Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 591 1973307 1973149 2026-07-24T16:03:03Z TKSnaevarr 53243 1973307 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Konungsríkið Danmörk | nafn_á_frummáli = Kongeriget Danmark | nafn_í_eignarfalli = Danmerkur | fáni = Flag of Denmark.svg | skjaldarmerki = National coat of arms of Denmark.svg | kjörorð = Forbundne, forpligtet, for Kongeriget Danmark (kjörorð konungsins) | staðsetningarkort = EU-Denmark.svg | tungumál = [[Danska]] | höfuðborg = [[Kaupmannahöfn]] | stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] | titill_leiðtoga1 = [[Þjóðhöfðingjar Danmerkur|Konungur]] | nafn_leiðtoga1 = [[Friðrik 10. Danakonungur|Friðrik 10.]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Danmerkur|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga2 = [[Mette Frederiksen]] | staða = Stofnun | staða_athugasemd = forsöguleg | atburður1 = Sameining | dagsetning1 = [[10. öld]] | atburður2 = [[Stjórnarskrá Danmerkur|Stjórnarskrá]] | dagsetning2 = 5. júní 1849 | atburður3 = [[Konungsríkið Danmörk]] | dagsetning3 = 24. mars 1948 | ESBaðild = [[1. janúar]] [[1973]] | stærðarsæti = 134 | flatarmál = 42.915,7 | hlutfall_vatns = 1,6 | mannfjöldaár = 2023 | mannfjöldasæti = 114 | fólksfjöldi = 5.935.619 | VLF_ár = 2022 | VLF = 416,568 | VLF_sæti = 53 | VLF_á_mann = 70.924 | VLF_á_mann_sæti = 11 | VÞL_ár = 2021 | VÞL = {{hækkun}} 0.948 | VÞL_sæti = 6 | íbúar_á_ferkílómetra = 131 | gjaldmiðill = [[Dönsk króna|Dönsk króna (kr)]] (DKK) | tímabelti = [[UTC]]+1 (+2 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | umferð = hægri | þjóðsöngur = [[Der er et yndigt land]] | tld = dk | símakóði = 45| }} '''Danmörk''' ([[danska]]: ''Danmark''; {{framburður|DA-Danmark.ogg}}) er [[ríki|land]] í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]] sem ásamt [[Grænland]]i og [[Færeyjar|Færeyjum]] myndar [[Konungsríkið Danmörk]]. Danmörk er langfjölmennasti hluti konungsríkisins sem er [[einingarríki]], en Grænland og Færeyjar hafa [[heimastjórn]]. Algengt er að undanskilja þau lönd þegar rætt er um Danmörku (til dæmis stærð og íbúafjölda). Danmörk er syðst [[Norðurlöndin|Norðurlandanna]] og er suðvestan við [[Svíþjóð]], sunnan við [[Noregur|Noreg]] og norðan við [[Þýskaland]] þar sem einu landamæri Danmerkur eru. Árið 2013 náði Danmörk, að Grænlandi og Færeyjum meðtöldum, yfir 1419 eyjar sem eru stærri en 100 m². 443 af þeim hafa nöfn og 78 eru byggðar.<ref>[https://irland.um.dk/en/about-denmark About Denmark]</ref> Danmörk sjálf samanstendur af [[Jótlandsskagi|Jótlandsskaga]], sem gengur til norðurs út úr meginlandi Evrópu, og 406 eyjum. Stærsta eyjan er [[Sjáland]] þar sem höfuðborgin, [[Kaupmannahöfn]], er. Á eftir koma [[Fjón]], [[Vendsyssel-Thy]] og [[Amager]]. Landslag í Danmörku einkennist af tiltölulega flötu [[ræktarland]]i, sandströndum og [[temprað loftslag|tempruðu loftslagi]]. Landið liggur að sjó að vestan, norðan og austan. Vestan megin eru [[Norðursjór]] og [[Vaðhafið]], norðan megin er [[Skagerrak]], en austan megin eru [[Kattegat]], [[Eyrarsund]] og [[Eystrasalt]]. Sunnan megin á Danmörk 68 km löng landamæri að Þýskalandi við suðurenda Jótlands. Íbúar Danmerkur eru tæplega 6 milljónir, og af þeim búa 800.000 í höfuðborginni, Kaupmannahöfn (um 2 milljónir á höfuðborgarsvæðinu). Aðrar stórar borgir í Danmörku eru [[Óðinsvé]] á Fjóni, [[Árósar]], [[Álaborg]], [[Esbjerg]], [[Randers]], [[Kolding]], [[Horsens]] og [[Vejle]] á Jótlandi. Danmörk var áður mun víðáttumeira ríki en það er í dag. Konungsríkið er talið stofnað á 8. öld og varð brátt öflugt sjóveldi sem tókst á um yfirráð yfir Eystrasalti við nágrannaríki. Árið 1397 mynduðu konungsríkin Noregur, Danmörk og Svíþjóð [[Kalmarsambandið]] sem stóð þar til Svíþjóð klauf sig úr því árið 1523. Eftir það var talað um Dansk-norska ríkið eða [[Danaveldi]], sem náði líka yfir [[Ísland]], [[Noregur|Noreg]], [[Dönsku Vestur-Indíur]] og [[Dönsku Austur-Indíur]]. Danaveldi átti miklar lendur austan Eyrarsunds ([[Skánn|Skán]], [[Halland]] og [[Blekinge]]) og bæði héruðin [[Slésvík]] og [[Holtsetaland]], auk þess sem landamærin náðu suður fyrir [[Hamborg]] þegar veldið var sem mest. Eftir röð ósigra á 17. öld gengu löndin austan Eyrarsunds til Svíþjóðar. Á nítjándu öld gekk Noregur úr konungssambandi við Danmörku og var þá um tíma undir sænska konunginum, og við uppgang Þýskalands á 19. öld missti Danmörk Holtsetaland og hluta Slésvíkur. Árið 1849 var [[einveldi]]ð lagt niður og [[þingbundin konungsstjórn]] tók við. Útflutningur á landbúnaðarafurðum efldist á síðari hluta 19. aldar. Árið 1933 lagði [[Kanslergade-samþykktin]] grunninn að því að gera Danmörk að [[velferðarríki]] með [[blandað hagkerfi]]. Danmörk var hlutlaus í [[fyrri heimsstyrjöld]] en Þjóðverjar [[Hernám Danmerkur|hernámu landið]] í [[síðari heimsstyrjöld]]. Árið 1944 sagði [[Ísland]] sig úr konungssambandi við Danmörku sem hafði verið í gildi frá 1918. Árið 1973 varð Danmörk hluti af því sem í dag er [[Evrópusambandið]]. Færeyjar kusu hins vegar að standa utan þess og Grænland kaus að segja sig úr sambandinu árið 1982. Danmörk er með tvær undanþágur frá [[Evrópulög]]um, meðal annars hvað varðar gjaldmiðilinn, [[Dönsk króna|dönsku krónuna]]. Danmörk er [[þróað ríki]] þar sem [[lífskjör]] eru með því besta sem gerist í heiminum. Landið er stofnaðili að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]], [[Norðurlandaráð]]i, [[Efnahags- og framfarastofnunin]]ni, [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]] og [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]]. Danmörk er hluti af [[Schengen-svæðið|Schengen-svæðinu]]. Danmörk á í nánu samstarfi við hin Norðurlöndin. == Heiti == [[Mynd:Jelling gr kl Stein.JPG|thumb|left|200px|Jalangurssteinarnir]] Mikið er deilt um orðsifjar „Danmerkur“, sambandið milli Dana og Danmerkur og sameiningu Danmerkur í eina þjóð. Deilurnar snúast um forskeytið „Dan“ og hvort það eigi við ættflokkinn [[Danir (ættflokkur)|Danir]] eða konunginn [[Dan konungur|Dan]], og merkingu viðskeytisins „-mörk“. Oftast er forskeytið talið eiga rætur að rekja til orðs sem þýðir „flatt land“, tengt [[þýska]] orðinu ''Tenne'' „þreskigólf“, [[enska]] ''den'' „ hellir“ og [[sanskrít]] ''dhánuṣ-'' (धनुस्; „ eyðimörk“). Viðskeytið „-mörk“ er talið eiga við skóga í Suður-[[Slésvík]], kannski svipað nöfnunum [[Finnmörk]], [[Heiðmörk (fylki í Noregi)|Heiðmörk]], [[Þelamörk]] og [[Þéttmerski]]. Í [[fornnorræna|fornnorrænu]] var nafnið stafað ''Danmǫrk''. Fyrsta þekkta notkun orðins „Danmörk“ í Danmörku sjálfri er á [[Jalangurssteinninn|Jalangurssteininum]], sem eru [[rúnasteinn|rúnasteinar]] taldir hafa verið settir upp af [[Gormur gamli|Gormi gamla]] (um árið 955) og [[Haraldur blátönn|Haraldi blátönn]] (um árið 965). Orðið „Danmörk“ er notað á báðum steinunum, í [[þolfall]]i „tanmaurk“ ([danmɒrk]) á stóra steininum og í [[eignarfall]]i „tanmarkar“ ([danmarkaɽ]) á litla steininum. Íbúar Danmerkur eru kallaðir „tani“ ([danɪ]) eða „Danir“ á steinunum. Vegna þessa eru steinarnir stundum kallaðir „skírnarvottorð Danmerkur“.