilkynnt var, nær fyrirvaralaust, að [[ríkissjóður Íslands|ríkið]] myndi þjóðnýta [[Glitnir banki hf.|Glitni]], sem var þá þriðji stærsti banki landsins, með kaupum á 75% hlut í honum.<ref>[http://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/3018 Forsætisráðuneytið, ''Fréttir: Samkomulag um að ríkissjóður leggi Glitni til nýtt hlutafé (29.9.2008)'']</ref><ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081115092648/www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item14984/%C3%8Dslenska_r%C3%ADki%C3%B0_kaupir_75_pr%C3%B3sent_hlut_%C3%AD_Glitni_/ Glitnir banki, ''Fréttir: 29.09.2008, Íslenska ríkið kaupir 75 prósent hlut í Glitni'']</ref> Hætt var við þau kaup ríkisins en þess í stað voru sett neyðarlög sem veittu [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] víðtækar valdheimildir til inngripa í rekstri fyrirtækja í einkaeigu. [[Fjármálaeftirlitið]] tók yfir rekstur [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]],<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=332 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014021354/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=332 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=1 |title=Landsbanki Íslands, ''Fréttir: Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri'' (7. október 2008) |access-date=2009-01-26 |archive-date=2009-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126180655/http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=1 |url-status=dead }}</ref> Glitnis<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=336 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Glitnis til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106080313/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=336 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113143304/www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item15928/Starfsemi_Glitnis_obreytt_og_forstjori_ber_afram_abyrgd_a_daglegum_rekstri/ Glitnir banki, ''Fréttir: Starfsemi Glitnis óbreytt og forstjóri ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri'' (08.10.2008)]</ref> og [[Kaupþing banki|Kaupþings]] fljótlega eftir setningu þeirra.<ref>{{cite web |url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339 |title=Fjármálaeftirlitið, ''Fréttir: Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Kaupþings hf. til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi'' (07.10.2008). |access-date=2008-10-09 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106080628/http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.kaupthing.is/?pageid=853&newsid=8656 Kaupþing Banki, ''Fréttir: Kaupþing leitar til Fjármálaeftirlitsins: Yfirlýsing frá Sigurði Einarssyni, stjórnarformanni Kaupþings'' (09.10.2008)]</ref> Í framhaldi af því kom upp deilumál vegna skuldbindinga íslensku bankanna í starfsemi erlendis. Í nóvember leystust þessar deilur að hluta til þegar há neyðarlán fyrir milligöngu [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] voru afgreidd. Gengi krónunnar hefur aldrei verið lægra og sett hafa verið takmarkanir á viðskiptum með hana. Almenningur hélt reglulega [[Mótmælin í kjölfar efnahagskreppunnar 2008|mótmæli]] þar sem aðgerðum og aðgerðarleysi íslensku ríkisstjórnarinnar, framgöngu leiðandi manna í íslensku fjármálalífi og beitingu hryðjuverkalaganna af hálfu breskra stjórnvalda var mótmælt. == Aðdragandi == [[Mynd:Arsbreytinglandsfr2000-8.png|thumb|right|Hagvöxtur á Íslandi, í [[Danmörk]]u, [[Noregur|Noregi]] og [[Svíþjóð]] á tímabilinu 2000–2007]] {{aðalgrein|Efnahagur Íslands}} Frá 2004 hefur meðaltal hagvaxtar á Íslandi verið 6,1%, sem er nokkuð mikill hagvöxtur (sjá graf til hægri) og lágt [[atvinnuleysi]], 2,7% að meðaltali. Mikill [[vöruskiptajöfnuður|vöruskiptahalli]] hefur verið á Íslandi á sama tímabili, þ.e. andvirði innfluttra vara meira en andvirði útfluttra vara.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2007/11/29/dregur_ur_voruskiptahalla/|titill=Dregur úr vöruskiptahalla|ár=2007|mánuður=29. nóvember|útgefandi=MBL.is}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.vidskiptabladid.is/frett/1/43736/vidskiptajofnudur-vid-utlond-ohagstaedur-um-taepa-57-milljarda-a-1f|titill=Viðskiptajöfnuður við útlönd óhagstæður um tæpa 57 milljarða á 1F|ár=2008|mánuður=4. júní|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://new.vb.is/frett/1/46956/vidskiptajofnudur-ohagstaedur-um-taepa-130-milljarda-a-2f|titill=Viðskiptajöfnuður óhagstæður um tæpa 130 milljarða á 2F|ár=2008|mánuður=4. september|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> === Einkavæðing bankanna === {{aðalgrein|Einkavæðing bankanna}} Undir lok tíunda áratugar 20. aldarinnar voru íslensku ríkisbankarnir; [[Landsbanki Íslands]], [[Íslandsbanki]] og [[Búnaðarbanki Íslands]] [[einkavæðing|einkavæddir]] í skrefum. Síðasti bankinn sem var seldur var Búnaðarbanki Íslands og var sölusamningur undirritaður [[16. janúar]] [[2003]]. Með sölu þeirra hagnaðist ríkissjóður töluvert. Bankarnir hófu margir starfsemi erlendis, keyptu erlenda banka og voru með útibú. Nokkur ánægja hefur verið með einkavæðinguna fram að þessu, t.a.m. sagði í ályktun af landsfundi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] [[2007]]: „''Einkavæðing bankanna hefur sýnt okkur þann kraft sem leysist úr læðingi við það að einkaaðilar taki við rekstri. Nýsköpun og þróunarstarf þessara fyrirtækja hefur skilað þeim góðum árangri bæði hér heima og erlendis. Því ber að huga að enn frekari einkavæðingu á öðrum sviðum s.s. á sviði heilbrigðis-, mennta- og orkumála.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.xd.is/?action=landsfundur_nanar&id=601|titill=Ályktun um iðnaðarmál|ár=2007|útgefandi=Sjálfstæðisflokkurinn}}</ref> Bankarnir tóku há erlend lán og, í október 2008, kom fram hjá [[Geir H. Haarde]] að samanlagt næmu skuldir þeirra tólffaldri þjóðarframleiðslu Íslands.<ref>Gróflega má áætla að þessi upphæð sé um 12-14 milljarðar, eftir því miðað við hvaða gengi íslensku krónunnar er miðað. Sjá: {{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/06/skuldir_bankanna_thjodinni_ofvida_4/|titill=Skuldir bankanna þjóðinni ofviða|ár=2008|mánuður=6. október|útgefandi=MBL.is}}<br /><br />Í viðtali við Friðrik Má Baldursson, prófessor í hagfræði við Háskólann í Reykjavík kom fram að samanlagðar skuldir Íslendinga (banka og almennings) næmu áttfaldri þjóðarframleiðslu eða um 9 milljarðar. Sjá: {{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229538/|titill=Bankar selji eignir eða flytji burt|ár=2008|mánuður=3. október|útgefandi=RÚV}}</ref> === Stóriðja === {{aðalgrein|Kárahnjúkavirkjun}} Haustið 2003 hófust framkvæmdir við [[Kárahnjúkavirkjun]] af alvöru, áætlaður kostnaður var 80 milljarðar kr.<ref>{{vefheimild|url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3514120|titill=Frá samningum til framkvæmda|ár=2004|mánuður=1. apríl|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> Þúsundir erlendra verkamanna fluttust til landsins til þess að vinna við þetta verkefni þar sem [[vinnuafl]] á Íslandi annaði ekki eftirspurn. Framkvæmdirnar einar og sér höfðu talsverð áhrif á íslenskan efnahag. Í apríl árið 2004 var metið sem svo að heildarfjárfesting í verkefnum [[Landsvirkjun]]ar á Íslandi væri á bilinu 250-300 milljarðar íslenskra króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.lv.is/files/2004_4_2_02_04_2004_fs_erindi.pdf|titill=Skýrsla forstjóra um starfsemi Landsvirkjunar|ár=2004|mánuður=2. apríl|mánuðurskoðað=5. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> [[Impregilo]], aðalverktaki framkvæmdarinnar, keypti vörur og þjónustu af íslenskum fyrirtækjum fyrir rúmlega 8,3 milljarða króna frá upphafi framkvæmda við Kárahnjúka til ársloka 2004.<ref>{{vefheimild|url=http://www.karahnjukar.is/article.asp?catID=400&ArtId=1064|titill=10.2.2005: Átta milljarða króna viðskipti Impregilo við íslensk fyrirtæki|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2006}}</ref> Kárahnjúkavirkjun var byggð með það að markmiði að veita [[álver]]i [[Alcoa]] í [[Reyðarfjörður|Reyðarfirði]] rafmagn til framleiðslu á áli. Á eftir [[sjávarútvegur|sjávarútvegi]] er álframleiðsla sögð önnur helsta útflutningsvara Íslands. === Skuldsetning heimilanna === Með auknu aðgengi að fjármagni skuldsetti íslenskur almenningur sig hröðum skrefum. Bankarnir veittu fólki [[lán]] fyrir [[íbúð]]um á betri kjörum en áður hafði þekkst. [[Íbúðalánasjóður]], sem er helsta opinbera stofnunin í samkeppni við bankana á þessu sviði, fylgdi í humátt eftir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2004/09/14/innkoma_bankanna_a_fasteignalanamarkad_mun_hafa_ahr/|titill=Innkoma bankanna á fasteignalánamarkað mun hafa áhrif á efnahagsframvindu|ár=2004|mánuður=14. september|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Lánsfé var einnig nýtt til kaupa á bílum og í einkaneyslu. [[Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna]], opinber stofnun sem veitir fólki ráðgjöf um fjármál, tilkynnti á ársfundi sínum 2008 að „''heildarskuldir þeirra, sem leita til Ráðgjafarstofu, [hefðu] aukist um 14,9% á milli ára og vanskil hafa hækkað um 33,5%. Vanskil lána með raðgreiðslusamningi og bílalán hafa aukist mest á milli ára.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.fjolskylda.is/fjarmal/frettalisti/2008/04/17/nr/278|titill=Ársfundur Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna 200|ár=2008|mánuður=17. apríl|útgefandi=Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna}}</ref> {{tilvitnun2|Tekjur heimilanna duga ekki fyrir útgjöldum þeirra, skuldirnar hrannast upp og nema nú um 240% af ráðstöfunartekjum. Tekjurnar hafa vissulega aukist talsvert á liðnum árum en samt hefur hlutfall vaxtagreiðslna af ráðstöfunartekjum verið að hækka. Nauðsynlegt að horfast í augu við það að mikil skuldsetning íslenskra heimila svo og hækkandi byrði vaxtagreiðslna þýðir að áhætta þeirra vegna skulda hefur aukist. Þau eru orðin mjög viðkvæm fyrir verðbólgu svo og breytingum á vöxtum, tekjum og eignaverði.|Vorskýrsla Hagdeildar ASÍ 2007<ref>{{vefheimild|url=http://www.asi.is/ResourceImage.aspx?raid=479|titill=Aukin misskipting í góðæri|ár=2007|mánuður=4. september|útgefandi=ASÍ|snið=pdf}}</ref>}} Á miðju ári 2008 námu skuldir heimilanna við íslenskar lánastofnanir (þ.e. banka, [[Íbúðalánasjóður|Íbúðalánasjóð]], [[lífeyrissjóður|lífeyrissjóði]], [[Lánasjóður íslenskra námsmanna|LÍN]], [[tryggingarfélag|tryggingarfélög]]) 1.760 ma. kr og höfðu þá aukist um 13,5% frá því áramótunum 2007-8, úr 1.551 ma.kr.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fjarmalaraduneyti.is/media/vefrit/Vefrit_fjarmalaraduneytisins_16._oktober_2008.pdf|titill=Vefrit fjármálaráðuneytisins|ár=2008|mánuður=16. október|útgefandi=Fjármálaráðuneytið|snið=pdf}}</ref> === Lausafjárkreppan 2007–2008 === {{aðalgrein|Lausafjárkreppan 2007–2008}} Lausafjárkreppan 2007–2008 er alþjóðleg efnahags[[kreppa]] sem hefur einkennst af [[tap|töpum]] á rekstri, [[greiðslustöðvun]]um og [[gjaldþrot]]um hjá stórum bönkum og fjármálastofnunum í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] og í [[Evrópa|Evrópu]]. Hana má rekja til [[undirmálslánakrísan|undirmálslánakrísunnar]] svonefndu í Bandaríkjunum en þá er átt við fjölda húsnæðislána sem lánþegar gátu ekki endurgreitt sem varð til þess að stórar bandarískar fjármálastofnanir þ.á m. [[Indymac Federal Bank]], [[Fannie Mae]] og [[Freddie Mac]], [[Lehman Brothers]], [[AIG]], [[Merrill Lynch]], o.fl. lentu í miklum skakkaföllum. Bankar í Evrópu og víðar hafa átt í vanda við að útvega sér lausafé í a.m.k. eitt ár, fyrsti bankinn sem varð gjaldþrota var breski bankinn [[Northern Rock]], í september 2007. Þetta hafði einnig áhrif á íslenska efnahagskerfið. == Efnahagskreppa == Undir lok ársins [[2007]] féllu bréf í [[Exista]] og [[SPRON]] töluvert, en nýlega var búið að skrá SPRON á markað og hafði gengið á hlutabréfum í sparisjóðnum fallið um helming á örfáum mánuðum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2007/12/19/exista_og_spron_laekka_mikid/|titill=Exista og SPRON lækka mikið|ár=2007|mánuður=19. desember|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Á fyrstu þremur viðskiptadögum ársins [[2008]] féllu íslensk [[hlutabréf]] um 10,53%, á alþjóðlegum mörkuðum féllu hlutabréf sömuleiðis en þó ekki jafn mikið. Á einum degi lækkaði Exista mest þeirra félaga sem voru á aðallista [[Íslenska kauphöllin|íslensku kauphallarinnar]] eða um rúm 5%. FL-Group lækkaði um rúm 3%, Straumur-Burðarás um 2,5% og Kaupþing um tæp 2%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item185484/|titill=Gustar um hlutabréfamarkaðinn|ár=2008|mánuður=8. janúar|útgefandi=RÚV}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/38556/a-hadegi--exista-laekkar-um-7-7-|titill=Á hádegi: Exista lækkar um 7,7%|ár=2008|mánuður=9. janúar|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> === Gengi krónunnar === Í mars var metvelta á íslenskum gjaldeyrismarkaði, þann [[7. mars]] nam veltan 88,2 milljörðum króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/03/08/ahaettuflotti_grefur_undan_gengi_islensku_kronunnar/|titill=Áhættuflótti grefur undan gengi íslensku krónunnar|ár=2008|mánuður=8. mars|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref> Þann [[17. mars]] [[2008]] féll gengisvísistala íslensku krónunnar um 6,97% og var það mesta fall í sögu hennar. Gengisvísitala krónunnar hafði þá ekki verið hærri síðan í desember 2001, um svipað leyti og [[flotgengi]]stefna Seðlabankans var tekin upp.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/40809/gengisvisitala-kronunnar-ekki-haerri-sidan-i-desember-2001|titill=Gengisvísitala krónunnar ekki hærri síðan í desember 2001|ár=2008|mánuður=17. mars|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Seðlabankinn brást við [[25. mars]] og hækkaði stýrisvexti um 1,25% í 15%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1689|titill=Seðlabanki Íslands hækkar stýrivexti|ár=2008|mánuður=25. mars|útgefandi=Seðlabanki Íslands}}</ref> Í kjölfarið komu upp umræður um að s.k. [[jöklabréf]]um væri um að kenna. Frá [[Seðlabanki Íslands|Seðlabankanum]] bárust ásakanir um að erlendir [[vogunarsjóður|vogunarsjóðir]]<ref>[http://www.thisismoney.co.uk/investing-and-markets/article.html?in_article_id=440172&in_page_id=3&in_page_id=3 Kaupthing accuses hedge funds of 'smears]</ref> og aðrir „óprúttnir miðlarar hafi ákveðið að gera úrslitatilraun til að brjóta niður íslenska fjármálakerfið.“<ref>{{cite web |url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1704 |title=Ræða Davíðs Oddssonar, formanns bankastjórnar Seðlabanka Íslands, á ársfundi bankans 28. mars 2008 |access-date=2008-10-06 |archive-date=2010-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127161309/http://sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1704 |url-status=dead }}</ref> [[Sigurður Einarsson]], stjórnarformaður Kaupþings, sakaði fjóra erlenda vogunarsjóði um kerfisbundnar árásir á íslenska hagkerfið: [[Trafalgar]], [[Landsdowne]], [[Ako Capital]] og [[Cheney]]. Fram kom að hagnaður þeirra næmi tugum eða hundruðum milljarða króna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080409/VIDSKIPTI06/104090057|titill=Fjórir vogunarsjóðir stóðu fyrir árásum|ár=2008|mánuður=9. april|útgefandi=Visir.is}}</ref> === Háir stýrivextir === Íslenski Seðlabankinn hækkaði vexti sína í 15,5% þann [[10. apríl]] og voru þeir þá þeir hæstu í Evrópu. Strax daginn eftir gaf Seðlabankinn út þá spá að [[fasteign]]averð á Íslandi myndi lækka að raunvirði um 30% til ársins [[2010]] og þá yrði verðbólgumarkmiðum Seðlabankans náð.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/04/11/30_prosent_laekkun_ibudaverds_ad_raunvirdi_til_arsl/|titill=30% lækkun íbúðaverðs að raunvirði til ársloka 2010|ár=2008|mánuður=11. apríl}}</ref> Framangengin ár hafði fasteignaverð á landinu öllu hækkað mjög mikið, á árinu 2007 „''námu heildarviðskipti með fasteignir tæplega 410 milljörðum króna, sem er mesta velta á fasteignamarkaði á Íslandi á einu ári.''“<ref>{{vefheimild|url=http://www.fmr.is/?PageID=448&NewsID=2963|titill=Fasteignamarkaðurinn 2007 - leiðrétting|ár=2008|mánuður=10. janúar}}</ref> Þann 28. apríl gaf [[Hagstofa Íslands]] út að verðbólga væri 11,8% og hefði mælst jafn mikil síðan í september 1990.<ref>{{vefheimild|url=http://www.hagstofan.is/Pages/95?NewsID=3166|titill=Vísitala neysluverðs í apríl 2008|árskoðað=2008|mánuðurskoðað=29. apríl|útgefandi=[[Hagstofa Íslands]]}}</ref> Tveir prófessorar við Háskola Íslands sögðu opinberlega að nú væru horfurnar dökkar, talað var um efnahagsvanda og kreppur.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item203564/|titill=Erfitt að leysa efnahagsvandann|ár=2008|mánuður=29. apríl|útgefandi=RÚV}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item204189/|titill=Hagkerfið komið í kreppu|ár=2008|mánuður=3. maí|útgefandi=RÚV}}</ref> === Gjaldeyrisvaraforði Seðlabanka Íslands === Eitt af hlutverkum [[seðlabanki|seðlabanka]] hvers lands er að veita ríkisábyrgð (e. ''lender of last resort'') ef nauðsyn þykir. Í ljósi þess að íslenska krónan er bundin við hagkerfi Íslands, þ.e. hana er ekki hægt að nota utan landsins, ólíkt öðrum gjaldmiðlum s.s. [[bandaríkjadollari]] og [[evran]], hefur [[Seðlabanki Íslands]] haft gjaldeyrisvaraforða eða gjaldeyrisvarasjóð. Í mars 2008 leitaði Seðlabanki Íslands til [[Seðlabanki Danmerkur|Seðlabanka Danmerkur]], [[Englandsbanki|Englandsbanka]], [[Seðlabanki Evrópu|Seðlabanka Evrópu]], [[Alþjóðagreiðslubankinn|Alþjóðagreiðslubankans í Basel]] og [[Seðlabanki Bandaríkjanna|Seðlabanka Bandaríkjanna]] eftir gerð gjaldeyrisskiptasamninga. Á fundum hjá AGS í apríl 2008 var krafist álitsgerða frá AGS af hálfu [[Mervyn King]], seðlabankastjóra Englandsbanka, og í kjölfarið skiptu ofangreindir aðilar um skoðun og höfnuðu hugmyndum um gjaldeyrisskiptasamniga.<ref name="vidleitnisb">{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1888|titill=Gjaldeyrisskiptasamningar og viðleitni til eflingar gjaldeyrisforða|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Í maí 2008 tilkynnti Seðlabankinn gjaldeyrisskiptasamninga við Seðlabankaa Svíþjóðar, Noregs og Danmerkur að andvirði 500 milljónir evra hver.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1765|titill=Seðlabanki Íslands gerir gjaldmiðlaskiptasamninga|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Stuttu áður kom út ''skoðun'' [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]] um að gjaldeyrisvaraforðinn væri of lágur. {{tilvitnun2|Þegar rætt er um að taka lán til efla gjaldeyrisvarasjóð eða eiginfjárstöðu Seðlabankans og styrkja þannig trúverðugleika íslensks fjármálakerfis er því ekki verið vinna að hagsmunum þröngs hóps á kostnað almennings. Þvert á móti er slík aðgerð óumflýjanlegt fyrsta skref til að koma í veg fyrir víxlverkandi vítahring verðbólgu, gengisveikingar og vaxtahækkana.|Skoðun Viðskiptaráðs<ref>{{vefheimild|url=http://www.vi.is/files/172448961Gjaldeyrisvarasjodur1.pdf|titill=Sterkari seðlabanki er hagsmunamál allra|ár=2008|mánuður=8. maí|útgefandi=Viðskiptaráð Íslands|snið=pdf}}</ref>}} Í Viðskiptablaðinu kom fram sama skoðun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/8/42972/okeypis-gjaldeyrisvarasjodur|titill=Ókeypis gjaldeyrisvarasjóður|ár=2008|mánuður=16. maí|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Yfirmaður greiningardeildar Kaupþings taldi 500 milljarða kr. heimild til lántöku í þeim tilgangi skref í rétta átt.<ref>{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080527/VIDSKIPTI06/17628812/1057|titill=Segir gjaldeyrisvarasjóðinn að komast í þokkalegt horf|ár=2008|mánuður=27. maí|útgefandi=Visir.is}}</ref> [[Gylfi Magnússon]], þá [[dósent]] í hagfræði við Háskóla Íslands sem seinna var skipaður viðskiptaráðherra Íslands, sagði það „mjög stór og alvarleg mistök að stækka ekki gjaldeyrisvarasjóð Seðlabankans í samræmi við vöxt fjármálakerfisins“ og átt þá við að það væri orðið of seint.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item207943/|titill="Alvarleg mistök í hagstjórninni"|ár=2008|mánuður=21. maí|útgefandi=RÚV}}</ref> Í lok september, stuttu fyrir bankahrunið, tilkynnti Seðlabanki Bandaríkjanna gjaldeyrisskiptasamninga við norrænu löndin, að Íslandi undanskildu, auk [[Seðlabanki Ástralíu|Seðlabanka Ástralíu]]. Seðlabanki Íslands leitaði þá, og svo aftur í byrjun október, til Seðlabanka Bandaríkjanna um hliðstæðan samning en því var hafnað vegna þess að „fjármálakerfið á Íslandi væri svo stórt í hlutfalli við þjóðarbúið að skiptasamningur yrði að vera stærri en svo að bandaríski seðlabankinn sæi sér fært að standa að gerð hans“.<ref name="vidleitnisb"/> == Bankahrunið == {{aðalgrein|Bankahrunið}} Snemma í október tilkynnti [[Seðlabanki Íslands]] að hann hyggðist kaupa 75% hlut í Glitni þar sem bankinn ætti í miklum lausafjárvanda. Stutt var síðan að [[Lárus Welding]], bankastjóri Glitnis, hafði sagt í viðtali í [[Silfur Egils|Silfri Egils]] að bankinn stæði traustum fótum. Í flókinni atburðarrás næstu daga varð [[Landsbanki Íslands]] og [[Kaupþing]] sömuleiðis gjaldþrota. Alþingi setti neyðarlög sem heimiluðu [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] að taka yfir stjórnir fyrirtækja og voru skipaðar skilanefndir til þess að sjá um rekstur bankanna. Mikil óvissa um fjármálalegan stöðugleika er áfram varðandi íslenskan efnahag þrátt fyrir að [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn]] hafi veitt Íslandi neyðarlán upp á 2,1 milljarða bandaríkjadala. == Milliríkjadeilur vegna skuldbindinga íslenskra banka erlendis == {{aðalgrein|Icesave}} [[Mynd:Icesave.png|thumb|right|Alls voru viðskiptavinir [[Icesave]]-spariþjónustu Landsbankans í Bretlandi um 300 þúsund.]] Milliríkjadeilur vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis stóðu aðallega við [[Bretland|Bret]]a og [[Holland|Hollendinga]] frá bankahruninu. Deilurnar snerust um meintar skuldbindingar [[ríkissjóður Íslands|ríkissjóðs Íslands]] vegna inneigna borgara umræddra landa í dótturfélögum einkarekinna íslenskra viðskiptabanka í umræddum löndum. Nánar tiltekið [[Icesave]] á vegum [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] og [[Kaupthing Edge]] á vegum [[Kaupþing]]s. Samkvæmt tilskipun [[ESB]] áttu íslensk stjórnvöld að tryggja innistæður að hámarki 20.877 evrum. Íslenskt stjórnvöld voru treg í taumi varðandi þessar skuldbindingar og Bretar höfðu áður sett hryðjuverkalög gagnvart þeim sem komu í veg fyrir millifærslur fjármuna frá Bretlandi. Sú skoðun var sett fram, meðal annars af [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarna Benediktssyni]], formanni [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]], að yfirvöld Bretlands og Hollands hefðu beitt áhrifum sínum til þess að tefja eða koma í veg fyrir afgreiðslu lána til Íslands hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].<ref>{{cite thesis|url=https://skemman.is/handle/1946/3657|title=Icesave-deila Íslendinga og Breta|degree=BA|publisher=Háskóli Íslands|author=Bríet Konráðsdóttir}}</ref> Þann 8. október 2008 lækkaði [[Englandsbanki]] stýrivexti um 0,5%. Sama dag var [[Heritable]], banki í eigu Landsbankans, settur í greiðslustöðvun og Kaupþing sömuleiðis. Með vísan til sérstakra laga um fjármálastarfsemi<ref>Lögin höfðu verið sett vegna gjaldþrots [[Northern Rock]] bankans fyrr á árinu. Sjá {{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/acts/acts2008/ukpga_20080002_en_1|titill=Banking (Special Provisions) Act 2008|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=Breska fjármálaráðuneytið}}</ref> hafði hann fært þjónustu með innistæðureikninga Kaupthing Edge, sem var nafn erlendrar starfsemi Kaupþings, yfir til hollenska bankans [[ING Direct]]. Varðandi [[Icesave]], innistæðuþjónustu Landsbankans tilkynnti hann að, þó svo að um íslenskan banka væri að ræða, myndi breska ríkið ganga í ábyrgðir á innistæðum viðskiptavina þess.<ref>{{vefheimild|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/statement_chx_081008.htm|titill=Statement by the Chancellor on financial stability|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=Breska fjármálaráðuneytið}}</ref> Þetta var degi eftir símtal milli Darlings og [[Árni M. Mathiesen|Árna M. Mathiesen]], fjármálaráðherra Íslands, þar sem Árni hafði tekið fram að íslenska ríkið gæti ekki ábyrgst innistæður erlendis.<ref>{{vefheimild|url=http://www.icelandreview.com/icelandreview/daily_news/?cat_id=16567&ew_0_a_id=314205|titill=The Darling-Mathiesen Conversation before Britain Used the Anti-Terrorism Legislation against Iceland|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=24. október|útgefandi=Iceland Review}}</ref> Í Kastljósviðtali kvöldið áður hafði Davíð Oddsson, seðlabankastjóri, verið með svipaðar yfirlýsingar. Þá ákvað breska ríkisstjórnin að frysta eigur Landsbankans sem og íslenska ríkisins í Bretlandi í krafti [[hryðjuverk]]alaga. [[Kaupthing Singer & Friedlander]] var sett í greiðslustöðvun af breska fjármálaeftirlitinu.<ref>{{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/si/si2008/uksi_20082668_en_1|titill=Landsbanki Freezing Order 2008|mánuðurskoðað=13. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=8. október}}</ref> Notast var við ákvæði í hlutum (e. ''sections'') 4 og 14 og tímaáætlun (e. ''schedule'') 3 í hryðjuverkalögunum (e. ''[[:en:Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001|Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001]]'').<ref>{{vefheimild|url=http://www.opsi.gov.uk/Acts/acts2001/ukpga_20010024_en_1|titill=Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001 - 2001 CHAPTER 24|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2001|mánuður=14. desember}}</ref> Þessi ákvörðun var tekin vegna þess að innan breska fjármálaráðuneytisins var talið að ákveðnir einstaklingar sem annað hvort tilheyrðu ríkisstjórn eða væru þegnar annars lands hefðu tekið eða myndu hugsanlega taka ákvörðun sem sköðuðu [[Efnahagur Bretlands|breskan efnahag]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/fin_sanctions_landsbanki.htm|titill=Financial Sanctions - Landsbanki|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2008|mánuður=8. október}}</ref> [[Gordon Brown]], [[forsætisráðherra Bretlands]], sagði að aðgerðir íslensku ríkisstjórnarinnar í kjölfar bankahrunsins hefðu verið allt að því ólöglegar og algjörlega óásættanlegar. Hann sagði bresk yfirvöld hafa fryst eigur íslenskra fyrirtækja í Bretlandi.<ref name="bbcbrown">{{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7662027.stm|titill=Brown condemns Iceland over banks|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009|ár=2008|mánuður=8. október|útgefandi=BBC}}</ref> {{tilvitnun2|They have failed not only the people of Iceland; they have failed people in Britain|Gordon Brown, forsætisráðherra Bretlands um íslenska [[Fjármálaeftirlitið]]. [[10. október]] [[2008]]<ref name="bbcbrown"/>}} == Mótmæli og grasrótarstarf == {{aðalgrein|Búsáhaldabyltingin}} Í fyrri hluta október hófu ýmsir aðilar úr hópi [[almenningur|almennings]] að standa fyrir mótmælum og opnum borgarafundum. Þúsundir manns hafa oft komið saman á [[Austurvöllur|Austurvelli]] til að mótmæla og svokallaðir opnir borgarafundir hafa verið haldnir í [[Iðnó]] og á skemmtistaðnum [[Nasa (skemmtistaður)|Nasa]]. Þann 15. nóvember voru haldnir samstöðutónleikar í [[Egilshöll]]. [[Hagsmunasamtök heimilanna]] voru stofnuð 15. janúar 2009. == Erlend umfjöllun == Umfjöllun erlendra fjölmiðla um þróun mála á Íslandi hófst vorið 2008. Í marsmánuði ársins 2008 árið var fjallað um hversu hátt [[skuldatryggingarálag]] Landsbankans (610 stig) og Kaupþings (856 stig) væru.<ref>{{vefheimild|url=http://www.thisismoney.co.uk/investing-and-markets/article.html?in_article_id=433257&in_page_id=3|titill=Iceland's banks top 'riskiness league'|mánuðurskoðað=13. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=16. mars|útgefandi=This is money}}</ref> Í lok mars birtist ritstjórnargrein í breska fjármáladagblaðinu [[Financial Times]] og því gefinn gaumur hversu mikil uppbygging og skuldsetning hefði átt sér stað hjá svona smáum efnahag. Þó var það áréttað að hann stæði föstum fótum og ekki væri ástæða til að óttast um afdrif hans.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/03/26/fjarmalakreppa_ekki_endilega_fylgifiskur_samdrattar/|titill=Fjármálakreppa ekki endilega fylgifiskur samdráttar á Íslandi|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=26. mars|útgefandi=Morgunblaðið}}</ref><br /> Haustið 2008 settu íslensk stjórnvöld upp upplýsingamiðlun vegna efnahagskreppunnar á vefsíðunni iceland.org þar sem leitast var við að kynna málstað Íslendinga, gefa yfirlit yfir atburðarás og aðgerðir og ennfremur veita erlendum almenningi svör vegna hruns íslensku bankanna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.iceland.org/info/|titill=Iceland.org, Icelandic government's information center}} </ref> == Sjá einnig == * [[Íslenska útrásin]] == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Tenglar == * [http://www.island.is/efnahagsvandinn/ Efnahagsvandinn á Island.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127041629/http://www.island.is/efnahagsvandinn/ |date=2009-01-27 }} * [http://www.iceland.org/ Upplýsingar á ensku á Iceland.org] * [http://www.forsaetisraduneyti.is/Aaetlun_um_efnahagsstodugleika/ Vefur um áætlun ríkisstjórnarinnar um efnahagsstöðugleika] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113123119/www.felagsmalaraduneyti.is/upplysingar Upplýsingar á vefsíðu Félagsmálaráðuneytisins vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði] * [http://www.borgarafundur.org/ Vefsíða Opins Borgarafundar um stöðu þjóðarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119071921/http://www.borgarafundur.org/ |date=2009-01-19 }} * [http://www.indefence.is/ Icelanders are NOT terrorists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220123815/http://www.indefence.is/ |date=2008-12-20 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117100301/www.ruv.is/heim/frettir/innlendar/efnahagskreppa/ Fréttasíða RÚV um efnahagskreppuna] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117112355/www.vinnueftirlit.is/vinnueftirlit/is/gagnabrunnur/vinnuumhverfi_a_ovissutimum/ Vinnueftirlitið - Vinnuumhverfi á óvissutímum] * [http://www.efnahagur.is Wikivefur um íslenskan efnahag, kreppu og úrræði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.althingi.is/altext/136/s/0348.html Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.] * [http://www.rannsoknarnefnd.is/ Opinber rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] * [http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf Hagkerfi bíður skipbrot]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein eftir hagfræðingana Jón Daníelsson og Gylfa Zoega (einnig [http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306053855/http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf |date=2009-03-06 }}) * [http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6794 Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri: Aðdragandi bankahrunsins í október 2008] (pdf-skjal) * [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=79336 Er það rétt að hátt í 14 þúsund fjölskyldur á Íslandi hafi verið „bornar út á götu“ í kjölfar efnahagshrunsins 2008? - Þórólfur Matthíasson. Vísindavefurinn] === Íslenskir fjölmiðlar === * [http://www.barnagull.is/mm/vidskipti/frettir/2008/02/22/alagid_i_haestu_haedum/ Álagið í hæstu hæðum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Morgunblaðið 22. febrúar 2008 * [http://www.visir.is/article/20080702/VIDSKIPTI0803/340647112/-1/VIDSKIPTI08 Vill senda skýr skilaboð um að hafið sé vaxtalækkunarferli]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, Vísir 2. júlí 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frettir/forsida/2008/09/22/fjarmalafarvidri_naer_til_islands_2/ Fárviðri á fjármálamörkuðum nær til Íslands], Morgunblaðið 22. september 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frett.html?nid=1374708 Baksvið: Viðvörunarljósin leiftruðu í þrjú ár], Mbl.is 25. október 2008 * [http://www.mbl.is/mm/frett.html?nid=1374713 Baksvið: Að fljóta sofandi að feigðarósi], Mbl.is 25. október 2008 * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4018603 ''Kreppuannáll - hundrað dagar''; grein í Fréttablaðinu 17. jan. 2009] === Erlendir fjölmiðlar === * BBC: [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/w/west_ham_utd/7389885.stm End of big spending at West Ham], 9. maí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/061070b8-4781-11dd-93ca-000077b07658.htm Iceland pays price for financial excess], 1. júlí 2008 * Time: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1810211,00.html Cracks in the Ice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603020925/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1810211,00.html |date=2008-06-03 }}, 29. maí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/f11a86b2-4960-11dd-9a5f-000077b07658.html Criticism of Icelandic economy does not square with the facts]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, 4. júlí 2008 * Financial Times: [http://www.ft.com/cms/s/0/8343fdc8-5205-11dd-a97c-000077b07658.html IMF reports uncertain outlook for Iceland]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, 15. júlí 2008 * Bloomberg: [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aAcNgmqQ6mk0 Iceland Seeks Loan From Russia, Pegs Currency (Update1)], 7. október 2008 * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7340564.stm Iceland's hi-tech future under threat] * Guardian: [http://www.guardian.co.uk/business/2008/apr/17/creditcrunch Iceland first to feel the blast of global cooling] * NYTimes: [http://www.nytimes.com/2008/04/18/business/worldbusiness/18iceland.html?hp Iceland, a Tiny Dynamo, Loses Steam] * Guardian: [http://www.guardian.co.uk/business/2008/oct/10/banking-iceland Lost in Iceland: £1 billion from councils, charities and police], Guardian 10. október 2008 * Wall Street Journal: [http://online.wsj.com/article/SB122425739356744673.html?mod=sphere_ts&mod=sphere_wd Iceland Seen Turning to IMF], 17. október * BBC: [http://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2008/10/creditors_call_time_on_iceland.html Markets call time on Iceland] BBC 4. október * Economist: [http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=12382011 Kreppanomics], 9. október * Independent: [https://web.archive.org/web/20081222103814/http://www.independent.co.uk/news/business/news/lawyers-head-to-iceland-to-get-cash-back-958345.html Lawyers head to Iceland to get cash back], 12. október * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7724298.stm Insight: 'Bretton Woods Two'?], 13. nóvember 2008 * IMF: [http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2008/pr08296.htm IMF Executive Board Approves US$2.1 Billion Stand-By Arrangement for Iceland], 19. nóvember 2008 * BBC: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7738874.stm IMF approves $2.1bn Iceland loan], 20. nóvember 2008 === Breskar stofnanir === * [http://www.hm-treasury.gov.uk/statement_chx_081008.htm Statement by the Chancellor on financial stability], 8. október Breska fjármálaráðuneytið * [http://www.opsi.gov.uk/si/si2008/uksi_20082668_en_1 ''Landsbanki Freezing Order 2008''] * [http://www.opsi.gov.uk/Acts/acts2001/ukpga_20010024_en_1 Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001] * [http://www.hm-treasury.gov.uk/fin_sanctions_landsbanki.htm Financial services > Financial sanctions > Current regimes > Landsbanki] === Evrópuráðsþingið === * [http://assembly.coe.int/ASP/NewsManager/EMB_NewsManagerView.asp?ID=4247 UK’s role in the economic collapse of Iceland on PACE agenda], frétt Evrópuráðsþingsins * [http://assembly.coe.int/CommitteeDocs/2008/20081128_CurrentAffairsDebate.pdf Beiðni Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins um umræðu á málinu] {{Hrunið}} [[Flokkur:Efnahagskreppur]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009|Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] [[Flokkur:Efnahagur Íslands]] [[Flokkur:Íslensk stjórnmál]] 7qa9evit2jipysqb0tlrzo2ceaif795 0 73331 1972582 1972520 2026-07-18T13:29:37Z Akigka 183 /* Iceland and the International Financial Crisis:Boom, Bust and Recovery */ 1972582 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OMXI15.jpg|300px|thumb|[[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á árunum 1998-2009.]] '''Bankahrunið á Íslandi''' eða '''Hrunið''' eins og það er oftast kallað í daglegu tali er heiti á [[gjaldþrot]]i þriggja stærstu íslensku [[banki|viðskiptabankanna]] haustið [[2008]] í kjölfar [[efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011|efnahagskreppunnar á Íslandi 2008–2011]]. [[Glitnir banki hf.|Glitnir]] (í dag [[Íslandsbanki]]) var tekinn yfir af íslenska ríkinu þann [[29. september]], þann [[6. október]] voru hin svonefndu [[neyðarlögin|neyðarlög]] sett, degi seinna, þann [[7. október]] tók [[Fjármálaeftirlitið]] (FME) yfir rekstur [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] og tveimur dögum seinna tók FME yfir [[Kaupþing banki|Kaupþing banka]] (í dag [[Arion banki]]). Gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] í [[september]] [[2008]] setti Glitni í erfiða stöðu þar sem Glitnir reiddi sig á lán frá Lehman Brothers. Í lok september var því lýst yfir að Glitnir yrði [[þjóðnýting|þjóðnýttur]] að meirihluta. Þá fór af stað flókin atburðarrás sem leiddi til hruns hinna tveggja stóru íslensku viðskiptabankanna, [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]] og [[Kaupþing]]s á aðeins rétt rúmlega viku. Afleiðingar Hrunsins urðu tilefni að [[Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis|milliríkjadeilum Íslands við Bretland og Holland]] vegna [[Icesave]]reikninga Landsbankans í þeim löndum. [[Alþingi]] Íslands skipaði sérstaka [[rannsóknarnefnd Alþingis|rannsóknarnefnd]] sem hafði það hlutverk að komast að því hverjar orsakir hrunsins voru. Rannsóknarnefndin skilaði af sér skýrslu [[12. apríl]] [[2010]] og í kjölfarið var [[Geir Haarde]] kærður til [[landsdómur|landsdóms]] að ákvörðun Alþingis. Landsdómur sakfelldi Geir fyrir vanrækslu í starfi sínu sem forsætisráðherra, en gerði honum þó enga refsingu. == Þjóðnýting Glitnis (29. september 2008) == [[Mynd:Glitnir logo.png|thumb|right|Vörumerki Glitnis.]] Þann [[29. september]] var tilkynnt að [[Ísland|íslenska]] [[ríki]]ð myndi eignast 75% hlut í [[Glitnir banki hf.|Glitni]] fyrir 600 milljónir [[evra]] eða um 84 milljarða íslenskra króna. Þær ástæður sem gefnar voru fyrir yfirtökunni voru þröng lausafjársstaða Glitnis og erfitt ástand á alþjóðlegum fjármálamörkuðum.<ref>{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/3018|titill=Samkomulag um að ríkissjóður leggi Glitni til nýtt hlutafé|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=12. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item14984/Islenska_rikid_kaupir_75_prosent_hlut_i_Glitni_/|titill=Íslenska ríkið kaupir 75 prósent hlut í Glitni|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/rikid_eignast_75_prosent_i_glitni/|titill=Ríkið eignast 75% í Glitni|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> [[Davíð Oddsson]] [[seðlabankinn|seðlabankastjóri]] sagði að ef ekki hefði verið gripið til aðgerða þá hefði hlutafé bankans verið 0 og hann farið í [[Gjaldþrot|þrot]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/glitnir_hefdi_farid_i_throt/|titill=Glitnir hefði farið í þrot|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> Talið er að ein meginástæða fyrir erfiðleikum Glitnis hafi verið gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] sem átti í viðskiptum við Glitni. Nánast um leið og þetta var tilkynnt lækkaði alþjóðlega [[matsfyrirtæki]]ð [[Standard & Poor's]] einkunnir sínar fyrir ríkissjóð sem og [[Íbúðalánasjóður|Íbúðalánasjóð]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228768/|titill=Lánshæfiseinkunn ríkissjóðs lækkar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Lokað var fyrir öll viðskipti með fjármálasjóði Glitnis, og varð þetta til þess að [[Stoðir]] fór í greiðslustöðvun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228881/|titill=Eignir í skuldabréfasjóðum frystar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Viðskipti með [[peningamarkaðssjóður|peningamarkaðssjóðinn]] Sjóð 9 og skuldabréfasjóðina Sjóð 1 og Sjóð 9 EUR voru til sérstakrar athugunar en opnað var aftur fyrir viðskiptum [[1. október]] en þá hafði endurmat á virði Sjóðs 9 lækkað gengi hans um 7%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item15261/Ovissu_um_sjodi_Glitnis_eytt/|titill=Óvissu um sjóði Glitnis eytt|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=1. október}}</ref> Seinna bárust fréttir af því að ríkissjóður hefði greitt 11 milljarða króna inn á Sjóð 9 vegna þess [[Illugi Gunnarsson]], þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hafði verið í stjórn Sjóðs 9 frá því í byrjun árs 2008 og sjóðurinn mætti því ekki fara í þrot. Þetta reyndist rangt, hið rétta var að Glitnir hafði keypt skuldabréf Stoða í Sjóð 9 með eigin peningum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.illugi.is/w/?p=215|titill=Hvað með sjóð 9?|mánuðurskoðað=3. ágúst|árskoðað=2009|ár=2009|mánuður=26. febrúar}}</ref> === Óánægja hluthafa og stjórnenda === Daginn eftir voru sýnd viðtöl á [[RÚV]] og á [[Stöð 2]] við [[Jón Ásgeir Jóhannesson]], aðaleiganda [[Stoðir|Stoða]] sem var [[kjölfestufjárfestir]] í Glitni með 32% hlut. Jón sagði erlenda banka hafa lokað fyrir lánum til Glitnis með stuttum fyrirvara og þess vegna hafi verið ákveðið að leita til Seðlabankans eftir lánum gegn [[veð]]um.<ref name="bankaran">{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080930/FRETTIR01/277107030/0&SearchID=7333258755902|titill=„Stærsta bankarán Íslandssögunnar“|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september|útgefandi=Vísir.is}}</ref> Þá kom einnig fram í viðtali við Þorstein Má Baldvinsson, stjórnarformann Glitnis, að Glitnir hefði boðið tvo ''veðpakka'' gegn láninu; annan metinn á 750 milljónir evra og síðari á 1.340 milljónir evra.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/47848/glitnir--budu-fram-ved-i-otilgreindri-eign-i-noregi|titill=Glitnir: Buðu fram veð í ótilgreindri eign í Noregi|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=16. október|árskoðað=2008|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Jón gagnrýndi yfirtökuna harkalega sem hann nefndi „''stærsta bankarán Íslandssögunnar''”; hann sagði enn fremur stjórn fyrirtækisins hafa verið „''stillt upp við vegg. Við sögðum fulltrúum ríkisstjórnarinnar að við teldum þessa leið alveg fráleita enda gæti hún haft víðtæk áhrif á allt fjármálakerfið hér á landi og væri í engu samræmi við eignasafn félagsins.''“<ref name="bankaran"/> Jón virtist þar með vera að ýja að því að pólitískar ástæður lægju að baki ákvörðuninni um að ríkið eignaðist hlutaféð á þessu verði. Samdægurs gaf stjórn Stoða frá sér yfirlýsingu þar sem hún fordæmdi aðgerðir Seðlabankans. Í yfirlýsingunni stóð: {{tilvitnun2|''Ljóst má vera að Glitnir þurfti á aðstoð Seðlabankans að halda vegna lausafjárvanda sem bar brátt að. Rekstur Glitnis hefur hins vegar verið með ágætum, bankinn skilað góðum hagnaði og eigið fé Glitnis nam um 200 milljörðum króna um mitt þetta ár. Það er mat stjórnar Stoða að Seðlabankinn hafi haft aðra og farsælli kosti í stöðunni en að taka Glitni yfir. Harkalegt inngrip Seðlabankans er ekkert annað en eignaupptaka þar sem hluthafar Glitnis tapa vel á annað hundrað milljörðum króna. Seðlabankinn og ríkisstjórnin stilltu stjórn og stærstu eigendum Glitnis upp við vegg í skjóli nætur og þeir áttu því enga kosti aðra en að samþykkja tillöguna. Atburðarásin var með þeim hætti að ekkert tóm gafst til að leita annarra lausna, frekar en að meta heildaráhrif aðgerðanna á íslenskt fjármálalíf. Stjórn Stoða harmar þessar aðgerðir og lýsir fullri ábyrgð á afleiðingum þeirra á hendur bankastjórnar Seðlabankans.''|Yfirlýsing frá Stoðum<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/atelja_hardlega_vinnubrogd_sedlabanka/|titill=Átelja harðlega vinnubrögð Seðlabanka|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Daginn eftir barst nafnlaus ábending um að ekki hefði verið einhugur meðal stjórnar Stoða um yfirlýsinguna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228758/|titill=Stoðir: Ekki einhugur í stjórninni|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> == Hætt við viðskipti Landsbankans (1. október 2008) == [[Mynd:Landsbanki logo.gif|thumb|right|Vörumerki Landsbankans.]] Þann [[1. október]] gerði [[Straumur-Burðarás]] kaupsamning við Landsbankann um kaup á þremur dótturfyrirtækjum; ''Landsbankinn Kepler'' með 380 starfsmenn í 7 löndum; Frakklandi, Hollandi, Ítalíu, Spáni, Sviss, Þýskalandi og BNA. ''Landsbankinn Securities'' með 200 starfsmenn í Lundúnum og Edinborg og ''Merrion Landsbanki'' með 100 starfsmenn á Írlandi. Kaupverðið var ákveðið 380 m. evra, eða um 55 ma.k.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228984/|titill=Straumur kaupir erlendan rekstur LÍ|ár=2008|mánuður=1. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008}}</ref> Ekki varð af þessum kaupum vegna þess að þann [[7. október]] yfirtók íslenska ríkið rekstur Landsbankans og því taldi stjórn Straums-Burðaráss ekki lengur vera forsendur fyrir samningnum. Honum var rift þann [[10. október]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.straumur.net/en/Investor-Relations/Financial-releases/?xml=PR/200810/1258966.xml%26usercontrol=/Web/Units/PressRelease.ascx|titill=Acquisitions from Landsbanki cancelled|ár=2008|mánuður=10. október}}</ref> Sama dag rauf gengisvísitala íslensku krónunnar 200 stiga múrinn og hafði þá aldrei verið hærri.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229079/|titill=200 stiga múrinn rofinn|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Í fréttum kom fram að mögulegar lausnir til þess að koma á jafnvægi í íslensku efnahagslífi væru að selja Kaupþing til sænska bankans [[Skandinaviska Enskilda Banken]], með því að íslenskir [[lífeyrissjóður|lífeyrissjóðir]] seldu erlendar eignir sínar og í þriðja lagi að leita ásjár hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229281/|titill=Mikil óvissa í íslenska hagkerfinu|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Eftir stífa fundarsetur íslensku ríkisstjórnarinnar með ýmsum hagsmunaaðilum úr einkageiranum tilkynnti [[Geir H. Haarde]] að kvöldi [[5. október]] að samkomulag hefði verið gert við íslensku bankana um að þeir myndu draga úr umsvifum sínum erlendis, með sölu á eignum sínum þar.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229777/|titill=Samkomulag við bankana|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> == Neyðarlög (6. október 2008) == [[Mynd:Front page of Frettabladid year 18, no 238, 6 October 2018.jpg|thumb|Forsíða Fréttablaðsins 6. október 2008.]] Daginn eftir ávarpaði Geir H. Haarde, forsætisráðherra, íslensku þjóðina í ávarpi sem var sjónvarpað og útvarpað beint. Hann sagði efnahag íslensku viðskiptabankana nema margfalda landsframleiðslu á við íslenska ríkið sem væri „''svo smátt í samanburði''“.<ref name="geirraeda">{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/radherra/raedurGHH/nr/3034|titill=Ávarp forsætisráðherra vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> Hann lagði áherslu á að staða bankanna hefði versnað mikið, mjög hratt, að raunveruleg hætta væri á því að „''íslenska þjóðarbúið myndi, ef allt færi á versta veg, sogast með bönkunum inn í brimrótið og afleiðingin yrði þjóðargjaldþrot''“<ref name="geirraeda"/> og að verkefni stjórnvalda á næstu dögum væri „''að koma í veg fyrir að upplausnarástand skapist, ef íslensku bankarnir verða óstarfhæfir að einhverju marki.''“<ref name="geirraeda"/> Geir lauk ávarpi sínu á hinum fleygu orðum ''[[Guð blessi Ísland]]''. Sérstök neyðarlög, ''um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.''<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum og mjög óvenjulegum aðstæðum á fjármálamarkaði, sbr. 1. mgr., er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref>, voru samþykkt samdægurs. Lögin heimiluðu fjármálaráðherra „''fyrir hönd ríkissjóðs ... að reiða fram fjármagn til að stofna nýtt fjármálafyrirtæki eða yfirtaka fjármálafyrirtæki eða þrotabú þess í heild eða að hluta.''“<ref name="neydarlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/136/s/0085.html|titill=Lög um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Talsverðar undanþágur frá lögum um [[fjármálafyrirtæki]], starfsmenn þess og viðskipti, voru veittar frá beitingu þessara laga. Að auki var ríkissjóði heimilað að leggja [[sparisjóður|sparisjóði]] til fjárhæð sem nemur 20% af bókfærðu [[eigið fé|eigin fé]].<ref name="neydarlog"/> Ýmsar breytingar voru gerðar á lögum um fjármálafyrirtæki<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um fjármálafyrirtæki|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=2002|mánuður=20. desember}}</ref>, meðal annars var bætt við nýrri grein, með fyrirsögninni ''Sérstakar ráðstafanir'', þar sem [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] voru veittar umtalsverðar valdheimildir. Með þeim fyrirvara að tilefnið teljist til „''sérstakra aðstæðna eða atvika, í því skyni að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði''“<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum aðstæðum eða atvikum er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að önnur úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að bera árangur. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref> var Fjármálaeftirlitinu gert heimilt að stofna til [[hluthafi|hluthafafundar]] hjá fjármálafyrirtæki og eiga þar fulltrúa sem stýrir fundinum, hefur málfrelsi og tillögurétt. Væru aðstæður „''mjög knýjandi''“ hefði sá fulltrúi úrslitavald á fundinum, meðal annars til yfirtöku á rekstri og eignum fyrirtækisins en slíka ákvörðun þyrfti að rökstyðja skriflega til stjórnar fyrirtækisins, og til lögbærra eftirlitsaðila erlendis eftir atvikum. Lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta<ref name="trlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1999|mánuður=27. desember}}</ref> var einnig breytt. Þau lög lúta að [[Tryggingarsjóður innistæðueigenda og fjárfesta|Tryggingarsjóði innistæðueigenda og fjárfesta]] og eiga „''að veita innstæðueigendum í viðskiptabönkum og sparisjóðum og viðskiptavinum fyrirtækja sem nýta sér heimildir laga til að stunda viðskipti með verðbréf lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis í samræmi við ákvæði laga þessara.''“<ref name="trlog"/>Lögum um húsnæðismál var einnig breytt.<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/1998.044.html|titill=Lög um húsnæðismál|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1998|mánuður=3. júní}}</ref> == Fjármálaeftirlitið tekur yfir rekstur Landsbankans (7. október 2008) == Þann [[7. október]] tók Fjármálaeftirlitið yfir rekstur Landsbankans, bankastjórar störfuðu eftir sem áður en við stjórn bankans tók sjálfstætt skipuð skilanefnd. Þetta var gert „''til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi''”.<ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/Uploads/Documents/Frettir/fme_tilkynning.pdf|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|snið=pdf}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir/?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=2|titill=Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Sams konar ferli átti sér stað með rekstur Glitnis, og þar með var fallið frá kaupum ríkisins á 75% hlut í bankanum sem tilkynnt hafði verið um 29. september.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=576&NewsID=336|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Glitnis til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|útgefandi=Fjármálaeftirlitið}}</ref> Sama dag var Nýi Landsbanki Íslands hf. stofnaður, hann tók til starfa tveimur dögum seinna. === Nýir vinir === Þann [[7. október]] tilkynnti [[Seðlabankinn]] að staðfest hefði verið að [[Rússland]] myndi veita [[Ísland]]i lán að upphæð 4 milljarða [[evra]] til þess að styrkja gjaldeyrisforða Íslendinga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1868|titill=Efling gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Það að Íslendingar skyldu leita til Rússlands um lán kom mörgum á óvart bæði innanlands og utan. [[Geir H. Haarde]] [[forsætisráðherra]] útskýrði stöðu Íslendinga á blaðamannafundi með erlendum blaðamönnum: {{tilvitnun2|Við höfum allt þetta ár reynt að fá vini okkar til að gera gjaldeyrisskiptasamninga eða að fá annarskonar stuðning undir þessum afar óeðlilegu kringumstæðum. Við höfum ekki fengið þann stuðning, sem við óskuðum eftir frá vinum okkar og þegar þannig stendur á verðum við að leita að nýjum vinum.|Geir Haarde<ref name="vinir">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/baksvid_hvada_vinir_brugdust/|titill=Baksvið: Hvaða „vinir" brugðust?|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Forsætisráðherra tók það sérstaklega fram að með þessum ummælum sínum átti hann ekki við [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðirnar]] sem hefðu gert [[gjaldeyrisskiptasamningur|gjaldeyrisskiptasamninga]] við Íslendinga.<ref name="vinir"/> Skömmu síðar kom fram að engin formleg ósk hafi borist til Rússa frá Íslendingum um lán, að samningaviðræður hafi ekki verið hafnar og að engin ákvörðun hafi verið tekin um að veita Íslendingum lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/segir_akvordun_um_lan_ekki_liggja_fyrir/|titill=Segir ákvörðun um lán ekki liggja fyrir|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Seðlabankinn tilkynnti seinna sama dag að Ísland og Rússland myndu hefja viðræður innan fárra daga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1875|titill=Efling gjaldeyrisforðans|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> [[Davíð Oddsson]], bankastjóri sagði í viðtali við [[Bloomberg]] að fréttatilkynning Seðlabankans þess efnis að Íslendingar hafi fengið lán frá Rússum hafi ekki verið rétt og að rétt væri að þjóðirnar tvær ættu nú í viðræðum um hugsanlegt lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/sedlabankastjori_vidraedur_standa_yfir_vid_russa/|titill=Seðlabankastjóri: Viðræður standa yfir við Rússa|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> === Kastljósviðtal við Davíð Oddsson === Í viðtali í [[Kastljós]]i sem sýnt var um kvöldið varði Davíð Oddsson seðlabankastjóri yfirtöku Glitnis og í svari hans kom meðal annars fram að „''þegar skuldirnar eru orðnar þannig að íslensku bankarnir þurfa 50-55 milljarða evra á þremur til fjórum árum næstu - og geta ekki útvegað sér það því þeir markaðir eru lokaðir - þá værum við að setja slíkan skuldaklafa á börnin okkar og barnabörnin, að það væri þrældómur fyrir annarra manna sök''“.<ref name="david">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/07/rikid_borgi_ekki_skuldir_oreidumanna/|titill=Ríkið borgi ekki skuldir óreiðumanna|ár=2008|mánuður=7. október|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/13/hvad_sagdi_david/|titill=Hvað sagði Davíð?|ár=2008|mánuður=13. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> Hann sagði að aðgerðir íslenskra stjórnvalda væru sambærilegar við aðgerðir bandarísku ríkisstjórnarinnar varðandi [[Washington Mutual]] sem er bandarískur sparisjóður sem fór í greiðslustöðvun 25. september 2008. Meðal þeirra sem gagnrýndu Davíð voru [[Richard Portes]], sem áður hafði unnið afar jákvæða skýrslu um íslenskt viðskiptalíf fyrir [[Viðskiptaráð Íslands]], skrifaði grein á vef [[Financial Times]] þann 12. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ft.com/cms/s/0/80f767e4-9882-11dd-ace3-000077b07658.html?nclick_check=1|titill=The shocking errors of Iceland’s meltdown|höfundur=Richard Portes|ár=2008|mánuður=12. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> == Tilraunir Seðlabankans til þess að styrkja krónuna == Eftir að í ljós hafði komið að yfirlýsing Seðlabankans um lán frá Rússlandi hafi verið á misskilningi byggðar voru fleiri aðferðir reyndar til þess að laga gengi krónunnar gagnvart öðrum gjaldmiðlum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1871|titill=Unnið að lausn gjaldeyrisvanda|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Þeirra á meðal reyndi bankinn að festa gengi krónunnar við evru á genginu 131 krónur gagnvart evrunni.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1878|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Í enskri fréttatilkynningu Seðlabankans biðlaði hann til annara banka að styðja sig í þessari viðleitni þar sem gengi krónunar væri óeðlilega lágt.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1879|titill=Foreign exchange market|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Innan við sólarhringi eftir að þetta var reynt var fallið frá þessari tilraun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1880|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tveimur dögum síðar setti Seðlabankinn gjaldeyrishömlur á íslenskar innlánsstofnanir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6491|titill=Tímabundin temprun á útflæði gjaldeyris|ár=2008|mánuður=10. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> Meðal þeirra ráðstafana sem gripið var til var takmörkun á úttektarheimildum á [[kreditkort]]um erlendis og beiðnir um erlendan gjaldeyri fóru í gegnum nýtt póstfang Seðlabankans og var vöruflokkum forgangsraðað. Viðskiptabönkum var einnig gert að skila til Seðlabankans sundurliðun á gjaldeyrisviðskiptum í lok hver dags. Þann 15. október voru stýrivextir Seðlabankans lækkaðir um 3,5%, úr 15,5% í 12%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1907|titill=Bankastjórn Seðlabanka Íslands samþykkir að lækka stýrivexti um 3,5%|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tæpum tveimur vikum seinna voru þeir hækkaðir á ný, um 6% í þetta skiptið í 18%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1937|titill=Seðlabanki Íslands hækkar stýrivexti|ár=2008|mánuður=28. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> {{tilvitnun2|Hvorki ríkisstjórnin né Seðlabanki Íslands virtust vera vel undirbúin. Svo virðist sem ekki hafi verið ráðist í aðrar undirbúningsaðgerðir en gerð neyðarlaganna. Bæði kerfisbundna kreppan og þeir atburðir sem í kjölfarið fylgdu voru fyrirsjáanlegar afleiðingar hruns bankakerfisins.|Jón Daníelsson og Gylfi Zoega<ref>{{vefheimild|url=http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf|titill=Hagkerfi bíður skipbrot|höfundur=Jón Daníelsson og Gylfi Zoega|snið=pdf}}</ref>}} == Yfirtakan á Kaupþing (9. október 2008)== Fjármálaeftirlitið tók yfir rekstur Kaupþings 9. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Kaupþings hf. til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|höfundur=Fjármálaeftirlitið}}</ref><ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/09/fme_yfirtekur_kaupthing/ FME yfirtekur Kaupþing]</ref> Aðgerðir breskra yfirvalda gegn Landsbankanum náðu einnig til Kaupþings þar eð degi áður var [[Kaupthing Singer & Friedlander]], enskur dótturbanki Kaupþings, settur í greiðslustöðvun.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/08/kaupthing_i_london_i_greidslustodvun/ Kaupþing í London í greiðslustöðvun]</ref> Ríkið réði í framhaldinu til sín virta breska lögfræðistofu til þess að athuga lagalegan rétt sinn vegna falls Kaupþings.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/13/rikid_ihugar_ad_fara_i_mal_vegna_kaupthings/ Ríkið íhugar að fara í mál vegna Kaupþings]</ref> Þá höfðu þrír stærstu viðskiptabankar Íslands fallið. Í fjölmiðlum var rætt um aðkomu [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] að enduruppbyggingu og lánveitingu til Íslands.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/10/timaspursmal_hvenaer_leitad_verdur_til_imf/ Tímaspursmál hvenær leitað verður til IMF]</ref> Sigurður Einarsson, þáverandi stjórnarformaður Kaupþings, hefur gefið þá skýringu á falli bankans, að sumarið 2008 hafi [[skuldatryggingarálag]] bankans hækkað þrátt fyrir góða stöðu hans, eins og [[fjármálaeftirlit Bretlands]] hafi staðfest í skýrslu sinni um [[Kaupthing Singer & Friedlander]]. Hann segir rógburði hafi verið dreift um bankann erlendis til þess að hafa áhrif á gengi bankans. Jafnvel að almannatenglar hafi verið ráðnir til þessa.<ref>[http://www.mbl.is/media/00/1200.pdf Opið bréf Sigurðar Einarssonar stílað á vini & vandamenn], 26. janúar 2009</ref> Hann hefur einnig sagt að [[íslenska krónan]] hafi verið of óstöðugur gjaldmiðill fyrir banka af þessari stærðargráðu, að þjóðnýting Glitnis hafi verið mistök og setning [[neyðarlögin|neyðarlaganna]] sömuleiðis. Loks telur hann að Kaupþing hefði átt að ljúka yfirtökunni á hollenska bankanum [[NIBC]] þegar það stóð til fyrr á árinu og flytja höfuðstöðvarnar frá Íslandi og þangað.<ref>[https://www.visir.is/article/20081108/VIDSKIPTI06/779627410 Stærstu mistökin voru að fara ekki úr landi]</ref> Þetta kvöld sagði [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] sig úr bankaráði Seðlabanka Íslands. Með því vildi hún axla ábyrgð sína á hruninu.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |title=Segir sig úr Seðlabankaráði |access-date=2009-11-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305201213/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |url-status=dead }}</ref> Daginn eftir fór Ingimundur Friðriksson, einn þriggja bankastjóra seðlabankans í veikindafrí. Trúverðugleiki Íslands og íslenskra fyrirtækja var í lágmarki og næstu daga bárust fréttir af erfiðleikum venjulegra borgara, bílaeigenda sem höfðu tekið bílalán í erlendri mynt og stóðu nú frammi fyrir margföldum höfuðstól og inn- og útflutningsfyrirtækjum sem ekki gátu stundað venjuleg viðskipti.<ref>[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/10/borgad_fyrir_ad_yfirtaka_lan/ Borgað fyrir að yfirtaka lán]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |title=Viðskipti fyrirtækja við útlönd liggja niðri |access-date=2009-11-29 |archive-date=2019-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916230848/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |url-status=dead }}</ref> Þrýstingur tók að myndast á stjórn seðlabankans að segja af sér og var krafa Samfylkingarinnar um það opinber. Geir Haarde, sem hafði verið náinn samstarfsmaður Davíðs Oddssonar, vildi hins vegar ekki „persónugera vandann“.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |title=Vilja að stjórn Seðlabanka víkji sem fyrst |access-date=2009-11-29 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305193106/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |url-status=dead }}</ref> [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, hvatti ríkisstjórnina til að víkja stjórn seðlabankans.<ref>[http://visir.is/article/20081016/SKODANIR04/350689856/-1 Saklausir vegfarendur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Bækur um hrunið == === Sofandi að feigðarósi === Í [[Sofandi að feigðarósi|bókinni,]] sem er gefin út 2009, gerir [[Ólafur Arnarson]] grein fyrir atburaðarásinni sem leiddi til þess að Ísland varð gjaldþrota í október 2008 og rekur hann söguna fram á vorið 2009.<ref>[https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/)%C3%BE https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Hrunið: Ísland á barmi gjaldþrots og upplausnar === Þessi [[Hrunið (bók)|bók]] eftir [[Guðni Th. Jóhannesson|Guðna Th. Jóhannesson]] er fyrsta heildaryfirlitið yfir íslenska efnahagshrunið og eftirmál þess – allt frá því að óveðursský lánsfjárkreppu tóku að hrannast upp erlendis og þar til ríkisstjórnin fór frá völdum. Í bókinni eru áður óbirtir tölvupóstar, símtöl og minnisblöð sem Guðni fléttar saman. Bókin var gefin út árið 2009.<ref>{{Cite web |url=https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |title=Geymd eintak |access-date=2024-11-17 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211224401/https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |url-status=dead }}</ref> === Íslenska efnahagsundrið === Þessi [[Íslenska efnahagsundrið|bók]] eftir [[Jón Fjölnir Thoroddsen|Jón Fjölni Thoroddsen]] sem gefin var út 2009, er fyrsta bókin um efnahagshrunið þar sem umfjöllunin afmarkast að mestu við ábyrgð eigenda og stjórnenda bankanna og stærstu fyrirtækja og eignarhaldsfélaga landsins. Í lokaorðum bókarinnar segir hann að það sé ljóst að á Íslandi á liðnum árum hafi hagsmunir heildarinnar vikið fyrir hagsmunum fárra því sérhagsmunir [[Útrásarvíkingur|útrásarvíkinganna]] hafi gengið þvert á hagsmuni þjóðarinnar og því fór sem fór. Umfjöllun Jóns er tilraun til að skýra hvernig þetta gerðist.<ref>https://www.landogsaga.is/section.php?id=12706&id_art=13301</ref> === Bringing Down the Banking System : Lessons from Iceland === Í [[Bringing Down the Banking System : Lessons from Iceland|bók]] sinni lýsir [[Guðrún Johnsen]] sem vann með [[Rannsóknarnefnd Alþingis]] á bankahruninu niðurstöðum nefndarinnar á því hvernig íslensku bankarnir stigu til metorða en lýsir falli þeirra og fer í saumana á því hvernig það kom til og hvaða afleiðingar það hafði. Bókin var gefin út árið 2014.<ref>http://www.palgrave.com/us/book/9781137358196</ref> === Scarcity in Excess – The Built Environment and the Economic Crisis in Iceland === Upphaf [[Scarcity in Excess – The Built Environment and the Economic Crisis in Iceland|bókar]] [[Árni Mathiesen|Árna Mathiesen]] má rekja til evrópsks rannsóknarverkefnis „[[Scarcity and Creativity in the Built Environment]]“ eða „Hörgull og sköpun í hinu byggða umhverfi“, þar sem Arkitektaskólinn í [[Osló]] sá um eitt af undirverkefnunum: rannsókn á höfuðborgarsvæði Íslands fyrir og eftir hrun. Í bókinni, sem gefin var út 2014, eru stuttar greinar eftir marga fræðimenn, listamenn, arkitekta, skipulagsfræðinga og aðgerðasinna sem komu að verkefninu beint eða óbeint. Einnig eru birt nemendaverkefni sem rannsaka nýjar framtíðarsýnir í ljósi hrunsins, unnin af nemendum í arkitektadeild [[Listaháskóli Íslands|Listaháskóla Íslands]], skipulagsdeild [[Landbúnaðarháskóli Íslands|Landbúnaðarháskóla Íslands]] og [[EMU]] (evrópskt framhaldsnám meistara í borgarskipulagi).<ref>https://www.hi.is/vidburdir/horgull_i_allsnaegtum_hid_byggda_umhverfi_og_hrunid_a_islandi</ref> * ''Iceland and the International Financial Crisis:Boom, Bust and Recovery'' eftir [[Eiríkur Bergmann|Eirík Bergmann]] frá 2014 útskýrir hinn einstaka vöxt, hrun og skjóta viðreisn íslensk efnahags. Í niðurstöðum sínum setur hann saman hvaða lærdóm aðarar þjóðir geti dregið af atburðunum.<ref>https://www.palgrave.com/us/book/9781137331991</ref> * ''Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu'' er bók sem [[Hannes Hólmsteinn Gissurarson]] gaf út á vegum Félagsvísindastofnunar 2021. Bókin innihélt fjórar greinar sem birtust í ''Morgunblaðinu'' 2018 með helstu niðurstöðum skýrslu sem Hannes vann fyrir fjármála- og viðskiptaráðuneytið frá 2014.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ|title=Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu|author=Hannes H. Gissurarson|publisher=Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands|year=2021}}</ref><ref>{{cite report|url=https://www.stjornarradid.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=29cca5ac-c0c6-11e8-942c-005056bc530c|title=The 2008 Icelandic Bank Collapse: Foreign Factors|publisher=Centre for Political and Economic Research at the Social Science Research Institute|date=19. september 2018}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Tengt efni == * [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] * [[Listi yfir afskriftir fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins 2008]] == Tenglar == * [http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ Eyjan.is: Ávarp Geirs Haarde til þjóðarinnar 6. október 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010054903/http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ |date=2008-10-10 }} * [http://www.island.is/efnahagsvandinn/ Efnahagsvandinn á Island.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127041629/http://www.island.is/efnahagsvandinn/ |date=2009-01-27 }} * [https://www.iceland.org/ Upplýsingar á ensku á Iceland.org] * [https://www.forsaetisraduneyti.is/Aaetlun_um_efnahagsstodugleika/ Vefur um áætlun ríkisstjórnarinnar um efnahagsstöðugleika] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113123119/www.felagsmalaraduneyti.is/upplysingar Upplýsingar á vefsíðu Félagsmálaráðuneytisins vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði] * [http://www.borgarafundur.org/ Vefsíða Opins Borgarafundar um stöðu þjóðarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119071921/http://www.borgarafundur.org/ |date=2009-01-19 }} * [http://www.indefence.is/ Icelanders are NOT terrorists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220123815/http://www.indefence.is/ |date=2008-12-20 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117000000/www.ruv.is/heim/frettir/innlendar/efnahagskreppa/ Fréttasíða RÚV um efnahagskreppuna] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117112355/www.vinnueftirlit.is/vinnueftirlit/is/gagnabrunnur/vinnuumhverfi_a_ovissutimum/ Vinnueftirlitið - Vinnuumhverfi á óvissutímum] * [http://www.efnahagur.is Wikivefur um íslenskan efnahag, kreppu og úrræði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.althingi.is/altext/136/s/0348.html Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.] * [https://www.rannsoknarnefnd.is/ Opinber rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] * [http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ Skoðun VÍ: Ábyrgð Viðskiptaráðs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045929/http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ |date=2016-03-05 }}, skoðun [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]] á ábyrgð þess á bankahruninu * [http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf Hagkerfi bíður skipbrot]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein eftir hagfræðingana Jón Daníelsson og Gylfa Zoega (einnig [http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306053855/http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf |date=2009-03-06 }}) * [http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6794 Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri: Aðdragandi bankahrunsins í október 2008] (pdf-skjal) * [https://web.archive.org/web/20100904043704/http://www.cbc.ca/doczone/meltdown/ Meltdown], kanadísk heimildarmynd frá kanadíska ríkissjónvarpinu sem fjallar m.a. um bankahrunið á Íslandi og setur það í hnattrænt samhengi * [https://www.visir.is/article/20090321/FRETTIR01/663970984 ''Sex Sparisjóðir óska eftir aðstoð''; af Vísi.is] * [http://www.ruv.is/servlet/file/Fundir%20í%20London.pdf?ITEM_ENT_ID=256910&COLLSPEC_ENT_ID=32 Fundir í London í febrúar 2008 - trúnaðarmál; af mbl.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (pdf-skjal) * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091202000000/ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item314654/ ''Bankarnir bera mesta ábyrgð''; af Rúv.is 2009] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100106000000/www.ruv.is/heim/vefir/pistlar/sigrund/eldri/store807/item319092/ ''Hrunasagan í stuttu máli''; af Rúv.is 31.12 2009] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4018603 ''Kreppuannáll''; grein í Fréttablaðinu 17. jan. 2009] * [http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi 26 dæmdir í samtals 74 ára fangelsi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016013345/http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi |date=2015-10-16 }} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu], eftir Hannes H. Gissurarson {{Hrunið}} [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] ewrzqi8skjrdpakztqw38nwlny9a38i 1972583 1972582 2026-07-18T13:31:52Z Akigka 183 /* Bækur um hrunið */ 1972583 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OMXI15.jpg|300px|thumb|[[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á árunum 1998-2009.]] '''Bankahrunið á Íslandi''' eða '''Hrunið''' eins og það er oftast kallað í daglegu tali er heiti á [[gjaldþrot]]i þriggja stærstu íslensku [[banki|viðskiptabankanna]] haustið [[2008]] í kjölfar [[efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011|efnahagskreppunnar á Íslandi 2008–2011]]. [[Glitnir banki hf.|Glitnir]] (í dag [[Íslandsbanki]]) var tekinn yfir af íslenska ríkinu þann [[29. september]], þann [[6. október]] voru hin svonefndu [[neyðarlögin|neyðarlög]] sett, degi seinna, þann [[7. október]] tók [[Fjármálaeftirlitið]] (FME) yfir rekstur [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] og tveimur dögum seinna tók FME yfir [[Kaupþing banki|Kaupþing banka]] (í dag [[Arion banki]]). Gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] í [[september]] [[2008]] setti Glitni í erfiða stöðu þar sem Glitnir reiddi sig á lán frá Lehman Brothers. Í lok september var því lýst yfir að Glitnir yrði [[þjóðnýting|þjóðnýttur]] að meirihluta. Þá fór af stað flókin atburðarrás sem leiddi til hruns hinna tveggja stóru íslensku viðskiptabankanna, [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]] og [[Kaupþing]]s á aðeins rétt rúmlega viku. Afleiðingar Hrunsins urðu tilefni að [[Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis|milliríkjadeilum Íslands við Bretland og Holland]] vegna [[Icesave]]reikninga Landsbankans í þeim löndum. [[Alþingi]] Íslands skipaði sérstaka [[rannsóknarnefnd Alþingis|rannsóknarnefnd]] sem hafði það hlutverk að komast að því hverjar orsakir hrunsins voru. Rannsóknarnefndin skilaði af sér skýrslu [[12. apríl]] [[2010]] og í kjölfarið var [[Geir Haarde]] kærður til [[landsdómur|landsdóms]] að ákvörðun Alþingis. Landsdómur sakfelldi Geir fyrir vanrækslu í starfi sínu sem forsætisráðherra, en gerði honum þó enga refsingu. == Þjóðnýting Glitnis (29. september 2008) == [[Mynd:Glitnir logo.png|thumb|right|Vörumerki Glitnis.]] Þann [[29. september]] var tilkynnt að [[Ísland|íslenska]] [[ríki]]ð myndi eignast 75% hlut í [[Glitnir banki hf.|Glitni]] fyrir 600 milljónir [[evra]] eða um 84 milljarða íslenskra króna. Þær ástæður sem gefnar voru fyrir yfirtökunni voru þröng lausafjársstaða Glitnis og erfitt ástand á alþjóðlegum fjármálamörkuðum.<ref>{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/3018|titill=Samkomulag um að ríkissjóður leggi Glitni til nýtt hlutafé|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=12. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item14984/Islenska_rikid_kaupir_75_prosent_hlut_i_Glitni_/|titill=Íslenska ríkið kaupir 75 prósent hlut í Glitni|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/rikid_eignast_75_prosent_i_glitni/|titill=Ríkið eignast 75% í Glitni|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> [[Davíð Oddsson]] [[seðlabankinn|seðlabankastjóri]] sagði að ef ekki hefði verið gripið til aðgerða þá hefði hlutafé bankans verið 0 og hann farið í [[Gjaldþrot|þrot]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/glitnir_hefdi_farid_i_throt/|titill=Glitnir hefði farið í þrot|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> Talið er að ein meginástæða fyrir erfiðleikum Glitnis hafi verið gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] sem átti í viðskiptum við Glitni. Nánast um leið og þetta var tilkynnt lækkaði alþjóðlega [[matsfyrirtæki]]ð [[Standard & Poor's]] einkunnir sínar fyrir ríkissjóð sem og [[Íbúðalánasjóður|Íbúðalánasjóð]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228768/|titill=Lánshæfiseinkunn ríkissjóðs lækkar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Lokað var fyrir öll viðskipti með fjármálasjóði Glitnis, og varð þetta til þess að [[Stoðir]] fór í greiðslustöðvun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228881/|titill=Eignir í skuldabréfasjóðum frystar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Viðskipti með [[peningamarkaðssjóður|peningamarkaðssjóðinn]] Sjóð 9 og skuldabréfasjóðina Sjóð 1 og Sjóð 9 EUR voru til sérstakrar athugunar en opnað var aftur fyrir viðskiptum [[1. október]] en þá hafði endurmat á virði Sjóðs 9 lækkað gengi hans um 7%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item15261/Ovissu_um_sjodi_Glitnis_eytt/|titill=Óvissu um sjóði Glitnis eytt|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=1. október}}</ref> Seinna bárust fréttir af því að ríkissjóður hefði greitt 11 milljarða króna inn á Sjóð 9 vegna þess [[Illugi Gunnarsson]], þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hafði verið í stjórn Sjóðs 9 frá því í byrjun árs 2008 og sjóðurinn mætti því ekki fara í þrot. Þetta reyndist rangt, hið rétta var að Glitnir hafði keypt skuldabréf Stoða í Sjóð 9 með eigin peningum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.illugi.is/w/?p=215|titill=Hvað með sjóð 9?|mánuðurskoðað=3. ágúst|árskoðað=2009|ár=2009|mánuður=26. febrúar}}</ref> === Óánægja hluthafa og stjórnenda === Daginn eftir voru sýnd viðtöl á [[RÚV]] og á [[Stöð 2]] við [[Jón Ásgeir Jóhannesson]], aðaleiganda [[Stoðir|Stoða]] sem var [[kjölfestufjárfestir]] í Glitni með 32% hlut. Jón sagði erlenda banka hafa lokað fyrir lánum til Glitnis með stuttum fyrirvara og þess vegna hafi verið ákveðið að leita til Seðlabankans eftir lánum gegn [[veð]]um.<ref name="bankaran">{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080930/FRETTIR01/277107030/0&SearchID=7333258755902|titill=„Stærsta bankarán Íslandssögunnar“|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september|útgefandi=Vísir.is}}</ref> Þá kom einnig fram í viðtali við Þorstein Má Baldvinsson, stjórnarformann Glitnis, að Glitnir hefði boðið tvo ''veðpakka'' gegn láninu; annan metinn á 750 milljónir evra og síðari á 1.340 milljónir evra.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/47848/glitnir--budu-fram-ved-i-otilgreindri-eign-i-noregi|titill=Glitnir: Buðu fram veð í ótilgreindri eign í Noregi|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=16. október|árskoðað=2008|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Jón gagnrýndi yfirtökuna harkalega sem hann nefndi „''stærsta bankarán Íslandssögunnar''”; hann sagði enn fremur stjórn fyrirtækisins hafa verið „''stillt upp við vegg. Við sögðum fulltrúum ríkisstjórnarinnar að við teldum þessa leið alveg fráleita enda gæti hún haft víðtæk áhrif á allt fjármálakerfið hér á landi og væri í engu samræmi við eignasafn félagsins.''“<ref name="bankaran"/> Jón virtist þar með vera að ýja að því að pólitískar ástæður lægju að baki ákvörðuninni um að ríkið eignaðist hlutaféð á þessu verði. Samdægurs gaf stjórn Stoða frá sér yfirlýsingu þar sem hún fordæmdi aðgerðir Seðlabankans. Í yfirlýsingunni stóð: {{tilvitnun2|''Ljóst má vera að Glitnir þurfti á aðstoð Seðlabankans að halda vegna lausafjárvanda sem bar brátt að. Rekstur Glitnis hefur hins vegar verið með ágætum, bankinn skilað góðum hagnaði og eigið fé Glitnis nam um 200 milljörðum króna um mitt þetta ár. Það er mat stjórnar Stoða að Seðlabankinn hafi haft aðra og farsælli kosti í stöðunni en að taka Glitni yfir. Harkalegt inngrip Seðlabankans er ekkert annað en eignaupptaka þar sem hluthafar Glitnis tapa vel á annað hundrað milljörðum króna. Seðlabankinn og ríkisstjórnin stilltu stjórn og stærstu eigendum Glitnis upp við vegg í skjóli nætur og þeir áttu því enga kosti aðra en að samþykkja tillöguna. Atburðarásin var með þeim hætti að ekkert tóm gafst til að leita annarra lausna, frekar en að meta heildaráhrif aðgerðanna á íslenskt fjármálalíf. Stjórn Stoða harmar þessar aðgerðir og lýsir fullri ábyrgð á afleiðingum þeirra á hendur bankastjórnar Seðlabankans.''|Yfirlýsing frá Stoðum<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/atelja_hardlega_vinnubrogd_sedlabanka/|titill=Átelja harðlega vinnubrögð Seðlabanka|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Daginn eftir barst nafnlaus ábending um að ekki hefði verið einhugur meðal stjórnar Stoða um yfirlýsinguna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228758/|titill=Stoðir: Ekki einhugur í stjórninni|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> == Hætt við viðskipti Landsbankans (1. október 2008) == [[Mynd:Landsbanki logo.gif|thumb|right|Vörumerki Landsbankans.]] Þann [[1. október]] gerði [[Straumur-Burðarás]] kaupsamning við Landsbankann um kaup á þremur dótturfyrirtækjum; ''Landsbankinn Kepler'' með 380 starfsmenn í 7 löndum; Frakklandi, Hollandi, Ítalíu, Spáni, Sviss, Þýskalandi og BNA. ''Landsbankinn Securities'' með 200 starfsmenn í Lundúnum og Edinborg og ''Merrion Landsbanki'' með 100 starfsmenn á Írlandi. Kaupverðið var ákveðið 380 m. evra, eða um 55 ma.k.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228984/|titill=Straumur kaupir erlendan rekstur LÍ|ár=2008|mánuður=1. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008}}</ref> Ekki varð af þessum kaupum vegna þess að þann [[7. október]] yfirtók íslenska ríkið rekstur Landsbankans og því taldi stjórn Straums-Burðaráss ekki lengur vera forsendur fyrir samningnum. Honum var rift þann [[10. október]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.straumur.net/en/Investor-Relations/Financial-releases/?xml=PR/200810/1258966.xml%26usercontrol=/Web/Units/PressRelease.ascx|titill=Acquisitions from Landsbanki cancelled|ár=2008|mánuður=10. október}}</ref> Sama dag rauf gengisvísitala íslensku krónunnar 200 stiga múrinn og hafði þá aldrei verið hærri.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229079/|titill=200 stiga múrinn rofinn|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Í fréttum kom fram að mögulegar lausnir til þess að koma á jafnvægi í íslensku efnahagslífi væru að selja Kaupþing til sænska bankans [[Skandinaviska Enskilda Banken]], með því að íslenskir [[lífeyrissjóður|lífeyrissjóðir]] seldu erlendar eignir sínar og í þriðja lagi að leita ásjár hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229281/|titill=Mikil óvissa í íslenska hagkerfinu|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Eftir stífa fundarsetur íslensku ríkisstjórnarinnar með ýmsum hagsmunaaðilum úr einkageiranum tilkynnti [[Geir H. Haarde]] að kvöldi [[5. október]] að samkomulag hefði verið gert við íslensku bankana um að þeir myndu draga úr umsvifum sínum erlendis, með sölu á eignum sínum þar.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229777/|titill=Samkomulag við bankana|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> == Neyðarlög (6. október 2008) == [[Mynd:Front page of Frettabladid year 18, no 238, 6 October 2018.jpg|thumb|Forsíða Fréttablaðsins 6. október 2008.]] Daginn eftir ávarpaði Geir H. Haarde, forsætisráðherra, íslensku þjóðina í ávarpi sem var sjónvarpað og útvarpað beint. Hann sagði efnahag íslensku viðskiptabankana nema margfalda landsframleiðslu á við íslenska ríkið sem væri „''svo smátt í samanburði''“.<ref name="geirraeda">{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/radherra/raedurGHH/nr/3034|titill=Ávarp forsætisráðherra vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> Hann lagði áherslu á að staða bankanna hefði versnað mikið, mjög hratt, að raunveruleg hætta væri á því að „''íslenska þjóðarbúið myndi, ef allt færi á versta veg, sogast með bönkunum inn í brimrótið og afleiðingin yrði þjóðargjaldþrot''“<ref name="geirraeda"/> og að verkefni stjórnvalda á næstu dögum væri „''að koma í veg fyrir að upplausnarástand skapist, ef íslensku bankarnir verða óstarfhæfir að einhverju marki.''“<ref name="geirraeda"/> Geir lauk ávarpi sínu á hinum fleygu orðum ''[[Guð blessi Ísland]]''. Sérstök neyðarlög, ''um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.''<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum og mjög óvenjulegum aðstæðum á fjármálamarkaði, sbr. 1. mgr., er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref>, voru samþykkt samdægurs. Lögin heimiluðu fjármálaráðherra „''fyrir hönd ríkissjóðs ... að reiða fram fjármagn til að stofna nýtt fjármálafyrirtæki eða yfirtaka fjármálafyrirtæki eða þrotabú þess í heild eða að hluta.''“<ref name="neydarlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/136/s/0085.html|titill=Lög um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Talsverðar undanþágur frá lögum um [[fjármálafyrirtæki]], starfsmenn þess og viðskipti, voru veittar frá beitingu þessara laga. Að auki var ríkissjóði heimilað að leggja [[sparisjóður|sparisjóði]] til fjárhæð sem nemur 20% af bókfærðu [[eigið fé|eigin fé]].<ref name="neydarlog"/> Ýmsar breytingar voru gerðar á lögum um fjármálafyrirtæki<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um fjármálafyrirtæki|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=2002|mánuður=20. desember}}</ref>, meðal annars var bætt við nýrri grein, með fyrirsögninni ''Sérstakar ráðstafanir'', þar sem [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] voru veittar umtalsverðar valdheimildir. Með þeim fyrirvara að tilefnið teljist til „''sérstakra aðstæðna eða atvika, í því skyni að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði''“<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum aðstæðum eða atvikum er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að önnur úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að bera árangur. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref> var Fjármálaeftirlitinu gert heimilt að stofna til [[hluthafi|hluthafafundar]] hjá fjármálafyrirtæki og eiga þar fulltrúa sem stýrir fundinum, hefur málfrelsi og tillögurétt. Væru aðstæður „''mjög knýjandi''“ hefði sá fulltrúi úrslitavald á fundinum, meðal annars til yfirtöku á rekstri og eignum fyrirtækisins en slíka ákvörðun þyrfti að rökstyðja skriflega til stjórnar fyrirtækisins, og til lögbærra eftirlitsaðila erlendis eftir atvikum. Lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta<ref name="trlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1999|mánuður=27. desember}}</ref> var einnig breytt. Þau lög lúta að [[Tryggingarsjóður innistæðueigenda og fjárfesta|Tryggingarsjóði innistæðueigenda og fjárfesta]] og eiga „''að veita innstæðueigendum í viðskiptabönkum og sparisjóðum og viðskiptavinum fyrirtækja sem nýta sér heimildir laga til að stunda viðskipti með verðbréf lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis í samræmi við ákvæði laga þessara.''“<ref name="trlog"/>Lögum um húsnæðismál var einnig breytt.<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/1998.044.html|titill=Lög um húsnæðismál|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1998|mánuður=3. júní}}</ref> == Fjármálaeftirlitið tekur yfir rekstur Landsbankans (7. október 2008) == Þann [[7. október]] tók Fjármálaeftirlitið yfir rekstur Landsbankans, bankastjórar störfuðu eftir sem áður en við stjórn bankans tók sjálfstætt skipuð skilanefnd. Þetta var gert „''til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi''”.<ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/Uploads/Documents/Frettir/fme_tilkynning.pdf|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|snið=pdf}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir/?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=2|titill=Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Sams konar ferli átti sér stað með rekstur Glitnis, og þar með var fallið frá kaupum ríkisins á 75% hlut í bankanum sem tilkynnt hafði verið um 29. september.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=576&NewsID=336|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Glitnis til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|útgefandi=Fjármálaeftirlitið}}</ref> Sama dag var Nýi Landsbanki Íslands hf. stofnaður, hann tók til starfa tveimur dögum seinna. === Nýir vinir === Þann [[7. október]] tilkynnti [[Seðlabankinn]] að staðfest hefði verið að [[Rússland]] myndi veita [[Ísland]]i lán að upphæð 4 milljarða [[evra]] til þess að styrkja gjaldeyrisforða Íslendinga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1868|titill=Efling gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Það að Íslendingar skyldu leita til Rússlands um lán kom mörgum á óvart bæði innanlands og utan. [[Geir H. Haarde]] [[forsætisráðherra]] útskýrði stöðu Íslendinga á blaðamannafundi með erlendum blaðamönnum: {{tilvitnun2|Við höfum allt þetta ár reynt að fá vini okkar til að gera gjaldeyrisskiptasamninga eða að fá annarskonar stuðning undir þessum afar óeðlilegu kringumstæðum. Við höfum ekki fengið þann stuðning, sem við óskuðum eftir frá vinum okkar og þegar þannig stendur á verðum við að leita að nýjum vinum.|Geir Haarde<ref name="vinir">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/baksvid_hvada_vinir_brugdust/|titill=Baksvið: Hvaða „vinir" brugðust?|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Forsætisráðherra tók það sérstaklega fram að með þessum ummælum sínum átti hann ekki við [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðirnar]] sem hefðu gert [[gjaldeyrisskiptasamningur|gjaldeyrisskiptasamninga]] við Íslendinga.<ref name="vinir"/> Skömmu síðar kom fram að engin formleg ósk hafi borist til Rússa frá Íslendingum um lán, að samningaviðræður hafi ekki verið hafnar og að engin ákvörðun hafi verið tekin um að veita Íslendingum lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/segir_akvordun_um_lan_ekki_liggja_fyrir/|titill=Segir ákvörðun um lán ekki liggja fyrir|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Seðlabankinn tilkynnti seinna sama dag að Ísland og Rússland myndu hefja viðræður innan fárra daga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1875|titill=Efling gjaldeyrisforðans|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> [[Davíð Oddsson]], bankastjóri sagði í viðtali við [[Bloomberg]] að fréttatilkynning Seðlabankans þess efnis að Íslendingar hafi fengið lán frá Rússum hafi ekki verið rétt og að rétt væri að þjóðirnar tvær ættu nú í viðræðum um hugsanlegt lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/sedlabankastjori_vidraedur_standa_yfir_vid_russa/|titill=Seðlabankastjóri: Viðræður standa yfir við Rússa|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> === Kastljósviðtal við Davíð Oddsson === Í viðtali í [[Kastljós]]i sem sýnt var um kvöldið varði Davíð Oddsson seðlabankastjóri yfirtöku Glitnis og í svari hans kom meðal annars fram að „''þegar skuldirnar eru orðnar þannig að íslensku bankarnir þurfa 50-55 milljarða evra á þremur til fjórum árum næstu - og geta ekki útvegað sér það því þeir markaðir eru lokaðir - þá værum við að setja slíkan skuldaklafa á börnin okkar og barnabörnin, að það væri þrældómur fyrir annarra manna sök''“.<ref name="david">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/07/rikid_borgi_ekki_skuldir_oreidumanna/|titill=Ríkið borgi ekki skuldir óreiðumanna|ár=2008|mánuður=7. október|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/13/hvad_sagdi_david/|titill=Hvað sagði Davíð?|ár=2008|mánuður=13. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> Hann sagði að aðgerðir íslenskra stjórnvalda væru sambærilegar við aðgerðir bandarísku ríkisstjórnarinnar varðandi [[Washington Mutual]] sem er bandarískur sparisjóður sem fór í greiðslustöðvun 25. september 2008. Meðal þeirra sem gagnrýndu Davíð voru [[Richard Portes]], sem áður hafði unnið afar jákvæða skýrslu um íslenskt viðskiptalíf fyrir [[Viðskiptaráð Íslands]], skrifaði grein á vef [[Financial Times]] þann 12. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ft.com/cms/s/0/80f767e4-9882-11dd-ace3-000077b07658.html?nclick_check=1|titill=The shocking errors of Iceland’s meltdown|höfundur=Richard Portes|ár=2008|mánuður=12. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> == Tilraunir Seðlabankans til þess að styrkja krónuna == Eftir að í ljós hafði komið að yfirlýsing Seðlabankans um lán frá Rússlandi hafi verið á misskilningi byggðar voru fleiri aðferðir reyndar til þess að laga gengi krónunnar gagnvart öðrum gjaldmiðlum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1871|titill=Unnið að lausn gjaldeyrisvanda|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Þeirra á meðal reyndi bankinn að festa gengi krónunnar við evru á genginu 131 krónur gagnvart evrunni.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1878|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Í enskri fréttatilkynningu Seðlabankans biðlaði hann til annara banka að styðja sig í þessari viðleitni þar sem gengi krónunar væri óeðlilega lágt.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1879|titill=Foreign exchange market|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Innan við sólarhringi eftir að þetta var reynt var fallið frá þessari tilraun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1880|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tveimur dögum síðar setti Seðlabankinn gjaldeyrishömlur á íslenskar innlánsstofnanir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6491|titill=Tímabundin temprun á útflæði gjaldeyris|ár=2008|mánuður=10. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> Meðal þeirra ráðstafana sem gripið var til var takmörkun á úttektarheimildum á [[kreditkort]]um erlendis og beiðnir um erlendan gjaldeyri fóru í gegnum nýtt póstfang Seðlabankans og var vöruflokkum forgangsraðað. Viðskiptabönkum var einnig gert að skila til Seðlabankans sundurliðun á gjaldeyrisviðskiptum í lok hver dags. Þann 15. október voru stýrivextir Seðlabankans lækkaðir um 3,5%, úr 15,5% í 12%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1907|titill=Bankastjórn Seðlabanka Íslands samþykkir að lækka stýrivexti um 3,5%|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tæpum tveimur vikum seinna voru þeir hækkaðir á ný, um 6% í þetta skiptið í 18%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1937|titill=Seðlabanki Íslands hækkar stýrivexti|ár=2008|mánuður=28. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> {{tilvitnun2|Hvorki ríkisstjórnin né Seðlabanki Íslands virtust vera vel undirbúin. Svo virðist sem ekki hafi verið ráðist í aðrar undirbúningsaðgerðir en gerð neyðarlaganna. Bæði kerfisbundna kreppan og þeir atburðir sem í kjölfarið fylgdu voru fyrirsjáanlegar afleiðingar hruns bankakerfisins.|Jón Daníelsson og Gylfi Zoega<ref>{{vefheimild|url=http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf|titill=Hagkerfi bíður skipbrot|höfundur=Jón Daníelsson og Gylfi Zoega|snið=pdf}}</ref>}} == Yfirtakan á Kaupþing (9. október 2008)== Fjármálaeftirlitið tók yfir rekstur Kaupþings 9. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Kaupþings hf. til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|höfundur=Fjármálaeftirlitið}}</ref><ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/09/fme_yfirtekur_kaupthing/ FME yfirtekur Kaupþing]</ref> Aðgerðir breskra yfirvalda gegn Landsbankanum náðu einnig til Kaupþings þar eð degi áður var [[Kaupthing Singer & Friedlander]], enskur dótturbanki Kaupþings, settur í greiðslustöðvun.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/08/kaupthing_i_london_i_greidslustodvun/ Kaupþing í London í greiðslustöðvun]</ref> Ríkið réði í framhaldinu til sín virta breska lögfræðistofu til þess að athuga lagalegan rétt sinn vegna falls Kaupþings.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/13/rikid_ihugar_ad_fara_i_mal_vegna_kaupthings/ Ríkið íhugar að fara í mál vegna Kaupþings]</ref> Þá höfðu þrír stærstu viðskiptabankar Íslands fallið. Í fjölmiðlum var rætt um aðkomu [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] að enduruppbyggingu og lánveitingu til Íslands.