<ref>{{vefheimild|url=https://natmus.dk/nyhed/danmarks-daabsattest-er-farverig/|titill=Danmarks dåbsattest er farverig|dags=12.10.2020|vefsíða=Nationalmuseet}}</ref> == Saga == === Fornsaga === Í Danmörku hafa fundist steinar sem getgátur eru um að menn hafi mótað, frá [[Eem-hlýskeiðið|Eem-hlýskeiðinu]] fyrir allt að 120.000 árum síðan, en það er mjög umdeilt.<ref>{{vefheimild|dags=20. október 2020|titill=Var der neandertalere i Danmark? Nyt forskningsprojekt skal løse mysteriet|url=https://videnskab.dk/kultur-samfund/var-der-neandertalere-i-danmark-nyt-forskningsprojekt-skal-loese-mysteriet/|vefsíða=Videnskab.dk}}</ref> Elstu fornleifar sem öruggt er að tilheyri mannabyggð eru um 15.000 ára gamlar. Með [[mannerfðarannsókn]]um hafa vísindamenn getið sér til um þrjár „bylgjur“ fólksflutninga til Danmerkur: Fyrir 10-8.000 árum, á [[fornsteinöld]], komu veiðimenn sem voru smávaxnir, dökkir á hörund og með blá eða grá augu; Fyrir 6.000 árum kom svo fólk sem hóf [[landbúnaður|landbúnað]] við upphaf [[nýsteinöld|nýsteinaldar]]; Síðustu stóru fólksflutningarnir voru [[hirðingjar]] sem komu fyrir um 5.000 árum ([[Jamna-menningin]]) frá Austur-Evrópu með það [[indóevrópsk mál|indóevrópska mál]] sem [[danska]] þróaðist frá.<ref>{{vefheimild|url=https://videnskab.dk/kultur-samfund/overrasket-topforsker-det-siger-genetik-om-danskhed/|dags=11. október 2016|titill=Overrasket topforsker: Det siger genetik om danskhed|höfundur=Rasmus Kragh Jakobsen|vefsíða=Videnskab.dk}}</ref> [[Bronsöld]]in í Danmörku hófst um 1700 f.Kr. Frá þeim tíma er [[Sólvagninn]] sem fannst í [[Trundholm-mýri]]. Um 500 f.Kr. hófst [[járnöld]] með verslun við [[Keltar|Kelta]], [[Rómaveldi|Rómverja]] og síðast [[Germanar|Germana]]. [[Gundestrup-ketillinn]] ber vitni um menningaráhrif frá Keltum í Danmörku. Frá þeim tíma eru líka [[Gullhornin]]. Sagnaritarinn [[Jordanes]] nefnir ættbálkinn Dani í ''[[Gotasaga|Gotasögu]]'' sinni, sem er talið vísa til elstu Dana. [[Jótar]] frá [[Jótland]]i ferðuðust til [[Bretlandseyjar|Bretlandseyja]] þegar [[Engilsaxar]] lögðu [[England]] undir sig undir forystu [[Vortigern]]s á 5. öld. Stór mannvirki, eins og [[Kanalhave-skurðurinn]] og [[Danavirki]] vitna um sterkt konungsvald í Danmörku frá þessum tíma. Styrking og stækkun virkisins árið 737 hefur verið tengd við stofnun konungsríkis í Danmörku. [[Gormur gamli]] sem er nefndur á [[Jalangurssteinarnir|Jalangurssteinunum]] frá 10. öld er venjulega talinn fyrsti sögulegi konungur Danmerkur og rakning Danakonunga hefst með honum. Á þeim tíma hófst sögulegur tími í Danmörku með [[víkingaöld]]. === Víkingaöld og miðaldir === Frá [[8. öldin|8. öld]] til [[11. öldin|11. aldar]] voru Danir meðal þeirra norrænu þjóða sem voru þekktar sem [[víkingar]], og versluðu og herjuðu um alla Evrópu. Í mörgum heimildum eru allir víkingar nefndir „Danir“, þótt gera megi ráð fyrir að þeir hafi líka komið frá núverandi Noregi og Svíþjóð, og jafnvel Norðvestur-Þýskalandi. Víkingar stofnuðu [[Danalög]] á Englandi og stofnuðu smákóngadæmi eða lénsveldi á [[Írland]]i, [[Skotland]]i og [[Frakkland]]i ([[Normandí]]). Undirstaða þessarar velgengni voru flotar hraðskreiðra og sjófærra [[víkingaskip]]a sem gerðu þeim kleyft að sigla alla leið til [[Grænland]]s og [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Allt frá 8. öld tala frankverskar heimildir um konunga í Danmörku, þótt óljóst sé hverjir þeir voru eða yfir hvaða löndum þeir ríktu. Um 965 innleiddi [[Haraldur blátönn]] [[kristni]] í Danmörku. Hugsanlega gerði hann það til að forða innrás frá [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkinu]] sem efldist á sama tíma. Hann reisti [[Jalangurssteinarnir|Jalangurssteinana]] tvo yfir foreldra sína, [[Gormur gamli|Gorm gamla]] og [[Þyri Danabót]]. Hann lét líka reisa minnst fimm [[hringborg]]ir víðs vegar um Danmörku.<ref>{{vefheimild|url=https://videnskab.dk/kultur-samfund/harald-blaatands-ringborge-skulle-modstaa-vikingeangreb-og-sikre-kongen-en-mobil-haer/|titill=Harald Blåtands ringborge skulle modstå vikingeangreb og sikre kongen en mobil hær|höfundur=Søren M. Sindbæk|dags=19.7.2019|vefsíða=Videnskab.dk}}</ref> Danakonungar lögðu allt [[England]] undir sig tvisvar, 1013 og 1016, en eftir lát [[Knútur mikli|Knúts mikla]] leystist [[Norðursjávarveldið|Norðursjávarveldi]] þeirra upp.<ref>{{cite book|author=Heebøll-Holm, T. K.|year=2019|chapter=Medieval Denmark as a Maritime Empire|title=Empires of the Sea|pages=194-218|publisher=Brill}}</ref><ref>{{vefheimild|url=https://historychronicles.org/cnut-the-great-and-the-north-sea-empire/|titill=Cnut the Great and the North Sea Empire|vefsíða=HistoryChronicles|dags=24.12.2024}}</ref> Þegar [[Sveinn Ástríðarson]] varð konungur árið 1047 lauk víkingaöld í Danmörku. Á þessum tíma náði Danmörk yfir Jótland og eyjarnar, auk [[Halland]]s, [[Blekinge]] og [[Skánn|Skánar]], austan Eyrarsunds. Auk þess voru Danakonungar jafnframt hertogar af [[Slésvík]] og [[Holtsetaland]]i. Danmörk var því mun stærri en hún er í dag. Danir ríktu líka yfir [[Eistland]]i um tíma og lögðu oft undir sig [[Víkin (Noregi)|Víkina]] í Noregi. Á [[hámiðaldir|hámiðöldum]] áttu Danakonungar iðulega í átökum við [[Hansasambandið]] og keisara Heilaga rómverska ríkisins. Árið 1397 gekk Danmörk í [[konungssamband]] við Noreg og Svíþjóð undir stjórn [[Margrét mikla|Margrétar miklu]]. [[Kalmarsambandið]] stóð til ársins 1523 þegar Svíar sögðu sig frá því og kusu sér eigin konung. [[Siðaskiptin]] voru innleidd í Danmörku 1536 eftir sigur [[Kristján 3.