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/10/timaspursmal_hvenaer_leitad_verdur_til_imf/ Tímaspursmál hvenær leitað verður til IMF]</ref> Sigurður Einarsson, þáverandi stjórnarformaður Kaupþings, hefur gefið þá skýringu á falli bankans, að sumarið 2008 hafi [[skuldatryggingarálag]] bankans hækkað þrátt fyrir góða stöðu hans, eins og [[fjármálaeftirlit Bretlands]] hafi staðfest í skýrslu sinni um [[Kaupthing Singer & Friedlander]]. Hann segir rógburði hafi verið dreift um bankann erlendis til þess að hafa áhrif á gengi bankans. Jafnvel að almannatenglar hafi verið ráðnir til þessa.<ref>[http://www.mbl.is/media/00/1200.pdf Opið bréf Sigurðar Einarssonar stílað á vini & vandamenn], 26. janúar 2009</ref> Hann hefur einnig sagt að [[íslenska krónan]] hafi verið of óstöðugur gjaldmiðill fyrir banka af þessari stærðargráðu, að þjóðnýting Glitnis hafi verið mistök og setning [[neyðarlögin|neyðarlaganna]] sömuleiðis. Loks telur hann að Kaupþing hefði átt að ljúka yfirtökunni á hollenska bankanum [[NIBC]] þegar það stóð til fyrr á árinu og flytja höfuðstöðvarnar frá Íslandi og þangað.<ref>[https://www.visir.is/article/20081108/VIDSKIPTI06/779627410 Stærstu mistökin voru að fara ekki úr landi]</ref> Þetta kvöld sagði [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] sig úr bankaráði Seðlabanka Íslands. Með því vildi hún axla ábyrgð sína á hruninu.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |title=Segir sig úr Seðlabankaráði |access-date=2009-11-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305201213/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |url-status=dead }}</ref> Daginn eftir fór Ingimundur Friðriksson, einn þriggja bankastjóra seðlabankans í veikindafrí. Trúverðugleiki Íslands og íslenskra fyrirtækja var í lágmarki og næstu daga bárust fréttir af erfiðleikum venjulegra borgara, bílaeigenda sem höfðu tekið bílalán í erlendri mynt og stóðu nú frammi fyrir margföldum höfuðstól og inn- og útflutningsfyrirtækjum sem ekki gátu stundað venjuleg viðskipti.<ref>[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/10/borgad_fyrir_ad_yfirtaka_lan/ Borgað fyrir að yfirtaka lán]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |title=Viðskipti fyrirtækja við útlönd liggja niðri |access-date=2009-11-29 |archive-date=2019-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916230848/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |url-status=dead }}</ref> Þrýstingur tók að myndast á stjórn seðlabankans að segja af sér og var krafa Samfylkingarinnar um það opinber. Geir Haarde, sem hafði verið náinn samstarfsmaður Davíðs Oddssonar, vildi hins vegar ekki „persónugera vandann“.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |title=Vilja að stjórn Seðlabanka víkji sem fyrst |access-date=2009-11-29 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305193106/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |url-status=dead }}</ref> [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, hvatti ríkisstjórnina til að víkja stjórn seðlabankans.<ref>[http://visir.is/article/20081016/SKODANIR04/350689856/-1 Saklausir vegfarendur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Bækur um hrunið == * ''Sofandi að feigðarósi'' eftir [[Ólafur Arnarson|Ólaf Arnarson]] frá 2009 gerir grein fyrir atburðarásinni sem leiddi til þess að Ísland varð gjaldþrota í október 2008 og rekur hann söguna fram á vorið 2009.<ref>[https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/)%C3%BE https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * ''Hrunið: Ísland á barmi gjaldþrots og upplausnar'' eftir [[Guðni Th. Jóhannesson|Guðna Th. Jóhannesson]] var fyrsta heildaryfirlitið yfir íslenska efnahagshrunið og eftirmál þess – allt frá því að óveðursský lánsfjárkreppu tóku að hrannast upp erlendis og þar til ríkisstjórnin fór frá völdum. Í bókinni eru áður óbirtir tölvupóstar, símtöl og minnisblöð sem Guðni fléttar saman. Bókin var gefin út árið 2009.<ref>{{Cite web |url=https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |title=Geymd eintak |access-date=2024-11-17 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211224401/https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |url-status=dead }}</ref> * ''Íslenska efnahagsundrið'' eftir [[Jón Fjölnir Thoroddsen|Jón Fjölni Thoroddsen]] sem gefin var út 2009, var fyrsta bókin um efnahagshrunið þar sem umfjöllunin afmarkast að mestu við ábyrgð eigenda og stjórnenda bankanna og stærstu fyrirtækja og eignarhaldsfélaga landsins. Í lokaorðum bókarinnar segir hann að það sé ljóst að á Íslandi á liðnum árum hafi hagsmunir heildarinnar vikið fyrir hagsmunum fárra því sérhagsmunir [[Útrásarvíkingur|útrásarvíkinganna]] hafi gengið þvert á hagsmuni þjóðarinnar og því fór sem fór. Umfjöllun Jóns er tilraun til að skýra hvernig þetta gerðist.<ref>https://www.landogsaga.is/section.php?id=12706&id_art=13301</ref> * ''Bringing Down the Banking System : Lessons from Iceland'' eftir [[Guðrún Johnsen|Guðrúnu Johnsen]] sem vann með [[Rannsóknarnefnd Alþingis]] á bankahruninu niðurstöðum nefndarinnar á því hvernig íslensku bankarnir stigu til metorða en lýsir falli þeirra og fer í saumana á því hvernig það kom til og hvaða afleiðingar það hafði. Bókin var gefin út árið 2014.<ref>http://www.palgrave.com/us/book/9781137358196</ref> * ''Scarcity in Excess – The Built Environment and the Economic Crisis in Iceland'' eftir [[Árni Mathiesen|Árna Mathiesen]] má rekja til evrópsks rannsóknarverkefnis „Scarcity and Creativity in the Built Environment“ eða „Hörgull og sköpun í hinu byggða umhverfi“, þar sem Arkitektaskólinn í [[Osló]] sá um eitt af undirverkefnunum: rannsókn á höfuðborgarsvæði Íslands fyrir og eftir hrun. Í bókinni, sem gefin var út 2014, eru stuttar greinar eftir marga fræðimenn, listamenn, arkitekta, skipulagsfræðinga og aðgerðasinna sem komu að verkefninu beint eða óbeint. Einnig eru birt nemendaverkefni sem rannsaka nýjar framtíðarsýnir í ljósi hrunsins, unnin af nemendum í arkitektadeild [[Listaháskóli Íslands|Listaháskóla Íslands]], skipulagsdeild [[Landbúnaðarháskóli Íslands|Landbúnaðarháskóla Íslands]] og [[EMU]] (evrópskt framhaldsnám meistara í borgarskipulagi).<ref>https://www.hi.is/vidburdir/horgull_i_allsnaegtum_hid_byggda_umhverfi_og_hrunid_a_islandi</ref> * ''Iceland and the International Financial Crisis:Boom, Bust and Recovery'' eftir [[Eiríkur Bergmann|Eirík Bergmann]] frá 2014 útskýrir hinn einstaka vöxt, hrun og skjóta viðreisn íslensk efnahags. Í niðurstöðum sínum setur hann saman hvaða lærdóm aðarar þjóðir geti dregið af atburðunum.<ref>https://www.palgrave.com/us/book/9781137331991</ref> * ''Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu'' er bók sem [[Hannes Hólmsteinn Gissurarson]] gaf út á vegum Félagsvísindastofnunar 2021. Bókin innihélt fjórar greinar sem birtust í ''Morgunblaðinu'' 2018 með helstu niðurstöðum skýrslu sem Hannes vann fyrir fjármála- og viðskiptaráðuneytið frá 2014.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ|title=Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu|author=Hannes H. Gissurarson|publisher=Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands|year=2021}}</ref><ref>{{cite report|url=https://www.stjornarradid.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=29cca5ac-c0c6-11e8-942c-005056bc530c|title=The 2008 Icelandic Bank Collapse: Foreign Factors|publisher=Centre for Political and Economic Research at the Social Science Research Institute|date=19. september 2018}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Tengt efni == * [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] * [[Listi yfir afskriftir fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins 2008]] == Tenglar == * [http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ Eyjan.is: Ávarp Geirs Haarde til þjóðarinnar 6. október 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010054903/http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ |date=2008-10-10 }} * [http://www.island.is/efnahagsvandinn/ Efnahagsvandinn á Island.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127041629/http://www.island.is/efnahagsvandinn/ |date=2009-01-27 }} * [https://www.iceland.org/ Upplýsingar á ensku á Iceland.org] * [https://www.forsaetisraduneyti.is/Aaetlun_um_efnahagsstodugleika/ Vefur um áætlun ríkisstjórnarinnar um efnahagsstöðugleika] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113123119/www.felagsmalaraduneyti.is/upplysingar Upplýsingar á vefsíðu Félagsmálaráðuneytisins vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði] * [http://www.borgarafundur.org/ Vefsíða Opins Borgarafundar um stöðu þjóðarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119071921/http://www.borgarafundur.org/ |date=2009-01-19 }} * [http://www.indefence.is/ Icelanders are NOT terrorists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220123815/http://www.indefence.is/ |date=2008-12-20 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117000000/www.ruv.is/heim/frettir/innlendar/efnahagskreppa/ Fréttasíða RÚV um efnahagskreppuna] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117112355/www.vinnueftirlit.is/vinnueftirlit/is/gagnabrunnur/vinnuumhverfi_a_ovissutimum/ Vinnueftirlitið - Vinnuumhverfi á óvissutímum] * [http://www.efnahagur.is Wikivefur um íslenskan efnahag, kreppu og úrræði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.althingi.is/altext/136/s/0348.html Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.] * [https://www.rannsoknarnefnd.is/ Opinber rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] * [http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ Skoðun VÍ: Ábyrgð Viðskiptaráðs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045929/http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ |date=2016-03-05 }}, skoðun [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]] á ábyrgð þess á bankahruninu * [http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf Hagkerfi bíður skipbrot]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein eftir hagfræðingana Jón Daníelsson og Gylfa Zoega (einnig [http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306053855/http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf |date=2009-03-06 }}) * [http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6794 Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri: Aðdragandi bankahrunsins í október 2008] (pdf-skjal) * [https://web.archive.org/web/20100904043704/http://www.cbc.ca/doczone/meltdown/ Meltdown], kanadísk heimildarmynd frá kanadíska ríkissjónvarpinu sem fjallar m.a. um bankahrunið á Íslandi og setur það í hnattrænt samhengi * [https://www.visir.is/article/20090321/FRETTIR01/663970984 ''Sex Sparisjóðir óska eftir aðstoð''; af Vísi.is] * [http://www.ruv.is/servlet/file/Fundir%20í%20London.pdf?ITEM_ENT_ID=256910&COLLSPEC_ENT_ID=32 Fundir í London í febrúar 2008 - trúnaðarmál; af mbl.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (pdf-skjal) * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091202000000/ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item314654/ ''Bankarnir bera mesta ábyrgð''; af Rúv.is 2009] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100106000000/www.ruv.is/heim/vefir/pistlar/sigrund/eldri/store807/item319092/ ''Hrunasagan í stuttu máli''; af Rúv.is 31.12 2009] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4018603 ''Kreppuannáll''; grein í Fréttablaðinu 17. jan. 2009] * [http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi 26 dæmdir í samtals 74 ára fangelsi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016013345/http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi |date=2015-10-16 }} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu], eftir Hannes H. Gissurarson {{Hrunið}} [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] azmecnrhzuc944v3dawizd9m7tokr2y 1972584 1972583 2026-07-18T13:32:26Z Akigka 183 /* Tenglar */ 1972584 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OMXI15.jpg|300px|thumb|[[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á árunum 1998-2009.]] '''Bankahrunið á Íslandi''' eða '''Hrunið''' eins og það er oftast kallað í daglegu tali er heiti á [[gjaldþrot]]i þriggja stærstu íslensku [[banki|viðskiptabankanna]] haustið [[2008]] í kjölfar [[efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011|efnahagskreppunnar á Íslandi 2008–2011]]. [[Glitnir banki hf.|Glitnir]] (í dag [[Íslandsbanki]]) var tekinn yfir af íslenska ríkinu þann [[29. september]], þann [[6. október]] voru hin svonefndu [[neyðarlögin|neyðarlög]] sett, degi seinna, þann [[7. október]] tók [[Fjármálaeftirlitið]] (FME) yfir rekstur [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] og tveimur dögum seinna tók FME yfir [[Kaupþing banki|Kaupþing banka]] (í dag [[Arion banki]]). Gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] í [[september]] [[2008]] setti Glitni í erfiða stöðu þar sem Glitnir reiddi sig á lán frá Lehman Brothers. Í lok september var því lýst yfir að Glitnir yrði [[þjóðnýting|þjóðnýttur]] að meirihluta. Þá fór af stað flókin atburðarrás sem leiddi til hruns hinna tveggja stóru íslensku viðskiptabankanna, [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]] og [[Kaupþing]]s á aðeins rétt rúmlega viku. Afleiðingar Hrunsins urðu tilefni að [[Milliríkjadeilur Íslendinga vegna skuldbindinga íslenskra einkabanka erlendis|milliríkjadeilum Íslands við Bretland og Holland]] vegna [[Icesave]]reikninga Landsbankans í þeim löndum. [[Alþingi]] Íslands skipaði sérstaka [[rannsóknarnefnd Alþingis|rannsóknarnefnd]] sem hafði það hlutverk að komast að því hverjar orsakir hrunsins voru. Rannsóknarnefndin skilaði af sér skýrslu [[12. apríl]] [[2010]] og í kjölfarið var [[Geir Haarde]] kærður til [[landsdómur|landsdóms]] að ákvörðun Alþingis. Landsdómur sakfelldi Geir fyrir vanrækslu í starfi sínu sem forsætisráðherra, en gerði honum þó enga refsingu. == Þjóðnýting Glitnis (29. september 2008) == [[Mynd:Glitnir logo.png|thumb|right|Vörumerki Glitnis.]] Þann [[29. september]] var tilkynnt að [[Ísland|íslenska]] [[ríki]]ð myndi eignast 75% hlut í [[Glitnir banki hf.|Glitni]] fyrir 600 milljónir [[evra]] eða um 84 milljarða íslenskra króna. Þær ástæður sem gefnar voru fyrir yfirtökunni voru þröng lausafjársstaða Glitnis og erfitt ástand á alþjóðlegum fjármálamörkuðum.<ref>{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/3018|titill=Samkomulag um að ríkissjóður leggi Glitni til nýtt hlutafé|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=12. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item14984/Islenska_rikid_kaupir_75_prosent_hlut_i_Glitni_/|titill=Íslenska ríkið kaupir 75 prósent hlut í Glitni|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/rikid_eignast_75_prosent_i_glitni/|titill=Ríkið eignast 75% í Glitni|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> [[Davíð Oddsson]] [[seðlabankinn|seðlabankastjóri]] sagði að ef ekki hefði verið gripið til aðgerða þá hefði hlutafé bankans verið 0 og hann farið í [[Gjaldþrot|þrot]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/glitnir_hefdi_farid_i_throt/|titill=Glitnir hefði farið í þrot|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> Talið er að ein meginástæða fyrir erfiðleikum Glitnis hafi verið gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] sem átti í viðskiptum við Glitni. Nánast um leið og þetta var tilkynnt lækkaði alþjóðlega [[matsfyrirtæki]]ð [[Standard & Poor's]] einkunnir sínar fyrir ríkissjóð sem og [[Íbúðalánasjóður|Íbúðalánasjóð]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228768/|titill=Lánshæfiseinkunn ríkissjóðs lækkar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Lokað var fyrir öll viðskipti með fjármálasjóði Glitnis, og varð þetta til þess að [[Stoðir]] fór í greiðslustöðvun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228881/|titill=Eignir í skuldabréfasjóðum frystar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Viðskipti með [[peningamarkaðssjóður|peningamarkaðssjóðinn]] Sjóð 9 og skuldabréfasjóðina Sjóð 1 og Sjóð 9 EUR voru til sérstakrar athugunar en opnað var aftur fyrir viðskiptum [[1. október]] en þá hafði endurmat á virði Sjóðs 9 lækkað gengi hans um 7%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item15261/Ovissu_um_sjodi_Glitnis_eytt/|titill=Óvissu um sjóði Glitnis eytt|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=1. október}}</ref> Seinna bárust fréttir af því að ríkissjóður hefði greitt 11 milljarða króna inn á Sjóð 9 vegna þess [[Illugi Gunnarsson]], þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hafði verið í stjórn Sjóðs 9 frá því í byrjun árs 2008 og sjóðurinn mætti því ekki fara í þrot. Þetta reyndist rangt, hið rétta var að Glitnir hafði keypt skuldabréf Stoða í Sjóð 9 með eigin peningum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.illugi.is/w/?p=215|titill=Hvað með sjóð 9?|mánuðurskoðað=3. ágúst|árskoðað=2009|ár=2009|mánuður=26. febrúar}}</ref> === Óánægja hluthafa og stjórnenda === Daginn eftir voru sýnd viðtöl á [[RÚV]] og á [[Stöð 2]] við [[Jón Ásgeir Jóhannesson]], aðaleiganda [[Stoðir|Stoða]] sem var [[kjölfestufjárfestir]] í Glitni með 32% hlut. Jón sagði erlenda banka hafa lokað fyrir lánum til Glitnis með stuttum fyrirvara og þess vegna hafi verið ákveðið að leita til Seðlabankans eftir lánum gegn [[veð]]um.<ref name="bankaran">{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080930/FRETTIR01/277107030/0&SearchID=7333258755902|titill=„Stærsta bankarán Íslandssögunnar“|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september|útgefandi=Vísir.is}}</ref> Þá kom einnig fram í viðtali við Þorstein Má Baldvinsson, stjórnarformann Glitnis, að Glitnir hefði boðið tvo ''veðpakka'' gegn láninu; annan metinn á 750 milljónir evra og síðari á 1.340 milljónir evra.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/47848/glitnir--budu-fram-ved-i-otilgreindri-eign-i-noregi|titill=Glitnir: Buðu fram veð í ótilgreindri eign í Noregi|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=16. október|árskoðað=2008|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Jón gagnrýndi yfirtökuna harkalega sem hann nefndi „''stærsta bankarán Íslandssögunnar''”; hann sagði enn fremur stjórn fyrirtækisins hafa verið „''stillt upp við vegg. Við sögðum fulltrúum ríkisstjórnarinnar að við teldum þessa leið alveg fráleita enda gæti hún haft víðtæk áhrif á allt fjármálakerfið hér á landi og væri í engu samræmi við eignasafn félagsins.''“<ref name="bankaran"/> Jón virtist þar með vera að ýja að því að pólitískar ástæður lægju að baki ákvörðuninni um að ríkið eignaðist hlutaféð á þessu verði. Samdægurs gaf stjórn Stoða frá sér yfirlýsingu þar sem hún fordæmdi aðgerðir Seðlabankans. Í yfirlýsingunni stóð: {{tilvitnun2|''Ljóst má vera að Glitnir þurfti á aðstoð Seðlabankans að halda vegna lausafjárvanda sem bar brátt að. Rekstur Glitnis hefur hins vegar verið með ágætum, bankinn skilað góðum hagnaði og eigið fé Glitnis nam um 200 milljörðum króna um mitt þetta ár. Það er mat stjórnar Stoða að Seðlabankinn hafi haft aðra og farsælli kosti í stöðunni en að taka Glitni yfir. Harkalegt inngrip Seðlabankans er ekkert annað en eignaupptaka þar sem hluthafar Glitnis tapa vel á annað hundrað milljörðum króna. Seðlabankinn og ríkisstjórnin stilltu stjórn og stærstu eigendum Glitnis upp við vegg í skjóli nætur og þeir áttu því enga kosti aðra en að samþykkja tillöguna. Atburðarásin var með þeim hætti að ekkert tóm gafst til að leita annarra lausna, frekar en að meta heildaráhrif aðgerðanna á íslenskt fjármálalíf. Stjórn Stoða harmar þessar aðgerðir og lýsir fullri ábyrgð á afleiðingum þeirra á hendur bankastjórnar Seðlabankans.''|Yfirlýsing frá Stoðum<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/atelja_hardlega_vinnubrogd_sedlabanka/|titill=Átelja harðlega vinnubrögð Seðlabanka|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Daginn eftir barst nafnlaus ábending um að ekki hefði verið einhugur meðal stjórnar Stoða um yfirlýsinguna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228758/|titill=Stoðir: Ekki einhugur í stjórninni|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> == Hætt við viðskipti Landsbankans (1. október 2008) == [[Mynd:Landsbanki logo.gif|thumb|right|Vörumerki Landsbankans.]] Þann [[1. október]] gerði [[Straumur-Burðarás]] kaupsamning við Landsbankann um kaup á þremur dótturfyrirtækjum; ''Landsbankinn Kepler'' með 380 starfsmenn í 7 löndum; Frakklandi, Hollandi, Ítalíu, Spáni, Sviss, Þýskalandi og BNA. ''Landsbankinn Securities'' með 200 starfsmenn í Lundúnum og Edinborg og ''Merrion Landsbanki'' með 100 starfsmenn á Írlandi. Kaupverðið var ákveðið 380 m. evra, eða um 55 ma.k.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228984/|titill=Straumur kaupir erlendan rekstur LÍ|ár=2008|mánuður=1. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008}}</ref> Ekki varð af þessum kaupum vegna þess að þann [[7. október]] yfirtók íslenska ríkið rekstur Landsbankans og því taldi stjórn Straums-Burðaráss ekki lengur vera forsendur fyrir samningnum. Honum var rift þann [[10. október]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.straumur.net/en/Investor-Relations/Financial-releases/?xml=PR/200810/1258966.xml%26usercontrol=/Web/Units/PressRelease.ascx|titill=Acquisitions from Landsbanki cancelled|ár=2008|mánuður=10. október}}</ref> Sama dag rauf gengisvísitala íslensku krónunnar 200 stiga múrinn og hafði þá aldrei verið hærri.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229079/|titill=200 stiga múrinn rofinn|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Í fréttum kom fram að mögulegar lausnir til þess að koma á jafnvægi í íslensku efnahagslífi væru að selja Kaupþing til sænska bankans [[Skandinaviska Enskilda Banken]], með því að íslenskir [[lífeyrissjóður|lífeyrissjóðir]] seldu erlendar eignir sínar og í þriðja lagi að leita ásjár hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229281/|titill=Mikil óvissa í íslenska hagkerfinu|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Eftir stífa fundarsetur íslensku ríkisstjórnarinnar með ýmsum hagsmunaaðilum úr einkageiranum tilkynnti [[Geir H. Haarde]] að kvöldi [[5. október]] að samkomulag hefði verið gert við íslensku bankana um að þeir myndu draga úr umsvifum sínum erlendis, með sölu á eignum sínum þar.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229777/|titill=Samkomulag við bankana|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> == Neyðarlög (6. október 2008) == [[Mynd:Front page of Frettabladid year 18, no 238, 6 October 2018.jpg|thumb|Forsíða Fréttablaðsins 6. október 2008.]] Daginn eftir ávarpaði Geir H. Haarde, forsætisráðherra, íslensku þjóðina í ávarpi sem var sjónvarpað og útvarpað beint. Hann sagði efnahag íslensku viðskiptabankana nema margfalda landsframleiðslu á við íslenska ríkið sem væri „''svo smátt í samanburði''“.<ref name="geirraeda">{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/radherra/raedurGHH/nr/3034|titill=Ávarp forsætisráðherra vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> Hann lagði áherslu á að staða bankanna hefði versnað mikið, mjög hratt, að raunveruleg hætta væri á því að „''íslenska þjóðarbúið myndi, ef allt færi á versta veg, sogast með bönkunum inn í brimrótið og afleiðingin yrði þjóðargjaldþrot''“<ref name="geirraeda"/> og að verkefni stjórnvalda á næstu dögum væri „''að koma í veg fyrir að upplausnarástand skapist, ef íslensku bankarnir verða óstarfhæfir að einhverju marki.''“<ref name="geirraeda"/> Geir lauk ávarpi sínu á hinum fleygu orðum ''[[Guð blessi Ísland]]''. Sérstök neyðarlög, ''um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.''<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum og mjög óvenjulegum aðstæðum á fjármálamarkaði, sbr. 1. mgr., er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref>, voru samþykkt samdægurs. Lögin heimiluðu fjármálaráðherra „''fyrir hönd ríkissjóðs ... að reiða fram fjármagn til að stofna nýtt fjármálafyrirtæki eða yfirtaka fjármálafyrirtæki eða þrotabú þess í heild eða að hluta.''“<ref name="neydarlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/136/s/0085.html|titill=Lög um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Talsverðar undanþágur frá lögum um [[fjármálafyrirtæki]], starfsmenn þess og viðskipti, voru veittar frá beitingu þessara laga. Að auki var ríkissjóði heimilað að leggja [[sparisjóður|sparisjóði]] til fjárhæð sem nemur 20% af bókfærðu [[eigið fé|eigin fé]].<ref name="neydarlog"/> Ýmsar breytingar voru gerðar á lögum um fjármálafyrirtæki<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um fjármálafyrirtæki|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=2002|mánuður=20. desember}}</ref>, meðal annars var bætt við nýrri grein, með fyrirsögninni ''Sérstakar ráðstafanir'', þar sem [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] voru veittar umtalsverðar valdheimildir. Með þeim fyrirvara að tilefnið teljist til „''sérstakra aðstæðna eða atvika, í því skyni að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði''“<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum aðstæðum eða atvikum er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að önnur úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að bera árangur. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref> var Fjármálaeftirlitinu gert heimilt að stofna til [[hluthafi|hluthafafundar]] hjá fjármálafyrirtæki og eiga þar fulltrúa sem stýrir fundinum, hefur málfrelsi og tillögurétt. Væru aðstæður „''mjög knýjandi''“ hefði sá fulltrúi úrslitavald á fundinum, meðal annars til yfirtöku á rekstri og eignum fyrirtækisins en slíka ákvörðun þyrfti að rökstyðja skriflega til stjórnar fyrirtækisins, og til lögbærra eftirlitsaðila erlendis eftir atvikum. Lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta<ref name="trlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1999|mánuður=27. desember}}</ref> var einnig breytt. Þau lög lúta að [[Tryggingarsjóður innistæðueigenda og fjárfesta|Tryggingarsjóði innistæðueigenda og fjárfesta]] og eiga „''að veita innstæðueigendum í viðskiptabönkum og sparisjóðum og viðskiptavinum fyrirtækja sem nýta sér heimildir laga til að stunda viðskipti með verðbréf lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis í samræmi við ákvæði laga þessara.''“<ref name="trlog"/>Lögum um húsnæðismál var einnig breytt.<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/1998.044.html|titill=Lög um húsnæðismál|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1998|mánuður=3. júní}}</ref> == Fjármálaeftirlitið tekur yfir rekstur Landsbankans (7. október 2008) == Þann [[7. október]] tók Fjármálaeftirlitið yfir rekstur Landsbankans, bankastjórar störfuðu eftir sem áður en við stjórn bankans tók sjálfstætt skipuð skilanefnd. Þetta var gert „''til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi''”.<ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/Uploads/Documents/Frettir/fme_tilkynning.pdf|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|snið=pdf}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir/?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=2|titill=Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Sams konar ferli átti sér stað með rekstur Glitnis, og þar með var fallið frá kaupum ríkisins á 75% hlut í bankanum sem tilkynnt hafði verið um 29. september.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=576&NewsID=336|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Glitnis til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|útgefandi=Fjármálaeftirlitið}}</ref> Sama dag var Nýi Landsbanki Íslands hf. stofnaður, hann tók til starfa tveimur dögum seinna. === Nýir vinir === Þann [[7. október]] tilkynnti [[Seðlabankinn]] að staðfest hefði verið að [[Rússland]] myndi veita [[Ísland]]i lán að upphæð 4 milljarða [[evra]] til þess að styrkja gjaldeyrisforða Íslendinga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1868|titill=Efling gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Það að Íslendingar skyldu leita til Rússlands um lán kom mörgum á óvart bæði innanlands og utan. [[Geir H. Haarde]] [[forsætisráðherra]] útskýrði stöðu Íslendinga á blaðamannafundi með erlendum blaðamönnum: {{tilvitnun2|Við höfum allt þetta ár reynt að fá vini okkar til að gera gjaldeyrisskiptasamninga eða að fá annarskonar stuðning undir þessum afar óeðlilegu kringumstæðum. Við höfum ekki fengið þann stuðning, sem við óskuðum eftir frá vinum okkar og þegar þannig stendur á verðum við að leita að nýjum vinum.|Geir Haarde<ref name="vinir">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/baksvid_hvada_vinir_brugdust/|titill=Baksvið: Hvaða „vinir" brugðust?|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Forsætisráðherra tók það sérstaklega fram að með þessum ummælum sínum átti hann ekki við [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðirnar]] sem hefðu gert [[gjaldeyrisskiptasamningur|gjaldeyrisskiptasamninga]] við Íslendinga.<ref name="vinir"/> Skömmu síðar kom fram að engin formleg ósk hafi borist til Rússa frá Íslendingum um lán, að samningaviðræður hafi ekki verið hafnar og að engin ákvörðun hafi verið tekin um að veita Íslendingum lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/segir_akvordun_um_lan_ekki_liggja_fyrir/|titill=Segir ákvörðun um lán ekki liggja fyrir|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Seðlabankinn tilkynnti seinna sama dag að Ísland og Rússland myndu hefja viðræður innan fárra daga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1875|titill=Efling gjaldeyrisforðans|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> [[Davíð Oddsson]], bankastjóri sagði í viðtali við [[Bloomberg]] að fréttatilkynning Seðlabankans þess efnis að Íslendingar hafi fengið lán frá Rússum hafi ekki verið rétt og að rétt væri að þjóðirnar tvær ættu nú í viðræðum um hugsanlegt lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/sedlabankastjori_vidraedur_standa_yfir_vid_russa/|titill=Seðlabankastjóri: Viðræður standa yfir við Rússa|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> === Kastljósviðtal við Davíð Oddsson === Í viðtali í [[Kastljós]]i sem sýnt var um kvöldið varði Davíð Oddsson seðlabankastjóri yfirtöku Glitnis og í svari hans kom meðal annars fram að „''þegar skuldirnar eru orðnar þannig að íslensku bankarnir þurfa 50-55 milljarða evra á þremur til fjórum árum næstu - og geta ekki útvegað sér það því þeir markaðir eru lokaðir - þá værum við að setja slíkan skuldaklafa á börnin okkar og barnabörnin, að það væri þrældómur fyrir annarra manna sök''“.<ref name="david">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/07/rikid_borgi_ekki_skuldir_oreidumanna/|titill=Ríkið borgi ekki skuldir óreiðumanna|ár=2008|mánuður=7. október|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/13/hvad_sagdi_david/|titill=Hvað sagði Davíð?|ár=2008|mánuður=13. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> Hann sagði að aðgerðir íslenskra stjórnvalda væru sambærilegar við aðgerðir bandarísku ríkisstjórnarinnar varðandi [[Washington Mutual]] sem er bandarískur sparisjóður sem fór í greiðslustöðvun 25. september 2008. Meðal þeirra sem gagnrýndu Davíð voru [[Richard Portes]], sem áður hafði unnið afar jákvæða skýrslu um íslenskt viðskiptalíf fyrir [[Viðskiptaráð Íslands]], skrifaði grein á vef [[Financial Times]] þann 12. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ft.com/cms/s/0/80f767e4-9882-11dd-ace3-000077b07658.html?nclick_check=1|titill=The shocking errors of Iceland’s meltdown|höfundur=Richard Portes|ár=2008|mánuður=12. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> == Tilraunir Seðlabankans til þess að styrkja krónuna == Eftir að í ljós hafði komið að yfirlýsing Seðlabankans um lán frá Rússlandi hafi verið á misskilningi byggðar voru fleiri aðferðir reyndar til þess að laga gengi krónunnar gagnvart öðrum gjaldmiðlum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1871|titill=Unnið að lausn gjaldeyrisvanda|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Þeirra á meðal reyndi bankinn að festa gengi krónunnar við evru á genginu 131 krónur gagnvart evrunni.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1878|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Í enskri fréttatilkynningu Seðlabankans biðlaði hann til annara banka að styðja sig í þessari viðleitni þar sem gengi krónunar væri óeðlilega lágt.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1879|titill=Foreign exchange market|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Innan við sólarhringi eftir að þetta var reynt var fallið frá þessari tilraun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1880|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tveimur dögum síðar setti Seðlabankinn gjaldeyrishömlur á íslenskar innlánsstofnanir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6491|titill=Tímabundin temprun á útflæði gjaldeyris|ár=2008|mánuður=10. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> Meðal þeirra ráðstafana sem gripið var til var takmörkun á úttektarheimildum á [[kreditkort]]um erlendis og beiðnir um erlendan gjaldeyri fóru í gegnum nýtt póstfang Seðlabankans og var vöruflokkum forgangsraðað. Viðskiptabönkum var einnig gert að skila til Seðlabankans sundurliðun á gjaldeyrisviðskiptum í lok hver dags. Þann 15. október voru stýrivextir Seðlabankans lækkaðir um 3,5%, úr 15,5% í 12%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1907|titill=Bankastjórn Seðlabanka Íslands samþykkir að lækka stýrivexti um 3,5%|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tæpum tveimur vikum seinna voru þeir hækkaðir á ný, um 6% í þetta skiptið í 18%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1937|titill=Seðlabanki Íslands hækkar stýrivexti|ár=2008|mánuður=28. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> {{tilvitnun2|Hvorki ríkisstjórnin né Seðlabanki Íslands virtust vera vel undirbúin. Svo virðist sem ekki hafi verið ráðist í aðrar undirbúningsaðgerðir en gerð neyðarlaganna. Bæði kerfisbundna kreppan og þeir atburðir sem í kjölfarið fylgdu voru fyrirsjáanlegar afleiðingar hruns bankakerfisins.|Jón Daníelsson og Gylfi Zoega<ref>{{vefheimild|url=http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf|titill=Hagkerfi bíður skipbrot|höfundur=Jón Daníelsson og Gylfi Zoega|snið=pdf}}</ref>}} == Yfirtakan á Kaupþing (9. október 2008)== Fjármálaeftirlitið tók yfir rekstur Kaupþings 9. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Kaupþings hf. til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|höfundur=Fjármálaeftirlitið}}</ref><ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/09/fme_yfirtekur_kaupthing/ FME yfirtekur Kaupþing]</ref> Aðgerðir breskra yfirvalda gegn Landsbankanum náðu einnig til Kaupþings þar eð degi áður var [[Kaupthing Singer & Friedlander]], enskur dótturbanki Kaupþings, settur í greiðslustöðvun.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/08/kaupthing_i_london_i_greidslustodvun/ Kaupþing í London í greiðslustöðvun]</ref> Ríkið réði í framhaldinu til sín virta breska lögfræðistofu til þess að athuga lagalegan rétt sinn vegna falls Kaupþings.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/13/rikid_ihugar_ad_fara_i_mal_vegna_kaupthings/ Ríkið íhugar að fara í mál vegna Kaupþings]</ref> Þá höfðu þrír stærstu viðskiptabankar Íslands fallið. Í fjölmiðlum var rætt um aðkomu [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] að enduruppbyggingu og lánveitingu til Íslands.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/10/timaspursmal_hvenaer_leitad_verdur_til_imf/ Tímaspursmál hvenær leitað verður til IMF]</ref> Sigurður Einarsson, þáverandi stjórnarformaður Kaupþings, hefur gefið þá skýringu á falli bankans, að sumarið 2008 hafi [[skuldatryggingarálag]] bankans hækkað þrátt fyrir góða stöðu hans, eins og [[fjármálaeftirlit Bretlands]] hafi staðfest í skýrslu sinni um [[Kaupthing Singer & Friedlander]]. Hann segir rógburði hafi verið dreift um bankann erlendis til þess að hafa áhrif á gengi bankans. Jafnvel að almannatenglar hafi verið ráðnir til þessa.<ref>[http://www.mbl.is/media/00/1200.pdf Opið bréf Sigurðar Einarssonar stílað á vini & vandamenn], 26. janúar 2009</ref> Hann hefur einnig sagt að [[íslenska krónan]] hafi verið of óstöðugur gjaldmiðill fyrir banka af þessari stærðargráðu, að þjóðnýting Glitnis hafi verið mistök og setning [[neyðarlögin|neyðarlaganna]] sömuleiðis. Loks telur hann að Kaupþing hefði átt að ljúka yfirtökunni á hollenska bankanum [[NIBC]] þegar það stóð til fyrr á árinu og flytja höfuðstöðvarnar frá Íslandi og þangað.<ref>[https://www.visir.is/article/20081108/VIDSKIPTI06/779627410 Stærstu mistökin voru að fara ekki úr landi]</ref> Þetta kvöld sagði [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] sig úr bankaráði Seðlabanka Íslands. Með því vildi hún axla ábyrgð sína á hruninu.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |title=Segir sig úr Seðlabankaráði |access-date=2009-11-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305201213/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |url-status=dead }}</ref> Daginn eftir fór Ingimundur Friðriksson, einn þriggja bankastjóra seðlabankans í veikindafrí. Trúverðugleiki Íslands og íslenskra fyrirtækja var í lágmarki og næstu daga bárust fréttir af erfiðleikum venjulegra borgara, bílaeigenda sem höfðu tekið bílalán í erlendri mynt og stóðu nú frammi fyrir margföldum höfuðstól og inn- og útflutningsfyrirtækjum sem ekki gátu stundað venjuleg viðskipti.<ref>[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/10/borgad_fyrir_ad_yfirtaka_lan/ Borgað fyrir að yfirtaka lán]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |title=Viðskipti fyrirtækja við útlönd liggja niðri |access-date=2009-11-29 |archive-date=2019-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916230848/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |url-status=dead }}</ref> Þrýstingur tók að myndast á stjórn seðlabankans að segja af sér og var krafa Samfylkingarinnar um það opinber. Geir Haarde, sem hafði verið náinn samstarfsmaður Davíðs Oddssonar, vildi hins vegar ekki „persónugera vandann“.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |title=Vilja að stjórn Seðlabanka víkji sem fyrst |access-date=2009-11-29 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305193106/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |url-status=dead }}</ref> [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, hvatti ríkisstjórnina til að víkja stjórn seðlabankans.<ref>[http://visir.is/article/20081016/SKODANIR04/350689856/-1 Saklausir vegfarendur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Bækur um hrunið == * ''Sofandi að feigðarósi'' eftir [[Ólafur Arnarson|Ólaf Arnarson]] frá 2009 gerir grein fyrir atburðarásinni sem leiddi til þess að Ísland varð gjaldþrota í október 2008 og rekur hann söguna fram á vorið 2009.<ref>[https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/)%C3%BE https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * ''Hrunið: Ísland á barmi gjaldþrots og upplausnar'' eftir [[Guðni Th. Jóhannesson|Guðna Th. Jóhannesson]] var fyrsta heildaryfirlitið yfir íslenska efnahagshrunið og eftirmál þess – allt frá því að óveðursský lánsfjárkreppu tóku að hrannast upp erlendis og þar til ríkisstjórnin fór frá völdum. Í bókinni eru áður óbirtir tölvupóstar, símtöl og minnisblöð sem Guðni fléttar saman. Bókin var gefin út árið 2009.<ref>{{Cite web |url=https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |title=Geymd eintak |access-date=2024-11-17 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211224401/https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |url-status=dead }}</ref> * ''Íslenska efnahagsundrið'' eftir [[Jón Fjölnir Thoroddsen|Jón Fjölni Thoroddsen]] sem gefin var út 2009, var fyrsta bókin um efnahagshrunið þar sem umfjöllunin afmarkast að mestu við ábyrgð eigenda og stjórnenda bankanna og stærstu fyrirtækja og eignarhaldsfélaga landsins. Í lokaorðum bókarinnar segir hann að það sé ljóst að á Íslandi á liðnum árum hafi hagsmunir heildarinnar vikið fyrir hagsmunum fárra því sérhagsmunir [[Útrásarvíkingur|útrásarvíkinganna]] hafi gengið þvert á hagsmuni þjóðarinnar og því fór sem fór. Umfjöllun Jóns er tilraun til að skýra hvernig þetta gerðist.<ref>https://www.landogsaga.is/section.php?id=12706&id_art=13301</ref> * ''Bringing Down the Banking System : Lessons from Iceland'' eftir [[Guðrún Johnsen|Guðrúnu Johnsen]] sem vann með [[Rannsóknarnefnd Alþingis]] á bankahruninu niðurstöðum nefndarinnar á því hvernig íslensku bankarnir stigu til metorða en lýsir falli þeirra og fer í saumana á því hvernig það kom til og hvaða afleiðingar það hafði. Bókin var gefin út árið 2014.<ref>http://www.palgrave.com/us/book/9781137358196</ref> * ''Scarcity in Excess – The Built Environment and the Economic Crisis in Iceland'' eftir [[Árni Mathiesen|Árna Mathiesen]] má rekja til evrópsks rannsóknarverkefnis „Scarcity and Creativity in the Built Environment“ eða „Hörgull og sköpun í hinu byggða umhverfi“, þar sem Arkitektaskólinn í [[Osló]] sá um eitt af undirverkefnunum: rannsókn á höfuðborgarsvæði Íslands fyrir og eftir hrun. Í bókinni, sem gefin var út 2014, eru stuttar greinar eftir marga fræðimenn, listamenn, arkitekta, skipulagsfræðinga og aðgerðasinna sem komu að verkefninu beint eða óbeint. Einnig eru birt nemendaverkefni sem rannsaka nýjar framtíðarsýnir í ljósi hrunsins, unnin af nemendum í arkitektadeild [[Listaháskóli Íslands|Listaháskóla Íslands]], skipulagsdeild [[Landbúnaðarháskóli Íslands|Landbúnaðarháskóla Íslands]] og [[EMU]] (evrópskt framhaldsnám meistara í borgarskipulagi).<ref>https://www.hi.is/vidburdir/horgull_i_allsnaegtum_hid_byggda_umhverfi_og_hrunid_a_islandi</ref> * ''Iceland and the International Financial Crisis:Boom, Bust and Recovery'' eftir [[Eiríkur Bergmann|Eirík Bergmann]] frá 2014 útskýrir hinn einstaka vöxt, hrun og skjóta viðreisn íslensk efnahags. Í niðurstöðum sínum setur hann saman hvaða lærdóm aðarar þjóðir geti dregið af atburðunum.<ref>https://www.palgrave.com/us/book/9781137331991</ref> * ''Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu'' er bók sem [[Hannes Hólmsteinn Gissurarson]] gaf út á vegum Félagsvísindastofnunar 2021. Bókin innihélt fjórar greinar sem birtust í ''Morgunblaðinu'' 2018 með helstu niðurstöðum skýrslu sem Hannes vann fyrir fjármála- og viðskiptaráðuneytið frá 2014.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ|title=Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu|author=Hannes H. Gissurarson|publisher=Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands|year=2021}}</ref><ref>{{cite report|url=https://www.stjornarradid.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=29cca5ac-c0c6-11e8-942c-005056bc530c|title=The 2008 Icelandic Bank Collapse: Foreign Factors|publisher=Centre for Political and Economic Research at the Social Science Research Institute|date=19. september 2018}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Tengt efni == * [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] * [[Listi yfir afskriftir fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins 2008]] == Tenglar == * [http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ Eyjan.is: Ávarp Geirs Haarde til þjóðarinnar 6. október 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010054903/http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ |date=2008-10-10 }} * [http://www.island.is/efnahagsvandinn/ Efnahagsvandinn á Island.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127041629/http://www.island.is/efnahagsvandinn/ |date=2009-01-27 }} * [https://www.iceland.org/ Upplýsingar á ensku á Iceland.org] * [https://www.forsaetisraduneyti.is/Aaetlun_um_efnahagsstodugleika/ Vefur um áætlun ríkisstjórnarinnar um efnahagsstöðugleika] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113123119/www.felagsmalaraduneyti.is/upplysingar Upplýsingar á vefsíðu Félagsmálaráðuneytisins vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði] * [http://www.borgarafundur.org/ Vefsíða Opins Borgarafundar um stöðu þjóðarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119071921/http://www.borgarafundur.org/ |date=2009-01-19 }} * [http://www.indefence.is/ Icelanders are NOT terrorists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220123815/http://www.indefence.is/ |date=2008-12-20 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117000000/www.ruv.is/heim/frettir/innlendar/efnahagskreppa/ Fréttasíða RÚV um efnahagskreppuna] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117112355/www.vinnueftirlit.is/vinnueftirlit/is/gagnabrunnur/vinnuumhverfi_a_ovissutimum/ Vinnueftirlitið - Vinnuumhverfi á óvissutímum] * [http://www.efnahagur.is Wikivefur um íslenskan efnahag, kreppu og úrræði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.althingi.is/altext/136/s/0348.html Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.] * [https://www.rannsoknarnefnd.is/ Opinber rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] * [http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ Skoðun VÍ: Ábyrgð Viðskiptaráðs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045929/http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ |date=2016-03-05 }}, skoðun [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]] á ábyrgð þess á bankahruninu * [http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf Hagkerfi bíður skipbrot]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein eftir hagfræðingana Jón Daníelsson og Gylfa Zoega (einnig [http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306053855/http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf |date=2009-03-06 }}) * [http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6794 Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri: Aðdragandi bankahrunsins í október 2008] (pdf-skjal) * [https://web.archive.org/web/20100904043704/http://www.cbc.ca/doczone/meltdown/ Meltdown], kanadísk heimildarmynd frá kanadíska ríkissjónvarpinu sem fjallar m.a. um bankahrunið á Íslandi og setur það í hnattrænt samhengi * [https://www.visir.is/article/20090321/FRETTIR01/663970984 ''Sex Sparisjóðir óska eftir aðstoð''; af Vísi.is] * [http://www.ruv.is/servlet/file/Fundir%20í%20London.pdf?ITEM_ENT_ID=256910&COLLSPEC_ENT_ID=32 Fundir í London í febrúar 2008 - trúnaðarmál; af mbl.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (pdf-skjal) * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091202000000/ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item314654/ ''Bankarnir bera mesta ábyrgð''; af Rúv.is 2009] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100106000000/www.ruv.is/heim/vefir/pistlar/sigrund/eldri/store807/item319092/ ''Hrunasagan í stuttu máli''; af Rúv.is 31.12 2009] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4018603 ''Kreppuannáll''; grein í Fréttablaðinu 17. jan. 2009] * [http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi 26 dæmdir í samtals 74 ára fangelsi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016013345/http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi |date=2015-10-16 }} {{Hrunið}} [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] i6d3uaaku6eor9jmak2tivsygl5digo 1972587 1972584 2026-07-18T13:47:38Z Akigka 183 1972587 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OMXI15.jpg|300px|thumb|[[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á árunum 1998-2009.]] '''Bankahrunið á Íslandi''' eða '''Hrunið''' eins og það er oftast kallað í daglegu tali er heiti á [[gjaldþrot]]i þriggja stærstu íslensku [[banki|viðskiptabankanna]] haustið [[2008]] í kjölfar [[efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011|efnahagskreppunnar á Íslandi 2008–2011]]. [[Glitnir banki hf.|Glitnir]] (í dag [[Íslandsbanki]]) var tekinn yfir af íslenska ríkinu þann [[29. september]], þann [[6. október]] voru hin svonefndu [[neyðarlögin|neyðarlög]] sett, degi seinna, þann [[7. október]] tók [[Fjármálaeftirlitið]] (FME) yfir rekstur [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] og tveimur dögum seinna tók FME yfir [[Kaupþing banki|Kaupþing banka]] (í dag [[Arion banki]]). Gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] í [[september]] [[2008]] setti Glitni í erfiða stöðu þar sem Glitnir reiddi sig á lán frá Lehman Brothers. Í lok september var því lýst yfir að Glitnir yrði [[þjóðnýting|þjóðnýttur]] að meirihluta. Þá fór af stað flókin atburðarrás sem leiddi til hruns hinna tveggja stóru íslensku viðskiptabankanna, [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]] og [[Kaupþing]]s á aðeins rétt rúmlega viku. Afleiðingar Hrunsins urðu tilefni að milliríkjadeilum Íslands við Bretland og Holland vegna [[Icesave]]-reikninga Landsbankans í þeim löndum. [[Alþingi]] Íslands skipaði sérstaka [[rannsóknarnefnd Alþingis|rannsóknarnefnd]] sem hafði það hlutverk að komast að því hverjar orsakir hrunsins voru. Rannsóknarnefndin skilaði af sér skýrslu [[12. apríl]] [[2010]] og í kjölfarið var [[Geir Haarde]] kærður til [[landsdómur|landsdóms]] að ákvörðun Alþingis. Landsdómur sakfelldi Geir fyrir vanrækslu í starfi sínu sem forsætisráðherra, en gerði honum þó enga refsingu. == Þjóðnýting Glitnis (29. september 2008) == [[Mynd:Glitnir logo.png|thumb|right|Vörumerki Glitnis.]] Þann [[29. september]] var tilkynnt að [[Ísland|íslenska]] [[ríki]]ð myndi eignast 75% hlut í [[Glitnir banki hf.|Glitni]] fyrir 600 milljónir [[evra]] eða um 84 milljarða íslenskra króna. Þær ástæður sem gefnar voru fyrir yfirtökunni voru þröng lausafjársstaða Glitnis og erfitt ástand á alþjóðlegum fjármálamörkuðum.<ref>{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/3018|titill=Samkomulag um að ríkissjóður leggi Glitni til nýtt hlutafé|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=12. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item14984/Islenska_rikid_kaupir_75_prosent_hlut_i_Glitni_/|titill=Íslenska ríkið kaupir 75 prósent hlut í Glitni|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/rikid_eignast_75_prosent_i_glitni/|titill=Ríkið eignast 75% í Glitni|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> [[Davíð Oddsson]] [[seðlabankinn|seðlabankastjóri]] sagði að ef ekki hefði verið gripið til aðgerða þá hefði hlutafé bankans verið 0 og hann farið í [[Gjaldþrot|þrot]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/glitnir_hefdi_farid_i_throt/|titill=Glitnir hefði farið í þrot|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> Talið er að ein meginástæða fyrir erfiðleikum Glitnis hafi verið gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] sem átti í viðskiptum við Glitni. Nánast um leið og þetta var tilkynnt lækkaði alþjóðlega [[matsfyrirtæki]]ð [[Standard & Poor's]] einkunnir sínar fyrir ríkissjóð sem og [[Íbúðalánasjóður|Íbúðalánasjóð]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228768/|titill=Lánshæfiseinkunn ríkissjóðs lækkar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Lokað var fyrir öll viðskipti með fjármálasjóði Glitnis, og varð þetta til þess að [[Stoðir]] fór í greiðslustöðvun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228881/|titill=Eignir í skuldabréfasjóðum frystar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Viðskipti með [[peningamarkaðssjóður|peningamarkaðssjóðinn]] Sjóð 9 og skuldabréfasjóðina Sjóð 1 og Sjóð 9 EUR voru til sérstakrar athugunar en opnað var aftur fyrir viðskiptum [[1. október]] en þá hafði endurmat á virði Sjóðs 9 lækkað gengi hans um 7%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item15261/Ovissu_um_sjodi_Glitnis_eytt/|titill=Óvissu um sjóði Glitnis eytt|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=1. október}}</ref> Seinna bárust fréttir af því að ríkissjóður hefði greitt 11 milljarða króna inn á Sjóð 9 vegna þess [[Illugi Gunnarsson]], þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hafði verið í stjórn Sjóðs 9 frá því í byrjun árs 2008 og sjóðurinn mætti því ekki fara í þrot. Þetta reyndist rangt, hið rétta var að Glitnir hafði keypt skuldabréf Stoða í Sjóð 9 með eigin peningum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.illugi.is/w/?p=215|titill=Hvað með sjóð 9?|mánuðurskoðað=3. ágúst|árskoðað=2009|ár=2009|mánuður=26. febrúar}}</ref> === Óánægja hluthafa og stjórnenda === Daginn eftir voru sýnd viðtöl á [[RÚV]] og á [[Stöð 2]] við [[Jón Ásgeir Jóhannesson]], aðaleiganda [[Stoðir|Stoða]] sem var [[kjölfestufjárfestir]] í Glitni með 32% hlut. Jón sagði erlenda banka hafa lokað fyrir lánum til Glitnis með stuttum fyrirvara og þess vegna hafi verið ákveðið að leita til Seðlabankans eftir lánum gegn [[veð]]um.<ref name="bankaran">{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080930/FRETTIR01/277107030/0&SearchID=7333258755902|titill=„Stærsta bankarán Íslandssögunnar“|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september|útgefandi=Vísir.is}}</ref> Þá kom einnig fram í viðtali við Þorstein Má Baldvinsson, stjórnarformann Glitnis, að Glitnir hefði boðið tvo ''veðpakka'' gegn láninu; annan metinn á 750 milljónir evra og síðari á 1.340 milljónir evra.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/47848/glitnir--budu-fram-ved-i-otilgreindri-eign-i-noregi|titill=Glitnir: Buðu fram veð í ótilgreindri eign í Noregi|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=16. október|árskoðað=2008|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Jón gagnrýndi yfirtökuna harkalega sem hann nefndi „''stærsta bankarán Íslandssögunnar''”; hann sagði enn fremur stjórn fyrirtækisins hafa verið „''stillt upp við vegg. Við sögðum fulltrúum ríkisstjórnarinnar að við teldum þessa leið alveg fráleita enda gæti hún haft víðtæk áhrif á allt fjármálakerfið hér á landi og væri í engu samræmi við eignasafn félagsins.''“<ref name="bankaran"/> Jón virtist þar með vera að ýja að því að pólitískar ástæður lægju að baki ákvörðuninni um að ríkið eignaðist hlutaféð á þessu verði. Samdægurs gaf stjórn Stoða frá sér yfirlýsingu þar sem hún fordæmdi aðgerðir Seðlabankans. Í yfirlýsingunni stóð: {{tilvitnun2|''Ljóst má vera að Glitnir þurfti á aðstoð Seðlabankans að halda vegna lausafjárvanda sem bar brátt að. Rekstur Glitnis hefur hins vegar verið með ágætum, bankinn skilað góðum hagnaði og eigið fé Glitnis nam um 200 milljörðum króna um mitt þetta ár. Það er mat stjórnar Stoða að Seðlabankinn hafi haft aðra og farsælli kosti í stöðunni en að taka Glitni yfir. Harkalegt inngrip Seðlabankans er ekkert annað en eignaupptaka þar sem hluthafar Glitnis tapa vel á annað hundrað milljörðum króna. Seðlabankinn og ríkisstjórnin stilltu stjórn og stærstu eigendum Glitnis upp við vegg í skjóli nætur og þeir áttu því enga kosti aðra en að samþykkja tillöguna. Atburðarásin var með þeim hætti að ekkert tóm gafst til að leita annarra lausna, frekar en að meta heildaráhrif aðgerðanna á íslenskt fjármálalíf. Stjórn Stoða harmar þessar aðgerðir og lýsir fullri ábyrgð á afleiðingum þeirra á hendur bankastjórnar Seðlabankans.''|Yfirlýsing frá Stoðum<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/atelja_hardlega_vinnubrogd_sedlabanka/|titill=Átelja harðlega vinnubrögð Seðlabanka|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Daginn eftir barst nafnlaus ábending um að ekki hefði verið einhugur meðal stjórnar Stoða um yfirlýsinguna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228758/|titill=Stoðir: Ekki einhugur í stjórninni|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> == Hætt við viðskipti Landsbankans (1. október 2008) == [[Mynd:Landsbanki logo.gif|thumb|right|Vörumerki Landsbankans.]] Þann [[1. október]] gerði [[Straumur-Burðarás]] kaupsamning við Landsbankann um kaup á þremur dótturfyrirtækjum; ''Landsbankinn Kepler'' með 380 starfsmenn í 7 löndum; Frakklandi, Hollandi, Ítalíu, Spáni, Sviss, Þýskalandi og BNA. ''Landsbankinn Securities'' með 200 starfsmenn í Lundúnum og Edinborg og ''Merrion Landsbanki'' með 100 starfsmenn á Írlandi. Kaupverðið var ákveðið 380 m. evra, eða um 55 ma.k.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228984/|titill=Straumur kaupir erlendan rekstur LÍ|ár=2008|mánuður=1. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008}}</ref> Ekki varð af þessum kaupum vegna þess að þann [[7. október]] yfirtók íslenska ríkið rekstur Landsbankans og því taldi stjórn Straums-Burðaráss ekki lengur vera forsendur fyrir samningnum. Honum var rift þann [[10. október]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.straumur.net/en/Investor-Relations/Financial-releases/?xml=PR/200810/1258966.xml%26usercontrol=/Web/Units/PressRelease.ascx|titill=Acquisitions from Landsbanki cancelled|ár=2008|mánuður=10. október}}</ref> Sama dag rauf gengisvísitala íslensku krónunnar 200 stiga múrinn og hafði þá aldrei verið hærri.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229079/|titill=200 stiga múrinn rofinn|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Í fréttum kom fram að mögulegar lausnir til þess að koma á jafnvægi í íslensku efnahagslífi væru að selja Kaupþing til sænska bankans [[Skandinaviska Enskilda Banken]], með því að íslenskir [[lífeyrissjóður|lífeyrissjóðir]] seldu erlendar eignir sínar og í þriðja lagi að leita ásjár hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229281/|titill=Mikil óvissa í íslenska hagkerfinu|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Eftir stífa fundarsetur íslensku ríkisstjórnarinnar með ýmsum hagsmunaaðilum úr einkageiranum tilkynnti [[Geir H. Haarde]] að kvöldi [[5. október]] að samkomulag hefði verið gert við íslensku bankana um að þeir myndu draga úr umsvifum sínum erlendis, með sölu á eignum sínum þar.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229777/|titill=Samkomulag við bankana|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> == Neyðarlög (6. október 2008) == [[Mynd:Front page of Frettabladid year 18, no 238, 6 October 2018.jpg|thumb|Forsíða Fréttablaðsins 6. október 2008.]] Daginn eftir ávarpaði Geir H. Haarde, forsætisráðherra, íslensku þjóðina í ávarpi sem var sjónvarpað og útvarpað beint. Hann sagði efnahag íslensku viðskiptabankana nema margfalda landsframleiðslu á við íslenska ríkið sem væri „''svo smátt í samanburði''“.<ref name="geirraeda">{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/radherra/raedurGHH/nr/3034|titill=Ávarp forsætisráðherra vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> Hann lagði áherslu á að staða bankanna hefði versnað mikið, mjög hratt, að raunveruleg hætta væri á því að „''íslenska þjóðarbúið myndi, ef allt færi á versta veg, sogast með bönkunum inn í brimrótið og afleiðingin yrði þjóðargjaldþrot''“<ref name="geirraeda"/> og að verkefni stjórnvalda á næstu dögum væri „''að koma í veg fyrir að upplausnarástand skapist, ef íslensku bankarnir verða óstarfhæfir að einhverju marki.''“<ref name="geirraeda"/> Geir lauk ávarpi sínu á hinum fleygu orðum ''[[Guð blessi Ísland]]''. Sérstök neyðarlög, ''um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.''<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum og mjög óvenjulegum aðstæðum á fjármálamarkaði, sbr. 1. mgr., er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref>, voru samþykkt samdægurs. Lögin heimiluðu fjármálaráðherra „''fyrir hönd ríkissjóðs ... að reiða fram fjármagn til að stofna nýtt fjármálafyrirtæki eða yfirtaka fjármálafyrirtæki eða þrotabú þess í heild eða að hluta.''“<ref name="neydarlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/136/s/0085.html|titill=Lög um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Talsverðar undanþágur frá lögum um [[fjármálafyrirtæki]], starfsmenn þess og viðskipti, voru veittar frá beitingu þessara laga. Að auki var ríkissjóði heimilað að leggja [[sparisjóður|sparisjóði]] til fjárhæð sem nemur 20% af bókfærðu [[eigið fé|eigin fé]].<ref name="neydarlog"/> Ýmsar breytingar voru gerðar á lögum um fjármálafyrirtæki<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um fjármálafyrirtæki|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=2002|mánuður=20. desember}}</ref>, meðal annars var bætt við nýrri grein, með fyrirsögninni ''Sérstakar ráðstafanir'', þar sem [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] voru veittar umtalsverðar valdheimildir. Með þeim fyrirvara að tilefnið teljist til „''sérstakra aðstæðna eða atvika, í því skyni að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði''“<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum aðstæðum eða atvikum er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að önnur úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að bera árangur. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref> var Fjármálaeftirlitinu gert heimilt að stofna til [[hluthafi|hluthafafundar]] hjá fjármálafyrirtæki og eiga þar fulltrúa sem stýrir fundinum, hefur málfrelsi og tillögurétt. Væru aðstæður „''mjög knýjandi''“ hefði sá fulltrúi úrslitavald á fundinum, meðal annars til yfirtöku á rekstri og eignum fyrirtækisins en slíka ákvörðun þyrfti að rökstyðja skriflega til stjórnar fyrirtækisins, og til lögbærra eftirlitsaðila erlendis eftir atvikum. Lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta<ref name="trlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1999|mánuður=27. desember}}</ref> var einnig breytt. Þau lög lúta að [[Tryggingarsjóður innistæðueigenda og fjárfesta|Tryggingarsjóði innistæðueigenda og fjárfesta]] og eiga „''að veita innstæðueigendum í viðskiptabönkum og sparisjóðum og viðskiptavinum fyrirtækja sem nýta sér heimildir laga til að stunda viðskipti með verðbréf lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis í samræmi við ákvæði laga þessara.''“<ref name="trlog"/>Lögum um húsnæðismál var einnig breytt.<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/1998.044.html|titill=Lög um húsnæðismál|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1998|mánuður=3. júní}}</ref> == Fjármálaeftirlitið tekur yfir rekstur Landsbankans (7. október 2008) == Þann [[7. október]] tók Fjármálaeftirlitið yfir rekstur Landsbankans, bankastjórar störfuðu eftir sem áður en við stjórn bankans tók sjálfstætt skipuð skilanefnd. Þetta var gert „''til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi''”.<ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/Uploads/Documents/Frettir/fme_tilkynning.pdf|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|snið=pdf}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir/?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=2|titill=Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Sams konar ferli átti sér stað með rekstur Glitnis, og þar með var fallið frá kaupum ríkisins á 75% hlut í bankanum sem tilkynnt hafði verið um 29. september.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=576&NewsID=336|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Glitnis til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|útgefandi=Fjármálaeftirlitið}}</ref> Sama dag var Nýi Landsbanki Íslands hf. stofnaður, hann tók til starfa tveimur dögum seinna. === Nýir vinir === Þann [[7. október]] tilkynnti [[Seðlabankinn]] að staðfest hefði verið að [[Rússland]] myndi veita [[Ísland]]i lán að upphæð 4 milljarða [[evra]] til þess að styrkja gjaldeyrisforða Íslendinga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1868|titill=Efling gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Það að Íslendingar skyldu leita til Rússlands um lán kom mörgum á óvart bæði innanlands og utan. [[Geir H. Haarde]] [[forsætisráðherra]] útskýrði stöðu Íslendinga á blaðamannafundi með erlendum blaðamönnum: {{tilvitnun2|Við höfum allt þetta ár reynt að fá vini okkar til að gera gjaldeyrisskiptasamninga eða að fá annarskonar stuðning undir þessum afar óeðlilegu kringumstæðum. Við höfum ekki fengið þann stuðning, sem við óskuðum eftir frá vinum okkar og þegar þannig stendur á verðum við að leita að nýjum vinum.|Geir Haarde<ref name="vinir">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/baksvid_hvada_vinir_brugdust/|titill=Baksvið: Hvaða „vinir" brugðust?|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Forsætisráðherra tók það sérstaklega fram að með þessum ummælum sínum átti hann ekki við [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðirnar]] sem hefðu gert [[gjaldeyrisskiptasamningur|gjaldeyrisskiptasamninga]] við Íslendinga.<ref name="vinir"/> Skömmu síðar kom fram að engin formleg ósk hafi borist til Rússa frá Íslendingum um lán, að samningaviðræður hafi ekki verið hafnar og að engin ákvörðun hafi verið tekin um að veita Íslendingum lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/segir_akvordun_um_lan_ekki_liggja_fyrir/|titill=Segir ákvörðun um lán ekki liggja fyrir|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Seðlabankinn tilkynnti seinna sama dag að Ísland og Rússland myndu hefja viðræður innan fárra daga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1875|titill=Efling gjaldeyrisforðans|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> [[Davíð Oddsson]], bankastjóri sagði í viðtali við [[Bloomberg]] að fréttatilkynning Seðlabankans þess efnis að Íslendingar hafi fengið lán frá Rússum hafi ekki verið rétt og að rétt væri að þjóðirnar tvær ættu nú í viðræðum um hugsanlegt lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/sedlabankastjori_vidraedur_standa_yfir_vid_russa/|titill=Seðlabankastjóri: Viðræður standa yfir við Rússa|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> === Kastljósviðtal við Davíð Oddsson === Í viðtali í [[Kastljós]]i sem sýnt var um kvöldið varði Davíð Oddsson seðlabankastjóri yfirtöku Glitnis og í svari hans kom meðal annars fram að „''þegar skuldirnar eru orðnar þannig að íslensku bankarnir þurfa 50-55 milljarða evra á þremur til fjórum árum næstu - og geta ekki útvegað sér það því þeir markaðir eru lokaðir - þá værum við að setja slíkan skuldaklafa á börnin okkar og barnabörnin, að það væri þrældómur fyrir annarra manna sök''“.<ref name="david">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/07/rikid_borgi_ekki_skuldir_oreidumanna/|titill=Ríkið borgi ekki skuldir óreiðumanna|ár=2008|mánuður=7. október|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/13/hvad_sagdi_david/|titill=Hvað sagði Davíð?|ár=2008|mánuður=13. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> Hann sagði að aðgerðir íslenskra stjórnvalda væru sambærilegar við aðgerðir bandarísku ríkisstjórnarinnar varðandi [[Washington Mutual]] sem er bandarískur sparisjóður sem fór í greiðslustöðvun 25. september 2008. Meðal þeirra sem gagnrýndu Davíð voru [[Richard Portes]], sem áður hafði unnið afar jákvæða skýrslu um íslenskt viðskiptalíf fyrir [[Viðskiptaráð Íslands]], skrifaði grein á vef [[Financial Times]] þann 12. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ft.com/cms/s/0/80f767e4-9882-11dd-ace3-000077b07658.html?nclick_check=1|titill=The shocking errors of Iceland’s meltdown|höfundur=Richard Portes|ár=2008|mánuður=12. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> == Tilraunir Seðlabankans til þess að styrkja krónuna == Eftir að í ljós hafði komið að yfirlýsing Seðlabankans um lán frá Rússlandi hafi verið á misskilningi byggðar voru fleiri aðferðir reyndar til þess að laga gengi krónunnar gagnvart öðrum gjaldmiðlum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1871|titill=Unnið að lausn gjaldeyrisvanda|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Þeirra á meðal reyndi bankinn að festa gengi krónunnar við evru á genginu 131 krónur gagnvart evrunni.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1878|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Í enskri fréttatilkynningu Seðlabankans biðlaði hann til annara banka að styðja sig í þessari viðleitni þar sem gengi krónunar væri óeðlilega lágt.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1879|titill=Foreign exchange market|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Innan við sólarhringi eftir að þetta var reynt var fallið frá þessari tilraun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1880|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tveimur dögum síðar setti Seðlabankinn gjaldeyrishömlur á íslenskar innlánsstofnanir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6491|titill=Tímabundin temprun á útflæði gjaldeyris|ár=2008|mánuður=10. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> Meðal þeirra ráðstafana sem gripið var til var takmörkun á úttektarheimildum á [[kreditkort]]um erlendis og beiðnir um erlendan gjaldeyri fóru í gegnum nýtt póstfang Seðlabankans og var vöruflokkum forgangsraðað. Viðskiptabönkum var einnig gert að skila til Seðlabankans sundurliðun á gjaldeyrisviðskiptum í lok hver dags. Þann 15. október voru stýrivextir Seðlabankans lækkaðir um 3,5%, úr 15,5% í 12%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1907|titill=Bankastjórn Seðlabanka Íslands samþykkir að lækka stýrivexti um 3,5%|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tæpum tveimur vikum seinna voru þeir hækkaðir á ný, um 6% í þetta skiptið í 18%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1937|titill=Seðlabanki Íslands hækkar stýrivexti|ár=2008|mánuður=28. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> {{tilvitnun2|Hvorki ríkisstjórnin né Seðlabanki Íslands virtust vera vel undirbúin. Svo virðist sem ekki hafi verið ráðist í aðrar undirbúningsaðgerðir en gerð neyðarlaganna. Bæði kerfisbundna kreppan og þeir atburðir sem í kjölfarið fylgdu voru fyrirsjáanlegar afleiðingar hruns bankakerfisins.|Jón Daníelsson og Gylfi Zoega<ref>{{vefheimild|url=http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf|titill=Hagkerfi bíður skipbrot|höfundur=Jón Daníelsson og Gylfi Zoega|snið=pdf}}</ref>}} == Yfirtakan á Kaupþing (9. október 2008)== Fjármálaeftirlitið tók yfir rekstur Kaupþings 9. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Kaupþings hf. til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|höfundur=Fjármálaeftirlitið}}</ref><ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/09/fme_yfirtekur_kaupthing/ FME yfirtekur Kaupþing]</ref> Aðgerðir breskra yfirvalda gegn Landsbankanum náðu einnig til Kaupþings þar eð degi áður var [[Kaupthing Singer & Friedlander]], enskur dótturbanki Kaupþings, settur í greiðslustöðvun.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/08/kaupthing_i_london_i_greidslustodvun/ Kaupþing í London í greiðslustöðvun]</ref> Ríkið réði í framhaldinu til sín virta breska lögfræðistofu til þess að athuga lagalegan rétt sinn vegna falls Kaupþings.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/13/rikid_ihugar_ad_fara_i_mal_vegna_kaupthings/ Ríkið íhugar að fara í mál vegna Kaupþings]</ref> Þá höfðu þrír stærstu viðskiptabankar Íslands fallið. Í fjölmiðlum var rætt um aðkomu [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] að enduruppbyggingu og lánveitingu til Íslands.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/10/timaspursmal_hvenaer_leitad_verdur_til_imf/ Tímaspursmál hvenær leitað verður til IMF]</ref> Sigurður Einarsson, þáverandi stjórnarformaður Kaupþings, hefur gefið þá skýringu á falli bankans, að sumarið 2008 hafi [[skuldatryggingarálag]] bankans hækkað þrátt fyrir góða stöðu hans, eins og [[fjármálaeftirlit Bretlands]] hafi staðfest í skýrslu sinni um [[Kaupthing Singer & Friedlander]]. Hann segir rógburði hafi verið dreift um bankann erlendis til þess að hafa áhrif á gengi bankans. Jafnvel að almannatenglar hafi verið ráðnir til þessa.<ref>[http://www.mbl.is/media/00/1200.pdf Opið bréf Sigurðar Einarssonar stílað á vini & vandamenn], 26. janúar 2009</ref> Hann hefur einnig sagt að [[íslenska krónan]] hafi verið of óstöðugur gjaldmiðill fyrir banka af þessari stærðargráðu, að þjóðnýting Glitnis hafi verið mistök og setning [[neyðarlögin|neyðarlaganna]] sömuleiðis. Loks telur hann að Kaupþing hefði átt að ljúka yfirtökunni á hollenska bankanum [[NIBC]] þegar það stóð til fyrr á árinu og flytja höfuðstöðvarnar frá Íslandi og þangað.<ref>[https://www.visir.is/article/20081108/VIDSKIPTI06/779627410 Stærstu mistökin voru að fara ekki úr landi]</ref> Þetta kvöld sagði [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] sig úr bankaráði Seðlabanka Íslands. Með því vildi hún axla ábyrgð sína á hruninu.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |title=Segir sig úr Seðlabankaráði |access-date=2009-11-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305201213/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |url-status=dead }}</ref> Daginn eftir fór Ingimundur Friðriksson, einn þriggja bankastjóra seðlabankans í veikindafrí. Trúverðugleiki Íslands og íslenskra fyrirtækja var í lágmarki og næstu daga bárust fréttir af erfiðleikum venjulegra borgara, bílaeigenda sem höfðu tekið bílalán í erlendri mynt og stóðu nú frammi fyrir margföldum höfuðstól og inn- og útflutningsfyrirtækjum sem ekki gátu stundað venjuleg viðskipti.<ref>[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/10/borgad_fyrir_ad_yfirtaka_lan/ Borgað fyrir að yfirtaka lán]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |title=Viðskipti fyrirtækja við útlönd liggja niðri |access-date=2009-11-29 |archive-date=2019-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916230848/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |url-status=dead }}</ref> Þrýstingur tók að myndast á stjórn seðlabankans að segja af sér og var krafa Samfylkingarinnar um það opinber. Geir Haarde, sem hafði verið náinn samstarfsmaður Davíðs Oddssonar, vildi hins vegar ekki „persónugera vandann“.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |title=Vilja að stjórn Seðlabanka víkji sem fyrst |access-date=2009-11-29 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305193106/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |url-status=dead }}</ref> [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, hvatti ríkisstjórnina til að víkja stjórn seðlabankans.<ref>[http://visir.is/article/20081016/SKODANIR04/350689856/-1 Saklausir vegfarendur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Bækur um hrunið == * ''Sofandi að feigðarósi'' eftir [[Ólafur Arnarson|Ólaf Arnarson]] frá 2009 gerir grein fyrir atburðarásinni sem leiddi til þess að Ísland varð gjaldþrota í október 2008 og rekur hann söguna fram á vorið 2009.<ref>[https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/)%C3%BE https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * ''Hrunið: Ísland á barmi gjaldþrots og upplausnar'' eftir [[Guðni Th. Jóhannesson|Guðna Th. Jóhannesson]] var fyrsta heildaryfirlitið yfir íslenska efnahagshrunið og eftirmál þess – allt frá því að óveðursský lánsfjárkreppu tóku að hrannast upp erlendis og þar til ríkisstjórnin fór frá völdum. Í bókinni eru áður óbirtir tölvupóstar, símtöl og minnisblöð sem Guðni fléttar saman. Bókin var gefin út árið 2009.<ref>{{Cite web |url=https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |title=Geymd eintak |access-date=2024-11-17 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211224401/https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |url-status=dead }}</ref> * ''Íslenska efnahagsundrið'' eftir [[Jón Fjölnir Thoroddsen|Jón Fjölni Thoroddsen]] sem gefin var út 2009, var fyrsta bókin um efnahagshrunið þar sem umfjöllunin afmarkast að mestu við ábyrgð eigenda og stjórnenda bankanna og stærstu fyrirtækja og eignarhaldsfélaga landsins. Í lokaorðum bókarinnar segir hann að það sé ljóst að á Íslandi á liðnum árum hafi hagsmunir heildarinnar vikið fyrir hagsmunum fárra því sérhagsmunir [[Útrásarvíkingur|útrásarvíkinganna]] hafi gengið þvert á hagsmuni þjóðarinnar og því fór sem fór. Umfjöllun Jóns er tilraun til að skýra hvernig þetta gerðist.<ref>https://www.landogsaga.is/section.php?id=12706&id_art=13301</ref> * ''Bringing Down the Banking System : Lessons from Iceland'' eftir [[Guðrún Johnsen|Guðrúnu Johnsen]] sem vann með [[Rannsóknarnefnd Alþingis]] á bankahruninu niðurstöðum nefndarinnar á því hvernig íslensku bankarnir stigu til metorða en lýsir falli þeirra og fer í saumana á því hvernig það kom til og hvaða afleiðingar það hafði. Bókin var gefin út árið 2014.<ref>http://www.palgrave.com/us/book/9781137358196</ref> * ''Scarcity in Excess – The Built Environment and the Economic Crisis in Iceland'' eftir [[Árni Mathiesen|Árna Mathiesen]] má rekja til evrópsks rannsóknarverkefnis „Scarcity and Creativity in the Built Environment“ eða „Hörgull og sköpun í hinu byggða umhverfi“, þar sem Arkitektaskólinn í [[Osló]] sá um eitt af undirverkefnunum: rannsókn á höfuðborgarsvæði Íslands fyrir og eftir hrun. Í bókinni, sem gefin var út 2014, eru stuttar greinar eftir marga fræðimenn, listamenn, arkitekta, skipulagsfræðinga og aðgerðasinna sem komu að verkefninu beint eða óbeint. Einnig eru birt nemendaverkefni sem rannsaka nýjar framtíðarsýnir í ljósi hrunsins, unnin af nemendum í arkitektadeild [[Listaháskóli Íslands|Listaháskóla Íslands]], skipulagsdeild [[Landbúnaðarháskóli Íslands|Landbúnaðarháskóla Íslands]] og [[EMU]] (evrópskt framhaldsnám meistara í borgarskipulagi).<ref>https://www.hi.is/vidburdir/horgull_i_allsnaegtum_hid_byggda_umhverfi_og_hrunid_a_islandi</ref> * ''Iceland and the International Financial Crisis:Boom, Bust and Recovery'' eftir [[Eiríkur Bergmann|Eirík Bergmann]] frá 2014 útskýrir hinn einstaka vöxt, hrun og skjóta viðreisn íslensk efnahags. Í niðurstöðum sínum setur hann saman hvaða lærdóm aðarar þjóðir geti dregið af atburðunum.<ref>https://www.palgrave.com/us/book/9781137331991</ref> * ''Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu'' er bók sem [[Hannes Hólmsteinn Gissurarson]] gaf út á vegum Félagsvísindastofnunar 2021. Bókin innihélt fjórar greinar sem birtust í ''Morgunblaðinu'' 2018 með helstu niðurstöðum skýrslu sem Hannes vann fyrir fjármála- og viðskiptaráðuneytið frá 2014.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ|title=Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu|author=Hannes H. Gissurarson|publisher=Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands|year=2021}}</ref><ref>{{cite report|url=https://www.stjornarradid.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=29cca5ac-c0c6-11e8-942c-005056bc530c|title=The 2008 Icelandic Bank Collapse: Foreign Factors|publisher=Centre for Political and Economic Research at the Social Science Research Institute|date=19. september 2018}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Tengt efni == * [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] * [[Listi yfir afskriftir fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins 2008]] == Tenglar == * [http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ Eyjan.is: Ávarp Geirs Haarde til þjóðarinnar 6. október 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010054903/http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ |date=2008-10-10 }} * [http://www.island.is/efnahagsvandinn/ Efnahagsvandinn á Island.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127041629/http://www.island.is/efnahagsvandinn/ |date=2009-01-27 }} * [https://www.iceland.org/ Upplýsingar á ensku á Iceland.org] * [https://www.forsaetisraduneyti.is/Aaetlun_um_efnahagsstodugleika/ Vefur um áætlun ríkisstjórnarinnar um efnahagsstöðugleika] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113123119/www.felagsmalaraduneyti.is/upplysingar Upplýsingar á vefsíðu Félagsmálaráðuneytisins vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði] * [http://www.borgarafundur.org/ Vefsíða Opins Borgarafundar um stöðu þjóðarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119071921/http://www.borgarafundur.org/ |date=2009-01-19 }} * [http://www.indefence.is/ Icelanders are NOT terrorists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220123815/http://www.indefence.is/ |date=2008-12-20 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117000000/www.ruv.is/heim/frettir/innlendar/efnahagskreppa/ Fréttasíða RÚV um efnahagskreppuna] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117112355/www.vinnueftirlit.is/vinnueftirlit/is/gagnabrunnur/vinnuumhverfi_a_ovissutimum/ Vinnueftirlitið - Vinnuumhverfi á óvissutímum] * [http://www.efnahagur.is Wikivefur um íslenskan efnahag, kreppu og úrræði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.althingi.is/altext/136/s/0348.html Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.] * [https://www.rannsoknarnefnd.is/ Opinber rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] * [http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ Skoðun VÍ: Ábyrgð Viðskiptaráðs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045929/http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ |date=2016-03-05 }}, skoðun [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]] á ábyrgð þess á bankahruninu * [http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf Hagkerfi bíður skipbrot]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein eftir hagfræðingana Jón Daníelsson og Gylfa Zoega (einnig [http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306053855/http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf |date=2009-03-06 }}) * [http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6794 Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri: Aðdragandi bankahrunsins í október 2008] (pdf-skjal) * [https://web.archive.org/web/20100904043704/http://www.cbc.ca/doczone/meltdown/ Meltdown], kanadísk heimildarmynd frá kanadíska ríkissjónvarpinu sem fjallar m.a. um bankahrunið á Íslandi og setur það í hnattrænt samhengi * [https://www.visir.is/article/20090321/FRETTIR01/663970984 ''Sex Sparisjóðir óska eftir aðstoð''; af Vísi.is] * [http://www.ruv.is/servlet/file/Fundir%20í%20London.pdf?ITEM_ENT_ID=256910&COLLSPEC_ENT_ID=32 Fundir í London í febrúar 2008 - trúnaðarmál; af mbl.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (pdf-skjal) * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091202000000/ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item314654/ ''Bankarnir bera mesta ábyrgð''; af Rúv.is 2009] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100106000000/www.ruv.is/heim/vefir/pistlar/sigrund/eldri/store807/item319092/ ''Hrunasagan í stuttu máli''; af Rúv.is 31.12 2009] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4018603 ''Kreppuannáll''; grein í Fréttablaðinu 17. jan. 2009] * [http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi 26 dæmdir í samtals 74 ára fangelsi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016013345/http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi |date=2015-10-16 }} {{Hrunið}} [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 3n9co2frw9m0ptqa7wy5ahhn96qxxgb 1972588 1972587 2026-07-18T13:48:40Z Akigka 183 /* Bækur um hrunið */ 1972588 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OMXI15.jpg|300px|thumb|[[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á árunum 1998-2009.]] '''Bankahrunið á Íslandi''' eða '''Hrunið''' eins og það er oftast kallað í daglegu tali er heiti á [[gjaldþrot]]i þriggja stærstu íslensku [[banki|viðskiptabankanna]] haustið [[2008]] í kjölfar [[efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011|efnahagskreppunnar á Íslandi 2008–2011]]. [[Glitnir banki hf.|Glitnir]] (í dag [[Íslandsbanki]]) var tekinn yfir af íslenska ríkinu þann [[29. september]], þann [[6. október]] voru hin svonefndu [[neyðarlögin|neyðarlög]] sett, degi seinna, þann [[7. október]] tók [[Fjármálaeftirlitið]] (FME) yfir rekstur [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] og tveimur dögum seinna tók FME yfir [[Kaupþing banki|Kaupþing banka]] (í dag [[Arion banki]]). Gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] í [[september]] [[2008]] setti Glitni í erfiða stöðu þar sem Glitnir reiddi sig á lán frá Lehman Brothers. Í lok september var því lýst yfir að Glitnir yrði [[þjóðnýting|þjóðnýttur]] að meirihluta. Þá fór af stað flókin atburðarrás sem leiddi til hruns hinna tveggja stóru íslensku viðskiptabankanna, [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]] og [[Kaupþing]]s á aðeins rétt rúmlega viku. Afleiðingar Hrunsins urðu tilefni að milliríkjadeilum Íslands við Bretland og Holland vegna [[Icesave]]-reikninga Landsbankans í þeim löndum. [[Alþingi]] Íslands skipaði sérstaka [[rannsóknarnefnd Alþingis|rannsóknarnefnd]] sem hafði það hlutverk að komast að því hverjar orsakir hrunsins voru. Rannsóknarnefndin skilaði af sér skýrslu [[12. apríl]] [[2010]] og í kjölfarið var [[Geir Haarde]] kærður til [[landsdómur|landsdóms]] að ákvörðun Alþingis. Landsdómur sakfelldi Geir fyrir vanrækslu í starfi sínu sem forsætisráðherra, en gerði honum þó enga refsingu. == Þjóðnýting Glitnis (29. september 2008) == [[Mynd:Glitnir logo.png|thumb|right|Vörumerki Glitnis.]] Þann [[29. september]] var tilkynnt að [[Ísland|íslenska]] [[ríki]]ð myndi eignast 75% hlut í [[Glitnir banki hf.|Glitni]] fyrir 600 milljónir [[evra]] eða um 84 milljarða íslenskra króna. Þær ástæður sem gefnar voru fyrir yfirtökunni voru þröng lausafjársstaða Glitnis og erfitt ástand á alþjóðlegum fjármálamörkuðum.<ref>{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/3018|titill=Samkomulag um að ríkissjóður leggi Glitni til nýtt hlutafé|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=12. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item14984/Islenska_rikid_kaupir_75_prosent_hlut_i_Glitni_/|titill=Íslenska ríkið kaupir 75 prósent hlut í Glitni|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/rikid_eignast_75_prosent_i_glitni/|titill=Ríkið eignast 75% í Glitni|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> [[Davíð Oddsson]] [[seðlabankinn|seðlabankastjóri]] sagði að ef ekki hefði verið gripið til aðgerða þá hefði hlutafé bankans verið 0 og hann farið í [[Gjaldþrot|þrot]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/glitnir_hefdi_farid_i_throt/|titill=Glitnir hefði farið í þrot|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> Talið er að ein meginástæða fyrir erfiðleikum Glitnis hafi verið gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] sem átti í viðskiptum við Glitni. Nánast um leið og þetta var tilkynnt lækkaði alþjóðlega [[matsfyrirtæki]]ð [[Standard & Poor's]] einkunnir sínar fyrir ríkissjóð sem og [[Íbúðalánasjóður|Íbúðalánasjóð]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228768/|titill=Lánshæfiseinkunn ríkissjóðs lækkar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Lokað var fyrir öll viðskipti með fjármálasjóði Glitnis, og varð þetta til þess að [[Stoðir]] fór í greiðslustöðvun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228881/|titill=Eignir í skuldabréfasjóðum frystar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Viðskipti með [[peningamarkaðssjóður|peningamarkaðssjóðinn]] Sjóð 9 og skuldabréfasjóðina Sjóð 1 og Sjóð 9 EUR voru til sérstakrar athugunar en opnað var aftur fyrir viðskiptum [[1. október]] en þá hafði endurmat á virði Sjóðs 9 lækkað gengi hans um 7%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item15261/Ovissu_um_sjodi_Glitnis_eytt/|titill=Óvissu um sjóði Glitnis eytt|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=1. október}}</ref> Seinna bárust fréttir af því að ríkissjóður hefði greitt 11 milljarða króna inn á Sjóð 9 vegna þess [[Illugi Gunnarsson]], þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hafði verið í stjórn Sjóðs 9 frá því í byrjun árs 2008 og sjóðurinn mætti því ekki fara í þrot. Þetta reyndist rangt, hið rétta var að Glitnir hafði keypt skuldabréf Stoða í Sjóð 9 með eigin peningum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.illugi.is/w/?p=215|titill=Hvað með sjóð 9?|mánuðurskoðað=3. ágúst|árskoðað=2009|ár=2009|mánuður=26. febrúar}}</ref> === Óánægja hluthafa og stjórnenda === Daginn eftir voru sýnd viðtöl á [[RÚV]] og á [[Stöð 2]] við [[Jón Ásgeir Jóhannesson]], aðaleiganda [[Stoðir|Stoða]] sem var [[kjölfestufjárfestir]] í Glitni með 32% hlut. Jón sagði erlenda banka hafa lokað fyrir lánum til Glitnis með stuttum fyrirvara og þess vegna hafi verið ákveðið að leita til Seðlabankans eftir lánum gegn [[veð]]um.<ref name="bankaran">{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080930/FRETTIR01/277107030/0&SearchID=7333258755902|titill=„Stærsta bankarán Íslandssögunnar“|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september|útgefandi=Vísir.is}}</ref> Þá kom einnig fram í viðtali við Þorstein Má Baldvinsson, stjórnarformann Glitnis, að Glitnir hefði boðið tvo ''veðpakka'' gegn láninu; annan metinn á 750 milljónir evra og síðari á 1.340 milljónir evra.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/47848/glitnir--budu-fram-ved-i-otilgreindri-eign-i-noregi|titill=Glitnir: Buðu fram veð í ótilgreindri eign í Noregi|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=16. október|árskoðað=2008|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Jón gagnrýndi yfirtökuna harkalega sem hann nefndi „''stærsta bankarán Íslandssögunnar''”; hann sagði enn fremur stjórn fyrirtækisins hafa verið „''stillt upp við vegg. Við sögðum fulltrúum ríkisstjórnarinnar að við teldum þessa leið alveg fráleita enda gæti hún haft víðtæk áhrif á allt fjármálakerfið hér á landi og væri í engu samræmi við eignasafn félagsins.''“<ref name="bankaran"/> Jón virtist þar með vera að ýja að því að pólitískar ástæður lægju að baki ákvörðuninni um að ríkið eignaðist hlutaféð á þessu verði. Samdægurs gaf stjórn Stoða frá sér yfirlýsingu þar sem hún fordæmdi aðgerðir Seðlabankans. Í yfirlýsingunni stóð: {{tilvitnun2|''Ljóst má vera að Glitnir þurfti á aðstoð Seðlabankans að halda vegna lausafjárvanda sem bar brátt að. Rekstur Glitnis hefur hins vegar verið með ágætum, bankinn skilað góðum hagnaði og eigið fé Glitnis nam um 200 milljörðum króna um mitt þetta ár. Það er mat stjórnar Stoða að Seðlabankinn hafi haft aðra og farsælli kosti í stöðunni en að taka Glitni yfir. Harkalegt inngrip Seðlabankans er ekkert annað en eignaupptaka þar sem hluthafar Glitnis tapa vel á annað hundrað milljörðum króna. Seðlabankinn og ríkisstjórnin stilltu stjórn og stærstu eigendum Glitnis upp við vegg í skjóli nætur og þeir áttu því enga kosti aðra en að samþykkja tillöguna. Atburðarásin var með þeim hætti að ekkert tóm gafst til að leita annarra lausna, frekar en að meta heildaráhrif aðgerðanna á íslenskt fjármálalíf. Stjórn Stoða harmar þessar aðgerðir og lýsir fullri ábyrgð á afleiðingum þeirra á hendur bankastjórnar Seðlabankans.''|Yfirlýsing frá Stoðum<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/atelja_hardlega_vinnubrogd_sedlabanka/|titill=Átelja harðlega vinnubrögð Seðlabanka|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Daginn eftir barst nafnlaus ábending um að ekki hefði verið einhugur meðal stjórnar Stoða um yfirlýsinguna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228758/|titill=Stoðir: Ekki einhugur í stjórninni|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> == Hætt við viðskipti Landsbankans (1. október 2008) == [[Mynd:Landsbanki logo.gif|thumb|right|Vörumerki Landsbankans.]] Þann [[1. október]] gerði [[Straumur-Burðarás]] kaupsamning við Landsbankann um kaup á þremur dótturfyrirtækjum; ''Landsbankinn Kepler'' með 380 starfsmenn í 7 löndum; Frakklandi, Hollandi, Ítalíu, Spáni, Sviss, Þýskalandi og BNA. ''Landsbankinn Securities'' með 200 starfsmenn í Lundúnum og Edinborg og ''Merrion Landsbanki'' með 100 starfsmenn á Írlandi. Kaupverðið var ákveðið 380 m. evra, eða um 55 ma.k.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228984/|titill=Straumur kaupir erlendan rekstur LÍ|ár=2008|mánuður=1. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008}}</ref> Ekki varð af þessum kaupum vegna þess að þann [[7. október]] yfirtók íslenska ríkið rekstur Landsbankans og því taldi stjórn Straums-Burðaráss ekki lengur vera forsendur fyrir samningnum. Honum var rift þann [[10. október]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.straumur.net/en/Investor-Relations/Financial-releases/?xml=PR/200810/1258966.xml%26usercontrol=/Web/Units/PressRelease.ascx|titill=Acquisitions from Landsbanki cancelled|ár=2008|mánuður=10. október}}</ref> Sama dag rauf gengisvísitala íslensku krónunnar 200 stiga múrinn og hafði þá aldrei verið hærri.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229079/|titill=200 stiga múrinn rofinn|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Í fréttum kom fram að mögulegar lausnir til þess að koma á jafnvægi í íslensku efnahagslífi væru að selja Kaupþing til sænska bankans [[Skandinaviska Enskilda Banken]], með því að íslenskir [[lífeyrissjóður|lífeyrissjóðir]] seldu erlendar eignir sínar og í þriðja lagi að leita ásjár hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229281/|titill=Mikil óvissa í íslenska hagkerfinu|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Eftir stífa fundarsetur íslensku ríkisstjórnarinnar með ýmsum hagsmunaaðilum úr einkageiranum tilkynnti [[Geir H. Haarde]] að kvöldi [[5. október]] að samkomulag hefði verið gert við íslensku bankana um að þeir myndu draga úr umsvifum sínum erlendis, með sölu á eignum sínum þar.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229777/|titill=Samkomulag við bankana|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> == Neyðarlög (6. október 2008) == [[Mynd:Front page of Frettabladid year 18, no 238, 6 October 2018.jpg|thumb|Forsíða Fréttablaðsins 6. október 2008.]] Daginn eftir ávarpaði Geir H. Haarde, forsætisráðherra, íslensku þjóðina í ávarpi sem var sjónvarpað og útvarpað beint. Hann sagði efnahag íslensku viðskiptabankana nema margfalda landsframleiðslu á við íslenska ríkið sem væri „''svo smátt í samanburði''“.<ref name="geirraeda">{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/radherra/raedurGHH/nr/3034|titill=Ávarp forsætisráðherra vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> Hann lagði áherslu á að staða bankanna hefði versnað mikið, mjög hratt, að raunveruleg hætta væri á því að „''íslenska þjóðarbúið myndi, ef allt færi á versta veg, sogast með bönkunum inn í brimrótið og afleiðingin yrði þjóðargjaldþrot''“<ref name="geirraeda"/> og að verkefni stjórnvalda á næstu dögum væri „''að koma í veg fyrir að upplausnarástand skapist, ef íslensku bankarnir verða óstarfhæfir að einhverju marki.''“<ref name="geirraeda"/> Geir lauk ávarpi sínu á hinum fleygu orðum ''[[Guð blessi Ísland]]''. Sérstök neyðarlög, ''um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.''<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum og mjög óvenjulegum aðstæðum á fjármálamarkaði, sbr. 1. mgr., er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref>, voru samþykkt samdægurs. Lögin heimiluðu fjármálaráðherra „''fyrir hönd ríkissjóðs ... að reiða fram fjármagn til að stofna nýtt fjármálafyrirtæki eða yfirtaka fjármálafyrirtæki eða þrotabú þess í heild eða að hluta.''“<ref name="neydarlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/136/s/0085.html|titill=Lög um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Talsverðar undanþágur frá lögum um [[fjármálafyrirtæki]], starfsmenn þess og viðskipti, voru veittar frá beitingu þessara laga. Að auki var ríkissjóði heimilað að leggja [[sparisjóður|sparisjóði]] til fjárhæð sem nemur 20% af bókfærðu [[eigið fé|eigin fé]].<ref name="neydarlog"/> Ýmsar breytingar voru gerðar á lögum um fjármálafyrirtæki<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um fjármálafyrirtæki|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=2002|mánuður=20. desember}}</ref>, meðal annars var bætt við nýrri grein, með fyrirsögninni ''Sérstakar ráðstafanir'', þar sem [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] voru veittar umtalsverðar valdheimildir. Með þeim fyrirvara að tilefnið teljist til „''sérstakra aðstæðna eða atvika, í því skyni að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði''“<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum aðstæðum eða atvikum er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að önnur úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að bera árangur. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref> var Fjármálaeftirlitinu gert heimilt að stofna til [[hluthafi|hluthafafundar]] hjá fjármálafyrirtæki og eiga þar fulltrúa sem stýrir fundinum, hefur málfrelsi og tillögurétt. Væru aðstæður „''mjög knýjandi''“ hefði sá fulltrúi úrslitavald á fundinum, meðal annars til yfirtöku á rekstri og eignum fyrirtækisins en slíka ákvörðun þyrfti að rökstyðja skriflega til stjórnar fyrirtækisins, og til lögbærra eftirlitsaðila erlendis eftir atvikum. Lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta<ref name="trlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1999|mánuður=27. desember}}</ref> var einnig breytt. Þau lög lúta að [[Tryggingarsjóður innistæðueigenda og fjárfesta|Tryggingarsjóði innistæðueigenda og fjárfesta]] og eiga „''að veita innstæðueigendum í viðskiptabönkum og sparisjóðum og viðskiptavinum fyrirtækja sem nýta sér heimildir laga til að stunda viðskipti með verðbréf lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis í samræmi við ákvæði laga þessara.''“<ref name="trlog"/>Lögum um húsnæðismál var einnig breytt.<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/1998.044.html|titill=Lög um húsnæðismál|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1998|mánuður=3. júní}}</ref> == Fjármálaeftirlitið tekur yfir rekstur Landsbankans (7. október 2008) == Þann [[7. október]] tók Fjármálaeftirlitið yfir rekstur Landsbankans, bankastjórar störfuðu eftir sem áður en við stjórn bankans tók sjálfstætt skipuð skilanefnd. Þetta var gert „''til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi''”.<ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/Uploads/Documents/Frettir/fme_tilkynning.pdf|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|snið=pdf}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir/?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=2|titill=Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Sams konar ferli átti sér stað með rekstur Glitnis, og þar með var fallið frá kaupum ríkisins á 75% hlut í bankanum sem tilkynnt hafði verið um 29. september.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=576&NewsID=336|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Glitnis til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|útgefandi=Fjármálaeftirlitið}}</ref> Sama dag var Nýi Landsbanki Íslands hf. stofnaður, hann tók til starfa tveimur dögum seinna. === Nýir vinir === Þann [[7. október]] tilkynnti [[Seðlabankinn]] að staðfest hefði verið að [[Rússland]] myndi veita [[Ísland]]i lán að upphæð 4 milljarða [[evra]] til þess að styrkja gjaldeyrisforða Íslendinga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1868|titill=Efling gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Það að Íslendingar skyldu leita til Rússlands um lán kom mörgum á óvart bæði innanlands og utan. [[Geir H. Haarde]] [[forsætisráðherra]] útskýrði stöðu Íslendinga á blaðamannafundi með erlendum blaðamönnum: {{tilvitnun2|Við höfum allt þetta ár reynt að fá vini okkar til að gera gjaldeyrisskiptasamninga eða að fá annarskonar stuðning undir þessum afar óeðlilegu kringumstæðum. Við höfum ekki fengið þann stuðning, sem við óskuðum eftir frá vinum okkar og þegar þannig stendur á verðum við að leita að nýjum vinum.|Geir Haarde<ref name="vinir">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/baksvid_hvada_vinir_brugdust/|titill=Baksvið: Hvaða „vinir" brugðust?|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Forsætisráðherra tók það sérstaklega fram að með þessum ummælum sínum átti hann ekki við [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðirnar]] sem hefðu gert [[gjaldeyrisskiptasamningur|gjaldeyrisskiptasamninga]] við Íslendinga.<ref name="vinir"/> Skömmu síðar kom fram að engin formleg ósk hafi borist til Rússa frá Íslendingum um lán, að samningaviðræður hafi ekki verið hafnar og að engin ákvörðun hafi verið tekin um að veita Íslendingum lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/segir_akvordun_um_lan_ekki_liggja_fyrir/|titill=Segir ákvörðun um lán ekki liggja fyrir|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Seðlabankinn tilkynnti seinna sama dag að Ísland og Rússland myndu hefja viðræður innan fárra daga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1875|titill=Efling gjaldeyrisforðans|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> [[Davíð Oddsson]], bankastjóri sagði í viðtali við [[Bloomberg]] að fréttatilkynning Seðlabankans þess efnis að Íslendingar hafi fengið lán frá Rússum hafi ekki verið rétt og að rétt væri að þjóðirnar tvær ættu nú í viðræðum um hugsanlegt lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/sedlabankastjori_vidraedur_standa_yfir_vid_russa/|titill=Seðlabankastjóri: Viðræður standa yfir við Rússa|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> === Kastljósviðtal við Davíð Oddsson === Í viðtali í [[Kastljós]]i sem sýnt var um kvöldið varði Davíð Oddsson seðlabankastjóri yfirtöku Glitnis og í svari hans kom meðal annars fram að „''þegar skuldirnar eru orðnar þannig að íslensku bankarnir þurfa 50-55 milljarða evra á þremur til fjórum árum næstu - og geta ekki útvegað sér það því þeir markaðir eru lokaðir - þá værum við að setja slíkan skuldaklafa á börnin okkar og barnabörnin, að það væri þrældómur fyrir annarra manna sök''“.<ref name="david">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/07/rikid_borgi_ekki_skuldir_oreidumanna/|titill=Ríkið borgi ekki skuldir óreiðumanna|ár=2008|mánuður=7. október|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/13/hvad_sagdi_david/|titill=Hvað sagði Davíð?|ár=2008|mánuður=13. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> Hann sagði að aðgerðir íslenskra stjórnvalda væru sambærilegar við aðgerðir bandarísku ríkisstjórnarinnar varðandi [[Washington Mutual]] sem er bandarískur sparisjóður sem fór í greiðslustöðvun 25. september 2008. Meðal þeirra sem gagnrýndu Davíð voru [[Richard Portes]], sem áður hafði unnið afar jákvæða skýrslu um íslenskt viðskiptalíf fyrir [[Viðskiptaráð Íslands]], skrifaði grein á vef [[Financial Times]] þann 12. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ft.com/cms/s/0/80f767e4-9882-11dd-ace3-000077b07658.html?nclick_check=1|titill=The shocking errors of Iceland’s meltdown|höfundur=Richard Portes|ár=2008|mánuður=12. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> == Tilraunir Seðlabankans til þess að styrkja krónuna == Eftir að í ljós hafði komið að yfirlýsing Seðlabankans um lán frá Rússlandi hafi verið á misskilningi byggðar voru fleiri aðferðir reyndar til þess að laga gengi krónunnar gagnvart öðrum gjaldmiðlum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1871|titill=Unnið að lausn gjaldeyrisvanda|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Þeirra á meðal reyndi bankinn að festa gengi krónunnar við evru á genginu 131 krónur gagnvart evrunni.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1878|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Í enskri fréttatilkynningu Seðlabankans biðlaði hann til annara banka að styðja sig í þessari viðleitni þar sem gengi krónunar væri óeðlilega lágt.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1879|titill=Foreign exchange market|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Innan við sólarhringi eftir að þetta var reynt var fallið frá þessari tilraun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1880|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tveimur dögum síðar setti Seðlabankinn gjaldeyrishömlur á íslenskar innlánsstofnanir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6491|titill=Tímabundin temprun á útflæði gjaldeyris|ár=2008|mánuður=10. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> Meðal þeirra ráðstafana sem gripið var til var takmörkun á úttektarheimildum á [[kreditkort]]um erlendis og beiðnir um erlendan gjaldeyri fóru í gegnum nýtt póstfang Seðlabankans og var vöruflokkum forgangsraðað. Viðskiptabönkum var einnig gert að skila til Seðlabankans sundurliðun á gjaldeyrisviðskiptum í lok hver dags. Þann 15. október voru stýrivextir Seðlabankans lækkaðir um 3,5%, úr 15,5% í 12%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1907|titill=Bankastjórn Seðlabanka Íslands samþykkir að lækka stýrivexti um 3,5%|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tæpum tveimur vikum seinna voru þeir hækkaðir á ný, um 6% í þetta skiptið í 18%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1937|titill=Seðlabanki Íslands hækkar stýrivexti|ár=2008|mánuður=28. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> {{tilvitnun2|Hvorki ríkisstjórnin né Seðlabanki Íslands virtust vera vel undirbúin. Svo virðist sem ekki hafi verið ráðist í aðrar undirbúningsaðgerðir en gerð neyðarlaganna. Bæði kerfisbundna kreppan og þeir atburðir sem í kjölfarið fylgdu voru fyrirsjáanlegar afleiðingar hruns bankakerfisins.|Jón Daníelsson og Gylfi Zoega<ref>{{vefheimild|url=http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf|titill=Hagkerfi bíður skipbrot|höfundur=Jón Daníelsson og Gylfi Zoega|snið=pdf}}</ref>}} == Yfirtakan á Kaupþing (9. október 2008)== Fjármálaeftirlitið tók yfir rekstur Kaupþings 9. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Kaupþings hf. til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|höfundur=Fjármálaeftirlitið}}</ref><ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/09/fme_yfirtekur_kaupthing/ FME yfirtekur Kaupþing]</ref> Aðgerðir breskra yfirvalda gegn Landsbankanum náðu einnig til Kaupþings þar eð degi áður var [[Kaupthing Singer & Friedlander]], enskur dótturbanki Kaupþings, settur í greiðslustöðvun.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/08/kaupthing_i_london_i_greidslustodvun/ Kaupþing í London í greiðslustöðvun]</ref> Ríkið réði í framhaldinu til sín virta breska lögfræðistofu til þess að athuga lagalegan rétt sinn vegna falls Kaupþings.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/13/rikid_ihugar_ad_fara_i_mal_vegna_kaupthings/ Ríkið íhugar að fara í mál vegna Kaupþings]</ref> Þá höfðu þrír stærstu viðskiptabankar Íslands fallið. Í fjölmiðlum var rætt um aðkomu [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] að enduruppbyggingu og lánveitingu til Íslands.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/10/timaspursmal_hvenaer_leitad_verdur_til_imf/ Tímaspursmál hvenær leitað verður til IMF]</ref> Sigurður Einarsson, þáverandi stjórnarformaður Kaupþings, hefur gefið þá skýringu á falli bankans, að sumarið 2008 hafi [[skuldatryggingarálag]] bankans hækkað þrátt fyrir góða stöðu hans, eins og [[fjármálaeftirlit Bretlands]] hafi staðfest í skýrslu sinni um [[Kaupthing Singer & Friedlander]]. Hann segir rógburði hafi verið dreift um bankann erlendis til þess að hafa áhrif á gengi bankans. Jafnvel að almannatenglar hafi verið ráðnir til þessa.<ref>[http://www.mbl.is/media/00/1200.pdf Opið bréf Sigurðar Einarssonar stílað á vini & vandamenn], 26. janúar 2009</ref> Hann hefur einnig sagt að [[íslenska krónan]] hafi verið of óstöðugur gjaldmiðill fyrir banka af þessari stærðargráðu, að þjóðnýting Glitnis hafi verið mistök og setning [[neyðarlögin|neyðarlaganna]] sömuleiðis. Loks telur hann að Kaupþing hefði átt að ljúka yfirtökunni á hollenska bankanum [[NIBC]] þegar það stóð til fyrr á árinu og flytja höfuðstöðvarnar frá Íslandi og þangað.<ref>[https://www.visir.is/article/20081108/VIDSKIPTI06/779627410 Stærstu mistökin voru að fara ekki úr landi]</ref> Þetta kvöld sagði [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] sig úr bankaráði Seðlabanka Íslands. Með því vildi hún axla ábyrgð sína á hruninu.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |title=Segir sig úr Seðlabankaráði |access-date=2009-11-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305201213/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |url-status=dead }}</ref> Daginn eftir fór Ingimundur Friðriksson, einn þriggja bankastjóra seðlabankans í veikindafrí. Trúverðugleiki Íslands og íslenskra fyrirtækja var í lágmarki og næstu daga bárust fréttir af erfiðleikum venjulegra borgara, bílaeigenda sem höfðu tekið bílalán í erlendri mynt og stóðu nú frammi fyrir margföldum höfuðstól og inn- og útflutningsfyrirtækjum sem ekki gátu stundað venjuleg viðskipti.<ref>[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/10/borgad_fyrir_ad_yfirtaka_lan/ Borgað fyrir að yfirtaka lán]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |title=Viðskipti fyrirtækja við útlönd liggja niðri |access-date=2009-11-29 |archive-date=2019-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916230848/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |url-status=dead }}</ref> Þrýstingur tók að myndast á stjórn seðlabankans að segja af sér og var krafa Samfylkingarinnar um það opinber. Geir Haarde, sem hafði verið náinn samstarfsmaður Davíðs Oddssonar, vildi hins vegar ekki „persónugera vandann“.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |title=Vilja að stjórn Seðlabanka víkji sem fyrst |access-date=2009-11-29 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305193106/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |url-status=dead }}</ref> [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, hvatti ríkisstjórnina til að víkja stjórn seðlabankans.<ref>[http://visir.is/article/20081016/SKODANIR04/350689856/-1 Saklausir vegfarendur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Bækur um hrunið == * ''Sofandi að feigðarósi'' eftir [[Ólafur Arnarson|Ólaf Arnarson]] frá 2009 gerir grein fyrir atburðarásinni sem leiddi til þess að Ísland varð gjaldþrota í október 2008 og rekur hann söguna fram á vorið 2009.<ref>[https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/)%C3%BE https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * ''Hrunið: Ísland á barmi gjaldþrots og upplausnar'' eftir [[Guðni Th. Jóhannesson|Guðna Th. Jóhannesson]] var fyrsta heildaryfirlitið yfir íslenska efnahagshrunið og eftirmál þess – allt frá því að óveðursský lánsfjárkreppu tóku að hrannast upp erlendis og þar til ríkisstjórnin fór frá völdum. Í bókinni eru áður óbirtir tölvupóstar, símtöl og minnisblöð sem Guðni fléttar saman. Bókin var gefin út árið 2009.<ref>{{Cite web |url=https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |title=Geymd eintak |access-date=2024-11-17 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211224401/https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |url-status=dead }}</ref> * ''Íslenska efnahagsundrið'' eftir [[Jón Fjölnir Thoroddsen|Jón Fjölni Thoroddsen]] sem gefin var út 2009, var fyrsta bókin um efnahagshrunið þar sem umfjöllunin afmarkast að mestu við ábyrgð eigenda og stjórnenda bankanna og stærstu fyrirtækja og eignarhaldsfélaga landsins. Í lokaorðum bókarinnar segir hann að það sé ljóst að á Íslandi á liðnum árum hafi hagsmunir heildarinnar vikið fyrir hagsmunum fárra því sérhagsmunir [[Útrásarvíkingur|útrásarvíkinganna]] hafi gengið þvert á hagsmuni þjóðarinnar og því fór sem fór. Umfjöllun Jóns er tilraun til að skýra hvernig þetta gerðist.<ref>https://www.landogsaga.is/section.php?id=12706&id_art=13301</ref> * ''Bringing Down the Banking System : Lessons from Iceland'' eftir [[Guðrún Johnsen|Guðrúnu Johnsen]] sem vann með [[Rannsóknarnefnd Alþingis]] á bankahruninu niðurstöðum nefndarinnar á því hvernig íslensku bankarnir stigu til metorða en lýsir falli þeirra og fer í saumana á því hvernig það kom til og hvaða afleiðingar það hafði. Bókin var gefin út árið 2014.<ref>http://www.palgrave.com/us/book/9781137358196</ref> * ''Scarcity in Excess – The Built Environment and the Economic Crisis in Iceland'' eftir [[Árni Mathiesen|Árna Mathiesen]] má rekja til evrópsks rannsóknarverkefnis „Scarcity and Creativity in the Built Environment“ eða „Hörgull og sköpun í hinu byggða umhverfi“, þar sem Arkitektaskólinn í [[Osló]] sá um eitt af undirverkefnunum: rannsókn á höfuðborgarsvæði Íslands fyrir og eftir hrun. Í bókinni, sem gefin var út 2014, eru stuttar greinar eftir marga fræðimenn, listamenn, arkitekta, skipulagsfræðinga og aðgerðasinna sem komu að verkefninu beint eða óbeint. Einnig eru birt nemendaverkefni sem rannsaka nýjar framtíðarsýnir í ljósi hrunsins, unnin af nemendum í arkitektadeild [[Listaháskóli Íslands|Listaháskóla Íslands]], skipulagsdeild [[Landbúnaðarháskóli Íslands|Landbúnaðarháskóla Íslands]] og [[EMU]] (evrópskt framhaldsnám meistara í borgarskipulagi).<ref>https://www.hi.is/vidburdir/horgull_i_allsnaegtum_hid_byggda_umhverfi_og_hrunid_a_islandi</ref> * ''Iceland and the International Financial Crisis:Boom, Bust and Recovery'' eftir [[Eiríkur Bergmann|Eirík Bergmann]] frá 2014 útskýrir hinn einstaka vöxt, hrun og skjóta viðreisn íslensk efnahags. Í niðurstöðum sínum setur hann saman hvaða lærdóm aðarar þjóðir geti dregið af atburðunum.<ref>https://www.palgrave.com/us/book/9781137331991</ref> * ''Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu'' er bók sem [[Hannes Hólmsteinn Gissurarson]] gaf út á vegum Félagsvísindastofnunar 2021. Bókin innihélt fjórar greinar sem birtust í ''Morgunblaðinu'' 2018 með helstu niðurstöðum skýrslu um erlenda orsakaþætti bankahrunsins sem Hannes vann fyrir fjármála- og viðskiptaráðuneytið frá 2014.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ|title=Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu|author=Hannes H. Gissurarson|publisher=Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands|year=2021}}</ref><ref>{{cite report|url=https://www.stjornarradid.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=29cca5ac-c0c6-11e8-942c-005056bc530c|title=The 2008 Icelandic Bank Collapse: Foreign Factors|publisher=Centre for Political and Economic Research at the Social Science Research Institute|date=19. september 2018}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Tengt efni == * [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] * [[Listi yfir afskriftir fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins 2008]] == Tenglar == * [http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ Eyjan.is: Ávarp Geirs Haarde til þjóðarinnar 6. október 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010054903/http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ |date=2008-10-10 }} * [http://www.island.is/efnahagsvandinn/ Efnahagsvandinn á Island.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127041629/http://www.island.is/efnahagsvandinn/ |date=2009-01-27 }} * [https://www.iceland.org/ Upplýsingar á ensku á Iceland.org] * [https://www.forsaetisraduneyti.is/Aaetlun_um_efnahagsstodugleika/ Vefur um áætlun ríkisstjórnarinnar um efnahagsstöðugleika] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113123119/www.felagsmalaraduneyti.is/upplysingar Upplýsingar á vefsíðu Félagsmálaráðuneytisins vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði] * [http://www.borgarafundur.org/ Vefsíða Opins Borgarafundar um stöðu þjóðarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119071921/http://www.borgarafundur.org/ |date=2009-01-19 }} * [http://www.indefence.is/ Icelanders are NOT terrorists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220123815/http://www.indefence.is/ |date=2008-12-20 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117000000/www.ruv.is/heim/frettir/innlendar/efnahagskreppa/ Fréttasíða RÚV um efnahagskreppuna] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117112355/www.vinnueftirlit.is/vinnueftirlit/is/gagnabrunnur/vinnuumhverfi_a_ovissutimum/ Vinnueftirlitið - Vinnuumhverfi á óvissutímum] * [http://www.efnahagur.is Wikivefur um íslenskan efnahag, kreppu og úrræði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.althingi.is/altext/136/s/0348.html Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.] * [https://www.rannsoknarnefnd.is/ Opinber rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] * [http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ Skoðun VÍ: Ábyrgð Viðskiptaráðs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045929/http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ |date=2016-03-05 }}, skoðun [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]] á ábyrgð þess á bankahruninu * [http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf Hagkerfi bíður skipbrot]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein eftir hagfræðingana Jón Daníelsson og Gylfa Zoega (einnig [http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306053855/http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf |date=2009-03-06 }}) * [http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6794 Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri: Aðdragandi bankahrunsins í október 2008] (pdf-skjal) * [https://web.archive.org/web/20100904043704/http://www.cbc.ca/doczone/meltdown/ Meltdown], kanadísk heimildarmynd frá kanadíska ríkissjónvarpinu sem fjallar m.a. um bankahrunið á Íslandi og setur það í hnattrænt samhengi * [https://www.visir.is/article/20090321/FRETTIR01/663970984 ''Sex Sparisjóðir óska eftir aðstoð''; af Vísi.is] * [http://www.ruv.is/servlet/file/Fundir%20í%20London.pdf?ITEM_ENT_ID=256910&COLLSPEC_ENT_ID=32 Fundir í London í febrúar 2008 - trúnaðarmál; af mbl.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (pdf-skjal) * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091202000000/ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item314654/ ''Bankarnir bera mesta ábyrgð''; af Rúv.is 2009] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100106000000/www.ruv.is/heim/vefir/pistlar/sigrund/eldri/store807/item319092/ ''Hrunasagan í stuttu máli''; af Rúv.is 31.12 2009] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4018603 ''Kreppuannáll''; grein í Fréttablaðinu 17. jan. 2009] * [http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi 26 dæmdir í samtals 74 ára fangelsi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016013345/http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi |date=2015-10-16 }} {{Hrunið}} [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] a0dav4lufc3tdalhi2ryiusabjdesre 1972591 1972588 2026-07-18T13:53:22Z Akigka 183 1972591 wikitext text/x-wiki [[Mynd:OMXI15.jpg|300px|thumb|[[Úrvalsvísitala kauphallarinnar]] á árunum 1998-2009.]] '''Bankahrunið á Íslandi''' eða '''Hrunið''' eins og það er oftast kallað í daglegu tali er heiti á [[gjaldþrot]]i þriggja stærstu íslensku [[banki|viðskiptabankanna]] haustið [[2008]] í kjölfar [[efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011|efnahagskreppunnar á Íslandi 2008–2011]]. [[Glitnir banki hf.|Glitnir]] (í dag [[Íslandsbanki]]) var tekinn yfir af íslenska ríkinu þann [[29. september]], þann [[6. október]] voru hin svonefndu [[neyðarlögin|neyðarlög]] sett, degi seinna, þann [[7. október]] tók [[Fjármálaeftirlitið]] (FME) yfir rekstur [[Landsbanki Íslands|Landsbanka Íslands]] og tveimur dögum seinna tók FME yfir [[Kaupþing banki|Kaupþing banka]] (í dag [[Arion banki]]). Gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] í [[september]] [[2008]] setti Glitni í erfiða stöðu þar sem Glitnir reiddi sig á lán frá Lehman Brothers. Í lok september var því lýst yfir að Glitnir yrði [[þjóðnýting|þjóðnýttur]] að meirihluta. Þá fór af stað flókin atburðarrás sem leiddi til hruns hinna tveggja stóru íslensku viðskiptabankanna, [[Landsbanki Íslands|Landsbankans]] og [[Kaupþing]]s á aðeins rétt rúmlega viku. Afleiðingar Hrunsins urðu tilefni að milliríkjadeilum Íslands við Bretland og Holland vegna [[Icesave]]-reikninga Landsbankans í þeim löndum. [[Alþingi]] Íslands skipaði sérstaka [[rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|rannsóknarnefnd]] sem hafði það hlutverk að komast að því hverjar orsakir hrunsins voru. Rannsóknarnefndin skilaði af sér skýrslu [[12. apríl]] [[2010]] og í kjölfarið var [[Geir Haarde]] kærður til [[landsdómur|landsdóms]] að ákvörðun Alþingis. Landsdómur sakfelldi Geir fyrir vanrækslu í starfi sínu sem forsætisráðherra, en gerði honum þó enga refsingu. == Þjóðnýting Glitnis (29. september 2008) == [[Mynd:Glitnir logo.png|thumb|right|Vörumerki Glitnis.]] Þann [[29. september]] var tilkynnt að [[Ísland|íslenska]] [[ríki]]ð myndi eignast 75% hlut í [[Glitnir banki hf.|Glitni]] fyrir 600 milljónir [[evra]] eða um 84 milljarða íslenskra króna. Þær ástæður sem gefnar voru fyrir yfirtökunni voru þröng lausafjársstaða Glitnis og erfitt ástand á alþjóðlegum fjármálamörkuðum.<ref>{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/3018|titill=Samkomulag um að ríkissjóður leggi Glitni til nýtt hlutafé|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=12. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item14984/Islenska_rikid_kaupir_75_prosent_hlut_i_Glitni_/|titill=Íslenska ríkið kaupir 75 prósent hlut í Glitni|ár=2008|mánuður=29. september|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/rikid_eignast_75_prosent_i_glitni/|titill=Ríkið eignast 75% í Glitni|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> [[Davíð Oddsson]] [[seðlabankinn|seðlabankastjóri]] sagði að ef ekki hefði verið gripið til aðgerða þá hefði hlutafé bankans verið 0 og hann farið í [[Gjaldþrot|þrot]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/glitnir_hefdi_farid_i_throt/|titill=Glitnir hefði farið í þrot|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=29. september}}</ref> Talið er að ein meginástæða fyrir erfiðleikum Glitnis hafi verið gjaldþrot bandaríska bankans [[Lehman Brothers]] sem átti í viðskiptum við Glitni. Nánast um leið og þetta var tilkynnt lækkaði alþjóðlega [[matsfyrirtæki]]ð [[Standard & Poor's]] einkunnir sínar fyrir ríkissjóð sem og [[Íbúðalánasjóður|Íbúðalánasjóð]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228768/|titill=Lánshæfiseinkunn ríkissjóðs lækkar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Lokað var fyrir öll viðskipti með fjármálasjóði Glitnis, og varð þetta til þess að [[Stoðir]] fór í greiðslustöðvun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228881/|titill=Eignir í skuldabréfasjóðum frystar|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september}}</ref> Viðskipti með [[peningamarkaðssjóður|peningamarkaðssjóðinn]] Sjóð 9 og skuldabréfasjóðina Sjóð 1 og Sjóð 9 EUR voru til sérstakrar athugunar en opnað var aftur fyrir viðskiptum [[1. október]] en þá hafði endurmat á virði Sjóðs 9 lækkað gengi hans um 7%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.glitnir.is/um-glitni/frettir/nanar/item15261/Ovissu_um_sjodi_Glitnis_eytt/|titill=Óvissu um sjóði Glitnis eytt|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=1. október}}</ref> Seinna bárust fréttir af því að ríkissjóður hefði greitt 11 milljarða króna inn á Sjóð 9 vegna þess [[Illugi Gunnarsson]], þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hafði verið í stjórn Sjóðs 9 frá því í byrjun árs 2008 og sjóðurinn mætti því ekki fara í þrot. Þetta reyndist rangt, hið rétta var að Glitnir hafði keypt skuldabréf Stoða í Sjóð 9 með eigin peningum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.illugi.is/w/?p=215|titill=Hvað með sjóð 9?|mánuðurskoðað=3. ágúst|árskoðað=2009|ár=2009|mánuður=26. febrúar}}</ref> === Óánægja hluthafa og stjórnenda === Daginn eftir voru sýnd viðtöl á [[RÚV]] og á [[Stöð 2]] við [[Jón Ásgeir Jóhannesson]], aðaleiganda [[Stoðir|Stoða]] sem var [[kjölfestufjárfestir]] í Glitni með 32% hlut. Jón sagði erlenda banka hafa lokað fyrir lánum til Glitnis með stuttum fyrirvara og þess vegna hafi verið ákveðið að leita til Seðlabankans eftir lánum gegn [[veð]]um.<ref name="bankaran">{{vefheimild|url=http://www.visir.is/article/20080930/FRETTIR01/277107030/0&SearchID=7333258755902|titill=„Stærsta bankarán Íslandssögunnar“|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=30. september|útgefandi=Vísir.is}}</ref> Þá kom einnig fram í viðtali við Þorstein Má Baldvinsson, stjórnarformann Glitnis, að Glitnir hefði boðið tvo ''veðpakka'' gegn láninu; annan metinn á 750 milljónir evra og síðari á 1.340 milljónir evra.<ref>{{vefheimild|url=http://www.vb.is/frett/1/47848/glitnir--budu-fram-ved-i-otilgreindri-eign-i-noregi|titill=Glitnir: Buðu fram veð í ótilgreindri eign í Noregi|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=16. október|árskoðað=2008|útgefandi=Viðskiptablaðið}}</ref> Jón gagnrýndi yfirtökuna harkalega sem hann nefndi „''stærsta bankarán Íslandssögunnar''”; hann sagði enn fremur stjórn fyrirtækisins hafa verið „''stillt upp við vegg. Við sögðum fulltrúum ríkisstjórnarinnar að við teldum þessa leið alveg fráleita enda gæti hún haft víðtæk áhrif á allt fjármálakerfið hér á landi og væri í engu samræmi við eignasafn félagsins.''“<ref name="bankaran"/> Jón virtist þar með vera að ýja að því að pólitískar ástæður lægju að baki ákvörðuninni um að ríkið eignaðist hlutaféð á þessu verði. Samdægurs gaf stjórn Stoða frá sér yfirlýsingu þar sem hún fordæmdi aðgerðir Seðlabankans. Í yfirlýsingunni stóð: {{tilvitnun2|''Ljóst má vera að Glitnir þurfti á aðstoð Seðlabankans að halda vegna lausafjárvanda sem bar brátt að. Rekstur Glitnis hefur hins vegar verið með ágætum, bankinn skilað góðum hagnaði og eigið fé Glitnis nam um 200 milljörðum króna um mitt þetta ár. Það er mat stjórnar Stoða að Seðlabankinn hafi haft aðra og farsælli kosti í stöðunni en að taka Glitni yfir. Harkalegt inngrip Seðlabankans er ekkert annað en eignaupptaka þar sem hluthafar Glitnis tapa vel á annað hundrað milljörðum króna. Seðlabankinn og ríkisstjórnin stilltu stjórn og stærstu eigendum Glitnis upp við vegg í skjóli nætur og þeir áttu því enga kosti aðra en að samþykkja tillöguna. Atburðarásin var með þeim hætti að ekkert tóm gafst til að leita annarra lausna, frekar en að meta heildaráhrif aðgerðanna á íslenskt fjármálalíf. Stjórn Stoða harmar þessar aðgerðir og lýsir fullri ábyrgð á afleiðingum þeirra á hendur bankastjórnar Seðlabankans.''|Yfirlýsing frá Stoðum<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/09/29/atelja_hardlega_vinnubrogd_sedlabanka/|titill=Átelja harðlega vinnubrögð Seðlabanka|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Daginn eftir barst nafnlaus ábending um að ekki hefði verið einhugur meðal stjórnar Stoða um yfirlýsinguna.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228758/|titill=Stoðir: Ekki einhugur í stjórninni|ár=2008|mánuður=30. september|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> == Hætt við viðskipti Landsbankans (1. október 2008) == [[Mynd:Landsbanki logo.gif|thumb|right|Vörumerki Landsbankans.]] Þann [[1. október]] gerði [[Straumur-Burðarás]] kaupsamning við Landsbankann um kaup á þremur dótturfyrirtækjum; ''Landsbankinn Kepler'' með 380 starfsmenn í 7 löndum; Frakklandi, Hollandi, Ítalíu, Spáni, Sviss, Þýskalandi og BNA. ''Landsbankinn Securities'' með 200 starfsmenn í Lundúnum og Edinborg og ''Merrion Landsbanki'' með 100 starfsmenn á Írlandi. Kaupverðið var ákveðið 380 m. evra, eða um 55 ma.k.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item228984/|titill=Straumur kaupir erlendan rekstur LÍ|ár=2008|mánuður=1. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008}}</ref> Ekki varð af þessum kaupum vegna þess að þann [[7. október]] yfirtók íslenska ríkið rekstur Landsbankans og því taldi stjórn Straums-Burðaráss ekki lengur vera forsendur fyrir samningnum. Honum var rift þann [[10. október]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.straumur.net/en/Investor-Relations/Financial-releases/?xml=PR/200810/1258966.xml%26usercontrol=/Web/Units/PressRelease.ascx|titill=Acquisitions from Landsbanki cancelled|ár=2008|mánuður=10. október}}</ref> Sama dag rauf gengisvísitala íslensku krónunnar 200 stiga múrinn og hafði þá aldrei verið hærri.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229079/|titill=200 stiga múrinn rofinn|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Í fréttum kom fram að mögulegar lausnir til þess að koma á jafnvægi í íslensku efnahagslífi væru að selja Kaupþing til sænska bankans [[Skandinaviska Enskilda Banken]], með því að íslenskir [[lífeyrissjóður|lífeyrissjóðir]] seldu erlendar eignir sínar og í þriðja lagi að leita ásjár hjá [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]].<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229281/|titill=Mikil óvissa í íslenska hagkerfinu|ár=2008|mánuður=2. október|mánuðurskoðað=20. október|árskoðað=2008|útgefandi=RÚV}}</ref> Eftir stífa fundarsetur íslensku ríkisstjórnarinnar með ýmsum hagsmunaaðilum úr einkageiranum tilkynnti [[Geir H. Haarde]] að kvöldi [[5. október]] að samkomulag hefði verið gert við íslensku bankana um að þeir myndu draga úr umsvifum sínum erlendis, með sölu á eignum sínum þar.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item229777/|titill=Samkomulag við bankana|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> == Neyðarlög (6. október 2008) == [[Mynd:Front page of Frettabladid year 18, no 238, 6 October 2018.jpg|thumb|Forsíða Fréttablaðsins 6. október 2008.]] Daginn eftir ávarpaði Geir H. Haarde, forsætisráðherra, íslensku þjóðina í ávarpi sem var sjónvarpað og útvarpað beint. Hann sagði efnahag íslensku viðskiptabankana nema margfalda landsframleiðslu á við íslenska ríkið sem væri „''svo smátt í samanburði''“.<ref name="geirraeda">{{vefheimild|url=https://www.forsaetisraduneyti.is/radherra/raedurGHH/nr/3034|titill=Ávarp forsætisráðherra vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008}}</ref> Hann lagði áherslu á að staða bankanna hefði versnað mikið, mjög hratt, að raunveruleg hætta væri á því að „''íslenska þjóðarbúið myndi, ef allt færi á versta veg, sogast með bönkunum inn í brimrótið og afleiðingin yrði þjóðargjaldþrot''“<ref name="geirraeda"/> og að verkefni stjórnvalda á næstu dögum væri „''að koma í veg fyrir að upplausnarástand skapist, ef íslensku bankarnir verða óstarfhæfir að einhverju marki.''“<ref name="geirraeda"/> Geir lauk ávarpi sínu á hinum fleygu orðum ''[[Guð blessi Ísland]]''. Sérstök neyðarlög, ''um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.''<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum og mjög óvenjulegum aðstæðum á fjármálamarkaði, sbr. 1. mgr., er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref>, voru samþykkt samdægurs. Lögin heimiluðu fjármálaráðherra „''fyrir hönd ríkissjóðs ... að reiða fram fjármagn til að stofna nýtt fjármálafyrirtæki eða yfirtaka fjármálafyrirtæki eða þrotabú þess í heild eða að hluta.''“<ref name="neydarlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/136/s/0085.html|titill=Lög um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl.|mánuðurskoðað=14. október|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Talsverðar undanþágur frá lögum um [[fjármálafyrirtæki]], starfsmenn þess og viðskipti, voru veittar frá beitingu þessara laga. Að auki var ríkissjóði heimilað að leggja [[sparisjóður|sparisjóði]] til fjárhæð sem nemur 20% af bókfærðu [[eigið fé|eigin fé]].<ref name="neydarlog"/> Ýmsar breytingar voru gerðar á lögum um fjármálafyrirtæki<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um fjármálafyrirtæki|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=2002|mánuður=20. desember}}</ref>, meðal annars var bætt við nýrri grein, með fyrirsögninni ''Sérstakar ráðstafanir'', þar sem [[Fjármálaeftirlitið|Fjármálaeftirlitinu]] voru veittar umtalsverðar valdheimildir. Með þeim fyrirvara að tilefnið teljist til „''sérstakra aðstæðna eða atvika, í því skyni að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði''“<ref>Til útskýringar kemur fram að: ''Með sérstökum aðstæðum eða atvikum er átt við sérstaka fjárhags- og/eða rekstrarerfiðleika hjá fjármálafyrirtæki, meðal annars líkur á að það geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart viðskiptavinum eða kröfuhöfum, forsendur afturköllunar starfsleyfis séu líklega fyrir hendi eða líkur standi til að það geti ekki uppfyllt kröfur um lágmarks eigið fé og að önnur úrræði Fjármálaeftirlitsins séu ekki líkleg til þess að bera árangur. Þá er með sérstökum aðstæðum meðal annars átt við ef fjármálafyrirtæki hefur óskað eftir eða fengið heimild til greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða óskað eftir gjaldþrotaskiptum eða verið úrskurðað gjaldþrota.''</ref> var Fjármálaeftirlitinu gert heimilt að stofna til [[hluthafi|hluthafafundar]] hjá fjármálafyrirtæki og eiga þar fulltrúa sem stýrir fundinum, hefur málfrelsi og tillögurétt. Væru aðstæður „''mjög knýjandi''“ hefði sá fulltrúi úrslitavald á fundinum, meðal annars til yfirtöku á rekstri og eignum fyrirtækisins en slíka ákvörðun þyrfti að rökstyðja skriflega til stjórnar fyrirtækisins, og til lögbærra eftirlitsaðila erlendis eftir atvikum. Lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta<ref name="trlog">{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/2002.161.html|titill=Lög um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1999|mánuður=27. desember}}</ref> var einnig breytt. Þau lög lúta að [[Tryggingarsjóður innistæðueigenda og fjárfesta|Tryggingarsjóði innistæðueigenda og fjárfesta]] og eiga „''að veita innstæðueigendum í viðskiptabönkum og sparisjóðum og viðskiptavinum fyrirtækja sem nýta sér heimildir laga til að stunda viðskipti með verðbréf lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis í samræmi við ákvæði laga þessara.''“<ref name="trlog"/>Lögum um húsnæðismál var einnig breytt.<ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/stjt/1998.044.html|titill=Lög um húsnæðismál|mánuðurskoðað=23. október|árskoðað=2008|ár=1998|mánuður=3. júní}}</ref> == Fjármálaeftirlitið tekur yfir rekstur Landsbankans (7. október 2008) == Þann [[7. október]] tók Fjármálaeftirlitið yfir rekstur Landsbankans, bankastjórar störfuðu eftir sem áður en við stjórn bankans tók sjálfstætt skipuð skilanefnd. Þetta var gert „''til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi''”.<ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/Uploads/Documents/Frettir/fme_tilkynning.pdf|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Landsbankans til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|snið=pdf}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.landsbanki.is/umlandsbankann/frettirogutgafuefni/frettir/?GroupID=294&NewsID=13283&y=0&p=2|titill=Starfsemi Landsbankans óbreytt og bankastjórn ber áfram ábyrgð á daglegum rekstri|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október}}</ref> Sams konar ferli átti sér stað með rekstur Glitnis, og þar með var fallið frá kaupum ríkisins á 75% hlut í bankanum sem tilkynnt hafði verið um 29. september.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=576&NewsID=336|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Glitnis til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|mánuðurskoðað=7. nóvember|árskoðað=2008|ár=2008|mánuður=7. október|útgefandi=Fjármálaeftirlitið}}</ref> Sama dag var Nýi Landsbanki Íslands hf. stofnaður, hann tók til starfa tveimur dögum seinna. === Nýir vinir === Þann [[7. október]] tilkynnti [[Seðlabankinn]] að staðfest hefði verið að [[Rússland]] myndi veita [[Ísland]]i lán að upphæð 4 milljarða [[evra]] til þess að styrkja gjaldeyrisforða Íslendinga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1868|titill=Efling gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Það að Íslendingar skyldu leita til Rússlands um lán kom mörgum á óvart bæði innanlands og utan. [[Geir H. Haarde]] [[forsætisráðherra]] útskýrði stöðu Íslendinga á blaðamannafundi með erlendum blaðamönnum: {{tilvitnun2|Við höfum allt þetta ár reynt að fá vini okkar til að gera gjaldeyrisskiptasamninga eða að fá annarskonar stuðning undir þessum afar óeðlilegu kringumstæðum. Við höfum ekki fengið þann stuðning, sem við óskuðum eftir frá vinum okkar og þegar þannig stendur á verðum við að leita að nýjum vinum.|Geir Haarde<ref name="vinir">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/baksvid_hvada_vinir_brugdust/|titill=Baksvið: Hvaða „vinir" brugðust?|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref>}} Forsætisráðherra tók það sérstaklega fram að með þessum ummælum sínum átti hann ekki við [[Norðurlönd|Norðurlandaþjóðirnar]] sem hefðu gert [[gjaldeyrisskiptasamningur|gjaldeyrisskiptasamninga]] við Íslendinga.<ref name="vinir"/> Skömmu síðar kom fram að engin formleg ósk hafi borist til Rússa frá Íslendingum um lán, að samningaviðræður hafi ekki verið hafnar og að engin ákvörðun hafi verið tekin um að veita Íslendingum lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/segir_akvordun_um_lan_ekki_liggja_fyrir/|titill=Segir ákvörðun um lán ekki liggja fyrir|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> Seðlabankinn tilkynnti seinna sama dag að Ísland og Rússland myndu hefja viðræður innan fárra daga.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1875|titill=Efling gjaldeyrisforðans|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> [[Davíð Oddsson]], bankastjóri sagði í viðtali við [[Bloomberg]] að fréttatilkynning Seðlabankans þess efnis að Íslendingar hafi fengið lán frá Rússum hafi ekki verið rétt og að rétt væri að þjóðirnar tvær ættu nú í viðræðum um hugsanlegt lán.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/07/sedlabankastjori_vidraedur_standa_yfir_vid_russa/|titill=Seðlabankastjóri: Viðræður standa yfir við Rússa|mánuðurskoðað=11. október|árskoðað=2008}}</ref> === Kastljósviðtal við Davíð Oddsson === Í viðtali í [[Kastljós]]i sem sýnt var um kvöldið varði Davíð Oddsson seðlabankastjóri yfirtöku Glitnis og í svari hans kom meðal annars fram að „''þegar skuldirnar eru orðnar þannig að íslensku bankarnir þurfa 50-55 milljarða evra á þremur til fjórum árum næstu - og geta ekki útvegað sér það því þeir markaðir eru lokaðir - þá værum við að setja slíkan skuldaklafa á börnin okkar og barnabörnin, að það væri þrældómur fyrir annarra manna sök''“.<ref name="david">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/07/rikid_borgi_ekki_skuldir_oreidumanna/|titill=Ríkið borgi ekki skuldir óreiðumanna|ár=2008|mánuður=7. október|mánuðurskoðað=10. október|árskoðað=2008}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/13/hvad_sagdi_david/|titill=Hvað sagði Davíð?|ár=2008|mánuður=13. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> Hann sagði að aðgerðir íslenskra stjórnvalda væru sambærilegar við aðgerðir bandarísku ríkisstjórnarinnar varðandi [[Washington Mutual]] sem er bandarískur sparisjóður sem fór í greiðslustöðvun 25. september 2008. Meðal þeirra sem gagnrýndu Davíð voru [[Richard Portes]], sem áður hafði unnið afar jákvæða skýrslu um íslenskt viðskiptalíf fyrir [[Viðskiptaráð Íslands]], skrifaði grein á vef [[Financial Times]] þann 12. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ft.com/cms/s/0/80f767e4-9882-11dd-ace3-000077b07658.html?nclick_check=1|titill=The shocking errors of Iceland’s meltdown|höfundur=Richard Portes|ár=2008|mánuður=12. október|mánuðurskoðað=19. janúar|árskoðað=2009}}</ref> == Tilraunir Seðlabankans til þess að styrkja krónuna == Eftir að í ljós hafði komið að yfirlýsing Seðlabankans um lán frá Rússlandi hafi verið á misskilningi byggðar voru fleiri aðferðir reyndar til þess að laga gengi krónunnar gagnvart öðrum gjaldmiðlum.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1871|titill=Unnið að lausn gjaldeyrisvanda|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Þeirra á meðal reyndi bankinn að festa gengi krónunnar við evru á genginu 131 krónur gagnvart evrunni.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1878|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Í enskri fréttatilkynningu Seðlabankans biðlaði hann til annara banka að styðja sig í þessari viðleitni þar sem gengi krónunar væri óeðlilega lágt.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1879|titill=Foreign exchange market|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Innan við sólarhringi eftir að þetta var reynt var fallið frá þessari tilraun.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1880|titill=Gjaldeyrismarkaður|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tveimur dögum síðar setti Seðlabankinn gjaldeyrishömlur á íslenskar innlánsstofnanir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6491|titill=Tímabundin temprun á útflæði gjaldeyris|ár=2008|mánuður=10. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009|snið=pdf}}</ref> Meðal þeirra ráðstafana sem gripið var til var takmörkun á úttektarheimildum á [[kreditkort]]um erlendis og beiðnir um erlendan gjaldeyri fóru í gegnum nýtt póstfang Seðlabankans og var vöruflokkum forgangsraðað. Viðskiptabönkum var einnig gert að skila til Seðlabankans sundurliðun á gjaldeyrisviðskiptum í lok hver dags. Þann 15. október voru stýrivextir Seðlabankans lækkaðir um 3,5%, úr 15,5% í 12%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1907|titill=Bankastjórn Seðlabanka Íslands samþykkir að lækka stýrivexti um 3,5%|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> Tæpum tveimur vikum seinna voru þeir hækkaðir á ný, um 6% í þetta skiptið í 18%.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=1937|titill=Seðlabanki Íslands hækkar stýrivexti|ár=2008|mánuður=28. október|mánuðurskoðað=18. mars|árskoðað=2009}}</ref> {{tilvitnun2|Hvorki ríkisstjórnin né Seðlabanki Íslands virtust vera vel undirbúin. Svo virðist sem ekki hafi verið ráðist í aðrar undirbúningsaðgerðir en gerð neyðarlaganna. Bæði kerfisbundna kreppan og þeir atburðir sem í kjölfarið fylgdu voru fyrirsjáanlegar afleiðingar hruns bankakerfisins.|Jón Daníelsson og Gylfi Zoega<ref>{{vefheimild|url=http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf|titill=Hagkerfi bíður skipbrot|höfundur=Jón Daníelsson og Gylfi Zoega|snið=pdf}}</ref>}} == Yfirtakan á Kaupþing (9. október 2008)== Fjármálaeftirlitið tók yfir rekstur Kaupþings 9. október.<ref>{{vefheimild|url=http://www.fme.is/?PageID=14&NewsID=339|titill=Á grundvelli nýsettra laga grípur Fjármáleftirlitið inn í rekstur Kaupþings hf. til að tryggja áframhaldandi viðskiptabankastarfsemi á Íslandi|höfundur=Fjármálaeftirlitið}}</ref><ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/09/fme_yfirtekur_kaupthing/ FME yfirtekur Kaupþing]</ref> Aðgerðir breskra yfirvalda gegn Landsbankanum náðu einnig til Kaupþings þar eð degi áður var [[Kaupthing Singer & Friedlander]], enskur dótturbanki Kaupþings, settur í greiðslustöðvun.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/08/kaupthing_i_london_i_greidslustodvun/ Kaupþing í London í greiðslustöðvun]</ref> Ríkið réði í framhaldinu til sín virta breska lögfræðistofu til þess að athuga lagalegan rétt sinn vegna falls Kaupþings.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/13/rikid_ihugar_ad_fara_i_mal_vegna_kaupthings/ Ríkið íhugar að fara í mál vegna Kaupþings]</ref> Þá höfðu þrír stærstu viðskiptabankar Íslands fallið. Í fjölmiðlum var rætt um aðkomu [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] að enduruppbyggingu og lánveitingu til Íslands.<ref>[http://www.mbl.is/mm/vidskipti/frettir/2008/10/10/timaspursmal_hvenaer_leitad_verdur_til_imf/ Tímaspursmál hvenær leitað verður til IMF]</ref> Sigurður Einarsson, þáverandi stjórnarformaður Kaupþings, hefur gefið þá skýringu á falli bankans, að sumarið 2008 hafi [[skuldatryggingarálag]] bankans hækkað þrátt fyrir góða stöðu hans, eins og [[fjármálaeftirlit Bretlands]] hafi staðfest í skýrslu sinni um [[Kaupthing Singer & Friedlander]]. Hann segir rógburði hafi verið dreift um bankann erlendis til þess að hafa áhrif á gengi bankans. Jafnvel að almannatenglar hafi verið ráðnir til þessa.<ref>[http://www.mbl.is/media/00/1200.pdf Opið bréf Sigurðar Einarssonar stílað á vini & vandamenn], 26. janúar 2009</ref> Hann hefur einnig sagt að [[íslenska krónan]] hafi verið of óstöðugur gjaldmiðill fyrir banka af þessari stærðargráðu, að þjóðnýting Glitnis hafi verið mistök og setning [[neyðarlögin|neyðarlaganna]] sömuleiðis. Loks telur hann að Kaupþing hefði átt að ljúka yfirtökunni á hollenska bankanum [[NIBC]] þegar það stóð til fyrr á árinu og flytja höfuðstöðvarnar frá Íslandi og þangað.<ref>[https://www.visir.is/article/20081108/VIDSKIPTI06/779627410 Stærstu mistökin voru að fara ekki úr landi]</ref> Þetta kvöld sagði [[Sigríður Ingibjörg Ingadóttir]] sig úr bankaráði Seðlabanka Íslands. Með því vildi hún axla ábyrgð sína á hruninu.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |title=Segir sig úr Seðlabankaráði |access-date=2009-11-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305201213/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008516 |url-status=dead }}</ref> Daginn eftir fór Ingimundur Friðriksson, einn þriggja bankastjóra seðlabankans í veikindafrí. Trúverðugleiki Íslands og íslenskra fyrirtækja var í lágmarki og næstu daga bárust fréttir af erfiðleikum venjulegra borgara, bílaeigenda sem höfðu tekið bílalán í erlendri mynt og stóðu nú frammi fyrir margföldum höfuðstól og inn- og útflutningsfyrirtækjum sem ekki gátu stundað venjuleg viðskipti.<ref>[http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/10/10/borgad_fyrir_ad_yfirtaka_lan/ Borgað fyrir að yfirtaka lán]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |title=Viðskipti fyrirtækja við útlönd liggja niðri |access-date=2009-11-29 |archive-date=2019-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916230848/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008510 |url-status=dead }}</ref> Þrýstingur tók að myndast á stjórn seðlabankans að segja af sér og var krafa Samfylkingarinnar um það opinber. Geir Haarde, sem hafði verið náinn samstarfsmaður Davíðs Oddssonar, vildi hins vegar ekki „persónugera vandann“.<ref>{{Cite web |url=http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |title=Vilja að stjórn Seðlabanka víkji sem fyrst |access-date=2009-11-29 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305193106/http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008726 |url-status=dead }}</ref> [[Þorvaldur Gylfason]], hagfræðiprófessor, hvatti ríkisstjórnina til að víkja stjórn seðlabankans.<ref>[http://visir.is/article/20081016/SKODANIR04/350689856/-1 Saklausir vegfarendur]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Bækur um hrunið == * ''Sofandi að feigðarósi'' eftir [[Ólafur Arnarson|Ólaf Arnarson]] frá 2009 gerir grein fyrir atburðarásinni sem leiddi til þess að Ísland varð gjaldþrota í október 2008 og rekur hann söguna fram á vorið 2009.<ref>[https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/)%C3%BE https://www.forlagid.is/vara/sofandi-ad-feigdarosi/]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * ''Hrunið: Ísland á barmi gjaldþrots og upplausnar'' eftir [[Guðni Th. Jóhannesson|Guðna Th. Jóhannesson]] var fyrsta heildaryfirlitið yfir íslenska efnahagshrunið og eftirmál þess – allt frá því að óveðursský lánsfjárkreppu tóku að hrannast upp erlendis og þar til ríkisstjórnin fór frá völdum. Í bókinni eru áður óbirtir tölvupóstar, símtöl og minnisblöð sem Guðni fléttar saman. Bókin var gefin út árið 2009.<ref>{{Cite web |url=https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |title=Geymd eintak |access-date=2024-11-17 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211224401/https://www.forlagid.is/vara/hruni%C3%B0/ |url-status=dead }}</ref> * ''Íslenska efnahagsundrið'' eftir [[Jón Fjölnir Thoroddsen|Jón Fjölni Thoroddsen]] sem gefin var út 2009, var fyrsta bókin um efnahagshrunið þar sem umfjöllunin afmarkast að mestu við ábyrgð eigenda og stjórnenda bankanna og stærstu fyrirtækja og eignarhaldsfélaga landsins. Í lokaorðum bókarinnar segir hann að það sé ljóst að á Íslandi á liðnum árum hafi hagsmunir heildarinnar vikið fyrir hagsmunum fárra því sérhagsmunir [[Útrásarvíkingur|útrásarvíkinganna]] hafi gengið þvert á hagsmuni þjóðarinnar og því fór sem fór. Umfjöllun Jóns er tilraun til að skýra hvernig þetta gerðist.<ref>https://www.landogsaga.is/section.php?id=12706&id_art=13301</ref> * ''Bringing Down the Banking System : Lessons from Iceland'' eftir [[Guðrún Johnsen|Guðrúnu Johnsen]] sem vann með [[Rannsóknarnefnd Alþingis]] á bankahruninu niðurstöðum nefndarinnar á því hvernig íslensku bankarnir stigu til metorða en lýsir falli þeirra og fer í saumana á því hvernig það kom til og hvaða afleiðingar það hafði. Bókin var gefin út árið 2014.<ref>http://www.palgrave.com/us/book/9781137358196</ref> * ''Scarcity in Excess – The Built Environment and the Economic Crisis in Iceland'' eftir [[Árni Mathiesen|Árna Mathiesen]] má rekja til evrópsks rannsóknarverkefnis „Scarcity and Creativity in the Built Environment“ eða „Hörgull og sköpun í hinu byggða umhverfi“, þar sem Arkitektaskólinn í [[Osló]] sá um eitt af undirverkefnunum: rannsókn á höfuðborgarsvæði Íslands fyrir og eftir hrun. Í bókinni, sem gefin var út 2014, eru stuttar greinar eftir marga fræðimenn, listamenn, arkitekta, skipulagsfræðinga og aðgerðasinna sem komu að verkefninu beint eða óbeint. Einnig eru birt nemendaverkefni sem rannsaka nýjar framtíðarsýnir í ljósi hrunsins, unnin af nemendum í arkitektadeild [[Listaháskóli Íslands|Listaháskóla Íslands]], skipulagsdeild [[Landbúnaðarháskóli Íslands|Landbúnaðarháskóla Íslands]] og [[EMU]] (evrópskt framhaldsnám meistara í borgarskipulagi).<ref>https://www.hi.is/vidburdir/horgull_i_allsnaegtum_hid_byggda_umhverfi_og_hrunid_a_islandi</ref> * ''Iceland and the International Financial Crisis:Boom, Bust and Recovery'' eftir [[Eiríkur Bergmann|Eirík Bergmann]] frá 2014 útskýrir hinn einstaka vöxt, hrun og skjóta viðreisn íslensk efnahags. Í niðurstöðum sínum setur hann saman hvaða lærdóm aðarar þjóðir geti dregið af atburðunum.<ref>https://www.palgrave.com/us/book/9781137331991</ref> * ''Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu'' er bók sem [[Hannes Hólmsteinn Gissurarson]] gaf út á vegum Félagsvísindastofnunar 2021. Bókin innihélt fjórar greinar sem birtust í ''Morgunblaðinu'' 2018 með helstu niðurstöðum skýrslu um erlenda orsakaþætti bankahrunsins sem Hannes vann fyrir fjármála- og viðskiptaráðuneytið frá 2014.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ|title=Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu|author=Hannes H. Gissurarson|publisher=Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands|year=2021}}</ref><ref>{{cite report|url=https://www.stjornarradid.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=29cca5ac-c0c6-11e8-942c-005056bc530c|title=The 2008 Icelandic Bank Collapse: Foreign Factors|publisher=Centre for Political and Economic Research at the Social Science Research Institute|date=19. september 2018}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Tengt efni == * [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] * [[Listi yfir afskriftir fyrirtækja í kjölfar efnahagshrunsins 2008]] == Tenglar == * [http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ Eyjan.is: Ávarp Geirs Haarde til þjóðarinnar 6. október 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010054903/http://eyjan.is/blog/2008/10/06/avarp-geirs-h-haarde/ |date=2008-10-10 }} * [http://www.island.is/efnahagsvandinn/ Efnahagsvandinn á Island.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127041629/http://www.island.is/efnahagsvandinn/ |date=2009-01-27 }} * [https://www.iceland.org/ Upplýsingar á ensku á Iceland.org] * [https://www.forsaetisraduneyti.is/Aaetlun_um_efnahagsstodugleika/ Vefur um áætlun ríkisstjórnarinnar um efnahagsstöðugleika] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081113123119/www.felagsmalaraduneyti.is/upplysingar Upplýsingar á vefsíðu Félagsmálaráðuneytisins vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði] * [http://www.borgarafundur.org/ Vefsíða Opins Borgarafundar um stöðu þjóðarinnar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119071921/http://www.borgarafundur.org/ |date=2009-01-19 }} * [http://www.indefence.is/ Icelanders are NOT terrorists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220123815/http://www.indefence.is/ |date=2008-12-20 }} * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117000000/www.ruv.is/heim/frettir/innlendar/efnahagskreppa/ Fréttasíða RÚV um efnahagskreppuna] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117112355/www.vinnueftirlit.is/vinnueftirlit/is/gagnabrunnur/vinnuumhverfi_a_ovissutimum/ Vinnueftirlitið - Vinnuumhverfi á óvissutímum] * [http://www.efnahagur.is Wikivefur um íslenskan efnahag, kreppu og úrræði]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [https://www.althingi.is/altext/136/s/0348.html Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða.] * [https://www.rannsoknarnefnd.is/ Opinber rannsóknarnefnd um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða] * [http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ Skoðun VÍ: Ábyrgð Viðskiptaráðs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045929/http://www.vi.is/um-vi/frettir/nr/1260/ |date=2016-03-05 }}, skoðun [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráðs Íslands]] á ábyrgð þess á bankahruninu * [http://risk.lse.ac.uk/rr/files/i.pdf Hagkerfi bíður skipbrot]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, grein eftir hagfræðingana Jón Daníelsson og Gylfa Zoega (einnig [http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf hér] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306053855/http://www.hi.is/files/skjol/felagsvisindasvid/deildir/hagfraedi/2008_2009/Hagkerfib____ur_skipbrot.pdf |date=2009-03-06 }}) * [http://www.sedlabanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=6794 Ingimundur Friðriksson seðlabankastjóri: Aðdragandi bankahrunsins í október 2008] (pdf-skjal) * [https://web.archive.org/web/20100904043704/http://www.cbc.ca/doczone/meltdown/ Meltdown], kanadísk heimildarmynd frá kanadíska ríkissjónvarpinu sem fjallar m.a. um bankahrunið á Íslandi og setur það í hnattrænt samhengi * [https://www.visir.is/article/20090321/FRETTIR01/663970984 ''Sex Sparisjóðir óska eftir aðstoð''; af Vísi.is] * [http://www.ruv.is/servlet/file/Fundir%20í%20London.pdf?ITEM_ENT_ID=256910&COLLSPEC_ENT_ID=32 Fundir í London í febrúar 2008 - trúnaðarmál; af mbl.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (pdf-skjal) * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20091202000000/ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item314654/ ''Bankarnir bera mesta ábyrgð''; af Rúv.is 2009] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100106000000/www.ruv.is/heim/vefir/pistlar/sigrund/eldri/store807/item319092/ ''Hrunasagan í stuttu máli''; af Rúv.is 31.12 2009] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4018603 ''Kreppuannáll''; grein í Fréttablaðinu 17. jan. 2009] * [http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi 26 dæmdir í samtals 74 ára fangelsi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016013345/http://www.ruv.is/frett/26-daemdir-i-samtals-74-ara-fangelsi |date=2015-10-16 }} {{Hrunið}} [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 1dlbrhbulx99pnvayxw3suctzdmzz47 0 73522 1972673 1972481 2026-07-19T02:07:57Z TKSnaevarr 53243 1972673 wikitext text/x-wiki {{Kirkja | mynd = Catedral de Santiago de Compostela agosto 2018 (cropped).jpg | alt = | staður = [[Santiago de Compostela]] | dags = | ljósmyndari= | prestur = Francisco José Prieto Fernández | djákni = | organisti = | æskulýðsfulltrúi = | prestakall = | byggingarár = 1075–1211 | vígsluár = 1211 | breytingar = | kirkjugarður = | tímabil = | arkitekt = [[Meistari Esteban]], [[Meistari Mateo]], [[Fernando de Casas Novoa]] | tækni = | efni = | stærð = | turn = | hlið = | kór = | skip = | predikunarstóll = | skírnarfontur = | altari = | sæti = 1.200 | annað = | flokkur = |}} '''Dómkirkjan í Santiago de Compostela''' er [[Spánn|spænsk]] miðaldadómkirkja og sögð reist yfir gröf [[Jakob Sebedeusson|Jakobs postula]]. Hún var byggð á 11. og 12. öld og vígð árið [[1128]]. Helgisögn sem þó er ekki studd neinum heimildum segir að Jakob hafi boðað kristni á Spáni og eftir að hann var höggvinn í [[Jerúsalem]] árið [[44]] hafi líkamsleifar hans verið fluttar til [[Galisía|Galisíu]] og jarðsettar þar. Árið [[829]] var reist kirkja á staðnum þar sem hann var talinn grafinn og seinna reis dómkirkjan þar. Hún var endastöð á [[Jakobsvegur|Jakobsveginum]], [[pílagrímsferð|pílagrímaleiðinni]] sem farin var að gröf postulans. Dómkirkjan varð þriðji mikilvægasti ákvörðunarstaður kristinna pílagríma á eftir Jerúsalem og [[Róm]]. == Heimildir == * {{cite book|author1=Bravo Lozano, Millán|title=Camino de Santiago Inolvidable|year= 1999|publisher= Everest|location=León|isbn=84-241-3905-4|ref=Bra99}} * {{cite book|author1=Carro Otero, Xosé|title=Santiago de Compostela|url=https://archive.org/details/santiagodecompos0000unse_y4n8|publisher=publisher Everest|year=1997|isbn=84-241-3625-X}} * {{cite book|author1=Chamorro Lamas, Manuel; González, Victoriano; Regal, Bernardo|title=Rutas románicas en Galicia/1|publisher=Ediciones Encuentro|year=1997|isbn=84-7490-411-0}} * {{cite book |url=http://books.google.es/books?id=1NOqQLR2cMMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false| title=Romerías y santuarios de Galicia |author1=Fraguas Fraguas, Antonio|publisher=publisher Galaxia|year=2004|page=20 |isbn=978-84-8288-704-3|ref=Fra04}} * {{cite book|author1=Fuertes Domínguez, Gregorio|title=Guía de Santiago, sus monumentos, su arte|publisher=El Eco Franciscano|year=1969|others=Depósito Legal C. 325-1969}} * {{cite book|author1=García Iglesias, José Manuel|title=A catedral de Santiago: A Idade Moderna |year=1993|publisher=Xuntanxa|language=gallego |isbn=8486614694 |ref=Gar93}} * {{cite book|author1=Garrido Torres, Carlos|title=Las Guías visuales de España: Galicia|year=2000|publisher=El País|others=Depósito legal: B 18469|ref=Gar00}} * {{cite book|author1=Gómez Moreno, María Elena|title=Mil Joyas del Arte Espyearl, Piezas selectas, Monumentos magistrales: Tomo primero Antigüedad y Edad Media|year=1947|location=Barcelona|publisher=Instituto Gallach|ref=Gom47}} * {{cite book | last=Navascués Palacio | first=Pedro | first2=Carlos | last2=Sarthou Carreres | year=1997 | title=Catedrales de España | url=https://archive.org/details/catedralesdeespa0000pedr | location=Madrid | publisher=[[Espasa Calpe]] | isbn=84-239-7645-9 | id= {{OCLC|249825366}} | others =Edición especial para el Banco Bilbao Vizcaya | ref=Nav97}} * {{cite book |title=Guía de Galicia|author1=Otero Pedrayo, Ramón| publisher=publisher Galaxia | year=1965 |edition=4ª | url=http://books.google.es/books?id=PRDX_fe4bmEC&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false |pages=351 y siguientes|ref=Ped65}} * {{cite book |author1=Portela Silva, E. |year=2003 |title=Historia de la ciudad de Santiago de Compostela |publisher=Universidad de Santiago de Compostela |isbn=8497501373 |url=http://books.google.es/books?id=-e9_EDt4aVMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|ref=Por03}} * {{cite journal|author1=Sanmartín, Juan R.|title=O Botafumeiro: Parametric pumping in the Middle Ages |volume=52| number=10| pages=937–945 |doi=10.1119/1.13798 |year=1984 |journal=American Journal of Physics |language= Αγγλικά |ref=San84}} * {{cite book|author1=Vaqueiro, Vítor|title=Guía da Galiza máxica, mítica e lendaria|year=1998|publisher=Galaxia|isbn=8482882058 |language=gallego|url=http://books.google.com/books?id=8ZmpCkbzZQkC&printsec=frontcover&hl=es#v=onepage&q&f=false| ref=Vaq98}} * {{cite book|author1=Vázquez Varela, J. M.; Yzquierdo Perrín, R.; García Iglesias, Castro, J. M.| title=100 works mestras da arte galega|year=1996|publisher=Nigra Arte |isbn=84-87709-50-8 |language=gallego |ref=Vaz96}} * {{cite book |author1=Villa-Amil y Castro, José | url=http://books.google.es/books?id=MmBBAAAAcAAJ&pg=PA124#v=onepage&q&f=false |title=Descripción histórico-artístico-arqueológica de la catedral de Santiago |publisher=Impr. de Soto Freire |year=1866 |ref=Vil66}} * Turner, J. - [[Grove Dictionary of Art]] - MacMillan Publishers Ltd., 1996; ISBN [[Kerfissíða:Bókaheimildir/0-19-517068-7]] {{stubbur|trúarbrögð|byggingarlist}} [[Flokkur:Dómkirkjur á Spáni|Santiago de Compostela]] [[Flokkur:Pílagrímaferðir]] 6kzgyrpsca48mjjeziqqh4ltgk6ft5e 1972674 1972673 2026-07-19T02:08:29Z TKSnaevarr 53243 1972674 wikitext text/x-wiki {{Coord|42|52|50|N|08|32|40|W|region:ES-GA|display=title}}{{Kirkja | mynd = Catedral de Santiago de Compostela agosto 2018 (cropped).jpg | alt = | staður = [[Santiago de Compostela]] | dags = | ljósmyndari= | prestur = Francisco José Prieto Fernández | djákni = | organisti = | æskulýðsfulltrúi = | prestakall = | byggingarár = 1075–1211 | vígsluár = 1211 | breytingar = | kirkjugarður = | tímabil = | arkitekt = [[Meistari Esteban]], [[Meistari Mateo]], [[Fernando de Casas Novoa]] | tækni = | efni = | stærð = | turn = | hlið = | kór = | skip = | predikunarstóll = | skírnarfontur = | altari = | sæti = 1.200 | annað = | flokkur = |}} '''Dómkirkjan í Santiago de Compostela''' er [[Spánn|spænsk]] miðaldadómkirkja og sögð reist yfir gröf [[Jakob Sebedeusson|Jakobs postula]]. Hún var byggð á 11. og 12. öld og vígð árið [[1128]]. Helgisögn sem þó er ekki studd neinum heimildum segir að Jakob hafi boðað kristni á Spáni og eftir að hann var höggvinn í [[Jerúsalem]] árið [[44]] hafi líkamsleifar hans verið fluttar til [[Galisía|Galisíu]] og jarðsettar þar. Árið [[829]] var reist kirkja á staðnum þar sem hann var talinn grafinn og seinna reis dómkirkjan þar. Hún var endastöð á [[Jakobsvegur|Jakobsveginum]], [[pílagrímsferð|pílagrímaleiðinni]] sem farin var að gröf postulans. Dómkirkjan varð þriðji mikilvægasti ákvörðunarstaður kristinna pílagríma á eftir Jerúsalem og [[Róm]]. == Heimildir == * {{cite book|author1=Bravo Lozano, Millán|title=Camino de Santiago Inolvidable|year= 1999|publisher= Everest|location=León|isbn=84-241-3905-4|ref=Bra99}} * {{cite book|author1=Carro Otero, Xosé|title=Santiago de Compostela|url=https://archive.org/details/santiagodecompos0000unse_y4n8|publisher=publisher Everest|year=1997|isbn=84-241-3625-X}} * {{cite book|author1=Chamorro Lamas, Manuel; González, Victoriano; Regal, Bernardo|title=Rutas románicas en Galicia/1|publisher=Ediciones Encuentro|year=1997|isbn=84-7490-411-0}} * {{cite book |url=http://books.google.es/books?id=1NOqQLR2cMMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false| title=Romerías y santuarios de Galicia |author1=Fraguas Fraguas, Antonio|publisher=publisher Galaxia|year=2004|page=20 |isbn=978-84-8288-704-3|ref=Fra04}} * {{cite book|author1=Fuertes Domínguez, Gregorio|title=Guía de Santiago, sus monumentos, su arte|publisher=El Eco Franciscano|year=1969|others=Depósito Legal C. 325-1969}} * {{cite book|author1=García Iglesias, José Manuel|title=A catedral de Santiago: A Idade Moderna |year=1993|publisher=Xuntanxa|language=gallego |isbn=8486614694 |ref=Gar93}} * {{cite book|author1=Garrido Torres, Carlos|title=Las Guías visuales de España: Galicia|year=2000|publisher=El País|others=Depósito legal: B 18469|ref=Gar00}} * {{cite book|author1=Gómez Moreno, María Elena|title=Mil Joyas del Arte Espyearl, Piezas selectas, Monumentos magistrales: Tomo primero Antigüedad y Edad Media|year=1947|location=Barcelona|publisher=Instituto Gallach|ref=Gom47}} * {{cite book | last=Navascués Palacio | first=Pedro | first2=Carlos | last2=Sarthou Carreres | year=1997 | title=Catedrales de España | url=https://archive.org/details/catedralesdeespa0000pedr | location=Madrid | publisher=[[Espasa Calpe]] | isbn=84-239-7645-9 | id= {{OCLC|249825366}} | others =Edición especial para el Banco Bilbao Vizcaya | ref=Nav97}} * {{cite book |title=Guía de Galicia|author1=Otero Pedrayo, Ramón| publisher=publisher Galaxia | year=1965 |edition=4ª | url=http://books.google.es/books?id=PRDX_fe4bmEC&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false |pages=351 y siguientes|ref=Ped65}} * {{cite book |author1=Portela Silva, E. |year=2003 |title=Historia de la ciudad de Santiago de Compostela |publisher=Universidad de Santiago de Compostela |isbn=8497501373 |url=http://books.google.es/books?id=-e9_EDt4aVMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|ref=Por03}} * {{cite journal|author1=Sanmartín, Juan R.|title=O Botafumeiro: Parametric pumping in the Middle Ages |volume=52| number=10| pages=937–945 |doi=10.1119/1.13798 |year=1984 |journal=American Journal of Physics |language= Αγγλικά |ref=San84}} * {{cite book|author1=Vaqueiro, Vítor|title=Guía da Galiza máxica, mítica e lendaria|year=1998|publisher=Galaxia|isbn=8482882058 |language=gallego|url=http://books.google.com/books?id=8ZmpCkbzZQkC&printsec=frontcover&hl=es#v=onepage&q&f=false| ref=Vaq98}} * {{cite book|author1=Vázquez Varela, J. M.; Yzquierdo Perrín, R.; García Iglesias, Castro, J. M.| title=100 works mestras da arte galega|year=1996|publisher=Nigra Arte |isbn=84-87709-50-8 |language=gallego |ref=Vaz96}} * {{cite book |author1=Villa-Amil y Castro, José | url=http://books.google.es/books?id=MmBBAAAAcAAJ&pg=PA124#v=onepage&q&f=false |title=Descripción histórico-artístico-arqueológica de la catedral de Santiago |publisher=Impr. de Soto Freire |year=1866 |ref=Vil66}} * Turner, J. - [[Grove Dictionary of Art]] - MacMillan Publishers Ltd., 1996; ISBN [[Kerfissíða:Bókaheimildir/0-19-517068-7]] {{stubbur|trúarbrögð|byggingarlist}} [[Flokkur:Dómkirkjur á Spáni|Santiago de Compostela]] [[Flokkur:Pílagrímaferðir]] mr6hrljxpv8yzmv94lh99v8yrv9hw1a 0 73601 1972554 1972544 2026-07-18T12:10:04Z Akigka 183 /* Fréttir */ 1972554 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið. Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{col-begin}}{{col-2}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }} * [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }} * [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009] * [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }} * [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010] * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010] {{col-2}} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }} * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010] * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{col-end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 9nhjlelhkne3drvsq8u2ny20cb02til 1972555 1972554 2026-07-18T12:10:22Z Akigka 183 /* Gagnrýni á hæfi Sigríðar */ 1972555 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}} Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26 Ákvörðun um hæfi; af Rannsóknarnefnd.is]</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{col-begin}}{{col-2}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }} * [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }} * [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009] * [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }} * [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010] * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010] {{col-2}} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }} * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010] * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{col-end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 4crt30upj60oksn39t3ecw9xbwe9464 1972556 1972555 2026-07-18T12:11:45Z Akigka 183 /* Gagnrýni á hæfi Sigríðar */ 1972556 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref></ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{col-begin}}{{col-2}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }} * [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }} * [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009] * [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }} * [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010] * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010] {{col-2}} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }} * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010] * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{col-end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] thlnqkjbwps7ehwtv9e91zo5iknzlhn 1972557 1972556 2026-07-18T12:11:58Z Akigka 183 /* Gagnrýni á hæfi Sigríðar */ 1972557 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{col-begin}}{{col-2}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * [http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ ''Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar''; af Eyjunni 1. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |date=2009-12-05 }} * [http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur''; af Eyjunni.is 14. des 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/ |date=2009-12-16 }} * [http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921 ''Þjóðin á skýrsluna''; af Vísi.is 18. des 2009] * [http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ ''Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum''; af Eyjunni.is 6.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/ |date=2010-01-08 }} * [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010] * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010] {{col-2}} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }} * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010] * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{col-end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 9mcovucm4cjlp8itg7wm7psqsn4u7if 1972559 1972557 2026-07-18T12:16:44Z Akigka 183 /* Fréttir */ 1972559 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=50em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010] * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010] * [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }} * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010] * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] qkrjmw5thxqpu21e2947a1wcvtv3hkg 1972560 1972559 2026-07-18T12:17:11Z Akigka 183 /* Fréttir */ 1972560 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=20em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010] * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010] * [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }} * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010] * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] pkfi4lmafbvgkkkkylwrtizztem9hj7 1972561 1972560 2026-07-18T12:17:23Z Akigka 183 /* Fréttir */ 1972561 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * [http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138 ''Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina''; af Vísi.is 07. jan. 2010] * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/ ''Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma''; af Mbl.is 12.1.2010] * [http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ ''Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin''; af Eyjunni.is 13.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/ |date=2010-01-16 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ ''Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós''; af Eyjunni.is 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ ''Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins''; af Eyjunni 20.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }} * [http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ ''Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar''; af Eyjunni.is 25.1 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |date=2010-01-27 }} * [http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst ''Skýrslan frestast enn lengur''; af Mbl.is 25.1.2010] * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 361iq0pduasjys8dn9diyn2igtbxiew 1972562 1972561 2026-07-18T12:21:33Z Akigka 183 /* Fréttir */ 1972562 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/ |date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] phevi7cc2e2t6x0etj4c66myxwlwbx0 1972563 1972562 2026-07-18T12:22:10Z Akigka 183 /* Fréttir */ 1972563 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] hf03pmxwt6pga67wt4plkand1mwmsvw 1972564 1972563 2026-07-18T12:23:07Z Akigka 183 1972564 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] tspls30mjlq91d8tsedv4q5ra7j59dg 1972565 1972564 2026-07-18T12:24:39Z Akigka 183 /* Fréttir */ 1972565 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] svwo9ullgr2oebxp1s2qr9erilkymxo 1972566 1972565 2026-07-18T12:25:44Z Akigka 183 /* Skýrslan */ 1972566 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] phuowagmofnp9ng1pmwk2lx33spi3ph 1972567 1972566 2026-07-18T12:28:07Z Akigka 183 /* Skýrslan */ 1972567 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Nokkur andsvör bárust frá fólki sem skýrslan fjallaði um og nefndin ákvað að framlengja þann frest sem gefinn var til andsvara. Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar er að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 3f8ktu1e0yfkpr0ac1urq9ya5fh5ci4 1972568 1972567 2026-07-18T12:32:20Z Akigka 183 1972568 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Nokkur andsvör bárust frá fólki sem skýrslan fjallaði um og nefndin ákvað að framlengja þann frest sem gefinn var til andsvara,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] kvsl3ndeusl7v34a78h338s1kveq6i4 1972569 1972568 2026-07-18T12:33:21Z Akigka 183 /* Fréttir */ 1972569 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Nokkur andsvör bárust frá fólki sem skýrslan fjallaði um og nefndin ákvað að framlengja þann frest sem gefinn var til andsvara,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 0mwvv8eel0h7q3b3d1hz27eiry91vru 1972570 1972569 2026-07-18T12:34:38Z Akigka 183 /* Skýrslan */ 1972570 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frest til andsvara,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni. Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/|archive-date=2009-12-05}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] lri9yjgio37u27oznpj7ghjfi9jk6uk 1972571 1972570 2026-07-18T12:36:12Z Akigka 183 1972571 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frest til andsvara,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] qkiywud1uho2q8brfxpsszo82k341bq 1972572 1972571 2026-07-18T12:37:33Z Akigka 183 /* Fréttir */ 1972572 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins. Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frest til andsvara,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] iu26qhfwap0y1jmoem9pvgm0wxyle1k 1972573 1972572 2026-07-18T12:37:57Z Akigka 183 /* Gagnrýni á hæfi Sigríðar */ 1972573 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frest til andsvara,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|title=Rannsóknarnefnd alþingis boðar til blaðamannafundar|website=Eyjan|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015225121/http://eyjan.is/blog/2009/10/14/rannsoknarnefnd-althingis-bodar-til-bladamannafundar-gerir-grein-fyrir-stodunni-i-starfi-sinu/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 82wix1h990uoq1hul8cufqo5zjmo6ye 1972574 1972573 2026-07-18T12:50:08Z Akigka 183 /* Fréttir */ 1972574 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frest til andsvara,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 8mapv3v6aybs0ej1vba3ap9oc8h9wqp 1972575 1972574 2026-07-18T12:50:51Z Akigka 183 /* Skýrslan */ 1972575 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frest til andsvara,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] t6x2cqdqygyg7bm07g6ytv17h91wzyz 1972576 1972575 2026-07-18T12:52:11Z Akigka 183 /* Fréttir */ 1972576 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frest til andsvara,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] i1g9uj09jl3432koklmqf757lgf42zj 1972577 1972576 2026-07-18T12:52:37Z Akigka 183 /* Skýrslan */ 1972577 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frest til andsvara,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] lgivhwgm6z46m19v1paj8z8hyr2wey8 1972578 1972577 2026-07-18T13:18:05Z Akigka 183 1972578 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] jwhpe891e4z1yjoogceb8d450rakc93 1972579 1972578 2026-07-18T13:19:02Z Akigka 183 /* Skýrslan */ 1972579 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * [https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu,] eftir Hannes H. Gissurarson == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] ju6jsf1rny5se3rc8h9i6djt5k06mp5 1972580 1972579 2026-07-18T13:21:47Z Akigka 183 /* Tenglar */ 1972580 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} * {{cite book|url=https://books.google.com.br/books?id=lCBaEAAAQBAJ|title=Bankahrunið 2008: Útdráttur úr skýrslu|author=Hannes H. Gissurarson|publisher=Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands|year=2021}} == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] cn60c430a041pn51qvcxjjfbusg7wrr 1972581 1972580 2026-07-18T13:25:07Z Akigka 183 /* Tenglar */ 1972581 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} == Heimildir == * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} === Fréttir === {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] n98a0z09fiv6stbu1podh0kre7m1fxd 1972586 1972581 2026-07-18T13:40:39Z Akigka 183 /* Heimildir */ 1972586 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu: * [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari * [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis * [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum == Gagnrýni á hæfi Sigríðar == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} == Heimildir == {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}} * {{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknar- nefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] mb3adlb32p6ioz0p917wbqthu4wy7lm 1972612 1972586 2026-07-18T17:38:49Z Akigka 183 1972612 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari, [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Skýrslu nefndarinnar var beðið með talsverðri eftirvæntingu. Margir vonuðust eftir því að hún yrði það uppgjör við bankahrunið sem kallað var eftir.<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}}</ref> Miklar vangaveltur voru um það hverjir hefðu verið kallaðir fyrir nefndina og hverjir ekki.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}}</ref> Sum ráðuneytanna skipuðu fyrirfram sérstakar nefndir til að móta viðbrögð við skýrslunni,<ref>{{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknarnefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}}</ref> og talsmenn lögreglu lýstu áhyggjur af viðbrögðum almennings þegar skýrslan kæmi út.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }}</ref> == Gagnrýni á hæfi nefndarmanna == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> Í andmælabréfi sínu til nefndarinnar hélt [[Davíð Oddsson]] seðlabankastjóri því fram að bæði Sigríður og Tryggvi væru vanhæf til að fjalla um hrunið; Sigríður þar sem hún hefði mótað sér skoðun á því fyrirfram, og Tryggvi af því tengdadóttir hans hefði starfað hjá Fjármálaeftirlitinu.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} == Heimildir == {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] djmzk7qr1rwykiee8edmyoap15jn3jj 1972613 1972612 2026-07-18T17:39:24Z Akigka 183 /* Heimildir */ 1972613 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari, [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Skýrslu nefndarinnar var beðið með talsverðri eftirvæntingu. Margir vonuðust eftir því að hún yrði það uppgjör við bankahrunið sem kallað var eftir.<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}}</ref> Miklar vangaveltur voru um það hverjir hefðu verið kallaðir fyrir nefndina og hverjir ekki.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}}</ref> Sum ráðuneytanna skipuðu fyrirfram sérstakar nefndir til að móta viðbrögð við skýrslunni,<ref>{{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknarnefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}}</ref> og talsmenn lögreglu lýstu áhyggjur af viðbrögðum almennings þegar skýrslan kæmi út.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }}</ref> == Gagnrýni á hæfi nefndarmanna == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> Í andmælabréfi sínu til nefndarinnar hélt [[Davíð Oddsson]] seðlabankastjóri því fram að bæði Sigríður og Tryggvi væru vanhæf til að fjalla um hrunið; Sigríður þar sem hún hefði mótað sér skoðun á því fyrirfram, og Tryggvi af því tengdadóttir hans hefði starfað hjá Fjármálaeftirlitinu.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} == Heimildir == {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} * {{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] r79pbfcp6jr4qjp2q93trjmuo5o5vao 1972614 1972613 2026-07-18T17:42:38Z Akigka 183 1972614 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari, [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Skýrslu nefndarinnar var beðið með talsverðri eftirvæntingu. Margir vonuðust eftir því að hún yrði það uppgjör við bankahrunið sem kallað var eftir.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}}</ref> Miklar vangaveltur voru um það hverjir hefðu verið kallaðir fyrir nefndina og hverjir ekki.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}}</ref> Sum ráðuneytanna skipuðu fyrirfram sérstakar nefndir til að móta viðbrögð við skýrslunni,<ref>{{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknarnefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}}</ref> og talsmenn lögreglu lýstu áhyggjur af viðbrögðum almennings þegar skýrslan kæmi út.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }}</ref> Sumir höfðu áhyggjur af því að skýrslan yrði ritskoðuð fyrir birtingu og töldu tafir á birtingu hennar benda til þess, en [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] forseti Alþingis hafnaði því.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}}</ref> == Gagnrýni á hæfi nefndarmanna == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> Í andmælabréfi sínu til nefndarinnar hélt [[Davíð Oddsson]] seðlabankastjóri því fram að bæði Sigríður og Tryggvi væru vanhæf til að fjalla um hrunið; Sigríður þar sem hún hefði mótað sér skoðun á því fyrirfram, og Tryggvi af því tengdadóttir hans hefði starfað hjá Fjármálaeftirlitinu.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} == Heimildir == {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] jk6eq4cki9u5nytsgkafbz0xup4rbmt 1972615 1972614 2026-07-18T17:51:06Z Akigka 183 1972615 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari, [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Að auki komu tugir sérfræðinga, íslenskra og erlendra, að vinnu nefndarinnar, ýmist sem starfsmenn eða sérfræðingar. Sérfræðingar frá [[Seðlabanki Íslands|Seðlabanka Íslands]] og [[Ríkisendurskoðandi Danmerkur|Ríkisendurskoðanda Danmerkur]] aðstoðuðu nefndarmenn. Starfsfólk Alþingis sá um uppskriftir viðtala.<ref>{{cite report|https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/bindi-1-kaflar-1-6/1.-kafli/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|volume=1}}</ref> Skýrslu nefndarinnar var beðið með talsverðri eftirvæntingu. Margir vonuðust eftir því að hún yrði það uppgjör við bankahrunið sem kallað var eftir.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}}</ref> Miklar vangaveltur voru um það hverjir hefðu verið kallaðir fyrir nefndina og hverjir ekki.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}}</ref> Sum ráðuneytanna skipuðu fyrirfram sérstakar nefndir til að móta viðbrögð við skýrslunni,<ref>{{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknarnefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}}</ref> og talsmenn lögreglu lýstu áhyggjur af viðbrögðum almennings þegar skýrslan kæmi út.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }}</ref> Sumir höfðu áhyggjur af því að skýrslan yrði ritskoðuð fyrir birtingu og töldu tafir á birtingu hennar benda til þess, en [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] forseti Alþingis hafnaði því.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}}</ref> == Gagnrýni á hæfi nefndarmanna == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> Í andmælabréfi sínu til nefndarinnar hélt [[Davíð Oddsson]] seðlabankastjóri því fram að bæði Sigríður og Tryggvi væru vanhæf til að fjalla um hrunið; Sigríður þar sem hún hefði mótað sér skoðun á því fyrirfram, og Tryggvi af því tengdadóttir hans hefði starfað hjá Fjármálaeftirlitinu.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> # [[Sólveig Pétursdóttir]] 3.635 milljónir (lán veitt maka, [[Kristinn Björnsson|Kristni Björnssyni]]) # [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] 1.683 milljónir (lán veitt maka, [[Kristján Arason|Kristjáni Arasyni]]) # [[Herdís Þórðardóttir]] 1.020 milljónir # [[Lúðvík Bergvinsson]] 755 milljónir # [[Jónína Bjartmarz]] 283 milljónir # [[Árni Magnússon]] 265 milljónir # [[Ármann Kr. Ólafsson]] 248 milljónir # [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] 174 milljónir # [[Ásta Möller]] 141 milljónir # [[Ólöf Nordal]] 113 milljónir === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} == Heimildir == {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 6is4vo7ccijnuwa5bqomx4hsahb554f 1972616 1972615 2026-07-18T18:12:18Z Akigka 183 /* Skýrslan */ 1972616 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari, [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Að auki komu tugir sérfræðinga, íslenskra og erlendra, að vinnu nefndarinnar, ýmist sem starfsmenn eða sérfræðingar. Sérfræðingar frá [[Seðlabanki Íslands|Seðlabanka Íslands]] og [[Ríkisendurskoðandi Danmerkur|Ríkisendurskoðanda Danmerkur]] aðstoðuðu nefndarmenn. Starfsfólk Alþingis sá um uppskriftir viðtala.<ref>{{cite report|https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/bindi-1-kaflar-1-6/1.-kafli/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|volume=1}}</ref> Skýrslu nefndarinnar var beðið með talsverðri eftirvæntingu. Margir vonuðust eftir því að hún yrði það uppgjör við bankahrunið sem kallað var eftir.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}}</ref> Miklar vangaveltur voru um það hverjir hefðu verið kallaðir fyrir nefndina og hverjir ekki.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}}</ref> Sum ráðuneytanna skipuðu fyrirfram sérstakar nefndir til að móta viðbrögð við skýrslunni,<ref>{{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknarnefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}}</ref> og talsmenn lögreglu lýstu áhyggjur af viðbrögðum almennings þegar skýrslan kæmi út.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }}</ref> Sumir höfðu áhyggjur af því að skýrslan yrði ritskoðuð fyrir birtingu og töldu tafir á birtingu hennar benda til þess, en [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] forseti Alþingis hafnaði því.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}}</ref> == Gagnrýni á hæfi nefndarmanna == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> Í andmælabréfi sínu til nefndarinnar hélt [[Davíð Oddsson]] seðlabankastjóri því fram að bæði Sigríður og Tryggvi væru vanhæf til að fjalla um hrunið; Sigríður þar sem hún hefði mótað sér skoðun á því fyrirfram, og Tryggvi af því tengdadóttir hans hefði starfað hjá Fjármálaeftirlitinu.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Bindi === # Um nefndina og skýrsluna, efnahagslegt umhverfi, peningastjórnun og einkavæðingu bankanna. # Fjármögnun og útlán íslensku bankanna. # Eigið fé, hvatakerfi og endurskoðun bankanna. # Verðbréfamarkaðir, gjaldeyrismarkaðir og fjárfestingarsjóðir. # Löggjöf og eftirlit, tryggingasjóður innistæðna. # Innlán í erlendum útibúum og aðgerðir stjórnvalda 2007-2008. # Orsakir falls bankanna, mistök og vanræksla. # Viðaukar eftir [[Vilhjálmur Árnason (heimspekingur)|Vilhjálm Árnason]], [[Salvör Nordal|Salvöru Nordal]] og [[Kristín Ástgeirsdóttir|Kristínu Ástgeirsdóttur]]; og Huldu Þórisdóttur. # Viðaukar eftir Margréti V. Bjarnadóttur og Guðmund Axel Hansen; og Mark J. Flannery Fleiri viðaukar og andmælabréf voru aðeins birt á vef og ekki hluti af prentaðri útgáfu skýrslunnar. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> Hæstu upphæðirnar tengdust þremur þingkonum Sjálfstæðisflokksins sem áttu eiginmenn sem störfuðu hjá bönkunum og höfðu fengið mörg hundruð milljóna lán án veða í tengslum við hlutabréfakaup. Þannig var [[Kristinn Björnsson]] framkvæmdastjóri [[Frjálsi fjárfestingabankinn|Frjálsa fjárfestingabankans]] og eiginmaður [[Sólveig Pétursdóttir|Sólveigar Pétursdóttur]] skrifaður fyrir 3,6 milljarða skuldum, [[Kristján Arason]] starfsmaður hjá kaupþingi og eiginmaður [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur]] var skrifaður fyrir 1,6 milljörðum, og [[Herdís Þórðardóttir]] var ásamt eiginmanni sínum, Þorbirni Val Þórðarsyni, skráð fyrir rúmum milljarði. Aðrir fyrrum stjórnmálamenn sem skulduðu háar upphæðir til bankanna voru [[Lúðvík Bergvinsson]] fyrrum þingmaður Samfylkingar (755 milljónir), og [[Jónína Bjartmarz]], fyrrum þingkona Framsóknarflokksins (283 milljónir). Í kjölfarið á útgáfu skýrslunnar ákvað Þorgerður Katrín að segja af sér varaformennsku í Sjálfstæðisflokknum og taka hlé frá þingmennsku.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/04/17/thorgerdur_stigur_til_hlidar/|title=Þorgerður stígur til hliðar|website=Mbl.is|date=17.4.2010}}</ref> === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} == Heimildir == {{div col|colwidth=30em}} * {{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}} * {{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}} * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}} {{div col end}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 5xr2lm0rrfb9e41p5mx2tjq8xxzc3zc 1972618 1972616 2026-07-18T18:35:26Z Akigka 183 1972618 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari, [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Að auki komu tugir sérfræðinga, íslenskra og erlendra, að vinnu nefndarinnar, ýmist sem starfsmenn eða sérfræðingar. Sérfræðingar frá [[Seðlabanki Íslands|Seðlabanka Íslands]] og [[Ríkisendurskoðandi Danmerkur|Ríkisendurskoðanda Danmerkur]] aðstoðuðu nefndarmenn. Starfsfólk Alþingis sá um uppskriftir viðtala.<ref>{{cite report|url=https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/bindi-1-kaflar-1-6/1.-kafli/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|volume=1}}</ref> Skýrslu nefndarinnar var beðið með talsverðri eftirvæntingu. Margir vonuðust eftir því að hún yrði það uppgjör við bankahrunið sem kallað var eftir.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}}</ref> Miklar vangaveltur voru um það hverjir hefðu verið kallaðir fyrir nefndina og hverjir ekki.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}}</ref> Sum ráðuneytanna skipuðu fyrirfram sérstakar nefndir til að móta viðbrögð við skýrslunni,<ref>{{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknarnefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}}</ref> og talsmenn lögreglu lýstu áhyggjur af viðbrögðum almennings þegar skýrslan kæmi út.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }}</ref> Sumir höfðu áhyggjur af því að skýrslan yrði ritskoðuð fyrir birtingu og töldu tafir á birtingu hennar benda til þess, en [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] forseti Alþingis hafnaði því.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}}</ref> Þegar skýrslan kom út var hún mikil að vöxtum, eða 2000 síður í 9 bindum. Stórir hlutar byggjast á viðtölum þar sem aðdragandinn að falli bankanna er rakinn, og er þannig mikilvæg heimild um [[íslensk samtímasaga|íslenska samtímasögu]] árin á undan. Skýrslan leiddi í ljós það ráðaleysi sem var ríkjandi í aðdraganda bankahrunsins, allt frá því að upplýsingar um yfirvofandi áhættu lágu fyrir fyrstu mánuði ársins 2008.