|Kristjáns 3.]] í [[Greifastríðið|Greifastríðinu]]. === Endurreisn og einveldi === [[Mynd:Copenhagen_on_fire_1807_by_CW_Eckersberg.jpg|thumb|right|Frúarkirkjan í ljósum logum 1807, á málverki eftir C.W. Eckersberg.]] Eftir siðaskiptin gengu eigur kirkjunnar í öllu Danaveldi (þar á meðal á Íslandi, Færeyjum og Noregi) til konungs. Konungsvaldið efldist í kjölfarið og varð sjálfstæðara gagnvart landeigendaaðlinum. Auk þess gaf [[Eyrarsundstollurinn]] konungi sjálfstæðar tekjur sem hann gat nýtt til hallarbygginga og stríðsreksturs. Þegar [[þrjátíu ára stríðið]] braust út í Evrópu 1618 ákvað [[Kristján 4.]] að veita mótmælendum í Þýskalandi lið. Það fór illa og konungur samdi frið við keisarann. Í stað Dana urðu Svíar áhrifamiklir í stríðinu og í nokkur skipti [[Stríð Danmerkur og Svíþjóðar|herjuðu þeir á Danmörku]]. Afleiðingin var að Danir misstu lönd sín í núverandi Suður- og Suðvestur-Svíþjóð með [[Hróarskeldusáttmálinn|Hróarskeldusáttmálanum]] [[1658]]. Þrátt fyrir þessa ósigra er litið á valdatíð Kristjáns 4. sem stórveldistíma. Hann reisti hallir í endurreisnarstíl á borð við [[Rósenborgarhöll]], [[Friðriksborgarhöll]] og [[Krónborgarhöll]], stofnaði danskar nýlendur á [[Indland]]i ([[Tranquebar]]) og þar sem nú er [[Gana]] ([[Kristjánsborgarvirki]]). Danir tóku virkan þátt í [[Atlantshafsverslunin]]ni með þræla frá Afríku til Nýja heimsins og í tíð [[Friðrik 3.|Friðriks 3.]] stofnuðu Danir nýlendu í Vestur-Indíum ([[Dönsku Vestur-Indíur]]). Ósigrarnir gegn Svíum leiddu til átaka milli borgarastéttarinnar og aðalsins sem Friðrik nýtti til að koma á [[einveldi]] árið 1660. Með einveldinu varð til nútímalegt ríkisvald með ráðuneytum og ráðherrum skipuðum úr borgarastétt. Við dönsku hirðina varð til embættisaðall, undir menningarlegum áhrifum frá Frakklandi og Þýskalandi. [[Bruninn í Kaupmannahöfn árið 1728|Mikill bruni varð í Kaupmannahöfn]] árið 1728. [[Vistarband]] var innleitt 1730 til að hjálpa aðlinum að halda í bændur og bændasyni. Það var afnumið 1788 til 1800. Á síðari hluta 18. aldar blómstraði landbúnaður í Danmörku með verslun við bæði Frakkland og Bretland sem áttu oft í stríði. Í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]] 1807 gerðu Bretar [[stórskotaliðsárásin á Kaupmannahöfn|stórskotaliðsárás á Kaupmannahöfn]] sem olli mikilli eyðileggingu. Í friðarsamningunum í kjölfarið misstu Danir yfirráð yfir Noregi, sem gekk í konungssamband við Svíþjóð. Færeyjar, Ísland og Grænland heyrðu þó áfram undir Danaveldi. === Gullöldin og endalok einveldis === Eftir þessi áföll hófst blómaskeið í listum og vísindum sem er kallað [[danska gullöldin]].<ref>{{cite book|authors=Grand, K. L., Pennington, L., & Thomsen, A. M.|year=2013|chapter=Introduktion til dansk guldalder/Introduction to the Danish Golden Age|title=Guld: skatte fra den danske guldalder/Gold: treasures from the Danish Golden Age|pages=68-93|publisher=Systime Academic|url=https://pure.kb.dk/files/27860012/1_KLG_Introduktion_til_den_danske_guldalder_GULD_publiceret.pdf}}</ref> Arkitektinn [[C.F. Hansen]] tókst á við endurreisn Kaupmannahafnar með byggingum í [[klassískur stíll|klassískum stíl]], í anda lærimeistara síns, [[C.F. Harsdorff]]. Listmálararnir [[Christen Købke]], [[Constantin Hansen]] og [[Wilhelm Marstrand]] fengust við stór málverk byggð á sögulegum og goðsögulegum viðfangsefnum. Myndhöggvarinn [[Bertel Thorvaldsen]] hélt sig lengst af í Róm, en hafði mikil áhrif á danska myndlistarmenn sem fóru þangað í námsferðir, eins og [[C.W. Eckersberg]]. Tónskáldin [[C.E.F. Weyse]] og [[J.P.E. Hartmann]] sömdu sálmalög og ættjarðarlög. Á þessum tíma voru uppi eðlisfræðingurinn [[H.C. Ørsted]], heimspekingurinn [[Søren Kierkegaard]] og kirkjuumbótamaðurinn [[N.F.S. Grundtvig]]. [[J.M. Thiele]] safnaði dönskum þjóðsögum í anda Grimmbræðra og [[H.C. Andersen]] samdi ævintýri byggð á þeim. Í kjölfar styrjaldanna var [[Þýska ríkjasambandið]] stofnað. Danakonungar voru lénsherrar í þýskumælandi ríkjunum Slésvík, Holtsetalandi og [[Lauenburg]]. Þegar kom að samningu [[stjórnarskrá]]r fyrir Danmörku, líkt og gerð var krafa um í flestum ríkjum Evrópu, var spurning um stöðu þessara svæða. Frjálslyndir vildu halda Slésvík, en aðskilja Holtsetaland, sem yrði hluti af þýska sambandinu ([[Egðustefnan]]).<ref>{{vefheimild|url=https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/orla-lehmanns-tale-danmark-til-ejderen-28-maj-1842|titill=Orla Lehmanns tale 'Danmark til Ejderen', 28. maj 1842|höfundur=Carl Ploug|vefsíða=danmarkshistorien.dk|útgefandi=Aarhus Universitet|skoðað=16.5.2024}}</ref> Í kjölfarið gerðu íbúar Slésvíkur og Holtsetalands uppreisn og [[Fyrra Slésvíkurstríðið]] braust út. Danir unnu sigur, þrátt fyrir að [[Prússland]] sendi uppreisnarmönnum liðsauka, og niðurstaðan varð óbreytt landamæri, með Slésvík og Holtsetaland sem hertogadæmi innan Danmerkur. Einveldið var formlega afnumið með fyrstu [[stjórnarskrá Danmerkur]] 1849, en staða hertogadæmanna og hjálendanna í Atlantshafi var óviss. Þegar stjórnvöld hugðust gera Ísland að amti innan Danmerkur 1851 [[Þjóðfundurinn 1851|mótmæltu fulltrúar Íslendinga á Alþingi]].