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}</ref> Skýrslan sýndi fram á margvísleg tengsl milli stjórnmálafólks og bankanna, og óeðlilegar fyrirgreiðslur til starfsfólks bankanna í tengslum við kaup á bréfum í bönkunum sjálfum. Þáverandi varaformaður Sjálfstæðisflokksins, [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]], ákvað að stíga til hliðar vegna þeirrar umfjöllunar.<ref name="ÞKG" /> Nefndin átti að taka afstöðu til þess hvort embættismenn eða ráðherrar hefðu gerst sekir um [[vanræksla|vanrækslu]] í skilningi laga, og komst að því að svo væri í einhverjum tilvikum.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}</ref> Í kjölfarið samþykkti Alþingi að [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|sækja Geir H. Haarde]] fyrrum forsætisráðherra til saka fyrir landsdómi á grundvelli laga um [[ráðherraábyrgð]]. == Gagnrýni á hæfi nefndarmanna == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> Í andmælabréfi sínu til nefndarinnar hélt [[Davíð Oddsson]] seðlabankastjóri því fram að bæði Sigríður og Tryggvi væru vanhæf til að fjalla um hrunið; Sigríður þar sem hún hefði mótað sér skoðun á því fyrirfram, og Tryggvi af því tengdadóttir hans hefði starfað hjá Fjármálaeftirlitinu.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Bindi === # Um nefndina og skýrsluna, efnahagslegt umhverfi, peningastjórnun og einkavæðingu bankanna. # Fjármögnun og útlán íslensku bankanna. # Eigið fé, hvatakerfi og endurskoðun bankanna. # Verðbréfamarkaðir, gjaldeyrismarkaðir og fjárfestingarsjóðir. # Löggjöf og eftirlit, tryggingasjóður innistæðna. # Innlán í erlendum útibúum og aðgerðir stjórnvalda 2007-2008. # Orsakir falls bankanna, mistök og vanræksla. # Viðaukar eftir [[Vilhjálmur Árnason (heimspekingur)|Vilhjálm Árnason]], [[Salvör Nordal|Salvöru Nordal]] og [[Kristín Ástgeirsdóttir|Kristínu Ástgeirsdóttur]]; og Huldu Þórisdóttur. # Viðaukar eftir Margréti V. Bjarnadóttur og Guðmund Axel Hansen; og Mark J. Flannery Fleiri viðaukar og andmælabréf voru aðeins birt á vef og ekki hluti af prentaðri útgáfu skýrslunnar. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> Hæstu upphæðirnar tengdust þremur þingkonum Sjálfstæðisflokksins sem áttu eiginmenn sem störfuðu hjá bönkunum og höfðu fengið mörg hundruð milljóna lán án veða í tengslum við hlutabréfakaup. Þannig var [[Kristinn Björnsson]] framkvæmdastjóri [[Frjálsi fjárfestingabankinn|Frjálsa fjárfestingabankans]] og eiginmaður [[Sólveig Pétursdóttir|Sólveigar Pétursdóttur]] skrifaður fyrir 3,6 milljarða skuldum, [[Kristján Arason]] starfsmaður hjá kaupþingi og eiginmaður [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur]] var skrifaður fyrir 1,6 milljörðum, og [[Herdís Þórðardóttir]] var ásamt eiginmanni sínum, Þorbirni Val Þórðarsyni, skráð fyrir rúmum milljarði. Aðrir fyrrum stjórnmálamenn sem skulduðu háar upphæðir til bankanna voru [[Lúðvík Bergvinsson]] fyrrum þingmaður Samfylkingar (755 milljónir), og [[Jónína Bjartmarz]], fyrrum þingkona Framsóknarflokksins (283 milljónir). Í kjölfarið á útgáfu skýrslunnar ákvað Þorgerður Katrín að segja af sér varaformennsku í Sjálfstæðisflokknum og taka hlé frá þingmennsku.<ref name="ÞKG">{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/04/17/thorgerdur_stigur_til_hlidar/|title=Þorgerður stígur til hliðar|website=Mbl.is|date=17.4.2010}}</ref> === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] qnckj5n40jqpyynktayrdi6e4uuka1x 1972619 1972618 2026-07-18T18:37:07Z Akigka 183 1972619 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari, [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Að auki komu tugir sérfræðinga, íslenskra og erlendra, að vinnu nefndarinnar, ýmist sem starfsmenn eða sérfræðingar. Sérfræðingar frá [[Seðlabanki Íslands|Seðlabanka Íslands]] og [[Ríkisendurskoðandi Danmerkur|Ríkisendurskoðanda Danmerkur]] aðstoðuðu nefndarmenn. Starfsfólk Alþingis sá um uppskriftir viðtala.<ref>{{cite report|url=https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/bindi-1-kaflar-1-6/1.-kafli/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|volume=1}}</ref> Skýrslu nefndarinnar var beðið með talsverðri eftirvæntingu. Margir vonuðust eftir því að hún yrði það uppgjör við bankahrunið sem kallað var eftir.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}}</ref> Miklar vangaveltur voru um það hverjir hefðu verið kallaðir fyrir nefndina og hverjir ekki.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}}</ref> Sum ráðuneytanna skipuðu fyrirfram sérstakar nefndir til að móta viðbrögð við skýrslunni,<ref>{{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknarnefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}}</ref> og talsmenn lögreglu lýstu áhyggjur af viðbrögðum almennings þegar skýrslan kæmi út.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }}</ref> Sumir höfðu áhyggjur af því að skýrslan yrði ritskoðuð fyrir birtingu og töldu tafir á birtingu hennar benda til þess, en [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] forseti Alþingis hafnaði því.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}}</ref> Þegar skýrslan kom út var hún mikil að vöxtum, eða 2000 síður í 9 bindum. Stórir hlutar byggjast á viðtölum þar sem aðdragandinn að falli bankanna er rakinn, og eru þannig mikilvæg heimild um [[íslensk samtímasaga|íslenska samtímasögu]] árin á undan. Skýrslan leiddi í ljós það ráðaleysi sem var ríkjandi í aðdraganda bankahrunsins, allt frá því að upplýsingar um yfirvofandi áhættu lágu fyrir fyrstu mánuði ársins 2008.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}</ref> Skýrslan sýndi fram á margvísleg tengsl milli stjórnmálafólks og bankanna, og óeðlilegar fyrirgreiðslur til starfsfólks bankanna í tengslum við kaup á bréfum í bönkunum sjálfum. Þáverandi varaformaður Sjálfstæðisflokksins, [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]], ákvað að stíga til hliðar vegna þeirrar umfjöllunar.<ref name="ÞKG" /> Nefndin átti að taka afstöðu til þess hvort embættismenn eða ráðherrar hefðu gerst sekir um [[vanræksla|vanrækslu]] í skilningi laga, og komst að því að svo væri í einhverjum tilvikum.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}</ref> Í kjölfarið samþykkti Alþingi að [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|sækja Geir H. Haarde]] fyrrum forsætisráðherra til saka fyrir landsdómi á grundvelli laga um [[ráðherraábyrgð]]. == Gagnrýni á hæfi nefndarmanna == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> Í andmælabréfi sínu til nefndarinnar hélt [[Davíð Oddsson]] seðlabankastjóri því fram að bæði Sigríður og Tryggvi væru vanhæf til að fjalla um hrunið; Sigríður þar sem hún hefði mótað sér skoðun á því fyrirfram, og Tryggvi af því tengdadóttir hans hefði starfað hjá Fjármálaeftirlitinu.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Bindi === # Um nefndina og skýrsluna, efnahagslegt umhverfi, peningastjórnun og einkavæðingu bankanna. # Fjármögnun og útlán íslensku bankanna. # Eigið fé, hvatakerfi og endurskoðun bankanna. # Verðbréfamarkaðir, gjaldeyrismarkaðir og fjárfestingarsjóðir. # Löggjöf og eftirlit, tryggingasjóður innistæðna. # Innlán í erlendum útibúum og aðgerðir stjórnvalda 2007-2008. # Orsakir falls bankanna, mistök og vanræksla. # Viðaukar eftir [[Vilhjálmur Árnason (heimspekingur)|Vilhjálm Árnason]], [[Salvör Nordal|Salvöru Nordal]] og [[Kristín Ástgeirsdóttir|Kristínu Ástgeirsdóttur]]; og Huldu Þórisdóttur. # Viðaukar eftir Margréti V. Bjarnadóttur og Guðmund Axel Hansen; og Mark J. Flannery Fleiri viðaukar og andmælabréf voru aðeins birt á vef og ekki hluti af prentaðri útgáfu skýrslunnar. === Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> Hæstu upphæðirnar tengdust þremur þingkonum Sjálfstæðisflokksins sem áttu eiginmenn sem störfuðu hjá bönkunum og höfðu fengið mörg hundruð milljóna lán án veða í tengslum við hlutabréfakaup. Þannig var [[Kristinn Björnsson]] framkvæmdastjóri [[Frjálsi fjárfestingabankinn|Frjálsa fjárfestingabankans]] og eiginmaður [[Sólveig Pétursdóttir|Sólveigar Pétursdóttur]] skrifaður fyrir 3,6 milljarða skuldum, [[Kristján Arason]] starfsmaður hjá kaupþingi og eiginmaður [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur]] var skrifaður fyrir 1,6 milljörðum, og [[Herdís Þórðardóttir]] var ásamt eiginmanni sínum, Þorbirni Val Þórðarsyni, skráð fyrir rúmum milljarði. Aðrir fyrrum stjórnmálamenn sem skulduðu háar upphæðir til bankanna voru [[Lúðvík Bergvinsson]] fyrrum þingmaður Samfylkingar (755 milljónir), og [[Jónína Bjartmarz]], fyrrum þingkona Framsóknarflokksins (283 milljónir). Í kjölfarið á útgáfu skýrslunnar ákvað Þorgerður Katrín að segja af sér varaformennsku í Sjálfstæðisflokknum og taka hlé frá þingmennsku.<ref name="ÞKG">{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/04/17/thorgerdur_stigur_til_hlidar/|title=Þorgerður stígur til hliðar|website=Mbl.is|date=17.4.2010}}</ref> === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] apyjmtjqzpqxfzfc0o0ayt20qu2hqt3 1972620 1972619 2026-07-18T18:56:41Z Akigka 183 /* Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra */ 1972620 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari, [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Að auki komu tugir sérfræðinga, íslenskra og erlendra, að vinnu nefndarinnar, ýmist sem starfsmenn eða sérfræðingar. Sérfræðingar frá [[Seðlabanki Íslands|Seðlabanka Íslands]] og [[Ríkisendurskoðandi Danmerkur|Ríkisendurskoðanda Danmerkur]] aðstoðuðu nefndarmenn. Starfsfólk Alþingis sá um uppskriftir viðtala.<ref>{{cite report|url=https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/bindi-1-kaflar-1-6/1.-kafli/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|volume=1}}</ref> Skýrslu nefndarinnar var beðið með talsverðri eftirvæntingu. Margir vonuðust eftir því að hún yrði það uppgjör við bankahrunið sem kallað var eftir.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}}</ref> Miklar vangaveltur voru um það hverjir hefðu verið kallaðir fyrir nefndina og hverjir ekki.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}}</ref> Sum ráðuneytanna skipuðu fyrirfram sérstakar nefndir til að móta viðbrögð við skýrslunni,<ref>{{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknarnefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}}</ref> og talsmenn lögreglu lýstu áhyggjur af viðbrögðum almennings þegar skýrslan kæmi út.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }}</ref> Sumir höfðu áhyggjur af því að skýrslan yrði ritskoðuð fyrir birtingu og töldu tafir á birtingu hennar benda til þess, en [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] forseti Alþingis hafnaði því.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}}</ref> Þegar skýrslan kom út var hún mikil að vöxtum, eða 2000 síður í 9 bindum. Stórir hlutar byggjast á viðtölum þar sem aðdragandinn að falli bankanna er rakinn, og eru þannig mikilvæg heimild um [[íslensk samtímasaga|íslenska samtímasögu]] árin á undan. Skýrslan leiddi í ljós það ráðaleysi sem var ríkjandi í aðdraganda bankahrunsins, allt frá því að upplýsingar um yfirvofandi áhættu lágu fyrir fyrstu mánuði ársins 2008.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}</ref> Skýrslan sýndi fram á margvísleg tengsl milli stjórnmálafólks og bankanna, og óeðlilegar fyrirgreiðslur til starfsfólks bankanna í tengslum við kaup á bréfum í bönkunum sjálfum. Þáverandi varaformaður Sjálfstæðisflokksins, [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]], ákvað að stíga til hliðar vegna þeirrar umfjöllunar.<ref name="ÞKG" /> Nefndin átti að taka afstöðu til þess hvort embættismenn eða ráðherrar hefðu gerst sekir um [[vanræksla|vanrækslu]] í skilningi laga, og komst að því að svo væri í einhverjum tilvikum.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}</ref> Í kjölfarið samþykkti Alþingi að [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|sækja Geir H. Haarde]] fyrrum forsætisráðherra til saka fyrir landsdómi á grundvelli laga um [[ráðherraábyrgð]]. == Gagnrýni á hæfi nefndarmanna == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> Í andmælabréfi sínu til nefndarinnar hélt [[Davíð Oddsson]] seðlabankastjóri því fram að bæði Sigríður og Tryggvi væru vanhæf til að fjalla um hrunið; Sigríður þar sem hún hefði mótað sér skoðun á því fyrirfram, og Tryggvi af því tengdadóttir hans hefði starfað hjá Fjármálaeftirlitinu.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Bindi === # Um nefndina og skýrsluna, efnahagslegt umhverfi, peningastjórnun og einkavæðingu bankanna. # Fjármögnun og útlán íslensku bankanna. # Eigið fé, hvatakerfi og endurskoðun bankanna. # Verðbréfamarkaðir, gjaldeyrismarkaðir og fjárfestingarsjóðir. # Löggjöf og eftirlit, tryggingasjóður innistæðna. # Innlán í erlendum útibúum og aðgerðir stjórnvalda 2007-2008. # Orsakir falls bankanna, mistök og vanræksla. # Viðaukar eftir [[Vilhjálmur Árnason (heimspekingur)|Vilhjálm Árnason]], [[Salvör Nordal|Salvöru Nordal]] og [[Kristín Ástgeirsdóttir|Kristínu Ástgeirsdóttur]]; og Huldu Þórisdóttur. # Viðaukar eftir Margréti V. Bjarnadóttur og Guðmund Axel Hansen; og Mark J. Flannery Fleiri viðaukar og andmælabréf voru aðeins birt á vef og ekki hluti af prentaðri útgáfu skýrslunnar. === Skuldir stjórnmálamanna === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> Hæstu upphæðirnar tengdust þremur þingkonum Sjálfstæðisflokksins sem áttu eiginmenn sem störfuðu hjá bönkunum og höfðu fengið mörg hundruð milljóna lán án veða í tengslum við hlutabréfakaup. Þannig var [[Kristinn Björnsson]] framkvæmdastjóri [[Frjálsi fjárfestingabankinn|Frjálsa fjárfestingabankans]] og eiginmaður [[Sólveig Pétursdóttir|Sólveigar Pétursdóttur]] skrifaður fyrir 3,6 milljarða skuldum, [[Kristján Arason]] starfsmaður hjá kaupþingi og eiginmaður [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur]] var skrifaður fyrir 1,6 milljörðum, og [[Herdís Þórðardóttir]] var ásamt eiginmanni sínum, Þorbirni Val Þórðarsyni, skráð fyrir rúmum milljarði. Aðrir fyrrum stjórnmálamenn sem skulduðu háar upphæðir til bankanna voru [[Lúðvík Bergvinsson]] fyrrum þingmaður Samfylkingar (755 milljónir), og [[Jónína Bjartmarz]], fyrrum þingkona Framsóknarflokksins (283 milljónir). Í kjölfarið á útgáfu skýrslunnar ákvað Þorgerður Katrín að segja af sér varaformennsku í Sjálfstæðisflokknum og taka hlé frá þingmennsku.<ref name="ÞKG">{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/04/17/thorgerdur_stigur_til_hlidar/|title=Þorgerður stígur til hliðar|website=Mbl.is|date=17.4.2010}}</ref> === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 1378s6jp61rishvxx5r67s8h88r0lrn 1972621 1972620 2026-07-18T18:58:09Z Akigka 183 1972621 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari, [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Að auki komu tugir sérfræðinga, íslenskra og erlendra, að vinnu nefndarinnar, ýmist sem starfsmenn eða sérfræðingar. Sérfræðingar frá [[Seðlabanki Íslands|Seðlabanka Íslands]] og [[Ríkisendurskoðandi Danmerkur|Ríkisendurskoðanda Danmerkur]] aðstoðuðu nefndarmenn. Starfsfólk Alþingis sá um uppskriftir viðtala.<ref>{{cite report|url=https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/bindi-1-kaflar-1-6/1.-kafli/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|volume=1}}</ref> Skýrslu nefndarinnar var beðið með talsverðri eftirvæntingu. Margir vonuðust eftir því að hún yrði það uppgjör við bankahrunið sem kallað var eftir.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}}</ref> Miklar vangaveltur voru um það hverjir hefðu verið kallaðir fyrir nefndina og hverjir ekki.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}}</ref> Sum ráðuneytanna skipuðu fyrirfram sérstakar nefndir til að móta viðbrögð við skýrslunni,<ref>{{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknarnefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}}</ref> og talsmenn lögreglu lýstu áhyggjum af viðbrögðum almennings þegar skýrslan kæmi út.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }}</ref> Sumir höfðu áhyggjur af því að skýrslan yrði ritskoðuð fyrir birtingu og töldu tafir á birtingu hennar benda til þess, en [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] forseti Alþingis hafnaði því.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}}</ref> Þegar skýrslan kom út var hún mikil að vöxtum, eða 2000 síður í 9 bindum. Stórir hlutar byggjast á viðtölum þar sem aðdragandinn að falli bankanna er rakinn, og eru þannig mikilvæg heimild um [[íslensk samtímasaga|íslenska samtímasögu]] árin á undan. Skýrslan leiddi í ljós það ráðaleysi sem var ríkjandi í aðdraganda bankahrunsins, allt frá því að upplýsingar um yfirvofandi áhættu lágu fyrir fyrstu mánuði ársins 2008.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}</ref> Skýrslan sýndi fram á margvísleg tengsl milli stjórnmálafólks og bankanna, og óeðlilegar fyrirgreiðslur til starfsfólks bankanna í tengslum við kaup á bréfum í bönkunum sjálfum. Þáverandi varaformaður Sjálfstæðisflokksins, [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]], ákvað að stíga til hliðar vegna þeirrar umfjöllunar.<ref name="ÞKG" /> Nefndin átti að taka afstöðu til þess hvort embættismenn eða ráðherrar hefðu gerst sekir um [[vanræksla|vanrækslu]] í skilningi laga, og komst að því að svo væri í einhverjum tilvikum.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}</ref> Í kjölfarið samþykkti Alþingi að [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|sækja Geir H. Haarde]] fyrrum forsætisráðherra til saka fyrir landsdómi á grundvelli laga um [[ráðherraábyrgð]]. == Gagnrýni á hæfi nefndarmanna == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> Í andmælabréfi sínu til nefndarinnar hélt [[Davíð Oddsson]] seðlabankastjóri því fram að bæði Sigríður og Tryggvi væru vanhæf til að fjalla um hrunið; Sigríður þar sem hún hefði mótað sér skoðun á því fyrirfram, og Tryggvi af því tengdadóttir hans hefði starfað hjá Fjármálaeftirlitinu.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Bindi === # Um nefndina og skýrsluna, efnahagslegt umhverfi, peningastjórnun og einkavæðingu bankanna. # Fjármögnun og útlán íslensku bankanna. # Eigið fé, hvatakerfi og endurskoðun bankanna. # Verðbréfamarkaðir, gjaldeyrismarkaðir og fjárfestingarsjóðir. # Löggjöf og eftirlit, tryggingasjóður innistæðna. # Innlán í erlendum útibúum og aðgerðir stjórnvalda 2007-2008. # Orsakir falls bankanna, mistök og vanræksla. # Viðaukar eftir [[Vilhjálmur Árnason (heimspekingur)|Vilhjálm Árnason]], [[Salvör Nordal|Salvöru Nordal]] og [[Kristín Ástgeirsdóttir|Kristínu Ástgeirsdóttur]]; og Huldu Þórisdóttur. # Viðaukar eftir Margréti V. Bjarnadóttur og Guðmund Axel Hansen; og Mark J. Flannery Fleiri viðaukar og andmælabréf voru aðeins birt á vef og ekki hluti af prentaðri útgáfu skýrslunnar. === Skuldir stjórnmálamanna === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánstöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda Þingmenn skulda milljarða; grein af Rúv.is 12. apríl 2010]</ref> Hæstu upphæðirnar tengdust þremur þingkonum Sjálfstæðisflokksins sem áttu eiginmenn sem störfuðu hjá bönkunum og höfðu fengið mörg hundruð milljóna lán án veða í tengslum við hlutabréfakaup. Þannig var [[Kristinn Björnsson]] framkvæmdastjóri [[Frjálsi fjárfestingabankinn|Frjálsa fjárfestingabankans]] og eiginmaður [[Sólveig Pétursdóttir|Sólveigar Pétursdóttur]] skrifaður fyrir 3,6 milljarða skuldum, [[Kristján Arason]] starfsmaður hjá kaupþingi og eiginmaður [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur]] var skrifaður fyrir 1,6 milljörðum, og [[Herdís Þórðardóttir]] var ásamt eiginmanni sínum, Þorbirni Val Þórðarsyni, skráð fyrir rúmum milljarði. Aðrir fyrrum stjórnmálamenn sem skulduðu háar upphæðir til bankanna voru [[Lúðvík Bergvinsson]] fyrrum þingmaður Samfylkingar (755 milljónir), og [[Jónína Bjartmarz]], fyrrum þingkona Framsóknarflokksins (283 milljónir). Í kjölfarið á útgáfu skýrslunnar ákvað Þorgerður Katrín að segja af sér varaformennsku í Sjálfstæðisflokknum og taka hlé frá þingmennsku.<ref name="ÞKG">{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/04/17/thorgerdur_stigur_til_hlidar/|title=Þorgerður stígur til hliðar|website=Mbl.is|date=17.4.2010}}</ref> === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] plxznjznc5xnkv9uj51wipvnystc2u7 1972622 1972621 2026-07-18T19:09:18Z Akigka 183 /* Skuldir stjórnmálamanna */ 1972622 wikitext text/x-wiki '''Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008''' var þriggja manna [[rannsóknarnefnd Alþingis]] skipuð af [[Alþingi]] með lögum eftir [[bankahrunið á Íslandi]] 30. desember 2008.<ref>{{vefheimild | url=http://www.althingi.is/altext/stjt/2008.142.html | titill =Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. |mánuðurskoðað = 8. febrúar | árskoðað= 2009 }}</ref> Tilgangur nefndarinnar var að rannsaka aðdraganda og orsakir hrunsins og birta þær upplýsingar í [[Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|opinberri skýrslu]]. Nefndinni var fyrst og fremst ætlað að komast til botns í ábyrgð ráðherra, alþingismanna og opinberra embættismanna. Nefndin tók viðtöl við fyrrum bankastjóra bankanna í lok mars 2009.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/03/23/bankastjorar_yfirheyrdir|titill=Bankastjórar yfirheyrðir|ár=2009|mánuður=23. mars}}</ref> Síðast þegar sambærileg nefnd var skipuð var það vegna [[Hafskipsmálið|Hafskipsmálsins]] svokallaða árið 1985. Nefndina skipuðu [[Páll Hreinsson]] hæstaréttardómari, [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]] umboðsmaður Alþingis og [[Sigríður Benediktsdóttir]] kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Að auki komu tugir sérfræðinga, íslenskra og erlendra, að vinnu nefndarinnar, ýmist sem starfsmenn eða sérfræðingar. Sérfræðingar frá [[Seðlabanki Íslands|Seðlabanka Íslands]] og [[Ríkisendurskoðandi Danmerkur|Ríkisendurskoðanda Danmerkur]] aðstoðuðu nefndarmenn. Starfsfólk Alþingis sá um uppskriftir viðtala.<ref>{{cite report|url=https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/bindi-1-kaflar-1-6/1.-kafli/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|volume=1}}</ref> Skýrslu nefndarinnar var beðið með talsverðri eftirvæntingu. Margir vonuðust eftir því að hún yrði það uppgjör við bankahrunið sem kallað var eftir.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|title=Tryggva lá við gráti við rannsókn bankahrunsins. Vill að þjóðin fái frí til að lesa skýrsluna|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127012528/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/tryggva-legid-vid-grati-vid-rann-sokn-bankahrunsins-vill-ad-thjodin-fai-fri-til-ad-lesa-skyrsluna/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20091218/SKODANIR/71730921|title=Þjóðin á skýrsluna|website=Vísir|date=18. desember 2009|author=Stefán Jón Hafstein}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|title=Styrkir banka til flokkanna á borði rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið|website=Eyjan|date=11.04.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015505/http://eyjan.is/blog/2009/04/11/styrkir-banka-til-flokkanna-a-bordi-rannsoknarnefndar-althingis-um-bankahrunid/|archive-date=2009-04-17}}</ref> Miklar vangaveltur voru um það hverjir hefðu verið kallaðir fyrir nefndina og hverjir ekki.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis ræddi aldrei við Björgólfsfeðga. Skýrslur teknar af bankastjórum|website=Eyjan|date=6.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108135918/http://eyjan.is/blog/2010/01/06/rannsoknarnefnd-althingis-raeddi-aldrei-vid-bjorgolfsfedga-skyrslur-teknar-af-bankastjorum/|archive-date=2010-01-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100107/FRETTIR01/56619138|title=Kjartan ekki kallaður fyrir Rannsóknarnefndina|website=Vísir|date=7. janúar 2010}}</ref> Sum ráðuneytanna skipuðu fyrirfram sérstakar nefndir til að móta viðbrögð við skýrslunni,<ref>{{cite web|url=https://www.umhverfisraduneyti.is/frettir/nr/1699|title=Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis|date=20. október 2010|website=Stjórnarráðið}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|title=Sérstök nefnd forsætisráðuneytis vegna skýrslu rannsóknarnefndinnar valin|website=Eyjan|date=13.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116160054/http://eyjan.is/blog/2010/01/13/serstok-nefnd-forsaetisraduneytis-vegna-skyrslu-rannsoknarnefndinnar-valin/|archive-date=2010-01-16}}</ref> og talsmenn lögreglu lýstu áhyggjum af viðbrögðum almennings þegar skýrslan kæmi út.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|title=Lögreglan óttast óeirðir í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar bankahrunsins|website=Eyjan|date=20.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123022402/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/logreglan-ottast-oeirdir-i-kjolfar-skyrslu-rannsoknarnefndar-bankahrunsins/|archive-date=2010-01-23 }}</ref> Sumir höfðu áhyggjur af því að skýrslan yrði ritskoðuð fyrir birtingu og töldu tafir á birtingu hennar benda til þess, en [[Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir]] forseti Alþingis hafnaði því.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|title=Ásta: 1500 síðna hrunskýrsla birt óritskoðuð|website=DV.is|date=17. nóv. 2009|author=Einar Þór Sigurðsson|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120195609/http://www.dv.is/frettir/2009/11/17/asta-1500-sidna-hrunskyrsla-birt-oritskodud/|archive-date=2009-11-20}}</ref> Þegar skýrslan kom út var hún mikil að vöxtum, eða 2000 síður í 9 bindum. Stórir hlutar byggjast á viðtölum þar sem aðdragandinn að falli bankanna er rakinn, og eru þannig mikilvæg heimild um [[íslensk samtímasaga|íslenska samtímasögu]] árin á undan. Skýrslan leiddi í ljós það ráðaleysi sem var ríkjandi í aðdraganda bankahrunsins, allt frá því að upplýsingar um yfirvofandi áhættu lágu fyrir fyrstu mánuði ársins 2008.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/article/20100412/FRETTIR01/297425360|title=Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu|website=Vísir|date=12. apríl 2010|author=Óli Tynes}}</ref> Skýrslan sýndi fram á margvísleg tengsl milli stjórnmálafólks og bankanna, og óeðlilegar fyrirgreiðslur til starfsfólks bankanna í tengslum við kaup á bréfum í bönkunum sjálfum. Þáverandi varaformaður Sjálfstæðisflokksins, [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]], ákvað að stíga til hliðar vegna þeirrar umfjöllunar.<ref name="ÞKG" /> Nefndin átti að taka afstöðu til þess hvort embættismenn eða ráðherrar hefðu gerst sekir um [[vanræksla|vanrækslu]] í skilningi laga, og komst að því að svo væri í einhverjum tilvikum.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/|title=Leiðtogar Íslands brutu lög|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528144014/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/leidtogar-islands-brutu-log/ |archive-date=2010-05-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8616113.stm|title=Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse|website=BBCNews|date=12. apríl 2010}}</ref> Í kjölfarið samþykkti Alþingi að [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|sækja Geir H. Haarde]] fyrrum forsætisráðherra til saka fyrir landsdómi á grundvelli laga um [[ráðherraábyrgð]]. == Gagnrýni á hæfi nefndarmanna == Sigríður Benediktsdóttir var í viðtali við skólablaði [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í apríl 2009 um bankahrunið.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis/|title=Hagfræðingur í bankahrunsnefnd: Afleiðing græðgi og gáleysis|website=Eyjan|date=31.3.2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403090325/http://eyjan.is/blog/2009/03/31/hagfraedingur-i-banhrunsnefnd-afleiding-graedgi-og-galeysis|archive-date=2009-04-03}}</ref> Þar sagði hún meðal annars: <blockquote>Ég er miður mín yfir þessu hruni. Mér finnst það vera afleiðing öfgakenndrar græðgi af hálfu margra og glæfralegs andvaraleysis þeirra stofnana sem báru ábyrgð á því að hafa eftirlit með starfsgreininni og báru ábyrgð á að tryggja fjármálalegan stöðugleika í landinu.</blockquote> [[Jónas Fr. Jónsson]], fyrrverandi forstjóri Fjármálaeftirlitsins, taldi þessi ummæli bera þess merki að hún hefði gert upp hug sinn til hluta rannsóknarefnisins.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/|title=Starf rannsóknarnefndar í uppnámi|website=DV|date=9. júní 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613043652/http://www.dv.is/frettir/2009/6/9/starf-rannsoknarnefndarinnar-i-uppnami/ |archive-date=2009-06-13}}</ref> Jónas hélt því fram að ekki yrði tryggt að málefnaleg sjónarmið yrðu lögð til grundvallar og að réttaröryggi þeirra sem hagsmuni hefðu af réttri niðurstöðu nefndarinnar væri ógnað. Páll og Tryggvi komust sameiginlega að þeirri niðurstöðu að ummæli Sigríðar hefðu verið almenns eðlis og Sigríður væri því ekki vanhæf. <ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141339/www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26|archive-date=2010-04-12|title=Ákvörðun um hæfi|website=Rannsóknarnefnd.is|url=http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=21&catID=26}}</ref> Í andmælabréfi sínu til nefndarinnar hélt [[Davíð Oddsson]] seðlabankastjóri því fram að bæði Sigríður og Tryggvi væru vanhæf til að fjalla um hrunið; Sigríður þar sem hún hefði mótað sér skoðun á því fyrirfram, og Tryggvi af því tengdadóttir hans hefði starfað hjá Fjármálaeftirlitinu.<ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/|title=Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir|author=Valgeir Örn Ragnarsson|website=DV|date=12. apríl 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052420/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/david-tveir-nefndarmenn-vanhaefir/ |archive-date=2010-04-15}}</ref> ==Skýrslan== [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spread.JPG|thumb|Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis.]] Upphaflega átti nefndin að skila niðurstöðum 1. nóvember 2009, en útgáfudegi skýrslunar var frestað nokkrum sinnum.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar; af Eyjunni.is 25.1 2010 |access-date=2010-01-25 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|title=Rannsókn á hruninu: Slæmum fréttum frestað til 1. febrúar|website=DV|date=14. okt. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015052751/http://www.dv.is/frettir/2009/10/14/rannsokn-hruninu-slaemum-frettum-frestad-til-1-februar/|archive-date=2009-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/10/14/rannsoknarskyrslu_seinkar/|title=Skýrslu rannsóknarnefndar seinkar|website=Mbl.is|date=14.okt 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|title=Rannsóknarnefndin: Skýrslunni um bankahrunið aftur frestað. Stefnt að birtingu í lok febrúar|website=Eyjan|date=25.1.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127013146/http://eyjan.is/blog/2010/01/25/rannsoknarnefndin-skyrslunni-um-bankahrunid-frestad/|archive-date=2010-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/25/skyrslan_frestast_enn_lengur/?ref=fphelst|title=Skýrslan frestast enn lengur|website=Mbl.is|date=25.1.2010}}</ref> Fólki sem nefnt var í skýrslunni var veittur nokkurra vikna frestur til andsvara.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|title=Erill hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Dagskrá dómsdagsins 1. febrúar enn nokkuð óljós|website=Eyjan|date=20.1 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123021944/http://eyjan.is/blog/2010/01/20/erill-hja-rannsoknarnefnd-althingis-dagskra-domsdagsins-1-februar-enn-nokkud-oljos/|archive-date=2010-01-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/01/12/vona_ad_skyrslan_verdi_tilbuin/|title=Vonar að skýrslan klárist á réttum tíma|website=Mbl.is|date=12.1.2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|title=Rannsóknarnefnd Alþingis: Allir sem undir ámæli liggja hafa andmælarétt næstu vikur|website=Eyjan|date=14. desember 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091216190232/http://eyjan.is/blog/2009/12/14/rannsoknarnefnd-althingis-allir-sem-undir-amaelum-liggja-hafa-andmaelarett-naestu-vikur/|archive-date=2009-12-16}}</ref> Nokkur andsvör bárust og nefndin ákvað að framlengja frestinn,<ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100210/FRETTIR01/101321302|title=Tólf aðilar sendu Rannsóknarnefndinni andmælabréf|website=Vísir|date=10. febrúar 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|title=Rannsóknarnefndin framlengir frest til andsvara. Fullvíst að skýrslan tefjist enn frekar|website=Eyjan|date=17.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220081436/http://eyjan.is/blog/2010/02/17/rannsoknarnefndin-framlengir-frest-til-andsvara-fullvist-ad-skyrslan-tefjist-enn-frekar/|archive-date=2010-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur/|title=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis ekki tilbúin fyrr en eftir 2 til 3 vikur|website=Eyjan|date=26.2 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301094705/http://eyjan.is/blog/2010/02/26/skyrsla-rannsoknarnefndar-althingis-ekki-tilbuin-fyrr-en-eftir-2-til-3-vikur|archive-date=2010-03-01}}</ref> sem var gagnrýnt í fjölmiðlum þar sem það gæfi málsaðilum forskot til að undirbúa viðbrögð sín.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid/|title=Beðið eftir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Er spunastríð hafið|website=Eyjan|date=15. febrúar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110204/http://eyjan.is/blog/2010/02/15/bedid-eftir-skyrslu-rannsoknarnefndar-althingis-er-spunastrid-hafid|archive-date=2010-02-18}}</ref> Skýrslan kom út þann [[12. apríl]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.rannsoknarnefnd.is/article.aspx?ArtId=32&catID=26 | titill = Fréttatilkynning frá rannsóknarnefnd Alþingis 22. mars 2010 |mánuðurskoðað = 8. apríl | árskoðað= 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi/|title=Rannsóknarskýrslan á netið á mánudagsmorgun. Umræður verða á Alþingi|website=Eyjan|date=8.4.2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411222731/http://eyjan.is/blog/2010/04/08/rannsoknarskyrslan-a-netid-a-manudagsmorgun-umraedur-verda-a-althingi|archive-date=2010-04-11}}</ref> Skýrslan kom út í níu bindum og hún var rúmlega 2000 síður að lengd. Tilgangur skýrslunnar var að gera grein fyrir ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfisins. === Bindi === # Um nefndina og skýrsluna, efnahagslegt umhverfi, peningastjórnun og einkavæðingu bankanna. # Fjármögnun og útlán íslensku bankanna. # Eigið fé, hvatakerfi og endurskoðun bankanna. # Verðbréfamarkaðir, gjaldeyrismarkaðir og fjárfestingarsjóðir. # Löggjöf og eftirlit, tryggingasjóður innistæðna. # Innlán í erlendum útibúum og aðgerðir stjórnvalda 2007-2008. # Orsakir falls bankanna, mistök og vanræksla. # Viðaukar eftir [[Vilhjálmur Árnason (heimspekingur)|Vilhjálm Árnason]], [[Salvör Nordal|Salvöru Nordal]] og [[Kristín Ástgeirsdóttir|Kristínu Ástgeirsdóttur]]; og Huldu Þórisdóttur. # Viðaukar eftir Margréti V. Bjarnadóttur og Guðmund Axel Hansen; og Mark J. Flannery Fleiri viðaukar og andmælabréf voru aðeins birt á vef og ekki hluti af prentaðri útgáfu skýrslunnar. === Skuldir stjórnmálamanna === [[File:The Report of the Althingi Special Investigation Commission spine.JPG|thumb|Kilir skýrslunnar.]] Í 2. bindi skýrslunnar er fjallað um stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu hærri heildarlánastöðu en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamenn töldust hafa fengið óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |title=Þorgerður og Kristján Ara skulduðu 1800 milljónir; af Dv.is 12. apríl 2010 |access-date=2010-04-12 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415052440/http://www.dv.is/frettir/2010/4/12/thorgerdur-og-kristjan-ara-skuldudu-1800-milljonir/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141849/www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda|title=Þingmenn skulda milljarða|website=RÚV|date=12. apríl 2010|url=http://www.ruv.is/frett/thingmenn-skulda-milljarda|archive-date=2010-04-12}}</ref> Hæstu upphæðirnar tengdust þremur þingkonum Sjálfstæðisflokksins sem áttu eiginmenn sem störfuðu hjá bönkunum og höfðu fengið mörg hundruð milljóna lán án veða í tengslum við hlutabréfakaup. Þannig var [[Kristinn Björnsson]] framkvæmdastjóri [[Frjálsi fjárfestingabankinn|Frjálsa fjárfestingabankans]] og eiginmaður [[Sólveig Pétursdóttir|Sólveigar Pétursdóttur]] skrifaður fyrir 3,6 milljarða skuldum, [[Kristján Arason]] starfsmaður hjá kaupþingi og eiginmaður [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur]] var skrifaður fyrir 1,6 milljörðum, og [[Herdís Þórðardóttir]] var ásamt eiginmanni sínum, Þorbirni Val Þórðarsyni, skráð fyrir rúmum milljarði. Aðrir fyrrum stjórnmálamenn sem skulduðu háar upphæðir til bankanna voru [[Lúðvík Bergvinsson]] fyrrum þingmaður Samfylkingar (755 milljónir), og [[Jónína Bjartmarz]], fyrrum þingkona Framsóknarflokksins (283 milljónir). Í kjölfarið á útgáfu skýrslunnar ákvað Þorgerður Katrín að segja af sér varaformennsku í Sjálfstæðisflokknum og taka hlé frá þingmennsku.<ref name="ÞKG">{{cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/04/17/thorgerdur_stigur_til_hlidar/|title=Þorgerður stígur til hliðar|website=Mbl.is|date=17.4.2010}}</ref> === Eitt og annað === * Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni munu ekki koma fyrir almennings sjónir fyrr en árið [[2090]], en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |title=Allt að 80 ára leynd yfir viðkvæmustu upplýsingunum í skýrslu Rannsóknarnefndar|website=Eyjan|date=1. desember 2009|access-date=2010-04-12 |archive-date=2009-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205050841/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/allt-ad-80-ara-leynd-yfir-vidkvaemustu-upplysingunum-i-skyrslu-rannsoknarnefndar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visir.is/article/20100130/FRETTIR01/720253929|title=Langt þangað til upptökurnar líta dagsins ljós|website=Vísir|date=30. janúar 2010}}</ref> * Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008.<ref>{{cite web|archive-url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100412141734/www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|url=http://www.ruv.is/frett/enginn-gekkst-vid-abyrgd|title=Enginn gekkst við ábyrgð|website=Rúv.is|date=12. apríl 2010|archive-date=2010-04-12}}</ref> * Starfsfólk [[Borgarleikhúsið|Borgarleikhússins]] stóð fyrir maraþonupplestri á skýrslunni dagana eftir útgáfu hennar.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010520281382|title=Búið að lesa fjögur bindi eftir þrotlausan lestur í tvo sólarhring|date=14. apríl 2010|website=Vísir}}</ref> == Sannleiksnefndin == Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (stundum nefnd „sannleiksnefndin“) var níu manna [[þingnefnd]] alþingismanna sem starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslunni og ákveða viðbrögð við henni.<ref>{{cite web|url=http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn/|title=Níu manna þingnefnd taki við skýrslu rannsóknarnefndar. Ákvæði um friðhelgi frá málsókn|website=Eyjan|date=1. des 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091204021246/http://eyjan.is/blog/2009/12/01/niu-manna-thingnefnd-taki-vid-skyrslu-rannsoknarnefndar-akvaedi-um-fridhelgi-fra-malsokn|archive-date=2009-12-04}}</ref> Nefndina skipuðu [[Magnús Orri Schram]] og [[Oddný G. Harðardóttir]] frá Samfylkingu, [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] og [[Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)|Eygló Harðardóttir]] úr Framsóknarflokki, [[Atli Gíslason]] og [[Lilja Rafney Magnúsdóttir]] úr VG, [[Unnur Brá Konráðsdóttir]] og [[Ragnheiður Ríkharðsdóttir]] úr Sjálfstæðisflokki, og [[Birgitta Jónsdóttir]] úr Hreyfingunni. Þingmennirnir voru valdir án atkvæðagreiðslu á þingfundi 30. desember 2009. Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr Hreyfingunni, en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Upphaflega var [[Ásbjörn Óttarsson]] valinn í nefndina sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, en í lok janúar 2010 var hann hvattur til að segja sig úr henni eftir að hann viðurkenndi að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |title=Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni; af Eyjunni.is 28.1 2010 |access-date=2010-01-28 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130013249/http://eyjan.is/blog/2010/01/28/asbjorn-hvattur-til-ad-vikja-ur-sannleiksnefnd-althingis-verdur-raett-i-nefndinni/ |url-status=dead }}</ref> Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/ragnheidur-i-stad-asbjorns|titill=Ragnheiður í stað Ásbjörns|ár=2010|mánuður=2. febrúar}}</ref> Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari [[skipting ríkisvaldsins|skiptingu ríkisvaldsins]], sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna [[þingeftirlit]]i sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér [[siðareglur]].<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/2010184472380/althingi-ma-ekki-vera-verkfaeri-framkvaemdavaldsins-|title=Alþingi má ekki vera verkfæri framkvæmdavaldsins|author=Jón Hákon Halldórsson|date=13. september 2010|website=Vísir}}</ref> Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi: [[Árni M. Mathiesen]], fjármálaráðherra (2005-2009), [[Geir Haarde]], forsætisráðherra (2006-2009) og [[Björgvin G. Sigurðsson]] viðskiptaráðherra (2007-2009). Nefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur þeim. Eftir atkvæðagreiðslu var ákveðið að skipa landsdóm til að sækja [[Alþingi gegn Geir H. Haarde|mál gegn Geir H. Haarde]]. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://rna.is Rannsóknarnefndir Alþingis] * [https://rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/ Skýrsla nefndarinnar] * {{cite web|archive-url=https://vefsafn.is/is/20110331054623/http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|archive-date=2011-03-31|url=http://www.ruv.is/flokkar/fjarmalakreppa/rannsoknarskyrsla|title=Rannsóknarskýrsla|website=RÚV}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Íslenskar nefndir]] [[Flokkur:Alþingi]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] 2jw95aha5i408y234ucfz7ge0c4anuk 0 74249 1972592 1952812 2026-07-18T13:54:10Z Akigka 183 1972592 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður |forskeyti= |nafn=Tryggvi Þór Herbertsson |viðskeyti= |skammstöfun=TÞH |mynd= | myndastærð1 = | myndatexti1 = | fæddur ={{Fæðingardagur og aldur|1963|1|17}} |fæðingarstaður=Neskaupstaður |dánardagur= |dánarstaður= |kjördæmisnúmer=9 |kjördæmi_nf=Norðausturkjördæmi |kjördæmi_ef=Norðausturkjördæmis |flokkur=[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |nefndir=Efnahags- og skattanefnd og iðnaðarnefnd | AÞ_frá1 = 2009 | AÞ_til1 = 2013 | AÞ_kjördæmi1 =Norðausturkjördæmi |tb1-kj-stytting=Norðaust. | AÞ_flokkur1 =Sjálfstæðisflokkurinn |tb1-fl-stytting=Sjálfstfl. |tb1-stjórn= |tímabil2= | AÞ_kjördæmi2 = |tb2-kj-stytting= | AÞ_flokkur2 = |tb2-fl-stytting= |tb2-stjórn= |tímabil3= | AÞ_kjördæmi3 = |tb3-kj-stytting= | AÞ_flokkur3 = |tb3-fl-stytting= |tb3-stjórn= |tímabil4= | AÞ_kjördæmi4 = |tb4-kj-stytting= | AÞ_flokkur4 = |tb4-fl-stytting= |tb4-stjórn= |tímabil5= | AÞ_kjördæmi5 = |tb5-kj-stytting= | AÞ_flokkur5 = |tb5-fl-stytting= |tb5-stjórn= |embættistímabil1= | titill1 = |embættistímabil2= | titill2 = |embættistímabil3= | titill3 = |embættistímabil4= | titill4 = |embættistímabil5= | titill5 = | AÞ_CV =710 | vefsíða =http://blog.eyjan.is/tthh |neðanmálsgreinar= }}'''Tryggvi Þór Herbertsson''' (f. [[17. janúar]] [[1963]]) er viðskiptamaður og fyrrverandi alþingismaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] í Norðausturkjördæmi (2009-2013) og prófessor í hagfræði við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]]. == Menntun og ferill == Tryggvi var hljóðmaður á yngri árum t.d. hjá hljómsveitinni [[Greifarnir|Greifunum]]<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4003614 Bjargar hann Geir eins og Greifunum; grein í Fréttablaðinu 2008]</ref> og Bubba Mortens um leið og hann var eigandi [[Stúdíó Mjatar]] á árunum [[1981]]-[[1986]]. Hann starfaði síðar sem fréttaklippari hjá [[Stöð 2]] á árunum [[1986]]-[[1989]]. Sumarstörf hans voru hjá [[Iðntæknistofnun]] og [[Fjármálaráðuneytið|fjármálaráðuneytinu]] árið [[1991]]. Tryggvi lauk iðnrekstrarfræðiprófi frá [[Tækniháskóli Íslands|Tækniskóla Íslands]] árið [[1992]], M.Sc. prófi í hagfræði frá [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] árið [[1995]] og doktorsprófi í hagfræði frá Árósaháskóla árið [[1998]]. Tryggvi Þór var forstöðumaður Hagfræðistofnunar [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] frá [[1995]] til [[2006]] auk þess sem hann sinnti kennslu við skólann frá [[1996]] til [[2006]]. Frá áramótum 2008-2009 hefur hann verið prófessor í hagfræði við [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólann í Reykjavík]]. Tryggvi er giftur Sigurveigu Maríu Ingvadóttur og á fjögur börn. == Störf Tryggva == ===Tryggvi og Björgólfur Guðmundsson=== Eins og að framan segir starfaði Tryggvi Þór lengst af við Háskóla Íslands. Samkvæmt heimildum DV fór Tryggvi þess á leit við [[Björgólfur Guðmundsson|Björgólf Guðmundsson]] árið [[2006]] að sá síðarnefndi myndi kosta prófessorsstöðu í hagfræði sem Tryggvi ætlaði svo að gegna. Tryggvi, sem á þeim tíma var forstöðumaður hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, á að hafa reifað hugmyndirnar fyrir samstarfsfólki sínu við háskólann á þann hátt að staðan yrði nefnd eftir Björgólfi.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/2/10/tryggvi-thor-vildi-titla-sig-eftir-bjorgolfi/ |title=Tryggvi Þór vildi vera titlaður „Björgólfur“ 2. febrúar 2010 |access-date=2010-10-29 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415060817/http://www.dv.is/frettir/2010/2/10/tryggvi-thor-vildi-titla-sig-eftir-bjorgolfi/ |url-status=dead }}</ref> Samkvæmt heimildum DV var hugmyndin sú að Tryggvi átti að fá umtalsvert hærri laun en aðrir kennarar í hagfræði við Háskóla Íslands. Staðan hafi að sögn Tryggva átt að vera rannsóknarstaða við stofnunina. Samkvæmt DV varð ekkert úr þessum fyrirætlunum Tryggva þar sem hann tók síðar á sama ári við störfum forstjóra Askar Capital. === Skýrsla fyrir olíufélögin === Árið [[2004]] réði íslenska olíufélagið [[Skeljungur]] Tryggva ásamt [[Jón Þór Sturluson|Jóni Þór Sturlusyni]] til þess að veita hagfræðilega greiningu á úrskurði [[Samkeppniseftirlitið|Samkeppniseftirlitsins]] um [[samráð olíufélaganna]]. Komust þeir Tryggvi og Jón Þór að því að mjög hefði hallað á Skeljung í úrskurði Samkeppniseftirlitsins, raunar komust þeir að þeirri niðurstöðu að samráð olíufélaganna hefði ekki valdið neinni hækkun á olíuvörum. {{tilvitnun2|Skýrsluhöfundar fá ekki séð, að sú framlegðaraukning sem á að hafa orðið í kjölfar meints samráðs hafi leitt til verðhækkana olíuvara á Íslandi eftir 1997 umfram almennar verðlagshækkanir.|Úr skýrslu þeirra Jóns og Tryggva.<ref>{{cite web |url=http://www.andriki.is/default.asp?art=07112004 |title=Vefþjóðviljinn: Helgarsprokið 7. nóvember 2004 |access-date=2010-10-29 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722020736/http://www.andriki.is/default.asp?art=07112004 |url-status=dead }}</ref>}} Var umrædd skýrsla gagnrýnd af Samkeppnisráði, sem benti á að skýrslan hefði verið pöntuð af lögmönnum sakborninganna í málinu. Þá taldi Samkeppnisráð það há skýrsluhöfundum að þeir hefðu aðeins fengið til umfjöllunar viðurlagakafla frumathugunarinnar, að þeir hafi ekki nýtt sér að fullu aðgang sem þeir höfðu að upplýsingum úr rekstri olíufélaganna og að þá skorti yfirsýn yfir framkvæmd sambærilegra mála erlendis og þá aðferðafræði sem gengur og gerist í málum sem þessum.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3614004 Ómálefnalegar aðdróttanir]; lesendagrein í Morgunblaðinu 5. nóvember 2004 eftir Jón Þór Sturluson og Tryggva Þór Herbertsson, bls 28</ref> Þessum ásökunum vísuðu skýrsluhöfundar á bug.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3614005 Ómálefnalegar aðdróttanir]; lesendagrein í Morgunblaðinu 5. nóvember 2004 eftir Jón Þór Sturluson og Tryggva Þór Herbertsson, bls 29</ref> ===Skýrsla fyrir Viðskiptaráð um fjármálastöðugleika á Íslandi=== Árið 2006 kannaði hann sem forstöðumaður [[Hagfræðistofnun Háskóla Íslands|Hagfræðistofnunar]] fjármálastöðugleikann á Íslandi ásamt [[Frederic Mishkin]], prófessor við [[Columbia-háskóli|Columbíu-háskóla]] sem síðar sama ár varð einn af seðlabankastjórum Bandaríkjanna. Skýrsla þeirra varð síðar umdeild, þar sem niðurstaða hennar var sú að raunhagkerfið á Íslandi væri traust sem margir túlkuðu sem heilbrigðisvottorð fyrir fjármálakerfið.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3892683 Toppfræðingur gefur góða einkunn; grein í Fréttablaðinu 2006]</ref> Þá hafa ýmsir, til að mynda [[Robert Wade]], prófessor við [[London School of Economics]], haldið því fram að Tryggvi Þór hafi verið eini höfundur skýrslunnar, Frederic Mishkin hafi fengið greidda 135 þúsund dollara frá [[Viðskiptaráð Íslands|Viðskiptaráði Íslands]] fyrir það eitt að leggja nafn sitt við það sem Robert Wade kallar "rýra skýslu" Tryggva Þórs. Hefur hann sagt að hagfræðinemar hefðu fengið falleinkunn fyrir þau vinnubrögð sem viðhöfð eru í skýrslunni.<ref>{{cite web |url=http://www.pressan.is/Vidskipti/Lesavidskiptafrettir/professor-haedist-ad-skyrslum-islenskra-fraedimanna-fengju-falleinkunn-i-hagfraedinami |title=Prófessor hæðist að skýrslum íslenskra fræðimanna: Fengju falleinkunn í hagfræðinámi; grein á Pressan.is 2. maí 2010 |access-date=2010-10-29 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723072447/http://www.pressan.is/Vidskipti/Lesavidskiptafrettir/professor-haedist-ad-skyrslum-islenskra-fraedimanna-fengju-falleinkunn-i-hagfraedinami |url-status=dead }}</ref> Í skýrslu [[rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|rannsóknarnefndar Alþingis]] segir að öldur hafi lægt að nokkru leyti eftir útgáfu skýrslunnar, en viðhorf útlendra fjárfesta hafði breyst til hins verra fram að útgáfu skýrslunnar árið 2006.<ref>[http://rna.althingi.is/pdf//RNABindi7.pdf|titill=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis, 7. bindi, bls. 232]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Frederic Mishkin mátti sæta mikilli gagnrýni fyrir að breyta eftir [[Bankahrunið á Íslandi|hrun]] heiti skýrslunnar á ferilskrá sinni úr ''Financial Stability in Iceland'' (Fjármálastöðugleiki á Íslandi) í ''Financial Instability in Iceland'' (Fjármála'''ó'''stöðugleiki á Íslandi).<ref>[http://www.bloomberg.com/news/2010-05-17/bank-bosses-should-go-after-massive-fraud-filmmaker-says.html Bank Bosses Should Go After ‘Massive Fraud,’ Filmmaker Says; grein á Bloomberg fréttaveitunni 17. maí 2010]</ref> ==Forstjóri Askar Capital== Árið [[2006]] varð hann forstjóri fjárfestingarbankans [[Askar Capital]] og var það frá stofnun hans til júlí [[2008]] þegar hann tók við stöðu sérstaks efnahagsráðgjafa [[Geir Haarde|Geirs Haarde]] forsætisráðherra.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4003558 Peningaskápurinn; grein í Fréttablaðinu 2008]</ref> Í tilefni af opnun Aska Capital árið [[2006]] var Tryggvi Þór spurður af fréttastofu RÚV um hlutverk Aska. Sagði þá Tryggvi Þór: „Við ætlum að fara að bjóða upp á flókna fjármálalega gjörninga og fjármálalegar vörur fyrir stofnanafjárfestingar, fyrir viðskiptabankanna og fyrir ja, stóra fjárfesta.” Fréttamaðurinn fylgdi spurningunni eftir og bað Tryggva Þór um að nefna dæmi. Þá svaraði hann: „Ja, við gætum til dæmis nefnt einhverjar afleiður sem eru tengdar fasteignum í öðrum löndum eða, já til dæmis.”<ref>{{Cite web |url=http://halla.is/?p=714 |title=Fjármálagaldrar til sölu : Halla Gunnarsdóttir |access-date=2010-10-11 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722021405/http://halla.is/?p=714 |url-status=dead }}</ref> ===Notkun á bótasjóðum Sjóvár í fjárfestingar=== Askar Capital höfðu umsjón með fjárfestingaverkefnum fyrir [[Sjóvá]] og [[Milestone]]. Verðmæti verkefnanna hljóp á hundruðum milljarða króna og voru meðal annars bótasjóðir Sjóvár notaðir til að fjármagna verkefninin. Eftir að upp komst um notkun bótasjóðanna gerði embætti sérstaks saksóknara húsleit í höfuðstöðvum Sjóvár, í höfuðstöðvum Milestone, á heimilum allra fyrrverandi stjórnarmanna og á heimili Þórs Sigfússonar, fyrrverandi forstjóra Sjóvár.<ref>[https://www.visir.is/husleit-hja-milestone-og-sjova/article/2009246782519 Húsleit hjá Milestone og Sjóvá 7. júlí 2009]</ref> Var það gert í tilefni rannsóknar á stórfelldu fjármálamisferli sem tengist starfsemi Milestone og Sjóvár. Rannsóknin snerist meðal annars að meintri misnotkun á bótasjóði Sjóvár en um sjóðinn gilda strangar reglur hvað varðar not á fé úr honum til fjárfestinga.<ref>[https://www.visir.is/husleit-hja-milestone-og-sjova/article/2009246782519 Húsleit hjá Milestone og Sjóvá 7. júlí 2009]</ref> Tryggvi Þór kveðst hafa vitað að bótasjóðir væru notaðir í fjárfestingarnar. Hann hafi gert sér fullkomlega grein fyrir því að verið væri að kaupa eignir inn í bótasjóðina, fjárfest hefði verið í ýmsu með slíkum sjóðum. Aftur á móti telur hann að notkun bótasjóðanna til fjárfestingar hafi verið lögleg.<ref>[http://eyjan.is/2009/07/07/tryggvi-thor-loglegt-ad-botasjod-ir-fjarfesti-i-fasteignum-fjar-malaeftirlitid-vissi-um-vidskiptin/ Tryggvi Þór: Löglegt að bótasjóðir fjárfesti í fasteignum. Fjármála- eftirlitið vissi um viðskiptin 7. júlí 2009]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Svo fór þó að fjárfestingar fyrir fjármuni bótasjóðsins enduðu illa og árið 2008 var eignastaða Sjóvá var orðin það slæm að félagið átti ekki fyrir vátryggingaskuld sinni en það eru þeir fjármunir sem tryggingafélag skuldar viðskiptavinum sínum vegna greiddra iðgjalda, svonefndur bótasjóður. Á endanum þurfti íslenska ríkið að lána Sjóvá um 12 milljarða króna af fé skattgreiðenda sumarið 2009 svo það uppfyllti skilyrði um gjaldþol og gæti staðið við vátryggingaskuldbindingar sínar.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/2/26/fme-veitti-sjova-fjorum-sinnum-frest-ut-af-botasjodnum/ |title=Misnotuðu bótasjóðinn: Fengu minnst fjórar aðvaranir. Grein í DV, 26. febrúar 2010 |access-date=2010-10-29 |archive-date=2010-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100505023706/http://www.dv.is/frettir/2010/2/26/fme-veitti-sjova-fjorum-sinnum-frest-ut-af-botasjodnum/ |url-status=dead }}</ref> ===Greiðslur frá Askar Capital=== Nokkuð hefur verið gagnrýnt að Tryggvi Þór hafi þegið samtals 16,5 milljónir í greiðslu frá Askar Capital á sama tíma og hann gegndi stöðu efnahagsráðgjafa forsætisráðherra árið 2008. <ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/2/8/fekk-greidslur-fra-askar-og-var-sama-tima-efnahagsradgjafi/ |title=Fékk milljónir frá Askar og var á sama tíma efnahagsráðgjafi. Grein í DV, 8. febrúar 2010 |access-date=2010-10-29 |archive-date=2010-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211134652/http://www.dv.is/frettir/2010/2/8/fekk-greidslur-fra-askar-og-var-sama-tima-efnahagsradgjafi/ |url-status=dead }}</ref> Tryggvi vísaði þó allri gagnrýni á bug og sagðist ekki geta ímyndað sér hvaða hagsmunaárekstrar ættu að geta átt sér stað.<ref>{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2010/2/8/fekk-greidslur-fra-askar-og-var-sama-tima-efnahagsradgjafi/ |title=Fékk milljónir frá Askar og var á sama tíma efnahagsráðgjafi. Grein í DV, 8. febrúar 2010 |access-date=2010-10-29 |archive-date=2010-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211134652/http://www.dv.is/frettir/2010/2/8/fekk-greidslur-fra-askar-og-var-sama-tima-efnahagsradgjafi/ |url-status=dead }}</ref> ==Aðkoma Tryggva Þórs að bankahruninu== Tryggvi Þór var fimmti efnahagsráðgjafi forsætisráðuneytisins frá upphafi.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3632348 Sautján ár frá síðasta efnahagsráðgjafa; grein í 24 stundum 2008]</ref> Sem efnahagsráðgjafi forsætisráðherra reyndi hann að sefa ótta útlendinga við að íslensku bankarnir yrðu gjaldþrota, t.d. með því að að lofa í breskum fjölmiðlum að íslenska ríkið ábyrgðist Icesave reikningana.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/moneybox/7652519.stm Icelandic banks reassure savers; grein á vef BBC 6. október 2008]</ref> {{tilvitnun2|texti='''Spyrill''': Myndi ríkisstjórnin hafa efni á að bjarga öðrum stórum banka?<br/> '''Tryggvi Þór''': Það er augljóst að bankakerfið á Íslandi er mjög stórt miðað við hagkerfið, en við höldum samt sem áður að við getum átt við vandann, því efnahagsreikningurinn er eftir allt mjög góður, það er að segja eignahlið efnahagsreikningsins, og þar sem [bankarnir] hafa ekki keypt húsnæðislán frá Bandaríkjunum eða frá útlöndum. Þannig að við erum frekar viss um að efnahagsreikningarnir séu heilbrigðir og að bankarnir geti starfað á heilbrigðan hátt í framtíðinni.<br/> '''Spyrill''': Já, en svo ég endurtaki spurninguna, ef einn [bankanna] lenti í vandræðum þrátt fyrir það sem þú sagðir, hefðuð þið efni á að bjarga honum?<br/> '''Tryggvi Þór''': Alveg örugglega, við myndum koma bankanum til bjargar, alveg örugglega.<br/> '''Spyrill''': Fullt af fólki í Bretlandi eru með sparnað í þessum tveimur bönkum, Landsbankanum og Kaupþingi. Er peningurinn þeirra öruggur?<br/> '''Tryggvi Þór''': Já, samkvæmt minni vitneskju er Ísland hluti af Evróputilskipun um innistæðutryggingar, þannig að já, svo ætti að vera.<br/> '''Spyrill''': Ég veit að þið eruð hluti af tilskipuninni, ég er að spyrja hvað myndi gerast ef fólkið kæmi til ykkar, mynduð þið segja "Við getum borgað ykkur 20 þúsund evrurnar" eða mynduð þið segja "Efnahagslífið er í svo miklum vanda, mér þykir það leitt, en við getum ekki staðið við þessar skuldbindingar."<br/> '''Tryggvi Þór''': Nei við erum ekki í svo miklum vanda, og líka, veistu, sumir íslensku bankanna starfa úr útibúi í Bretlandi, svo breska [ innistæðutryggingakerfið] á við um þá banka. <br/> '''Spyrill''': Það á við um Kaupþing, en eins og ég skil við þetta á það ekki við um Landsbankann. En það er þá engin hætta á að þið hafið ekki nægan pening til að greiða skuldbindingar við breska sparifjáreigendur ef þeir leita til [tryggingasjóðs innistæðueigenda] á Íslandi?<br/> '''Tryggi Þór''': Eins og ég segi, veistu, við erum bundin af alþjóðalögum til að fara eftir... Já við verðum að fara eftir alþjóðalögum. |höfundur=Úr viðtali BBC við Tryggva Þór Herbertsson|hvaðan=í BBC 8. október 2008<ref>{{vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/player/nol/newsid_7650000/newsid_7652600/7652652.stm?bw=nb&mp=rm&news=1&bbcws=1|titill=Tryggvi Herbertsson and Mark Sismey-Durrant on BBC Radio 4's Money Box |útgefandi=BBC|ár=2008|mánuður=8. október}}</ref>|leturstærð=9pt}} Stuttu seinna, þegar Tryggvi Þór hafði verið kosinn á þing fyrir Sjálfstæðisflokkinn, kvað við annan tón hjá Tryggva, sem beitti sér af ákafa gegn því að ríkið ábyrgðist Icesave-reikningana: {{tilvitnun2|texti=Þannig var að síðasta haust þegar það lá fyrir að gerðar voru miklar kröfur á okkur Íslendinga um að gangast í ábyrgðir fyrir hina svokölluðu Icesave-reikninga sem Landsbanki Íslands hafði tekið á móti þá var sett mikil pressa á okkur Íslendinga. Þetta byrjaði frekar létt sem pressa frá Hollendingum og Bretum en vegna þess ástands sem var í heiminum og sérstaklega í Evrópu varð það fljótt að helsta áhugamáli Evrópuþjóða að Íslendingar viðurkenndu þá skyldu sína, sem þeir kölluðu svo, að gangast í ábyrgðir fyrir innlánstryggingarsjóðinn. Nú er það svo að Ísland er aðili að þjónustutilskipun Evrópusambandsins vegna þess að við erum partur af EES-svæðinu og með tilskipun um starfsemi fjármálafyrirtækja hafa Íslendingar eins og önnur EES-ríki leyfi til að vera í fjármálastarfsemi yfir landamæri. Vegna þessa setti Evrópusambandið tilskipun um hvernig innlánstryggingum ætti að vera háttað á svæðinu. Hún gengur í stuttu máli út á það að öll aðildarlöndin, hvert og eitt, eiga að vera með innlánstryggingarsjóð og það er kveðið á um hvernig útlitið á þeim sjóði eigi að vera en það er ekki kveðið á um að það sé ríkisábyrgð á sjóðnum. Það hefur verið seinni tíma túlkun hjá Evrópusambandinu að þar sé um einhvers konar ríkisábyrgð að ræða og Íslendingar hafa ávallt hafnað því en þrátt fyrir það gengist undir það að ganga frá þessu máli þannig að Íslendingar taki ábyrgð á innlánstryggingarsjóðnum á sig. Í október í fyrra voru Íslendingar þvingaðir til að undirgangast það að greiða Hollendingum og Bretum til baka það sem þeir höfðu lagt út eða mundu leggja út fyrir vegna innlánstrygginga og það var gert með bolabrögðum.|höfundur=Úr ræðu Tryggva Þórs Herbertssonar|hvaðan=á Alþingi 9. desember 2009 <ref>{{vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/raeda/138/rad20091205T173548.html|titill=Tryggvi Þór Herbertsson|útgefandi=ræða á Alþingi um Icesave reikningana,|ár=2009|mánuður=5. desember}}</ref>|leturstærð=9pt}} [[Björgvin G. Sigurðsson]], sem var bankamálaráðherra á tíma bankahrunsins, hefur gagnrýnt Tryggva Þór Herbertsson fyrir að halda mikilvægum upplýsingum frá sér við fall bankanna. {{tilvitnun2|texti=Jón [Þór Sturluson] hringdi í Tryggva, að mér heyrandi, og gekk mjög á hann á laugardeginum, og hinn bara fullyrti alveg „nei, nei, ekkert að gerast, bara fara yfir bankana, forsætisráðherra var að koma heim,“ og bara alveg blákalt. Og Jón trúði honum og við bara líka, maður reiknar ekki með því að það sé alltaf verið að ljúga að manni.|höfundur=Skýrsla Björgvins G. Sigurðssonar fyrir rannsóknarnefnd Alþingis|hvaðan=19. maí 2009, bls. 53<ref>{{vefheimild|url=http://rna.althingi.is/pdf//RNABindi7.pdf|titill=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis, 7. bindi, bls. 17}}</ref>|leturstærð=9pt}} Helgina 4.-5. október 2008 var settur á fót sérstakur sérfræðingahópur á vegum forsætisráðherra, en í hópnum sátu Tryggvi Þór, Friðrik Már Baldursson, Jón Steinsson, Bogi Nils Bogason og Jón Þór Sturluson. Var vinna hópsins gagnrýnd harðlega af rannsóknarnefnd Alþingis. Þannig segir nefndin: {{tilvitnun2|texti=Að mati rannsóknarnefndar Alþingis skorti verulega á verkstjórn og markviss vinnubrögð hjá íslenskum stjórnvöldum um þetta leyti. Í þessu samhengi má einnig nefna að þegar sérfræðingahópurinn hóf störf byrjuðu meðlimir hans á því að halda í Háskólann í Reykjavík þar sem prenta átti út ársskýrslur og árshlutaskýrslur bankanna. |höfundur=skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis|hvaðan= bls. 253<ref>{{vefheimild|url=http://rna.althingi.is/pdf//RNABindi7.pdf|titill=Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis, 7. bindi, bls. 253}}</ref>|leturstærð=9pt}} Tryggvi gegndi því starfi efnahagsráðgjafa þar til hann sagði af sér seinnipart október [[2008]], en afsögnin kom í kjölfar þess að Tryggvi hafði verið mótfallinn yfirtöku ríkisins á [[Glitnir banki|Glitni]].<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4010085 Var andvígur yfirtöku Glitnis; grein í Fréttablaðinu 2009]</ref> ==Tryggvi Þór á Alþingi== Tryggvi skipaði annað sæti á framboðslista Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi fyrir kosningarnar 2009.<ref>{{cite web |url=http://eyjan.is/blog/2009/02/19/tryggvi-thor-herbertsson-i-frambod/ |title=Tryggvi Þór Herbertsson í framboð; af Eyjunni.is |access-date=2010-10-29 |archive-date=2009-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604043408/http://eyjan.is/blog/2009/02/19/tryggvi-thor-herbertsson-i-frambod |url-status=dead }}</ref> Helsta kosningaloforð hans var að fella niður 20% af skuldum heimila og fyrirtækja. <ref>[http://www.mbl.is/mm/frettir/kosningar/2009/03/16/tryggvi_thor_20_prosent_af_skuldum_heimilanna_verdi/ Tryggvi Þór: 20% af skuldum heimilanna verði felldar niður]</ref> == Ritdeila við Andra Snæ == Í september 2010 lenti Tryggvi í ritdeilu við rithöfundinn [[Andri Snær Magnason|Andra Snæ Magnason]]. Fyrst birti Andri greinina „''Í landi hinna klikkuðu karlmanna''“<ref>[http://www.andrisnaer.is/2010/09/i-landi-hinna-klikku%C3%B0u-karlmanna/ ''Í landi hinna klikkuðu karlmanna''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100916035923/http://www.andrisnaer.is/2010/09/i-landi-hinna-klikku%C3%B0u-karlmanna/ |date=2010-09-16 }}, grein eftir Andra sem birtist einnig í Fréttablaðinu 11. september 2010</ref> á vef sínum og í Fréttablaðinu. Í henni gagnrýndi hann [[stóriðjustefna|stóriðjustefnu]] íslenskra stjórnvalda og notaði gífuryrði eins og „klikkaðir“, „óðir“ og „geðveikir“ til þess að lýsa „íslensku elítunni“ þar á meðal Tryggva Þór. Tryggvi Þór svaraði greininni með grein í Fréttablaðinu viku seinna undir fyrirsögninni ''Alkemistinn''.<ref>[https://www.visir.is/alkemistinn--/article/201011714288 ''Alkemistinn''], grein í Fréttablaðinu 18. september 2010</ref> == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> ==Tenglar== * [http://www.tryggvithor.is tryggvithor.is] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4004234 ''Krónan/Evran''; grein í Fréttablaðinu 2008] * [http://www.dv.is/frettir/2010/2/8/fekk-greidslur-fra-askar-og-var-sama-tima-efnahagsradgjafi/ ''Fékk milljónir frá Askar og var á sama tíma efnahagsráðgjafi''; af DV.is 8. feb. 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211134652/http://www.dv.is/frettir/2010/2/8/fekk-greidslur-fra-askar-og-var-sama-tima-efnahagsradgjafi/ |date=2010-02-11 }} * [http://www.dv.is/frettir/2010/2/10/tryggvi-thor-vildi-titla-sig-eftir-bjorgolfi/ ''Tryggvi Þór vildi vera titlaður „Björgólfur“''; af Dv.is 10. febrúar 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100415060817/http://www.dv.is/frettir/2010/2/10/tryggvi-thor-vildi-titla-sig-eftir-bjorgolfi/ |date=2010-04-15 }} * [http://www.dv.is/frettir/2010/2/10/askar-greiddi-lika-rekstrarkostnad-tryggva-thors-mynd/ ''Askar greiddi líka rekstrarkostnað Tryggva Þórs (Leyniskjal)''; af Dv.is 10. febrúar 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100415060812/http://www.dv.is/frettir/2010/2/10/askar-greiddi-lika-rekstrarkostnad-tryggva-thors-mynd/ |date=2010-04-15 }} * [http://www.dv.is/frettir/2010/2/10/tryggvi-samdi-sama-dag-vid-karl-og-geir/ ''Tryggvi samdi sama dag við Karl og Geir''; af DV.is 10. feb. 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215174900/http://www.dv.is/frettir/2010/2/10/tryggvi-samdi-sama-dag-vid-karl-og-geir/ |date=2010-02-15 }} * ''[https://glatkistan.com/2018/04/19/tryggvi-thor-herbertsson/ Glatkistan]'' [[Flokkur:Þingmenn Sjálfstæðisflokksins]] [[Flokkur:Íslenskir hagfræðingar]] {{f|1963}} 9ch22brknrzt3i276th7zl9r4hewlhi 0 74761 1972593 1956481 2026-07-18T13:54:41Z Akigka 183 1972593 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður |nafn=Eygló Harðardóttir |mynd=Eygló Harðardóttir - 60 års Nordisk Arbejdsmarked - norden.org.jpg |titill = [[Félagsmálaráðherrar á Íslandi|Félags- og húsnæðismálaráðherra Íslands]] |stjórnartíð_start = [[23. maí]] [[2013]] |stjórnartíð_end = [[11. janúar]] [[2017]] |forveri = [[Guðbjartur Hannesson]] |eftirmaður = [[Þorsteinn Víglundsson]] |forsætisráðherra = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]<br>[[Sigurður Ingi Jóhannsson]] | fæddur ={{Fæðingardagur og aldur|1972|12|12}} |fæðingarstaður=[[Reykjavík]], [[Ísland]]i |maki= Sigurður E. Vilhelmsson |börn= 2 |háskóli = [[Stokkhólmsháskóli]]<br>[[Háskóli Íslands]] |flokkur=[[Framsóknarflokkurinn]] | AÞ_frá1 = 2008 | AÞ_til1 = 2013 | AÞ_kjördæmi1 =[[Suðurkjördæmi|Suður]] | AÞ_flokkur1 =Framsóknarflokkurinn | AÞ_frá2 = 2013 | AÞ_til2 = 2017 | AÞ_kjördæmi2 =[[Suðvesturkjördæmi|Suðvestur]] | AÞ_flokkur2 =Framsóknarflokkurinn | AÞ_CV =703 }} '''Eygló Þóra Harðardóttir''' (fædd [[12. desember]] [[1972]] í [[Reykjavík]]) er [[Íslendingar|íslenskur]] fyrrum [[þingmaður]] og fyrrum [[Velferðarráðherra Íslands|félags- og húsnæðismálaráðherra]].<ref>[https://www.velferdarraduneyti.is/EHradherra/ Eygló Harðardóttir, félags- og húsnæðismálaráðherra], skoðað 18. júlí 2015. </ref> Eygló bauð sig fyrst fram til [[Alþingi|Alþingis]] árið 2007 og var [[varaþingmaður]] [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] í [[Suðurkjördæmi]] þar til [[Guðni Ágústsson]] sagði af sér þingmennsku. Í [[janúar]] [[2009]] var hún kjörin ritari flokksins og hefur gegnt þeirri stöðu síðan og skipaði hún annað sæti á lista flokksins í [[Alþingiskosningar 2009|þingkosningunum 2009]]. Árið [[2013]] varð hún oddviti Framsóknarflokksins í [[Suðvesturkjördæmi]] og var í kjölfar [[Alþingiskosningar 2013|þingkosninga]] skipuð félags- og húsnæðismálaráðherra í [[Ráðuneyti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar|ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar]]. == Ævi == Eygló fæddist [[12. desember]] [[1972]] í [[Reykjavík]] og eru foreldrar hennar Svanborg Óskarsdóttir og Hörður Rögnvaldsson. Móðir Eyglóar var aðeins 16. ára gömul þegar hún átti hana og bjuggu þær í kjallaraíbúð hjá foreldrum hennar í [[Hlíðar|Hlíðahverfi]] fyrstu árin á meðan Svanborg lauk stúdentsprófi og fór í kennaranám. Megnið af æskunni bjó Eygló í [[Breiðholt|Breiðholti]] þar sem hún gekk í [[Breiðholtsskóli|Breiðholtsskóla]] og lauk stúdentsprófi frá [[Fjölbrautaskólinn í Breiðholti|Fjölbrautaskólanum í Breiðholti]] árið [[1992]].<ref>Ólöf Skaftadóttir og Viktoría Hermannsdóttir (Fréttablaðið), ''Föstudagsviðtalið: „Það er enginn kassi fyrir alla,“'' skoðað 19. júlí 2015. </ref> Hún lauk Fil.kand prófi í listasögu frá Stokkhólmsháskóla árið 2000 og stundaði framhaldsnám í viðskiptafræði við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] frá [[2007]]. Eygló er búsett í Mosfellsbæ og er gift Sigurði E. Vilhelmssyni, en saman eiga þau tvö börn. == Þingstörf == Eygló sat á [[Alþingi]] fyrir [[Suðurkjördæmi]] frá nóvember [[2008]]. Hún tók sæti á [[Alþingi]] fyrir hönd [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] þegar [[Guðni Ágústsson]] fyrrverandi formaður flokksins sagði af sér þingmennsku. Fyrir Alþingiskosningarnar 2009 skipaði hún annað sæti á lista Framsóknarflokksins í [[Suðurkjördæmi]] og var 7. þingmaður kjördæmisins. Eygló sat í [[heilbrigðisnefnd]], [[iðnaðarnefnd]] og [[umhverfisnefnd]] [[Alþingi|Alþingis]] árin 2008-2009. Hún sat í [[menntamálanefnd]] og [[viðskiptanefnd]] árin 2009-2011 og [[allsherjar- og menntamálanefnd]] árið 2011. Á árunum 2009-2010 sat hún í þingmannefnd <ref>{{cite web |url=http://www.althingi.is/vefur/b.html |title=Geymd eintak |access-date=2012-04-23 |archive-date=2012-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421064514/http://www.althingi.is/vefur/b.html |url-status=dead }}</ref> til að fjalla um skýrslu [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008| Rannsóknarnefndar Alþingis]]<ref>[https://www.rannsoknarnefnd.is/]</ref>. Eygló var formaður verðtrygginganefndar efnahags- og viðskiptaráðherra <ref>{{Cite web |url=http://www.efnahagsraduneyti.is/verkefni/nefndir/Allar_nefndir/nr/3169 |title=Geymd eintak |access-date=2021-02-17 |archive-date=2012-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716065933/http://www.efnahagsraduneyti.is/verkefni/nefndir/Allar_nefndir/nr/3169 |url-status=dead }}</ref>, en nefndin hafði það hlutverk að leita leiða til að draga úr vægi verðtryggingar. == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist}} == Tenglar == * [http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=703/ Æviágrip Alþingis] * [http://blog.eyjan.is/eyglohardar/ Bloggsíða Eyglóar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317160305/http://blog.eyjan.is/eyglohardar/ |date=2012-03-17 }} * [https://www.framsokn.is/ Framsóknarflokkurinn] {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Guðbjartur Hannesson]] | titill=[[Félagsmálaráðherrar á Íslandi|Félagsmálaráðherra]] | frá=[[23. maí]] [[2013]] | til=[[2017]] | eftir=[[Þorsteinn Víglundsson (þingmaður)|Þorsteinn Víglundsson]]}} {{Töfluendir}} {{Ráðuneyti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar}} {{Ráðuneyti Sigurðar Inga Jóhannssonar}} [[Flokkur:Þingmenn Framsóknarflokksins]] [[Flokkur:Félagsmálaráðherrar Íslands]] [[Flokkur:Stúdentar úr Fjölbrautaskólanum í Breiðholti]] {{f|1972}} o20cbuwiz314f5ocbcn3ddjo6xv8wsx 0 74811 1972595 1887849 2026-07-18T13:55:26Z Akigka 183 1972595 wikitext text/x-wiki '''Páll Hreinsson''' (fæddur [[20. febrúar]] [[1963]]) er núverandi forseti [[EFTA-dómstóllinn|EFTA-dómstólsins]] í Lúxemborg. Hann var áður dómari við [[Hæstiréttur Íslands|Hæstarétt Íslands]] og prófessor við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]].<ref>{{Cite web |url=http://www.eftacourt.int/the-court/members-staff/judges-and-staff/ |title=Geymd eintak |access-date=2018-06-06 |archive-date=2018-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180608024201/http://www.eftacourt.int/the-court/members-staff/judges-and-staff |url-status=dead }}</ref> == Menntun == Páll lauk [[Stúdentspróf|stúdentsprófi]] frá [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|Menntaskólanum við Hamrahlíð]] 1983 og embættisprófi frá lagadeild [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] 1988. Hann stundaði framhaldsnám í stjórnsýslurétti og stjórnsýslufræðum við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] 1990-1991 og lauk doktorsprófi (dr. juris) frá Háskóla Íslands 5. febrúar 2005.<ref>https://www.stjornarradid.is/media/utanrikisraduneyti-media/media/EES-vefsetrid/Pall-Hreinsson-ferilsskra.pdf</ref> == Starfsferill == Páll var fulltrúi yfirborgardómarans í Reykjavík árin 1988 til 1991 og aðstoðarmaður [[Umboðsmaður Alþingis|umboðsmanns Alþingis]] frá árinu 1991 til 1998. Páll var skipaður formaður tölvunefndar 1. september 1999, var formaður stjórnar Persónuverndar frá júlí 2001 til ársins 2011 og formaður úrskurðarnefndar um upplýsingamál 2005 til 2007.<ref>{{Cite web |url=https://www.haestirettur.is/haestirettur/fyrrverandi-domarar/ |title=Geymd eintak |access-date=2018-06-06 |archive-date=2018-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045632/https://www.haestirettur.is/haestirettur/fyrrverandi-domarar/ |url-status=dead }}</ref> Árið 1996 var hann skipaður [[aðjúnkt]] við lagadeild Háskóla Íslands og í ágúst 1999 var hann ráðinn prófessor við sömu deild. Hann var varaforseti lagadeildarinnar frá 1. júlí 2002 til 30. júní 2005 og forseti hennar 1. júlí 2005 til 1. september 2007, er hann var skipaður hæstaréttardómari. Í desember 2008 var Páll skipaður formaður [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|Rannsóknarnefndar Alþingis]] samkvæmt lögum nr. 142/2008, um rannsókn á aðdraganda og orsökum [[Bankahrunið á Íslandi|falls íslensku bankanna 2008]] og tengdum atburðum, og var í leyfi frá störfum hæstaréttardómara meðan nefndin starfaði.<ref> https://www.rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/english/</ref> Hann tók aftur sæti í [[Hæstiréttur Íslands|Hæstarétti]] 1. júlí 2010.<ref>https://www.stjornarradid.is/media/utanrikisraduneyti-media/media/EES-vefsetrid/Pall-Hreinsson-ferilsskra.pdf</ref> Hann hefur starfað sem dómari við [[EFTA-dómstóllinn|EFTA-dómstólinn]] í [[Lúxemborg]] frá 15. september 2011. Þann 14. nóvember 2017 var Páll kjörinn forseti EFTA-dómstólsins frá 1. janúar 2018 til 31. desember 2020.<ref>{{Cite web |url=http://www.eftacourt.int/the-court/members-staff/judges-and-staff/ |title=Geymd eintak |access-date=2018-06-06 |archive-date=2018-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180608024201/http://www.eftacourt.int/the-court/members-staff/judges-and-staff |url-status=dead }}</ref> <br> <br> Páll er afkastamikill fræðimaður á sviði lögfræði og eftir hann liggja mörg grundvallarrit í íslenskum rétti. Ber þar hæst doktorsritgerð hans Hæfisreglur stjórnsýslulaga sem er eitt hið viðamesta verk sinnar tegundar sem gefið hefur verið út á Íslandi.<ref>https://www.stjornarradid.is/media/utanrikisraduneyti-media/media/EES-vefsetrid/Pall-Hreinsson-ferilsskra.pdf</ref> Páll hefur skrifað 13 fræðibækur og 43 fræðigreinar á hinum ýmsu sviðum lögfræðinnar, bæði á íslensku og ensku, einkum á sviði stjórnsýslu-, stjórnskipunar- og kröfuréttar.<ref>{{Cite web |url=http://www.eftacourt.int/the-court/members-staff/judges-and-staff/ |title=Geymd eintak |access-date=2018-06-06 |archive-date=2018-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180608024201/http://www.eftacourt.int/the-court/members-staff/judges-and-staff |url-status=dead }}</ref> == Heimildir == <references/> {{f|1963}} [[Flokkur:Dómarar við Hæstarétt Íslands]] [[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]] [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Hamrahlíð]] ozcgzm8dzcjyr1grp0jupazu7ekyh7d 0 74812 1972594 1734533 2026-07-18T13:55:03Z Akigka 183 1972594 wikitext text/x-wiki '''Tryggvi Gunnarsson''' (fæddur [[10. júní]] [[1955]]) er fyrrum [[umboðsmaður Alþingis]] og var skipaður í [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|nefnd]] um [[bankahrunið]] árið [[2008]]. Hann lauk störfum þann 1. maí 2021.<ref name=kjarninn>{{Vefheimild|titill=Skúli Magnússon nýr umboðsmaður Alþingis|url=https://kjarninn.is/frettir/skuli-magnusson-nyr-umbodsmadur-althingis/|höfundur=Þórður Snær Júlíusson|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2021|mánuður=26. apríl|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=10. október}}</ref> == Tenglar == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090422161039/www.rannsoknarnefnd.is/category.aspx?catID=6 ''Skipan rannsóknarnefndar Alþingis''; af Rannsóknarnefnd.is] ==Tilvísanir== <references/> {{Stubbur|Æviágrip}} [[Flokkur:Umboðsmenn Alþingis]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] {{f|1955}} k0b6n2gozvagzhcy06m2rmc5z42is4k 0 74813 1972596 1906976 2026-07-18T13:56:14Z Akigka 183 1972596 wikitext text/x-wiki '''Sigríður Benediktsdóttir''' (fædd [[26. apríl]] [[1972]]) er [[kennari]] og aðstoðarmaður deildarforseta (''associate chair'') við hagfræðideild [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Hún var skipuð í [[rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]]. Auk hennar voru þeir [[Páll Hreinsson]], hæstaréttadómari og [[Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)|Tryggvi Gunnarsson]], umboðsmaður Alþingis í nefndinni. Sigríður lauk doktorsprófi í hagfræði frá Yale-háskóla árið 2005. == Tenglar == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090422161039/www.rannsoknarnefnd.is/category.aspx?catID=6 ''Skipan rannsóknarnefndar Alþingis''; af Rannsóknarnefnd.is] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3665264 ''Doktorspróf í hagfræði''; grein í Morgunblaðinu 2005] ;Erlendir * [http://www.yaledailynews.com/news/university-news/2009/03/31/qa-iceland-seeks-help-of-yale-professor/ Q&A | Iceland seeks help of Yale professor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117152220/http://www.yaledailynews.com/news/university-news/2009/03/31/qa-iceland-seeks-help-of-yale-professor/ |date=2010-01-17 }} {{Stubbur|Æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir hagfræðingar]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] {{f|1972}} [[Flokkur:Íslenskar konur]] 46s78tdevl1v3qhq1gw2rc64ds3vas0 0 80886 1972597 1946308 2026-07-18T13:56:48Z Akigka 183 1972597 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Sigurður Ingi Jóhannsson | búseta = | mynd = Sigurður Ingi Jóhannsson 2025.jpg | myndatexti1 = Sigurður Ingi árið 2025. | titill = [[Fjármálaráðherra Íslands]] | stjórnartíð_start = [[10. apríl]] [[2024]] | stjórnartíð_end = [[21. desember]] [[2024]] | forsætisráðherra = [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | forveri = [[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]] | eftirmaður = [[Daði Már Kristófersson]] | titill2 = [[Innviðaráðherra Íslands|Innviðaráðherra]] | stjórnartíð_start3 = [[28. nóvember]] [[2021]] | stjórnartíð_end3 = [[10. apríl]] [[2024]] | forsætisráðherra3 = [[Katrín Jakobsdóttir]] | stjórnartíð_start2= [[16. október]] [[2024]] | stjórnartíð_end2 = [[21. desember]] [[2024]] | forsætisráðherra2 = [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | forveri2 = [[Svandís Svavarsdóttir]] | eftirmaður2 = [[Eyjólfur Ármannsson]] {{small|(samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra)}} | forveri3 = Hann sjálfur {{small|(samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra)}} | eftirmaður3 = [[Svandís Svavarsdóttir]] | titill4 = [[Innviðaráðherra Íslands|Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra]] | stjórnartíð_start4 = [[30. nóvember]] [[2017]] | stjórnartíð_end4 = [[28. nóvember]] [[2021]] | forsætisráðherra4 = [[Katrín Jakobsdóttir]] | forveri4 = [[Jón Gunnarsson]] | eftirmaður4 = Hann sjálfur {{small|(innviðaráðherra)}} | titill5 = [[Forsætisráðherra Íslands]] | stjórnartíð_start5 = [[7. apríl]] [[2016]] | stjórnartíð_end5 = [[11. janúar]] [[2017]] | forseti5 = [[Ólafur Ragnar Grímsson]]<br>[[Guðni Th. Jóhannesson]] | forveri5 = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | eftirmaður5 = [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]] | titill6 = [[Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Íslands|Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra]] | stjórnartíð_start6 = [[23. maí]] [[2013]] | stjórnartíð_end6 = [[7. apríl]] [[2016]] | forsætisráðherra6 = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | forveri6 = [[Steingrímur J. Sigfússon]] | eftirmaður6 = [[Gunnar Bragi Sveinsson]] | titill7 = [[Umhverfis- og auðlindaráðherra Íslands|Umhverfis- og auðlindaráðherra]] | stjórnartíð_start7 = [[23. maí]] [[2013]] | stjórnartíð_end7 = [[31. desember]] [[2014]] | forsætisráðherra7 = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | forveri7 = [[Svandís Svavarsdóttir]] | eftirmaður7 = [[Sigrún Magnúsdóttir]] | titill8 = Formaður Framsóknarflokksins | stjórnartíð_start8 = [[2. október]] [[2016]] | stjórnartíð_end8 = [[15. febrúar]] [[2026]] | forveri8 = [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | eftirmaður8 = [[Lilja Alfreðsdóttir]] | stjórnmálaflokkur = [[Framsóknarflokkurinn]] | AÞ_CV = 726 | AÞ_frá1 = 2009 | AÞ_til1 = | AÞ_kjördæmi1 = [[Suðurkjördæmi|Suður]] | AÞ_flokkur1 = Framsóknarflokkurinn | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1962|4|20}} | fæðingarstaður = [[Selfoss]]i, [[Ísland]]i | starf = Dýralæknir, bóndi, stjórnmálamaður | háskóli = Konunglegi dýralækna- og landbúnaðarháskólinn í Kaupmannahöfn | maki = Ingibjörg Elsa Ingjaldsdóttir | börn = 5 }} [[Mynd:Barack Obama and the Nordic leaders at White House 01.jpg|thumb|Sigurður Ingi ásamt [[Barack Obama]] bandaríkjaforseta og forsætisráðherrum Norðurlanda.]] '''Sigurður Ingi Jóhannsson''' (f. [[20. apríl]] [[1962]]) er þingmaður og fyrrum formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. Hann er leiðtogi [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarmanna]] í [[Suðurkjördæmi]]. Hann var [[Matvælaráðuneyti Íslands|sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra]] frá [[2013]] til [[2016]], [[Umhverfis- og auðlindaráðherra Íslands|umhverfisráðherra]] frá [[2013]] til [[2014]], [[forsætisráðherra Íslands]] frá [[2016]] til [[2017]] og [[Innviðaráðherra Íslands|innviðaráðherra]] frá [[2017]] til [[2024]].<ref>{{fréttaheimild|url=http://www.ruv.is/frett/sex-karlar-og-fimm-konur|titill=Sex karlar og fimm konur|útgefandi=[[RÚV]]|dagsetning=30. nóvember 2017}}</ref> Sigurður Ingi lauk [[Stúdentspróf|stúdentsprófi]] frá [[Menntaskólinn að Laugarvatni|Menntaskólanum að Laugarvatni]] árið [[1982]] og tók embættispróf í dýralækningum frá Konunglega dýralækna- og landbúnaðarháskólanum í Kaupmannahöfn. Hann fékk almennt dýralæknaleyfi í [[Danmörk|Danmörku]] árið [[1989]] og á Íslandi árið<nowiki/>[[1990]]. Sigurður Ingi var varaformaður Framsóknarflokksins frá [[2013]] til [[2016]]. Sigurður Ingi var landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra 2013-2016, umhverfisráðherra 2013-2014 og gegnd embætti forsætisráðherra frá apríl 2016, er hann tók við embættinu við afsögn [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar]] eftir Wintris-málið svonefnda, eftir birtingu Panama-skjalanna fram yfir alþingiskosningar 2016 og baðst lausnar fyrir sig og ráðuneyti sitt 30. október 2016 en gengdi embættinu til 11. janúar 2017. Sigurður Ingi var kjörinn formaður Framsóknarflokksins [[2. október]] [[2016]] með 52,6% atkvæða í baráttunni um embættið við Sigmund Davíð. Sigurður Ingi tilkynnti afsögn sína sem formaður flokksins á miðstjórnarfundi flokksins þann [[18. október]] [[2025]] eftir að hafa setið í stjórnarandstöðu í tíu mánuði og eftir að flokkurinn hafði mælst með lágt fylgi í könnunum. Nýr formaður verður kjörinn á flokksþingi flokksins í [[febrúar]] [[2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/10/18/sigurdur_ingi_bydur_sig_ekki_aftur_fram/|title=Sigurður Ingi býður sig ekki aftur fram|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-10-18}}</ref> Sigurður Ingi sat í þingmannanefnd sem fjallaði um skýrslu [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008|Rannsóknarnefndar Alþingis]] 2009-2010. == Tenglar == * [http://www.althingi.is/altext/cv.php4?nfaerslunr=726 Æviágrip Alþingis] * [http://sigingi.blog.is/blog/sigingi/ Heimasíða Sigurðar Inga] == Heimildir == {{reflist}} {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]| titill=[[Forsætisráðherra|Forsætisráðherra Íslands]] | frá=[[7. apríl]] [[2016]] | til=[[11. janúar]] [[2017]] | eftir=[[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] | titill=[[Formenn Framsóknarflokksins|Formaður Framsóknarflokksins]] | frá=[[2. október]] [[2016]] | til= [[15. febrúar]] [[2026]]| eftir=[[Lilja Alfreðsdóttir]]}} {{Erfðatafla | fyrir=enginn| titill=[[sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Íslands|Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Íslands]] | frá=[[2013]] | til=[[2016]] | eftir=[[Gunnar Bragi Sveinsson]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Svandís Svavarsdóttir]] | titill=[[umhverfis- og auðlindaráðherra Íslands|Umhverfis- og auðlindaráðherra]] | frá=[[2013]] | til=[[2014]] | eftir=[[Sigrún Magnúsdóttir]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Jón Gunnarsson]] | titill=[[Innviðaráðherra Íslands|Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra]] | frá=[[30. nóvember]] [[2017]] | til=[[28. nóvember]] [[2021]]| eftir={{small|Hann sjálfur sem innviðaráðherra}}}} {{Erfðatafla | fyrir={{small|Hann sjálfur sem samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra}}| titill=[[Innviðaráðherra Íslands|Innviðaráðherra]] | frá=[[28. nóvember]] [[2021]] | til=[[10. apríl]] [[2024]]| eftir=[[Svandís Svavarsdóttir]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir]]| titill=[[Fjármála- og efnahagsráðherra Íslands|Fjármálaráðherra]] | frá=[[10. apríl]] [[2024]] | til=[[21. desember]] [[2024]]| eftir= [[Daði Már Kristófersson]]}} {{Töfluendir}} {{Núverandi alþingismenn}} {{Forsætisráðherrar Íslands}} {{Fjármálaráðherrar Íslands}} {{Navboxes | title = Ríkisstjórnir | state = collapsed | list = {{Ráðuneyti Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar}} {{Ráðuneyti Sigurðar Inga Jóhannssonar}} {{Fyrsta ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur}} {{Annað ráðuneyti Katrínar Jakobsdóttur}} {{Annað ráðuneyti Bjarna Benediktssonar}} }} [[Flokkur:Formenn Framsóknarflokksins]] [[Flokkur:Forsætisráðherrar Íslands]] [[Flokkur:Fjármálaráðherrar Íslands]] [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] {{f|1962}} [[Flokkur:Íslenskir dýralæknar]] [[Flokkur:Samgönguráðherrar Íslands]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum á Laugarvatni]] [[Flokkur:Umhverfisráðherrar Íslands]] [[Flokkur:Varaformenn Framsóknarflokksins]] [[Flokkur:Þingmenn Framsóknarflokksins]] 44qe1w4lqzmi2se10nlc4k9alx4h570 10 82335 1972551 1972527 2026-07-18T12:07:29Z Akigka 183 1972551 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Hrunið | title = [[Bankahrunið á Íslandi]] | image = [[Mynd:OMXI15.jpg|150px]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = Tímabil | list1 = * [[Íslenska útrásin]] * [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011]] * [[Búsáhaldabyltingin]] | group2 = Bankar | list2 = * [[KB banki]] * [[Kaupthing Singer & Friedlander]] * [[Byr sparisjóður]] * [[Icebank]] * [[Glitnir banki]] * [[Landsbanki Íslands]] * [[MP Banki]] * [[Sparisjóður Mýrasýslu]] * [[SPRON]] * [[Sparisjóður Keflavíkur]] | group3 = Stofnanir | list3 = * [[Alþingi]] * [[Bankasýsla ríkisins]] * [[Fjármálaeftirlitið]] * [[Samkeppniseftirlitið]] * [[Seðlabanki Íslands]] | group4 = Fyrirtæki | list4 = * [[Baugur Group|Baugur]] * [[Fons]] * [[Framtakssjóður Íslands]] * [[Exista]] * [[Milestone]] * [[Samson ehf|Samson]] * [[Stím]] * [[FL Group]] | group5 = Athafnamenn | list5 = * [[Ármann Þorvaldsson]] * [[Ásgeir Jónsson]] * [[Baldur Guðlaugsson]] * [[Bjarni Ármannsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Halldór J. Kristjánsson]] * [[Hannes Smárason]] * [[Heiðar Már Guðjónsson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jakob Valgeir Flosason]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Karl Wernersson]] * [[Lárus Welding]] * [[Magnús Guðmundsson (bankastjóri)|Magnús Guðmundsson]] * [[Magnús Kristinsson]] * [[Ólafur Ólafsson (kaupsýslumaður)|Ólafur Ólafsson]] * [[Pálmi Haraldsson (athafnamaður)|Pálmi Haraldsson]] * [[Robert Tchenguiz]] * [[Sigurður Einarsson]] * [[Sigurjón Þ. Árnason]] * [[Þorsteinn M. Jónsson]] | group6 = Stjórnmálamenn | list6 = * [[Árni M. Mathiesen]] * [[Björgvin G. Sigurðsson]] * [[Gordon Brown]] * [[Alistair Darling]] * [[Davíð Oddsson]] * [[Geir H. Haarde]] * [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] | group7 = Grasrótarstarf | list7 = * [[Raddir fólksins]] * [[Mótmælasamtökin Nýir tímar]] * [[Neyðarstjórn kvenna]] * [[Opinn borgarafundur]] * [[Hljómalind]] * [[Andspyrna (hreyfing)|Andspyrna]] * [[Öskra]] * [[Hagsmunasamtök heimilanna]] * [[InDefence]] * [[Borgarahreyfingin]] * [[Þjóðfundur 2009]] | group8 = Rannsóknir | list8 = * [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]] * [[Eva Joly]] * [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] * [[Sérstakur saksóknari]] | group9 = Ýmislegt | list9 = * „[[Guð blessi Ísland]]“ * [[Icesave]] * [[Kaupthing Edge]] * [[Neyðarlögin]] * [[Snjóhengjan]] * [[Stöðugleikasáttmálinn]] }}<noinclude> [[Flokkur:Íslensk stjórnmálasnið]] [[Flokkur:Þemasnið]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] </noinclude> 9ocndqidimpzt1ma1yjgfb6tmpqelkn 1972552 1972551 2026-07-18T12:08:12Z Akigka 183 1972552 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Hrunið | title = [[Bankahrunið á Íslandi]] | image = [[Mynd:OMXI15.jpg|150px]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = Tímabil | list1 = * [[Íslenska útrásin]] * [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011]] * [[Búsáhaldabyltingin]] | group2 = Bankar | list2 = * [[KB banki]] * [[Kaupthing Singer & Friedlander]] * [[Byr sparisjóður]] * [[Icebank]] * [[Glitnir banki]] * [[Landsbanki Íslands]] * [[MP Banki]] * [[Sparisjóður Mýrasýslu]] * [[SPRON]] * [[Sparisjóður Keflavíkur]] | group3 = Stofnanir | list3 = * [[Alþingi]] * [[Bankasýsla ríkisins]] * [[Fjármálaeftirlitið]] * [[Samkeppniseftirlitið]] * [[Seðlabanki Íslands]] | group4 = Fyrirtæki | list4 = * [[Baugur Group|Baugur]] * [[Fons]] * [[Framtakssjóður Íslands]] * [[Exista]] * [[Milestone]] * [[Samson ehf|Samson]] * [[Stím]] * [[FL Group]] | group5 = Athafnamenn | list5 = * [[Ármann Þorvaldsson]] * [[Ásgeir Jónsson]] * [[Baldur Guðlaugsson]] * [[Bjarni Ármannsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Halldór J. Kristjánsson]] * [[Hannes Smárason]] * [[Heiðar Már Guðjónsson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jakob Valgeir Flosason]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Karl Wernersson]] * [[Lárus Welding]] * [[Magnús Guðmundsson (bankastjóri)|Magnús Guðmundsson]] * [[Magnús Kristinsson]] * [[Ólafur Ólafsson (kaupsýslumaður)|Ólafur Ólafsson]] * [[Pálmi Haraldsson (athafnamaður)|Pálmi Haraldsson]] * [[Robert Tchenguiz]] * [[Sigurður Einarsson]] * [[Sigurjón Þ. Árnason]] * [[Þorsteinn M. Jónsson]] | group6 = Stjórnmálamenn | list6 = * [[Árni M. Mathiesen]] * [[Björgvin G. Sigurðsson]] * [[Gordon Brown]] * [[Alistair Darling]] * [[Davíð Oddsson]] * [[Geir H. Haarde]] * [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] | group7 = Grasrótarstarf | list7 = * [[Raddir fólksins]] * [[Mótmælasamtökin Nýir tímar]] * [[Neyðarstjórn kvenna]] * [[Opinn borgarafundur]] * [[Hljómalind]] * [[Andspyrna (hreyfing)|Andspyrna]] * [[Öskra]] * [[Hagsmunasamtök heimilanna]] * [[InDefence]] * [[Borgarahreyfingin]] * [[Þjóðfundur 2009]] | group8 = Rannsóknir | list8 = * [[Eva Joly]] * [[Sérstakur saksóknari]] * [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] * [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]] | group9 = Ýmislegt | list9 = * „[[Guð blessi Ísland]]“ * [[Icesave]] * [[Kaupthing Edge]] * [[Neyðarlögin]] * [[Snjóhengjan]] * [[Stöðugleikasáttmálinn]] }}<noinclude> [[Flokkur:Íslensk stjórnmálasnið]] [[Flokkur:Þemasnið]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] </noinclude> 406x2kr18hlm9t8u7nt2ewnr9dpf05v 1972585 1972552 2026-07-18T13:37:46Z Akigka 183 1972585 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Hrunið | title = [[Bankahrunið á Íslandi]] | image = [[Mynd:OMXI15.jpg|150px]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = Tímabil | list1 = * [[Íslenska útrásin]] * [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011]] * [[Búsáhaldabyltingin]] | group2 = Bankar | list2 = * [[KB banki]] * [[Kaupthing Singer & Friedlander]] * [[Byr sparisjóður]] * [[Icebank]] * [[Glitnir banki]] * [[Landsbanki Íslands]] * [[MP Banki]] * [[Sparisjóður Mýrasýslu]] * [[SPRON]] * [[Sparisjóður Keflavíkur]] | group3 = Stofnanir | list3 = * [[Alþingi]] * [[Bankasýsla ríkisins]] * [[Fjármálaeftirlitið]] * [[Samkeppniseftirlitið]] * [[Seðlabanki Íslands]] | group4 = Fyrirtæki | list4 = * [[Baugur Group|Baugur]] * [[Fons]] * [[Framtakssjóður Íslands]] * [[Exista]] * [[Milestone]] * [[Samson ehf|Samson]] * [[Stím]] * [[FL Group]] | group5 = Athafnamenn | list5 = * [[Ármann Þorvaldsson]] * [[Ásgeir Jónsson]] * [[Baldur Guðlaugsson]] * [[Bjarni Ármannsson]] * [[Björgólfur Guðmundsson]] * [[Björgólfur Thor Björgólfsson]] * [[Halldór J. Kristjánsson]] * [[Hannes Smárason]] * [[Heiðar Már Guðjónsson]] * [[Hreiðar Már Sigurðsson]] * [[Jakob Valgeir Flosason]] * [[Jón Ásgeir Jóhannesson]] * [[Karl Wernersson]] * [[Lárus Welding]] * [[Magnús Guðmundsson (bankastjóri)|Magnús Guðmundsson]] * [[Magnús Kristinsson]] * [[Ólafur Ólafsson (kaupsýslumaður)|Ólafur Ólafsson]] * [[Pálmi Haraldsson (athafnamaður)|Pálmi Haraldsson]] * [[Robert Tchenguiz]] * [[Sigurður Einarsson]] * [[Sigurjón Þ. Árnason]] * [[Þorsteinn M. Jónsson]] | group6 = Stjórnmálamenn | list6 = * [[Árni M. Mathiesen]] * [[Björgvin G. Sigurðsson]] * [[Gordon Brown]] * [[Alistair Darling]] * [[Davíð Oddsson]] * [[Geir H. Haarde]] * [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] | group7 = Grasrótarstarf | list7 = * [[Raddir fólksins]] * [[Mótmælasamtökin Nýir tímar]] * [[Neyðarstjórn kvenna]] * [[Opinn borgarafundur]] * [[Hljómalind]] * [[Andspyrna (hreyfing)|Andspyrna]] * [[Öskra]] * [[Hagsmunasamtök heimilanna]] * [[InDefence]] * [[Borgarahreyfingin]] * [[Þjóðfundur 2009]] | group8 = Rannsóknir | list8 = * [[Eva Joly]] * [[Sérstakur saksóknari]] * [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]] * [[Alþingi gegn Geir H. Haarde]] | group9 = Ýmislegt | list9 = * „[[Guð blessi Ísland]]“ * [[Al Thani-málið]] * [[Icesave]] * [[Kaupthing Edge]] * [[Neyðarlögin]] * [[Snjóhengjan]] * [[Stöðugleikasáttmálinn]] }}<noinclude> [[Flokkur:Íslensk stjórnmálasnið]] [[Flokkur:Þemasnið]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] </noinclude> sige8pcxul74o6e0xk1t790tmmnd4mf 0 85452 1972677 1892145 2026-07-19T04:12:34Z Ziv 102822 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Herkules1 1.jpg]] → [[File:Herkules Monument, Bergpark Wilhelmshöhe, Kassel 2004.