<ref>{{cite thesis|author=Magnús Kjartan Hannesson|title=Konungsríkið Ísland. Aðdragandi þess og þjóðhöfðingi|degree=PhD|pages=12-14|publisher=Háskóli Íslands|url=https://skemman.is/bitstream/1946/17135/1/Magn%C3%BAs%20Hannesson.pdf}}</ref> === Iðnvæðing og missir greifadæmanna === [[Mynd:Burmeister_og_Wain_(1885_painting).jpg|thumb|right|Málmsteypa Burmeister og Wain á málverki [[P.S. Krøyer]] frá 1885.]] Eftir miðja 19. öld iðnvæddist Danmörk hratt. Undirstaða iðnvæðingar voru meðal annars [[járnbraut]]arkerfið sem komið var á og útflutningur landbúnaðarafurða til Bretlands, auk breytinga á búsetulögum sem juku frjálsræði. Þessu fylgdi hröð þéttbýlisvæðing þar sem eldri kaupstaðir uxu og nýir bæir urðu til í kringum járnbrautarstöðvar (járnbrautarbæir). Í bæjunum þróuðust iðnfyrirtæki eins og málmsteypur, tígulsteinsverksmiðjur, vélsmiðjur, sögunarmyllur, bakarí og brugghús. Tekið var að rífa gömlu borgarmúrana í Kaupmannahöfn eftir 1850 þannig að borgin gat vaxið að umfangi. Íbúafjöldi borgarinnar fimmfaldaðist á milli 1850 og 1900, fór úr um 100.000 íbúum í um 500.000. Með nýju stjórnarskránni varð [[danska þingið]] til með tveimur deildum: fulltrúadeild (''Folketinget'') og öldungadeild (''Landstinget''). Í byrjun fór embættismannastéttin í Kaupmannahöfn, sem var höll undir frjálslynda þjóðernisstefnu, með völdin í öldungadeildinni, en átti í átökum við íhaldssama stórjarðeigendur sem oft nutu stuðnings konungsins. Konungur fór með mikil völd samkvæmt stjórnarskránni og ríkisstjórnin bar ábyrgð gagnvart honum, fremur en þinginu. Ríkisstjórn frjálslyndra reyndi að leysa Slésvíkurmálið með því að koma á sambandsþingi með [[Nóvemberstjórnarskráin|Nóvemberstjórnarskránni]]. Þegar [[Kristján 9.]] tók við völdum eftir óvænt andlát frænda hans, [[Friðrik 7.|Friðriks 7.]], var hans fyrsta verk að undirrita nýju stjórnarskrána. Það gaf [[Otto von Bismarck]] átyllu til að ráðast inn í [[Slésvík-Holtsetaland]]. [[Seinna Slésvíkurstríðið]] fór þannig að Danir biðu algjöran ósigur og bæði greifadæmin voru innlimuð í þýska ríkjasambandið. Eftir ósigurinn var gerð breyting á stjórnarskránni þannig að íhaldsmenn (hægrimenn) náðu yfirhöndinni í efri deild þingsins. Þegar ýmsir vinstriflokkar (aðallega bændaflokkurinn [[Bondevennerne]]) sameinuðust um stofnun [[Venstre]] 1872 og náðu meirihluta í fulltrúadeildinni, ákvað íhaldsstjórn [[J.B.S. Estrup]] að stjórna með tilskipunum og bráðabirgðafjárlögum án stuðnings þingsins, en með stuðningi konungs. [[Tilskipanastjórnin]] stóð í nær 20 ár. Eftir að hægrimenn biðu afhroð í þingkosningum 1901 neyddist Kristján 9. til að samþykkja stjórn Venstre og [[Kerfisbreytingin|Kerfisbreytinguna]] þar sem ríkisstjórnin varð í reynd að hafa meirihluta þings á bak við sig.<ref>{{vefheimild|url=https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/systemskiftet-1901|titill=Systemskiftet 1901|höfundur=Jens Wendel-Hansen|dags=25.8.2011|vefsíða=Danmarkshistorien.dk|útgefandi=Aarhus Universitet}}</ref> === Heimskreppa og heimsstyrjaldir === [[Mynd:Christian_X.jpg|thumb|right|Kristján 10. ríður um götur Kaupmannahafnar á afmælisdegi sínum árið 1940.]] Eftir kerfisbreytinguna tók við þingræði í Danmörku. Árið 1906 missti Venstre meirihluta sinn og eftir það hefur enginn flokkur náð hreinum meirihluta á danska þinginu. Danmörk var hlutlaus í [[fyrri heimsstyrjöld]]. Árið 1915 var stjórnarskránni breytt þannig að [[almennur kosningaréttur]] náði í fyrsta sinn til kvenna og vinnuhjúa. Eftir ósigur Þjóðverja í styrjöldinni var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla í Slésvík og Holtsetalandi um sameiningu við Danmörku. Aðeins var meirihluti fyrir því í Norður-Slésvík. Mið- og Suður-Slésvík með [[Flensborg]] kusu að vera áfram hluti Þýskalands. Í [[Heimskreppan|heimskreppunni]] 1929 varð efnahagslíf Danmerkur fyrir áfalli og atvinnuleysi jókst. [[Sósíaldemókratar (Danmörku)|Sósíaldemókratar]] og [[Radikale Venstre]] komust til valda undir forsæti [[Thorvald Stauning]] 1929. Með [[Kanslergade-samþykktin]]ni 1933 gerði stjórnin samkomulag við Venstre um röð félagslegra umbóta sem lögðu grunn að [[norrænt velferðarkerfi|norrænu velferðarkerfi]]. Þrátt fyrir samkomulag við [[Þriðja ríkið]] í aðdraganda [[síðari heimsstyrjöld|síðari heimsstyrjaldar]] gerðu Þjóðverjar innrás í Danmörku 9. apríl 1940. Danska þingið og ríkisstjórnin fengu þó áfram að stjórna landinu að mestu án afskipta. Þannig tókst að [[björgun danskra gyðinga|bjarga nær öllum dönskum gyðingum]] til Svíþjóðar haustið 1943. Þá tók [[Hernám Danmerkur|hernámsstjórn Þjóðverja]] við völdum, en [[danska andspyrnuhreyfingin|dönsk andspyrnuhreyfing]] barðist gegn henni. [[Kristján 10.]] varð mikilvægt tákn andstöðu Dana við hernámið þegar hann reið daglega á hesti um götur Kaupmannahafnar. Árið 1944 sagði Ísland upp konungssambandi við Danmörku og gerðist lýðveldi. Danmörk var frelsuð þegar Þjóðverjar undirrituðu uppgjöf fyrir bresku herliði undir stjórn [[Bernard Montgomery]] 5. maí 1945. === Eftirstríðsárin === Eftir stríðið var ákveðið að leggja af hlutleysisstefnu Danmerkur og taka þátt í stofnun [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]]. Danmörk fékk [[Marshall-aðstoðin|Marshall-aðstoð]] frá Bandaríkjunum í kjölfarið. Staða Grænlands og Færeyja var óviss eftir stríð. Færeyingar höfðu samþykkt sjálfstæði í þjóðaratkvæðagreiðslu 1946 með naumum meirihluta, en þegar Lögþingið lýsti yfir sjálfstæði leysti [[Kristján 10.]] þingið upp og boðaði kosningar þar sem flokkar andsnúnir sjálfstæði fengu meirihluta. Í kjölfarið fengu Færeyjar heimastjórn. Grænland, sem hafði sagt sig úr lögum við Danmörku í stríðinu til að forðast hernám Bandaríkjamanna, var gert að dönsku amti með stjórnarskrárbreytingu árið 1953. Við sama tækifæri var danska þingið sameinað í eina deild og kveðið á um formlegt [[þingræði]]. Grænland fékk heimastjórn, líkt og Færeyjar, árið 1979. Á eftirstríðsárunum var nokkur uppgangur í dönsku efnahagslífi, sem fór saman við uppbyggingu velferðarkerfis. [[Jafnréttisbarátta]] setti svip sinn á 8. áratuginn og konur fóru í stórum stíl út á vinnumarkaðinn. Danmörk var stofnaðili að [[Fríverslunarsamtök Evrópu|Fríverslunarsamtökum Evrópu]] árið 1960. Árið 1973 gekk Danmörk í [[Evrópubandalagið]]. Færeyjar kusu hins vegar að standa utan þess. Það sama gerði Grænland árið 1985. Á 8. áratugnum hófst efnahagskreppa í kjölfar [[olíukreppan 1973|olíukreppunnar 1973]]. Danmörk var árum saman með neikvæðan viðskiptajöfnuð og atvinnuleysi var landlægt. Hinar ýmsu stjórnir íhaldsmannsins [[Poul Schlüter]] á 9. áratugnum beittu ströngu aðhaldi í efnahagsmálum sem var kallað „[[kartöflukúrinn]]“ og áratugurinn var nefndur „fattig-firserne“.<ref>{{vefheimild|url=https://faktalink.dk/1980erne|titill=1980'erne|höfundur=Anne Anthon Andersen|vefsíða=faktalink|dags=2019}}</ref> Afleiðingin varð að á 10. áratugnum nutu Danir þess að vera með jákvæðan viðskiptajöfnuð og atvinnuleysið hvarf nánast alveg. Danskir kjósendur höfnuðu [[Maastricht-sáttmálinn|Maastricht-sáttmálanum]] 1992, en samþykktu hann með fjórum undanþágum árið eftir. Danir hafa ekki tekið upp [[evra|evruna]]. [[Hrun Sovétríkjanna]] og sjálfstæði [[Eystrasaltsríkin|Eystrasaltsríkjanna]] gerði að verkum að Danir tóku að sér virkara hlutverk í utanríkismálum.<ref>{{vefheimild|url=https://um.dk/danida/60-aars-udviklingssamarbejde/1990erne|titill=1990'erne - Det lange seje træk: miljø, erhvervssamarbejde og demokrati |vefsíða=Udenrigsministeriet|skoðað=16.5.2024}}</ref> Danir voru meðal [[viljugar þjóðir|viljugra þjóða]] sem tóku þátt í [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)|innrás NATO í Afganistan]] 2001 og [[Íraksstríðið|Íraksstríðinu]] 2003.<ref>{{vefheimild|url=https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/danmark-i-krig-1991-2011|titill=Danmark i krig 1991-2011|höfundur=Bo Lidegaard|dags=7.2.2018|vefsíða=danmarkshistorien.dk|útgefandi=Aarhus Universitet}}</ref> Hægristjórn [[Anders Fogh Rasmussen]] innleiddi „skattastopp“ sem kjarna í efnahagsstefnu þar sem bannað var að hækka skatta eða gjöld.<ref>{{vefheimild|titill=Statsminister Anders Fogh Rasmussen og den ideologiske værdikamp i 2000’erne|url=https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/statsminister-anders-fogh-rasmussen-og-den-ideologiske-vaerdikamp-i-2000erne|höfundur=Jesper Vestermark Køber|dags=10.8.2022|vefsíða=danmarkshistorien.dk|útgefandi=Aarhus Universitet}}</ref> [[Lars Løkke Rasmussen]] tók við sem forsætisráðherra þegar [[alþjóðlega fjármálakreppan]] stóð sem hæst og atvinnuleysi fór vaxandi í Danmörku. Sósíaldemókratinn [[Helle Thorning-Schmidt]] leiddi vinstristjórn eftir kosningar 2011. Árið 2015 tók Rasmussen aftur við með hægristjórn, en 2019 komust sósíaldemókratar aftur til valda undir forystu [[Mette Frederiksen]]. ==Landfræði== [[Mynd:Sandy_cliff_beach_at_North_Sea,_Denmark_2004_ubt.jpeg|thumb|Sandströnd í Vendsyssel á Norður-Jótlandi.]] Flatarmál Danmerkur (fyrir utan [[Grænland]] og [[Færeyjar]]) er 42.952 km². Talan er breytileg vegna sjávarrofs og manngerðra landfyllinga. Landið er því eilítið minna en [[Eistland]] og eilítið stærra en [[Holland]]. Danmörk sjálf á ekki verulegt hafsvæði og bætast innan við þúsund ferkílómetrar við heildaryfirráðasvæði Danmerkur sé það tekið með í 43.094 km². Stöðuvötn þekja 43 km². Landið hækkar í norðri og austri um rétt undir 1 cm á ári sem stækkar ströndina út. Danmörk er í [[Skandinavía|Skandinavíu]] í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]] og á aðeins 68 km landamæri að [[Þýskaland]]i í suðri. Landið er umlukið hafi á þrjá vegu. Í vestri er [[Norðursjór]], í norðri er [[Skagerrak]], og í austri eru [[Kattegat]], [[Eyrarsund]] og [[Eystrasalt]].<ref>{{cite web | title=Danmark| website=Den Store Danske | date=2023-10-24 | url=https://denstoredanske.lex.dk/Danmark | access-date=2023-12-09}}</ref> Milli hafsvæðanna eru mörg [[sund (landslagsþáttur)|sund]]. [[Limafjörður]] liggur milli Kattegat og Norðursjávar í norðri, [[Litlabelti]], [[Stórabelti]] og Eyrarsund tengja Kattegat við Eystrasalt í austri, auk fjölda minni farvatna milli dönsku eyjanna. Stærsti hluti Danmerkur, eða 23.872 km², er á [[Jótland]]sskaga. Afgangurinn deilist á 1419 eyjar, þar sem þær stærstu eru [[Sjáland]], [[Vendsyssel-Thy]] og [[Fjón]].<ref>{{vefheimild|útgefandi=Politikens oplysning|url=http://politiken.dk/pol_oplys/article469073.ece|titill=Hvilke øer er de 10 største i Danmark efter areal og befolkning?|vefsíða=politiken.dk|dags=8. febrúar 2008|sótt=7. febrúar 2010}}</ref> Í Danmörku eru fjórar borgir með yfir 100.000 íbúa: [[Kaupmannahöfn]] á Sjálandi, [[Árósar]] og [[Álaborg]] á Jótlandi, og [[Óðinsvé]] á Fjóni. Vegna hins mikla fjölda eyja á Danmörk eina lengstu strandlengju allra Evrópulanda, eða 8.750 km.<ref name="Nature and Environment">{{cite web |url=http://denmark.dk/portal/page?_pageid=374,520337&_dad=portal&_schema=PORTAL |archive-url=https://web.archive.org/web/20070403235436/http://denmark.dk/portal/page?_pageid=374,520337&_dad=portal&_schema=PORTAL |archive-date=3 April 2007 |title=Nature & Environment |access-date=3 February 2007 |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Denmark)|Ministry of Foreign Affairs of Denmark]] |url-status=dead }}</ref> Það eru 368 km frá nyrsta odda Danmerkur á [[Norðurströnd Skagen]], að þeim syðsta, [[Gedser Odde]]; og 452 km frá austasta oddanum, [[Østerskær]] í [[Ertholmene]], að þeim vestasta, [[Blåvands Huk]]. Alls eru 1008 [[stöðuvatn|stöðuvötn]] í Danmörku, þar af 16 sem eru yfir 500 [[hektari|hektarar]] að stærð. Stærsta stöðuvatn Danmerkur er [[Arresø]], norðvestan við Kaupmannahöfn.<ref>{{cite book|last=Jensen|first=Lene|chapter=Current status and trends in inland fisheries in Denmark|editor-first=Gunnar|editor-last=Lundqvist|title=Current Status and Trends in Inland Fisheries|location=Copenhagen|publisher=Nordic Council of Ministers|year=1999|isbn=978-9-28930-402-3|pages=10–18}}</ref> Danmörk er að mestu flatlendi með [[slétta|sléttum]], [[klettur|klettum]] og [[sandalda|sandöldum]]. Lægsti punktur Danmerkur er þurrkaði fjörðurinn [[Lammefjord]] á Sjálandi sem liggur 7,5 metra undir sjávarmáli.<ref>{{cite web | last=Ramskov | first=Jens | title=Eksperter strides: Er Lammefjorden eller stenbrud Danmarks laveste punkt? | website=Ingeniøren | date=2013-02-28 | url=https://ing.dk/artikel/eksperter-strides-er-lammefjorden-eller-stenbrud-danmarks-laveste-punkt | language=da | access-date=2023-12-09}}</ref> Hæsti náttúrulegi punktur Danmerkur er [[Møllehøj]] við [[Skanderborg]] á Jótlandi (170,86 metrar á hæð). Næstur kemur [[Yding Skovhøj]] (170,77 m) og [[Ejer Bavnehøj]] (170,35). Allar þessar hæðir eru hluti af [[Ejer-fjöll]]um suðvestan við Skanderborg.