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a meaningless name 1972677 wikitext text/x-wiki {{coord|51.316|N|9.393|E|display=title|source:dewiki}} [[Mynd:Herkules Monument, Bergpark Wilhelmshöhe, Kassel 2004.jpg|thumb|Herkúlesstyttan er alls 70 metra há]] '''Herkúles''' er heiti á styttu og gríðmiklum stalli sem er einkennisbygging þýsku borgarinnar [[Kassel]]. Niður af stallinum eru manngerðir fossar, þeir lengstu (250 m) í [[Þýskaland]]i. == Styttan == Herkúles er bronsstytta og á hæð einni í borginni. Það var landgreifinn Karl sem lét reisa styttuna [[1701]]-[[1717]] með aðstoð ítalska byggingameistarans Giovanni Francesco Guerniero. Báðir létu þeir breyta upphaflega teikningunum af og til og því varð stallurinn að styttunni svolítið einkennilegur. Neðri stallurinn er átthyrndur og er 32 metra hár. Efri stallurinn (oft kallaður pýramídinn) er allt öðruvísi í formi og efni. Hann er 29 metra hár. Efst trónir svo bronsstytta af [[Herakles]]i (Herkúles) hinum gríska en hún ein er 8,25 m há. Alls er mannvirkið því 70 metra hátt. Herakles heldur á epli Hesperíðanna en það var 11. verkefni hans (af 12) áður en hann var tekinn í guðatölu. Hægt er að ganga upp á neðri stallinn og njóta fagurs útsýnis. == Fossarnir == [[Mynd:WasserspieleKasselNachts kasselgalerie de.jpg|thumb|Fossarnir eru gríðarlega fallegir. Neðst er Neptúntjörnin.]] Við neðri stallinn er stjörn sem geymir 350 þús lítra af vatni. Á vissum tímum er vatnið látið renna niður manngerðan farveg, niður tröppur eða stalla. Vatnið rennur í þremur rennum. Aðalrennan er 5,50 metra breið en til sitthvorrar hliðar eru tvær hliðarrennur, 1,75 metra breiðar. Alls eru fossarnir því 9 metra breiðir. Þrjá minni tjarnir eru inn á milli stallanna. Þegar stöllunum sleppir lendir vatnið í Neptúntjörninni og hverfur þaðan sem lækur. Fossarnir eru 250 metra langir en með tjörnunum er rennslið 320 metrar langt (105 metra hæðarmunur). Það tekur vatnið 30 mínútur að komast frá tjörninni við neðri stallinn og niður í Neptúntjörnina. Á kvöldin eru fossarnir lýstir upp með flóðljósi. Bæði fossarnir og útsýnispallurinn við styttuna eru aðgengilegir fyrir almenning. == Rof == Eitt helsta vandamál við styttustallinn er sá að hann er gerður úr gosbergi. Svæðið umhverfis Kassel var eldvirkt þar til fyrir 7 milljónum árum. Því er efnið í stallinum ekki eins sterkt og annað betra efni, eins og [[granít]] eða [[marmari]], en hafði þó þann kost að auðvelt var að höggva það. Gosbergið er með aragrúa lítilla loftbóla sem sjúga í sig vatn en vatnið frýs á veturna og sprengir ysta lagið af sér. Eftir 300 ár er stallurinn því orðinn mjög viðkvæmur og lélegur. Annað vandamál er þyngdin. Sökum þess að undirlagið er frekar mjúkt, sígur stallurinn hægt og rólega og rennur til. Stallurinn og styttan hafa verið í viðgerð síðan [[2007]]. == Heimildir == {{wpheimild|tungumál=de|titill=Herkules (Kassel)|mánuðurskoðað=febrúar|árskoðað=2010}} [[Flokkur:Styttur]] [[Flokkur:Kassel]] 5hkpf2jaeqib8vefucuvtqedvdlmpqm 0 90486 1972627 1824819 2026-07-18T19:36:35Z Berserkur 10188 1972627 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Fljotshlid 1.jpg|thumb|right|Horft austur Fljótshlíð til [[Mýrdalsjökull|Mýrdalsjökuls]].]] '''Fljótshlíð''' er sveit í [[Rangárvallasýsla | Rangárvallasýslu]]. Fyrir vestan hana er hinn forni [[Hvolhreppur]], að sunnan [[Landeyjar | Vestur- og Austur-Landeyjar]] og að suðaustan [[Vestur-Eyjafjallahreppur | Vestur-Eyjafjallasveit]]. [[Fljótshlíðarhreppur]] náði yfir Fljótshlíð en hefur verið lagður niður sem sérstakt sveitarfélag. Löngum voru tvö prestaköll í Fljótshlíð. Annað var nefnt Fljótshlíðarþing, helstu kirkjur í [[Teigur|Teigi]], í Eyvindarmúla og á [[Hlíðarendi í Fljótshlíð | Hlíðarenda]]. Hitt prestakallið var kennt við [[Breiðabólstaður í Fljótshlíð | Breiðabólstað]], og undir það féllu að fornu annexíurnar Lambey, Ey, Þorvarðsstaðir og Vellir, auk bænhúss í Vatnsdal. Frá 1880 lögðust Fljótshlíðarþing undir Breiðabólstað.<ref>Sveinn Níelsson: ''Prestatal og prófasta á Íslandi'', 2. útgáfa (Hannes Þorsteinsson jók við og Björn Magnússon gaf út), bls. 58-59, Reykjavík 1950.</ref> Fjölmargar jarðir í Fljótshlíð eru nú að öllu leyti eða hluta í eigu efnamanna af höfuðborgarsvæðinu sem sumir eru búsettir þar allt árið en aðrir eru þar eingöngu um helgar eða í leyfum. Á fæstum þessara jarða er rekinn hefðbundinn búskapur þótt sumir séu þar með hesta. Nú eru hátt á annað hundrað sumarbústaðir í Fljótshlíð.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3452023 „Burt úr borgarskarkala“.] Morgunblaðið, 1. september 2002.</ref> == Bæjatal á 20. öld, frá austri til vesturs == * Fljótsdalur * Fljót * Barkarstaðir * Háimúli * Árkvörn * Eyvindarmúli * [[Múlakot]] * [[Hlíðarendakot]] * Nikulásarhús * [[Hlíðarendi í Fljótshlíð|Hlíðarendi]] * Hallskot * Rauðuskriður * Þverá * Deild * Valstrýta * Heylækur * [[Teigur]] * Butra * Smáratún * Miðkot * Bollakot * Hellishólar * Grjótá * Arngeirsstaðir * Tungukot * Kirkjulækur * Kirkjulækjarkot * Lambalækur * Hlíðarból * Kvoslækur * Ormskot * Litli-Kollabær * Stöðlakot * Kollabær * [[Tumastaðir]] * Tunga * Vatnsdalur * Höfði * Torfastaðir * Kotmúli * Fagrahlíð * Sámsstaðir * Árnagerði * Ásvöllur * [[Breiðabólstaður í Fljótshlíð|Breiðabólstaður]] * Bjargarkot * Lambey * Staðarbakki * Aurasel * Flókastaðir * Núpur == Tilvísanir == <references/> == Ítarefni == * Oddgeir Guðjónsson: „Fljótshlíð“, ''Sunnlenskar byggðir IV'', Búnaðarsamband Suðurlands 1982. [[Flokkur:Fljótshlíð| ]] [[Flokkur:Íslenskar sveitir]] 3w8lxrz1u1t20uez2f8d39ir7rulz0u 0 106506 1972617 1972526 2026-07-18T18:33:06Z Akigka 183 /* Tenglar */ 1972617 wikitext text/x-wiki '''Alþingi gegn Geir Hilmari Haarde''' (Landsd. 3/2012.) var fyrsta og eina málið sem rekið hefur verið fyrir [[Landsdómur|Landsdómi]] á [[Ísland]]i. Málið var höfðað með ályktun [[Alþingi]]s 28. september 2010 og formlegri ákæru saksóknara Alþingis 10. maí 2011. Í ákæru var [[Geir H. Haarde]], fyrrum forsætisráðherra Íslands, gefið að sök að hafa með refsiverðum hætti sýnt af sér vanrækslu í aðdraganda [[Bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins]] um haustið 2008. Landsdómur hafði aðsetur í [[Þjóðmenningarhúsið|Þjóðmenningarhúsinu]] og þar fór aðalmeðferð málsins fram 5. til 16. mars [[2012]]. Dómur féll í málinu 23. apríl 2012 með sakfellingu í þeim ákærulið sem sneri að [[Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands|stjórnarskrárbundinni]] skyldu forsætisráðherra til þess að halda ríkisstjórnarfundi um mikilvæg málefni en sýknu að öðru leyti. Geir var ekki gerð sérstök refsing í málinu. Geir áfrýjaði dómnum til [[Mannréttindadómstóll Evrópu|Mannréttindadómstóls Evrópu]] og hélt því fram að málssóknin gegn honum hefði verið pólitísks eðlis. Mannréttindadómstóllinn dæmdi gegn Geir árið 2017 og úrskurðaði að íslenska ríkið hefði ekki gerst brotlegt gegn honum með ákæru sinni.<ref>{{Vefheimild|titill=Geir tapar málinu fyrir Mannréttindadómstólnum|url=http://www.ruv.is/frett/geir-tapar-malinu-fyrir-mannrettindadomstolnum|útgefandi=''[[RÚV]]''|ár=2017|mánuður=23. nóvember|mánuðurskoðað=28. nóvember|árskoðað=2018}}</ref> == Aðdragandi == Aðdragandi málsins var sá að í kjölfar [[Bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins 2008]] var skipuð [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]].<ref>{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/lagas/nuna/2008142.html | titill = Lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} </ref> Þann 30. desember 2009 skipaði Alþingi níu manna þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar og móta tillögur að viðbrögðum þingsins við niðurstöðum hennar. Rannsóknarnefndin skilaði skýrslu þann [[12. apríl]] [[2010]] og þingmannanefndin skilaði sinni skýrslu [[11. september]] [[2010]].<ref>{{vefheimild | url= http://rna.althingi.is/ | titill = Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }}</ref><ref>{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/dba-bin/ferill.pl?ltg=138&mnr=705 | titill = Skýrsla þingmannanefndar til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }}</ref> Meirihluti þingmannanefndarinnar lagði síðan fram þingsályktunartillögu þess efnis að mál yrði höfðað gegn [[Geir H. Haarde]], [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir|Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttir]], [[Árni M. Mathiesen|Árna M. Mathiesen]] og [[Björgvin G. Sigurðsson|Björgvini G. Sigurðssyni]] „vegna refsiverðrar háttsemi þeirra í embættisfærslu sinni á árinu 2008“.<ref> {{vefheimild | url= http://www.althingi.is/altext/138/s/1502.html | titill = Tillaga til þingsályktunar |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} </ref> Kosið var um tillöguna, en niðurstaðan varð sú að aðeins bæri að höfða mál á hendur Geir H. Haarde.<ref>{{vefheimild | url= http://www.althingi.is/altext/138/s/1538.html | titill = Þingsályktun um málshöfðun gegn ráðherra|mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }} </ref> == Málshöfðun == Saksóknari Alþingis var kosinn af Alþingi þann 12. október 2010 til að sækja málið. Geir var ákærður fyrir „...brot framin af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi í embættisfærslu hans sem forsætisráðherra á tímabilinu frá febrúar 2008 og fram í októberbyrjun sama ár...“.<ref>{{vefheimild | url= http://www.sakal.is/media/skjol/Akaera-10.5.2011.pdf | titill = Ákæra |mánuðurskoðað = 31. október | árskoðað= 2011 }}</ref> [[Sigríður J. Friðjónsdóttir]] var skipuð saksóknari, og [[Helgi Magnús Gunnarsson]] varasaksóknari.<ref>{{cite web|url=https://www.visir.is/g/20101892454d/sigridur-og-helgi-magnus-verda-saksoknarar|title=Sigríður og Helgi Magnús verða saksóknarar|author=Jón Hákon Halldórsson|date=7. október 2010|website=Vísir}}</ref> Málið var þingfest þann [[7. júní]] [[2011]] í lestrarsal Þjóðmenningarhússins. ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == *[http://www.sakal.is/ Vefur saksóknara Alþingis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101151914/http://www.sakal.is/ |date=2011-11-01 }} * [http://www.xn--landsdmur-b7a.is/ Heimasíða Landsdóms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126035811/https://xn--landsdmur-b7a.is/ |date=2019-01-26 }} * [http://www.xn--landsdmur-b7a.is/adalmedferd/ Hljóðupptökur af yfirheyrslum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120410062458/http://www.xn--landsdmur-b7a.is/adalmedferd/ |date=2012-04-10 }} {{Stubbur}} {{Hrunið}} [[Flokkur:Dómsmál Mannréttindadómstóls Evrópu]] [[Flokkur:Íslensk dómsmál]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] maecv39dxv0htoj0a0d4w39c55dv5ft 0 125334 1972680 1775948 2026-07-19T07:46:10Z Ziv 102822 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Courtois aug 2014.jpg]] → [[File:Thibaut Courtois, August 2014.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · full name 1972680 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Thibaut Courtois, August 2014.jpg|thumb|180px|right|Thibaut Courtois, [[2014]].]] '''Thibaut Courtois''' (f. [[11. maí]] [[1992]]) er [[Belgía|belgískur]] knattspyrnumaður sem spilar sem markmaður fyrir [[Real Madrid]]. Hann var áður hjá [[Chelsea FC|Chelsea F.C.]]. {{DEFAULTSORT:Courtois, Thibaut }} [[Flokkur:Belgískir knattspyrnumenn]] {{fe|1992|Courtois, Thibaut}} hil121s3fd6vbuoqqxcmcjtn2r8gdhn 0 127122 1972598 1901302 2026-07-18T13:57:12Z Akigka 183 1972598 wikitext text/x-wiki '''Al Thani-málið''' var umfangsmikið efnahagsbrotamál sem rekið var fyrir íslenskum dómstólum í kjölfar [[Bankahrunið á Íslandi|bankahrunsins 2008]]. Fjórir fyrrum stjórnendur og hluthafar [[Kaupþing banki|Kaupþings banka]] voru ákærðir að hafa með sýndarviðskiptum haldið uppi hlutabréfaverði Kaupþings og skapað þannig falska eftirspurn eftir hlutabréfum í bankanum.<ref>https://www.visir.is/g/2015150219606</ref> Svikin fóru þannig fram að [[Katar|katarskur]] höfðingi, [[sjeik|sjeikinn]] Múhameð Al Thani, var fenginn til að kaupa 5% hlut í Kaupþingi, en kaupin fjármagnaði Kaupþing sjálft með eigin fjármagni bankans og skapaði þar með eigin eftirspurn.<ref>https://www.rna.is/eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/bindi-2-kaflar-7-og-8/8.-kafli/</ref> Málið var á meðal umfangsmestu sakamála sem rekin hafa verið á Íslandi og dómarnir þeir þyngstu sem fallið hafa um efnahagsbrot. == Múhameð Al Thani == [[Mynd:Qatari Secretary to the Emir for Investments Sheikh Mohammed bin Hamad bin Khalifa Al Thani Signs Secretary Tillerson's Guestbook Before Their Meeting in Washington (35305317066).jpg|thumb|Múhameð Al Thani sést hér í opinberri heimsókn sinni til utanríkisráðuneytis Bandaríkjanna 2017.]] Múhameð Al Thani (f. 1988) er af [[Katar|katörskum]] höfðingjaættum og ber virðingartitilinn ''[[sjeik]]''. Hann var einungis tvítugur þegar hann keypti 5,01% hlut í Kaupþingi fyrir 25,7 milljarða króna. Kaupin fóru fram 22. september 2008. Það var Ólafur Ólafsson, einn aðaleiganda Kaupþings, sem kom á sambandi Al Thanis og bankans. == Rannsókn == Eftir að bankinn féll og skilanefnd var sett yfir hann [[8. október]] [[2008]] vaknaði grunur um að viðskiptin hefðu verið annars eðlis en gefið hafði verið í skyn í yfirlýsingum bankans og stjórnenda hans. Al Thani hafði ekki lagt bankanum til nýtt fé með kaupunum heldur voru þau alfarið fjármögnuð með lánum frá bankanum sjálfum sem veitt voru í gegnum [[aflandsfélag|aflandsfélög]]. Með embætti [[sérstakur saksóknari]] í málefnum efnahagshrunsins fór [[Ólafur Þór Hauksson|Ólaf Þór Hauksson]]. Rannsakað var hvort ráðamenn Kaupþings hefðu gerst sekir um: # Umboðssvik – Bankinn veitti lán til aflandsfélaga sem veitt voru án trygginga og án samþykkis lánanefnda bankans. # Markaðsmisnotkun – Með því að hafa staðið að viðskiptafléttunni og með því að hafa gefið opinberlega rangar og villandi yfirlýsingar um eðli viðskiptanna var reynt að hafa áhrif á eftirspurn eftir hlutabréfum bankans á [[Verðbréfamarkaður|verðbréfamarkaði]]. [[Rannsóknarnefnd Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008]], sem sett hafði verið til að skoða aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna, birti niðurstöður sínar í [https://www.rna.is//eldri-nefndir/addragandi-og-orsakir-falls-islensku-bankanna-2008/skyrsla-nefndarinnar/bindi-2-kaflar-7-og-8/8.-kafli/ 8. kafla í skýrslu nefndarinnar] þar sem skoðuð voru útlán bankanna. Skýrslan kom út 2010. == Dómur == [[Hæstiréttur Íslands|Hæstiréttur]] kvað upp dóm í málinu í febrúar 2015 þar sem allir ákærðu voru sakfelldir. * [[Hreiðar Már Sigurðsson]], forstjóri Kaupþings, fékk 5½ árs fangelsisdóm. Hann var sakfelldur fyrir umboðssvik. * [[Sigurður Einarsson]], stjórnarformaður Kaupþing, fékk 4 ára fangelsisdóm. Hann var sakfelldur fyrir markaðsmisnotkun, en sýknaður af umboðssvikum. * [[Ólafur Ólafsson (kaupsýslumaður)|Ólafur Ólafsson]]''',''' einn aðaleiganda Kaupþings, fékk 4½ árs fangelsisdóm. Hann var sakfelldur fyrir markaðsmisnotkun, en sýknaður af umboðssvikum. * [[Magnús Guðmundsson (bankastjóri)|Magnús Guðmundsson]], forstjóri Kaupþings í [[Lúxemborg]], fékk 4½ árs fangelsisdóm. Hann var sakfelldur fyrir umboðssvik. == Tilvísanir == <references/> {{Hrunið}} [[Flokkur:Al Thani-ætt]] [[Flokkur:Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009]] [[Flokkur:Íslensk sakamál]] 17qeoz48enl8vq4xn2hws4xdqc84r1e 0 127957 1972678 1910977 2026-07-19T05:52:23Z Ziv 102822 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Landsyn.jpg]] → [[File:Landsýn by Gunnfríður Jónsdóttir.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 1972678 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Landsýn by Gunnfríður Jónsdóttir.jpg|thumb|Verkið Landsýn eftir Gunnfríði sem afhjúpuð var árið 1950.]] '''Gunnfríður Jónsdóttir''' ([[26. desember]] [[1889]] - [[15. maí]] [[1968]]) var íslenskur [[myndhöggvari]]. Hún var frá Kirkjubæ í [[Húnavatnssýsla|Húnavatnssýslu]] og voru foreldrar hennar Halldóra Einarsdóttir Andréssonar og Jón Jónsson. Gunnfríður fékk drep í fót átta ára gömul og útvortis [[Berklar|berkla]]. Hún fór 19 ára í [[Kvennaskólinn á Blönduósi|Kvennaskólann á Blönduósi]]. Hún lærði síðar kjólasaum og var fjögur ár í [[Reykjavík]] en fór til [[Stokkhólmur|Stokkhólms]] 1919. Þar saumaði hún fyrir efnafjölskyldur og fékk hátt kaup og var þar í fimm ár og fór þaðan til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]], [[Berlín|Berlínar]] og [[París]]. Gunnfríður giftist [[Ásmundur Sveinsson|Ásmundi Sveinssyni]] myndhöggvara árið [[1924]] og vann fyrir þeim báðum þar til hann lauk námi. Hún vann fyrst sem saumakona. Hún kynntist Ásmundi í Reykjavík en þau urðu samskipa til Kaupmannahafnar árið [[1919]] og dvaldi Gunnfríður þar í áratug. Hér heima bjó hún og starfaði á [[Freyjugata|Freyjugötu]] 41 en þar er í dag [[Ásmundarsalur]]. Gunnfríður lést árið [[1968]] og var jarðsett í kirkjugarði [[Strandakirkja|Strandakirkju]]. Gunnfríður gerði sína fyrstu höggmynd um fertugt en það var styttan "Dreymandi drengur". Hún gerði einnig brjóstmynd af Sigurjóni Péturssyni í [[Álafoss|Álafossi]] en sú mynd stendur í brekkunni ofan við sundlaugina á Álafossi. Meðal verka hennar er minnisvarði við Strandakirkju um kraftaverkið í Engisvík en það er höggmynd úr ljósu [[granít|graníti]] sem sýnir hvítklædda konu benda sjómönnum í sjávarháska inn í Engilsvík. == Heimildir == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2357326 Síldarstúlkur, Vísir, 224. Tölublað (11.12.1961), Blaðsíða 10] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4433803 Guð hjálpar þeim sem hjálpa sér sjálfir,Vikan, 51. Tölublað (22.12.1960), Blaðsíða 16] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1100910 Þeir komast stundum langt sem ná ekki að gleyma draumum sínum, Tíminn, 282. Tölublað - Jólin 1964 (22.12.1964), Blaðsíða 3] [[Flokkur:Íslenskar myndlistarkonur]] [[Flokkur:íslenskar konur]] {{fd|1889|1968}} [[Flokkur:Íslenskir myndhöggvarar]] bb62sykz1nwfsk10zmxjludv4lf9326 0 129546 1972602 1828389 2026-07-18T15:31:38Z Berserkur 10188 1972602 wikitext text/x-wiki '''Múlakot''' er bær í [[Fljótshlíð]]. Bæjarhúsin voru reist í áföngum á árunum [[1898]] til [[1946]] á rústum [[torfbær|torfbæjar]] sem enn má sjá í kjallara hússins. Múlakot var lengi gisti- og greiðasölustaður. Hluti bygginga og listigarður í Múlakoti eru friðuð. == Menning == [[Ólafur Túbals]] listamaður bjó í Múlakoti. Móðir hans [[Guðbjörg Þorleifsdóttir]] gerði árið [[1897]] lystigarð sem er nú einn elsti og merkasti garður á Íslandi. [[Ásgrímur Jónsson]] málaði olíumyndirnar ''Múlakot'' og ''Morgunn í Fljótshlíð'' á staðnum. Ólafur Túbals fékk fyrstu tilsögn í myndlist hjá Ásgrími. Ólafur fór seinna til listnáms í Danmörku og dvöldu margir vinir hans meðal listamanna í Múlakoti á sumrin, þar á meðal [[Gunnlaugur Scheving]], [[Jón Engilbert]]s, [[Kristín Jónsdóttir]] og [[Júlíana Sveinsdóttir]]. Ólafur var leiðsögumaður listmálarans [[Johannes Larsen]] sem ferðaðist um Ísland sumurin [[1927]] og [[1930]]. == Skógrækt == [[Mynd:Múlakot.jpg|thumb|Askur í Múlakoti.]] Í Múlakoti er trjásafn í umsjón [[Skógrækt ríkisins|Skógræktar ríkisins]] og er það eitt af [[þjóðskógar Íslands|þjóðskógum Íslands]]. Þar var fyrsta gróðrarstöð Skógræktarinnar á [[Suðurland]]i, stofnuð á fjórða áratugi 20. aldar. Skógræktin eignaðist jörðina árið 1990. Í skóginum er að finna hæstu einstöku tré landsins af ýmsum tegundum, þar á meðal hæsta [[álmur|álminn]], hæstu [[hengibjörk]]ina og hæstu [[blæösp]]ina. Þar er einnig að finna sjaldgjæfar tegundir svo sem [[askur (tré)|ask]], [[hlynur|hlyn]], [[fjallaþinur|fjallaþin]] og [[gullregn]]. [[Alaskaösp|Aspir]], sem vaxið hafa af rótarskotum frá 1963, hafa náð tæpri 30 metra hæð og eru meðal hæstu trjáa landsins. == Tengt efni == * [[Tumastaðir]] í Fljótshlíð, þar sem einnig er þjóðskógur í umsjón Skógræktar ríkisins. == Heimildir == * [http://www.minjastofnun.is/hus-og-mannvirki/fridlyst-hus-og-mannvirki/sudurland/nr/1193 Múlakot í Fljótshlíð (Minjastofnun Íslands)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309093000/http://www.minjastofnun.is/hus-og-mannvirki/fridlyst-hus-og-mannvirki/sudurland/nr/1193 |date=2016-03-09 }} * [http://www.skogur.is/thjodskogarnir/sudurland/nr/11 Þjóðskógur að Múlakoti (Skógrækt ríkisins)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610060955/http://www.skogur.is/thjodskogarnir/sudurland/nr/11 |date=2015-06-10 }} * {{vefheimild|url=http://www.skogur.is/um-skograekt-rikisins/frettir/nr/2590|titill=Fyrr og nú - 26 metra aspir|mánuðurskoðað=15. apríl|árskoðað=2016}} * [http://www.wikiart.org/en/asgrimur-jonsson/the-farm-m-lakot-in-flj-tshl-south-iceland-1913 Mynd Ásgríms Jónssonar af torfbæ í Múlakoti 1913] * [http://www.mutualart.com/Artwork/The-farm-Mulakot-i-Fljotshlid--Iceland/C391A80F43DFC694 Mynd Ásgríms Jónssonar af bænum í Múlakoti] [[Flokkur:Fljótshlíð]] [[Flokkur:Íslenskir sveitabæir]] [[Flokkur:Skógar á Íslandi]] [[Flokkur:Skrúðgarðar á Íslandi]] rkwrpiyt0lhwdsigqk1fz8zznchf1u4 1972606 1972602 2026-07-18T16:00:22Z Berserkur 10188 1972606 wikitext text/x-wiki '''Múlakot''' er bær í [[Fljótshlíð]]. Bæjarhúsin voru reist í áföngum á árunum [[1898]] til [[1946]] á rústum [[torfbær|torfbæjar]] sem enn má sjá í kjallara hússins. Múlakot var lengi gisti- og greiðasölustaður. Hluti bygginga og lystigarður í Múlakoti eru friðuð. == Menning == [[Ólafur Túbals]] listamaður bjó í Múlakoti. Móðir hans [[Guðbjörg Þorleifsdóttir]] gerði árið [[1897]] lystigarð sem er nú einn elsti og merkasti garður á Íslandi. [[Ásgrímur Jónsson]] málaði olíumyndirnar ''Múlakot'' og ''Morgunn í Fljótshlíð'' á staðnum. Ólafur Túbals fékk fyrstu tilsögn í myndlist hjá Ásgrími. Ólafur fór seinna til listnáms í Danmörku og dvöldu margir vinir hans meðal listamanna í Múlakoti á sumrin, þar á meðal [[Gunnlaugur Scheving]], [[Jón Engilbert]]s, [[Kristín Jónsdóttir]] og [[Júlíana Sveinsdóttir]]. Ólafur var leiðsögumaður listmálarans [[Johannes Larsen]] sem ferðaðist um Ísland sumurin [[1927]] og [[1930]]. == Skógrækt == [[Mynd:Múlakot.jpg|thumb|Askur í Múlakoti.]] Í Múlakoti er trjásafn í umsjón [[Skógrækt ríkisins|Skógræktar ríkisins]] og er það eitt af [[þjóðskógar Íslands|þjóðskógum Íslands]]. Þar var fyrsta gróðrarstöð Skógræktarinnar á [[Suðurland]]i, stofnuð á fjórða áratugi 20. aldar. Skógræktin eignaðist jörðina árið 1990. Í skóginum er að finna hæstu einstöku tré landsins af ýmsum tegundum, þar á meðal hæsta [[álmur|álminn]], hæstu [[hengibjörk]]ina og hæstu [[blæösp]]ina. Þar er einnig að finna sjaldgjæfar tegundir svo sem [[askur (tré)|ask]], [[hlynur|hlyn]], [[fjallaþinur|fjallaþin]] og [[gullregn]]. [[Alaskaösp|Aspir]], sem vaxið hafa af rótarskotum frá 1963, hafa náð tæpri 30 metra hæð og eru meðal hæstu trjáa landsins. == Tengt efni == * [[Tumastaðir]] í Fljótshlíð, þar sem einnig er þjóðskógur í umsjón Skógræktar ríkisins. == Heimildir == * [http://www.minjastofnun.is/hus-og-mannvirki/fridlyst-hus-og-mannvirki/sudurland/nr/1193 Múlakot í Fljótshlíð (Minjastofnun Íslands)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309093000/http://www.minjastofnun.is/hus-og-mannvirki/fridlyst-hus-og-mannvirki/sudurland/nr/1193 |date=2016-03-09 }} * [http://www.skogur.is/thjodskogarnir/sudurland/nr/11 Þjóðskógur að Múlakoti (Skógrækt ríkisins)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610060955/http://www.skogur.is/thjodskogarnir/sudurland/nr/11 |date=2015-06-10 }} * {{vefheimild|url=http://www.skogur.is/um-skograekt-rikisins/frettir/nr/2590|titill=Fyrr og nú - 26 metra aspir|mánuðurskoðað=15. apríl|árskoðað=2016}} * [http://www.wikiart.org/en/asgrimur-jonsson/the-farm-m-lakot-in-flj-tshl-south-iceland-1913 Mynd Ásgríms Jónssonar af torfbæ í Múlakoti 1913] * [http://www.mutualart.com/Artwork/The-farm-Mulakot-i-Fljotshlid--Iceland/C391A80F43DFC694 Mynd Ásgríms Jónssonar af bænum í Múlakoti] [[Flokkur:Fljótshlíð]] [[Flokkur:Íslenskir sveitabæir]] [[Flokkur:Skógar á Íslandi]] [[Flokkur:Skrúðgarðar á Íslandi]] r0j766r6rkrfl3tqkbh6x7bx5qftkls 0 130141 1972603 1955381 2026-07-18T15:34:05Z Berserkur 10188 /* Askur á Íslandi */ mynd 1972603 wikitext text/x-wiki {{tilvísun|Askur}} {{taxobox | name = Askur | image = Fraxinus excelsior.jpg | image_caption = Lauf og ófullþroska ávöxtur | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Varablómabálkur]] (Lamiales) | familia = [[Smjörviðarætt]] (Oleaceae) | genus = Eskiættkvísl ([[Fraxinus]]) | sectio = Fraxinus sect. Fraxinus | species = '''''F. excelsior''''' | binomial = ''Fraxinus excelsior'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Askur''' eða '''evrópuaskur''' ([[fræðiheiti]] ''Fraxinus excelsior'') er tré af eskiættkvísl (''Fraxinus''). Askurinn er einstofna tré með fremur mjóa krónu. Börkur er ljós og verða dökk brum mjög áberandi að vetri til. Blöðin eru stakfjöðruð og minna á blöð reyniviðar. Askur þarf rakan og frjósaman jarðveg, gott skjól og langt sumar. Yfirleitt verður askurinn ekki eldri en 250 ára gamall, og er hann því fremur skammlíf tegund og getur sem margar slíkar náð miklum vexti á fyrstu árum sínum. Askurinn er í meðallagi stórvaxinn, allt að 46 m hár, en algengast að hann nái 20 til 35 metra hæð<ref>{{cite web |url=http://www.skogur.is/media/fagradstefna-2012/Nyjar_isl_trjategundir_SA_ATh.pdf |title=Geymd eintak |access-date=2015-08-22 |archive-date=2015-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001141240/http://www.skogur.is/media/fagradstefna-2012/Nyjar_isl_trjategundir_SA_ATh.pdf |url-status=dead }}</ref>. Vex hann í Evrópu frá [[Þrándheimsfjörður|Þrándheimsfirði]] í [[Noregur|Noregi]] til suðurhluta [[Ítalía|Ítalíu]]. == Askur á Íslandi == [[Mynd:Múlakot.jpg|thumb|Askur í Múlakoti.]] Eskitré ættuð frá [[Leksvík]] í [[Norður-Þrændalög|Norður-Þrændalögum]] (norðlægasta náttúrlega vaxtarstað asks) þroska fræ á [[Tumastaðir|Tumastöðum]] og [[Múlakot]]i í [[Fljótshlíð]]. Hafa þau náð að minnsta kosti 15 metra hæð. Aski hættir til að kala í frostum, helst á nóttunni. == Orðsifjar == Samansafn einstakra ''[[wikt:askur|aska]]'' eða ''[[wikt:eskitré|eskitrjáa]]'' kallast ''[[wikt:eski|eski]]''. Einnig heitir viður tegundarinnar ''eski'' eða ''[[wikt:eskiviður|eskiviður]]'', og eru hlutir sagðir vera ''[[wikt:úr eski|úr eski]]''. Á sama hátt má nefna ''[[wikt:eskiskógur|eskiskóg]]'', ''[[wikt:eskilundur|eskilund]]'' og ''[[wikt:eskikjarr|eskikjarr]]''. [[Mynd:Fraxinus excelsior tree.jpg|thumbnail|Eskitré í norðurhluta Frakklands]] [[Mynd:IKAl 090906 Distribution Fraxinus excelsior.png|thumbnail|Útbreiðsla evrópuasks]] == Tenglar == * [http://www.skogur.is/thjodskogarnir/sudurland/nr/11 Þjóðskógur í Múlakoti, Skógrækt ríkisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610060955/http://www.skogur.is/thjodskogarnir/sudurland/nr/11 |date=2015-06-10 }} * [http://www.skogur.is/thjodskogarnir/sudurland/nr/6 Þjóðskógur á Tumastöðum, Skógrækt ríkisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160324092511/http://www.skogur.is/thjodskogarnir/sudurland/nr/6 |date=2016-03-24 }} == Heimildir == *[https://www.skogur.is/is/nyskograekt/trjategundir-og-trjaheilsa/lauftre/asktegundir/askur Askur (Trjátegundir, Skógræktin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929093545/https://www.skogur.is/is/nyskograekt/trjategundir-og-trjaheilsa/lauftre/asktegundir/askur |date=2020-09-29 }} * {{vefheimild|url=https://www.bbl.is/frettir/frettir/hinn-hatignarlegi-askur/15244/|titill=Hinn hátignarlegi askur|mánuðurskoðað=14. apríl|árskoðað=2016}} {{commonscat|Fraxinus excelsior}} {{wikilífverur|Fraxinus excelsior}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Lauftré]] [[Flokkur:Smjörviðarætt]] hrm02hb1br58dwos8smpmury26og6sa 0 131138 1972558 1971853 2026-07-18T12:14:43Z Berserkur 10188 1972558 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum Crans Montana í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]] - [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Árásir Ísraels og Bandaríkjanna á Íran 2026|Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í Íransstríðinu þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árás á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - Spánn og Argentína mætast í úrslitum [[HM í knattspyrnu]]. * [[20. júlí]] - Búist er við að [[Andy Burnham]] taki við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. * [[28. júlí]] - [[Keiko Fujimori]], tekur við sem forseti [[Perú]]. ===Ágúst=== * [[12. ágúst]] - [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] mun eiga sér stað á Norðurslóðum. * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla er fyrirhuguð]] um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]]. ===September=== * [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ===Desember=== ===Ódagsett=== *Fyrirhugað er að ljúka aðalbyggingu kirkjunnar [[Yfirbótakirkja heilögu fjölskyldunnar|La Sagrada Familia]] í Barselóna. ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) . * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]] - [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] 97pwhbrtqmixg1xp4i6kw7uasuk2r5n 0 146294 1972601 1956284 2026-07-18T15:14:18Z Nipas2 54688 /* Meistarasaga */ Mynd removed 1972601 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta |titill=2. deild kvenna |mynd= |stofnár=1982 |ríki={{ISL}} Ísland |efri deild=[[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild kvenna]] |neðri deild=''ekkert'' |liðafjöldi=8 |píramída stig=[[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|Stig 3]] |bikarar= |núverandi meistarar= |sigursælasta lið= |heimasíða=[https://www.ksi.is www.ksi.is] }} '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' er þriðja hæsta kvennadeildin í [[Íslensk knattspyrna|íslenskri knattspyrnu]]. Deildin var stofnuð árið [[1995]]. == Núverandi lið (2025) == *Álftanes *[[Dalvík/Reynir]] *[[Ungmennafélagið Einherji|Einherji]] *[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]] *[[Íþróttafélag Hafnarfjarðar|ÍH]] *[[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] *KÞ *[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] *[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]] *Smári *[[Vestri (knattspyrna kvenna)|Vestri]] *Völsungur == Saga == === Meistarasaga === {| class="wikitable sortable" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" |'''Tímabil''' |'''Lið''' |'''Meistari''' |'''Stig''' |'''2. sæti''' |'''Stig''' |- align="center" bgcolor="#efefef" |'''[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]]'''||9||'''[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]]/[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]'''||41||{{Lið Fjölnir}}||30 |- align="center" bgcolor="#efefef" |'''[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]]'''||8||'''{{Lið Augnablik}}'''||34||{{Lið Tindastóll}}||34 |- align="center" bgcolor="#efefef" |'''[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]]'''||7||Völsungur||34|| Grótta||23 |- align="center" |[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] |9 |[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] |33 |[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] |35 |- align="center" |[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] |13 |FHL |31 |[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]] |29 |- align="center" |[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] |12 |[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] |38 |Grótta |34 |- align="center" |[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] |11 |[[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] |45 |[[Íþróttabandalag Akraness|ÍA]] |41 |- align="center" |[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] |13 |[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] |53 |[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] |45 |- align="center" |[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] |12 |[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] |49 |[[ÍH]] |38 |- align="center" |[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2026|2026]] | - | - | - | - | - |} Tímabilið 2020 var hætt við vegna COVID-19 faraldursins og voru stig reiknuð að meðaltali: Grindavík með 2,20 stig, HK með 2,19.{{2. deild kvenna í knattspyrnu}} [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] sebo7c8z752a7nto2zddx9yr7xnn8pa 0 148645 1972681 1622565 2026-07-19T08:15:23Z Usutto 107102 1972681 wikitext text/x-wiki '''Framkvæmdabanki Íslands''' var fjárfestingabanki sem starfaði frá [[1953]] til [[1966]]. Hann var stofnaður með lögum nr. 716 sem samþykkt voru á [[Alþingi]] [[2. febrúar]] [[1953]]. Bankinn var sjálfstæð stofnun í eign ríkisins. Tilgangur bankans var að stuðla að uppbyggingu atvinnulífs á Íslandi. Ríkissjóður lagði bankanum til 95 milljóna stofnfé en það voru skuldabréf fyrir lánum úr [[Mótvirðissjóður|Mótvirðissjóði]]: skuldabréf [[Sogsvirkjun|Sogsvirkjunar]] 54 milljónir, skuldabréf [[Laxárvirkjun|Laxárvirkjunar]] 21 milljónir og skuldabréf [[Áburðarverksmiðjan í Gufunesi|Áburðarverksmiðjunnar]] 20 milljónir. Bankinn átti líka að hafa umsjón með Mótvirðissjóði og lánum sem ríkið hafði veitt. [[Benjamín H. J. Eiríksson|Benjamín Eiríksson]] var bankastjóri Framkvæmdabankans frá stofnun árið 1953 og til ársins 1965 er hann dró sig í hlé af heilsufarsástæðum. [[Framkvæmdasjóður Íslands]] tók við öllum eignum og skuldum og ábyrgðum Framkvæmdabanka Íslands 1. janúar 1967 og öllu fé Mótvirðissjóðs. ==Tenglar== * [https://www.althingi.is/thingstorf/thingmalalistar-eftir-thingum/ferill/?ltg=72&mnr=184 Framkvæmdabanki Íslands (Alþingi)] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1302253 Rannsóknarstofa fjármálanna, heimsókn í Framkvæmdabankann, Morgunblaðið, 276. tölublað (02.12.1955), Blaðsíða 7 ] * [https://www.althingi.is/thingstorf/thingmalalistar-eftir-thingum/ferill/?ltg=86&mnr=151 Framkvæmdasjóður Íslands (Alþingi)] [[Flokkur:Íslenskir bankar]] [[Flokkur:Hagsaga Íslands]] h120yf9pca5wre7adl1agicn1ibbqlh 0 153252 1972599 1908765 2026-07-18T15:01:50Z Nipas2 54688 /* Töfluyfirlit */ Update and correction removing every mind not licenced 1972599 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2019 | mynd = | ár = '''2019''' | Meistarar = <!--'''{{Lið }}'''--> | upp um deild = <!--'''{{Lið }}<br>{{Lið }}'''--> | spilaðir leikir = <!--56--> | mörk skoruð = <!--260 (4.64 m/leik)--> | markahæstur = <!--'''24 mörk '''<br/>[[Murielle Tiernan]] Tindastóll--> | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] - <!--[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]]--> |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 3. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2019'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=140| Leikvangur !width=300| Þjálfari !width=150| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Norðfjarðarvöllur]],<br/>[[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | | 9. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2018|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Leiknir R.}} | [[Reykjavík]] | [[Leiknisvöllur]] | | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | | 10. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2018|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] | | 5. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 9. umferð, 26. júlí 2019''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2019|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=39244|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1 ágúst 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||7||6||1||0||15||7||12||'''19''' |align="center" rowspan="2"|'''Upp um deild''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||9||5||1||3||28||10||18||'''16''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] ||8||4||2||2||16||8||8||14 |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[UMF Sindri|Sindri]] ||8||4||0||4||13||19||-6||12 |- |5||||[[Hamrarnir]] ||9||3||1||5||10||13||-3||10 |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||8||3||0||5||18||16||2||9 |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Leiknir|1}}"| ||[[Íþróttafélagið_Leiknir|Leiknir R.]] ||7||0||1||6||2||29||-27||1 |} === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft.!!FHL!!Grót.!!Ham.!!Leik.!!Sind.!!Völs. |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||'''XXX'''||1-3||0-2||4-1||6-0||3-4||2-5 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"| [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||3-1||'''XXX'''||2-2||2-1||8-0||2-0||0-2 |- |align="left"|{{Lið Grótta}} ||3-0||2-1||'''XXX'''||3-1||6-0||7-1||1-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||2-0||2-1||0-1||'''XXX'''||5-0||1-2||0-0 |- |align="left"|{{Lið Leiknir R.}} ||1-3||0-8||0-0||1-3||'''XXX'''||2-5||1-3 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Sindri}} ||2-3||1-0||2-1||1-0||1-0||'''XXX'''||1-4 |- |align="left"|[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||2-1||2-1||1-0||3-1||3-0||3-2||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 26. júlí 2019''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=280|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |[[Julie Gavorski]] |FHL |11 | - |9 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2018]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2020]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=39244|title=2. deild kvenna 2019|work=KSÍ|accessdate=1. august 2019}} {{Knattspyrna á Íslandi 2019}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] hjrx3tovxxa6628po4erw0ud6jkqlud 1972600 1972599 2026-07-18T15:03:26Z Nipas2 54688 /* Stigatafla */ 1972600 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2019 | mynd = | ár = '''2019''' | Meistarar = <!--'''{{Lið }}'''--> | upp um deild = <!--'''{{Lið }}<br>{{Lið }}'''--> | spilaðir leikir = <!--56--> | mörk skoruð = <!--260 (4.64 m/leik)--> | markahæstur = <!--'''24 mörk '''<br/>[[Murielle Tiernan]] Tindastóll--> | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] - <!--[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]]--> |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 3. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2019'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=140| Leikvangur !width=300| Þjálfari !width=150| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Norðfjarðarvöllur]],<br/>[[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | | 9. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2018|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Leiknir R.}} | [[Reykjavík]] | [[Leiknisvöllur]] | | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | | 10. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2018|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] | | 5. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 9. umferð, 26. júlí 2019''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2019|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=39244|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1 ágúst 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||7||6||1||0||15||7||12||'''19''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||9||5||1||3||28||10||18||'''16''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] ||8||4||2||2||16||8||8||14 |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[UMF Sindri|Sindri]] ||8||4||0||4||13||19||-6||12 |- |5||||[[Hamrarnir]] ||9||3||1||5||10||13||-3||10 |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||8||3||0||5||18||16||2||9 |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Leiknir|1}}"| ||[[Íþróttafélagið_Leiknir|Leiknir R.]] ||7||0||1||6||2||29||-27||1 |} === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft.!!FHL!!Grót.!!Ham.!!Leik.!!Sind.!!Völs. |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||'''XXX'''||1-3||0-2||4-1||6-0||3-4||2-5 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"| [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||3-1||'''XXX'''||2-2||2-1||8-0||2-0||0-2 |- |align="left"|{{Lið Grótta}} ||3-0||2-1||'''XXX'''||3-1||6-0||7-1||1-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||2-0||2-1||0-1||'''XXX'''||5-0||1-2||0-0 |- |align="left"|{{Lið Leiknir R.}} ||1-3||0-8||0-0||1-3||'''XXX'''||2-5||1-3 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Sindri}} ||2-3||1-0||2-1||1-0||1-0||'''XXX'''||1-4 |- |align="left"|[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||2-1||2-1||1-0||3-1||3-0||3-2||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 26. júlí 2019''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=280|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |[[Julie Gavorski]] |FHL |11 | - |9 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2018]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2020]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=39244|title=2. deild kvenna 2019|work=KSÍ|accessdate=1. august 2019}} {{Knattspyrna á Íslandi 2019}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] hp3zkikuna08wl3fajdbkwruc41ja2g 1972605 1972600 2026-07-18T15:39:48Z Nipas2 54688 /* Markahæstu leikmenn */ Final goalscorer list 1972605 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2019 | mynd = | ár = '''2019''' | Meistarar = <!--'''{{Lið }}'''--> | upp um deild = <!--'''{{Lið }}<br>{{Lið }}'''--> | spilaðir leikir = <!--56--> | mörk skoruð = <!--260 (4.64 m/leik)--> | markahæstur = <!--'''24 mörk '''<br/>[[Murielle Tiernan]] Tindastóll--> | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] - <!--[[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]]--> |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 3. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2019'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=140| Leikvangur !width=300| Þjálfari !width=150| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Norðfjarðarvöllur]],<br/>[[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | | 9. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2018|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Leiknir R.}} | [[Reykjavík]] | [[Leiknisvöllur]] | | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | | 10. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2018|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] | | 5. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 9. umferð, 26. júlí 2019''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2019|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=39244|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1 ágúst 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||7||6||1||0||15||7||12||'''19''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||9||5||1||3||28||10||18||'''16''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] ||8||4||2||2||16||8||8||14 |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[UMF Sindri|Sindri]] ||8||4||0||4||13||19||-6||12 |- |5||||[[Hamrarnir]] ||9||3||1||5||10||13||-3||10 |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||8||3||0||5||18||16||2||9 |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Leiknir|1}}"| ||[[Íþróttafélagið_Leiknir|Leiknir R.]] ||7||0||1||6||2||29||-27||1 |} === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft.!!FHL!!Grót.!!Ham.!!Leik.!!Sind.!!Völs. |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||'''XXX'''||1-3||0-2||4-1||6-0||3-4||2-5 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"| [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||3-1||'''XXX'''||2-2||2-1||8-0||2-0||0-2 |- |align="left"|{{Lið Grótta}} ||3-0||2-1||'''XXX'''||3-1||6-0||7-1||1-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||2-0||2-1||0-1||'''XXX'''||5-0||1-2||0-0 |- |align="left"|{{Lið Leiknir R.}} ||1-3||0-8||0-0||1-3||'''XXX'''||2-5||1-3 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Sindri}} ||2-3||1-0||2-1||1-0||1-0||'''XXX'''||1-4 |- |align="left"|[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||2-1||2-1||1-0||3-1||3-0||3-2||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 8. september 2019''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=280|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |[[Julie Gavorski]] |FHL |12 | - |11 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' |[[Taciana Da Silva Souza]] |Grótta |12 | - |12 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' |[[Sigrún Auður Sigurðardóttir]] |Álftanes |11 | - |12 |- | '''4''' |[[Tinna Jónsdóttir]] |Grótta |8 | - |12 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2018]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2020]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=39244|title=2. deild kvenna 2019|work=KSÍ|accessdate=1. august 2019}} {{Knattspyrna á Íslandi 2019}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] smi119rtm2zzocyqvm5092ye5l9bvjp 1972609 1972605 2026-07-18T17:04:35Z Nipas2 54688 Þjálfari and final table updated till the end 1972609 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2019 | mynd = | ár = '''2019''' | Meistarar = '''[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]]''' | upp um deild = '''[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]]<br>[[ Íþróttafélagið Grótta|Grótta]]''' | spilaðir leikir = 84 | mörk skoruð = <!--260 (4.64 m/leik)--> | markahæstur = '''12 mörk '''<br/>[[Julie Gavorski]] FHL | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 3. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2019'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=150| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | Brandon Nathaniel Wellington | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Norðfjarðarvöllur]],<br/>[[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | [[Magnús Örn Helgason]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | [[Björk Nóadóttir]] | 9. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2018|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Leiknir R.}} | [[Reykjavík]] | [[Leiknisvöllur]] | [[Garðar Gunnar Ásgeirsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | Alexandre M. Fernandez Massot | 10. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2018|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] | John Henry Andrews | 5. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 12. umferð, 8. september 2019''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2019|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=39244|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=1 ágúst 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||12||11||1||0||30||10||20||'''34''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] ||12||7||2||3||28||10||18||'''23''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[UMF Sindri|Sindri]] ||12||7||0||5||22||26||-4||21 |- |4||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||12||6||1||5||31||14||17||19 |- |5||||[[Hamrarnir]] ||12||4||1||7||17||18||-1||13 |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||12||4||0||8||24||28||4||12 |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Leiknir|1}}"| ||[[Íþróttafélagið_Leiknir|Leiknir R.]] ||12||0||1||11||5||51||-46||1 |} === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft.!!FHL!!Grót.!!Ham.!!Leik.!!Sind.!!Völs. |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||'''XXX'''||1-3||0-2||4-1||6-0||3-4||2-5 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"| [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||3-1||'''XXX'''||2-2||2-1||8-0||2-0||0-2 |- |align="left"|{{Lið Grótta}} ||3-0||2-1||'''XXX'''||3-1||6-0||7-1||1-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||2-0||2-1||0-1||'''XXX'''||5-0||1-2||0-0 |- |align="left"|{{Lið Leiknir R.}} ||1-3||0-8||0-0||1-3||'''XXX'''||2-5||1-3 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Sindri}} ||2-3||1-0||2-1||1-0||1-0||'''XXX'''||1-4 |- |align="left"|[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||2-1||2-1||1-0||3-1||3-0||3-2||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 8. september 2019''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=280|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |[[Julie Gavorski]] |FHL |12 | - |11 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' |[[Taciana Da Silva Souza]] |Grótta |12 | - |12 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' |[[Sigrún Auður Sigurðardóttir]] |Álftanes |11 | - |12 |- | '''4''' |[[Tinna Jónsdóttir]] |Grótta |8 | - |12 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2018]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2020]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=39244|title=2. deild kvenna 2019|work=KSÍ|accessdate=1. august 2019}} {{Knattspyrna á Íslandi 2019}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] gezy563ny257ijgje875bhl1bvp7mlq 0 154095 1972675 1964238 2026-07-19T02:14:51Z TKSnaevarr 53243 1972675 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Benedikt 15. | mynd = Benedictus XV, by Nicola Perscheid, 1915 (retouched).jpg | titill= [[File:CoA Benedetto XV.svg|Skjaldarmerki Benedikts 15.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =[[3. september]] [[1914]] | stjórnartíð_end =[[22. janúar]] [[1922]] | forveri = [[Píus 10.]] | eftirmaður = [[Píus 11.]] | myndatexti1 = Benedikt 15. árið 1915. | fæddur = [[21. nóvember]] [[1854]] | fæðingarstaður = [[Genúa]], [[Pegli]], [[Konungsríkið Sardinía|Konungsríkinu Piemonte-Sardiníu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1922|1|22|1854|11|21}} | dánarstaður = Páfahöllinni, [[Róm]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Thérèse Martin-Histoire d'une âme-A51a.jpg }} '''Benedikt 15.''' (21. nóvember 1854 – 22. janúar 1922), fæddur undir nafninu '''Giacomo Paolo Giovanni Battista della Chiesa''', var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] frá 1914 til 1922. Páfatíð hans markaðist af [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni og af pólitískum og samfélagslegum afleiðingum hennar í Evrópu. ==Æviágrip== Giacomo Paolo Giovanni Battista della Chiesa fæddist til ítalskrar aðalsfjölskyldu í [[Konungsríkið Sardinía|Konungsríkinu Piemonte-Sardiníu]] árið 1854. Foreldrar hans voru [[Markgreifi|markgreifahjónin]] Giuseppe della Chiesa og Giovanna Migliorati. Della Chiesa tók doktorspróf í lögfræði árið 1875. Eftir laganámið bað hann föður sinn um leyfi til að nema guðfræði og gerast prestur og fékk leyfi fyrir því með því skilyrði að hann næmi guðfræðina í Róm svo hann yrði ekki prestur úti á landsbyggðinni.<ref>De Waal 14–15</ref> Í Róm skráði della Chiesa sig í prestaskólann Almo Collegio Capranica og nam þar guðfræði og kirkjurétt. ===Prestur, erkibiskup og kardínáli=== Della Chiesa var vígður til prests þann 21. desember árið 1878 af [[Kardínáli|kardínálanum]] [[Raffaele Monaco La Valletta]], fáeinum dögum eftir að kardínálaráðið hafði kjörið [[Leó 13.]] sem nýjan páfa. Í kjölfarið nam della Chiesa við páfalega erindrekaskólann Pontificia Accademia dei Nobili Ecclesiastici til þess að geta unnið sem utanríkiserindreki á vegum páfans. Frá 1883 til 1887 var hann staðsettur í [[Madríd]] sem ritari páfasendiherrans [[Mariano Rampolla]].<ref>De Waal 43</ref> Þegar Rampolla varð kardínálaritari í Róm fylgdi della Chiesa honum sem skrifstofustjóri hans.<ref>{{Vefheimild|titill=Benedikt páfi XV.|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4571530|útgefandi=''Bjarmi''|ár=1922|mánuður=1. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=15. september|höfundur=M. Meulenberg}}</ref> Árið 1907 lauk þjónustu della Chiesa í utanríkismálum þegar páfinn [[Píus 10.]] útnefndi hann [[erkibiskup]] af [[Bologna]]. Þann 13. desember árið 1913 lést Rampolla kardínáli og þann 25. maí árið 1914 var della Chiesa útnefndur kardínáli í hans stað. Á þessum tíma voru ófriðarblikur á lofti í Evrópu og sú spurning brann á allra vörum með hverjum Ítalía ætti eftir að berjast ef til styrjaldar kæmi og hvaða áhrif afstaða ríkisins myndi hafa á Páfagarð. Píus 10. páfi lést þann 20. ágúst árið 1914, aðeins fáeinum vikum eftir að [[fyrri heimsstyrjöldin]] braust út. [[File:Bene15coronation1914.jpg|thumb|left|300px|Krýning Benedikts 15. páfa árið 1914.]] ===Páfi=== Páfakjörið hófst í lok ágúst árið 1914. Giacomo della Chiesa var kjörinn páfi þann 3. september og tók sér í kjölfarið páfanafnið Benedikt 15. til að heiðra páfann [[Benedikt 14.]], sem hafði einnig verið erkibiskup af Bologna. Á þessum tíma hafði lagaleg staða Vatíkansins sem sjálfstæðs ríkis enn ekki verið útkljáð og Benedikt fylgdi því fordæmi tveggja forvera sinna með því að stíga aldrei fæti út á svalir [[Péturskirkjan|Péturskirkjunnar]] þegar hann veitti páfablessanir sínar á páskum og jólum. Með þessu forðaðist páfinn að vera talinn þegn konungs Ítalíu. Benedikt 15. kallaði styrjöldina „sjálfsmorð hinnar siðmenntuðu Evrópu“.<ref>Franzen 379</ref> Í fyrsta páfabréfi sínu kallaði Benedikt eftir vopnahléi og friði. Friðarákalli páfans var fylgt um jólin 1914 en stríðsaðilar hunsuðu annars tillögur páfans. Páfinn mótmælti ómannúðlegum stríðsrekstri Evrópuveldanna en lýsti þó yfir almennu hlutleysi Páfastólsins í styrjöldinni. Þann 1. ágúst árið 1917 gaf Benedikt út friðaráætlun með eftirfarandi ákvæðum: : (1) Að „siðferðisvald hins rétta“ yrði að koma í stað efnislegs valds vopna, : (2) að „sameiginleg og gagnkvæm afvopnun“ stríðandi ríkja yrði að fara fram, : (3) að stofna yrði alþjóðadómstól til að leysa úr milliríkjadeilum, : (4) að frelsi og jafnrétti yrði að ríkja yfir hafinu, : (5) að stríðsaðilar yrðu að afsala sér kröfum til stríðsskaðabóta, : (6) að öllum hernumdum landssvæðum yrði skilað og snúið skyldi aftur til óbreyttra landamæra frá því fyrir stríðið, : (7) að taka skyldi til athugunar tilköll til umdeildra landsvæða. Ríkisstjórn Bretlands brást vel við tillögum páfans en almenningsálit þar í landi var blendnara.<ref>Youssef Taouk, The Pope's Peace Note of 1917: the British response, [http://australiancatholichistoricalsociety.com.au/pdfs/2017/achs%20journal%202016%2037-2%20for%20internet.pdf ''Journal of the Australian Catholic Historical Society'' 37 (2) (2016)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226064106/http://australiancatholichistoricalsociety.com.au/pdfs/2017/achs%20journal%202016%2037-2%20for%20internet.pdf |date=2019-02-26 }}, 193-207.</ref> [[Woodrow Wilson]] Bandaríkjaforseti hafnaði tillögum páfans hins vegar afdráttarlaust og haft er eftir honum um friðarumleitanir hans: „Hvað er hann að skipta sér af þessu?“.<ref>{{Vefheimild|titill=Páfinn í Róm – postuli friðarins|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3613280|ár=1958|mánuður=14. desember|útgefandi=''Sunnudagsblaðið''|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=15. september|höfundur=Jósef Hacking}}</ref> Stjórnir Búlgaríu og Austurríki-Ungverjalands tóku einnig vel í sáttatillögur páfans en stjórn Þýskalands var tvíræð í afstöðu sinni til þeirra.<ref>{{Vefheimild|höfundur=John R. Smestad Jr.|url=http://www.loyno.edu/history/journal/1994-5/1994-5.htm|titill=Europe 1914–1945: Attempts at Peace|ár=2009|mánuður=7. ágúst|safnslóð=https://web.archive.org/web/20090708105049/http://www.loyno.edu/history/journal/1994-5/1994-5.htm |safnmánuður=8. júlí|safnár=2009|útgefandi=''The Student Historical Journal'' 1994–1995 Vol XXVI.}}</ref><ref>[http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Pope_Benedict_XV%27s_Peace_Proposal Five of seven points of Benedict XV's peace plan].</ref> [[Georges Clemenceau]], forsætisráðherra Frakklands, var mjög andsnúinn kaþólsku kirkjunni og taldi friðaráætlun páfans ekki samræmast frönskum hagsmunum. Benedikt hafði þó áður reynt að bæta samskipti Páfagarðs við Frakkland með því að taka frönsku þjóðhetjuna [[Jóhanna af Örk|Jóhönnu af Örk]] í dýrlingatölu. Benedikt kallaði einnig eftir því að herkvaðning yrði bönnuð<ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1917/09/23/102366187.pdf “Pope in New Note to Ban Conscription,”] “New York Times,” 23. september 1917, A1</ref> og endurtók þá kröfu árið 1921.<ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1921/11/16/103568068.pdf “Pope would clinch peace. Urges abolition of conscription as way to disarmament], ''[[New York Times]]'', 16. nóvember 1921, ''[[Associated Press]]''.</ref> Páfinn fékk ekki að taka þátt í friðarviðræðunum eftir að stríðinu lauk, en eftir stríðslok gaf hann út páfabréf með titlinum ''Pacem Dei Munus'' þar sem hann hvatti þjóðir heimsins til að sættast og fyrirgefa hver annarri fyrir átökin.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.no/books?id=KDlFDgAAQBAJ&pg=PA928&lpg=PA928&dq=pacem+dei+munus&source=bl&ots=Yz3RXTVQ02&sig=FBTVGUD-__OyFwpvVcjWnR_QjoQ&hl=no&sa=X&ved=2ahUKEwjSuoG01cDdAhUjtosKHUaXA3wQ6AEwDXoECAUQAQ#v=onepage&q=pacem%20dei%20munus&f=false|title=War and Religion: An Encyclopedia of Faith and Conflict [3 volumes]|author=Jeffrey M. Shaw (Ph.D)|author2=Timothy J. Demy (Ph.D)|date=2017-03-27|publisher=ABC-CLIO|år=|isbn=9781610695176|utgivelsessted=|pp=928|sider=|language=en|chapter=Pacem, Dei Munus Pulcherrimum, a Papal Encyclical Issued by Pope Benedict (May 23, 1920)}}</ref> Árið 1917 lét Benedikt gefa út fyrstu samsettu kirkjulagabókina fyrir kaþólsku kirkjuna; áður hafði kirkjulögum verið safnað saman í safnbókum af tilskipunum og öðrum páfadómum. Vinnan að kirkjulagabókinni hafði staðið yfir í langan tíma og höfðu þeir [[Pietro Gasparri]] og [[Píus 12.|Eugenio Pacelli]] (sem síðar varð Píus 12. páfi) staðið að henni frá því á páfatíð Píusar 10. ===Dauði=== Benedikt sýktist af inflúensu sem ágerðist brátt og varð að alvarlegri lungnabólgu. Hann lést í janúar árið 1922. Grafarlíkneski hans er í annarri kapellu á vinstri hlið Péturskirkjunnar. Jarðneskar leifar hans eru geymdar í grafarhvelfingunum undir kirkjunni. Næsti páfi sem tók sér nafnið Benedikt var [[Benedikt 16.]] árið 2005. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Píus 10.]] | eftir = [[Píus 11.]] | frá = [[3. september]] [[1914]] | til = [[22. janúar]] [[1922]] }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1854|1922}} [[Flokkur:Páfar 20. aldar]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]] hljs7l4m3qtsd5kn8xy730pf5ayzag3 0 155381 1972650 1964560 2026-07-19T00:29:33Z ~2026-39506-19 118511 /* HM í knattspyrnu */ 1972650 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Franska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = "Les Bleus" Hinir Bláu, "Les Tricolores" Hinir þrílituðu |Íþróttasamband = | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = {{FRA}} [[Didier Deschamps]] | Aðstoðarþjálfari = [[Guy Stéphan]] | Fyrirliði = [[Kylian Mbappé]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir =[[Lilian Thuram]] (142) | Flest mörk = [[Olivier Giroud]] (57) | Leikvangur = Stade De France | FIFA sæti = 1 (1. apríl 2026) | FIFA hæst = 1 | FIFA hæst ár = 2001-02, 2018, ap. 2026- | FIFA lægst = 26 | FIFA lægst ár = 2010 | Fyrsti leikur = 3-3 gegn [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgíu]] [[1. maí]] [[1904]] | Stærsti sigur = 14–0 gegn [[Gíbralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gíbraltar]] [[18. nóvember]] [[2023]] | Mesta tap = 17–1 á móti [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Dönum]] [[22. október]] [[1908]] | HM leikir = 14 | Fyrsti HM leikur = 1930 | Fyrsta HM keppni = | Besti HM árangur = Meistarar HM 1998 og HM 2018 | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = | pattern_la1 = _fra22h | pattern_b1 = _fra22h | pattern_ra1 = _fra22h | pattern_sh1 = _fra22h | pattern_so1 = _fra22hl | leftarm1 = 221F4E | body1 = 221F4E | rightarm1 = 221F4E | shorts1 = 112855 | socks1 = E50000 | pattern_la2 = _fra22a | pattern_b2 = _fra22a | pattern_ra2 = _fra22a | pattern_sh2 = _fra22a | pattern_so2 = _fra22al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 0000C6 | socks2 = FFFFFF }} '''Franska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er knattspyrnulandslið [[Frakkland]]s. Liðið hefur keppt í 13 heimsmeistarakeppnum og sjö Evrópukeppnum. Heimavöllur Frakka er [[Stade de France]] í [[Paris]]. [[Mynd:Zinedine zidane wcf 2006-edit.jpg|thumb|[[Zinedine Zidane]] Var mikilvægur hluti af sigurðliði Frakka á HM 98 og EM 20000.]] ==Árangur í keppnum== ===EM í Knattspyrnu === Frakkland er eitt af þeim löndum sem hefur staðið sig hvað best á EM í knattspyrnu og hefur unnið mótið tvisvar: [[EM 1984]] og [[EM 2000]]. Liðið hefur unnið næstflesta titla á eftir [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spáni]] og Þýskaland sem hafa bæði unnið þrjá titla hvor. {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- bgcolor=#9acdff |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||'''4. sæti''' |- |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1976]]||align=left|{{YUG}}Júgóslavía||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tóku ekki þátt'' |- bgcolor=gold |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||'''Gull''' |- |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||'''Riðlakeppni''' |- bgcolor=cc9966 |[[EM1996]]||align=left|{{AUT}}Austurríki||'''Undanúrslit''' |- bgcolor=gold |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||'''Gull''' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||'''8.liða úrslit''' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{AUT}}Austurríki & {{fáni|Sviss}}</small>||'''Riðlakeppni''' |- |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||'''8.liða úrslit''' |- bgcolor=silver |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||'''Silfur''' |- |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||'''16.liða úrslit''' |- bgcolor=#9acdff |[[EM 2024]]||align=left|{{Fáni|Þýskaland}}||'''Undanúrslit''' |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1930]]||align=left|{{URY}}Úrúgvæ||'''Riðlakeppni''' |- |[[HM 1934]]||align=left|{{fáni|Ítalía}} ||'''1. umferð''' |- |[[HM 1938]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||'''8-liða úrslit''' |- |[[HM 1950]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1954]]||align=left|{{fáni|Sviss}}||''Tóku ekki þátt' |- bgcolor=cc9966 |[[HM 1958]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||'''Brons''' |- |[[HM 1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1966]]||align=left|{{ENG}}England||'''Riðlakeppni''' |- |[[HM 1970]]||align=left|{{MEX}}Mexíkó||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1974]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1978]]||align=left|{{ARG}}Argentína||'''Riðlakeppni''' |- bgcolor=#9acdff |[[HM 1982]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||'''4. Sæti''' |- bgcolor=cc9966 |[[HM 1986]]||align=left|{{MEX}}Mexíkó||'''Brons''' |- |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''Tóku ekki þátt'' |- bgcolor=gold |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||'''Gull''' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{KOR}}Suður-Kórea & {{fáni|Japan}}</small>||'''Riðlakeppni''' |- bgcolor=silver |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||'''Silfur''' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{ZAF}}Suður-Afríka||'''Riðlakeppni''' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||'''8. liða úrslit''' |- bgcolor=gold |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||'''Gull''' |- bgcolor=silver |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||'''Silfur''' |- bgcolor=#9acdff |[[HM 2026]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}{{fáni|Mexíkó}}{{fáni|Kanada}}||'''4. Sæti' |} ==Leikmannamet== {{uppfæra}} <small>''Uppfært í janúar 2023''</small> === Flestir leikir === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! width="30" |Sæti ! style="width:150px;"|Leikmaður ! width="50" |Leikir ! width="50" |Mörk ! style="width:100px;"|Ár |- |1 |align="left"|[[Hugo Lloris]] |'''145''' |0 |{{nowrap|2008–2022}} |- |- |2 |align="left"|[[Lilian Thuram]] |''142'' |2 |1994–2008 |- |3 |align="left"|[[Thierry Henry]] |''123'' |51 |1997–2010 |- |4 |align="left"|''[[Olivier Giroud]]'' |''137'' |57 |2011–2024 |- |5 |align="left"|''[[Antoine Griezmann]]'' |''117'' |42 |2014- |- |6 |align="left"|[[Marcel Desailly]] |''116'' |3 |1993–2004 |- |7 |align="left"|[[Zinedine Zidane]] |''108'' |31 |1994–2006 |- |8 |align="left"|[[Patrick Vieira]] |''107'' |6 |1997–2009 |- |9 |align="left"|[[Didier Deschamps]] |''103'' |4 |1989–2000 |- |rowspan="3"|10 |align="left"|''[[Karim Benzema]]'' |''97'' |37 |2007–2022 |- |align="left"|[[Laurent Blanc]] |''97'' |16 |1989–2000 |- |align="left"|[[Bixente Lizarazu]] |''97'' |2 |1992–2004 |} == Leikmenn == ===Markahæstir=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! width="30" |Sæti ! style="width:150px;"|Leikmaður ! width="50" |Mörk ! width="50" |Leikir ! width="50" |Meðaltal ! style="width:100px;"|Ár |- |1 |style="text-align:left;"|''[[Olivier Giroud]]'' |''57'' |137 |{{#expr:53/120 round 2}} |{{nowrap|2011–2024}} |- |2 |style="text-align:left;"|[[Thierry Henry]] |''51'' |123 |{{#expr:51/123 round 2}} |1997–2010 |- |3 |style="text-align:left;"|''[[Antoine Griezmann]]'' |''42'' |117 |{{#expr:42/117 round 2}} |2014– |- |4 |style="text-align:left;"|[[Michel Platini]] |''41'' |72 |{{#expr:41/72 round 2}} |1976–1987 |- |5 | style="text-align:left;" |''[[Karim Benzema]]'' |''37'' |97 |{{#expr:37/97 round 2}} |2007–2022 |- |6 |style="text-align:left;"|''[[Kylian Mbappé]]'' |''36'' |66 |{{#expr:36/66 round 2}} |{{nowrap|2017–}} |- |7 | style="text-align:left;" |[[David Trezeguet]] |''34'' |71 |{{#expr:34/71 round 2}} |1998–2008 |- |8 | style="text-align:left;" |[[Zinedine Zidane]] |'''31''' |108 |{{#expr:31/108 round 2}} |1994–2006 |- | rowspan="2" |9 | style="text-align:left;" |[[Just Fontaine]] |'''30''' |21 |{{#expr:30/21 round 2}} |1953–1960 |- |style="text-align:left;"|[[Jean-Pierre Papin]] |'''30''' |54 |{{#expr:30/54 round 2}} |1986–1995 |- |} [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] rlba50p87ynkdvh5l99hme4apjwzw36 1972651 1972650 2026-07-19T00:30:18Z ~2026-39506-19 118511 /* HM í knattspyrnu */ 1972651 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Franska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = "Les Bleus" Hinir Bláu, "Les Tricolores" Hinir þrílituðu |Íþróttasamband = | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = {{FRA}} [[Didier Deschamps]] | Aðstoðarþjálfari = [[Guy Stéphan]] | Fyrirliði = [[Kylian Mbappé]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir =[[Lilian Thuram]] (142) | Flest mörk = [[Olivier Giroud]] (57) | Leikvangur = Stade De France | FIFA sæti = 1 (1. apríl 2026) | FIFA hæst = 1 | FIFA hæst ár = 2001-02, 2018, ap. 2026- | FIFA lægst = 26 | FIFA lægst ár = 2010 | Fyrsti leikur = 3-3 gegn [[Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Belgíu]] [[1. maí]] [[1904]] | Stærsti sigur = 14–0 gegn [[Gíbralska karlalandsliðið í knattspyrnu|Gíbraltar]] [[18. nóvember]] [[2023]] | Mesta tap = 17–1 á móti [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Dönum]] [[22. október]] [[1908]] | HM leikir = 14 | Fyrsti HM leikur = 1930 | Fyrsta HM keppni = | Besti HM árangur = Meistarar HM 1998 og HM 2018 | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = | pattern_la1 = _fra22h | pattern_b1 = _fra22h | pattern_ra1 = _fra22h | pattern_sh1 = _fra22h | pattern_so1 = _fra22hl | leftarm1 = 221F4E | body1 = 221F4E | rightarm1 = 221F4E | shorts1 = 112855 | socks1 = E50000 | pattern_la2 = _fra22a | pattern_b2 = _fra22a | pattern_ra2 = _fra22a | pattern_sh2 = _fra22a | pattern_so2 = _fra22al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 0000C6 | socks2 = FFFFFF }} '''Franska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er knattspyrnulandslið [[Frakkland]]s. Liðið hefur keppt í 13 heimsmeistarakeppnum og sjö Evrópukeppnum. Heimavöllur Frakka er [[Stade de France]] í [[Paris]]. [[Mynd:Zinedine zidane wcf 2006-edit.jpg|thumb|[[Zinedine Zidane]] Var mikilvægur hluti af sigurðliði Frakka á HM 98 og EM 20000.]] ==Árangur í keppnum== ===EM í Knattspyrnu === Frakkland er eitt af þeim löndum sem hefur staðið sig hvað best á EM í knattspyrnu og hefur unnið mótið tvisvar: [[EM 1984]] og [[EM 2000]]. Liðið hefur unnið næstflesta titla á eftir [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spáni]] og Þýskaland sem hafa bæði unnið þrjá titla hvor. {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- bgcolor=#9acdff |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||'''4. sæti''' |- |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1976]]||align=left|{{YUG}}Júgóslavía||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tóku ekki þátt'' |- bgcolor=gold |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||'''Gull''' |- |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||'''Riðlakeppni''' |- bgcolor=cc9966 |[[EM1996]]||align=left|{{AUT}}Austurríki||'''Undanúrslit''' |- bgcolor=gold |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||'''Gull''' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||'''8.liða úrslit''' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{AUT}}Austurríki & {{fáni|Sviss}}</small>||'''Riðlakeppni''' |- |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||'''8.liða úrslit''' |- bgcolor=silver |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||'''Silfur''' |- |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||'''16.liða úrslit''' |- bgcolor=#9acdff |[[EM 2024]]||align=left|{{Fáni|Þýskaland}}||'''Undanúrslit''' |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1930]]||align=left|{{URY}}Úrúgvæ||'''Riðlakeppni''' |- |[[HM 1934]]||align=left|{{fáni|Ítalía}} ||'''1. umferð''' |- |[[HM 1938]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||'''8-liða úrslit''' |- |[[HM 1950]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1954]]||align=left|{{fáni|Sviss}}||''Tóku ekki þátt' |- bgcolor=cc9966 |[[HM 1958]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||'''Brons''' |- |[[HM 1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1966]]||align=left|{{ENG}}England||'''Riðlakeppni''' |- |[[HM 1970]]||align=left|{{MEX}}Mexíkó||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1974]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1978]]||align=left|{{ARG}}Argentína||'''Riðlakeppni''' |- bgcolor=#9acdff |[[HM 1982]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||'''4. Sæti''' |- bgcolor=cc9966 |[[HM 1986]]||align=left|{{MEX}}Mexíkó||'''Brons''' |- |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''Tóku ekki þátt'' |- bgcolor=gold |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||'''Gull''' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{KOR}}Suður-Kórea & {{fáni|Japan}}</small>||'''Riðlakeppni''' |- bgcolor=silver |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||'''Silfur''' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{ZAF}}Suður-Afríka||'''Riðlakeppni''' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||'''8. liða úrslit''' |- bgcolor=gold |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||'''Gull''' |- bgcolor=silver |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||'''Silfur''' |- bgcolor=#9acdff |[[HM 2026]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}{{fáni|Mexíkó}}{{fáni|Kanada}}||'''4. Sæti''' |} ==Leikmannamet== {{uppfæra}} <small>''Uppfært í janúar 2023''</small> === Flestir leikir === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! width="30" |Sæti ! style="width:150px;"|Leikmaður ! width="50" |Leikir ! width="50" |Mörk ! style="width:100px;"|Ár |- |1 |align="left"|[[Hugo Lloris]] |'''145''' |0 |{{nowrap|2008–2022}} |- |- |2 |align="left"|[[Lilian Thuram]] |''142'' |2 |1994–2008 |- |3 |align="left"|[[Thierry Henry]] |''123'' |51 |1997–2010 |- |4 |align="left"|''[[Olivier Giroud]]'' |''137'' |57 |2011–2024 |- |5 |align="left"|''[[Antoine Griezmann]]'' |''117'' |42 |2014- |- |6 |align="left"|[[Marcel Desailly]] |''116'' |3 |1993–2004 |- |7 |align="left"|[[Zinedine Zidane]] |''108'' |31 |1994–2006 |- |8 |align="left"|[[Patrick Vieira]] |''107'' |6 |1997–2009 |- |9 |align="left"|[[Didier Deschamps]] |''103'' |4 |1989–2000 |- |rowspan="3"|10 |align="left"|''[[Karim Benzema]]'' |''97'' |37 |2007–2022 |- |align="left"|[[Laurent Blanc]] |''97'' |16 |1989–2000 |- |align="left"|[[Bixente Lizarazu]] |''97'' |2 |1992–2004 |} == Leikmenn == ===Markahæstir=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! width="30" |Sæti ! style="width:150px;"|Leikmaður ! width="50" |Mörk ! width="50" |Leikir ! width="50" |Meðaltal ! style="width:100px;"|Ár |- |1 |style="text-align:left;"|''[[Olivier Giroud]]'' |''57'' |137 |{{#expr:53/120 round 2}} |{{nowrap|2011–2024}} |- |2 |style="text-align:left;"|[[Thierry Henry]] |''51'' |123 |{{#expr:51/123 round 2}} |1997–2010 |- |3 |style="text-align:left;"|''[[Antoine Griezmann]]'' |''42'' |117 |{{#expr:42/117 round 2}} |2014– |- |4 |style="text-align:left;"|[[Michel Platini]] |''41'' |72 |{{#expr:41/72 round 2}} |1976–1987 |- |5 | style="text-align:left;" |''[[Karim Benzema]]'' |''37'' |97 |{{#expr:37/97 round 2}} |2007–2022 |- |6 |style="text-align:left;"|''[[Kylian Mbappé]]'' |''36'' |66 |{{#expr:36/66 round 2}} |{{nowrap|2017–}} |- |7 | style="text-align:left;" |[[David Trezeguet]] |''34'' |71 |{{#expr:34/71 round 2}} |1998–2008 |- |8 | style="text-align:left;" |[[Zinedine Zidane]] |'''31''' |108 |{{#expr:31/108 round 2}} |1994–2006 |- | rowspan="2" |9 | style="text-align:left;" |[[Just Fontaine]] |'''30''' |21 |{{#expr:30/21 round 2}} |1953–1960 |- |style="text-align:left;"|[[Jean-Pierre Papin]] |'''30''' |54 |{{#expr:30/54 round 2}} |1986–1995 |- |} [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] eu04ouz11n4zrolkzqfiqe7saoc5z7r 0 155487 1972654 1958375 2026-07-19T00:58:01Z ~2026-39506-19 118511 /* Árangur í keppnum */ 1972654 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = Gli Azzurri (Þeir bláu) La Nazionale (Landsliðið) | Merki = Logo Italy National Football Team - 2023.svg | Íþróttasamband = Federazione Italiana Giuoco Calcio, FIGC | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = Genaro Gattuso | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Leonardo Bonucci]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir = [[Gianluigi Buffon]] (176) | Flest mörk = [[Luigi Riva]] (35) | Leikvangur = | FIFA sæti = 8 (22. des. 2022) | FIFA hæst = 1 | FIFA hæst ár = 1993, 2007 | FIFA lægst = 21 | FIFA lægst ár = Ágúst 2018 | Fyrsti leikur = 6-2 gegn [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakklandi]] [[15. maí]] [[1910]] | Stærsti sigur = 9–0 gegn [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkjunum]] [[2. ágúst]] [[1948]] | Mesta tap = 7–1 gegn Ungverjum [[6. apríl]] [[1924]] | HM leikir = | Fyrsti HM leikur = 1930 | Fyrsta HM keppni = 1930 | Mesti HM árangur = Heimsmeistarar 1934, 1938, 1982, 2006 | Álfukeppni = Evrópukeppnin | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = Evrópumeistarar 1968 og 2021 | pattern_la1 = _ita20h | pattern_b1 = _ita20h | pattern_ra1 = _ita20h | pattern_sh1 = _ita20h | pattern_so1 = _ita20h | leftarm1 = 103CD6 | body1 = 103CD6 | rightarm1 = 103CD6 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 103CD6 | pattern_la2 = _ita20a | pattern_b2 = _ita20a | pattern_ra2 = _ita20a | pattern_sh2 = _ita20a | pattern_so2 = _ita20a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000054 | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _ita20t | pattern_b3 = _ita20t | pattern_ra3 = _ita20t | pattern_sh3 = _ita20t | pattern_so3 = _ita20t | leftarm3 = 005950 | body3 = 005950 | rightarm3 = 005950 | shorts3 = 000055 | socks3 = 005950 }} '''Ítalska landsliðið''' heyrir undir ítalska knattspyrnusambandið, sem var sett á stofn árið 1898. Það gerðist meðlimur í [[FIFA]] árið 1905. Fyrsti landsleikurinn hjá Ítölum var þó ekki spilaður fyrr en fimm árum seinna. Ítalía hefur tekið þátt í 17 HM keppnum. Fjórum sinnum hefur það orðið heimsmeistarar, það var 1934, 1938, 1982 og árið 2006. Ítalia hefur unnið næst flestar heimsmeistarakeppnir á eftir Brasilíumönnum. Einungis [[Þýskaland]] hefur spilað fleiri úrslitaleiki en Ítalir, Brasilíumenn hafa spilað jafnmarga úrslitaleiki og Ítalir. Ítalía hefur tvisvar unnið [[Evrópumótið í knattspyrnu]] árin 1968 og 2021, og tvisvar spilað til úrslita, árið 2000 og 2012. Ítalir hafa nokkrum sinnum spilað við Ísland, frægasti leikurinn var sennilega árið 2004 þegar vallarmet var slegið í mætingu á Laugardalsvelli en á þeim leik voru áhorfendur alls 20.204. Árið 2021 var liðið taplaust í 37 leikjum og sló met Spánar í tapleysi landsliðs. Loks tapaði það fyrir Spáni í undanúrslitum þjóðadeildarinnar. Ítalía vann [[EM 2020]] en komst ekki inn á [[HM 2022]]. [[Mynd:Gianluigi Buffon (2014).jpg|220px|thumb|[[Gianluigi Buffon]] er leikjahæsti leikmaður í sögu [[Ítalía|Ítalíu]] með alls 176 landsleiki.]] ==Árangur í keppnum== ===EM í knattspyrnu === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Tóku ekki þátt'' |-bgcolor=gold |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Gull'' |- |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1976]]||align=left|{{YUG}} Júgóslavía||''Tóku ekki þátt'' |-|- bgcolor=#9acdff |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''4. sæti'' |- b |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |-|- bgcolor=#9acdff |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''4. sæti'' |- |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM1996]]||align=left|{{ENG}} England||''Riðlakeppni'' |- bgcolor=silver |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||''Silfur'' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{AUT}} Austurríki & {{fáni|Sviss}}</small>||''8. liða úrslit'' |-bgcolor=silver |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||''Silfur'' |- |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||''8. liða úrslit'' |- |-bgcolor=gold |[[EM 2021]]||align=left|Evrópa||''Gull'' |- |[[EM 2024]]||align=left|<small>{{fáni|Þýskaland}}</small>||''16. liða úrslit'' |- |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1930]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæ]]||''Tóku ekki þátt'' |-bgcolor=gold |[[HM 1934]]||align=left|{{fáni|Ítalía}} ||''Gull'' |-bgcolor=gold |[[HM 1938]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Gull'' |- |[[HM 1950]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1954]]||align=left|{{fáni|Sviss}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1958]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1966]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[England]]||''Riðlakeppni'' |-bgcolor=silver |[[HM 1970]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Mexico.svg|20px]] [[Mexíkó]]||''Silfur'' |- |[[HM 1974]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Riðlakeppni'' |-|- bgcolor=#9acdff |[[HM 1978]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Argentina.svg|20px]] [[Argentína]]||''4. sæti'' |- bgcolor=gold |[[HM 1982]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Gull'' |- |[[HM 1986]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Mexico.svg|20px]] [[Mexíkó]]||''16. liða úrslit'' |-bgcolor=bronze |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Brons'' |-bgcolor=silver |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''Silfur'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>[[Mynd:Flag_of_South_Korea.svg|20px]] [[Suður-Kórea]] & {{fáni|Japan}}</small>||''16 liða úrslit'' |- bgcolor=gold |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Gull'' |- |[[HM 2010]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_South_Africa.svg|20px]] [[Suður-Afríka]]||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 2026]]||align=left|<small>{{fáni|Bandaríkin}} & {{fáni|Kanada}} & {{fáni|Mexíkó}} </small>||''Tóku ekki þátt'' |- |} == Leikjahæstu leikmenn == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=20px|# ! style="width:150px;"|Leikmaður ! style="width:100px;"|Ferill !width=50px|Leikir !width=50px|Mörk |- | 1 | style="text-align: left;"|[[Gianluigi Buffon]] | 1997–2017 | '''175''' | 0 |- | 2 | style="text-align: left;"|[[Fabio Cannavaro]] | 1997–2010 | '''136''' | 2 |- | 3 | style="text-align: left;"|[[Paolo Maldini]] | 1988–2002 | '''126''' | 7 |- | 4 | style="text-align: left|[[Giorgio Chiellini]] | 2004–2022 | '''117''' | 8 |- | 5 | style="text-align: left;"|[[Daniele De Rossi]] | 2004–2017 | '''117''' | 21 |- | 6 | style="text-align: left|'''[[Leonardo Bonucci]]''' | 2010- | '''116''' | 8 |- | 7 | style="text-align: left;"|[[Andrea Pirlo]] | 2002–2015 | '''116''' | 13 |- | 8 | style="text-align: left;"|[[Dino Zoff]] | 1968–1983 | '''112''' | 0 |- | 9 | style="text-align: left;"|[[Gianluca Zambrotta]] | 1999–2010 | '''98''' | 2 |- | 10 | style="text-align: left;"|[[Giacinto Facchetti]] | 1963–1977 | '''94''' | 3 |- |11 | style="text-align: left;"|[[Alessandro Del Piero]] | 1995–2008 | '''91''' | 27 |} == Leikmenn == === Markahæstu leikmenn === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=15px|# ! style="width:125px;"|Leikmaður !width=80px|Ferill !width=25px|Mörk !width=25px|Leikir !width=25px|Hlutfall |- | 1 | style="text-align:left;"|[[Luigi Riva]] | 1965–1974 | '''35''' | 42 | 0.83 |- | 2 | style="text-align:left;"|[[Giuseppe Meazza]] | 1930–1939 | '''33''' | 53 | 0.62 |- | 3 | style="text-align:left;"|[[Silvio Piola]] | 1935–1952 | '''30''' | 34 | 0.88 |- | rowspan="2"|4 | style="text-align:left;"|[[Roberto Baggio]] | 1988–2004 | '''27''' | 56 | 0.48 |- | style="text-align:left;"|[[Alessandro Del Piero]] | 1995–2008 | '''27''' | 91 | 0.30 |- | rowspan="3"|6 | style="text-align:left;"|[[Adolfo Baloncieri]] | 1920–1930 | '''25''' | 47 | 0.53 |- | style="text-align:left;"|[[Filippo Inzaghi]] | 1997–2007 | '''25''' | 57 | 0.44 |- | style="text-align:left;"|[[Alessandro Altobelli]] | 1980–1988 | '''25''' | 61 | 0.41 |- | rowspan="2"|9 | style="text-align:left;"|[[Christian Vieri]] | 1997–2005 | '''23''' | 49 | 0.47 |- | style="text-align:left;"|[[Francesco Graziani]] | 1975–1983 | '''23''' | 64 | 0.36 |} === Þekktir leikmenn === * [[Roberto Baggio]] * [[Gianluigi Buffon]] * [[Fabio Cannavaro]] * [[Ciro Ferrara]] * [[Filippo Inzaghi]] * [[Paolo Maldini]] * [[Alessandro Nesta]] * [[Alessandro Del Piero]] * [[Luigi Riva]] * [[Paolo Rossi]] * [[Antonio Cassano]] * [[Francesco Totti]] * [[Christian Vieri]] * [[Dino Zoff]] * [[Gianni Rivera]] * [[Bruno Conti]] * [[Franco Baresi]] * [[Andrea Pirlo]] * [[Giacinto Facchetti]] * [[Marco Tardelli]] * [[Antonio Conte]] * [[Marco Materazzi]] * [[Mario Balotelli]] * [[Lorenzo Insigne]] * [[Giuseppe Meazza]] * [[Gianluigi Donnarumma]] == Þjálfarar == * [[Augusto Rangone]] (1925–1928) * [[Carlo Carcano]] (1928–1929) * [[Vittorio Pozzo]] (1929–1948) * [[Ferruccio Novo]] (1949–1950) * [[Giuseppe Viani]] (1960) * [[Giovanni Ferrari]] (1960–1961) * [[Edmondo Fabbri]] (1962–1966) * [[Ferruccio Valcareggi]] (1966–1974) * [[Fulvio Bernardini]] (1974–1975) * [[Enzo Bearzot]] (1975–1986) * [[Azeglio Vicini]] (1986–1991) * [[Arrigo Sacchi]] (1991–1996) * [[Cesare Maldini]] (1997–1998) * [[Dino Zoff]] (1998–2000) * [[Giovanni Trapattoni]] (2000–2004) * [[Marcello Lippi]] (2004–2006) * [[Roberto Donadoni]] (2006–2008) * [[Marcello Lippi]] (2008–2010) * [[Cesare Prandelli]] (2010–2014) * [[Antonio Conte]] (2014-2016) * [[Giampiero Ventura]] (2016-2017) * [[Roberto Mancini]] (2018-) [[Flokkur:Íþróttir á Ítalíu]] [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] m2olruvp0dkharnreuk9raez7rjjdg5 0 155493 1972649 1966615 2026-07-19T00:25:55Z ~2026-39506-19 118511 /* HM í knattspyrnu */ 1972649 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Enska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = The Three Lions (Ljónin þrjú) | Merki = Arms of The Football Association (include star).svg | Íþróttasamband = [[The Football Association]] | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = [[Thomas Tuchel]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Harry Kane]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir = [[Peter Shilton]] (125) | Flest mörk = [[Harry Kane]] (56) | Leikvangur = [[Wembley-leikvangurinn]] | FIFA sæti = 4 (1. apríl 2026) | FIFA hæst = 3 | FIFA hæst ár = 2012, 2021, 2023 | FIFA lægst = 27 | FIFA lægst ár = Febrúar 1996 | Fyrsti leikur = 0-0 gegn [[Mynd:Flag_of_Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotlandi]] [[30. nóvember]] [[1872]] | Stærsti sigur = 13–0 gegn [[Írska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írlandi]] [[31. júlí]] [[1882]] | Mesta tap = 7–1 gegn [[Mynd:Flag_of_Hungary.svg|20px]] [[Ungverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ungverjum]] [[6. apríl]] [[1954]] | HM leikir = | Fyrsti HM leikur = 1950 | Fyrsta HM keppni = 1950 | Mesti HM árangur = Heimsmeistarar 1966 | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = Silfur (EM 2020) | pattern_la1 = _eng26H | pattern_b1 = _eng26H | pattern_ra1 = _eng26H | pattern_sh1 = _eng26H | pattern_so1 = _eng26Hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _eng26A | pattern_b2 = _eng26A | pattern_ra2 = _eng26A | pattern_sh2 = _eng26A | pattern_so2 = _eng26Al | leftarm2 = fe080a | body2 = fe080a | rightarm2 = fe080a | shorts2 = 000040 | socks2 = fe080a }} '''Enska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er annað af tveimur elstu knattspyrnulandsliðunum í heiminum, ásamt [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotlandi]]. Englendingar spiluðu sinn fyrsta landsleik sinn árið 1872. Heimavöllur Englands er [[Wembley-leikvangurinn]] í Lundúnum. Englendingar hafa einu sinni orðið heimsmeistarar, þegar liðið vann Vestur-Þjóðverja 4–2 í spennandi úrslitaleik árið 1966 á heimavelli. Besti árangur Englendinga síðan þá er 4.sæti (1990 og 2018). England hefur aldrei unnið Evrópumótið í knattspyrnu, besti árangur þeirra til þessa eru ađ komast í úrslitaleik keppninnar árin 2021 og 2024 undir stjórn [[Gareth Southgate]]. Frægasti leikur Englendinga á móti Íslandi var sennilega á [[EM 2016]] í [[Nice]] í [[Frakkland|Frakklandi]] þegar Englendingar töpuðu óvænt gegn [[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íslandi]], þvert á flestar spár. ==Leikmenn== ===Leikmannahópur=== <br />''Tölfræði uppfærð , júlí 2024 fyrir [[EM 2024]].'' {| class="wikitable" ! width=180 style="background:silver;" | Markmenn ! width=200 style="background:silver;" | Fæðingardagur (Aldur) ! width=60 style="background:silver;" |Leikjafjöldi ! width=40 style="background:silver;" | Mörk ! width=160 style="background:silver;" | Lið |- |[[Jordan Pickford]] |style="text-align: center;"|7. mars 1994 (30 ára) |style="text-align: center;"|68 |style="text-align: center;"|0 | [[Everton]] |- |[[Aron Ramsdale]] |style="text-align: center;"|14. maí 1998 (26 ára) |style="text-align: center;"|5 |style="text-align: center;"|0 | [[Arsenal]] |- |[[Dean Henderson]] |style="text-align: center;"|12. mars 1997 (27 ára) |style="text-align: center;"|1 |style="text-align: center;"|0 | [[Crystal Palace]] |- ! width=180 style="background:silver;" | Varnarmenn ! width=200 style="background:silver;" | Fæðingardagur (Aldur) ! width=60 style="background:silver;" | Leikjafjöldi ! width=40 style="background:silver;" | Mörk ! width=150 style="background:silver;" | Lið |- |[[John Stones]] |style="text-align: center;"|28. maí 1994 (30 ára) |style="text-align: center;"|79 |style="text-align: center;"|3 | [[Manchester City]] |- |[[Marc Guehi]] |style="text-align: center;"|13. júlí 2000 (24 ára) |style="text-align: center;"|17 |style="text-align: center;"|0 | [[Crystal Palace]] |- |[[Kieran Trippier]] |style="text-align: center;"|19. september 1990 (34 ára) |style="text-align: center;"|54 |style="text-align: center;"|1 | [[Newcastle United]] |- |[[Kyle Walker]] |style="text-align: center;"|28. maí 1990 (34 ára) |style="text-align: center;"|90 |style="text-align: center;"|1 |[[Manchester City]] |- |[[Ezri Konsa]] |style="text-align: center;"|23. október 1997 (27 ára) |style="text-align: center;"|7 |style="text-align: center;"|0 | [[Aston Villa]] |- | [[Luke Shaw]] |style="text-align: center;"|12. júní 1995 (29 ára) |style="text-align: center;"|34 |style="text-align: center;"|3 | [[Manchester United]] |- | [[Lewis Dunk]] |style="text-align: center;"|21. nóvember 1991 (33 ára) |style="text-align: center;"|6 |style="text-align: center;"|0 | [[Brighton & Hove Albion]] |- | [[Joe Gomez]] |style="text-align: center;"|23. maí 1997 (27 ára) |style="text-align: center;"|15 |style="text-align: center;"|0 | [[Liverpool FC]] |- ! width=180 style="background:silver;" | Miðjumenn ! width=200 style="background:silver;" | Fæðingardagur (Aldur) ! width=60 style="background:silver;" | Leikjafjöldi ! width=40 style="background:silver;" | Mörk ! width=150 style="background:silver;" | Lið |- | [[Trent Alexander-Arnold]] |style="text-align: center;"|7. október 1998 (25 ára) |style="text-align: center;"|29 |style="text-align: center;"|3 | [[Liverpool FC]] |- |[[Conor Gallagher]] |style="text-align: center;"|6. febrúar 2000 (24 ára) |style="text-align: center;"|18 |style="text-align: center;"|0 | [[Chelsea F.C.]] |- |[[Declan Rice]] |style="text-align: center;"|16. febrúar 1999 (25 ára) |style="text-align: center;"|58 |style="text-align: center;"|3 | [[Arsenal F.C.]] |- | [[Kobbie Mainoo]] |style="text-align: center;"|19. apríl 2005 (19 árs) |style="text-align: center;"|9 |style="text-align: center;"|0 |[[Manchester United]] |- |[[Adam Wharton]] |style="text-align: center;"|6. febrúar 2004 (20 ára) |style="text-align: center;"|1 |style="text-align: center;"|0 | [[Crystal Palace]] |- | [[Jude Bellingham]] |style="text-align: center;"|29. júní 2003 (21 ára) |style="text-align: center;"|36 |style="text-align: center;"|5 | [[Real Madrid]] |- ! width=180 style="background:silver;" | Sóknarmenn ! width=200 style="background:silver;" | Fæðingardagur (Aldur) ! width=60 style="background:silver;" | Leikjafjöldi ! width=40 style="background:silver;" | Mörk ! width=150 style="background:silver;" | Lið |- |[[Ivan Toney]] |style="text-align: center;"|16. mars 1996 (28 árs) |style="text-align: center;"|6 |style="text-align: center;"|1 | [[Brentford FC]] |- |[[Harry Kane]] (fyrirliði) |style="text-align: center;"|28. júlí 1993 (31 ára) |style="text-align: center;"|98 |style="text-align: center;"|66 | [[Bayern München]] |- |[[Ollie Watkins]] |style="text-align: center;"|30. desember 1995 (29 ára) |style="text-align: center;"|15 |style="text-align: center;"|4 | [[Aston Villa]] |- |[[Anthony Gordon]] |style="text-align: center;"|24. febrúar 2001 (23 ára) |style="text-align: center;"|4 |style="text-align: center;"|0 | [[Newcastle United]] |- |[[Jarrod Bowen]] |style="text-align: center;"|20. desember 1996 (27 ára) |style="text-align: center;"|10 |style="text-align: center;"|0 | [[West Ham United]] |- |[[Eberechi Eze]] |style="text-align: center;"|29. júní 1998 (26 ára) |style="text-align: center;"|7 |style="text-align: center;"|0 | [[Crystal Palace]] |- |[[Cole Palmer]] |style="text-align: center;"|6. maí 2002 (22 ára) |style="text-align: center;"|9 |style="text-align: center;"|2 | [[Chelsea FC]] |- |[[Bukayo Saka]] |style="text-align: center;"|5. september 2001 (23 ára) |style="text-align: center;"|40 |style="text-align: center;"|12 | [[Arsenal]] |- |[[Phil Foden]] |style="text-align: center;"|28. maí 2000 (24 ára) |style="text-align: center;"|41 |style="text-align: center;"|4 | [[Manchester City]] |- |} ==Árangur í keppnum== ===EM í knattspyrnu === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Tóku ekki þátt'' |-bgcolor=Bronze |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Brons'' |- |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1976]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Yugoslavia.svg|20px]] [[Júgóslavía]]||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Riðlakeppni'' |-bgcolor=Bronze |[[EM 1996]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[England]]||''Brons'' |- |[[EM 2000]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Belgía}}{{fáni|Holland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2008]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Austurríki}}{{fáni|Sviss}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2012]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Pólland}}{{fáni|Úkraína}}||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2016]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Frakkland}}||''16. liða úrslit'' |- |-bgcolor=Silver |[[EM 2021]]||align=left style="font-size:small"|{{ESB}} og Evrópulönd||''Silfur'' |- |-bgcolor=Silver |[[EM 2024]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Þýskaland}}||''Silfur'' |- |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1930]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæ]]||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1934]]||align=left|{{fáni|Ítalía}} ||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1938]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1950]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1954]]||align=left|{{fáni|Sviss}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 1958]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''8. liða úrslit'' |- bgcolor=gold |[[HM 1966]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[England]]||''Gull'' |- |[[HM 1970]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Mexico.svg|20px]] [[Mexíkó]]||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 1974]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1978]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Argentina.svg|20px]] [[Argentína]]||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1982]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Milliriðill'' |- |[[HM 1986]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Mexico.svg|20px]] [[Mexíkó]]||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''4. sæti'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2002]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Suður-Kórea}}{{fáni|Japan}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{fáni|Suður-Afríka}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''4. sæti'' |- |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''8. liða úrslit'' |-bgcolor=bronze |[[HM 2026]]||align=left|{{fáni|Kanada}}{{fáni|Bandaríkin}}{{fáni|Mexíkó}}||''Brons'' |- |} ==Met== <small> ''Uppfært í desember 2022''</small> ===Flestir leikir=== [[File:Shilton.png|thumb|Markvörðurinn Peter Shilton er leikjahæstur með 125 leiki.