<ref>[http://www.danskebjerge.dk/dansktop.htm Kort þar sem hæstu fjöllin eru merkt]</ref> Landslag er ólíkt í ólíkum landshlutum Danmerkur. Á [[Borgundarhólmur|Borgundarhólmi]] er að finna [[berggrunnur|berggrunn]]. [[Vestur-Jótland]] einkennist af [[akur|ökrum]], [[plantekra|plantekrum]] og litlum [[engi|engjum]]. Á [[Norður-Jótland]]i eru sandstrendur við stóra kletta, og votlendissléttur. ==Stjórnmál== [[Mynd:Frederik, Crown Prince of Denmark in 2018.jpg|thumb|Friðrik 10. hefur verið Danakonungur frá 2024]] Í Danmörku er formlega [[þingbundin konungsstjórn]]. [[Danakonungur|Konungur Danmerkur]], [[Friðrik 10. Danakonungur|Friðrik 10.]], er [[þjóðhöfðingi]] sem fer formlega með [[framkvæmdavald]] og er forseti [[ríkisráð Danmerkur|ríkisráðs Danmerkur]]. Eftir upptöku [[þingræði]]s í Danmörku er hlutverk þjóðhöfðingjans aðallega táknrænt eins og formleg skipun og uppsögn [[forsætisráðherra Danmerkur]] og annarra ráðherra í [[ríkisstjórn Danmerkur]]. Konungurinn ber ekki sjálfur ábyrgð á stjórnarathöfnum og persóna hans er friðhelg. Danmörk er í fimmta sæti í [[lýðræðisvísitalan|lýðræðisvísitölu]] ''[[Economist]]'' og í fyrsta sæti [[spillingarvísitalan|spillingarvísitölu]] [[Transparency International]]. ===Stjórnvöld=== [[Mynd:Det_danske_parlament.jpg|thumb|left|Fundarsalur danska þingsins í Kristjánsborgarhöll sem hýsir auk þess hæstarétt og skrifstofu forsætisráðherra]] Stjórnskipan í Danmörku byggist á [[stjórnarskrá Danmerkur]] sem var samin árið [[1849]]. Til að breyta stjórnarskránni þarf hreinan meirihluta á tveimur þingum og síðan einfaldan meirihluta í þjóðaratkvæðagreiðslu með minnst 40% þátttöku. Henni hefur verið breytt fjórum sinnum, síðast árið 1953. [[Þjóðþing Danmerkur]] (''Folketinget'') fer með [[löggjafarvald]] og situr í einni deild. Það er æðsti löggjafi landsins, getur sett lög um alla hluti og er óbundið af fyrri þingum. Til að lög öðlist gildi þarf að leggja þau fyrir ríkisráðið og þjóðhöfðingjann sem staðfestir þau með undirskrift sinni innan 30 daga. Í Danmörku er [[þingbundin konungsstjórn]] og [[fulltrúalýðræði]] með [[almennur kosningaréttur|almennum kosningarétti]]. Þingkosningar eru [[hlutfallskosning]]ar milli [[stjórnmálaflokkur|stjórnmálaflokka]] þar sem flokkar þurfa minnst 2% atkvæða til að koma að manni. Á þinginu eru 175 þingmenn auk fjögurra frá Grænlandi og Færeyjum. Þingkosningar eru haldnar á fjögurra ára fresti hið minnsta en forsætisráðherra getur óskað eftir því að þjóðhöfðingi boði til kosninga áður en kjörtímabili lýkur. Þingið getur neytt forsætisráðherra til að segja af sér með því að samþykkja [[vantraust]] á hann. Framkvæmdavaldið er formlega í höndum konungs, en forsætisráðherra og aðrir ráðherrar fara með það fyrir hennar hönd. Forsætisráðherra er skipaður sá sem getur aflað meirihluta í þinginu og er venjulega formaður stærsta stjórnmálaflokksins eða leiðtogi stærsta flokkabandalagsins. Oftast er ríkisstjórn Danmerkur [[samsteypustjórn]] og oft líka [[minnihlutastjórn]] sem reiðir sig á stuðning minni flokka utan ríkisstjórnar til að ná meirihluta í einstökum málum. Frá [[þingkosningar í Danmörku 2022|þingkosningum 2022]] hefur [[Mette Frederiksen]] verið forsætisráðherra í samsteypustjórn [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Danmörk)|Jafnaðarmannaflokksins]], [[Venstre]] og [[Moderaterne]]. ===Dómsvald=== Í Danmörku gildir [[rómverskur réttur]] sem skiptist milli dómstóla á sviði [[einkaréttur|einkaréttar]] og [[stjórnsýsluréttur|stjórnsýsluréttar]]. Dómskerfi landanna sem mynda konungsríkið er aðskilið en hægt er að skjóta málum frá Færeyjum og Grænlandi til [[hæstiréttur Danmerkur|hæstaréttar Danmerkur]] sem er æðsta dómsvald í Danmörku. Greinar 62 og 64 í stjórnarskránni kveða á um sjálfstæði dómstóla frá ríkisstjórn og þingi. ===Alþjóðatengsl og her=== [[Mynd:Danish_Military_Police.JPG|thumb|right|Danskir hermenn í þjálfun í Þýskalandi]] Alþjóðatengsl Danmerkur mótast að miklu leyti af aðild landsins að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] sem Danmörk gekk í árið 1973. Danmörk hefur sjö sinnum farið með formennsku í [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]], síðast árið 2012. Danmörk batt enda á [[hlutleysi]] landsins sem hafði verið hornsteinn utanríkisstefnunnar í tvær aldir eftir [[Síðari heimsstyrjöld]] þegar landið var hernumið af [[Þýskaland|Þjóðverjum]]. Danmörk varð þannig stofnaðili að [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]] 1949. Danmörk rekur virka utanríkisstefnu með áherslu á [[mannréttindi]] og [[lýðræði]]. Á síðari árum hafa Grænland og Færeyjar í auknum mæli tekið sjálfstæðar ákvarðanir í utanríkismálum, meðal annars í tengslum við [[fiskveiðar]], [[hvalveiðar]] og Evrópumál. Færeyjar og Grænland eru hvorki aðilar að Evrópusambandinu né [[Schengen-svæðið|Schengen-svæðinu]]. [[Her Danmerkur]] (''Forsvaret'') hefur á að skipa um 33.000 manna liði á friðartímum sem skiptast milli [[landher Danmerkur|landhers]], [[floti Danmerkur|flota]] og [[flugher Danmerkur|flughers]]. Konungurinn er yfirmaður heraflans. [[Danska neyðarþjónustan]] hefur á að skipa um 2.000 manns og um 4.000 starfa í sérhæfðum deildum eins og [[danska landvarnasveitin|dönsku landvarnasveitinni]], [[rannsóknarþjónusta danska hersins|rannsóknarþjónustunni]] og [[danska leyniþjónustan|leyniþjónustunni]]. Að auki eru um 55.000 sjálfboðaliðar í [[danska heimavarnaliðið|danska heimavarnaliðinu]]. Danmörk hefur verið virkur þátttakandi í alþjóðlegum [[friðargæsla|friðargæslusveitum]], þar á meðal í [[Kosóvó]], [[Líbanon]] og [[Afganistan]]. Um 450 danskir hermenn voru í [[Írak]] frá 2003 til 2007. Danmörk hefur haft umsjón með aðstoð Atlantshafsbandalagsins við [[Eystrasaltslöndin]]. ===Stjórnsýslueiningar=== {{Image label begin|image=Denmark regions.svg|width=250|float=right}} {{Image label small|x=0.20|y=0.56|scale=250|text=[[Midtjylland]]}} {{Image label small|x=0.34|y=0.23|scale=250|text=[[Nordjylland]]}} {{Image label small|x=0.09|y=0.75|scale=250|text=[[Syddanmark]]}} {{Image label small|x=0.80|y=0.61|scale=250|text=[[Hovedstaden]]}} {{Image label small|x=0.68|y=0.84|scale=250|text=[[Sjælland]]}} {{Image label end}} Danmörk skiptist í fimm héruð. Héruðin skiptast enn fremur í tíu landshluta (kjördæmi) í þingkosningum. [[Norður-Jótland]] er eina héraðið sem er óskipt. Tölfræðistofnun Danmerkur skiptir landinu í ellefu landshluta. Höfuðborgarsvæðið, [[Hovedstaden]], skiptist í fjóra landshluta og þar af er eyjan [[Borgundarhólmur]] einn en hinir þrír á Stór-Kaupmannahafnarsvæðinu. Í Danmörku eru [[Listi yfir sveitarfélög í Danmörku|98 sveitarfélög]]. Austasta land Danmerkur, eyjan [[Ertholmene]], tilheyrir hvorki héraði né sveitarfélagi og heyrir undir [[danska