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! width="30" |Sæti ! width="150" |Nafn ! width="50" |Leikir ! width="50" |Mörk ! width="50" |Staða |- |1 |align="left"|[[Peter Shilton]] |125 |0 |Markvörður |1970-1990 |- |2 |align="left"|[[Wayne Rooney]] |120 |53 |Framherji |2003–2018 |- |3 |align="left"|[[David Beckham]] |115 |17 |Miðherji |1996–2009 |- |4 |align="left"|[[Steven Gerrard]] |114 |21 |Miðherji |2000–2014 |- |5 |align="left"|[[Bobby Moore]] |108 |2 |Varnarmaður |1962–1973 |- |6 |align="left"|[[Ashley Cole]] |107 |0 |Varnarmaður |2001–2014 |- |rowspan="2" |7 |align="left"|[[Bobby Charlton]] |rowspan="2"|106 |49 |Miðherji |1958–1970 |- |align="left"|[[Frank Lampard]] |29 |Miðherji |1999–2014 |- |9 |align="left"|[[Billy Wright]] |105 |3 |Varnarmaður |1946–1959 |- |10 |align="left"|[[Bryan Robson]] |90 |26 |Miðherji |1980–1991 |- |} ===Markahæstir=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! width="30" |Sæti ! width="150" |Nafn ! width="50" |Mörk ! width="50" |Leikir ! width="50" |Meðaltal ! width="100" | |- |1 |style="text-align:left"|'''[[Harry Kane]]''' |56 |82 |{{#expr:56/82 round 2}} |2015– |- |2 |style="text-align:left"|[[Wayne Rooney]] |53 |120 |{{#expr:53/120 round 2}} |2003–2018 |- |3 |style="text-align:left"|[[Bobby Charlton]] |49 |106 |{{#expr:49/106 round 2}} |1958–1970 |- |3 |style="text-align:left"|[[Gary Lineker]] |48 |80 |{{#expr:48/80 round 2}} |1984–1992 |- |5 |style="text-align:left"|[[Jimmy Greaves]] |44 |57 |{{#expr:44/57 round 2}} |1959–1967 |- |6 |style="text-align:left"|[[Michael Owen]] |40 |89 |{{#expr:40/89 round 2}} |1998–2008 |- | rowspan="3" |7 | style="text-align:left" |[[Nat Lofthouse]] |rowspan="3"|30 |33 |{{#expr:30/33 round 2}} |1950–1958 |- |style="text-align:left"|[[Alan Shearer]] |63 |{{#expr:30/63 round 2}} |1992–2000 |- |style="text-align:left"|[[Tom Finney]] |76 |{{#expr:30/76 round 2}} |1946–1958 |- |rowspan="2" |10 |style="text-align:left"|[[Vivian Woodward]] |rowspan="2"|29 |23 |{{#expr:29/23 round 2}} |1903–1911 |- |style="text-align:left"|[[Frank Lampard]] |106 |{{#expr:29/106 round 2}} |1999–2014 |- |} ===Haldið hreinu oftast=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! width="30" |Sæti ! width="150" |Nafn ! width="50" |Haldið hreinu ! width="50" |Leikir ! width="50" |Meðaltal ! width="100" |Ferill með landsliði |- |1 |style="text-align:left"|[[Peter Shilton]] |66 |125 |{{#expr:66/125 round 2}} |1970–1990 |- |2 |style="text-align:left"|[[Joe Hart]] |43 |75 |{{#expr:43/75 round 2}} |2008– |- |3 |style="text-align:left"|[[David Seaman]] |40 |75 |{{#expr:40/75 round 2}} |1988–2002 |- |4 |style="text-align:left"|[[Gordon Banks]] |35 |73 |{{#expr:35/73 round 2}} |1963–1972 |- |5 |style="text-align:left"|[[Ray Clemence]] |27 |61 |{{#expr:27/61 round 2}} |1972–1983 |- |6 |style="text-align:left"|[[Chris Woods]] |26 |43 |{{#expr:26/43 round 2}} |1985–1993 |- |7 |style="text-align:left"|[[Paul Robinson]] |24 |41 |{{#expr:24/41 round 2}} |2003–2007 |- |8 |style="text-align:left"|'''[[Jordan Pickford]]''' |23 |48 |{{#expr:21/42 round 2}} |2017– |- |9 |style="text-align:left"|[[David James]] |21 |53 |{{#expr:21/53 round 2}} |1997–2010 |- |10 |style="text-align:left"|[[Nigel Martyn]] |13 |23 |{{#expr:13/23 round 2}} |1992–2002 |- |} ==Heimild== * {{wpheimild|tungumál= en|titill= England national football team|mánuðurskoðað= júní.|árskoðað= 2021 }} [[Flokkur:Íþróttir á Englandi]] [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] 3xy15eyp3iyfbjudlv7jcuckb1rqeox 1972652 1972649 2026-07-19T00:32:44Z ~2026-39506-19 118511 /* HM í knattspyrnu */ 1972652 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Enska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = The Three Lions (Ljónin þrjú) | Merki = Arms of The Football Association (include star).svg | Íþróttasamband = [[The Football Association]] | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = [[Thomas Tuchel]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Harry Kane]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir = [[Peter Shilton]] (125) | Flest mörk = [[Harry Kane]] (56) | Leikvangur = [[Wembley-leikvangurinn]] | FIFA sæti = 4 (1. apríl 2026) | FIFA hæst = 3 | FIFA hæst ár = 2012, 2021, 2023 | FIFA lægst = 27 | FIFA lægst ár = Febrúar 1996 | Fyrsti leikur = 0-0 gegn [[Mynd:Flag_of_Scotland.svg|20px]] [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotlandi]] [[30. nóvember]] [[1872]] | Stærsti sigur = 13–0 gegn [[Írska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írlandi]] [[31. júlí]] [[1882]] | Mesta tap = 7–1 gegn [[Mynd:Flag_of_Hungary.svg|20px]] [[Ungverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ungverjum]] [[6. apríl]] [[1954]] | HM leikir = | Fyrsti HM leikur = 1950 | Fyrsta HM keppni = 1950 | Mesti HM árangur = Heimsmeistarar 1966 | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = Silfur (EM 2020) | pattern_la1 = _eng26H | pattern_b1 = _eng26H | pattern_ra1 = _eng26H | pattern_sh1 = _eng26H | pattern_so1 = _eng26Hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _eng26A | pattern_b2 = _eng26A | pattern_ra2 = _eng26A | pattern_sh2 = _eng26A | pattern_so2 = _eng26Al | leftarm2 = fe080a | body2 = fe080a | rightarm2 = fe080a | shorts2 = 000040 | socks2 = fe080a }} '''Enska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er annað af tveimur elstu knattspyrnulandsliðunum í heiminum, ásamt [[Skoska karlalandsliðið í knattspyrnu|Skotlandi]]. Englendingar spiluðu sinn fyrsta landsleik sinn árið 1872. Heimavöllur Englands er [[Wembley-leikvangurinn]] í Lundúnum. Englendingar hafa einu sinni orðið heimsmeistarar, þegar liðið vann Vestur-Þjóðverja 4–2 í spennandi úrslitaleik árið 1966 á heimavelli. Besti árangur Englendinga síðan þá er 4.sæti (1990 og 2018). England hefur aldrei unnið Evrópumótið í knattspyrnu, besti árangur þeirra til þessa eru ađ komast í úrslitaleik keppninnar árin 2021 og 2024 undir stjórn [[Gareth Southgate]]. Frægasti leikur Englendinga á móti Íslandi var sennilega á [[EM 2016]] í [[Nice]] í [[Frakkland|Frakklandi]] þegar Englendingar töpuðu óvænt gegn [[Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Íslandi]], þvert á flestar spár. ==Leikmenn== ===Leikmannahópur=== <br />''Tölfræði uppfærð , júlí 2024 fyrir [[EM 2024]].'' {| class="wikitable" ! width=180 style="background:silver;" | Markmenn ! width=200 style="background:silver;" | Fæðingardagur (Aldur) ! width=60 style="background:silver;" |Leikjafjöldi ! width=40 style="background:silver;" | Mörk ! width=160 style="background:silver;" | Lið |- |[[Jordan Pickford]] |style="text-align: center;"|7. mars 1994 (30 ára) |style="text-align: center;"|68 |style="text-align: center;"|0 | [[Everton]] |- |[[Aron Ramsdale]] |style="text-align: center;"|14. maí 1998 (26 ára) |style="text-align: center;"|5 |style="text-align: center;"|0 | [[Arsenal]] |- |[[Dean Henderson]] |style="text-align: center;"|12. mars 1997 (27 ára) |style="text-align: center;"|1 |style="text-align: center;"|0 | [[Crystal Palace]] |- ! width=180 style="background:silver;" | Varnarmenn ! width=200 style="background:silver;" | Fæðingardagur (Aldur) ! width=60 style="background:silver;" | Leikjafjöldi ! width=40 style="background:silver;" | Mörk ! width=150 style="background:silver;" | Lið |- |[[John Stones]] |style="text-align: center;"|28. maí 1994 (30 ára) |style="text-align: center;"|79 |style="text-align: center;"|3 | [[Manchester City]] |- |[[Marc Guehi]] |style="text-align: center;"|13. júlí 2000 (24 ára) |style="text-align: center;"|17 |style="text-align: center;"|0 | [[Crystal Palace]] |- |[[Kieran Trippier]] |style="text-align: center;"|19. september 1990 (34 ára) |style="text-align: center;"|54 |style="text-align: center;"|1 | [[Newcastle United]] |- |[[Kyle Walker]] |style="text-align: center;"|28. maí 1990 (34 ára) |style="text-align: center;"|90 |style="text-align: center;"|1 |[[Manchester City]] |- |[[Ezri Konsa]] |style="text-align: center;"|23. október 1997 (27 ára) |style="text-align: center;"|7 |style="text-align: center;"|0 | [[Aston Villa]] |- | [[Luke Shaw]] |style="text-align: center;"|12. júní 1995 (29 ára) |style="text-align: center;"|34 |style="text-align: center;"|3 | [[Manchester United]] |- | [[Lewis Dunk]] |style="text-align: center;"|21. nóvember 1991 (33 ára) |style="text-align: center;"|6 |style="text-align: center;"|0 | [[Brighton & Hove Albion]] |- | [[Joe Gomez]] |style="text-align: center;"|23. maí 1997 (27 ára) |style="text-align: center;"|15 |style="text-align: center;"|0 | [[Liverpool FC]] |- ! width=180 style="background:silver;" | Miðjumenn ! width=200 style="background:silver;" | Fæðingardagur (Aldur) ! width=60 style="background:silver;" | Leikjafjöldi ! width=40 style="background:silver;" | Mörk ! width=150 style="background:silver;" | Lið |- | [[Trent Alexander-Arnold]] |style="text-align: center;"|7. október 1998 (25 ára) |style="text-align: center;"|29 |style="text-align: center;"|3 | [[Liverpool FC]] |- |[[Conor Gallagher]] |style="text-align: center;"|6. febrúar 2000 (24 ára) |style="text-align: center;"|18 |style="text-align: center;"|0 | [[Chelsea F.C.]] |- |[[Declan Rice]] |style="text-align: center;"|16. febrúar 1999 (25 ára) |style="text-align: center;"|58 |style="text-align: center;"|3 | [[Arsenal F.C.]] |- | [[Kobbie Mainoo]] |style="text-align: center;"|19. apríl 2005 (19 árs) |style="text-align: center;"|9 |style="text-align: center;"|0 |[[Manchester United]] |- |[[Adam Wharton]] |style="text-align: center;"|6. febrúar 2004 (20 ára) |style="text-align: center;"|1 |style="text-align: center;"|0 | [[Crystal Palace]] |- | [[Jude Bellingham]] |style="text-align: center;"|29. júní 2003 (21 ára) |style="text-align: center;"|36 |style="text-align: center;"|5 | [[Real Madrid]] |- ! width=180 style="background:silver;" | Sóknarmenn ! width=200 style="background:silver;" | Fæðingardagur (Aldur) ! width=60 style="background:silver;" | Leikjafjöldi ! width=40 style="background:silver;" | Mörk ! width=150 style="background:silver;" | Lið |- |[[Ivan Toney]] |style="text-align: center;"|16. mars 1996 (28 árs) |style="text-align: center;"|6 |style="text-align: center;"|1 | [[Brentford FC]] |- |[[Harry Kane]] (fyrirliði) |style="text-align: center;"|28. júlí 1993 (31 ára) |style="text-align: center;"|98 |style="text-align: center;"|66 | [[Bayern München]] |- |[[Ollie Watkins]] |style="text-align: center;"|30. desember 1995 (29 ára) |style="text-align: center;"|15 |style="text-align: center;"|4 | [[Aston Villa]] |- |[[Anthony Gordon]] |style="text-align: center;"|24. febrúar 2001 (23 ára) |style="text-align: center;"|4 |style="text-align: center;"|0 | [[Newcastle United]] |- |[[Jarrod Bowen]] |style="text-align: center;"|20. desember 1996 (27 ára) |style="text-align: center;"|10 |style="text-align: center;"|0 | [[West Ham United]] |- |[[Eberechi Eze]] |style="text-align: center;"|29. júní 1998 (26 ára) |style="text-align: center;"|7 |style="text-align: center;"|0 | [[Crystal Palace]] |- |[[Cole Palmer]] |style="text-align: center;"|6. maí 2002 (22 ára) |style="text-align: center;"|9 |style="text-align: center;"|2 | [[Chelsea FC]] |- |[[Bukayo Saka]] |style="text-align: center;"|5. september 2001 (23 ára) |style="text-align: center;"|40 |style="text-align: center;"|12 | [[Arsenal]] |- |[[Phil Foden]] |style="text-align: center;"|28. maí 2000 (24 ára) |style="text-align: center;"|41 |style="text-align: center;"|4 | [[Manchester City]] |- |} ==Árangur í keppnum== ===EM í knattspyrnu === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Tóku ekki þátt'' |-bgcolor=Bronze |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Brons'' |- |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1976]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Yugoslavia.svg|20px]] [[Júgóslavía]]||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Riðlakeppni'' |-bgcolor=Bronze |[[EM 1996]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[England]]||''Brons'' |- |[[EM 2000]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Belgía}}{{fáni|Holland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2008]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Austurríki}}{{fáni|Sviss}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2012]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Pólland}}{{fáni|Úkraína}}||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2016]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Frakkland}}||''16. liða úrslit'' |- |-bgcolor=Silver |[[EM 2021]]||align=left style="font-size:small"|{{ESB}} og Evrópulönd||''Silfur'' |- |-bgcolor=Silver |[[EM 2024]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Þýskaland}}||''Silfur'' |- |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1930]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Uruguay.svg|20px]] [[Úrúgvæ]]||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1934]]||align=left|{{fáni|Ítalía}} ||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1938]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1950]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1954]]||align=left|{{fáni|Sviss}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 1958]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''8. liða úrslit'' |- bgcolor=gold |[[HM 1966]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[England]]||''Gull'' |- |[[HM 1970]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Mexico.svg|20px]] [[Mexíkó]]||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 1974]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1978]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Argentina.svg|20px]] [[Argentína]]||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1982]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Milliriðill'' |- |[[HM 1986]]||align=left|[[Mynd:Flag_of_Mexico.svg|20px]] [[Mexíkó]]||''8. liða úrslit'' |-bgcolor=#9acdff |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''4. sæti'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2002]]||align=left style="font-size:small"|{{fáni|Suður-Kórea}}{{fáni|Japan}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{fáni|Suður-Afríka}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Riðlakeppni'' |- bgcolor=#9acdff |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''4. sæti'' |- |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''8. liða úrslit'' |-bgcolor=bronze |[[HM 2026]]||align=left|{{fáni|Kanada}}{{fáni|Bandaríkin}}{{fáni|Mexíkó}}||''Brons'' |- |} ==Met== <small> ''Uppfært í desember 2022''</small> ===Flestir leikir=== [[File:Shilton.png|thumb|Markvörðurinn Peter Shilton er leikjahæstur með 125 leiki.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! width="30" |Sæti ! width="150" |Nafn ! width="50" |Leikir ! width="50" |Mörk ! width="50" |Staða |- |1 |align="left"|[[Peter Shilton]] |125 |0 |Markvörður |1970-1990 |- |2 |align="left"|[[Wayne Rooney]] |120 |53 |Framherji |2003–2018 |- |3 |align="left"|[[David Beckham]] |115 |17 |Miðherji |1996–2009 |- |4 |align="left"|[[Steven Gerrard]] |114 |21 |Miðherji |2000–2014 |- |5 |align="left"|[[Bobby Moore]] |108 |2 |Varnarmaður |1962–1973 |- |6 |align="left"|[[Ashley Cole]] |107 |0 |Varnarmaður |2001–2014 |- |rowspan="2" |7 |align="left"|[[Bobby Charlton]] |rowspan="2"|106 |49 |Miðherji |1958–1970 |- |align="left"|[[Frank Lampard]] |29 |Miðherji |1999–2014 |- |9 |align="left"|[[Billy Wright]] |105 |3 |Varnarmaður |1946–1959 |- |10 |align="left"|[[Bryan Robson]] |90 |26 |Miðherji |1980–1991 |- |} ===Markahæstir=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! width="30" |Sæti ! width="150" |Nafn ! width="50" |Mörk ! width="50" |Leikir ! width="50" |Meðaltal ! width="100" | |- |1 |style="text-align:left"|'''[[Harry Kane]]''' |56 |82 |{{#expr:56/82 round 2}} |2015– |- |2 |style="text-align:left"|[[Wayne Rooney]] |53 |120 |{{#expr:53/120 round 2}} |2003–2018 |- |3 |style="text-align:left"|[[Bobby Charlton]] |49 |106 |{{#expr:49/106 round 2}} |1958–1970 |- |3 |style="text-align:left"|[[Gary Lineker]] |48 |80 |{{#expr:48/80 round 2}} |1984–1992 |- |5 |style="text-align:left"|[[Jimmy Greaves]] |44 |57 |{{#expr:44/57 round 2}} |1959–1967 |- |6 |style="text-align:left"|[[Michael Owen]] |40 |89 |{{#expr:40/89 round 2}} |1998–2008 |- | rowspan="3" |7 | style="text-align:left" |[[Nat Lofthouse]] |rowspan="3"|30 |33 |{{#expr:30/33 round 2}} |1950–1958 |- |style="text-align:left"|[[Alan Shearer]] |63 |{{#expr:30/63 round 2}} |1992–2000 |- |style="text-align:left"|[[Tom Finney]] |76 |{{#expr:30/76 round 2}} |1946–1958 |- |rowspan="2" |10 |style="text-align:left"|[[Vivian Woodward]] |rowspan="2"|29 |23 |{{#expr:29/23 round 2}} |1903–1911 |- |style="text-align:left"|[[Frank Lampard]] |106 |{{#expr:29/106 round 2}} |1999–2014 |- |} ===Haldið hreinu oftast=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! width="30" |Sæti ! width="150" |Nafn ! width="50" |Haldið hreinu ! width="50" |Leikir ! width="50" |Meðaltal ! width="100" |Ferill með landsliði |- |1 |style="text-align:left"|[[Peter Shilton]] |66 |125 |{{#expr:66/125 round 2}} |1970–1990 |- |2 |style="text-align:left"|[[Joe Hart]] |43 |75 |{{#expr:43/75 round 2}} |2008– |- |3 |style="text-align:left"|[[David Seaman]] |40 |75 |{{#expr:40/75 round 2}} |1988–2002 |- |4 |style="text-align:left"|[[Gordon Banks]] |35 |73 |{{#expr:35/73 round 2}} |1963–1972 |- |5 |style="text-align:left"|[[Ray Clemence]] |27 |61 |{{#expr:27/61 round 2}} |1972–1983 |- |6 |style="text-align:left"|[[Chris Woods]] |26 |43 |{{#expr:26/43 round 2}} |1985–1993 |- |7 |style="text-align:left"|[[Paul Robinson]] |24 |41 |{{#expr:24/41 round 2}} |2003–2007 |- |8 |style="text-align:left"|'''[[Jordan Pickford]]''' |23 |48 |{{#expr:21/42 round 2}} |2017– |- |9 |style="text-align:left"|[[David James]] |21 |53 |{{#expr:21/53 round 2}} |1997–2010 |- |10 |style="text-align:left"|[[Nigel Martyn]] |13 |23 |{{#expr:13/23 round 2}} |1992–2002 |- |} ==Heimild== * {{wpheimild|tungumál= en|titill= England national football team|mánuðurskoðað= júní.|árskoðað= 2021 }} [[Flokkur:Íþróttir á Englandi]] [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] mzajm0h2lde8jf5w2exzi9jd11h2n39 0 155593 1972655 1971805 2026-07-19T01:02:42Z ~2026-39506-19 118511 /* Árangur á stórmótum */ 1972655 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn =Danska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = "De rød-hvide" Þeir rauðu og hvítu, Danska dýnamítið | Merki = flag of Denmark.svg | | Íþróttasamband = | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = {{DNK}} [[Kasper Hjulmand]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Simon Kjær]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir =[[Peter Schmeichel]] (129) | Flest mörk = Jon Dahl Tomasson, Poul Nielsen (52) | Leikvangur = Parken | FIFA sæti = 21 (4. apríl 2024) | FIFA hæst = 3 | FIFA hæst ár = Maí til ágúst 1997 | FIFA lægst = 65 | FIFA lægst ár = Maí 1967 | Fyrsti leikur = 9-0 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|B-liði Frakklands]] ([[London]],[[England|Englandi]] 19. október, 1908) | Stærsti sigur = 17–1 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakklandi]] ([[London]][[England|Englandi]] 22.Október, 1908 | Mesta tap = 8–0 gegn [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskalandi]] 16.Maí 1937 | HM leikir = 5 | Fyrsti HM leikur = 1986 | Fyrsta HM keppni = | Mesti HM árangur = 8. liða úrslit 1998 | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = | pattern_la1 = _dene18h | pattern_b1 = _dene18h | pattern_ra1 = _dene18h | pattern_sh1 = _dene18h | pattern_so1 = _dene18h | leftarm1 = ff0000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = ff0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _dene18a | pattern_b2 = _dene18a | pattern_ra2 = _dene18a | pattern_sh2 = _dene18a | pattern_so2 = _dene18a | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ff0000 | socks2 = FFFFFF }} '''Danska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er fulltrúi [[Danmörk|Danmerkur]] í knattspyrnu. Liðið hefur keppt á fimm heimsmeistarakeppnum og sjö Evrópukeppnum. Heimavöllur Dana er á [[Parken]] í [[Kaupmannahöfn]]. ==Árangur í keppnum== === Evrópumeistarar 1992 === Eftirminnilegasta atvik danskrar knattpsyrnusögu er sennilega þegar þeim tókst, þvert á flestar spár að verða evrópumeistarar á [[EM 1992]] í Svíþjóð. Danir náðu ekki að tryggja sig í lokakeppnina, en vegna stríðsástands í [[Júgóslavíustríðin|Júgóslavíu]] dró [[Júgóslavía]] sig úr keppni og fóru Danir í þeirra stað í keppnina. Þar náðu þeir að sigra bæði [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]] og Vestur-Þýskaland og tryggðu sér evrópumeistaratitilinn óvænt. [[Mynd:Peter Schmeichel-2011.jpeg|200px|thumb|right|[[Peter Schmeichel]] er leikjahæsti leikmaður í sögu Danmerkur með 129 landsleiki að baki]] === Árangur á stórmótum === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tók ekki þátt'' |-|- bgcolor=#9acdff |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''4. sæti'' |- |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1976]]||align=left|{{YUG}}Júgóslavía||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Undanúrslit'' |- |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Riðlakeppni'' |- bgcolor=gold |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Gull'' |- |[[EM1996]]||align=left|{{ENG}}England||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||'''Riðlakeppni''' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{AUT}}Austurríki & {{fáni|Sviss}}</small>||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||''3-4.Sæti'' |-bgcolor=bronze |[[EM 2024]]||align=left|<small>{{fáni|Þýskaland}}</small>||''16. Liða Úrslit'' |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1986]]||align=left|{{MEX}}Mexíkó||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{KOR}}Suður-Kórea & {{fáni|Japan}}</small>||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{ZAF}}Suður-Afríka||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2026]]||align=left|<small>{{fáni|Bandaríkin}} & {{fáni|Kanada}}&{{fáni|Mexíkó}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |} == Leikmenn == === Þekktir leikmenn === *[[Michael Laudrup]] *[[Peter Schmeichel]] *[[Kasper Schmeichel]] *[[Brian Steen Nielsen]] *[[Christian Eriksen]] *[[Poul Nielsen]] == Þjálfarar í gegnum tíðina == {| class="wikitable" | [[Kasper Hjulmand]] || 2020- |- | [[Åge Hareide]] || 2015–2020 |- | [[Morten Olsen]] || 2000–2015 |- | [[Bo Johansson]] || 1996–2000 |- | [[Richard Møller Nielsen]] || 1990–1996 |- | [[Sepp Piontek]] || 1979–1990 |- | [[Kurt Nielsen|Kurt Nielsen]] || 1976–1979 |- | [[Rudi Strittich]] || 1970–1975 |} [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] [[Flokkur:Íþróttir í Danmörku]] 3yybyy1czdzgteqdwsluxutqorg059e 1972656 1972655 2026-07-19T01:03:13Z ~2026-39506-19 118511 /* Árangur á stórmótum */ 1972656 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn =Danska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = "De rød-hvide" Þeir rauðu og hvítu, Danska dýnamítið | Merki = flag of Denmark.svg | | Íþróttasamband = | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = {{DNK}} [[Kasper Hjulmand]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Simon Kjær]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir =[[Peter Schmeichel]] (129) | Flest mörk = Jon Dahl Tomasson, Poul Nielsen (52) | Leikvangur = Parken | FIFA sæti = 21 (4. apríl 2024) | FIFA hæst = 3 | FIFA hæst ár = Maí til ágúst 1997 | FIFA lægst = 65 | FIFA lægst ár = Maí 1967 | Fyrsti leikur = 9-0 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|B-liði Frakklands]] ([[London]],[[England|Englandi]] 19. október, 1908) | Stærsti sigur = 17–1 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakklandi]] ([[London]][[England|Englandi]] 22.Október, 1908 | Mesta tap = 8–0 gegn [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskalandi]] 16.Maí 1937 | HM leikir = 5 | Fyrsti HM leikur = 1986 | Fyrsta HM keppni = | Mesti HM árangur = 8. liða úrslit 1998 | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = | pattern_la1 = _dene18h | pattern_b1 = _dene18h | pattern_ra1 = _dene18h | pattern_sh1 = _dene18h | pattern_so1 = _dene18h | leftarm1 = ff0000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = ff0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _dene18a | pattern_b2 = _dene18a | pattern_ra2 = _dene18a | pattern_sh2 = _dene18a | pattern_so2 = _dene18a | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ff0000 | socks2 = FFFFFF }} '''Danska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er fulltrúi [[Danmörk|Danmerkur]] í knattspyrnu. Liðið hefur keppt á fimm heimsmeistarakeppnum og sjö Evrópukeppnum. Heimavöllur Dana er á [[Parken]] í [[Kaupmannahöfn]]. ==Árangur í keppnum== === Evrópumeistarar 1992 === Eftirminnilegasta atvik danskrar knattpsyrnusögu er sennilega þegar þeim tókst, þvert á flestar spár að verða evrópumeistarar á [[EM 1992]] í Svíþjóð. Danir náðu ekki að tryggja sig í lokakeppnina, en vegna stríðsástands í [[Júgóslavíustríðin|Júgóslavíu]] dró [[Júgóslavía]] sig úr keppni og fóru Danir í þeirra stað í keppnina. Þar náðu þeir að sigra bæði [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]] og Vestur-Þýskaland og tryggðu sér evrópumeistaratitilinn óvænt. [[Mynd:Peter Schmeichel-2011.jpeg|200px|thumb|right|[[Peter Schmeichel]] er leikjahæsti leikmaður í sögu Danmerkur með 129 landsleiki að baki]] === Árangur á stórmótum === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tók ekki þátt'' |-|- bgcolor=#9acdff |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''4. sæti'' |- |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1976]]||align=left|{{YUG}}Júgóslavía||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Undanúrslit'' |- |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Riðlakeppni'' |- bgcolor=gold |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Gull'' |- |[[EM1996]]||align=left|{{ENG}}England||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||'''Riðlakeppni''' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{AUT}}Austurríki & {{fáni|Sviss}}</small>||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||''Tók ekki þátt'' |- |-bgcolor=bronze |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||''3-4.Sæti'' |[[EM 2024]]||align=left|<small>{{fáni|Þýskaland}}</small>||''16. Liða Úrslit'' |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1986]]||align=left|{{MEX}}Mexíkó||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{KOR}}Suður-Kórea & {{fáni|Japan}}</small>||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{ZAF}}Suður-Afríka||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2026]]||align=left|<small>{{fáni|Bandaríkin}} & {{fáni|Kanada}}&{{fáni|Mexíkó}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |} == Leikmenn == === Þekktir leikmenn === *[[Michael Laudrup]] *[[Peter Schmeichel]] *[[Kasper Schmeichel]] *[[Brian Steen Nielsen]] *[[Christian Eriksen]] *[[Poul Nielsen]] == Þjálfarar í gegnum tíðina == {| class="wikitable" | [[Kasper Hjulmand]] || 2020- |- | [[Åge Hareide]] || 2015–2020 |- | [[Morten Olsen]] || 2000–2015 |- | [[Bo Johansson]] || 1996–2000 |- | [[Richard Møller Nielsen]] || 1990–1996 |- | [[Sepp Piontek]] || 1979–1990 |- | [[Kurt Nielsen|Kurt Nielsen]] || 1976–1979 |- | [[Rudi Strittich]] || 1970–1975 |} [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] [[Flokkur:Íþróttir í Danmörku]] cpydegjqgwljx1r2bha3zdhn2lthpa8 1972657 1972656 2026-07-19T01:03:57Z ~2026-39506-19 118511 /* Árangur á stórmótum */ 1972657 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn =Danska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = "De rød-hvide" Þeir rauðu og hvítu, Danska dýnamítið | Merki = flag of Denmark.svg | | Íþróttasamband = | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = {{DNK}} [[Kasper Hjulmand]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Simon Kjær]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir =[[Peter Schmeichel]] (129) | Flest mörk = Jon Dahl Tomasson, Poul Nielsen (52) | Leikvangur = Parken | FIFA sæti = 21 (4. apríl 2024) | FIFA hæst = 3 | FIFA hæst ár = Maí til ágúst 1997 | FIFA lægst = 65 | FIFA lægst ár = Maí 1967 | Fyrsti leikur = 9-0 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|B-liði Frakklands]] ([[London]],[[England|Englandi]] 19. október, 1908) | Stærsti sigur = 17–1 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakklandi]] ([[London]][[England|Englandi]] 22.Október, 1908 | Mesta tap = 8–0 gegn [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskalandi]] 16.Maí 1937 | HM leikir = 5 | Fyrsti HM leikur = 1986 | Fyrsta HM keppni = | Mesti HM árangur = 8. liða úrslit 1998 | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = | pattern_la1 = _dene18h | pattern_b1 = _dene18h | pattern_ra1 = _dene18h | pattern_sh1 = _dene18h | pattern_so1 = _dene18h | leftarm1 = ff0000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = ff0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _dene18a | pattern_b2 = _dene18a | pattern_ra2 = _dene18a | pattern_sh2 = _dene18a | pattern_so2 = _dene18a | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ff0000 | socks2 = FFFFFF }} '''Danska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er fulltrúi [[Danmörk|Danmerkur]] í knattspyrnu. Liðið hefur keppt á fimm heimsmeistarakeppnum og sjö Evrópukeppnum. Heimavöllur Dana er á [[Parken]] í [[Kaupmannahöfn]]. ==Árangur í keppnum== === Evrópumeistarar 1992 === Eftirminnilegasta atvik danskrar knattpsyrnusögu er sennilega þegar þeim tókst, þvert á flestar spár að verða evrópumeistarar á [[EM 1992]] í Svíþjóð. Danir náðu ekki að tryggja sig í lokakeppnina, en vegna stríðsástands í [[Júgóslavíustríðin|Júgóslavíu]] dró [[Júgóslavía]] sig úr keppni og fóru Danir í þeirra stað í keppnina. Þar náðu þeir að sigra bæði [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]] og Vestur-Þýskaland og tryggðu sér evrópumeistaratitilinn óvænt. [[Mynd:Peter Schmeichel-2011.jpeg|200px|thumb|right|[[Peter Schmeichel]] er leikjahæsti leikmaður í sögu Danmerkur með 129 landsleiki að baki]] === Árangur á stórmótum === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tók ekki þátt'' |-|- bgcolor=#9acdff |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''4. sæti'' |- |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1976]]||align=left|{{YUG}}Júgóslavía||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Undanúrslit'' |- |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Riðlakeppni'' |- bgcolor=gold |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Gull'' |- |[[EM1996]]||align=left|{{ENG}}England||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||'''Riðlakeppni''' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{AUT}}Austurríki & {{fáni|Sviss}}</small>||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||''Tók ekki þátt'' |- bgcolor=bronze |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||''3-4.Sæti'' |[[EM 2024]]||align=left|<small>{{fáni|Þýskaland}}</small>||''16. Liða Úrslit'' |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1986]]||align=left|{{MEX}}Mexíkó||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{KOR}}Suður-Kórea & {{fáni|Japan}}</small>||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{ZAF}}Suður-Afríka||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2026]]||align=left|<small>{{fáni|Bandaríkin}} & {{fáni|Kanada}}&{{fáni|Mexíkó}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |} == Leikmenn == === Þekktir leikmenn === *[[Michael Laudrup]] *[[Peter Schmeichel]] *[[Kasper Schmeichel]] *[[Brian Steen Nielsen]] *[[Christian Eriksen]] *[[Poul Nielsen]] == Þjálfarar í gegnum tíðina == {| class="wikitable" | [[Kasper Hjulmand]] || 2020- |- | [[Åge Hareide]] || 2015–2020 |- | [[Morten Olsen]] || 2000–2015 |- | [[Bo Johansson]] || 1996–2000 |- | [[Richard Møller Nielsen]] || 1990–1996 |- | [[Sepp Piontek]] || 1979–1990 |- | [[Kurt Nielsen|Kurt Nielsen]] || 1976–1979 |- | [[Rudi Strittich]] || 1970–1975 |} [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] [[Flokkur:Íþróttir í Danmörku]] cytnkl4zipq9lukgkbehfa14x45hbwf 1972658 1972657 2026-07-19T01:05:01Z ~2026-39506-19 118511 /* Árangur á stórmótum */ 1972658 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn =Danska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = "De rød-hvide" Þeir rauðu og hvítu, Danska dýnamítið | Merki = flag of Denmark.svg | | Íþróttasamband = | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = {{DNK}} [[Kasper Hjulmand]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Simon Kjær]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir =[[Peter Schmeichel]] (129) | Flest mörk = Jon Dahl Tomasson, Poul Nielsen (52) | Leikvangur = Parken | FIFA sæti = 21 (4. apríl 2024) | FIFA hæst = 3 | FIFA hæst ár = Maí til ágúst 1997 | FIFA lægst = 65 | FIFA lægst ár = Maí 1967 | Fyrsti leikur = 9-0 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|B-liði Frakklands]] ([[London]],[[England|Englandi]] 19. október, 1908) | Stærsti sigur = 17–1 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakklandi]] ([[London]][[England|Englandi]] 22.Október, 1908 | Mesta tap = 8–0 gegn [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskalandi]] 16.Maí 1937 | HM leikir = 5 | Fyrsti HM leikur = 1986 | Fyrsta HM keppni = | Mesti HM árangur = 8. liða úrslit 1998 | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = | pattern_la1 = _dene18h | pattern_b1 = _dene18h | pattern_ra1 = _dene18h | pattern_sh1 = _dene18h | pattern_so1 = _dene18h | leftarm1 = ff0000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = ff0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _dene18a | pattern_b2 = _dene18a | pattern_ra2 = _dene18a | pattern_sh2 = _dene18a | pattern_so2 = _dene18a | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ff0000 | socks2 = FFFFFF }} '''Danska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er fulltrúi [[Danmörk|Danmerkur]] í knattspyrnu. Liðið hefur keppt á fimm heimsmeistarakeppnum og sjö Evrópukeppnum. Heimavöllur Dana er á [[Parken]] í [[Kaupmannahöfn]]. ==Árangur í keppnum== === Evrópumeistarar 1992 === Eftirminnilegasta atvik danskrar knattpsyrnusögu er sennilega þegar þeim tókst, þvert á flestar spár að verða evrópumeistarar á [[EM 1992]] í Svíþjóð. Danir náðu ekki að tryggja sig í lokakeppnina, en vegna stríðsástands í [[Júgóslavíustríðin|Júgóslavíu]] dró [[Júgóslavía]] sig úr keppni og fóru Danir í þeirra stað í keppnina. Þar náðu þeir að sigra bæði [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]] og Vestur-Þýskaland og tryggðu sér evrópumeistaratitilinn óvænt. [[Mynd:Peter Schmeichel-2011.jpeg|200px|thumb|right|[[Peter Schmeichel]] er leikjahæsti leikmaður í sögu Danmerkur með 129 landsleiki að baki]] === Árangur á stórmótum === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tók ekki þátt'' |-|- bgcolor=#9acdff |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''4. sæti'' |- |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1976]]||align=left|{{YUG}}Júgóslavía||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Undanúrslit'' |- |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Riðlakeppni'' |- bgcolor=gold |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Gull'' |- |[[EM1996]]||align=left|{{ENG}}England||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||'''Riðlakeppni''' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{AUT}}Austurríki & {{fáni|Sviss}}</small>||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||''Tók ekki þátt'' |- bgcolor=bronze |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||''3-4.Sæti'' |- |[[EM 2024]]||align=left|<small>{{fáni|Þýskaland}}</small>||''16. Liða Úrslit'' |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1986]]||align=left|{{MEX}}Mexíkó||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{KOR}}Suður-Kórea & {{fáni|Japan}}</small>||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{ZAF}}Suður-Afríka||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2026]]||align=left|<small>{{fáni|Bandaríkin}} & {{fáni|Kanada}}&{{fáni|Mexíkó}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |} == Leikmenn == === Þekktir leikmenn === *[[Michael Laudrup]] *[[Peter Schmeichel]] *[[Kasper Schmeichel]] *[[Brian Steen Nielsen]] *[[Christian Eriksen]] *[[Poul Nielsen]] == Þjálfarar í gegnum tíðina == {| class="wikitable" | [[Kasper Hjulmand]] || 2020- |- | [[Åge Hareide]] || 2015–2020 |- | [[Morten Olsen]] || 2000–2015 |- | [[Bo Johansson]] || 1996–2000 |- | [[Richard Møller Nielsen]] || 1990–1996 |- | [[Sepp Piontek]] || 1979–1990 |- | [[Kurt Nielsen|Kurt Nielsen]] || 1976–1979 |- | [[Rudi Strittich]] || 1970–1975 |} [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] [[Flokkur:Íþróttir í Danmörku]] exw6ryb3qyxcpiht55h01tglgvyk6ie 1972659 1972658 2026-07-19T01:06:34Z ~2026-39506-19 118511 /* Árangur á stórmótum */ 1972659 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn =Danska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = "De rød-hvide" Þeir rauðu og hvítu, Danska dýnamítið | Merki = flag of Denmark.svg | | Íþróttasamband = | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = {{DNK}} [[Kasper Hjulmand]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Simon Kjær]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir =[[Peter Schmeichel]] (129) | Flest mörk = Jon Dahl Tomasson, Poul Nielsen (52) | Leikvangur = Parken | FIFA sæti = 21 (4. apríl 2024) | FIFA hæst = 3 | FIFA hæst ár = Maí til ágúst 1997 | FIFA lægst = 65 | FIFA lægst ár = Maí 1967 | Fyrsti leikur = 9-0 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|B-liði Frakklands]] ([[London]],[[England|Englandi]] 19. október, 1908) | Stærsti sigur = 17–1 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakklandi]] ([[London]][[England|Englandi]] 22.Október, 1908 | Mesta tap = 8–0 gegn [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskalandi]] 16.Maí 1937 | HM leikir = 5 | Fyrsti HM leikur = 1986 | Fyrsta HM keppni = | Mesti HM árangur = 8. liða úrslit 1998 | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = | pattern_la1 = _dene18h | pattern_b1 = _dene18h | pattern_ra1 = _dene18h | pattern_sh1 = _dene18h | pattern_so1 = _dene18h | leftarm1 = ff0000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = ff0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _dene18a | pattern_b2 = _dene18a | pattern_ra2 = _dene18a | pattern_sh2 = _dene18a | pattern_so2 = _dene18a | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ff0000 | socks2 = FFFFFF }} '''Danska karlalandsliðið í knattspyrnu''' er fulltrúi [[Danmörk|Danmerkur]] í knattspyrnu. Liðið hefur keppt á fimm heimsmeistarakeppnum og sjö Evrópukeppnum. Heimavöllur Dana er á [[Parken]] í [[Kaupmannahöfn]]. ==Árangur í keppnum== === Evrópumeistarar 1992 === Eftirminnilegasta atvik danskrar knattpsyrnusögu er sennilega þegar þeim tókst, þvert á flestar spár að verða evrópumeistarar á [[EM 1992]] í Svíþjóð. Danir náðu ekki að tryggja sig í lokakeppnina, en vegna stríðsástands í [[Júgóslavíustríðin|Júgóslavíu]] dró [[Júgóslavía]] sig úr keppni og fóru Danir í þeirra stað í keppnina. Þar náðu þeir að sigra bæði [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]] og Vestur-Þýskaland og tryggðu sér evrópumeistaratitilinn óvænt. [[Mynd:Peter Schmeichel-2011.jpeg|200px|thumb|right|[[Peter Schmeichel]] er leikjahæsti leikmaður í sögu Danmerkur með 129 landsleiki að baki]] === Árangur á stórmótum === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tók ekki þátt'' |-|- bgcolor=#9acdff |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''4. sæti'' |- |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1976]]||align=left|{{YUG}}Júgóslavía||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- bgcolor=bronze |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Undanúrslit'' |- |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Riðlakeppni'' |- bgcolor=gold |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Gull'' |- |[[EM1996]]||align=left|{{ENG}}England||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||'''Riðlakeppni''' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{AUT}}Austurríki & {{fáni|Sviss}}</small>||''Tók ekki þátt'' |- |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||''Tók ekki þátt'' |- bgcolor=bronze |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||''3-4.Sæti'' |- |[[EM 2024]]||align=left|<small>{{fáni|Þýskaland}}</small>||''16. Liða Úrslit'' |} === [[HM í knattspyrnu]] === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1986]]||align=left|{{MEX}}Mexíkó||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{KOR}}Suður-Kórea & {{fáni|Japan}}</small>||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{ZAF}}Suður-Afríka||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Tók ekki þátt'' |- |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2026]]||align=left|<small>{{fáni|Bandaríkin}} & {{fáni|Kanada}}&{{fáni|Mexíkó}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |} == Leikmenn == === Þekktir leikmenn === *[[Michael Laudrup]] *[[Peter Schmeichel]] *[[Kasper Schmeichel]] *[[Brian Steen Nielsen]] *[[Christian Eriksen]] *[[Poul Nielsen]] == Þjálfarar í gegnum tíðina == {| class="wikitable" | [[Kasper Hjulmand]] || 2020- |- | [[Åge Hareide]] || 2015–2020 |- | [[Morten Olsen]] || 2000–2015 |- | [[Bo Johansson]] || 1996–2000 |- | [[Richard Møller Nielsen]] || 1990–1996 |- | [[Sepp Piontek]] || 1979–1990 |- | [[Kurt Nielsen|Kurt Nielsen]] || 1976–1979 |- | [[Rudi Strittich]] || 1970–1975 |} [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] [[Flokkur:Íþróttir í Danmörku]] 46yejlggj08kf4dl7gl1msfdl6gkyab 0 155695 1972653 1971803 2026-07-19T00:34:58Z ~2026-39506-19 118511 /* HM Árangur */ 1972653 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn =Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = Nati (Landsliðið), Rossocrociati (Rauðu krossarnir) | Merki = Flag of Switzerland.svg | Íþróttasamband = | Álfusamband = UEFA | Þjálfari = Murat Yakin | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = Granit Xhaka | Varafyrirliði = | Flestir leikir =Granit Xhaka (144) | Flest mörk = Alexander Frei (42) | Leikvangur = Breytilegt | FIFA sæti = 19 (1. apríl 2026) | FIFA hæst = 3 | FIFA hæst ár = (ágúst 1993) | FIFA lægst = 83 | FIFA lægst ár = (desember 1998) | Fyrsti leikur = 0-1 gegn [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]], [[París]], [[Frakkland|Frakklandi]] 12. febrúar 1905 | Stærsti sigur = 9-0 gegn Litháen , [[París]] [[Frakkland|Frakklandi]] 25. maí, 1924 | Mesta tap = 0-9 gegn [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]] 20.maí 1909 | HM leikir = 11 | Fyrsti HM leikur = 1934 | Fyrsta HM keppni = 1934 | Mesti HM árangur = 8. liða úrslit (1934, 1938, 1954, 2026) | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = | pattern_la1 = _suica1819h | pattern_b1 = _suica1819h | pattern_ra1 = _suica1819h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = ffffff | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _sui18a | pattern_b2 = _sui18a | pattern_ra2 = _sui18a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = FF0000 | socks2 = ffffff }} '''Svissneska karlandsliðið í knattspyrnu''' ''(þýska: Schweizer Fußballnationalmannschaft, franska: Équipe de Suisse de fótbolta, ítalska: Nazionale di calcio della Svizzera, Rómanska: Squadra naziunala da ballape da la Svizra)'' er fulltrúi Sviss í alþjóðlegri knattspyrnu. Landsliðinu er stjórnað af svissneska knattspyrnusambandinu. Besti árangur Sviss á [[FIFA]] heimsmeistarakeppninni eru þrjú fjórðungsúrslit, 1934, 1938,1954 og 2026. Landið var gestgjafi árið [[HM 1954|1954]], þar sem liðið lék við Austurríki í fjórðungsúrslitaleiknum og tapaði 7–5, sem enn í dag er mesti markaleikur í sögu heimsmeistarakeppninnar. [[Sviss]] og [[Austurríki]] voru gestgjafar [[EM 2008]] þar sem Svisslendingar lentu í þriðja sæti í riðlinum, en náðu ekki að komast áfram úr riðlakeppninni. Í heildina var besti árangur Sviss á alþjóðlegu móti í knattspyrnu, silfurverðlaunin sem það vann árið 1924, eftir að hafa tapað fyrir Úrúgvæ 3-0 í úrslitaleiknum á Ólympíuleikunum 1924. Frægir leikmenn spila með liðinu um þessar mundir eru [[Xherdan Shaqiri]], [[Granit Xhaka]], og [[Stephan Lichtsteiner]], í Þjóðadeildinni tókst þeim að ná 4. sæti 2019. [[Mynd:Switzerland national football team World Cup 2018.jpg|alt=|thumb|right|Svissneska liðið stillir upp í liðsmynd fyrir leik gegn [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]] ]] == Árangur í keppnum == === EM í knattspyrnu === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM1996]]||align=left|{{ENG}}England||'''Riðlakeppni''' |- |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{AUT}} Austurríki & {{fáni|Sviss}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||''16.liða úrslit'' |- |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||''8.liða úrslit'' |- |[[EM 2024]]||align=left|<small>{{fáni|Þýskaland}}</small>||8.liða úrslit |- |} === HM Árangur === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1934]]||align=left|{{fáni|Ítalía}} ||''8 liða úrslit'' |- |[[HM 1938]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''8 liða úrslit'' |- |[[HM 1950]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1954]]||align=left|{{fáni|Sviss}}||''8 liða úrslit'' |- |[[HM 1958]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1966]]||align=left|{{ENG}}England||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1970]]||align=left|{{MEX}}Mexíkó||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1974]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1978]]||align=left|{{ARG}}Argentína||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1982]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1986]]||align=left|{{MEX}}Mexíkó||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''16 liða úrslit'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{KOR}}Suður-Kórea & {{fáni|Japan}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''16 liða úrslit'' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{ZAF}}Suður-Afríka||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''16 liða úrslit'' |- |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||'''16 liða úrslit''' |- |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||'''16 liða úrslit''' |- |[[HM 2026]]||align=left|<small>{{fáni|Bandaríkin}} & {{fáni|Kanada}}&{{fáni|Mexíkó}}</small>||''8. liða úrslit'' |} [[Flokkur:Íþróttir í Sviss]] [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] px9ibxfq5sr04byiz4tae0y9fhvan1l 0 158389 1972697 1940190 2026-07-19T11:56:29Z LexLuxor05 104571 Expanded a bit, an icelandic friend helped me with some translations. 1972697 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Jóhann Sigurðarson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1956|04|21}} | skóli = [[Listaháskóli Íslands]] | þekkt_fyrir = Skari í [[Konungur ljónanna]]<br/>Leifur í [[Ófærð]] }} '''Jóhann Sigurðarson''' (f. 21. apríl 1956)<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/3891402?iabr=on#page/n47/mode/2up/search/%22J%C3%B3hann%20Sigur%C3%B0arson%22|titill=Tímarit}}</ref> er íslenskur leikari, þekktastur sem Skari í [[Konungur ljónanna|Konungi ljónanna]]. Jóhann hefur talsett fjölda teiknimynda, meðal annars sem Skari í [[Konungur ljónanna|Konungi ljónanna]], Stjáni blái í [[Tommi og Jenni mála bæinn rauðan|Tomma og Jenna mála bæinn rauðan]]<ref>{{Citation |title=Tommi Og Jenni - Tommi Og Jenni Mála Bæinn Rauðan |date=1993 |url=https://www.discogs.com/release/12158040-Tommi-Og-Jenni-Tommi-Og-Jenni-M%C3%A1la-B%C3%A6inn-Rau%C3%B0an |access-date=2026-07-19 |language=en}}</ref> og Sjan-Jú í [[Múlan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.behindthevoiceactors.com/Johann-Sigurthason/|title=Johann Sigurthason (visual voices guide)|website=Behind The Voice Actors|language=en-US|access-date=2026-07-19}}</ref> Jóhann hefur líka leikstýrt íslenskum talsetningum á teiknimyndum, meðal annars [[Álfhóll: Kappaksturinn mikli]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1923410|title=Morgunblaðið - 293. tölublað (23.12.1998), Blaðsíða 63|last=Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|website=timarit.is|language=is|archive-url=http://web.archive.org/web/20241126233549/https://timarit.is/page/1923410|archive-date=2024-11-26|access-date=2026-07-19}}</ref> og [[Dúmbó]].<ref>{{Cite web|url=https://www.non-disneyinternationaldubbingcredits.com/duacutemboacute--dumbo-icelandic-voice-cast.html|title=Dúmbó / Dumbo Icelandic Voice Cast|website=WILLDUBGURU|language=en|access-date=2026-07-19}}</ref> == Tilvísanir == <references /> == Tengill == * [https://www.imdb.com/name/nm0797612/ Jóhann Sigurðarsson] á [[Internet Movie Database]] * [https://www.kvikmyndavefurinn.is/person/nr/683 Jóhann Sigurðarsson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230924012426/https://www.kvikmyndavefurinn.is/person/nr/683 |date=2023-09-24 }} á Kvikmyndavefnum [[Flokkur:Íslenskir leikarar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1956]] kh34lpjr9cmmh0lmphoadkfqnoqjs24 0 158909 1972684 1963573 2026-07-19T09:10:26Z FoxinaGeo 115877 /* */ Emblem (Mynd) 1972684 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Turn- und Sportverein München von 1860 | Mynd = [[File:TSV 1860 München.svg|200px]] | Gælunafn = ''Die Löwen (Ljónin), Sechzig (Sextíu), Weiß und Blau (Þeir hvítu og bláu)'' | Stytt nafn = | Stofnað = 17. maí 1860 | Leikvöllur = Grünwalder Stadion, [[München]] | Stærð = 15.000 | Stjórnarformaður = {{DEU}} Robert Reisinger | Knattspyrnustjóri = {{DEU}} | Deild = 3.Liga | Tímabil = 2025-26 | Staðsetning = 8. | pattern_la1 = | pattern_b1 = _munchen2021h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 78BCFF | body1 = 78BCFF | rightarm1 = 78BCFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 78BCFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _munchen2021a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = | pattern_b3 = _munchen2021t | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 08E8DE | body3 = 08E8DE | rightarm3 = 08E8DE | shorts3 = 08E8DE | socks3 = 08E8DE }} '''Turn- und Sportverein München von 1860''', oftast þekkt sem '''TSV 1860 München''' er [[Þýskaland|þýskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnufélag]] stofnað í [[München]]. Það hefur einu sinni orðið deildarmeistari, árið 1966. == 1860 München == === Sigrar === * '''[[Bundesliga|Þýskur meistari]]: 1''' ** 1965-66 * '''Þýskur bikarmeistari: 2''' ** 1942, 1963–64 * '''[[Evrópukeppni bikarhafa]]: 0''' ** 1964-65 (Úrslit) ==Þekktir leikmenn== * Mathieu Béda * [[Lars Bender]] * [[Sven Bender]] * [[Rudi Brunnenmeier]] * [[Thomas Hässler]] * [[Jens Jeremies]] * [[Simon Jentzsch]] * [[Timo Konietzka]] * [[Hans Küppers]] * [[Benjamin Lauth]] * [[Bernd Patzke]] * [[Petar Radenkovic]] * [[Rudi Völler]] ==Þekktir þjálfarar== * [[Max Merkel]] == Tengill == * [https://www.tsv1860.de// Heimasíða félagsins] {{coord|54|20|55|N|10|07|27|E|region:DE-SH_type:landmark|display=title}} [[Flokkur:Þýsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Knattpyrnufélög í München]] [[Flokkur:stofnað 1860]] 1f5rrlvisxb9ofg4dkaw5u11ifoke8e 0 177848 1972669 1918611 2026-07-19T01:21:59Z TKSnaevarr 53243 1972669 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Leó 13. | mynd = Papa Leone XIII (1898).jpg | titill= [[File:C o a Leon XIII.svg|Skjaldarmerki Leós 13.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =[[20. febrúar]] [[1878]] | stjórnartíð_end =[[20. júlí]] [[1903]] | forveri = [[Píus 9.]] | eftirmaður = [[Píus 10.]] | myndatexti1 = {{small|Leó 13. árið 1898.}} | fæddur = [[2. mars]] [[1810]] | fæðingarstaður = [[Carpineto Romano]], [[Róm]]arumdæmi, [[Fyrra franska keisaraveldið|franska keisaradæminu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1903|7|20|1810|3|2}} | dánarstaður = Páfahöllinni, [[Róm]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Leo XIII signature.svg }} '''Leó 13.''' (2. mars 1810 – 20. júlí 1903), fæddur undir nafninu '''Gioacchino Vincenzo Raffaele Luigi Pecci''', var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] frá 1878 til 1903. ==Æviágrip== Gioacchino Vincenzo Raffaele Luigi Pecci fæddist 2. mars árið 1810 og varð prestur árið 1837.<ref name=fríkirkjan>{{Tímarit.is|4754273|Leo páfi XIII.|útgáfudagsetning=1. maí 1899|blaðsíða=72-73|blað=[[Fríkirkjan (tímarit)|Fríkirkjan]]}}</ref> Hann hafði hlotið menntun hjá [[Jesúítareglan|jesúítum]] á unga aldri. Þegar Pecci var 27 ára gamall gerði [[Gregoríus 16.]] páfi hann að húspresti sínum og notaði hann sem erindreka sinn í Englandi, Belgíu og Þýskalandi. Pecci varð biskup í [[Perugia]] árið 1845 og átta árum síðar varð hann [[kardínáli]].<ref name=jonh/> Fyrir dauða sinn hafði [[Píus 9.]] skipað Pecci formann kardínalaráðsins, eða [[camerlengo]], sem hefur umsjón með páfakosningu eftir andlát páfa. Talið er að Píus hafi ekki ætlast til þess að Pecci yrði næsti páfi, þar sem almennt var talið að formaður ráðsins væri aldrei kjörinn sjálfur. Pecci var engu að síður kjörinn eftir andlát Píusar árið 1878 og tók sér páfanafnið Leó 13.<ref name=jonh/> Eftir að Leó 13. settist á páfastól reyndi hann að leita sátta við stjórn [[Otto von Bismarck|Ottos von Bismarck]] í [[Þýska keisaradæmið|Þýskalandi]], sem hafði átt í harðsvírugum deilum við kaþólsku kirkjuna þar í landi (hið svokallaða „menningarstríð“ eða ''[[Kulturkampf]]''). Ýmis lög sem Bismarck hafði sett sem beindust gegn kaþólsku kirkjunni voru smám saman felld úr gildi. Árið 1882 var aftur stofnuð sendiherrastaða páfastóls gagnvart Þýskalandi, en hún hafði verið lögð niður árið 1874.<ref name=jonh>{{Tímarit.is|4770977|Rómversk-katólska kirkjan á 19. öld|blað=[[Prestafélagsritið]]|útgáfudagsetning=1. janúar 1930|blaðsíða=87-122|höfundur=[[Jón Helgason (biskup)|Jón Helgason]]}} </ref> Á páfatíð sinni sendi Leó 13. fjölda [[umburðarbréf]]a til ýmissa kristinna trúflokka með hvatningum um að viðurkenna páfaveldið.<ref name=fríkirkjan/> Hann fyrirskipaði lestur rita [[Tómas af Aquino|Tómasar af Aquino]], sem hann tók síðar í tölu kennifeðra kirkjunnar. Árið 1881 stofnaði Leó jafnframt sérstakan kennslustól í heimspeki Tómasar í [[Kaþólski háskólinn í Leuven|Háskólanum í Louvain]]. Með þessu vildi hann vinna gegn áhrifum frá rýnisstefnu [[Immanuel Kant|Kants]], sem hann áleit heimspekistefnu [[mótmælendatrú]]ar.<ref name=jonh/> Leó heimilaði vísindamönnum aðgang að skjalasafni Vatíkanhallarinnar, sem varð mjög til að efla sögulegar vísindarannsóknir á páfatíð hans. Hann lagði mikla áherslu á dýrkun [[María mey|Maríu meyjar]], sem hann sagði vera hornstein kaþólskrar trúar. Leó átti í slæmu sambandi við [[Konungsríkið Ítalía|ítalska konungsríkið]] og lýsti oft yfir óánægju með að páfadómur hefði verið sviptur veraldlegu valdi í fyrrum [[Páfaríkið|Páfaríkinu]]. Leó viðhélt því banni forvera síns gegn því að kaþólskir menn tækju þátt í pólitískum kosningum á Ítalíu. Hann reyndi hins vegar að bæta samband páfastólsins við Frakkland, sem hann vonaðist til að gæti hjálpað honum að endurheimta frekari yfirráð í gamla Páfaríkinu. Hann skipaði því frönskum biskupum og kaþólskum mönnum að viðurkenna [[Þriðja franska lýðveldið|lýðveldisstjórn Frakklands]].<ref name=jonh/> Aðdáendur Leós kölluðu hann gjarnan „friðarpáfann“.<ref name=jonh/> Hann tók þátt í undirbúningi fyrstu [[Friðarráðstefnurnar í Haag|friðarráðstefnunnar í Haag]] árið 1889 og páfastóllinn miðlaði nokkrum sinnum málum í milliríkjadeilum. Meðal annars var páfinn árið 1885 dómari í deilumáli milli Þýskalands og [[Spánn|Spánar]] í deilumáli um [[Karólínueyjar]] og árið 1893 miðlaði hann málum í landamæradeilu milli [[Ekvador]] og [[Perú]].<ref name=sunnudags>{{Tímarit.is|3613280|Páfinn í Róm – postuli friðarins|útgáfudagsetning=14. desember 1958|blað=[[Sunnudagsblaðið]]|höfundur=Jósef Hacking|blaðsíða=651-654}}</ref> Í umburðarbréfinu ''[[Rerum novarum]]'' árið 1891 fjallaði Leó 13. um aðstæður verkamanna og gaf fyrirmæli um það hvernig ætti að bæta kjör þeirra og bæta samband launþega og vinnuveitenda. Hann brýndi fyrir báðum aðilum skyldur þeirra og staðfesti eignarrétt einstaklingsins.<ref name=sunnudags/> Bréfið var ritað sem viðbragð við þrælkunarvinnu verkafólks í iðnaðarsamfélögum. Í því færði Leó rök fyrir því að [[Hið opinbera|hinu opinbera]] bæri jafnframt að huga að velferð og þægindum hinna vinnandi stétta.<ref>{{Tímarit.is|6219220|Biskup rannsakar siðferði banka|útgáfudagsetning=1. september 2012|blað=[[Frjáls verslun]]|höfundur=Brynhildur Björnsdóttir|blaðsíða=86-87}}</ref> Leó 13. lést þann 20. júlí árið 1903. Hann var þá 93 ára gamall, eldri en nokkur annar páfi í sögu páfadómsins. Einungis [[Benedikt 16.]] hefur náð hærri aldri, en aðeins eftir að hann sagði af sér sem páfi. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Píus 9.]] | eftir = [[Píus 10.]] | frá = [[20. febrúar]] [[1878]] | til = [[20. júlí]] [[1903]] }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1810|1903}} [[Flokkur:Páfar 19. aldar]] [[Flokkur:Páfar 20. aldar]] 98cbcex73y24mbm9bhmyluh34g9qmdt 0 177888 1972668 1972242 2026-07-19T01:21:19Z TKSnaevarr 53243 1972668 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Píus 9. | mynd = Pius IX, by Adolphe Braun, 1875.jpg | titill= [[File:Pio Nono.svg|Skjaldarmerki Píusar 9.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =[[16. júní]] [[1846]] | stjórnartíð_end =[[7. febrúar]] [[1878]] | forveri = [[Gregoríus 16.]] | eftirmaður = [[Leó 13.]] | myndatexti1 = Píus 9. árið 1875. | fæddur = [[13. maí]] [[1792]] | fæðingarstaður = [[Senigallia]], [[Marche]], [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1878|2|7|1792|5|13}} | dánarstaður = Páfahöllinni, [[Róm]], [[Konungsríkið Ítalía|Ítalíu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Pius PP. IX.svg }} '''Píus 9.''' (13. maí 1792 – 7. febrúar 1878), fæddur undir nafninu '''Giovanni Maria Mastai Ferretti''', var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsku kirkjunnar]] frá 1846 til 1878. Píus var páfi í 32 ár, lengur en nokkur annar páfi í sögu kaþólsku kirkjunnar. Páfatíð hans var mikið umbrotaskeið, meðal annars vegna [[Byltingarnar 1848|byltinganna 1848]] og [[Sameining Ítalíu|sameiningar Ítalíu]]. [[Ítölsku sjálfstæðisstríðin]] leiddu til þess að [[Páfaríkið]] glataði [[Róm]]arborg í hendur nýja [[Konungsríkið Ítalía|ítalska konungsríkisins]] árið 1870. Píus neitaði þaðan í frá að stíga fæti út fyrir [[Páfagarður|Páfagarð]] og kallaði sjálfan sig „fangann í Páfagarði“. Píus er einnig þekktur fyrir að kalla saman [[fyrra Vatíkanþingið]], sem stóð frá 1869 til 1870. ==Æviágrip== Fyrstu árin eftir að Píus 9. varð páfi bjóst fólk við því að hann yrði mun [[Frjálslyndi|frjálslyndari]] en forverar hans. Meðal annars náðaði hann pólitíska andstæðinga, stefndi til ráðgjafarþings, leyfði leikmönnum að fara með pólitískt vald ásamt klerkum, rýmkaði prestfrelsi og lagði skatt á klaustur.<ref>{{Tímarit.is|2320198|Páfinn á vorum dögum|blað=[[Tímarit Hins íslenzka bókmenntafélags]]|útgáfudagsetning=1. janúar 1897|blaðsíða=59-79|höfundur=[[Þórhallur Bjarnarson]]}} </ref> Stefna Píusar breyttist þegar [[byltingarnar 1848]] bárust til Rómar frá Frakklandi. Píus varð að flýja frá [[Róm]] árið 1849 þegar byltingarmenn náðu stjórn á borginni og stofnuðu þar [[Rómverska lýðveldið (1849–1850)|skammlíft lýðveldi]]. Píus fékk að snúa aftur til Rómar næsta ár þegar herir frá [[Annað franska lýðveldið|Frakklandi]] og [[Austurríska keisaradæmið|Austurríki]] gerðu hernaðarinngrip til að binda enda á byltinguna. Eftir þessa atburði varð Píus 9. mun íhaldssamari og andsnúnari lýðræðis- og frjálslyndishreyfingum síns tíma.<ref name=jonh>{{Tímarit.is|4770977|Rómversk-katólska kirkjan á 19. öld|blað=[[Prestafélagsritið]]|útgáfudagsetning=1. janúar 1930|blaðsíða=87-122|höfundur=[[Jón Helgason (biskup)|Jón Helgason]]}} </ref> ===Kennisetningar=== Píus 9. tók ákvörðun um það að kenningin um [[Óflekkaður getnaður|óflekkaðan getnað]] [[María mey|Maríu meyjar]] var formlega gerð að trúarsetningu sem öllum kaþólskum mönnum bar að viðurkenna. Var þetta gert árið 1854 þegar Píus gaf út páfabréfið ''[[Ineffabilis Deus]]'', þar sem staðhæft var að María hefði fæðst án [[erfðasynd]]arinnar. Í bréfinu lagði Píus jafnframt grunn að formlegri viðurkenningu innan kirkjunnar að hugmyndinni um [[Óskeikulleiki páfans|óskeikulleika páfans]].<ref name=jonh/> Árið 1864 gaf Píus út umburðarbréfið ''[[Quanta cura]]'' með viðfestri skrá yfir það sem hann taldi vera 80 hættulegustu villukenningar samtíma síns. Þar á meðal nefndi hann stefnur á borð við [[algyðistrú]], [[Skynsemishyggja|skynsemishyggju]], [[mótmælendatrú]], [[Sósíalismi|jafnaðarstefnu]], [[Biblíufélag|biblíufélög]], [[samviskufrelsi]], [[helgisiðafrelsi]] og [[prentfrelsi]].<ref name=jonh/> Á [[Fyrra Vatíkanþingið|fyrra Vatíkanþinginu]] þann 18. júli árið 1870 fékk Píus viðurkenningu á óskeikulleika páfans sem trúarsetningar innan kaþólsku kirkjunnar. Samkvæmt henni getur páfinn einn og óstuddur myndað erfikenningu sem hefur fullt gildi þegar hann ávarpar í embættisnafni (''ex cathedra'') kirkjuna í heild sinni um efni sem varða trú og siðgæði.<ref name=jonh/> ===Sameining Ítalíu=== [[Sameining Ítalíu]] átti sér stað í páfatíð Píusar. Árið 1861 var [[Konungsríkið Ítalía]] stofnað og var Páfaríkið þá eina stóra landsvæðið á [[Ítalíuskagi|Ítalíuskaga]] sem ekki tilheyrði ítalska ríkinu. [[Síðara franska keisaradæmið|Frakkar]] höfðu hjálpað Píusi að viðhalda stjórn í Rómarborg en árið 1870 voru franskar hersveitir kallaðar frá Róm vegna [[Fransk-prússneska stríðið|fransk-prússneska stríðsins]]. [[Viktor Emmanúel 2.]], [[konungur Ítalíu]], greip tækifærið á lofti og gerði árás á Róm. Her Ítalíu náði Róm á sitt vald þann 20. september 1870, á meðan fyrra Vatíkanþingið stóð enn yfir. Róm var í kjölfarið gerð að höfuðborg Ítalíu og páfinn var sviptur öllu veraldlegu stjórnmálavaldi.<ref name=jonh/> Eftir hertöku Rómar gaf ítalska konungsríkið út öryggislög þar sem páfinn var viðurkenndur sem fullvaldur, og væri því ekki þegn ítalska ríkisins. Honum var gefin heimild til að nota áfram [[Vatíkanhöll]]ina og [[Lateranhöll]]ina, semja við sendiherra útlendra þjóða og taka lokaákvarðanir um málefni kirkjunar, auk þess sem ríkið úthlutaði honum veglegum árlegum lífeyri. Píus neitaði hins vegar að viðurkenna ítalska konungsríkið og hafnaði lífeyrinum. Hann bannaði kaþólskum Ítölum að taka þátt í stjórnmálum konungsríkisins með því að neyta kosningaréttar síns og neitaði jafnframt að stíga nokkurn tímann fæti út úr Vatíkanhöllinni. Með því að fara aldrei út úr höllinni vildi Píus undirstrika að páfinn væri orðinn „fangi í Vatíkanhöllinni“. Eftirmenn Píusar fylgdu sömu reglu allt til ársins 1929.<ref name=jonh/> Píus lést árið 1878. Hann hafði þá verið páfi í 32 ár, lengur en nokkur annar páfi í sögu kirkjunnar.<ref name=jonh/> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Gregoríus 16.]] | eftir = [[Leó 13.]] | frá = [[16. júní]] [[1846]] | til = [[7. febrúar]] [[1878]] }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1792|1878}} [[Flokkur:Páfar 19. aldar]] oj84pbbvu9vbwe8yvsmkj1s04qg3fx6 0 179253 1972644 1972265 2026-07-18T23:26:32Z TKSnaevarr 53243 1972644 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Tamás Sulyok | mynd = Sulyok Tamás hivatalos portréja.jpg | myndatexti1 = Tamás Sulyok árið 2024. | titill= Forseti Ungverjalands | stjórnartíð_start = [[5. mars]] [[2024]] | stjórnartíð_end = | forsætisráðherra = [[Viktor Orbán]]<br>[[Péter Magyar]] | forveri = [[Katalin Novák]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1956|3|24}} | fæðingarstaður = [[Kiskunfélegyháza]], [[Ungverjaland]]i | starf = Lögmaður | stjórnmálaflokkur = Óflokksbundinn | maki = Zsuzsanna Nagy | börn = 2 | háskóli = [[Háskólinn í Szeged]] }} '''Tamás Sulyok''' (f. 24. mars 1956) er [[Ungverjaland|ungverskur]] lögmaður sem hefur verið [[forseti Ungverjalands]] frá árinu 2024. Hann var forseti stjórnlagadómstóls Ungverjalands frá 2016 til 2024. Hann var frambjóðandi stjórnarflokksins [[Fidesz]] í forsetakosningum Ungverjalands árið 2024.<ref>{{Cite web |date=2024-02-22 |title=Sulyok Tamás, az Alkotmánybíróság elnöke a Fidesz-KDNP államfőjelöltje |url=https://telex.hu/belfold/2024/02/22/fidesz-kdnp-frakcioules-balatonalmadi-sajtotajekoztato-kocsis-mate-simicsko-istvan |access-date=2024-02-23 |website=telex|last=Presinszky|first=Judit |language=hu}}</ref> ==Æviágrip== Sulyok var útnefndur dómari við stjórnlagadómstól Ungverjalands árið 2014 og varð forseti hans árið 2016. Á embættistíð sinni gaf hann út ýmsa umdeilda dóma, meðal annars um réttindi kennara til að fara í verkfall.<ref name="aljazeera">{{Cite web |date=2024-02-26 |title=Hungary parliament elects new president following scandal |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/26/hungary-parliament-elects-new-president-following-scandal |access-date=2024-02-27 |website=Al Jazeera|language=en}}</ref> Í febrúar 2024 tilnefndi stjórnarflokkur Ungverjalands, [[Fidesz]], Sulyok forsetaframbjóðanda sinn eftir að [[Katalin Novák]] forseti sagði af sér í kjölfar hneykslismáls í tengslum við náðun hennar á samverkamanni í kynferðisofbeldismáli. Tilnefning hans var staðfest eftir atkvæðagreiðslu (með 134 atkvæðum gegn fimm)<ref name="ap">{{Cite web |date=2024-02-27 |title=Hungarian parliament elects new president after predecessor resigned in scandal |url=https://apnews.com/article/hungary-new-president-after-scandal-resignation-953112b633418f283733f1b48f799598 |access-date=2024-02-27 |website=Associated Press|first=Justin|last=Spike |language=en}}</ref> á ungverska þinginu þann 26. febrúar með stuðningi Fidesz og samstarfsflokks þess, [[Kereszténydemokrata Néppárt|Kristilega lýðræðisflokksins]]. Hann sór embættiseið í kjölfarið, þrátt fyrir að taka ekki við forsetaembættinu fyrr en 5. mars. Stjórnarandstöðuflokkar gagnrýndu útnefningu hans og bentu á að Sulyok hefði litla reynslu í stjórnmálum. Þeir héldu mótmælafund í [[Búdapest]] þann 25. febrúar og kröfðust beinna forsetakosninga.<ref name="aljazeera"/> Í innsetningarræðu sinni lýsti Sulyok yfir vilja til að fylgja lögum samkvæmt orðanna hljóðan og forðast að taka þátt í ungversku stjórnmálalífi. Hann fordæmdi jafnframt refsiaðgerðir sem [[Evrópusambandið]] hefur lagt á Ungverjaland vegna áhyggja af brotum gegn reglum [[Réttarríki|réttarríkisins]] og lýðræðislegrar stjórnar í landinu. „Rétt skilgreining á réttarríkinu er að glatast, og hefur breyst úr hugsjón í skurðgoðadýrkun í Evrópu nútímans vegna hreinnar pólitískrar nytjastefnu,“ sagði hann og lagði áherslu á að aðildarríki ESB ættu að viðhalda lagalegu fullveldi sínu.<ref name="ap"/> Fyrsta embættisverk Sulyok eftir að hann varð forseti var að undirrita lög sem samþykktu inngöngu [[Svíþjóð]]ar í [[Atlantshafsbandalagið]] þann 5. mars.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=Hungary’s president formally signs the approval of Sweden’s NATO bid, removing last obstacle |url=https://apnews.com/article/hungary-sweden-nato-c63a4cce7046c376838b8410e6dd5e7b |access-date=5 March 2024 |website=Al Jazeera|language=en}}</ref> Eftir að [[Péter Magyar]] og [[Tisza-flokkurinn]] unnu afgerandi sigur í þingkosningum Ungverjalands árið 2024 hvatti Magyar Sulyok til að segja af sér og gaf í skyn að Sulyok yrði annars þvingaður úr embætti.<ref>{{Vefheimild|titill= Svikarar við þjóðina verði dregnir til á­byrgðar|url=https://www.visir.is/g/20262868767d/svikarar-vid-thjodina-verdi-dregnir-til-a-byrgdar|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 14. apríl 2026 |skoðað=7. maí 2026|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Þann 13. júlí staðfesti ungverska þingið stjórnarskrárviðauka til að víkja Sulyok úr embætti.<ref>{{Vefheimild|titill= Þingið sam­þykkir stjórnarskrárviðauka til að koma for­setanum frá|url=https://www.visir.is/g/20262909089d/thingid-samthykkir-stjornarskrarvidauka-til-ad-koma-forsetanum-fra|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 14. júlí 2026 |skoðað= 16. júlí 2026 |höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Sulyok sagði af sér þann 18. júlí.<ref>{{Vefheimild|titill= For­seti Ung­verja­lands segir af sér|url=https://www.visir.is/g/20262911073d/for-seti-ung-verja-lands-segir-af-ser|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 18. júlí 2026 |skoðað= 18. júlí 2026 |höfundur=Sigurgeir Þorkelsson }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Ungverjalands| frá=[[5. mars]] [[2024]]| til=| fyrir=[[Katalin Novák]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}} {{DEFAULTSORT:Sulyok, Tamás}} {{f|1956}} [[Flokkur:Forsetar Ungverjalands]] [[Flokkur:Ungverskir lögfræðingar]] myenzlq67wd9bs1pqwaeguw808hvcoc 1972682 1972644 2026-07-19T09:01:16Z ~2026-36237-31 117929 /* */ 1972682 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Tamás Sulyok | mynd = Sulyok Tamás hivatalos portréja.jpg | myndatexti1 = Tamás Sulyok árið 2024. | titill = Forseti Ungverjalands | stjórnartíð_start = [[5. mars]] [[2024]] | stjórnartíð_end = [[20. Júlí]] [[2026]] | forsætisráðherra = [[Viktor Orbán]]<br>[[Péter Magyar]] | forveri = [[Katalin Novák]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1956|3|24}} | fæðingarstaður = [[Kiskunfélegyháza]], [[Ungverjaland]]i | starf = Lögmaður | stjórnmálaflokkur = Fidez | maki = Zsuzsanna Nagy | börn = 2 | háskóli = [[Háskólinn í Szeged]] }} '''Tamás Sulyok''' (f. 24. mars 1956) er [[Ungverjaland|ungverskur]] lögmaður. Hann var [[forseti Ungverjalands]] frá 2024 til 2026. Hann var forseti stjórnlagadómstóls Ungverjalands frá 2016 til 2024. Hann var frambjóðandi stjórnarflokksins [[Fidesz]] í forsetakosningum Ungverjalands árið 2024.<ref>{{Cite web |date=2024-02-22 |title=Sulyok Tamás, az Alkotmánybíróság elnöke a Fidesz-KDNP államfőjelöltje |url=https://telex.hu/belfold/2024/02/22/fidesz-kdnp-frakcioules-balatonalmadi-sajtotajekoztato-kocsis-mate-simicsko-istvan |access-date=2024-02-23 |website=telex|last=Presinszky|first=Judit |language=hu}}</ref> ==Æviágrip== Sulyok var útnefndur dómari við stjórnlagadómstól Ungverjalands árið 2014 og varð forseti hans árið 2016. Á embættistíð sinni gaf hann út ýmsa umdeilda dóma, meðal annars um réttindi kennara til að fara í verkfall.<ref name="aljazeera">{{Cite web |date=2024-02-26 |title=Hungary parliament elects new president following scandal |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/26/hungary-parliament-elects-new-president-following-scandal |access-date=2024-02-27 |website=Al Jazeera|language=en}}</ref> Í febrúar 2024 tilnefndi stjórnarflokkur Ungverjalands, [[Fidesz]], Sulyok forsetaframbjóðanda sinn eftir að [[Katalin Novák]] forseti sagði af sér í kjölfar hneykslismáls í tengslum við náðun hennar á samverkamanni í kynferðisofbeldismáli. Tilnefning hans var staðfest eftir atkvæðagreiðslu (með 134 atkvæðum gegn fimm)<ref name="ap">{{Cite web |date=2024-02-27 |title=Hungarian parliament elects new president after predecessor resigned in scandal |url=https://apnews.com/article/hungary-new-president-after-scandal-resignation-953112b633418f283733f1b48f799598 |access-date=2024-02-27 |website=Associated Press|first=Justin|last=Spike |language=en}}</ref> á ungverska þinginu þann 26. febrúar með stuðningi Fidesz og samstarfsflokks þess, [[Kereszténydemokrata Néppárt|Kristilega lýðræðisflokksins]]. Hann sór embættiseið í kjölfarið, þrátt fyrir að taka ekki við forsetaembættinu fyrr en 5. mars. Stjórnarandstöðuflokkar gagnrýndu útnefningu hans og bentu á að Sulyok hefði litla reynslu í stjórnmálum. Þeir héldu mótmælafund í [[Búdapest]] þann 25. febrúar og kröfðust beinna forsetakosninga.<ref name="aljazeera"/> Í innsetningarræðu sinni lýsti Sulyok yfir vilja til að fylgja lögum samkvæmt orðanna hljóðan og forðast að taka þátt í ungversku stjórnmálalífi. Hann fordæmdi jafnframt refsiaðgerðir sem [[Evrópusambandið]] hefur lagt á Ungverjaland vegna áhyggja af brotum gegn reglum [[Réttarríki|réttarríkisins]] og lýðræðislegrar stjórnar í landinu. „Rétt skilgreining á réttarríkinu er að glatast, og hefur breyst úr hugsjón í skurðgoðadýrkun í Evrópu nútímans vegna hreinnar pólitískrar nytjastefnu,“ sagði hann og lagði áherslu á að aðildarríki ESB ættu að viðhalda lagalegu fullveldi sínu.<ref name="ap"/> Fyrsta embættisverk Sulyok eftir að hann varð forseti var að undirrita lög sem samþykktu inngöngu [[Svíþjóð]]ar í [[Atlantshafsbandalagið]] þann 5. mars.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=Hungary’s president formally signs the approval of Sweden’s NATO bid, removing last obstacle |url=https://apnews.com/article/hungary-sweden-nato-c63a4cce7046c376838b8410e6dd5e7b |access-date=5 March 2024 |website=Al Jazeera|language=en}}</ref> Eftir að [[Péter Magyar]] og [[Tisza-flokkurinn]] unnu afgerandi sigur í þingkosningum Ungverjalands árið 2024 hvatti Magyar Sulyok til að segja af sér og gaf í skyn að Sulyok yrði annars þvingaður úr embætti.<ref>{{Vefheimild|titill= Svikarar við þjóðina verði dregnir til á­byrgðar|url=https://www.visir.is/g/20262868767d/svikarar-vid-thjodina-verdi-dregnir-til-a-byrgdar|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 14. apríl 2026 |skoðað=7. maí 2026|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Þann 13. júlí staðfesti ungverska þingið stjórnarskrárviðauka til að víkja Sulyok úr embætti.<ref>{{Vefheimild|titill= Þingið sam­þykkir stjórnarskrárviðauka til að koma for­setanum frá|url=https://www.visir.is/g/20262909089d/thingid-samthykkir-stjornarskrarvidauka-til-ad-koma-forsetanum-fra|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 14. júlí 2026 |skoðað= 16. júlí 2026 |höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Sulyok sagði af sér þann 18. júlí.<ref>{{Vefheimild|titill= For­seti Ung­verja­lands segir af sér|url=https://www.visir.is/g/20262911073d/for-seti-ung-verja-lands-segir-af-ser|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 18. júlí 2026 |skoðað= 18. júlí 2026 |höfundur=Sigurgeir Þorkelsson }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Ungverjalands| frá=[[5. mars]] [[2024]]| til=| fyrir=[[Katalin Novák]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}} {{DEFAULTSORT:Sulyok, Tamás}} {{f|1956}} [[Flokkur:Forsetar Ungverjalands]] [[Flokkur:Ungverskir lögfræðingar]] 9wa16sx2n53rou417alge5bi58yokqc 1972683 1972682 2026-07-19T09:02:08Z ~2026-36237-31 117929 /* */ 1972683 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Tamás Sulyok | mynd = Sulyok Tamás hivatalos portréja.jpg | myndatexti1 = Tamás Sulyok árið 2024. | titill = Forseti Ungverjalands | stjórnartíð_start = [[5. mars]] [[2024]] | stjórnartíð_end = [[20. Júlí]] [[2026]] | forsætisráðherra = [[Viktor Orbán]]<br>[[Péter Magyar]] | forveri = [[Katalin Novák]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1956|3|24}} | fæðingarstaður = [[Kiskunfélegyháza]], [[Ungverjaland]]i | starf = Lögmaður | stjórnmálaflokkur = Fidesz | maki = Zsuzsanna Nagy | börn = 2 | háskóli = [[Háskólinn í Szeged]] }} '''Tamás Sulyok''' (f. 24. mars 1956) er [[Ungverjaland|ungverskur]] lögmaður. Hann var [[forseti Ungverjalands]] frá 2024 til 2026. Hann var forseti stjórnlagadómstóls Ungverjalands frá 2016 til 2024. Hann var frambjóðandi stjórnarflokksins [[Fidesz]] í forsetakosningum Ungverjalands árið 2024.<ref>{{Cite web |date=2024-02-22 |title=Sulyok Tamás, az Alkotmánybíróság elnöke a Fidesz-KDNP államfőjelöltje |url=https://telex.hu/belfold/2024/02/22/fidesz-kdnp-frakcioules-balatonalmadi-sajtotajekoztato-kocsis-mate-simicsko-istvan |access-date=2024-02-23 |website=telex|last=Presinszky|first=Judit |language=hu}}</ref> ==Æviágrip== Sulyok var útnefndur dómari við stjórnlagadómstól Ungverjalands árið 2014 og varð forseti hans árið 2016. Á embættistíð sinni gaf hann út ýmsa umdeilda dóma, meðal annars um réttindi kennara til að fara í verkfall.<ref name="aljazeera">{{Cite web |date=2024-02-26 |title=Hungary parliament elects new president following scandal |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/26/hungary-parliament-elects-new-president-following-scandal |access-date=2024-02-27 |website=Al Jazeera|language=en}}</ref> Í febrúar 2024 tilnefndi stjórnarflokkur Ungverjalands, [[Fidesz]], Sulyok forsetaframbjóðanda sinn eftir að [[Katalin Novák]] forseti sagði af sér í kjölfar hneykslismáls í tengslum við náðun hennar á samverkamanni í kynferðisofbeldismáli. Tilnefning hans var staðfest eftir atkvæðagreiðslu (með 134 atkvæðum gegn fimm)<ref name="ap">{{Cite web |date=2024-02-27 |title=Hungarian parliament elects new president after predecessor resigned in scandal |url=https://apnews.com/article/hungary-new-president-after-scandal-resignation-953112b633418f283733f1b48f799598 |access-date=2024-02-27 |website=Associated Press|first=Justin|last=Spike |language=en}}</ref> á ungverska þinginu þann 26. febrúar með stuðningi Fidesz og samstarfsflokks þess, [[Kereszténydemokrata Néppárt|Kristilega lýðræðisflokksins]]. Hann sór embættiseið í kjölfarið, þrátt fyrir að taka ekki við forsetaembættinu fyrr en 5. mars. Stjórnarandstöðuflokkar gagnrýndu útnefningu hans og bentu á að Sulyok hefði litla reynslu í stjórnmálum. Þeir héldu mótmælafund í [[Búdapest]] þann 25. febrúar og kröfðust beinna forsetakosninga.<ref name="aljazeera"/> Í innsetningarræðu sinni lýsti Sulyok yfir vilja til að fylgja lögum samkvæmt orðanna hljóðan og forðast að taka þátt í ungversku stjórnmálalífi. Hann fordæmdi jafnframt refsiaðgerðir sem [[Evrópusambandið]] hefur lagt á Ungverjaland vegna áhyggja af brotum gegn reglum [[Réttarríki|réttarríkisins]] og lýðræðislegrar stjórnar í landinu. „Rétt skilgreining á réttarríkinu er að glatast, og hefur breyst úr hugsjón í skurðgoðadýrkun í Evrópu nútímans vegna hreinnar pólitískrar nytjastefnu,“ sagði hann og lagði áherslu á að aðildarríki ESB ættu að viðhalda lagalegu fullveldi sínu.<ref name="ap"/> Fyrsta embættisverk Sulyok eftir að hann varð forseti var að undirrita lög sem samþykktu inngöngu [[Svíþjóð]]ar í [[Atlantshafsbandalagið]] þann 5. mars.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=Hungary’s president formally signs the approval of Sweden’s NATO bid, removing last obstacle |url=https://apnews.com/article/hungary-sweden-nato-c63a4cce7046c376838b8410e6dd5e7b |access-date=5 March 2024 |website=Al Jazeera|language=en}}</ref> Eftir að [[Péter Magyar]] og [[Tisza-flokkurinn]] unnu afgerandi sigur í þingkosningum Ungverjalands árið 2024 hvatti Magyar Sulyok til að segja af sér og gaf í skyn að Sulyok yrði annars þvingaður úr embætti.<ref>{{Vefheimild|titill= Svikarar við þjóðina verði dregnir til á­byrgðar|url=https://www.visir.is/g/20262868767d/svikarar-vid-thjodina-verdi-dregnir-til-a-byrgdar|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 14. apríl 2026 |skoðað=7. maí 2026|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Þann 13. júlí staðfesti ungverska þingið stjórnarskrárviðauka til að víkja Sulyok úr embætti.<ref>{{Vefheimild|titill= Þingið sam­þykkir stjórnarskrárviðauka til að koma for­setanum frá|url=https://www.visir.is/g/20262909089d/thingid-samthykkir-stjornarskrarvidauka-til-ad-koma-forsetanum-fra|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 14. júlí 2026 |skoðað= 16. júlí 2026 |höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Sulyok sagði af sér þann 18. júlí.<ref>{{Vefheimild|titill= For­seti Ung­verja­lands segir af sér|url=https://www.visir.is/g/20262911073d/for-seti-ung-verja-lands-segir-af-ser|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 18. júlí 2026 |skoðað= 18. júlí 2026 |höfundur=Sigurgeir Þorkelsson }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Ungverjalands| frá=[[5. mars]] [[2024]]| til=| fyrir=[[Katalin Novák]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}} {{DEFAULTSORT:Sulyok, Tamás}} {{f|1956}} [[Flokkur:Forsetar Ungverjalands]] [[Flokkur:Ungverskir lögfræðingar]] cgb63m12505hhxatbxhcg84vutqc2y1 1972685 1972683 2026-07-19T09:44:28Z TKSnaevarr 53243 1972685 wikitext text/x-wiki {{Forseti | nafn = Tamás Sulyok | mynd = Sulyok Tamás hivatalos portréja.jpg | myndatexti1 = Tamás Sulyok árið 2024. | titill = Forseti Ungverjalands | stjórnartíð_start = [[5. mars]] [[2024]] | stjórnartíð_end = [[20. júlí]] [[2026]] | forsætisráðherra = [[Viktor Orbán]]<br>[[Péter Magyar]] | forveri = [[Katalin Novák]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1956|3|24}} | fæðingarstaður = [[Kiskunfélegyháza]], [[Ungverjaland]]i | starf = Lögmaður | stjórnmálaflokkur = Fidesz | maki = Zsuzsanna Nagy | börn = 2 | háskóli = [[Háskólinn í Szeged]] }} '''Tamás Sulyok''' (f. 24. mars 1956) er [[Ungverjaland|ungverskur]] lögmaður. Hann var [[forseti Ungverjalands]] frá 2024 til 2026. Hann var forseti stjórnlagadómstóls Ungverjalands frá 2016 til 2024. Hann var frambjóðandi stjórnarflokksins [[Fidesz]] í forsetakosningum Ungverjalands árið 2024.<ref>{{Cite web |date=2024-02-22 |title=Sulyok Tamás, az Alkotmánybíróság elnöke a Fidesz-KDNP államfőjelöltje |url=https://telex.hu/belfold/2024/02/22/fidesz-kdnp-frakcioules-balatonalmadi-sajtotajekoztato-kocsis-mate-simicsko-istvan |access-date=2024-02-23 |website=telex|last=Presinszky|first=Judit |language=hu}}</ref> ==Æviágrip== Sulyok var útnefndur dómari við stjórnlagadómstól Ungverjalands árið 2014 og varð forseti hans árið 2016. Á embættistíð sinni gaf hann út ýmsa umdeilda dóma, meðal annars um réttindi kennara til að fara í verkfall.<ref name="aljazeera">{{Cite web |date=2024-02-26 |title=Hungary parliament elects new president following scandal |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/26/hungary-parliament-elects-new-president-following-scandal |access-date=2024-02-27 |website=Al Jazeera|language=en}}</ref> Í febrúar 2024 tilnefndi stjórnarflokkur Ungverjalands, [[Fidesz]], Sulyok forsetaframbjóðanda sinn eftir að [[Katalin Novák]] forseti sagði af sér í kjölfar hneykslismáls í tengslum við náðun hennar á samverkamanni í kynferðisofbeldismáli. Tilnefning hans var staðfest eftir atkvæðagreiðslu (með 134 atkvæðum gegn fimm)<ref name="ap">{{Cite web |date=2024-02-27 |title=Hungarian parliament elects new president after predecessor resigned in scandal |url=https://apnews.com/article/hungary-new-president-after-scandal-resignation-953112b633418f283733f1b48f799598 |access-date=2024-02-27 |website=Associated Press|first=Justin|last=Spike |language=en}}</ref> á ungverska þinginu þann 26. febrúar með stuðningi Fidesz og samstarfsflokks þess, [[Kereszténydemokrata Néppárt|Kristilega lýðræðisflokksins]]. Hann sór embættiseið í kjölfarið, þrátt fyrir að taka ekki við forsetaembættinu fyrr en 5. mars. Stjórnarandstöðuflokkar gagnrýndu útnefningu hans og bentu á að Sulyok hefði litla reynslu í stjórnmálum. Þeir héldu mótmælafund í [[Búdapest]] þann 25. febrúar og kröfðust beinna forsetakosninga.<ref name="aljazeera"/> Í innsetningarræðu sinni lýsti Sulyok yfir vilja til að fylgja lögum samkvæmt orðanna hljóðan og forðast að taka þátt í ungversku stjórnmálalífi. Hann fordæmdi jafnframt refsiaðgerðir sem [[Evrópusambandið]] hefur lagt á Ungverjaland vegna áhyggja af brotum gegn reglum [[Réttarríki|réttarríkisins]] og lýðræðislegrar stjórnar í landinu. „Rétt skilgreining á réttarríkinu er að glatast, og hefur breyst úr hugsjón í skurðgoðadýrkun í Evrópu nútímans vegna hreinnar pólitískrar nytjastefnu,“ sagði hann og lagði áherslu á að aðildarríki ESB ættu að viðhalda lagalegu fullveldi sínu.<ref name="ap"/> Fyrsta embættisverk Sulyok eftir að hann varð forseti var að undirrita lög sem samþykktu inngöngu [[Svíþjóð]]ar í [[Atlantshafsbandalagið]] þann 5. mars.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=Hungary’s president formally signs the approval of Sweden’s NATO bid, removing last obstacle |url=https://apnews.com/article/hungary-sweden-nato-c63a4cce7046c376838b8410e6dd5e7b |access-date=5 March 2024 |website=Al Jazeera|language=en}}</ref> Eftir að [[Péter Magyar]] og [[Tisza-flokkurinn]] unnu afgerandi sigur í þingkosningum Ungverjalands árið 2024 hvatti Magyar Sulyok til að segja af sér og gaf í skyn að Sulyok yrði annars þvingaður úr embætti.<ref>{{Vefheimild|titill= Svikarar við þjóðina verði dregnir til á­byrgðar|url=https://www.visir.is/g/20262868767d/svikarar-vid-thjodina-verdi-dregnir-til-a-byrgdar|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 14. apríl 2026 |skoðað=7. maí 2026|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Þann 13. júlí staðfesti ungverska þingið stjórnarskrárviðauka til að víkja Sulyok úr embætti.<ref>{{Vefheimild|titill= Þingið sam­þykkir stjórnarskrárviðauka til að koma for­setanum frá|url=https://www.visir.is/g/20262909089d/thingid-samthykkir-stjornarskrarvidauka-til-ad-koma-forsetanum-fra|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 14. júlí 2026 |skoðað= 16. júlí 2026 |höfundur=Hólmfríður Gísladóttir}}</ref> Sulyok sagði af sér þann 18. júlí.<ref>{{Vefheimild|titill= For­seti Ung­verja­lands segir af sér|url=https://www.visir.is/g/20262911073d/for-seti-ung-verja-lands-segir-af-ser|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 18. júlí 2026 |skoðað= 18. júlí 2026 |höfundur=Sigurgeir Þorkelsson }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Ungverjalands| frá=[[5. mars]] [[2024]]| til=| fyrir=[[Katalin Novák]]| eftir=Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}} {{DEFAULTSORT:Sulyok, Tamás}} {{f|1956}} [[Flokkur:Forsetar Ungverjalands]] [[Flokkur:Ungverskir lögfræðingar]] 6entupv6m4udiqhq6d0bl2ml5htg2b5 0 180236 1972686 1924911 2026-07-19T10:27:21Z Bücherfresser 10785 ekki "Sigurgónsson" 1972686 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Guðmundur Sigurjónsson Hofdal | mynd = Gordon Sigurjonsson in 1905.jpg | mynd_alt = | mynd_texti = Guðmundur árið 1905 | fæðingarnafn = | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1883|4|15}} | fæðingarstaður = Litluströnd í Mývatnssveit, Ísland | dánardagur = {{dánardagur og aldur|1967|1|14|1883|4|15}} | dánarstaður = Reykjavík, Ísland | þjóðerni = | önnur_nöfn = Gordon Sigurjonson | starf = Íþróttaþjálfari | ár = | þekkt_fyrir = | þekktustu_verk = }} '''Guðmundur Sigurjónsson Hofdal''' (15. apríl 1883 - 14. janúar 1967) var íslenskur glímukappi og [[íshokkí]]þjálfari. Hann fór í hópi Íslendingana á [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikana]] 1908 til að sýna [[Glíma|íslenska glímu]] sem var þar sýningar íþrótt. Hann var þjálfari [[Winnipeg Falcons]], sem sigraði í íshokkí á [[Sumarólympíuleikarnir 1920|Ólympíuleikunum árið 1920]] undir hans stjórn. Guðmundur er eini Íslendingurinn sem hefur verið dæmdur fyrir [[Samkynhneigð|kynmök við aðra karlmenn]].<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=Glæpurinn gegn náttúrulegu eðli. Kafli í "Svo veistu að þú varst ekki hér"|höfundur=Þorvaldur Kristinsson|útgefandi=Sögufélag|ár=2017}}</ref> == Æviágrip == Guðmundur Sigurjónsson fæddist árið 1883 á Litluströnd í [[Mývatnssveit]]. Bróðir Guðmundar var Benedikt Guðmundsson, sem var betur þekktur sem Fjalla-Bensi og var fyrirmynd samnefndrar persónu í bókinni Aðventa eftir [[Gunnar Gunnarsson|Gunnar Gunnarsson.]]<ref name=":0" /> Fjölskylda Guðmundar var efnalítið og ólst hann upp við sára fátækt. Árið 1905 fór Guðmundur til Reykjavíkur og settist þar að. Hann fór að stunda glímu með [[Glímufélagið Ármann|Glímufélaginu Ármanni]] árið 1906, en hann hann hafði alla tíð glímt heima í Mývatnssveit. Hann taldi bera af í glímunni. Árið 1907 var Guðmundur valinn í hóp til að glíma í Konungsglímunni á Þingvöllum til heiðurs [[Friðrik 8.|Friðriki VIII]] konungs.<ref name=":0" /> Árið 1908 hélt hann í hópi sjö íslenskra glímukappa til London á Ólympíuleikana til að sýna íslenska glímu undir stjórn Jóhannesar Jósefssonar.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2290688?iabr=on#page/n4/mode/2up/search/%22gu%C3%B0mundur%20sigurj%C3%B3nsson%22|title=Óðinn - 4. tölublað (01.07.1908) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-04-20}}</ref> Árið 1913 fluttist Guðmundur til Englands til að læra íþróttaþjálfun og nudd. Ári síðar flutti hann svo til [[Winnipeg]] í Kanada.<ref name=":0" /> 16. maí 1916 gekk Guðmundur í kanadíska herinn. Hann var liðþjálfi í björgunarliði 27. herdeildarinnar. Hann var á vígvelli í [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjöldinni]] þar til stríðinu lauk, þá fylgdi hann breskri hersveit til Þýskalands og var þar í 4 mánuði. Guðmundur snéri aftur heim til Kanada 28. maí 1919 og lauk þar með herþjónustu sinni.<ref>{{Bókaheimild|titill=Minningarrit íslenzkra hermanna 1914-1918|höfundur=Rögnvaldur Pétursson og Guttormur Guttormsson|útgefandi=Félagið Jón Sigurðsson:Winnipeg|bls=197|ár=1923}}</ref> == Winnipeg Falcons == Á árunum í Kanada gekk Guðmundur til liðs við íshokkíliðið [[Winnipeg Falcons]], sem var stofnað og skipað af [[Vesturfarar|vestur-Íslendingum]]. Stór hluti liðsins barðist í fyrri heimsstyrjöldinni, en eftir hana var liðið aftur sett saman, með Guðmund sem einn af þjálfurum liðsins.<ref name=":0" /> Árið 1920 unnu Winnipeg Falcons [[Allan Bikarinn|Allan bikarinn]] og tryggði það liðinu sæti á [[Sumarólympíuleikarnir 1920|Ólympíuleikana í Antwerp]] sama ár fyrir hönd Kanada.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://mbhockeyhalloffame.ca/teams/winnipeg-falcons-1920/|title=1919/20 WINNIPEG FALCONS {{!}} Manitoba Hockey Hall of Fame|website=mbhockeyhalloffame.ca|access-date=2024-04-20}}</ref> Liðið vann síðan gull á Ólympíuleikunum undir forystu Guðmundar eftir að hafa sigrað alla leiki sína.<ref name=":1" /> Guðmundur hélt ekki til kanada eftir leikana heldur fór til Svíþjóðar þar sem hann þjálfaði Ólympíulið Svía í íshokkí um stutt skeið, en hann flutti aftur heim til Íslands í lok árs 1920.<ref name=":0" /> == Heimkoma == Guðmundur snéri heim í lok árs 1920 og gerðist glímukennari, frjálsíþróttaþjálfari og íþróttanuddari ásamt því að vera forstöðumaður á Litla-Kleppi sem var einskonar útibú [[Kleppsspítali|Kleppsspítala.]]<ref name=":0" /> Guðmundur gekk svo í stjórn [[Ungmennafélag Reykjavíkur|Ungmennafélags Reykjavíkur]] og sat þar í 4 ár.<ref name=":0" /> == Ákæra og fangelsisdómur == Í janúar 1924 barst lögreglu kæra frá Steindóri Sigurðssyni í garð Guðmundar. í henni stóð meðal annars:<blockquote>"Það orðspor hefur legið á Guðmundi og verið að umtali hér í bænum að hann hefði sterka tilhneigingu til að hafa samræði við sitt eigið kyn (homosexualisme). Sjálfur hefi ég í umgengni minni við Guðmund að mestu sloppið við þetta utan einu sinni á Akureyri í sept. sl. þegar ég er staddur á herbergi hans, reyndi hann þá að sýna mér ástaratlot og gerði ítrekaðar tilraunir til þess að fá mig til að sýna sér blíðuatlot og að fá mig til að hneppa frá mér buxnahnöppunum o.s.frv. en þess utan hefi ég af umgengni við Guðmund og kunningja hans komist að því að Guðmundur er ofurseldur þessum mjög svo sorglega lesti."<ref>Þjóðskjalasafn Íslands. Kærubréf Steindórs Sigurðssonar. 31. janúar 1924.</ref></blockquote>11 dögum eftir að Steindór sendi inn kæruna sendi hann inn annað bréf þar sem hann dró ákæruna til baka. Steindór sagði ástæðu kærunnar hafa verið sú að nokkrir andstæðingar Guðmundar, sem voru sprúttsalar, hefðu espað hann upp í að skrifa hana, en Guðmundur hafði uppljóstrað starfsemi þeirra til lögreglu. Ákæran hefði verið gerð í hefndarhug og sagðist Steindór í raun aldrei hafa verið var við að Guðmundur bæri þesslags tilfinningar til annara karla.<ref name=":0" /> Í kjölfar seinna bréfsins sendi bæjarfógetinn bréf til dómsmálaráðuneytis og bað um að rannsókn málsins yrði felld niður, en dómsmálaráðuneytið skipaði að halda rannsókninni áfram.<ref name=":0" /> 16 einstaklingar voru yfirheyrðir í málinu. Réttarhöld málsins hófust 28. febrúar 1924 og stóðu til 12. mars. Strax á fyrsta degi réttarhalda var Guðmundur settur í [[gæsluvarðhald]] og í einangrun.<ref name=":0" /> Í fyrstu neitaði Guðmundur öllu því sem var borið upp á hann, en fjórir karlmenn báru vitni um að Guðmundur hafi stundað með þeim kynlíf, eða reynt það. Eftir viku í einangrunarvist játaði Guðmundur að hafs stundað kynlíf með 2-3 af þeim karlmönnum sem báru vitni. Hann sagðist einnig hafa stundað kynlíf með fleiri karlmönnum seinustu 15-18 árin.<ref name=":0" /> Guðmundi var sleppt eftir það. 31. mars var dómurinn kveðinn upp, en þar kom fram að hann hafi stundað kynlíf með öðrum karlmönnum, en engum undir 16 ára aldri og hafði kynlífið verið stundað með samþykki hinna aðilanna. þrátt fyrir það var ekki talið að neinn þeirra sem hefði stundað kynlíf með Guðmundi hafi gert nokkuð sakhæft. Guðmundur hlaut átta mánaða fangelsisdóm fyrir brot á [[Samræði gegn náttúrulegu eðli|178. grein hegningarlaga]]. Guðmundur hóf þó ekki afplánun fyrr en 9 mánuðum síðar, þann 25. janúar 1925 í [[Hegningarhúsið|Hegningarhúsinu]], en var náðaður eftir þriggja mánaða fangelsisvist.<ref name=":0" /> == Náðun == Skömmu eftir að dómurinn féll sendi [[Guðmundur Thoroddsen]] læknir bréf til dómsmálaráðherra Guðmundi Sigurjónssyni til varnar. Guðmundi Thoroddsen ofbauð að slíkir dómar væru felldir á Íslandi og væri samskonar dómskvaðningar á meginlandi Evrópu liðin tíð. Hann sagði lögin vera úrelt og kallaði eftir því að Guðmundur Sigurjónsson yrði náðaður.<ref name=":0" /> Í bréfinu hafði Guðmundur Thoroddsen þetta að segja um [[Samkynhneigð|kynvillu]] og mál Guðmundar Sigurjónssonar:<blockquote>„Ég hef, sem kennari í réttarlæknisfræði við Háskólann, athugað hvernig réttarmeðvitund manna um kynvillu hefur breyst á seinni árum í útlöndum, þar sem kynvilla er miklu útbreiddari en hér hjá oss og þori nú að fullyrða, að í öllum nágrannalöndum okkar er hætt að hegna fyrir kynvillu ef unglingar eru ekki tældir eða menn teknir með valdi (nauðgað) eða vakið er opinbert hneyksli. Og það er jafnvel hætt að hegna fyrir kynvillu í löndum sem hafa enn jafn úrelt hegningarlög og vér, og því síður mundi vera hegnt fyrir athæfi sem aðeins mætti kalla gagnkvæma ''masturbatio'' milli fullorðinna karlmanna.“<ref>Þjóðskjalasafn Íslands. Bréf Guðmundar Thoroddsen til dómsmálaráðherra. 9. maí 1924.</ref></blockquote>Skoðun Guðmundar Thoroddsen hlaut stuðning [[Guðmundur Björnsson (landlæknir)|Guðmundar Björnssonar]] landlæknis, sem skrifaði einnig til dómsmálaráðherra að lögin væru úrelt og að Guðmundur Sigurjónsson væri ekki sekur um glæp.<ref name=":0" /> Svo varð að að dómsmálaráðherra náðaði Guðmund Sigurjónsson og var honum sleppt úr haldi eftir að hafa afplánað um hálfan dóm. == Lífið eftir fangelsisvistina == Lítið fór fyrir Guðmundi fyrstu árin eftir dóminn, en hann hraktist úr því félagsstarfi sem hann hafði stundað eftir að hann kom heim frá Kanada jafnt sem að hann var rekinn af Litla-Kleppi.<ref name=":0" /> Það var ekki fyrr en 1929 sem næst var til hans getið, þá hafði hann snúið aftur til íþróttahreyfingarinnar og stofnað til Glímufélags Reykjavíkur, en þar var hann bæði þjálfari og formaður. Ári síðar var félagið lagt af.<ref name=":0" /> Árið 1942 hóf hann að kenna glímu hjá [[Íþróttafélag Reykjavíkur|Íþróttafélagi Reykjavíkur]]. Þá hafði hann skipt um nafn og hét Guðmundur S. Hofdal.<ref name=":0" /> Árið 1934 hafði miðillinn Sesselja Guðmundsdóttir sagt reykvískum spiritístum að hún hefði orðsendingu að handan. Frá þeim [[Agnes Magnúsdóttir|Agnesi]] og [[Friðrik Sigurðsson|Friðriki]], seinasta fólkinu á Íslandi til að vera [[Aftaka|tekin af lífi]], um að þau vildu vera jarðsett í vígðri mold<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/3647222?iabr=on#page/n4/mode/2up|title=Lesbók Morgunblaðsins - 21. maí (21.05.2005) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-07-24}}</ref>. Guðmundur hafði tekið verkið að sér og farið norður að [[Þrístapar|Þrístöpum]] og grafið líkin upp dagana 13. til 15. júní 1934. Líkunum var síðan komið fyrir í Tjarnarkirkjugarði á [[Vatnsnes|Vatnsnesi]] þann 17. júní sama ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/utvarp/spila/mordin-a-illugastodum/36532/asclq4|titill=Morðin á Illugastöðum - þáttur 4|höfundur=Þorgeir Ólafsson|útgefandi=Rás 1|ár=2024}}</ref> Guðmundur eignaðist landið Sandvatn í Mývatnssveit og árið 1946 lét hann ryðja flugbraut til að bæta samgöngur í Mývatnssveit. Guðmundur hafði einnig hug á að reista gistihús í Mývatnssveit en ekkert varð úr því. Í stað þess gaf hann kvenfélaginu í Mývatnssveit peninginn sem ætlaður var í það verk.<ref name=":0" /> Árið 1948 hélt Guðmundur í þriðja og seinasta skiptið á Ólympíuleikana. Að þessu sinni sem nuddari fyrir íslenska íþróttafólkið.<ref name=":0" /> Guðmundur lést 14. janúar 1967 í Reykjavík og var jarðsunginn í Reykjarhlíðarkirkju í Mývatnssveit.