varnarmálaráðuneytið]]. Héruðin voru stofnuð við sveitarstjórnarumbæturnar árið 2007 og tóku við af sextán [[amt|ömtum]]. Á sama tíma var sveitarfélögum fækkað úr 270. Nú er íbúafjöldi sveitarfélaga að jafnaði meiri en 20.000 með nokkrum undantekningum. Sveitarstjórnir og héraðsráð eru kosin í beinum kosningum á fjögurra ára fresti. Sveitarfélögin eru grunnstjórnsýslueining í héraði og jafngilda löggæsluumdæmum, héraðsdómsumdæmum og kjördæmum í sveitarstjórnarkosningum. Í héraðsráðum sitja 41 fulltrúi kjörnir til fjögurra ára í senn. Yfir héraðsráðinu er héraðsráðsformaður sem ráðið kýs sér. Héraðsráðin fara með [[heilbrigðisþjónusta|heilbrigðisþjónustu]], [[félagsþjónusta|félagsþjónustu]] og [[atvinnuþróun]], en ólíkt ömtunum innheimta þau ekki [[skattur|skatta]]. Heilsugæslan er að mestu fjármögnuð með sérstöku 8% heilbrigðisframlagi og fjármunum frá ríkinu og sveitarfélögum. Önnur mál sem ömtin báru ábyrgð á voru flutt til hinna stækkuðu sveitarfélaga. Héruðin eru mjög misfjölmenn. Höfuðborgarsvæðið er þannig meira en þrisvar sinnum fjölmennara en Norður-Jótland. Meðan ömtin voru við lýði höfðu sum sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu, eins og [[Kaupmannahöfn]] og [[Frederiksberg]], fengið sömu stöðu og ömtin. {|class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- style="background:#ccc;" ! colspan="2"| Danskt heiti !! Íslenskt heiti !! Stjórnarsetur !! Fjölmennasta borg || Íbúar<br><small>(janúar 2015)</small> !! Flatarmál<br/><small>(km²)</small> |- |style="background-color:#ff8080;"| || [[Hovedstaden]] || [[Höfuðborgarsvæði Danmerkur]] || [[Hillerød]] || [[Kaupmannahöfn]] || style="text-align:right;"| 1.768.125 || style="text-align:right;"| 2.568,29 |- |style="background-color:#cdde87;"| || [[Midtjylland]] || [[Mið-Jótland]] || [[Viborg (Danmörku)|Viborg]] || [[Árósar]] || style="text-align:right;"| 1.282.750 || style="text-align:right;"| 13.095,80 |- |style="background-color:#aaeeff;"| || [[Nordjylland]] || [[Norður-Jótland]] || [[Álaborg]] || [[Álaborg]] || style="text-align:right;"| 582.632 || style="text-align:right;"| 7.907,09 |- |style="background-color:#afe9af;"| || [[Region Sjælland|Sjælland]] || [[Sjálandshérað|Sjáland]] || [[Sórey]] || [[Hróarskelda]] || style="text-align:right;"| 820.480 || style="text-align:right;"| 7.268,75 |- |style="background-color:#e9c6af;"| || [[Syddanmark]] || [[Suður-Danmörk]] || [[Vejle]] || [[Óðinsvé]] || style="text-align:right;"| 1.205.728 || style="text-align:right;"| 12.132,21 |- | colspan=7 |'''Heimild:''' [http://www.noegletal.dk Lykiltölur] |} ===Grænland og Færeyjar=== [[Konungsríkið Danmörk]] er eitt óskipt ríki sem nær yfir [[Færeyjar]] og [[Grænland]], auk Danmerkur. Þetta eru tvö lönd í [[Norður-Atlantshaf]]i með [[heimastjórn]] í eigin málum þótt danska ríkið fari að mestu leyti með utanríkis- og varnarmál. Þau hafa því eigin þing og ríkisstjórn, en auk þess tvo fulltrúa hvort á danska þinginu. [[Ríkisumboðsmaður|Ríkisumboðsmenn]] eru fulltrúar danska ríkisins á [[lögþing Færeyja|lögþingi Færeyja]] og [[Grænlenska þingið|grænlenska þinginu]]. [[Grænlendingar]] eru auk þess skilgreindir sem sérstök [[frumbyggjar|frumbyggjaþjóð]] með aukinn [[sjálfsákvörðunarréttur|sjálfsákvörðunarrétt]]. {| class="wikitable" style="font-size:90%;" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |- ! Land ! [[Listi yfir lönd eftir mannfjölda|Íbúafjöldi]] <small>(2013)</small> ! Flatarmál <small>(km²)</small> ! [[Höfuðborg]] ! Þing ! Forsætisráðherra |- | {{GRL}} [[Grænland]] <small>(''Kalaallit Nunaat'')</small> | 56.370 | 2.166.086 | [[Nuuk]] | ''[[Inatsisartut]]'' | [[Jens-Frederik Nielsen]] |- | {{FRO}} [[Færeyjar]] <small>(''Føroyar'')</small> | 49.709 | 1.399 | [[Tórshavn]] | ''[[Løgting]]'' | [[Aksel V. Johannesen]] |- |} == Efnahagslíf == [[File:Lego Color Bricks.jpg|thumb|right|[[Lego]]-kubbar eru framleiddir af [[The Lego Group]] með höfuðstöðvar í [[Billund]].]] Danmörk býr við [[þróað hagkerfi|þróað]] [[blandað hagkerfi]] og telst vera [[hátekjuland]] samkvæmt [[Heimsbankinn|Heimsbankanum]].<ref>[http://data.worldbank.org/about/country-and-lending-groups#High_income Country and Lending Groups.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140702131322/http://data.worldbank.org/about/country-and-lending-groups#High_income |date=2 July 2014 }} Heimsbankinn. Skoðað 14. mars 2016.</ref> Árið 2017 var Danmörk í 16. sæti á lista yfir lönd eftir þjóðartekjum á mann kaupmáttarjafnað og í 10. sæti að nafnvirði.<ref name=wb>{{Cite web |url=http://databank.worldbank.org/data/download/GNIPC.pdf |title=Gross national income per capita 2017, Atlas method and PPP. World Development Indicators database, World Bank, 21 September 2018. Retrieved 6 December 2018. |access-date=6 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912071238/http://databank.worldbank.org/data/download/GNIpc.pdf |archive-date=12 September 2014 |url-status=live }}</ref> Danmörk er með hæstu löndum á [[Vísitala um viðskiptafrelsi|vísitölu um viðskiptafrelsi]].<ref>[http://www.heritage.org/index/Ranking "Country Ratings"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916153902/http://www.heritage.org/index/ranking |date=16 September 2017 }}, 2012 Index of Economic Freedom. Sótt 12. janúar 2012.</ref><ref name="2011-09-20_fraserinstitute">{{cite web | url = http://www.freetheworld.com/2011/reports/world/EFW2011_complete.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20110926213117/http://www.freetheworld.com/2011/reports/world/EFW2011_complete.pdf | url-status=dead | archive-date = 26 September 2011 | title = Economic Freedom of the World: 2011 Annual Report Complete Publication (2.7 MB) | website = [[freetheworld.com]] | publisher = [[Fraser Institute]] | year = 2011 | access-date =20 September 2011 }}</ref> Hagkerfi Danmerkur er það 10. samkeppnishæfasta í heimi og það 6. samkeppnishæfasta í Evrópu, samkvæmt [[World Economic Forum]] árið 2018.<ref name="wefcomp">{{cite web |url=http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/competitiveness-rankings/ |title=Global Competitiveness Report 2018 |publisher=World Economic Forum |access-date=6 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181208123549/http://reports.weforum.org/global-competitiveness-report-2018/competitiveness-rankings/ |archive-date=8 December 2018 |url-status=dead }}</ref> Danmörk er með fjórða hæsta hlutfall háskólamenntaðra í heimi.