<ref name=":0" /> ==Tenglar== * [https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2024-07-19-glimukappi-eini-islendingurinn-sem-daemdur-hefur-verid-fyrir-mok-vid-adra-karlmenn-417985 Glímukappi eini Íslendingurinn sem dæmdur hefur verið fyrir mök við aðra karlmenn - RÚV] == Heimildir == {{fd|1883|1967}} [[Flokkur:Íslenskir glímukappar]] [[Flokkur:Íslenskir Ólympíuverðlaunahafar]] sx0n2nm27ryo58sabyjoocfckebssfa 0 183913 1972604 1968746 2026-07-18T15:34:51Z Þorkell T. 93503 Ný k 1972604 wikitext text/x-wiki {{Þingkosningar |election_name=''Næstu Alþingiskosningar'' |country=Ísland |type=parliamentary |ongoing=yes |previous_election=[[Alþingiskosningar 2024|2024]] |next_election= |outgoing_members=[[Kjörnir alþingismenn 2024|Fráfarandi þingmenn]] |elected_members=|seats_for_election=63 sæti á [[Alþingi]] |majority_seats=32 |turnout= |election_date=Í síðasti lagi 2. desember 2028 |results_sec=Úrslit kosninganna |party1=[[Samfylkingin]] |party_leader1=[[Kristrún Frostadóttir]] |percentage1=20,8 |current_seats1=15 |last_election1=15 |party2= [[Sjálfstæðisflokkurinn]] |party_leader2=[[Guðrún Hafsteinsdóttir]] |percentage2=19,4 |current_seats2=14 |last_election2=14 |party3=[[Viðreisn]] |party_leader3=[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] |percentage3=15,8 |current_seats3=11 |last_election3=11 |party4=[[Flokkur fólksins]] |party_leader4=[[Inga Sæland]] |percentage4=13,8 |current_seats4=10 |last_election4=10 |party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] |party_leader5=[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] |percentage5=12,1 |current_seats5=8 |last_election5=8 |party6=[[Framsóknarflokkurinn]] |party_leader6=[[Lilja Alfreðsdóttir]] |percentage6=7,8 |current_seats6=5 |last_election6=5 |map= |map_size= |map_caption= |title=ríkisstjórn |before_election= [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|Kristrún Frostadóttir I]]<br>{{LB|S}}&nbsp;{{LB|C}}&nbsp;{{LB|F}} |before_image=File:Kristrún Frostadóttir 2021.jpg |posttitle=Ný ríkisstjórn |after_election= |after_image= }} '''Næstu Alþingiskosningar''' fara fram í síðasta lagi [[2. desember]] [[2028]].<ref>{{Cite web|url=https://kosningasaga.wordpress.com/althingiskosningar/|title=Alþingiskosningar|date=2011-05-20|website=kosningasaga|language=is-IS|access-date=2025-09-21}}</ref> Óvíst er hvort þær fari fram að hausti til eins og hefur verið í öllum [[Alþingiskosningar|Alþingiskosningunum]] síðan [[Alþingiskosningar 2016|2016]] eða hvort þær verði aftur að vori til eins og venjan var áður. Núverandi ríkisstjórn er [[ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]] sem samanstendur af [[Samfylkingin|Samfylkingunni]], [[Viðreisn]] og [[Flokkur fólksins|Flokki Fólksins]]. == Yfirlit == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Merki og stafur ! rowspan="2" |Flokkur ! colspan="2" rowspan="2" |Formaður ! colspan="2" |Úrslit [[Alþingiskosningar 2024|2024]] ! rowspan="2" |Breytingar á kjörtímabilinu |- !Fylgi !Þingsæti |- | [[Mynd:Samfylkingin.png|frameless|75x75dp]] |'''S''' |[[Samfylkingin]] |[[Mynd:Kristrún_Frostadóttir_2021.jpg|75x75dp]] |[[Kristrún Frostadóttir]] |20,8% |{{Composition bar|15|63|{{Flokkslitur|Samfylkingin}}}} | |- |[[Mynd:Merki sjalfstaedisflokksins.svg|frameless|75x75dp]] |'''D''' |[[Sjálfstæðisflokkurinn]] |[[Mynd:Guðrún Hafsteinsdóttir 2025.jpg|frameless|75x75dp]] |[[Guðrún Hafsteinsdóttir]] |19,4% |{{Composition bar|14|63|{{Flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}}}} | |- |[[Mynd:Viðreisn_2024.png|75x75dp]] |'''C''' |[[Viðreisn]] |[[Mynd:Þorgerður_Katrín_Gunnarsdóttir_2021.jpg|75x75dp]] |[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín]] [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Gunnarsdóttir]] |15,8% |{{Composition bar|11|63|{{Flokkslitur|Viðreisn}}}} | |- style="height:3.9em" |[[Mynd:Flokkur_fólksins_2024.svg|75x75dp]] |'''F''' |[[Flokkur fólksins]] |[[Mynd:Inga Sæland 2025.jpg|frameless|75x75dp]] |[[Inga Sæland]] |13,8% |{{Composition bar|10|63|{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}}} | |- |[[Mynd:Logo-midfl.png|frameless|75x75dp]] |'''M''' |[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] |[[Mynd:Sigmundur Davíð Gunnlaugsson in Denmark 2023 (cropped).jpg|frameless|64x64dp]] |[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundur Davíð]] [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Gunnlaugsson]] |12,1% |{{Composition bar|8|63|{{Flokkslitur|Miðflokkurinn (Ísland)}}}} | |- |[[Mynd:Merki_Framsoknar_(2021).svg|75x75dp]] |'''B''' |[[Framsóknarflokkurinn]] |[[Mynd:Lilja Alfreðsdóttir 2021.jpg|frameless|75x75dp]] |[[Lilja Alfreðsdóttir]] |7,8% |{{Composition bar|5|63|{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}} | |- |[[Mynd:Icelandic_Socialist_Party.svg|75x75dp]] |'''J''' |[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur]] [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Íslands]] | colspan="2" |[[Jón Ferdínand Estherarson]] |4,0% |{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)}}}} ! rowspan="3" | |- |[[Mynd:Píratar.png|75x75dp]] |'''P''' |[[Píratar]] | colspan="2" |[[Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns]] |3,0% |{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Píratar}}}} |- |[[Mynd:Vinstri_Græn_Logo_(2021).png|frameless|75x75dp]] |'''V''' |[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrihreyfingin -]] [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|grænt framboð]] |[[Mynd:Rósa Björk Brynjólfsdóttir 2017.jpg|75x75dp]] |[[Rósa Björk Brynjólfsdóttir]] |2,3% |{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Vinstrihreyfingin – grænt framboð}}}} |} === (B) Framsóknarflokkurinn === [[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurði Inga Jóhannssyni]] leiddi [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokkinn]] í síðustu kosningunum í gegnum mikið tap þar sem að flokkurinn missti átta þingmenn og hlaut 7,8% atkvæða. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] gagnrýndi [[Guðni Ágústsson]] fyrrum formaður og ráðherra til margra ára flokkinn harkalega og sagði ekkert markavert koma frá Sigurði Inga.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/438712|title=Guðni segir að forystan þurfi að koma Framsókn af líknardeild - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-03-13|website=RÚV|access-date=2025-09-02}}</ref> Lítil ánægja meðal landsmanna reyndist með málþófi stjórnarandstöðunnar gegn breytinga á veiðigjöldum í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] og reyndist óánægja með stjórnarandstöðuna vera 65% samkvæmt könnunum.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/449448|title=Stjórnarandstaðan aldrei óvinsælli - RÚV.is|last=Eyjólfsson|first=Magnús Geir|date=2025-07-25|website=RÚV|access-date=2025-09-02}}</ref> Umræður voru innan flokksins um að fá nýjan formann, þrátt fyrir að [[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurður Ingi]] hafði lýst yfir að hann vilji halda áfram sem formaður í [[desember]] [[2024]], þó fyrir að fylgi flokksins hafi verið í sögulegu lágmarki og mældist oft undir fimm prósentum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252673857d/sjalf-staedis-menn-raeda-seinkun-en-fram-sokn-skodar-ad-flyta|title=Sjálf­stæðis­menn ræða seinkun en Fram­sókn skoðar að flýta - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2025-11-01|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242660508d/aetlar-ad-vera-formadur-i-stjornarandstodu|title=Ætlar að vera for­maður í stjórnar­and­stöðu - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2024-06-12|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-11}}</ref> [[Lilja Alfreðsdóttir]] varaformaður flokksins lýsti yfir í [[janúar]] [[2025]] að hún hefði áhuga á formannsframboði, þrátt fyrir að vera ekki þingmaður.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252682102d/lilja-uti-lokar-ekki-formannsframbod-og-vill-flyta-flokks-thingi|title=Lilja úti­lokar ekki formannsframboð og vill flýta flokks­þingi - Vísir|last=Pétursson|first=Heimir Már|date=2025-01-30|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] tilkynnti afsögn sína sem formaður flokksins á miðstjórnarfundi flokksins þann [[18. október]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/10/18/sigurdur_ingi_bydur_sig_ekki_aftur_fram/|title=Sigurður Ingi býður sig ekki aftur fram|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-10-18}}</ref> Hann hætti sem formaður eftir tíu ára setu, og á landsfundi flokksins þann [[15. febrúar]] [[2026]] var varaformaðurinn og fyrrum ráðherrann [[Lilja Alfreðsdóttir]] kjörin næsti formaður flokksins, í formannsslag á móti þingflokksformanninum [[Ingibjörg Ólöf Isaksen|Ingibjörgu Isaksen]]. Í formannsbaráttunni var mikil áhersla lögð á að [[Lilja Alfreðsdóttir|Lilja]] væri ekki þingmaður en hún datt út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/02/15/lilja_nyr_formadur_framsoknarflokksins/|title=Lilja nýr formaður Framsóknarflokksins|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262832944d/-thetta-er-svo-litid-o-venju-legt-eg-er-ekki-a-thingi-|title=„Þetta er svo­lítið ó­venju­legt, ég er ekki á þingi“ - Vísir|last=Másson|first=Agnar Már|date=2026-01-23|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref> === (C) Viðreisn === [[Viðreisn]] hefur setið í ríkisstjórn frá [[Alþingiskosningar 2024|2024]] með [[Samfylkingin|Samfylkingunni]] og [[Flokkur fólksins|Flokki fólksins]]. [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] er enn formaður flokksins og gegnir nú embætti [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|utanríkisráðherra]]. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] vakti frammistaða [[Hanna Katrín Friðriksson|Hönnu Katrínar Friðriksdóttur]], atvinnuvegaráðherra í [[Kastljós|Kastljósi]] mikla athygli í umræðum um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2025/03/27/frammistada-honnu-katrinar-kastljosi-gaerkvoldi-vekur-athygli-annad-eins-hefur-ekki-sest-haa-herrans-tid/|title=Frammistaða Hönnu Katrínar í Kastljósi í gærkvöldi vekur athygli - „Annað eins hefur ekki sést í háa herrans tíð“|date=2025-03-27|website=DV|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín]] var gagnrýnd í [[júní]] [[2025]] þegar að hún kallaði [[Donald Trump]], Bandaríkjaforseta „heillandi" eftir fund þeirra á leiðtogafundi [[Atlantshafsbandalagið|NATO]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252743566d/tok-i-spadann-a-trump-hann-er-nu-heillandi-karlinn-|title=Tók í spaðann á Trump: „Hann er nú heillandi, karlinn“ - Vísir|last=Jósefsdóttir|first=Sólrún Dögg|date=2025-06-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Sem utanríkisráðherra sagði hún sumarið [[2025]] að Íslendingar vildu fá aðildarviðræður við [[Evrópusambandið|ESB]] í kjölfar stöðunnar í heimsmálununum, þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi planað þjóðaratkvæðagreiðslu.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/07/17/segir_islendinga_vilja_adildarvidraedur_vid_esb/|title=Segir Íslendinga vilja aðildarviðræður við ESB|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> [[Guðbrandur Einarsson]], þingmaður flokksins í Suðurkjördæmi sagði af sér þingmennsku í [[janúar]] [[2026]] eftir að komst í ljós að hann hafði reynt að kaupa vændi fjórtán árum áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262829501d/segir-af-ser-thing-mennsku-vegna-til-raunar-til-vaendiskaupa|title=Segir af sér þing­mennsku vegna til­raunar til vændiskaupa - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2026-01-16|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref> Fylgi flokksins hefur aðeins lækkað frá síðustu kosningunum. === (D) Sjálfstæðisflokkurinn === [[Sjálfstæðisflokkurinn]] hlaut 19,4% atkvæða í síðustu kosningunum og var ekki með í nýrri ríkisstjórn. [[6. janúar]] [[2025]], einungis mánuði eftir kosningarnar, lýsti [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]], fyrrverandi forsætisráðherra og formaður flokksins til sextán ára, því yfir að hann ætlaði að hætta sem formaður flokksins og sem þingmaður og fóru fram [[Formannskosningar Sjálfstæðisflokksins|formannskosningar í byrjun mars 2025]] á landsfundi flokksins þar sem [[Guðrún Hafsteinsdóttir]] var kjörin formaður í formannsslag gegn [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir|Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur]]. Í febrúar 2025 lenti flokkurinn í uppistöðum um þingflokksherbergi við Samfylkinguna, þar sem að Samfylkingin hafði stærri þingflokk og að þingflokksherbergi Sjálfstæðisflokksins sem að flokkurinn hafði haft í áratugi væri stærra, sem að endaði á að Samfylkingin fékk herbergið.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/02/13/sjalfstaedisflokkurinn_missir_thingflokksherbergid/|title=Sjálfstæðisflokkurinn missir þingflokksherbergið|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Það vakti athygli í [[febrúar]] [[2025]] þegar þingmaðurinn [[Jón Pétur Zimsen]] lýsti því yfir að áfastir tappar dragi úr lífsvilja.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252691309d/a-fastir-tappar-dragi-ur-lifs-vilja|title=Á­fastir tappar dragi úr lífs­vilja - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-02-20|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] hækkaði eftir kjör [[Guðrún Hafsteinsdóttir|Guðrúnar Hafsteinsdóttur]] sem formanns en dalaði mikið stuttu eftir það. Í [[apríl]] [[2025]] komu upp kenningar um að Sjálfstæðisflokkurinn væri á bak við umdeildra ''„Exit"'' auglýsinga [[Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi|Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi]], sem voru framleiddar af eiginmanni þingflokksformanns flokksins, [[Hildur Sverrisdóttir|Hildar Sverrisdóttur]].<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2025/04/30/eiginmadur-thingflokksformanns-sjalfstaedisflokks-bak-vid-umdeildu-exit-auglysinguna/|title=Eiginmaður þingflokksformanns Sjálfstæðisflokks á bak við umdeildu EXIT-auglýsinguna|date=2025-04-30|website=DV|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] stóð stjórnarandstaðan fyrir málþófi gegn breytingum á veiðigjöldum, sem að frestaði þinglokum um vikur. Samkvæmt könnunum söguðust 65% landsmanna styðja ekki stjórnarandstöðuna.<ref name=":1" /> [[Jón Steinar Gunnlaugsson]] fyrrum hæstaréttardómari og mikilvægur meðlimur í flokknum til margra ára kallaði málþófið skrípalæti og sagði minnihlutann þurfa að sætta sig við að stjórna ekki, því það væri lýðræðið.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252747074d/minni-hluti-verdi-ad-saetta-sig-vid-ad-hann-se-ekki-vid-vold|title=Minni­hluti verði að sætta sig við að hann sé ekki við völd - Vísir|last=Sigurðsson|first=Lovísa Arnardóttir,Bjarki|date=2025-03-07|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Í [[ágúst]] [[2025]] sagði þingflokksformaðurinn [[Hildur Sverrisdóttir]] af sér vegna innanflokksátaka þar sem að hún var yfirlýstur stuðningsmaður [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir|Áslaugar Örnu]], og var [[Ólafur Adolfsson]] valinn til að taka við.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252768837d/olafur-ordinn-nyr-thing-flokks-for-madur-sjalf-staedis-flokksins|title=Ólafur orðinn nýr þing­flokks­for­maður Sjálf­stæðis­flokksins - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2025-08-30|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Fylgi flokksins hefur lækkað mikið. === (F) Flokkur fólksins === [[Flokkur fólksins]] hefur setið í ríkisstjórn frá [[Alþingiskosningar 2024|2024]] með [[Samfylkingin|Samfylkingunni]] og [[Viðreisn]]. [[Inga Sæland]] er enn formaður flokksins og gegnir nú embætti [[Félags- og húsnæðismálaráðherra Íslands|félagsmálaráðherra]]. Nokkur umdeild mál innan flokksins komu upp á kjörtímabilinu. [[Inga Sæland]] hlaut athygli í [[janúar]] [[2025]] þegar komst upp um að hún hefði hringt reið í skólameistara [[Borgarholtsskóli|Borgarholtsskóla]], skóla barnabarns síns og kvartað um týnd skópör og bent á valdastöðu sína í því samhengi.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252680862d/rad-herra-hringdi-i-skola-stjora-vegna-tynds-skopars|title=Ráð­herra hringdi í skóla­stjóra vegna týnds skópars - Vísir|last=Daðason|first=Jakob Bjarnar,Kolbeinn Tumi|date=2025-01-27|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Það hlaut mikla athygli þegar kom í ljós að flokkurinn væri skráður sem félagasamtök í stað stjórnmálaflokks og einnig vakti athygli þegar [[Sigurjón Þórðarson]], þingmaður flokksins, lagði til að endurskoða ætti styrki til [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]] eftir neikvæða umfjöllun blaðsins um flokkinn.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252684641d/vill-endur-skoda-styrki-til-morgun-bladsins-eftir-um-fjollun-um-flokk-folksins|title=Vill endur­skoða styrki til Morgun­blaðsins eftir um­fjöllun um Flokk fólksins - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-05-02|website=visir.is|language=is|access-date=2025-03-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252677991d/flokkur-folksins-fengid-240-milljonir-thratt-fyrir-ranga-skraningu|title=Flokkur fólksins fengið 240 milljónir þrátt fyrir ranga skráningu - Vísir|last=Gísladóttir|first=Hólmfríður|date=2025-01-21|website=visir.is|language=is|access-date=2025-03-02}}</ref> Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] sagði [[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]], [[Mennta- og barnamálaráðherra Íslands|mennta- og barnamálaráðherra]] af sér embætti eftir að í ljós kom að þegar hún var 23 ára gömul átti hún barn með 16 ára dreng, eftir minna en þrjá mánuði í embætti.<ref>{{Cite web|url=https://heimildin.is/grein/24210/|title=Ásthildur Lóa lýsir barnungum barnsföður sínum sem eltihrelli|last=Kjartansson|first=Aðalsteinn|date=2025-03-21|website=Heimildin|access-date=2025-12-29}}</ref> Fréttastofa [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpsins]] var gagnrýnd mikið fyrir að hafa fyrst upplýst um málið.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252707602d/ruv-leid-rettir-um-fjollun-um-mal-ast-hildar-lou|title=RÚV leið­réttir um­fjöllun um mál Ást­hildar Lóu - Vísir|last=Ragnarsson|first=Rafn Ágúst|date=2025-03-28|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Þá tók þingflokksformaðurinn [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] við ráðuneytinu. Hann vakti mikla athygli á fyrstu dögum hans í embættinu í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] þegar að hann átti í vandræðum með að lesa upp ræðu á ensku á opnunarsamkomu leiðtogafundar um menntamál, og var sakaður um að kunna ekki ensku.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252706454d/-fall-er-farar-heill-|title=„Fall er farar­heill“ - Vísir|last=Jónsdóttir|first=Jón Þór Stefánsson,Hallgerður Kolbrún E.|date=2025-03-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Í [[desember]] [[2025]] ákvað [[Guðmundur Ingi Kristinsson|Guðmundur Ingi]] að víkja Ársæli Guðmundssyni, skólameistara [[Borgarholtsskóli|Borgarholtsskóla]] úr starfi.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/03/skolameistara_borgarholtsskola_vikid/|title=Skólameistara Borgarholtsskóla vikið|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Margir gagnrýndu þetta og voru kenningar um að ágreiningur Ársæls og Ingu Sæland fyrr á árinu hafi verið uppspretta atviksins, þrátt fyrir að [[Guðmundur Ingi Kristinsson|Guðmundur Ingi]] hafi neitað því.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/04/arsaell_um_simtalid_hun_var_ekki_i_neinu_jafnvaegi/|title=Ársæll um símtalið: „Hún var ekki í neinu jafnvægi“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/04/sakar_ingu_um_hefndarhug/|title=Sakar Ingu um hefndarhug|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Einnig í [[desember]] [[2025]] var gagnrýnt þegar að [[Eyjólfur Ármannsson]] [[Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra Íslands|samgönguráðherra]] breytti forgangsröðun jarðganga og setti ný göng á Vestfjörðum ofar skipulagi um [[Fjarðarheiðargöng]] á [[Austurland|Austurlandi]]. Bæjarfulltrúar í [[Múlaþing|Múlaþingi]] lýstu því yfir að talað væri um að [[Austurland]] myndi kljúfa sig frá [[Ísland|Íslandi]], vegna málsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252814859d/aetla-ad-berja-i-bordid-austur-riki-er-ansi-oft-buid-ad-heyrast-i-min-eyru-|title=Ætla að berja í borðið: „Austur­ríki er ansi oft búið að heyrast í mín eyru“ - Vísir|last=Þorláksson|first=Tómas Arnar|date=2025-09-12|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Fylgi flokksins hefur dalað mikið frá síðustu kosningum og í [[desember]] [[2025]] mældist flokkurinn utan þings í fyrsta sinn á kjörtímabilinu.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/22/fylgi_flokks_folksins_maelist_undir_5_prosent/|title=Fylgi Flokks fólksins mælist undir 5%|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> === (J) Sósíalistaflokkur Íslands === [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur Íslands]] bauð fram í annað sinn í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]]. Þá var [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] borgarfulltrúi kosin nýr leiðtogi flokksins. Þrátt fyrir gott gengi í könnunum náði flokkurinn ekki manni inn í kosningunum. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, það eru [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur Íslands]], [[Píratar]] og [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]], hefur verið rædd.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2024-12-02-margt-vitlausara-en-ad-vinstri-flokkarnir-ihugi-sameiningu-429940|title=„Margt vitlausara“ en að vinstri flokkarnir íhugi sameiningu - RÚV.is|last=Sigurþórsdóttir|first=Sunna Karen|date=2024-12-02|website=RÚV|access-date=2025-01-11}}</ref> Mikil innanflokksátök áttu sér stað í flokknum í upphafi árs [[2025]]. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson]], stofnandi, fyrrverandi leiðtogi og formaður framkvæmdastjórnar flokksins, sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi af forseta ungra Sósíalista.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252700265d/lysir-of-riki-og-and-legu-of-beldi-gunnars-smara|title=Lýsir of­ríki og and­legu of­beldi Gunnars Smára - Vísir|last=Pálsson|first=Magnús Jochum|date=2025-12-03|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}</ref> Í [[apríl]] [[2025]] sagði [[Sólveig Anna Jónsdóttir]], formaður [[Efling stéttarfélag|Eflingar]], sig úr flokknum vegna „yfirgengilega bilaðrar stemningar".<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/442134|title=Sólveig Anna segir sig úr Sósíalistaflokknum - RÚV.is|last=Markúsdóttir|first=Erla María|date=2025-04-23|website=RÚV|access-date=2025-05-26}}</ref> Þann [[25. maí]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson|Gunnar Smári]] kosinn úr stjórn flokksins og var [[Sæþór Benjamín Randalsson]] kosinn formaður framkvæmdastjórnar í hans stað.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252731030d/segir-sonnu-ekki-hafa-verid-hafnad|title=Segir Sönnu ekki hafa verið hafnað - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2025-05-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}</ref> Daginn eftir sagði [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]], leiðtogi flokksins, af sér sem leiðtogi, þrátt fyrir að hafa verið kosinn leiðtogi áfram af nýrri stjórn daginn áður.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/444716|title=Sanna hætt sem pólitískur leiðtogi Sósíalistaflokksins - RÚV.is|last=Sigurðsson|first=Grétar Þór|date=2025-05-26|website=RÚV|access-date=2025-05-26}}</ref> Í [[júní]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson|Gunnar Smári]] sakaður af nýrri stjórn um að hafa tæmt sjóði flokksins og að reka nýja stjórn úr húsnæði flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252744584d/sagdur-hafa-taemt-sjodi-flokksins-og-rekur-nyja-stjorn-ur-hus-naedinu|title=Sagður hafa tæmt sjóði flokksins og rekur nýja stjórn úr hús­næðinu - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-06-27|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> [[Sæþór Benjamín Randalsson|Sæþór Benjamín]] var gagnrýndur í [[desember]] [[2025]] fyrir að hafa sagt [[Xi Jinping]] æðsta leiðtoga [[Kína]] vera „besta leiðtoga jarðar" og fyrir að hafa varið [[Kim Jong-un]] einræðisherra [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]] og [[Vladímír Pútín|Vladímír Putin]] forseta [[Rússland|Rússlands]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252818256d/sosial-istar-lita-til-hardstjornarrikja-sem-fyrir-mynda|title=Sósíal­istar líta til harðstjórnarríkja sem fyrir­mynda - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-12-29|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Hann hafði áður verið sakaður um kynferðisleg samskipti við 16 ára dreng á hinsegin stefnumótamiðlinum Grindr.<ref>{{Cite web|url=https://mannlif.is/greinar/einkalif-saethors/|title=Einkalíf Sæþórs|date=2025-05-29|website=mannlif.is|language=en|access-date=2025-12-29}}</ref> Í [[desember]] [[2025]] sagði [[Sanna Magdalena Mörtudóttir|Sanna Magdalena]] sig úr flokknum og stofnaði framboðið ''Vor til vinstri'' til að bjóða fram í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|borgarstjórnarkosningunum 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458088|title=Kristrún nýtur mests trausts en flestir vantreysta Guðmundi Inga - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-05|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref> === (M) Miðflokkurinn === [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] hefur setið í stjórnarandstöðu frá árinu [[2017]] og er [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] enn formaður. Í [[apríl]] [[2025]] vakti athygli þegar [[Snorri Másson]], þingmaður flokksins, gangrýndi kennslu um kynjafræði í skólum og kallaði hana pólitíska.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252710606d/-kynjafraedi-er-politisk-i-edli-sinu-|title=„Kynjafræði er pólitísk í eðli sínu“ - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-05-04|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}</ref> Lítil ánægja meðal landsmanna reyndist með málþófi stjórnarandstöðunnar gegn breytinga á veiðigjöldum í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] og reyndist óánægja með stjórnarandstöðuna vera 65% samkvæmt könnunum.<ref name=":1" /> Í [[september]] [[2025]] vakti það athygli þegar að [[Snorri Másson]] lýsti yfir andstöðu yfir hinsegin fólki í [[Kastljós|Kastljósi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252769972d/sott-ad-snorra-vegna-fram-komu-hans-og-forn-eskju-legra-skodana|title=Sótt að Snorra vegna fram­komu hans og forn­eskju­legra skoðana - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Fjölmargir gagnrýndu Snorra þar á meðal [[Guðrún Karls Helgudóttir]] biskup Íslands, [[Hanna Katrín Friðriksson]] atvinnuvegaráðherra Viðreisnar, [[Dagur B. Eggertsson]] þingmaður Samfylkingarinnar og [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] oddviti [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] og fyrrum [[borgarstjóri Reykjavíkur]], sem að lagði fram tillögu um að Reykjavík myndi formlega harma orð Snorra í yfirlýsingu.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252770409d/-borgar-stjorn-stendur-med-trans-folki-og-hin-segin-sam-fe-laginu-ollu-|title=„Borgar­stjórn stendur með trans fólki og hin­segin sam­fé­laginu öllu“ - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252770262d/biskup-laetur-ruv-heyra-thad-vegna-um-raedunnar-i-gaer|title=Biskup lætur Rúv heyra það vegna um­ræðunnar í gær - Vísir|last=Sæberg|first=Árni|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> [[Snorri Másson|Snorri]] var síðan kjörinn varaformaður flokksins í [[október]] [[2025]] í varaformannsslag við þingkonuna [[Ingibjörg Davíðsdóttir|Ingibjörgu Davíðsdóttur]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/455934|title=Snorri Másson er nýr varaformaður Miðflokksins - RÚV.is|last=Andrésdóttir|first=Iðunn|date=2025-10-12|website=RÚV|access-date=2025-10-18}}</ref> Fylgi flokksins aukst verulega í lok árs [[2025]] og lýsti [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundur Davíð]] stefnu flokksins að fá „gamla góða Ísland, bara betra" í viðtali í [[desember]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252822256d/-gamla-goda-is-land-bara-betra-|title=„Gamla góða Ís­land, bara betra“ - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-12-28|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> === (P) Píratar === [[Píratar]] duttu út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]]. Óljóst er því hvort flokkurinn bjóði aftur fram. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, þ.e. [[Píratar|Pírata]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], hefur verið rædd.<ref name=":0" /> Á aðalfundi flokksins í [[september]] [[2025]] var samþykkt að flokkurinn skyldi taka upp embætti formanns og varaformanns. Annar aðalfundur verður haldinn seinna um haustið til að kjósa í embættin.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252778092d/piratar-taka-upp-for-mannsem-baetti|title=Píratar taka upp for­mannsem­bætti - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-09-20|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-21}}</ref> Í lok [[nóvember]] [[2025]] var kynsegin varaborgarfulltrúinn [[Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns]] kjörið sem fyrsti formaður flokksins, í formannsslag við borgarfulltrúann [[Alexandra Briem|Alexöndru Briem]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/460133|title=Oktavía er fyrsti formaður Pírata - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-29|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref> Áður hafði oddviti flokksins í [[Reykjavík]], [[Dóra Björt Guðjónsdóttir]] lýst yfir framboði en dró það til baka tveimur vikum fyrir formannskosningarnar vegna óeiningar innan flokksins um hugmyndir hennar, og gekk svo til liðs við [[Samfylkingin|Samfylkinguna]] í [[desember]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252802211d/dora-bjort-haett-vid-formannsframbodid|title=Dóra Björt hætt við formannsframboðið - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-12-11|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/461707|title=Dóra Björt fer úr Pírötum í Samfylkinguna - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-12-16|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref> === (S) Samfylkingin === [[Samfylkingin]] hlaut stórsigur í [[Alþingiskosningar 2024|kosningunum 2024]] og hlaut flest atkvæði allra flokka. Eftir kosningar myndaði flokkurinn ríkisstjórn með [[Flokkur fólksins|Flokki fólksins]] og [[Viðreisn]], þar sem [[Kristrún Frostadóttir]], formaður [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]], tók við embætti [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]]. Fylgi flokksins hafði eykst mikið og í [[febrúar]] [[2025]] áskotnaðist flokknum borgarstjórastóllinn þegar [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] gekk í embættið. Flokkur bætti á sig um tólf til fimmtán prósentum í könnunum frá síðustu kosningunum um sumarið [[2025]] eftir umdeilt málþóf stjórnarandstöðunnar um breytingar um veiðigjöld.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/07/01/fylgi_samfylkingar_ekki_verid_meira_i_16_ar/|title=Fylgi Samfylkingar ekki verið meira í 16 ár|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}</ref> Fylgi flokksins mældist áfram hátt um haustið [[2025]] og traust til [[Kristrún Frostadóttir|Kristrúnar]] í embætti [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]] mældist 60% í könnun í [[nóvember]] [[2025]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458088|title=Kristrún nýtur mests trausts en flestir vantreysta Guðmundi Inga - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-05|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}</ref> [[Kristrún Frostadóttir|Kristrún]] hlaut gagnrýni í [[febrúar]] [[2026]] vegna vaxandi verðbólgu, eftir að [[Ásgeir Jónsson]] seðlabankastjóri hafði sagst ekki hika við það að hækka vexti.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2026/02/05/kristrun_grautful_en_aetlar_ekki_ad_breyta_um_kurs/|title=Kristrún grautfúl en ætlar ekki að breyta um kúrs|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref> === (V) Vinstri hreyfingin – grænt framboð === [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]] duttu út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]] eftir sjö ára setu í ríkisstjórn. [[Svandís Svavarsdóttir]] er enn formaður flokksins. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, það eru [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] og [[Píratar]], hefur verið rædd.<ref name=":0" /> Í [[maí]] [[2025]] lýsti [[Svandís Svavarsdóttir|Svandís]] því yfir að flokkurinn myndi starfa áfram og að hann byði fram í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|sveitarstjórnarkosningunum 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252731091d/-vid-erum-klar-i-batana-og-med-sterka-inn-vidi-|title=„Við erum klár í bátana og með sterka inn­viði“ - Vísir|last=Pálsson|first=Magnús Jochum|date=2025-05-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}</ref> [[Svandís Svavarsdóttir|Svandís]] tilkynnti í [[desember]] [[2025]] að hún myndi ekki sækjast eftir endurkjöri sem formaður flokksins á næsta landsfundi flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/12/svandis_gefur_ekki_aftur_kost_a_ser/|title=Svandís Svavarsdóttir gefur ekki aftur kost á sér|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Þá hafði frammistaða [[Stefán Pálsson|Stefáns Pálssonar]] varaborgarfulltrúa flokksins í ''[[Silfur Egils|Silfrinu]]'' vakt mikla athygli og var talað um hann sem mögulegan arftaka flokksins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252817029d/studnings-yfir-lysing-ossurar-eins-og-koss-daudans|title=Stuðnings­yfir­lýsing Össurar eins og koss dauðans - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-12-13|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}</ref> Nýr formaður flokksins verður kjörinn á landsfundi í upphaf [[Mars (mánuður)|mars]] [[2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262844515d/i-hugar-al-var-lega-for-manns-fram-bod-hja-vinstri-graenum|title=Í­hugar al­var­lega for­manns­fram­boð hjá Vinstri grænum - Vísir|last=Erlingsdóttir|first=Margrét Helga|date=2026-02-17|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}</ref> Fylgi flokksins hefur aðeins eykst frá síðustu kosningum. == Skoðanakannanir == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! style="width:150px;" rowspan="2"| Fyrirtæki ! style="width:135px;" rowspan="2"| Síðasti dagur framkvæmda ! style="width:35px;" rowspan="2"| Úrtak ! style="width:30px;" rowspan="2"| Svarhlutfall ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Samfylkingin|S]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sjálfstæðisflokkurinn|D]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Viðreisn|C]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Flokkur fólksins|F]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Miðflokkurinn (Ísland)|M]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Framsóknarflokkurinn|B]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|J]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Píratar|P]] ! class="unsortable" style="width:40px;" |[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]] ! style="width:30px;" rowspan="2"| Aðrir ! style="width:30px;" rowspan="2"| Forskot |- ! style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Viðreisn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Flokkur fólksins}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Miðflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};"| ! style="background:{{flokkslitur|Píratar}};"| ! style="background:{{flokkslitur|VG}};"| |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-07-01-bilid-minnkar-milli-samfylkingarinnar-og-sjalfstaedisflokksins-480049 Gallup] |30. júní 2026 |12.102 |38,5 |style="background:#F6CDCF;"|'''26,2''' |24,9 |11,4 |4,6 |15,1 |5,3 |4,3 |3,0 |5,0 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,3 |- |[https://www.visir.is/g/20262901108d/sjalf-staedis-flokkur-a-flugi-og-rikis-stjornin-aldrei-maelst-med-minna-fylgi Maskína] |11. júní 2026 |1.700 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''25,2''' |22,7 |12,4 |4,1 |14,2 |8,5 |3,9 |3,5 |5,4 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,5 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-01-flokkur-folksins-maelist-utan-things-476896 Gallup] |31. maí 2026 |12.979 |40,8 |style="background:#F6CDCF;"|'''28,4''' |23,5 |10,6 |4,0 |17,6 |6,7 |2,6 |1,9 |4,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,9 |- |[https://www.visir.is/g/20262886714d/sjalfstaedisflokkurinn-enn-a-flugi Maskína] |12. maí 2026 |2.810 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''25,3''' |19,8 |14,4 |4,7 |15,0 |7,8 |3,7 |4,1 |5,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 5,5 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-01-rikisstjornarmeirihlutinn-fallinn-og-vg-naer-inn-manni-474089 Gallup] |29. apríl 2026 |10.484 |40,4 |style="background:#F6CDCF;"|'''28,5''' |21,4 |10,6 |5,2 |18,9 |5,4 |2,3 |2,1 |5,1 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 7,1 |- |[https://www.visir.is/g/20262871996d/samfylking-og-sjalfstaedisflokkur-haekka-flugid Maskína] |16. apríl 2026 |1.786 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''27,7''' |18,1 |12,8 |5,8 |16,4 |7,2 |3,0 |4,7 |4,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,6 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-02-framsokn-maelist-ekki-med-mann-a-thingi-471619 Gallup] |31. mars 2026 |10.746 |42,3 |style="background:#F6CDCF;"|'''30,0''' |19,5 |10,0 |5,8 |20,6 |4,7 |1,9 |2,8 |4,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,4 |- |[https://www.visir.is/g/20262859852d/fylgi-samfylkingar-ekki-verid-minna-i-eitt-ar Maskína] |19. mars 2026 |2.617 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''25,5''' |16,1 |14,0 |5,8 |18,4 |7,1 |3,5 |5,0 |4,4 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 7,1 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-03-studningur-vid-rikisstjornina-minnkar-468519 Gallup] |1. mars 2026 |9.958 |44,3 |style="background:#F6CDCF;"|'''28,5''' |18,1 |10,9 |5,8 |20,3 |6,6 |2,5 |2,7 |4,2 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 8,2 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-25-piratar-naedu-a-thing-en-flokkur-folksins-dytti-ut-467932 Maskína] |24. febrúar 2026 |1.993 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''27,2''' |16,2 |13,4 |4,8 |19,0 |7,0 |3,1 |5,2 |4,1 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 8,2 |- |[https://www.visir.is/g/20262848925d/tvofalt-fleiri-karlar-en-konur-kjosa-midflokkinn Prósent] |16. febrúar 2026 |3.900 |50 |style="background:#F6CDCF;"|'''30,1''' |13,7 |13,5 |7,7 |19,6 |5,9 |2,4 |3,6 |3,3 |0,2 | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 10.5 |- ! !15. febrúar 2026 ! colspan="13" |[[Lilja Alfreðsdóttir]] tekur við sem formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] af [[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurði Inga Jóhannssyni]]. |- |[https://www.visir.is/g/20262838042d/litlar-breytingar-a-fylgi-flokkanna Gallup] |1. febrúar 2026 |9.713 |43,6 |style="background:#F6CDCF;"|'''31,2''' |17,1 |11,3 |5,3 |20,8 |5,4 |1,9 |3,4 |3,1 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 10,4 |- |[https://www.visir.is/g/20262832055d/midflokkurinn-nalgast-samfylkingu Maskína] |13. janúar 2026 |886 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''27,0''' |13,5 |14,1 |4,3 |22,2 |7,1 |4,1 |4,1 |3,7 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,8 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-29-midflokkurinn-nalgast-22-fylgi-og-vidreisn-tapar-mestu-462495 Gallup] |28. desember 2025 |9.091 |43,4 |style="background:#F6CDCF;"|'''30,9''' |16,8 |10,9 |5,5 |21,7 |5,2 |1,6 |3,4 |3,6 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,2 |- |[https://www.visir.is/g/20252820991d/ny-konnun-maskinu-vaeri-alveg-ny-stada-i-islenskum-stjornmalum- Maskína] |17. desember 2025 |1.892 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''28,9''' |15,1 |13,3 |4,8 |19,2 |6,6 |3,1 |4,7 |4,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,7 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-01-midflokkurinn-med-naerri-20-prosenta-fylgi-460314 Gallup] |30. nóvember 2025 |10.332 |41,8 |style="background:#F6CDCF;"|'''31,1''' |16,5 |12,8 |5,2 |19,5 |5,6 |2,3 |3,3 |3,2 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 11,6 |- |[https://www.visir.is/g/20252806182d/midflokkur-skakar-sjalfstaedisflokknum-stormerkileg-nidur-stada- Maskína] |18. nóvember 2025 |1.742 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''29,1''' |15,3 |13,5 |5,6 |17,3 |6,6 |2,8 |4,9 |4,8 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 11,8 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-11-03-midflokkurinn-nartar-i-haela-sjalfstaedisflokks-457964 Gallup] |2. nóvember 2025 |11.225 |46,5 |style="background:#F6CDCF;"|'''31,9''' |17,6 |13,5 |5,9 |16,3 |5,5 |2,3 |3,9 |2,6 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 14,3 |- |[https://www.visir.is/g/20252792336d/mid-flokkurinn-rykur-upp Maskína] |15. október 2025 |1.765 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''29,4''' |15,9 |16,1 |6,3 |13,8 |6,5 |3,0 |4,9 |4,0 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,3 |- |[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/10/10/flestir_myndu_kjosa_samfylkinguna/ Prósent] |30. september 2025 |2.000 |50 |style="background:#F6CDCF;"|'''32,0''' |18,3 |14,4 |7,6 |9,9 |7,1 |2,7 |5,2 |2,1 |0,7<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,7 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-10-01-framsokn-baetir-vid-sig-454987 Gallup] |30. september 2025 |10.887 |43,1 |style="background:#F6CDCF;"|'''34,0''' |19,5 |12,6 |6,9 |11,8 |5,8 |2,1 |2,9 |3,6 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 14,5 |- |[https://www.visir.is/g/20252779350d/fagnar-thvi-ad-sja-pirata-maelast-a-thingi-og-uti-lokar-ekki-formannsframbod Maskína] |23. september 2025 |– |– |style="background:#F6CDCF;"|'''31,9''' |18,6 |14,3 |6,3 |9,1 |6,3 |3,5 |5,8 |4,1 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,3 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-09-01-fylgi-framsoknarflokksins-naer-enn-nyjum-laegdum-452352 Gallup] |31. ágúst 2025 |10.055 |44,5 |style="background:#F6CDCF;"|'''34,6''' |19,7 |12,9 |7,4 |10,7 |4,5 |1,9 |3,5 |3,7 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 14,9 |- |[https://www.visir.is/g/20252764933d/gjor-o-likt-gengi-fra-kosningum Maskína] |21. ágúst 2025 |– |– |style="background:#F6CDCF;"|'''31,6''' |18,6 |16,1 |6,3 |9,6 |6,3 |2,6 |4,5 |4,2 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,0 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-08-01-samfylkingin-baetir-enn-vid-sig-og-hefur-ekki-maelst-staerri-450049 Gallup] |31. júlí 2025 | 11.541 | 43,6 |style="background:#F6CDCF;"|'''34,7''' |18,7 |14,6 |6,7 |10,5 |4,9 |2,4 |3,5 |3,4 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 16,0 |- |[https://www.visir.is/g/20252754650d/stada-sjalfstaedisflokksins-versnar-eftir-thinglok Maskína] |23. júlí 2025 | 1.855 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''31,2''' |18,0 |16,2 |6,6 |9,9 |6,8 |2,9 |5,0 |3,4 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 13,2 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-07-01-samfylkingin-ekki-maelst-med-meira-fylgi-sidan-2009-447411 Gallup] |30. júní 2025 |– |– |style="background:#F6CDCF;"|'''31,8''' |20,6 |13,7 |6,5 |10,7 |5,6 |3,3 |4,1 |3,2 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 11,2 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-06-26-samfylkingin-baetir-enn-vid-sig-milli-manada-447033 Maskína] |26. júní 2025 |876 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''28,1''' |17,3 |15,3 |6,6 |13,0 |7,0 |4,4 |4,6 |3,7 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 10,8 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-06-02-samfylkingin-yfir-30-en-framsokn-aldrei-minni-445196 Gallup] |1. júní 2025 |11.521 |44,9 |style="background:#F6CDCF;"|'''30,7''' |21,7 |14,4 |7,5 |9,1 |5,5 |3,5 |3,3 |3,6 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 9,0 |- |[https://www.visir.is/g/20252730107d/litil-hreyfing-a-fylgi-stjorn-mala-flokkanna Maskína] |22. maí 2025 |1.962 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''27,4''' |18,9 |16,8 |7,2 |9,7 |6,8 |5,0 |4,6 |3,6 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 8,5 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-05-03-samfylkingin-a-flugi-maelist-med-29-442774 Gallup] |30. apríl 2025 |10.005 |46,7 |style="background:#F6CDCF;"|'''29,4''' |22,3 |13,9 |7,4 |8,9 |6,1 |4,7 |3,2 |3,3 |0,7<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 7,1 |- |[https://maskina.is/fylgi-flokka-a-althingi/ Maskína] |22. apríl 2025 |1.453 |– |style="background:#F6CDCF;"|'''26,2''' |20,9 |15,8 |7,9 |10,3 |7,2 |4,9 |3,9 |2,9 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 5,3 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-04-01-samfylkingin-baetir-vid-sig-og-maelist-staerst-i-ollum-kjordaemum-440481 Gallup] |31. mars 2025 |10.324 |47,5 |style="background:#F6CDCF;"|'''27,0''' |22,4 |14,6 |7,7 |9,3 |5,7 |5,4 |4,0 |3,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,6 |- |[https://www.visir.is/g/20252706568d/sjalf-staedis-flokkur-skakar-sam-fylkingu Maskína] |19. mars 2025 |1.899 |– |23,3 | style="background:#C6ECFB;"| '''24,3''' |14,8 |8,5 |10,9 |6,8 |4,9 |3,1 |3,3 |– | style="background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;"| 1,0 |- ! !2. mars 2025 ! colspan="13" |[[Guðrún Hafsteinsdóttir]] tekur við sem formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] af [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarna Benediktssyni]]. |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-03-03-samfylkingin-tekur-stokk-i-nyjum-thjodarpulsi-437990 Gallup] |2. mars 2025 |9.652 |47,2 | style="background:#F6CDCF;"| '''26,0''' |21,5 |14,1 |8,3 |10,1 |6,3 |6,2 |3,6 |3,1 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 4,5 |- |[https://www.visir.is/g/20252694075d/flokkur-folksins-a-nidurleid Maskína] |26. febrúar 2025 |– |– | style="background:#F6CDCF;"| '''21,9''' |21,4 |14,9 |9,1 |11,5 |7,3 |5,5 |3,2 |2,8 |2,5<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,4% - [[Ábyrg framtíð]] með 1,1%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 0,5 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-02-03-naerri-sjo-af-hverjum-tiu-stydja-rikisstjornina-434962 Gallup] |2. febrúar 2025 |10.908 |48,6 | style="background:#F6CDCF;"| '''21,7''' |20,5 |16,2 |10,6 |12,7 |6,7 |5,2 |3,5 |2,2 |0,8<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,1%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,2 |- |[https://www.visir.is/g/20252681625d/sjalfstaedisflokkur-baetir-mest-vid-sig-i-nyrri-konnun Maskína] |14. janúar 2025 |966 |– | style="background:#F6CDCF;"| '''22,2''' |19,3 |14,0 |12,9 |11,6 |7,2 |4,1 |3,6 |3,1 |1,9<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,4% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,5%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 2,9 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-01-02-litlar-breytingar-a-fylgi-eftir-kosningar-432130 Gallup] |1. janúar 2025 |3.460 |50,1 | style="background:#F6CDCF;"| '''21,4''' |20,1 |13,8 |13,1 |12,4 |6,3 |6,0 |3,1 |2,1 |1,6<ref>[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,6% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,3 |- |[https://www.visir.is/g/20242669675d/flokkur-folksins-dalar-eftir-kosningar Maskína] |19. desember 2024 |2.803 |– | style="background:#F6CDCF;"| '''23,1''' |16,3 |16,5 |10,6 |9,0 |8,4 |6,0 |5,2 |3,8 |– | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 6,6 |- style="background:#E9E9E9;" |[[Alþingiskosningar 2024]] |30. nóv 2024 |– |– | style="background:#F6CDCF;"| '''20,8''' |19,4 |15,8 |13,8 |12,1 |7,8 |4,0 |3,0 |2,3 |1,0<ref name=":7">[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,0% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%</ref> | style="background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;"| 1,4 |} {{röð|listi=[[Alþingiskosningar]]|fyrir=[[Alþingiskosningar 2024]]|eftir=''Alþingiskosningar 2032''}} == Tilvísanir == [[Flokkur:2028]] [[Flokkur:Alþingiskosningar]] c9aqpgy15q7kwkjz7tae2filnoepg58 0 184760 1972633 1903632 2026-07-18T20:12:56Z Salvor 70 1972633 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Kúftittlingur | image = White-crowned-Sparrow.jpg|White-crowned-Sparrow | image_width = 240px | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | familia = [[Tittlingaætt]] (''Passerellidae'') | genus = ''Zonotrichia'' | species = '''''Z. leucophrys''''' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) | range_map = [[File:Zonotrichia leucophrys map.svg|thumb|Zonotrichia leucophrys map]] | Útbreiðsla. Appelsínugult: Varplendi. Gult: Farsvæði. Fjólublátt: Staðsvæði. Blátt: Búsvæði }} Kúftittlingur (fræðiheiti:[[Zonotrichia leucophrys]]) er tegund [[Spörfuglar|spörfugla]] með náttúrulega útbreiðslu um [[Norður-Ameríka|norður Ameríku]]. [[Fugl|Fuglinn]] þekkist á fallegum kúf sem skiptist á hvítum og svörtum rákum. Ungfuglar hafa ekki svart í kúfnum heldur brúnt og skiptist rétt einsog á fullorðnum fuglum. == Útbreiðsla == Varpsvæðið er aðalega í [[Kanada]] og vestur [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Fuglinn er sjaldgæfur flækingur í vestur [[Evrópa|Evrópu]]<ref name=":0">Broad, R. A.; Hawley, R. G. (1980). [https://britishbirds.co.uk/search?id=5518 "White-crowned Sparrows: new to Britain and Ireland"]. ''British Birds''. '''73''' (10): 466–470.</ref>. Hann hefur sést í [[England|Englandi]]<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=2008-01-09 |title=Rare bird found in coastal garden |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/norfolk/7179001.stm |access-date=2025-02-06 |language=en-GB}}</ref>, [[Skotland|Skotlandi]]<ref name=":0" />, [[Írland|Írlandi]]<ref>Hussey, Harry (2003). "The White-crowned Sparrow in County Cork". ''Birding World''. '''16''' (5): 203–5.</ref>, [[Noregur|Noregi]]<ref>{{Cite web|url=http://oyvind.hoysater.no/lang/en/archives/3039|title=American mob-sparrow declares war on Norway {{!}} Øblog|date=2009-10-07|website=web.archive.org|access-date=2025-02-06|archive-date=2009-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007044456/http://oyvind.hoysater.no/lang/en/archives/3039|url-status=bot: unknown}}</ref> og [[Ísland|Íslandi]]<ref>{{Cite web|url=https://ebird.org/ebird/species/whcspa/IS|title=Kúftittlingur - eBird|website=ebird.org|language=is|access-date=2025-02-06}}</ref><ref name=":1">Arnþór Garðarsson, 2005. Súlubyggðir 1999 og framvinda þeirra, ''Bliki tímarit um fugla'' [26] Febræuar 2005</ref>. Hann hafur tvisvar fundist á Íslandi, það fyrraskpti í Heimaey og þá öllum líkindum af sjálfdáðum en svo seinna skiptið kom hann með aðstoð skips<ref name=":1" />. ==Tilvísanir== {{reflist}} [[Flokkur:Spörfuglar|flokkur:Spörfuglar]] 366lsm9e1dgmobqa2kt4880dcvmr2mp 0 184814 1972687 1900229 2026-07-19T10:34:27Z Usutto 107102 1972687 wikitext text/x-wiki Mótvirðissjóðurinn var stofnaður sem partur af Marshalláætlunini sem trygging til þess að fjármagnið myndi stuðla að efnahagslegan vöxt á hagkvæman og sjálfbáran máta. Íslenska ríkið setti hlutfall af tekjum sínum til hliðar til að spyrna gegn ofþenslu. Lítill hluti þessa fjármagns (5-10%) Fór í sérstakan Bandarískan framkvæmdasjóð sem herstöðin nýtti sér til uppbyggingar. Meirihluti af þessum fjármunum fór í Mótvirðissjóðinn. Mótvirðissjóðurinn var nýttur sem lánasjóður til þess að ýta fram iðnviðabyggingu á landinu og veitti fjármagn til byggingar virkjana og áburðarverksmiðju. Bandaríska ríkisstjórnin hafði vald yfir hvernig og hvenær þessum sjóði yrði nýttur samkvæmt samningnum á milli Íslands og Bandaríkjana út frá skilmálum Marshaláætluninnar. Þetta skipulag leiddi til nánara samstarf beggja ríkisstjórna gagnvart uppbygingu á meðan styrkir Marshalaðstoðinnar voru í gildi. Mótvirðissjóðurinn numaði umþaðbil 440 miljónir króna árið 1955 sem var sambærilegt til þriðjungs útgjalda til fjárfestinga í landinu. Mótvirðissjóðurinn var þáttur í stofnun [[Framkvæmdabanki Íslands|Framkvæmdabanka Íslands]] árið 1953 sem skipulagði meðferð fjársins sem varð ein stærsta fjárfestingalánastofnun næstu ár eftir stofnun. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5279972?iabr=on#page/n101/mode/2up/search/M%C3%B3tvir%C3%B0issj%C3%B3%C3%B0|title=Saga - 1. tölublað (1996) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-11}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} tunz1ijtibkn7k44tk2172dsv1td7z8 1972688 1972687 2026-07-19T10:34:41Z Usutto 107102 1972688 wikitext text/x-wiki '''Mótvirðissjóðurinn''' var stofnaður sem partur af Marshalláætlunini sem trygging til þess að fjármagnið myndi stuðla að efnahagslegan vöxt á hagkvæman og sjálfbáran máta. Íslenska ríkið setti hlutfall af tekjum sínum til hliðar til að spyrna gegn ofþenslu. Lítill hluti þessa fjármagns (5-10%) Fór í sérstakan Bandarískan framkvæmdasjóð sem herstöðin nýtti sér til uppbyggingar. Meirihluti af þessum fjármunum fór í Mótvirðissjóðinn. Mótvirðissjóðurinn var nýttur sem lánasjóður til þess að ýta fram iðnviðabyggingu á landinu og veitti fjármagn til byggingar virkjana og áburðarverksmiðju. Bandaríska ríkisstjórnin hafði vald yfir hvernig og hvenær þessum sjóði yrði nýttur samkvæmt samningnum á milli Íslands og Bandaríkjana út frá skilmálum Marshaláætluninnar. Þetta skipulag leiddi til nánara samstarf beggja ríkisstjórna gagnvart uppbygingu á meðan styrkir Marshalaðstoðinnar voru í gildi. Mótvirðissjóðurinn numaði umþaðbil 440 miljónir króna árið 1955 sem var sambærilegt til þriðjungs útgjalda til fjárfestinga í landinu. Mótvirðissjóðurinn var þáttur í stofnun [[Framkvæmdabanki Íslands|Framkvæmdabanka Íslands]] árið 1953 sem skipulagði meðferð fjársins sem varð ein stærsta fjárfestingalánastofnun næstu ár eftir stofnun. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5279972?iabr=on#page/n101/mode/2up/search/M%C3%B3tvir%C3%B0issj%C3%B3%C3%B0|title=Saga - 1. tölublað (1996) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-11}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} i55w04q0xu7kxy25opkz4b8r3c44ygd 1972689 1972688 2026-07-19T10:35:13Z Usutto 107102 1972689 wikitext text/x-wiki '''Mótvirðissjóðurinn''' var stofnaður sem partur af Marshalláætluninni sem trygging til þess að fjármagnið myndi stuðla að efnahagslegan vöxt á hagkvæman og sjálfbáran máta. Íslenska ríkið setti hlutfall af tekjum sínum til hliðar til að spyrna gegn ofþenslu. Lítill hluti þessa fjármagns (5-10%) Fór í sérstakan Bandarískan framkvæmdasjóð sem herstöðin nýtti sér til uppbyggingar. Meirihluti af þessum fjármunum fór í Mótvirðissjóðinn. Mótvirðissjóðurinn var nýttur sem lánasjóður til þess að ýta fram iðnviðabyggingu á landinu og veitti fjármagn til byggingar virkjana og áburðarverksmiðju. Bandaríska ríkisstjórnin hafði vald yfir hvernig og hvenær þessum sjóði yrði nýttur samkvæmt samningnum á milli Íslands og Bandaríkjana út frá skilmálum Marshaláætluninnar. Þetta skipulag leiddi til nánara samstarf beggja ríkisstjórna gagnvart uppbygingu á meðan styrkir Marshalaðstoðinnar voru í gildi. Mótvirðissjóðurinn numaði umþaðbil 440 miljónir króna árið 1955 sem var sambærilegt til þriðjungs útgjalda til fjárfestinga í landinu. Mótvirðissjóðurinn var þáttur í stofnun [[Framkvæmdabanki Íslands|Framkvæmdabanka Íslands]] árið 1953 sem skipulagði meðferð fjársins sem varð ein stærsta fjárfestingalánastofnun næstu ár eftir stofnun. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5279972?iabr=on#page/n101/mode/2up/search/M%C3%B3tvir%C3%B0issj%C3%B3%C3%B0|title=Saga - 1. tölublað (1996) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-11}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} e57nak0sqvy1rj4219vfrjjblc6ipc3 1972690 1972689 2026-07-19T10:35:46Z Usutto 107102 1972690 wikitext text/x-wiki '''Mótvirðissjóðurinn''' var stofnaður sem partur af Marshalláætluninni sem trygging til þess að fjármagnið myndi stuðla að efnahagslegan vöxt á hagkvæman og sjálfbáran máta. Íslenska ríkið setti hlutfall af tekjum sínum til hliðar til að spyrna gegn ofþenslu. Lítill hluti þessa fjármagns (5-10%) fór í sérstakan Bandarískan framkvæmdasjóð sem herstöðin nýtti sér til uppbyggingar. Meirihluti af þessum fjármunum fór í Mótvirðissjóðinn. Mótvirðissjóðurinn var nýttur sem lánasjóður til þess að ýta fram iðnviðabyggingu á landinu og veitti fjármagn til byggingar virkjana og áburðarverksmiðju. Bandaríska ríkisstjórnin hafði vald yfir hvernig og hvenær þessum sjóði yrði nýttur samkvæmt samningnum á milli Íslands og Bandaríkjana út frá skilmálum Marshaláætluninnar. Þetta skipulag leiddi til nánara samstarf beggja ríkisstjórna gagnvart uppbygingu á meðan styrkir Marshalaðstoðinnar voru í gildi. Mótvirðissjóðurinn numaði umþaðbil 440 miljónir króna árið 1955 sem var sambærilegt til þriðjungs útgjalda til fjárfestinga í landinu. Mótvirðissjóðurinn var þáttur í stofnun [[Framkvæmdabanki Íslands|Framkvæmdabanka Íslands]] árið 1953 sem skipulagði meðferð fjársins sem varð ein stærsta fjárfestingalánastofnun næstu ár eftir stofnun. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5279972?iabr=on#page/n101/mode/2up/search/M%C3%B3tvir%C3%B0issj%C3%B3%C3%B0|title=Saga - 1. tölublað (1996) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-11}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} gi81xef7e985hz51vm1ql44tfoty8jz 1972691 1972690 2026-07-19T10:36:31Z Usutto 107102 1972691 wikitext text/x-wiki '''Mótvirðissjóðurinn''' var stofnaður sem partur af Marshalláætluninni sem trygging til þess að fjármagnið myndi stuðla að efnahagslegan vöxt á hagkvæman og sjálfbáran máta. Íslenska ríkið setti hlutfall af tekjum sínum til hliðar til að spyrna gegn ofþenslu. Lítill hluti þessa fjármagns (5-10%) fór í sérstakan bandarískan framkvæmdasjóð sem herstöðin nýtti sér til uppbyggingar. Meirihluti af þessum fjármunum fór í Mótvirðissjóðinn. Mótvirðissjóðurinn var nýttur sem lánasjóður til þess að ýta fram iðnviðabyggingu á landinu og veitti fjármagn til byggingar virkjana og áburðarverksmiðju. Bandaríska ríkisstjórnin hafði vald yfir hvernig og hvenær þessum sjóði yrði nýttur samkvæmt samningnum á milli Íslands og Bandaríkjana út frá skilmálum Marshaláætluninnar. Þetta skipulag leiddi til nánara samstarf beggja ríkisstjórna gagnvart uppbygingu á meðan styrkir Marshalaðstoðinnar voru í gildi. Mótvirðissjóðurinn numaði umþaðbil 440 miljónir króna árið 1955 sem var sambærilegt til þriðjungs útgjalda til fjárfestinga í landinu. Mótvirðissjóðurinn var þáttur í stofnun [[Framkvæmdabanki Íslands|Framkvæmdabanka Íslands]] árið 1953 sem skipulagði meðferð fjársins sem varð ein stærsta fjárfestingalánastofnun næstu ár eftir stofnun. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5279972?iabr=on#page/n101/mode/2up/search/M%C3%B3tvir%C3%B0issj%C3%B3%C3%B0|title=Saga - 1. tölublað (1996) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-11}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} ta5tkuvx3dta7q6zyrvsgmoxz336mf5 1972692 1972691 2026-07-19T10:38:44Z Usutto 107102 1972692 wikitext text/x-wiki '''Mótvirðissjóðurinn''' var stofnaður sem partur af Marshalláætluninni sem trygging til þess að fjármagnið myndi stuðla að efnahagslegan vöxt á hagkvæman og sjálfbáran máta. Íslenska ríkið setti hlutfall af tekjum sínum til hliðar til að spyrna gegn ofþenslu. Lítill hluti þessa fjármagns (5-10%) fór í sérstakan bandarískan framkvæmdasjóð sem herstöðin nýtti sér til uppbyggingar. Meirihluti af þessum fjármunum fór í Mótvirðissjóðinn. Mótvirðissjóðurinn var nýttur sem lánasjóður til þess að ýta fram iðnviðabyggingu á landinu og veitti fjármagn til byggingar virkjana og áburðarverksmiðju. Bandaríska ríkisstjórnin hafði vald yfir hvernig og hvenær þessum sjóði yrði nýttur samkvæmt samningnum á milli Íslands og Bandaríkjana út frá skilmálum Marshaláætluninnar. Þetta skipulag leiddi til nánara samstarf beggja ríkisstjórna gagnvart uppbygingu á meðan styrkir Marshalaðstoðinnar voru í gildi. Mótvirðissjóðurinn nam umþaðbil 440 miljónir króna árið 1955 sem var sambærilegt til þriðjungs útgjalda til fjárfestinga í landinu. Mótvirðissjóðurinn var þáttur í stofnun [[Framkvæmdabanki Íslands|Framkvæmdabanka Íslands]] árið 1953 sem skipulagði meðferð fjársins sem varð ein stærsta fjárfestingalánastofnun næstu ár eftir stofnun. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5279972?iabr=on#page/n101/mode/2up/search/M%C3%B3tvir%C3%B0issj%C3%B3%C3%B0|title=Saga - 1. tölublað (1996) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-11}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} 7aqvjpzvvbzv6p8g5alnkzx9fs8jl77 1972693 1972692 2026-07-19T10:39:08Z Usutto 107102 1972693 wikitext text/x-wiki '''Mótvirðissjóðurinn''' var stofnaður sem partur af Marshalláætluninni sem trygging til þess að fjármagnið myndi stuðla að efnahagslegan vöxt á hagkvæman og sjálfbáran máta. Íslenska ríkið setti hlutfall af tekjum sínum til hliðar til að spyrna gegn ofþenslu. Lítill hluti þessa fjármagns (5-10%) fór í sérstakan bandarískan framkvæmdasjóð sem herstöðin nýtti sér til uppbyggingar. Meirihluti af þessum fjármunum fór í Mótvirðissjóðinn. ''Mótvirðissjóðurinn var nýttur sem lánasjóður til þess að ýta fram iðnviðabyggingu á landinu og veitti fjármagn til byggingar virkjana og áburðarverksmiðju. Bandaríska ríkisstjórnin hafði vald yfir hvernig og hvenær þessum sjóði yrði nýttur samkvæmt samningnum á milli Íslands og Bandaríkjana út frá skilmálum Marshaláætluninnar. Þetta skipulag leiddi til nánara samstarf beggja ríkisstjórna gagnvart uppbygingu á meðan styrkir Marshalaðstoðinnar voru í gildi. Mótvirðissjóðurinn nam umþaðbil 440 miljónir króna árið 1955 sem var sambærilegt til þriðjungs útgjalda til fjárfestinga í landinu.'' Mótvirðissjóðurinn var þáttur í stofnun [[Framkvæmdabanki Íslands|Framkvæmdabanka Íslands]] árið 1953 sem skipulagði meðferð fjársins sem varð ein stærsta fjárfestingalánastofnun næstu ár eftir stofnun. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5279972?iabr=on#page/n101/mode/2up/search/M%C3%B3tvir%C3%B0issj%C3%B3%C3%B0|title=Saga - 1. tölublað (1996) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-11}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} fjnrkje6oy3lqt56lsf9li94e2oek0d 1972694 1972693 2026-07-19T10:55:41Z Berserkur 10188 1972694 wikitext text/x-wiki {{Hreingeira}} '''Mótvirðissjóðurinn''' var stofnaður sem partur af [[Marshalláætlunin|Marshalláætluninni]] sem trygging til þess að fjármagnið myndi stuðla að efnahagslegan vöxt á hagkvæman og sjálfbáran máta. Íslenska ríkið setti hlutfall af tekjum sínum til hliðar til að spyrna gegn ofþenslu. Lítill hluti þessa fjármagns (5-10%) fór í sérstakan bandarískan framkvæmdasjóð sem herstöðin nýtti sér til uppbyggingar. Meirihluti af þessum fjármunum fór í Mótvirðissjóðinn. ''Mótvirðissjóðurinn var nýttur sem lánasjóður til þess að ýta fram iðnviðabyggingu á landinu og veitti fjármagn til byggingar virkjana og áburðarverksmiðju. Bandaríska ríkisstjórnin hafði vald yfir hvernig og hvenær þessi sjóður yrði nýttur samkvæmt samningnum á milli Íslands og Bandaríkjanea út frá skilmálum Marshalláætluninnar. Þetta skipulag leiddi til nánara samstarf beggja ríkisstjórna gagnvart uppbyggingu á meðan styrkir Marshallaðstoðarinnar voru í gildi. Mótvirðissjóðurinn nam um það bil 440 milljónum króna árið 1955 sem var sambærilegt til þriðjungs útgjalda til fjárfestinga í landinu.'' Mótvirðissjóðurinn var þáttur í stofnun [[Framkvæmdabanki Íslands|Framkvæmdabanka Íslands]] árið 1953 sem skipulagði meðferð fjársins sem varð ein stærsta fjárfestingalánastofnun næstu ár eftir stofnun. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5279972?iabr=on#page/n101/mode/2up/search/M%C3%B3tvir%C3%B0issj%C3%B3%C3%B0|title=Saga - 1. tölublað (1996) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-11}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} ecoqjzxrnl7b82oubtornouofv8g3he 1972695 1972694 2026-07-19T10:57:38Z Berserkur 10188 1972695 wikitext text/x-wiki {{Hreingera}} '''Mótvirðissjóðurinn''' var stofnaður sem partur af [[Marshalláætlunin|Marshalláætluninni]] sem trygging til þess að fjármagnið myndi stuðla að efnahagslegan vöxt á hagkvæman og sjálfbáran máta. Íslenska ríkið setti hlutfall af tekjum sínum til hliðar til að spyrna gegn ofþenslu. Lítill hluti þessa fjármagns (5-10%) fór í sérstakan bandarískan framkvæmdasjóð sem herstöðin nýtti sér til uppbyggingar. Meirihluti af þessum fjármunum fór í Mótvirðissjóðinn. ''Mótvirðissjóðurinn var nýttur sem lánasjóður til þess að ýta fram innviðabyggingu á landinu og veitti fjármagn til byggingar virkjana og áburðarverksmiðju. Bandaríska ríkisstjórnin hafði vald yfir hvernig og hvenær þessi sjóður yrði nýttur samkvæmt samningnum á milli Íslands og Bandaríkjanea út frá skilmálum Marshalláætluninnar. Þetta skipulag leiddi til nánara samstarfs beggja ríkisstjórna gagnvart uppbyggingu á meðan styrkir Marshallaðstoðarinnar voru í gildi. Mótvirðissjóðurinn nam um það bil 440 milljónum króna árið 1955 sem var sambærilegt til þriðjungs útgjalda til fjárfestinga í landinu.'' Mótvirðissjóðurinn var þáttur í stofnun [[Framkvæmdabanki Íslands|Framkvæmdabanka Íslands]] árið 1953 sem skipulagði meðferð fjársins sem varð ein stærsta fjárfestingalánastofnun næstu ár eftir stofnun. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/5279972?iabr=on#page/n101/mode/2up/search/M%C3%B3tvir%C3%B0issj%C3%B3%C3%B0|title=Saga - 1. tölublað (1996) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2025-02-11}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} 4t4mwhlgt349lzk8txdhebskkcruy5n 0 192073 1972636 1972545 2026-07-18T21:34:33Z Kaupahéðinn 116104 Kaupahéðinn færði [[Notandi:Kaupahéðinn/sandkassi]] á [[Kvika banki]] 1972545 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Kvika hq.jpg|thumb|Höfuðstöðvar Kviku banka við Katrínartún í Reykjavík.]] = Kvika banki hf. = Kvika banki hf. er íslenskt fjármálafyrirtæki sem var stofnað árið 2015. Bankinn byggir starfsemi sína á fjórum meginstoðum, eignastýringu, viðskiptabankastarfsemi, fjárfestingarbankastarfsemi og fjármálaþjónustu á Bretlandseyjum. Dótturfélög bankans eru Kvika eignastýring og Kvika Limited. Í árslok 2025 nam markaðsverðmæti Kviku rúmum 60 milljörðum króna og var fjöldi starfsmanna 250. == '''Kvika verður til''' == Kvika var stofnuð við samruna [[MP Fjárfestingabanki|MP Banka]] og Straums fjárfestingarbanka í júlí 2015. Hluthafar MP banka eignuðust 58,7% hlutafjár í sameinuðum banka en 41,3% hlutur féll í hendur eigenda Straums. Fyrsti forstjóri félagsins var Sigurður Atli Jónsson.<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/hluthafar-mp-og-straums-samthykktu-samruna/|title=Hluthafar MP og Straums samþykktu samruna|website=www.vb.is|access-date=2026-07-14}}</ref> Nafni félagsins var breytt úr MP Straumur í Kviku í október 2015. Á fyrsta heila starfsári bankans, árið 2016, hagnaðist Kvika um tvo milljarða króna og nam arðsemi eiginfjár tæpum 35%.<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/kvika-hagnast-um-taepa-2-milljarda/|title=Kvika hagnast um tæpa 2 milljarða|website=www.vb.is|access-date=2026-07-14}}</ref> === '''Vöxtur og skráning á''' '''hlutabréfamarkað''' === Fyrstu ár Kviku einkenndust af miklum vexti í eigna- og sjóðastýringu. Ármann Þorvaldsson hafði tekið við starfi forstjóra bankans í maí 2017 og Marinó Örn Tryggvason var samhliða ráðinn aðstoðarforstjóri. Síðar sama ár eignaðist Kvika allt hlutafé í verðbréfafyrirtækinu Virðingu hf. Kaupverðið nam 2.560 milljónum króna. Tilgangurinn var einkum sá að stækka innan eignastýringar fyrir einstaklinga, fyrirtæki og stofnanafjárfesta. Jafnframt eignaðist Kvika allt hlutafé í eignastýringarfyrirtækinu Alda sjóðir.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2017/06/20/kvika_gerir_tilbod_i_virdingu/|title=Kvika gerir kauptilboð í Virðingu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Árið 2018 keypti Kvika allt hlutafé í GAMMA Capital Management fyrir 2,4 milljarða króna.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2018470853d/kvika-kaupir-gamma-a-2-4-milljarda|title=Kvika kaupir GAMMA á 2,4 milljarða - Vísir|last=Ólafsdóttir|first=Kristín|date=2018-11-19|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Sama ár voru hlutabréf í Kviku tekin til viðskipta á First North-markaðnum og nam markaðsvirði bankans á þeim tíma um tólf milljörðum króna. Skráningin var liður í því að gera hluthöfum Kvika auðveldara að eiga viðskipti með hlutabréf bankans og eins gefa smærri fjárfestum kost á að eignast hluti í bankankum.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2018223218d/kvika-banki-skradur-a-markad-a-fostudag|title=Kvika banki skráður á markað á föstudag - Vísir|last=Jónsson|first=Kristinn Ingi|date=2018-03-14|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Stærsti hluthafi bankans á þessum tíma var [[VÍS|tryggingafélagið VÍS]] sem hélt utan um 23,3% hlut. Rúmu ári síðan var Kvika skráð á aðalmarkað [[Kauphöll Íslands|Kauphallarinnar]] (Nasdaq Iceland).<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.is/frettir/kvika-maett-adalmarkad/|title=Kvika mætt á Aðalmarkað|website=www.vb.is|access-date=2026-07-15}}</ref> == '''Samruni við TM''' == Í lok nóvember 2020 var gengið frá samruna Kviku, tryggingafélagsins TM og Lykils fjármögnunar undir merkjum Kviku. TM og Lykill urðu í kjölfarið sjálfstæð dótturfélög bankans. Hluthafar í TM fengu 54,4% hlut í sameinuðu félagi en hluthafar í Kviku rest. Fjárfestingafélagið [[Stoðir]] varð stærsti hluthafi bankans eftir sameininguna með 8,7% hlut. Marinó Örn, sem hafði haft sætaskipti við Ármann árið 2019, gegndi áfram stöðu forstjóra en Sigurður Viðarsson varð áfram forstjóri TM. Stjórnir félaganna töldu raunhæft að ná fram kostnaðarsamlegð sem svaraði til 1,2-1,5 milljarða á ári. Að megninu til átti sú samlegð að koma fram í gegnum bætt fjármögnunarkjör Lykils.<ref>{{Cite web|url=https://kvika.is/frettir/samruni-kviku-tm-og-lykils-samthykktur/|title=Samruni Kviku, TM og Lykils samþykktur|website=kvika.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Á næstu árum fór mikill kraftur í að samþætta starfsemi Kviku, TM og Lykils en auk þess færði bankinn frekar út kvíarnar með kaupum á Aur og Netgíró árið 2021 og greiðslumiðlunarfyrirtækinu Straumi árið 2023. Ákveðin þáttaskil urðu svo árið 2022 þegar bankinn eignaðist um 80% hlut í breska útlánafyrirtækinu, Ortus Secured Finance Ltd., sem hafði verið stofnað árið 2013. Kvika hafði verið fyrsta íslenska fjármálafyrirtækið til að hefja starfsemi erlendis eftir [[Bankahrunið á Íslandi|íslenska bankahrunið]] þegar bankinn opnaði skrifstofu í Lundúnum árið 2017. Heildarvirði Ortus í viðskiptunum var metið á sex milljarða króna. Fram kom að stefnt yrði á að 20% af hagnaði Kviku-samstæðunnar kæmi frá Bretlandseyjum innan þriggja ára.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20212183390d/forstjori-kviku-vid-erum-rett-ad-byrja-|title=Forstjóri Kviku: „Við erum rétt að byrja“|last=Halldórsson|first=Þorsteinn Friðrik|date=2021-11-16|website=Innherji|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Annað mikilvægt skref Kviku á þessum árum í því að efla fjármögnun bankans var mikill vöxtur innlána í gegnum Auði, fjármálaþjónustu Kviku. Auður hafði frá stofnun árið 2019 aukið samkeppni meðal fjármálafyrirtækja á innlánamarkaði og á fimm ára afmæli hennar fóru innlán á efnahagsreikningi Kviku yfir 100 milljarða og fjöldi viðskipamanna með sparnaðarreikninga yfir 50.000 talsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252732127d/audur-hefur-inn-reid-sina-a-husnaedislana-markad|title=Auður hefur inn­reið sína á húsnæðislána­markað - Vísir|last=Ísleifsson|first=Atli|date=2025-05-28|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> === '''Viðræður við Íslandsbanka og sala á TM''' === Snemma árs 2023 hófust samrunaviðræður milli Kviku og [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]]. "Stjórnir félaganna telja að verulegur ávinningur geti falist í samrunanum fyrir bæði hluthafa og viðskiptavini beggja félaga.“<ref>{{Cite web|url=https://www.globenewswire.com/news-release/2023/05/03/2660731/0/is/Sameiginleg-tilkynning-fr%C3%A1-%C3%8Dslandsbanka-og-Kviku-um-st%C3%B6%C3%B0u-samrunavi%C3%B0r%C3%A6%C3%B0na.html|title=Sameiginleg tilkynning frá Íslandsbanka og Kviku um stöðu samrunaviðræðna|last=hf|first=Kvika banki|date=2023-05-03|website=GlobeNewswire News Room|language=en-us|access-date=2026-07-14}}</ref> Upp úr viðræðunum slitnaði þó um mitt ár 2023 eftir að boðað hafði verið til hluthafafundar í Íslandsbanka.<ref>{{Cite web|url=https://www.globenewswire.com/news-release/2023/06/29/2697269/0/is/Kvika-banki-hf-Tilkynning-um-slit-%C3%A1-samrunavi%C3%B0r%C3%A6%C3%B0um-vi%C3%B0-%C3%8Dslandsbanka-hf.html|title=Kvika banki hf.: Tilkynning um slit á samrunaviðræðum við Íslandsbanka hf.|last=hf|first=Kvika banki|date=2023-06-29|website=GlobeNewswire News Room|language=en-us|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2023/07/02/stjorn_islandsbanka_bodar_til_hluthafafundar/|title=Stjórn Íslandsbanka boðar til hluthafafundar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-18}}</ref> Stuttu síðar lét Marinó Örn af störfum sem forstjóri Kviku en í stað hans kom Ármann Þorvaldsson sem hafði verið forstjóri bankans 2017-2019. Liður í nýrri stefnumörkun bankans var að skoða sölu á TM try ggingum og eftir söluferli var ákveðið að ganga að kauptilboði Landsbankans í mars 2024.Kaupverð samkvæmt tilboðinu nam 28,6 milljörðum króna en endaði í 32,3 milljörðum þegar gengið var endanlega frá viðskiptunum í febrúar 2025. Í kjölfarið greiddi Kvika út sérstaka arðgreiðslu vegna sölunnar á TM sem hljóðaði upp á 23 milljarða króna eða fimm krónur á hvern hlut. Salan gaf bankanum ennfremur færi á að auka útlán á Bretlandseyjum og bjóða í fyrsta skipti upp á óverðtryggð húsnæðislán til almennings.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252688466d/greidslur-til-hlut-hafa-kviku-munu-nema-um-thrja-tiu-milljordum-eftir-soluna-a-tm|title=Greiðslur til hlut­hafa Kviku munu nema um þrjá­tíu milljörðum eftir söluna á TM|last=Ægisson|first=Hörður|date=2025-02-13|website=Innherji|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> == '''Hætt við samruna''' '''við Arion''' == Rétt um það leyti er Kvika fagnaði tíu ára afmæli, haustið 2025, hófst næsta atrenna að frekari samþjöppun á íslenskum fjármálamarkaði. Í júlí 2025 ákváðu stjórnir Kviku og [[Arion banki|Arion banka]] að hefja viðræður um sameiningu bankanna í því augnamiði að skapa til öflugri bankaþjónustu fyrir viðskiptavini. Stjórn Íslandsbanka hafði aukinheldur um sama leyti lýst yfir vilja til að ganga til viðræðna við Kviku um samruna. Í væntum samruna við Arion banka var gert ráð fyrir að hluthafar Kviku fengju 26% fyrir sinn snúð í sameinuðu félagi.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252748087d/arion-og-kvika-i-samrunavidraedur|title=Arion og Kvika í samrunaviðræður - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-06-07|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Samanlagður banki hefði orðið annar stærsti banki Íslands á eftir Landsbankanum. Eftir ítarlegar forviðræður við [[Samkeppniseftirlitið]] var samtali bankanna slitið í apríl 2026.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262869795d/arion-banki-og-kvika-blasa-af-sam-runann|title=Arion banki og Kvika blása af sam­runann - Vísir|last=Gunnarsson|first=Oddur Ævar|date=2026-04-15|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> Í ljósi sterkar eiginfjárstöðu Kviku að viðræðum loknum, ákvað stjórn bankans að leggja til sértaka arðgreiðslu að fjárhæð tíu milljarðar króna sem samþykkt var í maí 2026. Skömmu síðar tilkynnti Ármann Þorvaldsson um að hann hefði óskað eftir að láta af störfum sem forstjóri Kviku í árslok 2026 eftir tæplega áratugastarf fyrir bankann.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2026/06/10/armann_hefur_akvedid_ad_lata_af_storfum/|title=Ármann hefur ákveðið að láta af störfum|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-14}}</ref> == Forstjórar Kviku banka == '''Sigurður Atli Jónsson,''' 2015-2017 '''Ármann Þorvaldsson,''' 2017-2019 og 2023-2026 '''Marinó Örn Tryggvason,''' 2019-2023 == Tilvísanir == 6sf50cap578w42tlxlnn0x0bo3vjv4t 0 192107 1972623 1972421 2026-07-18T19:27:12Z Salvor 70 1972623 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Viðartittlingur | image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | genus = Spizelloides | parent_authority = Slager & [[John Klicka|Klicka]], 2014 | species = arborea | authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810) | synonyms = ''Spizella monticola''<br />''Spizella arborea''<br />''Passerella arborea'' | range_map = Spizelloides arborea map.svg | range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''<br /> }} [[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]] Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór [[Spörvar|spör]] frá [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]]. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-<nowiki/>[[Kanada]] og hefur vetursetu í Suður-Kanada og nágrannalöndum [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Viðartittlingur er eina tegundin af ættinni Spizelloides. == Tegundargreining == Tegundinni var fyrst lýst árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}</ref> Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var tegundin flutt í ættina '''''Spizelloides''''' þar sem tegundin þótti mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.<ref>{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}</ref> == Lýsing == * '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &nbsp; * '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) * '''Vænghaf:''' 9,4 í (24 cm) &nbsp; Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum. Á hlið eru þeir með ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og [[amerískur spör]] (spizella passerina). == Dreifing og búsvæði == [[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann. == Mataræði og hegðun == [[Mynd:Dotty the Tree Sparrow, Slaty the Junco.jpg|vinstri|thumb|Myndskreyting úr barnabók um viðartittling og aðra spörvategund, Þessar tegundir sjást oft saman.]] Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' === Hreiður og ræktun === Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}</ref>   === Viðartittlingar á Íslandi === Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]]  og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á Skáni fyrir áratug. == Tilvísanir == {{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}} [[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]] g0zjqs0ht8kk9ssxj0of5wg2ydmc16v 1972624 1972623 2026-07-18T19:29:19Z Salvor 70 1972624 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Viðartittlingur | image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | familia = | genus = Spizelloides | parent_authority = Slager & [[John Klicka|Klicka]], 2014 | species = arborea | authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810) | synonyms = ''Spizella monticola''<br />''Spizella arborea''<br />''Passerella arborea'' | range_map = Spizelloides arborea map.svg | range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''<br /> }} [[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]] Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór [[Spörvar|spör]] frá [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]]. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-<nowiki/>[[Kanada]] og hefur vetursetu í Suður-Kanada og nágrannalöndum [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Viðartittlingur er eina tegundin af ættinni Spizelloides. == Tegundargreining == Tegundinni var fyrst lýst árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}</ref> Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var tegundin flutt í ættina '''''Spizelloides''''' þar sem tegundin þótti mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.<ref>{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}</ref> == Lýsing == * '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &nbsp; * '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) * '''Vænghaf:''' 9,4 í (24 cm) &nbsp; Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum. Á hlið eru þeir með ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og [[amerískur spör]] (spizella passerina). == Dreifing og búsvæði == [[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann. == Mataræði og hegðun == [[Mynd:Dotty the Tree Sparrow, Slaty the Junco.jpg|vinstri|thumb|Myndskreyting úr barnabók um viðartittling og aðra spörvategund, Þessar tegundir sjást oft saman.]] Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' === Hreiður og ræktun === Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}</ref>   === Viðartittlingar á Íslandi === Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]]  og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á Skáni fyrir áratug. == Tilvísanir == {{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}} [[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]] efnzmi9wx00ufitbbcdisq73u29p0au 1972626 1972624 2026-07-18T19:30:31Z Salvor 70 1972626 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Viðartittlingur | image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | familia = Passerellidae | genus = Spizelloides | parent_authority = Slager & [[John Klicka|Klicka]], 2014 | species = arborea | authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810) | synonyms = ''Spizella monticola''<br />''Spizella arborea''<br />''Passerella arborea'' | range_map = Spizelloides arborea map.svg | range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''<br /> }} [[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]] Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór [[Spörvar|spör]] frá [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]]. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-<nowiki/>[[Kanada]] og hefur vetursetu í Suður-Kanada og nágrannalöndum [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Viðartittlingur er eina tegundin af ættinni Spizelloides. == Tegundargreining == Tegundinni var fyrst lýst árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}</ref> Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var tegundin flutt í ættina '''''Spizelloides''''' þar sem tegundin þótti mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.<ref>{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}</ref> == Lýsing == * '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &nbsp; * '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) * '''Vænghaf:''' 9,4 í (24 cm) &nbsp; Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum. Á hlið eru þeir með ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og [[amerískur spör]] (spizella passerina). == Dreifing og búsvæði == [[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann. == Mataræði og hegðun == [[Mynd:Dotty the Tree Sparrow, Slaty the Junco.jpg|vinstri|thumb|Myndskreyting úr barnabók um viðartittling og aðra spörvategund, Þessar tegundir sjást oft saman.]] Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' === Hreiður og ræktun === Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}</ref>   === Viðartittlingar á Íslandi === Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]]  og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á Skáni fyrir áratug. == Tilvísanir == {{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}} [[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]] ebnn12gu5o6so0gapuzyjy9l4uyjf2w 1972632 1972626 2026-07-18T19:45:39Z Berserkur 10188 /* Viðartittlingar á Íslandi */ 1972632 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Viðartittlingur | image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | familia = Passerellidae | genus = Spizelloides | parent_authority = Slager & [[John Klicka|Klicka]], 2014 | species = arborea | authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810) | synonyms = ''Spizella monticola''<br />''Spizella arborea''<br />''Passerella arborea'' | range_map = Spizelloides arborea map.svg | range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''<br /> }} [[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]] Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór [[Spörvar|spör]] frá [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]]. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-<nowiki/>[[Kanada]] og hefur vetursetu í Suður-Kanada og nágrannalöndum [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Viðartittlingur er eina tegundin af ættinni Spizelloides. == Tegundargreining == Tegundinni var fyrst lýst árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}</ref> Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var tegundin flutt í ættina '''''Spizelloides''''' þar sem tegundin þótti mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.<ref>{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}</ref> == Lýsing == * '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &nbsp; * '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) * '''Vænghaf:''' 9,4 í (24 cm) &nbsp; Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum. Á hlið eru þeir með ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og [[amerískur spör]] (spizella passerina). == Dreifing og búsvæði == [[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann. == Mataræði og hegðun == [[Mynd:Dotty the Tree Sparrow, Slaty the Junco.jpg|vinstri|thumb|Myndskreyting úr barnabók um viðartittling og aðra spörvategund, Þessar tegundir sjást oft saman.]] Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' === Hreiður og ræktun === Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}</ref>   === Viðartittlingar á Íslandi === Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á [[Skánn|Skáni]] fyrir áratug. == Tilvísanir == {{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}} [[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]] 81u4zjsttctt94p5m7uizcwqeps6dk4 1972635 1972632 2026-07-18T21:09:19Z Salvor 70 1972635 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Viðartittlingur | image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | familia = Passerellidae | genus = Spizelloides | parent_authority = Slager & [[John Klicka|Klicka]], 2014 | species = arborea | authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810) | synonyms = ''Spizella monticola''<br />''Spizella arborea''<br />''Passerella arborea'' | range_map = Spizelloides arborea map.svg | range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''<br /> }} [[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]] Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór [[Spörvar|spör]] frá [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]]. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-<nowiki/>[[Kanada]] og hefur vetursetu í Suður-Kanada og nágrannalöndum [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Viðartittlingur er eina tegundin af ættinni Spizelloides. == Tegundargreining == Tegundinni var fyrst lýst árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}</ref> Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var tegundin flutt í ættina '''''Spizelloides''''' þar sem tegundin þótti mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.<ref>{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}</ref> == Lýsing == * '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &nbsp; * '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) * '''Vænghaf:''' 9,4 í (24 cm) &nbsp; Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum. Á hlið eru þeir með ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og [[amerískur spör]] (spizella passerina). == Dreifing og búsvæði == [[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann. == Mataræði og hegðun == [[Mynd:Dotty the Tree Sparrow, Slaty the Junco.jpg|vinstri|thumb|Myndskreyting úr barnabók um viðartittling og aðra spörvategund, Þessar tegundir sjást oft saman.]] Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' === Hreiður og ræktun === Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}</ref>   === Viðartittlingar á Íslandi === Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á [[Skánn|Skáni]] fyrir áratug. == Tilvísanir == {{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}} [[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]] [[Flokkur:Spörfuglar]] pc6y5m1pmkkjp6npmeezg88kh8mcz8r 1972639 1972635 2026-07-18T21:57:58Z Salvor 70 /* Mataræði og hegðun */ 1972639 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Viðartittlingur | image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | familia = Passerellidae | genus = Spizelloides | parent_authority = Slager & [[John Klicka|Klicka]], 2014 | species = arborea | authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810) | synonyms = ''Spizella monticola''<br />''Spizella arborea''<br />''Passerella arborea'' | range_map = Spizelloides arborea map.svg | range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''<br /> }} [[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]] Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór [[Spörvar|spör]] frá [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]]. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-<nowiki/>[[Kanada]] og hefur vetursetu í Suður-Kanada og nágrannalöndum [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Viðartittlingur er eina tegundin af ættinni Spizelloides. == Tegundargreining == Tegundinni var fyrst lýst árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}</ref> Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var tegundin flutt í ættina '''''Spizelloides''''' þar sem tegundin þótti mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.<ref>{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}</ref> == Lýsing == * '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &nbsp; * '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) * '''Vænghaf:''' 9,4 í (24 cm) &nbsp; Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum. Á hlið eru þeir með ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og [[amerískur spör]] (spizella passerina). == Dreifing og búsvæði == [[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann. == Mataræði og hegðun == [[Mynd:Dotty the Tree Sparrow, Slaty the Junco.jpg|vinstri|thumb|Myndskreyting úr bandarískri barnabók um viðartittling og [[Vetrartittlingur|vetrartittling.]] Þessar tegundir sjást oft saman.]] Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með spörvategundinni '''''Junco hyemalis.''''' === Hreiður og ræktun === Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}</ref>   === Viðartittlingar á Íslandi === Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á [[Skánn|Skáni]] fyrir áratug. == Tilvísanir == {{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}} [[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]] [[Flokkur:Spörfuglar]] gre7b8fdjvd8wt23gm6v6jjhutbntyr 1972640 1972639 2026-07-18T22:01:28Z Salvor 70 /* Mataræði og hegðun */ 1972640 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Viðartittlingur | image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | familia = Passerellidae | genus = Spizelloides | parent_authority = Slager & [[John Klicka|Klicka]], 2014 | species = arborea | authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810) | synonyms = ''Spizella monticola''<br />''Spizella arborea''<br />''Passerella arborea'' | range_map = Spizelloides arborea map.svg | range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''<br /> }} [[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]] Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór [[Spörvar|spör]] frá [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]]. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-<nowiki/>[[Kanada]] og hefur vetursetu í Suður-Kanada og nágrannalöndum [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Viðartittlingur er eina tegundin af ættinni Spizelloides. == Tegundargreining == Tegundinni var fyrst lýst árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}</ref> Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var tegundin flutt í ættina '''''Spizelloides''''' þar sem tegundin þótti mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.<ref>{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}</ref> == Lýsing == * '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &nbsp; * '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) * '''Vænghaf:''' 9,4 í (24 cm) &nbsp; Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum. Á hlið eru þeir með ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og [[amerískur spör]] (spizella passerina). == Dreifing og búsvæði == [[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann. == Mataræði og hegðun == [[Mynd:Dotty the Tree Sparrow, Slaty the Junco.jpg|vinstri|thumb|Myndskreyting úr bandarískri barnabók um viðartittling og [[Vetrartittlingur|vetrartittling.]] Þessar tegundir sjást oft saman.]] Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með [[Vetrartittlingur|vetratittlingi]] (Junco hyemalis) sem er álíka stór spörvategund. === Hreiður og ræktun === Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}</ref>   === Viðartittlingar á Íslandi === Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á [[Skánn|Skáni]] fyrir áratug. == Tilvísanir == {{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}} [[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]] [[Flokkur:Spörfuglar]] kg0b7120sjx2mrt6ugbs2bv9wobohay 1972641 1972640 2026-07-18T22:09:49Z Salvor 70 1972641 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Viðartittlingur | image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | familia = Passerellidae | genus = Spizelloides | parent_authority = Slager & [[John Klicka|Klicka]], 2014 | species = arborea | authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810) | synonyms = ''Spizella monticola''<br />''Spizella arborea''<br />''Passerella arborea'' | range_map = Spizelloides arborea map.svg | range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''<br /> }} [[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]] Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór [[Spörvar|spör]] frá [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]]. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-<nowiki/>[[Kanada]] og hefur vetursetu í Suður-Kanada og nágrannalöndum [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Viðartittlingur er eina tegundin af ættinni Spizelloides. == Tegundargreining == Tegundinni var fyrst lýst árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}</ref> Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var tegundin flutt í ættina '''''Spizelloides''''' þar sem tegundin þótti mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.<ref>{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}</ref> == Lýsing == * '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &nbsp; * '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) * '''Vænghaf:''' 9,4 í (24 cm) &nbsp; Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum. Á hlið eru þeir með ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og [[amerískur spör]] (spizella passerina). == Dreifing og búsvæði == [[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]]Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann. == Mataræði og hegðun == [[Mynd:Dotty the Tree Sparrow, Slaty the Junco.jpg|vinstri|thumb|Myndskreyting úr bandarískri barnabók um viðartittling og [[Vetrartittlingur|vetrartittling.]] Þessar tegundir sjást oft saman.]] Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með [[Vetrartittlingur|vetratittlingi]] (Junco hyemalis) sem er álíka stór spörvategund. === Hreiður og ræktun === Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}</ref>   Þó að fuglinn verpi einu eggi á dag í vikutíma þá munar aðeins klukkustundum á hvenær eggin klekjast út. Það veldur því að allir ungarnir byrja samtímis að fljúga saman og leita saman að æti. Foreldrarnir eru ekki saman eftir varpið. === Viðartittlingar á Íslandi === Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á [[Skánn|Skáni]] fyrir áratug. == Tilvísanir == {{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}} [[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]] [[Flokkur:Spörfuglar]] rrbwrrmygnv77ambgwfdl1ydv2xlf1c 1972642 1972641 2026-07-18T22:12:21Z Salvor 70 1972642 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Viðartittlingur | image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | familia = Passerellidae | genus = Spizelloides | parent_authority = Slager & [[John Klicka|Klicka]], 2014 | species = arborea | authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810) | synonyms = ''Spizella monticola''<br />''Spizella arborea''<br />''Passerella arborea'' | range_map = Spizelloides arborea map.svg | range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''<br /> }} [[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]] Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór [[Spörvar|spör]] frá [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]]. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-<nowiki/>[[Kanada]] og hefur vetursetu í Suður-Kanada og nágrannalöndum [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Viðartittlingur er eina tegundin af ættinni Spizelloides. == Tegundargreining == [[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]] Tegundinni var fyrst lýst árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}</ref> Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var tegundin flutt í ættina '''''Spizelloides''''' þar sem tegundin þótti mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.<ref>{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}</ref> == Lýsing == * '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &nbsp; * '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) * '''Vænghaf:''' 9,4 í (24 cm) &nbsp; Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum. Á hlið eru þeir með ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og [[amerískur spör]] (spizella passerina). == Dreifing og búsvæði == Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann. == Mataræði og hegðun == [[Mynd:Dotty the Tree Sparrow, Slaty the Junco.jpg|vinstri|thumb|Myndskreyting úr bandarískri barnabók um viðartittling og [[Vetrartittlingur|vetrartittling.]] Þessar tegundir sjást oft saman.]] Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með [[Vetrartittlingur|vetratittlingi]] (Junco hyemalis) sem er álíka stór spörvategund. === Hreiður og ræktun === Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}</ref>   Þó að fuglinn verpi einu eggi á dag í vikutíma þá munar aðeins klukkustundum á hvenær eggin klekjast út. Það veldur því að allir ungarnir byrja samtímis að fljúga saman og leita saman að æti. Foreldrarnir eru ekki saman eftir varpið. === Viðartittlingar á Íslandi === Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á [[Skánn|Skáni]] fyrir áratug. == Tilvísanir == {{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}} [[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]] [[Flokkur:Spörfuglar]] jrce88t3p80dsugif4bxyl0ef10fou9 1972643 1972642 2026-07-18T22:18:00Z Salvor 70 1972643 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Viðartittlingur | image = American Tree Sparrow - Flickr - Fyn Kynd.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Passerella arborea'' |article-number=e.T22721159A138528295 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22721159A138528295.en |access-date=2 October 2022}}</ref> | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | familia = Passerellidae | genus = Spizelloides | parent_authority = Slager & [[John Klicka|Klicka]], 2014 | species = arborea | authority = ([[Alexander Wilson (ornithologist)|Wilson]], 1810) | synonyms = ''Spizella monticola''<br />''Spizella arborea''<br />''Passerella arborea'' | range_map = Spizelloides arborea map.svg | range_map_caption = Útbreiðsla ''Spizelloides arborea''<br /> }} [[Mynd:Spizelloides_arborea_CT5.jpg|vinstri|thumb|257x257dp]] [[Mynd:Dotty the Tree Sparrow, Slaty the Junco.jpg|vinstri|thumb|Myndskreyting úr bandarískri barnabók um viðartittling og [[Vetrartittlingur|vetrartittling.]] Þessar tegundir sjást oft saman.]] [[Mynd:American_tree_sparrow_in_CP_(41285)_(cropped).jpg|thumb|Viðartittlingur að vetrarlagi]] Viðartittlingur (fræðiheiti '''''Spizelloides''''' '''''arborea''''')er meðalstór [[Spörvar|spör]] frá [[Nýi heimurinn|Nýja heiminum]]. Hann verpir í [[Alaska]] og Norður-<nowiki/>[[Kanada]] og hefur vetursetu í Suður-Kanada og nágrannalöndum [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Viðartittlingur er eina tegundin af ættinni Spizelloides. == Tegundargreining == Tegundinni var fyrst lýst árið 1810 af Alexander Wilson og var tegundin í fyrstu útgáfu The Birds of America undir nafninu '''Kanada bunting'''.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/birdsofameri318391871audu/page/82/mode/2up|title=The birds of America, from drawings made in the United States and their territories|last=Audubon|first=John|date=1831|edition=1|page=82|access-date=11 February 2026}}</ref> Viðartittlingur var var upphaflega flokkaður í ættkvíslina ''Spizella''. Árið 2014 var tegundin flutt í ættina '''''Spizelloides''''' þar sem tegundin þótti mjög frábrugðin öðrum núverandi ættkvíslum.<ref>{{Cite journal |last=Slager |first=David L. |last2=Klicka |first2=John |date=2014 |title=A new genus for the American Tree Sparrow (Aves: Passeriformes: Passerellidae) |url=http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:5640973D-C2B7-4D8F-BC5C-7460FBE59A0B |journal=Zootaxa |volume=3821 |issue=3 |pages=398–400 |doi=10.11646/zootaxa.3821.3.9 |pmid=24989754}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Klicka |first=J. |last2=Barker |first2=F.K. |last3=Burns |first3=K.J. |last4=Lanyon |first4=S.M. |last5=Lovette |first5=I.J. |last6=Chaves |first6=J.A. |last7=Bryson, Jr. |first7=R.W. |date=2014 |title=A comprehensive multilocus assessment of sparrow (Family Passerellidae) relationships. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=77 |pages=177–182 |doi=10.1016/j.ympev.2014.04.025 |pmid=24792084}}</ref> == Lýsing == * '''Lengd''': 5,5 in (14 cm) &nbsp; * '''Þyngd''': 0,5-1,0 oz (13-28 g) * '''Vænghaf:''' 9,4 í (24 cm) &nbsp; Fullorðnir fuglar hafa ryðrauða kollhúfu og og grátt höfuð með litlum dökkum blett á brjósti. Bakið er ryðrautt með ljósum strípum, vængir eru brúnir með hvítum þverröndum og stélið er mjótt. Andlit þeirra er grátt og liggur ryðrauð lína frá augum. Á hlið eru þeir með ljósbrúnum yrjum. Þeir eru svipaðir í útliti og [[amerískur spör]] (spizella passerina). == Dreifing og búsvæði == Heimkynni viðartittlinga eru [[Freðmýri|freðmýrar]] eða norðurmörk taiga skógar í [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Þeir búa sér til hreiður á jörðinni og fara til suðurhluta Kanada og Bandaríkjanna yfir vetrartímann. == Mataræði og hegðun == Viðartittlingar finna æti á jörðinni niðri eða í lágum runnum og eru oft í hópum utan varptímans. Þeir éta aðallega fræ og [[skordýr]], en einnig ber. Þeir sjást oft á fóðrunarstöðum með [[Vetrartittlingur|vetratittlingi]] (Junco hyemalis) sem er álíka stór spörvategund. === Hreiður og ræktun === Viðartittlingar byggja venjulega hreiður á eða nálægt jörðinni. Hreiðrið er úr fíngerðu grasi, fjaðrum, mosa, greinum og berki.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/American_Tree_Sparrow/lifehistory|title=American Tree Sparrow Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|website=www.allaboutbirds.org|language=en|access-date=2025-04-23}}</ref>   Þó að fuglinn verpi einu eggi á dag í vikutíma þá munar aðeins klukkustundum á hvenær eggin klekjast út. Það veldur því að allir ungarnir byrja samtímis að fljúga saman og leita saman að æti. Foreldrarnir eru ekki saman eftir varpið. === Viðartittlingar á Íslandi === Viðartittlingur sást í fyrsta skipti á Íslandi í Kjós í Hvalfirði í júlí 2026. Viðartittlingar eru fuglar [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] og hafa aðeins einu sinni áður sést í Evrópu en það var á [[Skánn|Skáni]] fyrir áratug. == Tilvísanir == {{cite book | title = The Scientific Nomenclature of Birds in the Upper Midwest | first1 = James | last1 = Sandrock | first2 = Jean C. |last2 = Prior | year = 2014 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City, IA, US | page = 137 | url = https://books.google.com/books?id=GsTpAgAAQBAJ&pg=PA137 | isbn = 978-1-60938-225-4}} [[Flokkur:Tegundir sem ekki eru í útrýmingarhættu]] [[Flokkur:Spörfuglar]] 9if17yo1fyogaqadrtwe0l4gjuta7tw 0 192110 1972645 1972470 2026-07-18T23:30:01Z TKSnaevarr 53243 1972645 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Peter Paul Rubens - St James the Apostle - WGA20192.jpg|thumb|right|''Heilagur Jakob eldri'' eftir [[Peter Paul Rubens]].]] '''Jakob Sebedeusson''' eða '''Jakob eldri''' var einn af tólf [[Postuli|postulum]] [[Jesús|Jesú]]. Samkvæmt [[Nýja testamentið|nýja testamentinu]] var Jakob annar postulinn sem lést, á eftir [[Júdas Ískaríot|Júdasi Ískaríot]], og sá fyrsti sem dó [[Píslarvottur|píslarvættisdauða]]. Jakob er [[verndardýrlingur]] [[Spánn|Spánar]] og sagt er að jarðneskar leifar hans séu geymdar í [[Dómkirkjan í Santiago de Compostela|dómkirkjunni í Santiago de Compostela]] í [[Galisía|Galisíu]] á [[Spánn|Spáni]]. Jakob var fiskimaður frá [[Galílea|Galíleu]] líkt og postularnir [[Pétur postuli|Pétur]] og [[Andrés postuli|Andrés]].<ref name=vv>{{Vísindavefurinn|62548|Hvað hétu lærisveinar Jesú?|höfundur=Einar Sigurbjörnsson|dags= 27. september 2012|skoðað=17. júlí 2026}}</ref> [[Jóhannes postuli]] var bróðir Jakobs og foreldrar þeirra voru þau [[Sebedeus]] og [[Salóme (nýja testamentið)|Salóme]]. Salóme var að líkindum systir [[María mey|Maríu guðsmóður]] og þeir Jakob og Jóhannes því frændur Jesú.<ref name=mbl>{{Tímarit.is|3475963|Jakob eldri|höfundur=Sigurður Ægisson|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=27. júlí 2003|blaðsíða=43}}</ref> Í nafnalista postulanna í [[Markúsarguðspjall]]i og [[Postulasagan|Postulasögunni]] er Jakob annar í röðinni en þriðji í listum [[Matteusarguðspjall]]s og [[Lúkasarguðspjall]]s. Hann er því talinn hafa verið einn lærisveinanna í innsta hring Jesú.<ref name=mbl/> Fjallað er um dauða Jakobs í [[Postulasagan|Postulasögunni]]. Þar segir að eftir upprisu Jesú hafi Jakob ásamt Pétri orðið forystumaður kristna safnaðarins í [[Jerúsalem]]. Hann hafi hins vegar verið líflátinn árið 42 eða 44 að skipan [[Heródes Agrippa|Heródesar konungs]]: {{Tilvitnun2|Um þessar mundir lét Heródes konungur leggja hendur á nokkra úr söfnuðinum og misþyrma þeim. Hann lét höggva Jakob bróður Jóhannesar með sverði.<ref>Biblían. Postulasagan 12:1–2 (Netútgáfa Snerpu).</ref>}} Á fyrri hluta miðalda urðu til helgisögur um að Jakob hefði fyrir dauða sinn predikað á Spáni. Ein helgisagan hermir að tveir fyrrum galdramenn að nafni Hermogenes og Filetus hafi flutt líkamsleifar Jakobs til [[Iria Flavia]] í Galisíu eftir að hann var tekinn af lífi og að þaðan hafi þær verið fluttar til Compostella á 9. öld. Önnur segir að Jakob hafi á yfirnáttúrulegan máta birst og hjálpað spænskum hermönnum í bardaga gegn [[Márar|márum]] á 8. öld. Þaðan í frá hafði Jakob viðurnefnið ''Matamoros'' eða Márabani og spænskir hermenn hrópuðu „Santiago“ [Heilagur Jakob] sem heróp.<ref name=mbl/> Sagt er að á 9. öld hafi helgur dómur Jakobs fundist á Stjörnuakri í Galisíu og þar hafi verið reist kirkja sem varð vinsæll áfangastaður kristinna pílagríma. Borgin sem reis í kringum kirkjuna hlaut nafnið Santiago de Compostella. Vegurinn þangað er nefndur [[Jakobsvegurinn]] í höfuðið á Jakob postula.<ref name=vv/> ==Tilvísanir== <references/> {{Postularnir tólf}} {{stubbur|trúarbrögð}} {{d|44}} [[Flokkur:Kristnir dýrlingar]] [[Flokkur:Postular]] 14nucfyee763jfwznj9mlzo72eekpuu 1972646 1972645 2026-07-18T23:30:17Z TKSnaevarr 53243 1972646 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Peter Paul Rubens - St James the Apostle - WGA20192.jpg|thumb|right|''Heilagur Jakob eldri'' eftir [[Peter Paul Rubens]].]] '''Jakob Sebedeusson''' eða '''Jakob eldri''' var einn af tólf [[Postuli|postulum]] [[Jesús|Jesú]]. Samkvæmt [[Nýja testamentið|nýja testamentinu]] var Jakob annar postulinn sem lést, á eftir [[Júdas Ískaríot|Júdasi Ískaríot]], og sá fyrsti sem dó [[Píslarvottur|píslarvættisdauða]]. Jakob er [[verndardýrlingur]] [[Spánn|Spánar]] og sagt er að jarðneskar leifar hans séu geymdar í [[Dómkirkjan í Santiago de Compostela|dómkirkjunni í Santiago de Compostela]] í [[Galisía|Galisíu]] á [[Spánn|Spáni]]. Jakob var fiskimaður frá [[Galílea|Galíleu]] líkt og postularnir [[Pétur postuli|Pétur]] og [[Andrés postuli|Andrés]].<ref name=vv>{{Vísindavefurinn|62548|Hvað hétu lærisveinar Jesú?|höfundur=Einar Sigurbjörnsson|dags= 27. september 2012|skoðað=17. júlí 2026}}</ref> [[Jóhannes postuli]] var bróðir Jakobs og foreldrar þeirra voru þau [[Sebedeus]] og [[Salóme (nýja testamentið)|Salóme]]. Salóme var að líkindum systir [[María mey|Maríu guðsmóður]] og þeir Jakob og Jóhannes því frændur Jesú.<ref name=mbl>{{Tímarit.is|3475963|Jakob eldri|höfundur=Sigurður Ægisson|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=27. júlí 2003|blaðsíða=43}}</ref> Í nafnalista postulanna í [[Markúsarguðspjall]]i og [[Postulasagan|Postulasögunni]] er Jakob annar í röðinni en þriðji í listum [[Matteusarguðspjall]]s og [[Lúkasarguðspjall]]s. Hann er því talinn hafa verið einn lærisveinanna í innsta hring Jesú.<ref name=mbl/> Fjallað er um dauða Jakobs í [[Postulasagan|Postulasögunni]]. Þar segir að eftir upprisu Jesú hafi Jakob ásamt Pétri orðið forystumaður kristna safnaðarins í [[Jerúsalem]]. Hann hafi hins vegar verið líflátinn árið 42 eða 44 að skipan [[Heródes Agrippa|Heródesar konungs]]: {{Tilvitnun2|Um þessar mundir lét Heródes konungur leggja hendur á nokkra úr söfnuðinum og misþyrma þeim. Hann lét höggva Jakob bróður Jóhannesar með sverði.<ref>Biblían. Postulasagan 12:1–2 (Netútgáfa Snerpu).</ref>}} Á fyrri hluta miðalda urðu til helgisögur um að Jakob hefði fyrir dauða sinn predikað á Spáni. Ein helgisagan hermir að tveir fyrrum galdramenn að nafni Hermogenes og Filetus hafi flutt líkamsleifar Jakobs til [[Iria Flavia]] í Galisíu eftir að hann var tekinn af lífi og að þaðan hafi þær verið fluttar til Compostella á 9. öld. Önnur segir að Jakob hafi á yfirnáttúrulegan máta birst og hjálpað spænskum hermönnum í bardaga gegn [[Márar|márum]] á 8. öld. Þaðan í frá hafði Jakob viðurnefnið ''Matamoros'' eða Márabani og spænskir hermenn hrópuðu „Santiago“ [Heilagur Jakob] sem heróp.<ref name=mbl/> Sagt er að á 9. öld hafi helgur dómur Jakobs fundist á Stjörnuakri í Galisíu og þar hafi verið reist kirkja sem varð vinsæll áfangastaður kristinna pílagríma. Borgin sem reis í kringum kirkjuna hlaut nafnið [[Santiago de Compostella]]. Vegurinn þangað er nefndur [[Jakobsvegurinn]] í höfuðið á Jakob postula.<ref name=vv/> ==Tilvísanir== <references/> {{Postularnir tólf}} {{stubbur|trúarbrögð}} {{d|44}} [[Flokkur:Kristnir dýrlingar]] [[Flokkur:Postular]] pgv678mmimpes2bdqrnsfr2vle3nyct 1972647 1972646 2026-07-18T23:30:38Z TKSnaevarr 53243 1972647 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Peter Paul Rubens - St James the Apostle - WGA20192.jpg|thumb|right|''Heilagur Jakob eldri'' eftir [[Peter Paul Rubens]].]] '''Jakob Sebedeusson''' eða '''Jakob eldri''' var einn af tólf [[Postuli|postulum]] [[Jesús|Jesú]]. Samkvæmt [[Nýja testamentið|nýja testamentinu]] var Jakob annar postulinn sem lést, á eftir [[Júdas Ískaríot|Júdasi Ískaríot]], og sá fyrsti sem dó [[Píslarvottur|píslarvættisdauða]]. Jakob er [[verndardýrlingur]] [[Spánn|Spánar]] og sagt er að jarðneskar leifar hans séu geymdar í [[Dómkirkjan í Santiago de Compostela|dómkirkjunni í Santiago de Compostela]] í [[Galisía|Galisíu]] á [[Spánn|Spáni]]. Jakob var fiskimaður frá [[Galílea|Galíleu]] líkt og postularnir [[Pétur postuli|Pétur]] og [[Andrés postuli|Andrés]].<ref name=vv>{{Vísindavefurinn|62548|Hvað hétu lærisveinar Jesú?|höfundur=Einar Sigurbjörnsson|dags= 27. september 2012|skoðað=17. júlí 2026}}</ref> [[Jóhannes postuli]] var bróðir Jakobs og foreldrar þeirra voru þau [[Sebedeus]] og [[Salóme (nýja testamentið)|Salóme]]. Salóme var að líkindum systir [[María mey|Maríu guðsmóður]] og þeir Jakob og Jóhannes því frændur Jesú.<ref name=mbl>{{Tímarit.is|3475963|Jakob eldri|höfundur=Sigurður Ægisson|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=27. júlí 2003|blaðsíða=43}}</ref> Í nafnalista postulanna í [[Markúsarguðspjall]]i og [[Postulasagan|Postulasögunni]] er Jakob annar í röðinni en þriðji í listum [[Matteusarguðspjall]]s og [[Lúkasarguðspjall]]s. Hann er því talinn hafa verið einn lærisveinanna í innsta hring Jesú.<ref name=mbl/> Fjallað er um dauða Jakobs í [[Postulasagan|Postulasögunni]]. Þar segir að eftir upprisu Jesú hafi Jakob ásamt Pétri orðið forystumaður kristna safnaðarins í [[Jerúsalem]]. Hann hafi hins vegar verið líflátinn árið 42 eða 44 að skipan [[Heródes Agrippa|Heródesar konungs]]: {{Tilvitnun2|Um þessar mundir lét Heródes konungur leggja hendur á nokkra úr söfnuðinum og misþyrma þeim. Hann lét höggva Jakob bróður Jóhannesar með sverði.<ref>Biblían. Postulasagan 12:1–2 (Netútgáfa Snerpu).</ref>}} Á fyrri hluta miðalda urðu til helgisögur um að Jakob hefði fyrir dauða sinn predikað á Spáni. Ein helgisagan hermir að tveir fyrrum galdramenn að nafni Hermogenes og Filetus hafi flutt líkamsleifar Jakobs til [[Iria Flavia]] í Galisíu eftir að hann var tekinn af lífi og að þaðan hafi þær verið fluttar til Compostella á 9. öld. Önnur segir að Jakob hafi á yfirnáttúrulegan máta birst og hjálpað spænskum hermönnum í bardaga gegn [[Márar|márum]] á 8. öld. Þaðan í frá hafði Jakob viðurnefnið ''Matamoros'' eða Márabani og spænskir hermenn hrópuðu „Santiago“ [Heilagur Jakob] sem heróp.<ref name=mbl/> Sagt er að á 9. öld hafi helgur dómur Jakobs fundist á Stjörnuakri í Galisíu og þar hafi verið reist kirkja sem varð vinsæll áfangastaður kristinna pílagríma. Borgin sem reis í kringum kirkjuna hlaut nafnið [[Santiago de Compostela]]. Vegurinn þangað er nefndur [[Jakobsvegurinn]] í höfuðið á Jakob postula.<ref name=vv/> ==Tilvísanir== <references/> {{Postularnir tólf}} {{stubbur|trúarbrögð}} {{d|44}} [[Flokkur:Kristnir dýrlingar]] [[Flokkur:Postular]] dzkfd91bm7cze92vojinikjri8zeedf 1972648 1972647 2026-07-19T00:05:58Z TKSnaevarr 53243 1972648 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Peter Paul Rubens - St James the Apostle - WGA20192.jpg|thumb|right|''Heilagur Jakob eldri'' ({{circa}} 1612–1613) eftir [[Peter Paul Rubens]].]] '''Jakob Sebedeusson''' eða '''Jakob eldri''' var einn af tólf [[Postuli|postulum]] [[Jesús|Jesú]]. Samkvæmt [[Nýja testamentið|nýja testamentinu]] var Jakob annar postulinn sem lést, á eftir [[Júdas Ískaríot|Júdasi Ískaríot]], og sá fyrsti sem dó [[Píslarvottur|píslarvættisdauða]]. Jakob er [[verndardýrlingur]] [[Spánn|Spánar]] og sagt er að jarðneskar leifar hans séu geymdar í [[Dómkirkjan í Santiago de Compostela|dómkirkjunni í Santiago de Compostela]] í [[Galisía|Galisíu]] á [[Spánn|Spáni]]. Jakob var fiskimaður frá [[Galílea|Galíleu]] líkt og postularnir [[Pétur postuli|Pétur]] og [[Andrés postuli|Andrés]].<ref name=vv>{{Vísindavefurinn|62548|Hvað hétu lærisveinar Jesú?|höfundur=Einar Sigurbjörnsson|dags= 27. september 2012|skoðað=17. júlí 2026}}</ref> [[Jóhannes postuli]] var bróðir Jakobs og foreldrar þeirra voru þau [[Sebedeus]] og [[Salóme (nýja testamentið)|Salóme]]. Salóme var að líkindum systir [[María mey|Maríu guðsmóður]] og þeir Jakob og Jóhannes því frændur Jesú.<ref name=mbl>{{Tímarit.is|3475963|Jakob eldri|höfundur=Sigurður Ægisson|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=27. júlí 2003|blaðsíða=43}}</ref> Í nafnalista postulanna í [[Markúsarguðspjall]]i og [[Postulasagan|Postulasögunni]] er Jakob annar í röðinni en þriðji í listum [[Matteusarguðspjall]]s og [[Lúkasarguðspjall]]s. Hann er því talinn hafa verið einn lærisveinanna í innsta hring Jesú.<ref name=mbl/> Fjallað er um dauða Jakobs í [[Postulasagan|Postulasögunni]]. Þar segir að eftir upprisu Jesú hafi Jakob ásamt Pétri orðið forystumaður kristna safnaðarins í [[Jerúsalem]]. Hann hafi hins vegar verið líflátinn árið 42 eða 44 að skipan [[Heródes Agrippa|Heródesar konungs]]: {{Tilvitnun2|Um þessar mundir lét Heródes konungur leggja hendur á nokkra úr söfnuðinum og misþyrma þeim. Hann lét höggva Jakob bróður Jóhannesar með sverði.<ref>Biblían. Postulasagan 12:1–2 (Netútgáfa Snerpu).</ref>}} Á fyrri hluta miðalda urðu til helgisögur um að Jakob hefði fyrir dauða sinn predikað á Spáni. Ein helgisagan hermir að tveir fyrrum galdramenn að nafni Hermogenes og Filetus hafi flutt líkamsleifar Jakobs til [[Iria Flavia]] í Galisíu eftir að hann var tekinn af lífi og að þaðan hafi þær verið fluttar til Compostella á 9. öld. Önnur segir að Jakob hafi á yfirnáttúrulegan máta birst og hjálpað spænskum hermönnum í bardaga gegn [[Márar|márum]] á 8. öld. Þaðan í frá hafði Jakob viðurnefnið ''Matamoros'' eða Márabani og spænskir hermenn hrópuðu „Santiago“ [Heilagur Jakob] sem heróp.<ref name=mbl/> Sagt er að á 9. öld hafi helgur dómur Jakobs fundist á Stjörnuakri í Galisíu og þar hafi verið reist kirkja sem varð vinsæll áfangastaður kristinna pílagríma. Borgin sem reis í kringum kirkjuna hlaut nafnið [[Santiago de Compostela]]. Vegurinn þangað er nefndur [[Jakobsvegurinn]] í höfuðið á Jakob postula.<ref name=vv/> ==Tilvísanir== <references/> {{Postularnir tólf}} {{stubbur|trúarbrögð}} {{d|44}} [[Flokkur:Kristnir dýrlingar]] [[Flokkur:Postular]] nn8qx2f6qycz02awqxtohpgfu93lb6r 0 192116 1972589 1972528 2026-07-18T13:51:03Z Akigka 183 Tilvísun á [[Rannsóknarnefndir Alþingis]] 1972589 wikitext text/x-wiki #tilvísun[[Rannsóknarnefndir Alþingis]] 1owsxl9xz82dstp3rg6233a712bcs6a 0 192118 1972625 2026-07-18T19:30:06Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Mynd:Tumastadir1.jpg|thumb|Starfsstöð Skógræktarinnar á Tumastöðum.]] [[Mynd:Tumastadir2.jpg|thumb|Greniskógur við Lýðveldislundinn.]] '''Tumastaðir''' er staður í [[Fljótshlíð]], 9 km austur frá [[Hvolsvöllur|Hvolsvelli]]. Gróðrarstöð [[Skógrækt ríkisins|Skógræktar ríkisins]] var stofnuð á Tumastöðum árið [[1944]] og hefur þar enn starfsemi. Er þar þjóðskógur og [[trjásafn]]. <ref>[https://www.skogargatt.is/tumastadir...“ 1972625 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Tumastadir1.jpg|thumb|Starfsstöð Skógræktarinnar á Tumastöðum.]] [[Mynd:Tumastadir2.jpg|thumb|Greniskógur við Lýðveldislundinn.]] '''Tumastaðir''' er staður í [[Fljótshlíð]], 9 km austur frá [[Hvolsvöllur|Hvolsvelli]]. Gróðrarstöð [[Skógrækt ríkisins|Skógræktar ríkisins]] var stofnuð á Tumastöðum árið [[1944]] og hefur þar enn starfsemi. Er þar þjóðskógur og [[trjásafn]]. <ref>[https://www.skogargatt.is/tumastadir Tumastaðir] Skógargátt</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Fljótshlíð]] [[Flokkur:Skógar á Íslandi]] fyr1sgi27m43mr8qkd5r62km36xo4mf 1972628 1972625 2026-07-18T19:37:06Z Berserkur 10188 1972628 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Tumastadir1.jpg|thumb|Starfsstöð Skógræktarinnar á Tumastöðum.]] [[Mynd:Tumastadir2.jpg|thumb|Greniskógur við Lýðveldislundinn.]] '''Tumastaðir''' er staður og fyrrum býli í [[Fljótshlíð]], 9 km austur frá [[Hvolsvöllur|Hvolsvelli]]. Gróðrarstöð [[Skógrækt ríkisins|Skógræktar ríkisins]] var stofnuð á Tumastöðum árið [[1944]] og hefur þar enn starfsemi. Er þar þjóðskógur og [[trjásafn]]. <ref>[https://www.skogargatt.is/tumastadir Tumastaðir] Skógargátt</ref> ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Fljótshlíð]] [[Flokkur:Skógar á Íslandi]] t0bgitcd3vra10ok3224wdumo6umj8z 2 192120 1972637 2026-07-18T21:34:34Z Kaupahéðinn 116104 Kaupahéðinn færði [[Notandi:Kaupahéðinn/sandkassi]] á [[Kvika banki]] 1972637 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Kvika banki]] odx0cl6builpz3bqs0sxjkk29jv6rbz 1972638 1972637 2026-07-18T21:40:34Z Kaupahéðinn 116104 Tæmdi síðuna 1972638 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 192121 1972660 2026-07-19T01:06:56Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Gregoríus 16. | mynd = Gregory XVI.jpg | myndastærð = 250px | titill= [[File:C o a Gregorio XVI.svg |Skjaldarmerki Píusar 9.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =2. febrúar 1831 | stjórnartíð_end =1. júní 1846 | forveri = [[Píus 8.]] | eftirmaður = [[Píus 9.]] | myndatexti1 = Gregoríus 16. árið 1844. | fæddur = {{fæðingardagur|1765|9|18}} | fæðingarstaður = [[Belluno]], Lýðveldið Feneyjar|...“ 1972660 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Gregoríus 16. | mynd = Gregory XVI.jpg | myndastærð = 250px | titill= [[File:C o a Gregorio XVI.svg |Skjaldarmerki Píusar 9.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =2. febrúar 1831 | stjórnartíð_end =1. júní 1846 | forveri = [[Píus 8.]] | eftirmaður = [[Píus 9.]] | myndatexti1 = Gregoríus 16. árið 1844. | fæddur = {{fæðingardagur|1765|9|18}} | fæðingarstaður = [[Belluno]], [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|1846|7|1|1765|9|18}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Gregorius XVI signature.svg }} '''Gregoríus 16.''' ([[latína]]: ''Gregorius XVI''; fæddur undir nafninu '''Bartolomeo Alberto Cappellari '''; 18. september 1765 – 1. júní 1846) var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 2. febrúar 1831 til dauðadags þann 1. júní 1846.{{sfn|Pham|2004|p=187}} Hann er síðasti páfinn sem hefur tekið sér páfanafnið „Gregoríus“, síðasti páfinn sem réði yfir [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] alla páfatíð sína og sá síðasti sem var ekki [[biskup]] þegar hann var kjörinn. == Æviágrip == === Bakgrunnur === Bartolomeo Alberto Cappellari fæddist í Belluno, sem þá tilheyrði [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]], og var af ítalskri lágaðalsætt. Foreldrar hans voru frá frá þorpinu Pesariis við [[Friuli]]. Faðir hans var lögmaður. Þegar Bartolomeo Cappellari var 18 ára gamall gekk hann í munkareglu [[Kamaldólensar|kamaldólensa]]<ref>Richard P. McBrien: ''Lives of the Popes'', HarperCollins, 2000, bls. 336.</ref> í klaustri þeirra, San Michele, í [[Murano]] nærri Feneyjum. === Prestur === Cappellari var vígður til prests árið 1787.<ref name="Toke">[http://www.newadvent.org/cathen/07006a.htm Toke, Leslie. „Pope Gregory XVI.“ The Catholic Encyclopedia] 7. bindi. New York: Robert Appleton Company, 1910. 20. nóv. 2015</ref> Sem munkur í kamaldólensku reglunni vakti hann mikla athygli fyrir þekkingu sína í guðfræði og málfræði og var fenginn til að kenna heimspeki og guðfræði við San Michele. Árið 1790 var Cappellari skipaður ritskoðandi (''censor librorum'') bæði fyrir regluna og fyrir Sant'Ufficio í Feneyjum. Árið 1795 fór hann til Rómar og árið 1799 birti hann ritdeilu til höfuðs ítölskum [[Jansenismi|jansenistum]] undir titlinum ''II Trionfo della Santa Sede''. Verkið var gefið út hjá nokkrum bókafélögum á Ítalíu og var þýtt á fleiri tungumál.<ref>McBrien, bls. 337</ref> Árið 1800 varð Cappellari meðlimur í kaþólsku trúarakademíunni, sem [[Píus 7.]] páfi hafði stofnað, og skrifaði á vettvangi hennar ritverk um guðfræðileg og heimspekileg málefni. Árið 1805 varð hann [[ábóti]] í San Gregorio-klaustrinu í [[Monte Carlo]] í Róm.{{Sfn|Pham, s. 322}} Þegar franski keisarinn [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] hertók Róm og tók Píus 7. páfa til fanga árið 1809 flúði Cappellari til Murano. Þaðan flutti hann ásamt fleiri munkum til [[Padova]] árið 1814. Hann var kallaður aftur til Rómar eftir að Napóleon var endanlega sigraður og gerður erkidjákni í reglunni sinni. Hann varð einnig ráðgjafi hjá rannsóknarréttinum og var síðar gerður að yfirmanni hjá [[Stjórnardeild trúboðs]],{{Sfn|Pham, bls. 322}} sem hafði umsjón með öllu trúboðsstarfi utan Spánar. Honum var tvisvar boðið biskupsembætti en afþakkaði það í bæði skiptin. === Kardináli === Þann 21. mars 1825 skipaði [[Leó 12.]] páfi Cappellari [[Kardináli|kardinála]].{{Sfn|McBrien, p. 335}} Stuttu eftir það var Cappellari falið að leiða samningaviðræður um sáttmála til að tryggja réttindi kaþólikka í [[Holland]]i. Hann hafði einnig milligöngu um friðarsamning milli [[Armensk-kaþólska kirkjan|armenskra kaþólikka]] og [[Tyrkjaveldi]]s. Hann fordæmdi [[Nóvemberuppreisnin|nóvemberuppreisnina í Póllandi]] því hann taldi hana grafa undan tilraunum [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulásar 1. Rússakeisara]] til að styðja málstað kaþólskra konungssinna í Frakklandi með því að neyða hann til að senda herafla sinn til Póllands. Cappellari ferðaðist aldrei utan Ítalíu og var aðallega kunnugur aðstæðum í Feneyjum og Róm. Hann talaði bæði ítölsku og latínu reiprennandi en engin önnur evrópsk mál og kunni illa að fóta sig á vettvangi evrópskra stjórnmála.<ref name="owen">[https://books.google.com/books?id=xtbLJZOKxx8C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=Singulari+Nos&source=bl&ots=-NiMTwLNwx&sig=LFTMJ0M5z-1cTIdbK7NME2T7whg&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihvtST-aHJAhXL1B4KHe4BBxQ4ChDoAQhLMAk#v=onepage&q=Singulari%20Nos&f=false Chadwick, Owen. "Gregory XVI", ''A History of the Popes, 1830-1914''], Oxford University Press, 2003, ISBN 9780199262861</ref> === Páfakjörið === Þann 2. febrúar 1831, eftir langt páfakjör sem hafði varað í fimmtíu daga, var Cappellari óvænt kjörinn eftirmaður [[Píus 8.|Píusar 8.]] páfa. Hann þótti hafa mestan kjörþokka af þeim sem voru í boði. Þetta var eftir að [[Ferdinand 7. Spánarkonungur]] beitti neitunarvaldi gegn kjöri kardinálans [[Giacomo Giustiniani]]<ref name="Toke" /> og eftir að til þráteflis var komið milli stuðningsmanna kardinálanna [[Emmanuele De Gregorio]] og [[Bartolomeo Pacca eldri|Bartolomeo Pacca]] án þess að neinn hefði traustan meirihluta. Páfakjörið virtist ætla að dragast enn á langinn en kardinálarnir neyddust til að koma sér saman um páfaefni þegar hertoginn af Parma kom viðvörun til þeirra um að norðurhluti [[Páfaríkið|Páfaríkisins]] stæði á barmi uppreisnar.<ref name="owen" /> Páfarnir litu til Cappellari til að leysa úr þráteflinu en það tók þó allt að 83 atkvæðagreiðslur áður en hann hlaut tilskilinn fjölda atkvæða. Þegar Cappellari var kjörinn páfi var hann enn ekki biskup. Hann er enn þann dag í dag síðasti páfinn sem hefur náð kjöri án þess að hafa áður verið biskup. Hann var vígður biskup eftir páfakjörið af Bartolomeo Pacca kardinála, kardinálbiskup af Ostíu og Velletri og yfirprestur kardinálaráðsins,{{Sfn|Pham, p. 322}} með aðstoð [[Pier Francesco Galleffi]] biskups Porto og Santa Rufina og [[Tommasso Arezzo]] biskups Sabina. Cappellari valdi sér páfanafnið Gregoríus 16. þar sem hann hafði verið ábóti San Gregario á Caelushæð í Róm í rúmlega tuttugu ár og til minningar um Gregoríus 15., stofnanda Stjórnardeildar trúboðs.<ref name="Toke" /> Hann hafði jafnframt verið í klaustrinu þaðan sem Gregoríus 1. páfi hafði sent trúboða til Englands árið 596. === Páfatíð === Stuttu fyrir páfakjör Gregoríusar hafði [[Búrbónar|Búrbónaættinni]] verið steypt af stóli í [[Júlíbyltingin|júlíbyltingunni]] í Frakklandi, sem var reiðarslag fyrir kaþólska einveldissinna þar í landi. Eitt það fyrsta sem nýja franska stjórnin gerði var að hertaka [[Ancona]], sem olli mikilli óvissu í Páfaríkinu og á Ítalíuskaga öllum. Ítalskir lýðveldissinnar gerðu uppreisn og oftar en einu sinni urðu austurrískir herir að skakka leikinn og berja niður rauðstakka lýðveldishreyfingarinnar, sem háðu skæruhernað.{{Sfn|McBrien, p. 276}} Forystan í Páfagarði frestaði fyrirhuguðum umbótum sínum eftir röð sprengjuárása og morðtilræða. Þegar kardinálinn [[Luigi Lambruschini]] var skipaður utanríkisráðherra páfastólsins í stað [[Tommaso Bernetti]] gerði það ekkert til að lægja öldurnar. Gregoríus 16. og Lambruschini kardináli voru á móti tækninýjungum eins og gasljósum og járnbrautum{{Sfn|McBrien, p. 276}} því þeir töldu að þær myndu efla borgarastéttina og þannig auka kröfur um umbætur sem myndu grafa undan valdi páfans í Páfaríkinu. Gregoríus uppnefndi járnbrautir „helvítisbrautir“ eða ''chemins d'enfer'', sem var orðaleikur með franska heitið fyrir járnbraut, ''chemin de fer''.{{Sfn|Pham, pp. 20-21}} Páfaríkið kvað niður uppreisnir í [[Viterbo]] árið 1836, í [[Ravenna]] árið 1843 og í [[Rimini]] árið 1845 með fjöldaaftökum, refsivinnu og brottvísunum en tókst aldrei að bæta úr undirliggjandi spennu í ríkinu. Gregoríus 16. varði háum fjárhæðum í varnarmál, byggingarframkvæmdir og innviði og lét reisa minnisvarða til heiðurs Leós 12. páfa (sem var byggður af [[Giuseppe Fabris]] árið 1837).{{Sfn|McBrien, p. 276}} Hann studdi jafnframt vísindamenn á borð við [[Angelo Mai]], [[Giuseppe Mezzofanti]] og [[Gaetano Moroni]] en á heildina litið komu útgjöld hans sér illa fyrir fjárhag páfastóls. Árið 1839 gaf Gregoríus 16. út páfabréf þar sem hann fordæmdi þrælaverslunina frá Afríku til Ameríku, ''[[In supremo apostolatus]]''. Meðal annarra mikilvægra rita Gregoríusar má nefna ''Sollicitudo ecclesiarum'', þar sem hann staðfesti að þegar stjórnarskipti yrðu myndi kirkjan semja við ný stjórnvöld um útnefningu biskupa í laus biskupsembætti (1832);{{Sfn|McBrien, p. 339}} ''[[Mirari Vos]]'', þar sem hann fordæmdi frjálslyndi og trúarlegt tómlæti (15. ágúst 1832); ''[[Quo graviora (1833)|Quo graviora]]'', um raunsæju stjórnarskrána í [[Rínarland]]inu (4. október 1833); ''[[Singulari Nos]]'', um kenningar [[Hugues Felicité Robert de Lamennais]] (25. júní 1834) og ''Commissum divinitus'' (17. maí 1835) um kirkjuna og ríkið.<ref>[http://www.papalencyclicals.net/Greg16/g16commi.htm Pope Gregory XVI. ''Commissum divinitus'', 17. maí 1835, Papal Encyclicals Online]</ref> ==Heimildir== * {{cite book|last=Pham|first=John-Peter|title=Heirs of the Fisherman|url=https://archive.org/details/heirsoffisherman00pham|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|date=2004|isbn=978-0-19-517834-0}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Píus 8.]] | eftir = [[Píus 9.]] | frá = 2. febrúar 1831 | til = 1. júní 1846 }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1765|1846}} [[Flokkur:Páfar]] 6mc9jcp9to9x9oh2e1ux20lwdue0syu 1972661 1972660 2026-07-19T01:08:37Z TKSnaevarr 53243 1972661 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Gregoríus 16. | mynd = Gregory XVI.jpg | myndastærð = 250px | titill= [[File:C o a Gregorio XVI.svg |Skjaldarmerki Píusar 9.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =2. febrúar 1831 | stjórnartíð_end =1. júní 1846 | forveri = [[Píus 8.]] | eftirmaður = [[Píus 9.]] | myndatexti1 = Gregoríus 16. árið 1844. | fæddur = {{fæðingardagur|1765|9|18}} | fæðingarstaður = [[Belluno]], [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|1846|7|1|1765|9|18}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Gregorius XVI signature.svg }} '''Gregoríus 16.''' ([[latína]]: ''Gregorius XVI''; fæddur undir nafninu '''Bartolomeo Alberto Cappellari '''; 18. september 1765 – 1. júní 1846) var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 2. febrúar 1831 til dauðadags þann 1. júní 1846.{{sfn|Pham|2004|p=187}} Hann er síðasti páfinn sem hefur tekið sér páfanafnið „Gregoríus“, síðasti páfinn sem réði yfir [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] alla páfatíð sína og sá síðasti sem var ekki [[biskup]] þegar hann var kjörinn. == Æviágrip == === Bakgrunnur === Bartolomeo Alberto Cappellari fæddist í Belluno, sem þá tilheyrði [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]], og var af ítalskri lágaðalsætt. Foreldrar hans voru frá frá þorpinu Pesariis við [[Friuli]]. Faðir hans var lögmaður. Þegar Bartolomeo Cappellari var 18 ára gamall gekk hann í munkareglu [[Kamaldólensar|kamaldólensa]]<ref>Richard P. McBrien: ''Lives of the Popes'', HarperCollins, 2000, bls. 336.</ref> í klaustri þeirra, San Michele, í [[Murano]] nærri Feneyjum. === Prestur === Cappellari var vígður til prests árið 1787.<ref name="Toke">[http://www.newadvent.org/cathen/07006a.htm Toke, Leslie. „Pope Gregory XVI.“ The Catholic Encyclopedia] 7. bindi. New York: Robert Appleton Company, 1910. 20. nóv. 2015</ref> Sem munkur í kamaldólensku reglunni vakti hann mikla athygli fyrir þekkingu sína í guðfræði og málfræði og var fenginn til að kenna heimspeki og guðfræði við San Michele. Árið 1790 var Cappellari skipaður ritskoðandi (''censor librorum'') bæði fyrir regluna og fyrir Sant'Ufficio í Feneyjum. Árið 1795 fór hann til Rómar og árið 1799 birti hann ritdeilu til höfuðs ítölskum [[Jansenismi|jansenistum]] undir titlinum ''II Trionfo della Santa Sede''. Verkið var gefið út hjá nokkrum bókafélögum á Ítalíu og var þýtt á fleiri tungumál.<ref>McBrien, bls. 337</ref> Árið 1800 varð Cappellari meðlimur í kaþólsku trúarakademíunni, sem [[Píus 7.]] páfi hafði stofnað, og skrifaði á vettvangi hennar ritverk um guðfræðileg og heimspekileg málefni. Árið 1805 varð hann [[ábóti]] í San Gregorio-klaustrinu í [[Monte Carlo]] í Róm.{{Sfn|Pham, s. 322}} Þegar franski keisarinn [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] hertók Róm og tók Píus 7. páfa til fanga árið 1809 flúði Cappellari til Murano. Þaðan flutti hann ásamt fleiri munkum til [[Padova]] árið 1814. Hann var kallaður aftur til Rómar eftir að Napóleon var endanlega sigraður og gerður erkidjákni í reglunni sinni. Hann varð einnig ráðgjafi hjá rannsóknarréttinum og var síðar gerður að yfirmanni hjá [[Stjórnardeild trúboðs]],{{Sfn|Pham, bls. 322}} sem hafði umsjón með öllu trúboðsstarfi utan Spánar. Honum var tvisvar boðið biskupsembætti en afþakkaði það í bæði skiptin. === Kardináli === Þann 21. mars 1825 skipaði [[Leó 12.]] páfi Cappellari [[Kardináli|kardinála]].{{Sfn|McBrien, p. 335}} Stuttu eftir það var Cappellari falið að leiða samningaviðræður um sáttmála til að tryggja réttindi kaþólikka í [[Holland]]i. Hann hafði einnig milligöngu um friðarsamning milli [[Armensk-kaþólska kirkjan|armenskra kaþólikka]] og [[Tyrkjaveldi]]s. Hann fordæmdi [[Nóvemberuppreisnin|nóvemberuppreisnina í Póllandi]] því hann taldi hana grafa undan tilraunum [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulásar 1. Rússakeisara]] til að styðja málstað kaþólskra konungssinna í Frakklandi með því að neyða hann til að senda herafla sinn til Póllands. Cappellari ferðaðist aldrei utan Ítalíu og var aðallega kunnugur aðstæðum í Feneyjum og Róm. Hann talaði bæði ítölsku og latínu reiprennandi en engin önnur evrópsk mál og kunni illa að fóta sig á vettvangi evrópskra stjórnmála.<ref name="owen">[https://books.google.com/books?id=xtbLJZOKxx8C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=Singulari+Nos&source=bl&ots=-NiMTwLNwx&sig=LFTMJ0M5z-1cTIdbK7NME2T7whg&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihvtST-aHJAhXL1B4KHe4BBxQ4ChDoAQhLMAk#v=onepage&q=Singulari%20Nos&f=false Chadwick, Owen. "Gregory XVI", ''A History of the Popes, 1830-1914''], Oxford University Press, 2003, ISBN 9780199262861</ref> === Páfakjörið === Þann 2. febrúar 1831, eftir langt páfakjör sem hafði varað í fimmtíu daga, var Cappellari óvænt kjörinn eftirmaður [[Píus 8.|Píusar 8.]] páfa. Hann þótti hafa mestan kjörþokka af þeim sem voru í boði. Þetta var eftir að [[Ferdinand 7. Spánarkonungur]] beitti neitunarvaldi gegn kjöri kardinálans [[Giacomo Giustiniani]]<ref name="Toke" /> og eftir að til þráteflis var komið milli stuðningsmanna kardinálanna [[Emmanuele De Gregorio]] og [[Bartolomeo Pacca eldri|Bartolomeo Pacca]] án þess að neinn hefði traustan meirihluta. Páfakjörið virtist ætla að dragast enn á langinn en kardinálarnir neyddust til að koma sér saman um páfaefni þegar hertoginn af Parma kom viðvörun til þeirra um að norðurhluti [[Páfaríkið|Páfaríkisins]] stæði á barmi uppreisnar.<ref name="owen" /> Páfarnir litu til Cappellari til að leysa úr þráteflinu en það tók þó allt að 83 atkvæðagreiðslur áður en hann hlaut tilskilinn fjölda atkvæða. Þegar Cappellari var kjörinn páfi var hann enn ekki biskup. Hann er enn þann dag í dag síðasti páfinn sem hefur náð kjöri án þess að hafa áður verið biskup. Hann var vígður biskup eftir páfakjörið af Bartolomeo Pacca kardinála, kardinálbiskup af Ostíu og Velletri og yfirprestur kardinálaráðsins,{{Sfn|Pham, p. 322}} með aðstoð [[Pier Francesco Galleffi]] biskups Porto og Santa Rufina og [[Tommasso Arezzo]] biskups Sabina. Cappellari valdi sér páfanafnið Gregoríus 16. þar sem hann hafði verið ábóti San Gregario á Caelushæð í Róm í rúmlega tuttugu ár og til minningar um Gregoríus 15., stofnanda Stjórnardeildar trúboðs.<ref name="Toke" /> Hann hafði jafnframt verið í klaustrinu þaðan sem Gregoríus 1. páfi hafði sent trúboða til Englands árið 596. === Páfatíð === Stuttu fyrir páfakjör Gregoríusar hafði [[Búrbónar|Búrbónaættinni]] verið steypt af stóli í [[Júlíbyltingin|júlíbyltingunni]] í Frakklandi, sem var reiðarslag fyrir kaþólska einveldissinna þar í landi. Eitt það fyrsta sem nýja franska stjórnin gerði var að hertaka [[Ancona]], sem olli mikilli óvissu í Páfaríkinu og á Ítalíuskaga öllum. Ítalskir lýðveldissinnar gerðu uppreisn og oftar en einu sinni urðu austurrískir herir að skakka leikinn og berja niður rauðstakka lýðveldishreyfingarinnar, sem háðu skæruhernað.{{Sfn|McBrien, p. 276}} Forystan í Páfagarði frestaði fyrirhuguðum umbótum sínum eftir röð sprengjuárása og morðtilræða. Þegar kardinálinn [[Luigi Lambruschini]] var skipaður utanríkisráðherra páfastólsins í stað [[Tommaso Bernetti]] gerði það ekkert til að lægja öldurnar. Gregoríus 16. og Lambruschini kardináli voru á móti tækninýjungum eins og gasljósum og járnbrautum{{Sfn|McBrien, p. 276}} því þeir töldu að þær myndu efla borgarastéttina og þannig auka kröfur um umbætur sem myndu grafa undan valdi páfans í Páfaríkinu. Gregoríus uppnefndi járnbrautir „helvítisbrautir“ eða ''chemins d'enfer'', sem var orðaleikur með franska heitið fyrir járnbraut, ''chemin de fer''.{{Sfn|Pham, pp. 20-21}} Páfaríkið kvað niður uppreisnir í [[Viterbo]] árið 1836, í [[Ravenna]] árið 1843 og í [[Rimini]] árið 1845 með fjöldaaftökum, refsivinnu og brottvísunum en tókst aldrei að bæta úr undirliggjandi spennu í ríkinu. Gregoríus 16. varði háum fjárhæðum í varnarmál, byggingarframkvæmdir og innviði og lét reisa minnisvarða til heiðurs Leós 12. páfa (sem var byggður af [[Giuseppe Fabris]] árið 1837).{{Sfn|McBrien, p. 276}} Hann studdi jafnframt vísindamenn á borð við [[Angelo Mai]], [[Giuseppe Mezzofanti]] og [[Gaetano Moroni]] en á heildina litið komu útgjöld hans sér illa fyrir fjárhag páfastóls. Árið 1839 gaf Gregoríus 16. út páfabréf þar sem hann fordæmdi þrælaverslunina frá Afríku til Ameríku, ''[[In supremo apostolatus]]''. Meðal annarra mikilvægra rita Gregoríusar má nefna ''Sollicitudo ecclesiarum'', þar sem hann staðfesti að þegar stjórnarskipti yrðu myndi kirkjan semja við ný stjórnvöld um útnefningu biskupa í laus biskupsembætti (1832);{{Sfn|McBrien, p. 339}} ''[[Mirari Vos]]'', þar sem hann fordæmdi frjálslyndi og trúarlegt tómlæti (15. ágúst 1832); ''[[Quo graviora (1833)|Quo graviora]]'', um raunsæju stjórnarskrána í [[Rínarland]]inu (4. október 1833); ''[[Singulari Nos]]'', um kenningar [[Hugues Felicité Robert de Lamennais]] (25. júní 1834) og ''Commissum divinitus'' (17. maí 1835) um kirkjuna og ríkið.<ref>[http://www.papalencyclicals.net/Greg16/g16commi.htm Pope Gregory XVI. ''Commissum divinitus'', 17. maí 1835, Papal Encyclicals Online]</ref> ==Heimildir== * {{cite book|last=McBrien|first=Richard P.|title=Lives of the Popes|publisher=HarperCollins|date=2000}} * {{cite book|last=Pham|first=John-Peter|title=Heirs of the Fisherman|url=https://archive.org/details/heirsoffisherman00pham|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|date=2004|isbn=978-0-19-517834-0}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Píus 8.]] | eftir = [[Píus 9.]] | frá = 2. febrúar 1831 | til = 1. júní 1846 }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1765|1846}} [[Flokkur:Páfar]] 6tulvs83tfpt5k45dbhg3upmujlt1tz 1972664 1972661 2026-07-19T01:16:57Z TKSnaevarr 53243 1972664 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Gregoríus 16. | mynd = Gregory XVI.jpg | myndastærð = 250px | titill= [[File:C o a Gregorio XVI.svg |Skjaldarmerki Píusar 9.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =2. febrúar 1831 | stjórnartíð_end =1. júní 1846 | forveri = [[Píus 8.]] | eftirmaður = [[Píus 9.]] | myndatexti1 = Gregoríus 16. árið 1844. | fæddur = {{fæðingardagur|1765|9|18}} | fæðingarstaður = [[Belluno]], [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|1846|7|1|1765|9|18}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Gregorius XVI signature.svg }} '''Gregoríus 16.''' ([[latína]]: ''Gregorius XVI''; fæddur undir nafninu '''Bartolomeo Alberto Cappellari '''; 18. september 1765 – 1. júní 1846) var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 2. febrúar 1831 til dauðadags þann 1. júní 1846.{{sfn|Pham|2004|p=187}} Hann er síðasti páfinn sem hefur tekið sér páfanafnið „Gregoríus“, síðasti páfinn sem réði yfir [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] alla páfatíð sína og sá síðasti sem var ekki [[biskup]] þegar hann var kjörinn. == Æviágrip == === Bakgrunnur === Bartolomeo Alberto Cappellari fæddist í Belluno, sem þá tilheyrði [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]], og var af ítalskri lágaðalsætt. Foreldrar hans voru frá frá þorpinu Pesariis við [[Friuli]]. Faðir hans var lögmaður. Þegar Bartolomeo Cappellari var 18 ára gamall gekk hann í munkareglu [[Kamaldólensar|kamaldólensa]]<ref>Richard P. McBrien: ''Lives of the Popes'', HarperCollins, 2000, bls. 336.</ref> í klaustri þeirra, San Michele, í [[Murano]] nærri Feneyjum. === Prestur === Cappellari var vígður til prests árið 1787.<ref name="Toke">[http://www.newadvent.org/cathen/07006a.htm Toke, Leslie. „Pope Gregory XVI.“ The Catholic Encyclopedia] 7. bindi. New York: Robert Appleton Company, 1910. 20. nóv. 2015</ref> Sem munkur í kamaldólensku reglunni vakti hann mikla athygli fyrir þekkingu sína í guðfræði og málfræði og var fenginn til að kenna heimspeki og guðfræði við San Michele. Árið 1790 var Cappellari skipaður ritskoðandi (''censor librorum'') bæði fyrir regluna og fyrir Sant'Ufficio í Feneyjum. Árið 1795 fór hann til Rómar og árið 1799 birti hann ritdeilu til höfuðs ítölskum [[Jansenismi|jansenistum]] undir titlinum ''II Trionfo della Santa Sede''. Verkið var gefið út hjá nokkrum bókafélögum á Ítalíu og var þýtt á fleiri tungumál.{{sfn|McBrien|2000|p=337}} Árið 1800 varð Cappellari meðlimur í kaþólsku trúarakademíunni, sem [[Píus 7.]] páfi hafði stofnað, og skrifaði á vettvangi hennar ritverk um guðfræðileg og heimspekileg málefni. Árið 1805 varð hann [[ábóti]] í San Gregorio-klaustrinu í [[Monte Carlo]] í Róm.{{Sfn|Pham|2004|p=322}} Þegar franski keisarinn [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] hertók Róm og tók Píus 7. páfa til fanga árið 1809 flúði Cappellari til Murano. Þaðan flutti hann ásamt fleiri munkum til [[Padova]] árið 1814. Hann var kallaður aftur til Rómar eftir að Napóleon var endanlega sigraður og gerður erkidjákni í reglunni sinni. Hann varð einnig ráðgjafi hjá rannsóknarréttinum og var síðar gerður að yfirmanni hjá [[Stjórnardeild trúboðs]],{{sfn|Pham|2004|p=322}} sem hafði umsjón með öllu trúboðsstarfi utan Spánar. Honum var tvisvar boðið biskupsembætti en afþakkaði það í bæði skiptin. === Kardináli === Þann 21. mars 1825 skipaði [[Leó 12.]] páfi Cappellari [[Kardináli|kardinála]].{{sfn|McBrien|2000|p=335}} Stuttu eftir það var Cappellari falið að leiða samningaviðræður um sáttmála til að tryggja réttindi kaþólikka í [[Holland]]i. Hann hafði einnig milligöngu um friðarsamning milli [[Armensk-kaþólska kirkjan|armenskra kaþólikka]] og [[Tyrkjaveldi]]s. Hann fordæmdi [[Nóvemberuppreisnin|nóvemberuppreisnina í Póllandi]] því hann taldi hana grafa undan tilraunum [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulásar 1. Rússakeisara]] til að styðja málstað kaþólskra konungssinna í Frakklandi með því að neyða hann til að senda herafla sinn til Póllands. Cappellari ferðaðist aldrei utan Ítalíu og var aðallega kunnugur aðstæðum í Feneyjum og Róm. Hann talaði bæði ítölsku og latínu reiprennandi en engin önnur evrópsk mál og kunni illa að fóta sig á vettvangi evrópskra stjórnmála.<ref name="owen">[https://books.google.com/books?id=xtbLJZOKxx8C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=Singulari+Nos&source=bl&ots=-NiMTwLNwx&sig=LFTMJ0M5z-1cTIdbK7NME2T7whg&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihvtST-aHJAhXL1B4KHe4BBxQ4ChDoAQhLMAk#v=onepage&q=Singulari%20Nos&f=false Chadwick, Owen. "Gregory XVI", ''A History of the Popes, 1830-1914''], Oxford University Press, 2003, ISBN 9780199262861</ref> === Páfakjörið === Þann 2. febrúar 1831, eftir langt páfakjör sem hafði varað í fimmtíu daga, var Cappellari óvænt kjörinn eftirmaður [[Píus 8.|Píusar 8.]] páfa. Hann þótti hafa mestan kjörþokka af þeim sem voru í boði. Þetta var eftir að [[Ferdinand 7. Spánarkonungur]] beitti neitunarvaldi gegn kjöri kardinálans [[Giacomo Giustiniani]]<ref name="Toke" /> og eftir að til þráteflis var komið milli stuðningsmanna kardinálanna [[Emmanuele De Gregorio]] og [[Bartolomeo Pacca eldri|Bartolomeo Pacca]] án þess að neinn hefði traustan meirihluta. Páfakjörið virtist ætla að dragast enn á langinn en kardinálarnir neyddust til að koma sér saman um páfaefni þegar hertoginn af Parma kom viðvörun til þeirra um að norðurhluti [[Páfaríkið|Páfaríkisins]] stæði á barmi uppreisnar.<ref name="owen" /> Páfarnir litu til Cappellari til að leysa úr þráteflinu en það tók þó allt að 83 atkvæðagreiðslur áður en hann hlaut tilskilinn fjölda atkvæða. Þegar Cappellari var kjörinn páfi var hann enn ekki biskup. Hann er enn þann dag í dag síðasti páfinn sem hefur náð kjöri án þess að hafa áður verið biskup. Hann var vígður biskup eftir páfakjörið af Bartolomeo Pacca kardinála, kardinálbiskup af Ostíu og Velletri og yfirprestur kardinálaráðsins,{{sfn|Pham|2004|p=322}} með aðstoð [[Pier Francesco Galleffi]] biskups Porto og Santa Rufina og [[Tommasso Arezzo]] biskups Sabina. Cappellari valdi sér páfanafnið Gregoríus 16. þar sem hann hafði verið ábóti San Gregario á Caelushæð í Róm í rúmlega tuttugu ár og til minningar um Gregoríus 15., stofnanda Stjórnardeildar trúboðs.<ref name="Toke" /> Hann hafði jafnframt verið í klaustrinu þaðan sem Gregoríus 1. páfi hafði sent trúboða til Englands árið 596. === Páfatíð === Stuttu fyrir páfakjör Gregoríusar hafði [[Búrbónar|Búrbónaættinni]] verið steypt af stóli í [[Júlíbyltingin|júlíbyltingunni]] í Frakklandi, sem var reiðarslag fyrir kaþólska einveldissinna þar í landi. Eitt það fyrsta sem nýja franska stjórnin gerði var að hertaka [[Ancona]], sem olli mikilli óvissu í Páfaríkinu og á Ítalíuskaga öllum. Ítalskir lýðveldissinnar gerðu uppreisn og oftar en einu sinni urðu austurrískir herir að skakka leikinn og berja niður rauðstakka lýðveldishreyfingarinnar, sem háðu skæruhernað.{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Forystan í Páfagarði frestaði fyrirhuguðum umbótum sínum eftir röð sprengjuárása og morðtilræða. Þegar kardinálinn [[Luigi Lambruschini]] var skipaður utanríkisráðherra páfastólsins í stað [[Tommaso Bernetti]] gerði það ekkert til að lægja öldurnar. Gregoríus 16. og Lambruschini kardináli voru á móti tækninýjungum eins og gasljósum og járnbrautum{{sfn|McBrien|2000|p=276}} því þeir töldu að þær myndu efla borgarastéttina og þannig auka kröfur um umbætur sem myndu grafa undan valdi páfans í Páfaríkinu. Gregoríus uppnefndi járnbrautir „helvítisbrautir“ eða ''chemins d'enfer'', sem var orðaleikur með franska heitið fyrir járnbraut, ''chemin de fer''.{{sfn|Pham|2004|p=20-21}} Páfaríkið kvað niður uppreisnir í [[Viterbo]] árið 1836, í [[Ravenna]] árið 1843 og í [[Rimini]] árið 1845 með fjöldaaftökum, refsivinnu og brottvísunum en tókst aldrei að bæta úr undirliggjandi spennu í ríkinu. Gregoríus 16. varði háum fjárhæðum í varnarmál, byggingarframkvæmdir og innviði og lét reisa minnisvarða til heiðurs Leós 12. páfa (sem var byggður af [[Giuseppe Fabris]] árið 1837).{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Hann studdi jafnframt vísindamenn á borð við [[Angelo Mai]], [[Giuseppe Mezzofanti]] og [[Gaetano Moroni]] en á heildina litið komu útgjöld hans sér illa fyrir fjárhag páfastóls. Árið 1839 gaf Gregoríus 16. út páfabréf þar sem hann fordæmdi þrælaverslunina frá Afríku til Ameríku, ''[[In supremo apostolatus]]''. Meðal annarra mikilvægra rita Gregoríusar má nefna ''Sollicitudo ecclesiarum'', þar sem hann staðfesti að þegar stjórnarskipti yrðu myndi kirkjan semja við ný stjórnvöld um útnefningu biskupa í laus biskupsembætti (1832);{{sfn|McBrien|2000|p=339}} ''[[Mirari Vos]]'', þar sem hann fordæmdi frjálslyndi og trúarlegt tómlæti (15. ágúst 1832); ''[[Quo graviora (1833)|Quo graviora]]'', um raunsæju stjórnarskrána í [[Rínarland]]inu (4. október 1833); ''[[Singulari Nos]]'', um kenningar [[Hugues Felicité Robert de Lamennais]] (25. júní 1834) og ''Commissum divinitus'' (17. maí 1835) um kirkjuna og ríkið.<ref>[http://www.papalencyclicals.net/Greg16/g16commi.htm Pope Gregory XVI. ''Commissum divinitus'', 17. maí 1835, Papal Encyclicals Online]</ref> ==Heimildir== * {{cite book|last=McBrien|first=Richard P.|title=Lives of the Popes|publisher=HarperCollins|date=2000}} * {{cite book|last=Pham|first=John-Peter|title=Heirs of the Fisherman|url=https://archive.org/details/heirsoffisherman00pham|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|date=2004|isbn=978-0-19-517834-0}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Píus 8.]] | eftir = [[Píus 9.]] | frá = 2. febrúar 1831 | til = 1. júní 1846 }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1765|1846}} [[Flokkur:Páfar]] i6rj4vuhnhdflj9wkl148e8pcssgwzw 1972666 1972664 2026-07-19T01:20:02Z TKSnaevarr 53243 1972666 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Gregoríus 16. | mynd = Gregory XVI.jpg | myndastærð = 250px | titill= [[File:C o a Gregorio XVI.svg |Skjaldarmerki Píusar 9.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =2. febrúar 1831 | stjórnartíð_end =1. júní 1846 | forveri = [[Píus 8.]] | eftirmaður = [[Píus 9.]] | myndatexti1 = Gregoríus 16. árið 1844. | fæddur = {{fæðingardagur|1765|9|18}} | fæðingarstaður = [[Belluno]], [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|1846|7|1|1765|9|18}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Gregorius XVI signature.svg }} '''Gregoríus 16.''' ([[latína]]: ''Gregorius XVI''; fæddur undir nafninu '''Bartolomeo Alberto Cappellari '''; 18. september 1765 – 1. júní 1846) var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 2. febrúar 1831 til dauðadags þann 1. júní 1846.{{sfn|Pham|2004|p=187}} Hann er síðasti páfinn sem hefur tekið sér páfanafnið „Gregoríus“, síðasti páfinn sem réði yfir [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] alla páfatíð sína og sá síðasti sem var ekki [[biskup]] þegar hann var kjörinn. == Æviágrip == === Bakgrunnur === Bartolomeo Alberto Cappellari fæddist í Belluno, sem þá tilheyrði [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]], og var af ítalskri lágaðalsætt. Foreldrar hans voru frá frá þorpinu Pesariis við [[Friuli]]. Faðir hans var lögmaður. Þegar Bartolomeo Cappellari var 18 ára gamall gekk hann í munkareglu [[Kamaldólensar|kamaldólensa]]<ref>Richard P. McBrien: ''Lives of the Popes'', HarperCollins, 2000, bls. 336.</ref> í klaustri þeirra, San Michele, í [[Murano]] nærri Feneyjum. === Prestur === Cappellari var vígður til prests árið 1787.<ref name="Toke">[http://www.newadvent.org/cathen/07006a.htm Toke, Leslie. „Pope Gregory XVI.“ The Catholic Encyclopedia] 7. bindi. New York: Robert Appleton Company, 1910. 20. nóv. 2015</ref> Sem munkur í kamaldólensku reglunni vakti hann mikla athygli fyrir þekkingu sína í guðfræði og málfræði og var fenginn til að kenna heimspeki og guðfræði við San Michele. Árið 1790 var Cappellari skipaður ritskoðandi (''censor librorum'') bæði fyrir regluna og fyrir Sant'Ufficio í Feneyjum. Árið 1795 fór hann til Rómar og árið 1799 birti hann ritdeilu til höfuðs ítölskum [[Jansenismi|jansenistum]] undir titlinum ''II Trionfo della Santa Sede''. Verkið var gefið út hjá nokkrum bókafélögum á Ítalíu og var þýtt á fleiri tungumál.{{sfn|McBrien|2000|p=337}} Árið 1800 varð Cappellari meðlimur í kaþólsku trúarakademíunni, sem [[Píus 7.]] páfi hafði stofnað, og skrifaði á vettvangi hennar ritverk um guðfræðileg og heimspekileg málefni. Árið 1805 varð hann [[ábóti]] í San Gregorio-klaustrinu í [[Monte Carlo]] í Róm.{{Sfn|Pham|2004|p=322}} Þegar franski keisarinn [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] hertók Róm og tók Píus 7. páfa til fanga árið 1809 flúði Cappellari til Murano. Þaðan flutti hann ásamt fleiri munkum til [[Padova]] árið 1814. Hann var kallaður aftur til Rómar eftir að Napóleon var endanlega sigraður og gerður erkidjákni í reglunni sinni. Hann varð einnig ráðgjafi hjá rannsóknarréttinum og var síðar gerður að yfirmanni hjá [[Stjórnardeild trúboðs]],{{sfn|Pham|2004|p=322}} sem hafði umsjón með öllu trúboðsstarfi utan Spánar. Honum var tvisvar boðið biskupsembætti en afþakkaði það í bæði skiptin. === Kardináli === Þann 21. mars 1825 skipaði [[Leó 12.]] páfi Cappellari [[Kardináli|kardinála]].{{sfn|McBrien|2000|p=335}} Stuttu eftir það var Cappellari falið að leiða samningaviðræður um sáttmála til að tryggja réttindi kaþólikka í [[Holland]]i. Hann hafði einnig milligöngu um friðarsamning milli [[Armensk-kaþólska kirkjan|armenskra kaþólikka]] og [[Tyrkjaveldi]]s. Hann fordæmdi [[Nóvemberuppreisnin|nóvemberuppreisnina í Póllandi]] því hann taldi hana grafa undan tilraunum [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulásar 1. Rússakeisara]] til að styðja málstað kaþólskra konungssinna í Frakklandi með því að neyða hann til að senda herafla sinn til Póllands. Cappellari ferðaðist aldrei utan Ítalíu og var aðallega kunnugur aðstæðum í Feneyjum og Róm. Hann talaði bæði ítölsku og latínu reiprennandi en engin önnur evrópsk mál og kunni illa að fóta sig á vettvangi evrópskra stjórnmála.<ref name="owen">[https://books.google.com/books?id=xtbLJZOKxx8C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=Singulari+Nos&source=bl&ots=-NiMTwLNwx&sig=LFTMJ0M5z-1cTIdbK7NME2T7whg&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihvtST-aHJAhXL1B4KHe4BBxQ4ChDoAQhLMAk#v=onepage&q=Singulari%20Nos&f=false Chadwick, Owen. "Gregory XVI", ''A History of the Popes, 1830-1914''], Oxford University Press, 2003, ISBN 9780199262861</ref> === Páfakjörið === Þann 2. febrúar 1831, eftir langt páfakjör sem hafði varað í fimmtíu daga, var Cappellari óvænt kjörinn eftirmaður [[Píus 8.|Píusar 8.]] páfa. Hann þótti hafa mestan kjörþokka af þeim sem voru í boði. Þetta var eftir að [[Ferdinand 7. Spánarkonungur]] beitti neitunarvaldi gegn kjöri kardinálans [[Giacomo Giustiniani]]<ref name="Toke" /> og eftir að til þráteflis var komið milli stuðningsmanna kardinálanna [[Emmanuele De Gregorio]] og [[Bartolomeo Pacca eldri|Bartolomeo Pacca]] án þess að neinn hefði traustan meirihluta. Páfakjörið virtist ætla að dragast enn á langinn en kardinálarnir neyddust til að koma sér saman um páfaefni þegar hertoginn af Parma kom viðvörun til þeirra um að norðurhluti [[Páfaríkið|Páfaríkisins]] stæði á barmi uppreisnar.<ref name="owen" /> Páfarnir litu til Cappellari til að leysa úr þráteflinu en það tók þó allt að 83 atkvæðagreiðslur áður en hann hlaut tilskilinn fjölda atkvæða. Þegar Cappellari var kjörinn páfi var hann enn ekki biskup. Hann er enn þann dag í dag síðasti páfinn sem hefur náð kjöri án þess að hafa áður verið biskup. Hann var vígður biskup eftir páfakjörið af Bartolomeo Pacca kardinála, kardinálbiskup af Ostíu og Velletri og yfirprestur kardinálaráðsins,{{sfn|Pham|2004|p=322}} með aðstoð [[Pier Francesco Galleffi]] biskups Porto og Santa Rufina og [[Tommasso Arezzo]] biskups Sabina. Cappellari valdi sér páfanafnið Gregoríus 16. þar sem hann hafði verið ábóti San Gregario á Caelushæð í Róm í rúmlega tuttugu ár og til minningar um Gregoríus 15., stofnanda Stjórnardeildar trúboðs.<ref name="Toke" /> Hann hafði jafnframt verið í klaustrinu þaðan sem Gregoríus 1. páfi hafði sent trúboða til Englands árið 596. === Páfatíð === Stuttu fyrir páfakjör Gregoríusar hafði [[Búrbónar|Búrbónaættinni]] verið steypt af stóli í [[Júlíbyltingin|júlíbyltingunni]] í Frakklandi, sem var reiðarslag fyrir kaþólska einveldissinna þar í landi. Eitt það fyrsta sem nýja franska stjórnin gerði var að hertaka [[Ancona]], sem olli mikilli óvissu í Páfaríkinu og á Ítalíuskaga öllum. Ítalskir lýðveldissinnar gerðu uppreisn og oftar en einu sinni urðu austurrískir herir að skakka leikinn og berja niður rauðstakka lýðveldishreyfingarinnar, sem háðu skæruhernað.{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Forystan í Páfagarði frestaði fyrirhuguðum umbótum sínum eftir röð sprengjuárása og morðtilræða. Þegar kardinálinn [[Luigi Lambruschini]] var skipaður utanríkisráðherra páfastólsins í stað [[Tommaso Bernetti]] gerði það ekkert til að lægja öldurnar. Gregoríus 16. og Lambruschini kardináli voru á móti tækninýjungum eins og gasljósum og járnbrautum{{sfn|McBrien|2000|p=276}} því þeir töldu að þær myndu efla borgarastéttina og þannig auka kröfur um umbætur sem myndu grafa undan valdi páfans í Páfaríkinu. Gregoríus uppnefndi járnbrautir „helvítisbrautir“ eða ''chemins d'enfer'', sem var orðaleikur með franska heitið fyrir járnbraut, ''chemin de fer''.{{sfn|Pham|2004|p=20-21}} Páfaríkið kvað niður uppreisnir í [[Viterbo]] árið 1836, í [[Ravenna]] árið 1843 og í [[Rimini]] árið 1845 með fjöldaaftökum, refsivinnu og brottvísunum en tókst aldrei að bæta úr undirliggjandi spennu í ríkinu. Gregoríus 16. varði háum fjárhæðum í varnarmál, byggingarframkvæmdir og innviði og lét reisa minnisvarða til heiðurs Leós 12. páfa (sem var byggður af [[Giuseppe Fabris]] árið 1837).{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Hann studdi jafnframt vísindamenn á borð við [[Angelo Mai]], [[Giuseppe Mezzofanti]] og [[Gaetano Moroni]] en á heildina litið komu útgjöld hans sér illa fyrir fjárhag páfastóls. Árið 1839 gaf Gregoríus 16. út páfabréf þar sem hann fordæmdi þrælaverslunina frá Afríku til Ameríku, ''[[In supremo apostolatus]]''. Meðal annarra mikilvægra rita Gregoríusar má nefna ''Sollicitudo ecclesiarum'', þar sem hann staðfesti að þegar stjórnarskipti yrðu myndi kirkjan semja við ný stjórnvöld um útnefningu biskupa í laus biskupsembætti (1832);{{sfn|McBrien|2000|p=339}} ''[[Mirari Vos]]'', þar sem hann fordæmdi frjálslyndi og trúarlegt tómlæti (15. ágúst 1832); ''[[Quo graviora (1833)|Quo graviora]]'', um raunsæju stjórnarskrána í [[Rínarland]]inu (4. október 1833); ''[[Singulari Nos]]'', um kenningar [[Hugues Felicité Robert de Lamennais]] (25. júní 1834) og ''Commissum divinitus'' (17. maí 1835) um kirkjuna og ríkið.<ref>[http://www.papalencyclicals.net/Greg16/g16commi.htm Pope Gregory XVI. ''Commissum divinitus'', 17. maí 1835, Papal Encyclicals Online]</ref> ==Heimildir== * {{cite book|last=McBrien|first=Richard P.|title=Lives of the Popes|publisher=HarperCollins|date=2000}} * {{cite book|last=Pham|first=John-Peter|title=Heirs of the Fisherman|url=https://archive.org/details/heirsoffisherman00pham|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|date=2004|isbn=978-0-19-517834-0}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Píus 8.]] | eftir = [[Píus 9.]] | frá = 2. febrúar 1831 | til = 1. júní 1846 }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1765|1846}} [[Flokkur:Páfar 19. aldar]] nlkz92254mgsk82c4ecfnqzo3vgyka6 1972670 1972666 2026-07-19T01:25:46Z TKSnaevarr 53243 1972670 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Gregoríus 16. | mynd = Gregory XVI.jpg | myndastærð = 250px | titill= [[File:C o a Gregorio XVI.svg |Skjaldarmerki Píusar 9.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =2. febrúar 1831 | stjórnartíð_end =1. júní 1846 | forveri = [[Píus 8.]] | eftirmaður = [[Píus 9.]] | myndatexti1 = Gregoríus 16. árið 1844. | fæddur = {{fæðingardagur|1765|9|18}} | fæðingarstaður = [[Belluno]], [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|1846|7|1|1765|9|18}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Gregorius XVI signature.svg }} '''Gregoríus 16.''' ([[latína]]: ''Gregorius XVI''; fæddur undir nafninu '''Bartolomeo Alberto Cappellari '''; 18. september 1765 – 1. júní 1846) var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 2. febrúar 1831 til dauðadags þann 1. júní 1846.{{sfn|Pham|2004|p=187}} Hann er síðasti páfinn sem hefur tekið sér páfanafnið „Gregoríus“, síðasti páfinn sem réði yfir [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] alla páfatíð sína og sá síðasti sem var ekki [[biskup]] þegar hann var kjörinn. == Æviágrip == === Bakgrunnur === Bartolomeo Alberto Cappellari fæddist í Belluno, sem þá tilheyrði [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]], og var af ítalskri lágaðalsætt. Foreldrar hans voru frá frá þorpinu Pesariis við [[Friuli]]. Faðir hans var lögmaður. Þegar Bartolomeo Cappellari var 18 ára gamall gekk hann í munkareglu [[Kamaldólensar|kamaldólensa]]<ref>Richard P. McBrien: ''Lives of the Popes'', HarperCollins, 2000, bls. 336.</ref> í klaustri þeirra, San Michele, í [[Murano]] nærri Feneyjum. === Prestur === Cappellari var vígður til prests árið 1787.<ref name="Toke">[http://www.newadvent.org/cathen/07006a.htm Toke, Leslie. „Pope Gregory XVI.“ The Catholic Encyclopedia] 7. bindi. New York: Robert Appleton Company, 1910. 20. nóv. 2015</ref> Sem munkur í kamaldólensku reglunni vakti hann mikla athygli fyrir þekkingu sína í guðfræði og málfræði og var fenginn til að kenna heimspeki og guðfræði við San Michele. Árið 1790 var Cappellari skipaður ritskoðandi (''censor librorum'') bæði fyrir regluna og fyrir Sant'Ufficio í Feneyjum. Árið 1795 fór hann til Rómar og árið 1799 birti hann ritdeilu til höfuðs ítölskum [[Jansenismi|jansenistum]] undir titlinum ''II Trionfo della Santa Sede''. Verkið var gefið út hjá nokkrum bókafélögum á Ítalíu og var þýtt á fleiri tungumál.{{sfn|McBrien|2000|p=337}} Árið 1800 varð Cappellari meðlimur í kaþólsku trúarakademíunni, sem [[Píus 7.]] páfi hafði stofnað, og skrifaði á vettvangi hennar ritverk um guðfræðileg og heimspekileg málefni. Árið 1805 varð hann [[ábóti]] í San Gregorio-klaustrinu í [[Monte Carlo]] í Róm.{{Sfn|Pham|2004|p=322}} Þegar franski keisarinn [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] hertók Róm og tók Píus 7. páfa til fanga árið 1809 flúði Cappellari til Murano. Þaðan flutti hann ásamt fleiri munkum til [[Padova]] árið 1814. Hann var kallaður aftur til Rómar eftir að Napóleon var endanlega sigraður og gerður erkidjákni í reglunni sinni. Hann varð einnig ráðgjafi hjá rannsóknarréttinum og var síðar gerður að yfirmanni hjá [[Stjórnardeild trúboðs]],{{sfn|Pham|2004|p=322}} sem hafði umsjón með öllu trúboðsstarfi utan Spánar. Honum var tvisvar boðið biskupsembætti en afþakkaði það í bæði skiptin. === Kardináli === Þann 21. mars 1825 skipaði [[Leó 12.]] páfi Cappellari [[Kardináli|kardinála]].{{sfn|McBrien|2000|p=335}} Stuttu eftir það var Cappellari falið að leiða samningaviðræður um sáttmála til að tryggja réttindi kaþólikka í [[Holland]]i. Hann hafði einnig milligöngu um friðarsamning milli [[Armensk-kaþólska kirkjan|armenskra kaþólikka]] og [[Tyrkjaveldi]]s. Hann fordæmdi [[Nóvemberuppreisnin|nóvemberuppreisnina í Póllandi]] því hann taldi hana grafa undan tilraunum [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulásar 1. Rússakeisara]] til að styðja málstað kaþólskra konungssinna í Frakklandi með því að neyða hann til að senda herafla sinn til Póllands. Cappellari ferðaðist aldrei utan Ítalíu og var aðallega kunnugur aðstæðum í Feneyjum og Róm. Hann talaði bæði ítölsku og latínu reiprennandi en engin önnur evrópsk mál og kunni illa að fóta sig á vettvangi evrópskra stjórnmála.<ref name="owen">[https://books.google.com/books?id=xtbLJZOKxx8C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=Singulari+Nos&source=bl&ots=-NiMTwLNwx&sig=LFTMJ0M5z-1cTIdbK7NME2T7whg&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihvtST-aHJAhXL1B4KHe4BBxQ4ChDoAQhLMAk#v=onepage&q=Singulari%20Nos&f=false Chadwick, Owen. "Gregory XVI", ''A History of the Popes, 1830-1914''], Oxford University Press, 2003, ISBN 9780199262861</ref> === Páfakjörið === Þann 2. febrúar 1831, eftir langt páfakjör sem hafði varað í fimmtíu daga, var Cappellari óvænt kjörinn eftirmaður [[Píus 8.|Píusar 8.]] páfa. Hann þótti hafa mestan kjörþokka af þeim sem voru í boði. Þetta var eftir að [[Ferdinand 7. Spánarkonungur]] beitti neitunarvaldi gegn kjöri kardinálans [[Giacomo Giustiniani]]<ref name="Toke" /> og eftir að til þráteflis var komið milli stuðningsmanna kardinálanna [[Emmanuele De Gregorio]] og [[Bartolomeo Pacca eldri|Bartolomeo Pacca]] án þess að neinn hefði traustan meirihluta. Páfakjörið virtist ætla að dragast enn á langinn en kardinálarnir neyddust til að koma sér saman um páfaefni þegar hertoginn af Parma kom viðvörun til þeirra um að norðurhluti [[Páfaríkið|Páfaríkisins]] stæði á barmi uppreisnar.<ref name="owen" /> Páfarnir litu til Cappellari til að leysa úr þráteflinu en það tók þó allt að 83 atkvæðagreiðslur áður en hann hlaut tilskilinn fjölda atkvæða. Þegar Cappellari var kjörinn páfi var hann enn ekki biskup. Hann er enn þann dag í dag síðasti páfinn sem hefur náð kjöri án þess að hafa áður verið biskup. Hann var vígður biskup eftir páfakjörið af Bartolomeo Pacca kardinála, kardinálbiskup af Ostíu og Velletri og yfirprestur kardinálaráðsins,{{sfn|Pham|2004|p=322}} með aðstoð [[Pier Francesco Galleffi]] biskups Porto og Santa Rufina og [[Tommasso Arezzo]] biskups Sabina. Cappellari valdi sér páfanafnið Gregoríus 16. þar sem hann hafði verið ábóti San Gregario á Caelushæð í Róm í rúmlega tuttugu ár og til minningar um Gregoríus 15., stofnanda Stjórnardeildar trúboðs.<ref name="Toke" /> Hann hafði jafnframt verið í klaustrinu þaðan sem Gregoríus 1. páfi hafði sent trúboða til Englands árið 596. === Páfatíð === [[Mynd:Gregorio XVI nella processione del Corpus Domini.jpg|thumb|right|Gregoríus 16. leiðir göngu fyrir kvöldmáltíðarsakramentið á málverki eftir Ferdinando Cavalleri (1840).]] Stuttu fyrir páfakjör Gregoríusar hafði [[Búrbónar|Búrbónaættinni]] verið steypt af stóli í [[Júlíbyltingin|júlíbyltingunni]] í Frakklandi, sem var reiðarslag fyrir kaþólska einveldissinna þar í landi. Eitt það fyrsta sem nýja franska stjórnin gerði var að hertaka [[Ancona]], sem olli mikilli óvissu í Páfaríkinu og á Ítalíuskaga öllum. Ítalskir lýðveldissinnar gerðu uppreisn og oftar en einu sinni urðu austurrískir herir að skakka leikinn og berja niður rauðstakka lýðveldishreyfingarinnar, sem háðu skæruhernað.{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Forystan í Páfagarði frestaði fyrirhuguðum umbótum sínum eftir röð sprengjuárása og morðtilræða. Þegar kardinálinn [[Luigi Lambruschini]] var skipaður utanríkisráðherra páfastólsins í stað [[Tommaso Bernetti]] gerði það ekkert til að lægja öldurnar. Gregoríus 16. og Lambruschini kardináli voru á móti tækninýjungum eins og gasljósum og járnbrautum{{sfn|McBrien|2000|p=276}} því þeir töldu að þær myndu efla borgarastéttina og þannig auka kröfur um umbætur sem myndu grafa undan valdi páfans í Páfaríkinu. Gregoríus uppnefndi járnbrautir „helvítisbrautir“ eða ''chemins d'enfer'', sem var orðaleikur með franska heitið fyrir járnbraut, ''chemin de fer''.{{sfn|Pham|2004|p=20-21}} Páfaríkið kvað niður uppreisnir í [[Viterbo]] árið 1836, í [[Ravenna]] árið 1843 og í [[Rimini]] árið 1845 með fjöldaaftökum, refsivinnu og brottvísunum en tókst aldrei að bæta úr undirliggjandi spennu í ríkinu. Gregoríus 16. varði háum fjárhæðum í varnarmál, byggingarframkvæmdir og innviði og lét reisa minnisvarða til heiðurs Leós 12. páfa (sem var byggður af [[Giuseppe Fabris]] árið 1837).{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Hann studdi jafnframt vísindamenn á borð við [[Angelo Mai]], [[Giuseppe Mezzofanti]] og [[Gaetano Moroni]] en á heildina litið komu útgjöld hans sér illa fyrir fjárhag páfastóls. Árið 1839 gaf Gregoríus 16. út páfabréf þar sem hann fordæmdi þrælaverslunina frá Afríku til Ameríku, ''[[In supremo apostolatus]]''. Meðal annarra mikilvægra rita Gregoríusar má nefna ''Sollicitudo ecclesiarum'', þar sem hann staðfesti að þegar stjórnarskipti yrðu myndi kirkjan semja við ný stjórnvöld um útnefningu biskupa í laus biskupsembætti (1832);{{sfn|McBrien|2000|p=339}} ''[[Mirari Vos]]'', þar sem hann fordæmdi frjálslyndi og trúarlegt tómlæti (15. ágúst 1832); ''[[Quo graviora (1833)|Quo graviora]]'', um raunsæju stjórnarskrána í [[Rínarland]]inu (4. október 1833); ''[[Singulari Nos]]'', um kenningar [[Hugues Felicité Robert de Lamennais]] (25. júní 1834) og ''Commissum divinitus'' (17. maí 1835) um kirkjuna og ríkið.<ref>[http://www.papalencyclicals.net/Greg16/g16commi.htm Pope Gregory XVI. ''Commissum divinitus'', 17. maí 1835, Papal Encyclicals Online]</ref> ==Heimildir== * {{cite book|last=McBrien|first=Richard P.|title=Lives of the Popes|publisher=HarperCollins|date=2000}} * {{cite book|last=Pham|first=John-Peter|title=Heirs of the Fisherman|url=https://archive.org/details/heirsoffisherman00pham|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|date=2004|isbn=978-0-19-517834-0}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Píus 8.]] | eftir = [[Píus 9.]] | frá = 2. febrúar 1831 | til = 1. júní 1846 }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1765|1846}} [[Flokkur:Páfar 19. aldar]] mwryld9c57p71js296v7z5ve2o89eky 1972671 1972670 2026-07-19T01:28:02Z TKSnaevarr 53243 /* Prestur */ 1972671 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Gregoríus 16. | mynd = Gregory XVI.jpg | myndastærð = 250px | titill= [[File:C o a Gregorio XVI.svg |Skjaldarmerki Píusar 9.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =2. febrúar 1831 | stjórnartíð_end =1. júní 1846 | forveri = [[Píus 8.]] | eftirmaður = [[Píus 9.]] | myndatexti1 = Gregoríus 16. árið 1844. | fæddur = {{fæðingardagur|1765|9|18}} | fæðingarstaður = [[Belluno]], [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|1846|7|1|1765|9|18}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Gregorius XVI signature.svg }} '''Gregoríus 16.''' ([[latína]]: ''Gregorius XVI''; fæddur undir nafninu '''Bartolomeo Alberto Cappellari '''; 18. september 1765 – 1. júní 1846) var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 2. febrúar 1831 til dauðadags þann 1. júní 1846.{{sfn|Pham|2004|p=187}} Hann er síðasti páfinn sem hefur tekið sér páfanafnið „Gregoríus“, síðasti páfinn sem réði yfir [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] alla páfatíð sína og sá síðasti sem var ekki [[biskup]] þegar hann var kjörinn. == Æviágrip == === Bakgrunnur === Bartolomeo Alberto Cappellari fæddist í Belluno, sem þá tilheyrði [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]], og var af ítalskri lágaðalsætt. Foreldrar hans voru frá frá þorpinu Pesariis við [[Friuli]]. Faðir hans var lögmaður. Þegar Bartolomeo Cappellari var 18 ára gamall gekk hann í munkareglu [[Kamaldólensar|kamaldólensa]]<ref>Richard P. McBrien: ''Lives of the Popes'', HarperCollins, 2000, bls. 336.</ref> í klaustri þeirra, San Michele, í [[Murano]] nærri Feneyjum. === Prestur === Cappellari var vígður til prests árið 1787.<ref name="Toke">[http://www.newadvent.org/cathen/07006a.htm Toke, Leslie. „Pope Gregory XVI.“ The Catholic Encyclopedia] 7. bindi. New York: Robert Appleton Company, 1910. 20. nóv. 2015</ref> Sem munkur í kamaldólensku reglunni vakti hann mikla athygli fyrir þekkingu sína í guðfræði og málfræði og var fenginn til að kenna heimspeki og guðfræði við San Michele. Árið 1790 var Cappellari skipaður ritskoðandi (''censor librorum'') bæði fyrir regluna og fyrir Sant'Ufficio í Feneyjum. Árið 1795 fór hann til Rómar og árið 1799 birti hann ritdeilu til höfuðs ítölskum [[Jansenismi|jansenistum]] undir titlinum ''II Trionfo della Santa Sede''. Verkið var gefið út hjá nokkrum bókafélögum á Ítalíu og var þýtt á fleiri tungumál.{{sfn|McBrien|2000|p=337}} Árið 1800 varð Cappellari meðlimur í kaþólsku trúarakademíunni, sem [[Píus 7.]] páfi hafði stofnað, og skrifaði á vettvangi hennar ritverk um guðfræðileg og heimspekileg málefni. Árið 1805 varð hann [[ábóti]] í San Gregorio-klaustrinu í [[Monte Carlo]] í Róm.{{Sfn|Pham|2004|p=322}} Þegar franski keisarinn [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] hertók Róm og tók Píus 7. páfa til fanga árið 1809 flúði Cappellari til Murano. Þaðan flutti hann ásamt fleiri munkum til [[Padúa]] árið 1814. Hann var kallaður aftur til Rómar eftir að Napóleon var endanlega sigraður og gerður erkidjákni í reglunni sinni. Hann varð einnig ráðgjafi hjá rannsóknarréttinum og var síðar gerður að yfirmanni hjá [[Stjórnardeild trúboðs]],{{sfn|Pham|2004|p=322}} sem hafði umsjón með öllu trúboðsstarfi utan Spánar. Honum var tvisvar boðið biskupsembætti en afþakkaði það í bæði skiptin. === Kardináli === Þann 21. mars 1825 skipaði [[Leó 12.]] páfi Cappellari [[Kardináli|kardinála]].{{sfn|McBrien|2000|p=335}} Stuttu eftir það var Cappellari falið að leiða samningaviðræður um sáttmála til að tryggja réttindi kaþólikka í [[Holland]]i. Hann hafði einnig milligöngu um friðarsamning milli [[Armensk-kaþólska kirkjan|armenskra kaþólikka]] og [[Tyrkjaveldi]]s. Hann fordæmdi [[Nóvemberuppreisnin|nóvemberuppreisnina í Póllandi]] því hann taldi hana grafa undan tilraunum [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulásar 1. Rússakeisara]] til að styðja málstað kaþólskra konungssinna í Frakklandi með því að neyða hann til að senda herafla sinn til Póllands. Cappellari ferðaðist aldrei utan Ítalíu og var aðallega kunnugur aðstæðum í Feneyjum og Róm. Hann talaði bæði ítölsku og latínu reiprennandi en engin önnur evrópsk mál og kunni illa að fóta sig á vettvangi evrópskra stjórnmála.<ref name="owen">[https://books.google.com/books?id=xtbLJZOKxx8C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=Singulari+Nos&source=bl&ots=-NiMTwLNwx&sig=LFTMJ0M5z-1cTIdbK7NME2T7whg&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihvtST-aHJAhXL1B4KHe4BBxQ4ChDoAQhLMAk#v=onepage&q=Singulari%20Nos&f=false Chadwick, Owen. "Gregory XVI", ''A History of the Popes, 1830-1914''], Oxford University Press, 2003, ISBN 9780199262861</ref> === Páfakjörið === Þann 2. febrúar 1831, eftir langt páfakjör sem hafði varað í fimmtíu daga, var Cappellari óvænt kjörinn eftirmaður [[Píus 8.|Píusar 8.]] páfa. Hann þótti hafa mestan kjörþokka af þeim sem voru í boði. Þetta var eftir að [[Ferdinand 7. Spánarkonungur]] beitti neitunarvaldi gegn kjöri kardinálans [[Giacomo Giustiniani]]<ref name="Toke" /> og eftir að til þráteflis var komið milli stuðningsmanna kardinálanna [[Emmanuele De Gregorio]] og [[Bartolomeo Pacca eldri|Bartolomeo Pacca]] án þess að neinn hefði traustan meirihluta. Páfakjörið virtist ætla að dragast enn á langinn en kardinálarnir neyddust til að koma sér saman um páfaefni þegar hertoginn af Parma kom viðvörun til þeirra um að norðurhluti [[Páfaríkið|Páfaríkisins]] stæði á barmi uppreisnar.<ref name="owen" /> Páfarnir litu til Cappellari til að leysa úr þráteflinu en það tók þó allt að 83 atkvæðagreiðslur áður en hann hlaut tilskilinn fjölda atkvæða. Þegar Cappellari var kjörinn páfi var hann enn ekki biskup. Hann er enn þann dag í dag síðasti páfinn sem hefur náð kjöri án þess að hafa áður verið biskup. Hann var vígður biskup eftir páfakjörið af Bartolomeo Pacca kardinála, kardinálbiskup af Ostíu og Velletri og yfirprestur kardinálaráðsins,{{sfn|Pham|2004|p=322}} með aðstoð [[Pier Francesco Galleffi]] biskups Porto og Santa Rufina og [[Tommasso Arezzo]] biskups Sabina. Cappellari valdi sér páfanafnið Gregoríus 16. þar sem hann hafði verið ábóti San Gregario á Caelushæð í Róm í rúmlega tuttugu ár og til minningar um Gregoríus 15., stofnanda Stjórnardeildar trúboðs.<ref name="Toke" /> Hann hafði jafnframt verið í klaustrinu þaðan sem Gregoríus 1. páfi hafði sent trúboða til Englands árið 596. === Páfatíð === [[Mynd:Gregorio XVI nella processione del Corpus Domini.jpg|thumb|right|Gregoríus 16. leiðir göngu fyrir kvöldmáltíðarsakramentið á málverki eftir Ferdinando Cavalleri (1840).]] Stuttu fyrir páfakjör Gregoríusar hafði [[Búrbónar|Búrbónaættinni]] verið steypt af stóli í [[Júlíbyltingin|júlíbyltingunni]] í Frakklandi, sem var reiðarslag fyrir kaþólska einveldissinna þar í landi. Eitt það fyrsta sem nýja franska stjórnin gerði var að hertaka [[Ancona]], sem olli mikilli óvissu í Páfaríkinu og á Ítalíuskaga öllum. Ítalskir lýðveldissinnar gerðu uppreisn og oftar en einu sinni urðu austurrískir herir að skakka leikinn og berja niður rauðstakka lýðveldishreyfingarinnar, sem háðu skæruhernað.{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Forystan í Páfagarði frestaði fyrirhuguðum umbótum sínum eftir röð sprengjuárása og morðtilræða. Þegar kardinálinn [[Luigi Lambruschini]] var skipaður utanríkisráðherra páfastólsins í stað [[Tommaso Bernetti]] gerði það ekkert til að lægja öldurnar. Gregoríus 16. og Lambruschini kardináli voru á móti tækninýjungum eins og gasljósum og járnbrautum{{sfn|McBrien|2000|p=276}} því þeir töldu að þær myndu efla borgarastéttina og þannig auka kröfur um umbætur sem myndu grafa undan valdi páfans í Páfaríkinu. Gregoríus uppnefndi járnbrautir „helvítisbrautir“ eða ''chemins d'enfer'', sem var orðaleikur með franska heitið fyrir járnbraut, ''chemin de fer''.{{sfn|Pham|2004|p=20-21}} Páfaríkið kvað niður uppreisnir í [[Viterbo]] árið 1836, í [[Ravenna]] árið 1843 og í [[Rimini]] árið 1845 með fjöldaaftökum, refsivinnu og brottvísunum en tókst aldrei að bæta úr undirliggjandi spennu í ríkinu. Gregoríus 16. varði háum fjárhæðum í varnarmál, byggingarframkvæmdir og innviði og lét reisa minnisvarða til heiðurs Leós 12. páfa (sem var byggður af [[Giuseppe Fabris]] árið 1837).{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Hann studdi jafnframt vísindamenn á borð við [[Angelo Mai]], [[Giuseppe Mezzofanti]] og [[Gaetano Moroni]] en á heildina litið komu útgjöld hans sér illa fyrir fjárhag páfastóls. Árið 1839 gaf Gregoríus 16. út páfabréf þar sem hann fordæmdi þrælaverslunina frá Afríku til Ameríku, ''[[In supremo apostolatus]]''. Meðal annarra mikilvægra rita Gregoríusar má nefna ''Sollicitudo ecclesiarum'', þar sem hann staðfesti að þegar stjórnarskipti yrðu myndi kirkjan semja við ný stjórnvöld um útnefningu biskupa í laus biskupsembætti (1832);{{sfn|McBrien|2000|p=339}} ''[[Mirari Vos]]'', þar sem hann fordæmdi frjálslyndi og trúarlegt tómlæti (15. ágúst 1832); ''[[Quo graviora (1833)|Quo graviora]]'', um raunsæju stjórnarskrána í [[Rínarland]]inu (4. október 1833); ''[[Singulari Nos]]'', um kenningar [[Hugues Felicité Robert de Lamennais]] (25. júní 1834) og ''Commissum divinitus'' (17. maí 1835) um kirkjuna og ríkið.<ref>[http://www.papalencyclicals.net/Greg16/g16commi.htm Pope Gregory XVI. ''Commissum divinitus'', 17. maí 1835, Papal Encyclicals Online]</ref> ==Heimildir== * {{cite book|last=McBrien|first=Richard P.|title=Lives of the Popes|publisher=HarperCollins|date=2000}} * {{cite book|last=Pham|first=John-Peter|title=Heirs of the Fisherman|url=https://archive.org/details/heirsoffisherman00pham|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|date=2004|isbn=978-0-19-517834-0}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Píus 8.]] | eftir = [[Píus 9.]] | frá = 2. febrúar 1831 | til = 1. júní 1846 }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1765|1846}} [[Flokkur:Páfar 19. aldar]] 93pvos2uezf7zj1uatd8pxha7exjw3e 1972676 1972671 2026-07-19T02:18:04Z TKSnaevarr 53243 1972676 wikitext text/x-wiki {{Embættishafi | forskeyti = | nafn = Gregoríus 16. | mynd = Gregory XVI.jpg | myndastærð = 250px | titill= [[File:C o a Gregorio XVI.svg |Skjaldarmerki Gregoríusar 16.|45px]]<br/>[[Páfi]] | stjórnartíð_start =2. febrúar 1831 | stjórnartíð_end =1. júní 1846 | forveri = [[Píus 8.]] | eftirmaður = [[Píus 9.]] | myndatexti1 = Gregoríus 16. árið 1844. | fæddur = {{fæðingardagur|1765|9|18}} | fæðingarstaður = [[Belluno]], [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|1846|7|1|1765|9|18}} | dánarstaður = [[Róm]], [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] | þjóderni = [[Ítalía|Ítalskur]] | trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]] |undirskrift = Gregorius XVI signature.svg }} '''Gregoríus 16.''' ([[latína]]: ''Gregorius XVI''; fæddur undir nafninu '''Bartolomeo Alberto Cappellari '''; 18. september 1765 – 1. júní 1846) var [[páfi]] [[Rómversk-kaþólska kirkjan|rómversk-kaþólsku kirkjunnar]] frá 2. febrúar 1831 til dauðadags þann 1. júní 1846.{{sfn|Pham|2004|p=187}} Hann er síðasti páfinn sem hefur tekið sér páfanafnið „Gregoríus“, síðasti páfinn sem réði yfir [[Páfaríkið|Páfaríkinu]] alla páfatíð sína og sá síðasti sem var ekki [[biskup]] þegar hann var kjörinn. == Æviágrip == === Bakgrunnur === Bartolomeo Alberto Cappellari fæddist í Belluno, sem þá tilheyrði [[Lýðveldið Feneyjar|feneyska lýðveldinu]], og var af ítalskri lágaðalsætt. Foreldrar hans voru frá frá þorpinu Pesariis við [[Friuli]]. Faðir hans var lögmaður. Þegar Bartolomeo Cappellari var 18 ára gamall gekk hann í munkareglu [[Kamaldólensar|kamaldólensa]]<ref>Richard P. McBrien: ''Lives of the Popes'', HarperCollins, 2000, bls. 336.</ref> í klaustri þeirra, San Michele, í [[Murano]] nærri Feneyjum. === Prestur === Cappellari var vígður til prests árið 1787.<ref name="Toke">[http://www.newadvent.org/cathen/07006a.htm Toke, Leslie. „Pope Gregory XVI.“ The Catholic Encyclopedia] 7. bindi. New York: Robert Appleton Company, 1910. 20. nóv. 2015</ref> Sem munkur í kamaldólensku reglunni vakti hann mikla athygli fyrir þekkingu sína í guðfræði og málfræði og var fenginn til að kenna heimspeki og guðfræði við San Michele. Árið 1790 var Cappellari skipaður ritskoðandi (''censor librorum'') bæði fyrir regluna og fyrir Sant'Ufficio í Feneyjum. Árið 1795 fór hann til Rómar og árið 1799 birti hann ritdeilu til höfuðs ítölskum [[Jansenismi|jansenistum]] undir titlinum ''II Trionfo della Santa Sede''. Verkið var gefið út hjá nokkrum bókafélögum á Ítalíu og var þýtt á fleiri tungumál.{{sfn|McBrien|2000|p=337}} Árið 1800 varð Cappellari meðlimur í kaþólsku trúarakademíunni, sem [[Píus 7.]] páfi hafði stofnað, og skrifaði á vettvangi hennar ritverk um guðfræðileg og heimspekileg málefni. Árið 1805 varð hann [[ábóti]] í San Gregorio-klaustrinu í [[Monte Carlo]] í Róm.{{Sfn|Pham|2004|p=322}} Þegar franski keisarinn [[Napóleon Bónaparte|Napóleon]] hertók Róm og tók Píus 7. páfa til fanga árið 1809 flúði Cappellari til Murano. Þaðan flutti hann ásamt fleiri munkum til [[Padúa]] árið 1814. Hann var kallaður aftur til Rómar eftir að Napóleon var endanlega sigraður og gerður erkidjákni í reglunni sinni. Hann varð einnig ráðgjafi hjá rannsóknarréttinum og var síðar gerður að yfirmanni hjá [[Stjórnardeild trúboðs]],{{sfn|Pham|2004|p=322}} sem hafði umsjón með öllu trúboðsstarfi utan Spánar. Honum var tvisvar boðið biskupsembætti en afþakkaði það í bæði skiptin. === Kardináli === Þann 21. mars 1825 skipaði [[Leó 12.]] páfi Cappellari [[Kardináli|kardinála]].{{sfn|McBrien|2000|p=335}} Stuttu eftir það var Cappellari falið að leiða samningaviðræður um sáttmála til að tryggja réttindi kaþólikka í [[Holland]]i. Hann hafði einnig milligöngu um friðarsamning milli [[Armensk-kaþólska kirkjan|armenskra kaþólikka]] og [[Tyrkjaveldi]]s. Hann fordæmdi [[Nóvemberuppreisnin|nóvemberuppreisnina í Póllandi]] því hann taldi hana grafa undan tilraunum [[Nikulás 1. Rússakeisari|Nikulásar 1. Rússakeisara]] til að styðja málstað kaþólskra konungssinna í Frakklandi með því að neyða hann til að senda herafla sinn til Póllands. Cappellari ferðaðist aldrei utan Ítalíu og var aðallega kunnugur aðstæðum í Feneyjum og Róm. Hann talaði bæði ítölsku og latínu reiprennandi en engin önnur evrópsk mál og kunni illa að fóta sig á vettvangi evrópskra stjórnmála.<ref name="owen">[https://books.google.com/books?id=xtbLJZOKxx8C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=Singulari+Nos&source=bl&ots=-NiMTwLNwx&sig=LFTMJ0M5z-1cTIdbK7NME2T7whg&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihvtST-aHJAhXL1B4KHe4BBxQ4ChDoAQhLMAk#v=onepage&q=Singulari%20Nos&f=false Chadwick, Owen. "Gregory XVI", ''A History of the Popes, 1830-1914''], Oxford University Press, 2003, ISBN 9780199262861</ref> === Páfakjörið === Þann 2. febrúar 1831, eftir langt páfakjör sem hafði varað í fimmtíu daga, var Cappellari óvænt kjörinn eftirmaður [[Píus 8.|Píusar 8.]] páfa. Hann þótti hafa mestan kjörþokka af þeim sem voru í boði. Þetta var eftir að [[Ferdinand 7. Spánarkonungur]] beitti neitunarvaldi gegn kjöri kardinálans [[Giacomo Giustiniani]]<ref name="Toke" /> og eftir að til þráteflis var komið milli stuðningsmanna kardinálanna [[Emmanuele De Gregorio]] og [[Bartolomeo Pacca eldri|Bartolomeo Pacca]] án þess að neinn hefði traustan meirihluta. Páfakjörið virtist ætla að dragast enn á langinn en kardinálarnir neyddust til að koma sér saman um páfaefni þegar hertoginn af Parma kom viðvörun til þeirra um að norðurhluti [[Páfaríkið|Páfaríkisins]] stæði á barmi uppreisnar.<ref name="owen" /> Páfarnir litu til Cappellari til að leysa úr þráteflinu en það tók þó allt að 83 atkvæðagreiðslur áður en hann hlaut tilskilinn fjölda atkvæða. Þegar Cappellari var kjörinn páfi var hann enn ekki biskup. Hann er enn þann dag í dag síðasti páfinn sem hefur náð kjöri án þess að hafa áður verið biskup. Hann var vígður biskup eftir páfakjörið af Bartolomeo Pacca kardinála, kardinálbiskup af Ostíu og Velletri og yfirprestur kardinálaráðsins,{{sfn|Pham|2004|p=322}} með aðstoð [[Pier Francesco Galleffi]] biskups Porto og Santa Rufina og [[Tommasso Arezzo]] biskups Sabina. Cappellari valdi sér páfanafnið Gregoríus 16. þar sem hann hafði verið ábóti San Gregario á Caelushæð í Róm í rúmlega tuttugu ár og til minningar um Gregoríus 15., stofnanda Stjórnardeildar trúboðs.<ref name="Toke" /> Hann hafði jafnframt verið í klaustrinu þaðan sem Gregoríus 1. páfi hafði sent trúboða til Englands árið 596. === Páfatíð === [[Mynd:Gregorio XVI nella processione del Corpus Domini.jpg|thumb|right|Gregoríus 16. leiðir göngu fyrir kvöldmáltíðarsakramentið á málverki eftir Ferdinando Cavalleri (1840).]] Stuttu fyrir páfakjör Gregoríusar hafði [[Búrbónar|Búrbónaættinni]] verið steypt af stóli í [[Júlíbyltingin|júlíbyltingunni]] í Frakklandi, sem var reiðarslag fyrir kaþólska einveldissinna þar í landi. Eitt það fyrsta sem nýja franska stjórnin gerði var að hertaka [[Ancona]], sem olli mikilli óvissu í Páfaríkinu og á Ítalíuskaga öllum. Ítalskir lýðveldissinnar gerðu uppreisn og oftar en einu sinni urðu austurrískir herir að skakka leikinn og berja niður rauðstakka lýðveldishreyfingarinnar, sem háðu skæruhernað.{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Forystan í Páfagarði frestaði fyrirhuguðum umbótum sínum eftir röð sprengjuárása og morðtilræða. Þegar kardinálinn [[Luigi Lambruschini]] var skipaður utanríkisráðherra páfastólsins í stað [[Tommaso Bernetti]] gerði það ekkert til að lægja öldurnar. Gregoríus 16. og Lambruschini kardináli voru á móti tækninýjungum eins og gasljósum og járnbrautum{{sfn|McBrien|2000|p=276}} því þeir töldu að þær myndu efla borgarastéttina og þannig auka kröfur um umbætur sem myndu grafa undan valdi páfans í Páfaríkinu. Gregoríus uppnefndi járnbrautir „helvítisbrautir“ eða ''chemins d'enfer'', sem var orðaleikur með franska heitið fyrir járnbraut, ''chemin de fer''.{{sfn|Pham|2004|p=20-21}} Páfaríkið kvað niður uppreisnir í [[Viterbo]] árið 1836, í [[Ravenna]] árið 1843 og í [[Rimini]] árið 1845 með fjöldaaftökum, refsivinnu og brottvísunum en tókst aldrei að bæta úr undirliggjandi spennu í ríkinu. Gregoríus 16. varði háum fjárhæðum í varnarmál, byggingarframkvæmdir og innviði og lét reisa minnisvarða til heiðurs Leós 12. páfa (sem var byggður af [[Giuseppe Fabris]] árið 1837).{{sfn|McBrien|2000|p=276}} Hann studdi jafnframt vísindamenn á borð við [[Angelo Mai]], [[Giuseppe Mezzofanti]] og [[Gaetano Moroni]] en á heildina litið komu útgjöld hans sér illa fyrir fjárhag páfastóls. Árið 1839 gaf Gregoríus 16. út páfabréf þar sem hann fordæmdi þrælaverslunina frá Afríku til Ameríku, ''[[In supremo apostolatus]]''. Meðal annarra mikilvægra rita Gregoríusar má nefna ''Sollicitudo ecclesiarum'', þar sem hann staðfesti að þegar stjórnarskipti yrðu myndi kirkjan semja við ný stjórnvöld um útnefningu biskupa í laus biskupsembætti (1832);{{sfn|McBrien|2000|p=339}} ''[[Mirari Vos]]'', þar sem hann fordæmdi frjálslyndi og trúarlegt tómlæti (15. ágúst 1832); ''[[Quo graviora (1833)|Quo graviora]]'', um raunsæju stjórnarskrána í [[Rínarland]]inu (4. október 1833); ''[[Singulari Nos]]'', um kenningar [[Hugues Felicité Robert de Lamennais]] (25. júní 1834) og ''Commissum divinitus'' (17. maí 1835) um kirkjuna og ríkið.<ref>[http://www.papalencyclicals.net/Greg16/g16commi.htm Pope Gregory XVI. ''Commissum divinitus'', 17. maí 1835, Papal Encyclicals Online]</ref> ==Heimildir== * {{cite book|last=McBrien|first=Richard P.|title=Lives of the Popes|publisher=HarperCollins|date=2000}} * {{cite book|last=Pham|first=John-Peter|title=Heirs of the Fisherman|url=https://archive.org/details/heirsoffisherman00pham|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|date=2004|isbn=978-0-19-517834-0}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Páfi]] | fyrir = [[Píus 8.]] | eftir = [[Píus 9.]] | frá = 2. febrúar 1831 | til = 1. júní 1846 }} {{Töfluendir}} {{Páfar}} {{fd|1765|1846}} [[Flokkur:Páfar 19. aldar]] d4kunz1v5r03fdv758u2u5t29rlzq46 1 192122 1972662 2026-07-19T01:10:59Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Þýðing |tungumál=no |titill= Gregor XVI |id=25456629 }}“ 1972662 wikitext text/x-wiki {{Þýðing |tungumál=no |titill= Gregor XVI |id=25456629 }} 64w8jjtikwozk7ve0p2z6ukm9jd4cno 0 192123 1972663 2026-07-19T01:12:25Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Gregoríus 16.]] 1972663 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Gregoríus 16.]] ryp1pstqwbg4ynqzwq3h61m19lromuy 0 192124 1972665 2026-07-19T01:17:26Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Gregoríus 16.]] 1972665 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Gregoríus 16.]] ryp1pstqwbg4ynqzwq3h61m19lromuy 14 192125 1972667 2026-07-19T01:20:28Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Páfar eftir öld]]“ 1972667 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Páfar eftir öld]] kunax1pmki97f7jgaugmdgret7lw1nn