<ref>[http://www.uis.unesco.org/Library/Documents/ged09-en.pdf UNESCO 2009 Global Education Digest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128145810/http://www.uis.unesco.org/Library/Documents/ged09-en.pdf |date=28 November 2011 }}, deilir 4. sæti með Finnlandi með hlutfallið 30,3%. Graf á s 28, tafla á s 194.</ref> Landið situr í efsta sæti hvað varðar [[réttindi verkafólks]].<ref>Kevin Short (28 May 2014). [https://www.huffingtonpost.com/2014/05/28/worst-countries-workers_n_5389679.html The Worst Places On The Planet To Be A Worker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140528214143/http://www.huffingtonpost.com/2014/05/28/worst-countries-workers_n_5389679.html|date=28 May 2014}}. ''[[The Huffington Post]].'' Sótt 28. maí 2014.</ref> Landsframleiðsla á vinnustund var sú 13. hæsta í heimi árið 2009. Tekjuójöfnuður í Danmörku er nálægt meðaltali [[OECD]]-ríkja,<ref>{{cite web |url=http://www.oecd.org/eco/public-finance/TacklingincomeinequalityTheroleoftaxesandtransfers.pdf |title=Tackling income inequality. The role of taxes and transfers. |first1=Isabelle|last1=Joumard|first2=Mauro|last2=Pisu|first3=Debbie|last3=Bloch |publisher=OECD |date=2012 |access-date=10 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228060612/http://www.oecd.org/eco/public-finance/TacklingincomeinequalityTheroleoftaxesandtransfers.pdf |archive-date=28 December 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cbs.dk/files/cbs.dk/new_papers_4.pdf |title=Sources and impact of rising inequality in Denmark |first1=Ioana|last1=Neamtu|first2=Niels|last2=Westergaard-Nielsen|date=March 2013 |access-date=10 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211011217/http://www.cbs.dk/files/cbs.dk/new_papers_4.pdf |archive-date=11 February 2015 |url-status=live }}</ref> en eftir skatta og opinbera styrki er hann umtalsvert lægri. Samkvæmt [[Eurostat]] er [[Gini-stuðull]] Danmerkur sá 7. lægsti í Evrópu árið 2017.<ref name=eurostat>{{Cite web |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey. Eurostat, last data update 20 November 2018, retrieved 6 December 2018. |access-date=6 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006122431/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Samkvæmt [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðnum]] eru lágmarkslaun í Danmörku þau hæstu í heimi.<ref>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/weodata/index.aspx |title=World Economic Outlook Database, October 2010 Edition |publisher=IMF |date=6 October 2010 |access-date=5 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222101150/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/weodata/index.aspx |archive-date=22 February 2011 |url-status=live }}</ref> Í Danmörku eru engin lög um lágmarkslaun, þannig að þetta stafar af öflugum [[verkalýðsfélag|verkalýðsfélögum]]. Sem dæmi má nefna að vegna samninga verkalýðsfélagsins [[Fagligt Fælles Forbund]] og atvinnurekendasamtakanna [[Horesta]], hefur starfsfólk hjá [[McDonald's]] og öðrum skyndibitakeðjum í Danmörku 20 dollara á tímann, yfir helmingi meira en starfsfélagar þeirra fá í Bandaríkjunum, auk þess að fá greidd sumarfrí, [[foreldraorlof]] og lífeyri.<ref>Liz Alderman and Steven Greenhouse (27 October 2014). [https://www.nytimes.com/2014/10/28/business/international/living-wages-served-in-denmark-fast-food-restaurants.html Living Wages, Rarity for U.S. Fast-Food Workers, Served Up in Denmark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141028002802/http://www.nytimes.com/2014/10/28/business/international/living-wages-served-in-denmark-fast-food-restaurants.html |date=28 October 2014 }}. ''[[The New York Times]].'' Retrieved 28 October 2014.</ref> Aðild að verkalýðsfélögum í Danmörku var 68% árið 2015.<ref>Sjá Anders Kjellberg og Christian Lyhne Ibsen [https://lup.lub.lu.se/search/ws/files/21682547/Kjellberg_og_Ibsen_2016_ur_Due_og_Madsen.pdf "Attacks on union organizing: Reversible and irreversible changes to the Ghent-systems in Sweden and Denmark"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309062312/https://lup.lub.lu.se/search/ws/files/21682547/Kjellberg_og_Ibsen_2016_ur_Due_og_Madsen.pdf |date=9 March 2017 }} in Trine Pernille Larsen and Anna Ilsøe (eds.)(2016) ''Den Danske Model set udefra (The Danish Model Inside Out) – komparative perspektiver på dansk arbejdsmarkedsregulering'', Copenhagen: Jurist- og Økonomforbundets Forlag (pp.292)</ref> Danmörk á hlutfallslega mikið ræktanlegt land og efnahagur landsins byggðist áður fyrr aðallega á [[landbúnaður|landbúnaði]]. Frá 1945 hafa [[iðnaður]] og [[þjónusta]] vaxið hratt. Árið 2017 stóð þjónustugeirinn undir 75% af vergri landsframleiðslu, framleiðsluiðnaður var um 15% og landbúnaður innan við 2%.<ref>{{Cite web |url=http://statistikbanken.dk/nabp10 |title=StatBank Denmark, Table NABP10: 1-2.1.1 Production and generation of income (10a3-grouping) by transaction, industry and price unit. Retrieved on December 6, 2018. |access-date=6 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117022122/http://statistikbanken.dk/NABP10 |archive-date=17 November 2018 |url-status=dead }}</ref> Helstu iðngreinar eru framleiðsla á [[vindhverfill|vindhverflum]], [[lyfjaiðnaðurinn|lyfjaframleiðsla]], framleiðsla á [[lækningatæki|lækningatækjum]], [[vél]]ar og flutningstæki, [[matvælavinnsla]] og [[byggingariðnaður]].<ref name="factbook2">{{cite web|date=3 December 2018|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/denmark/|title=Denmark|work=The World Factbook|publisher=CIA|access-date=18 December 2018|archive-date=18 janúar 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118191623/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/denmark/|url-status=dead}}</ref> Um 60% af útflutningsverðmæti er vegna útflutningsvara, en 40% er vegna þjónustuútflutnings, aðallega skipaflutninga. Helstu útflutningsvörur Danmerkur eru vindhverflar, lyf, vélar og tæki, kjöt og kjötvörur, mjólkurvörur, fiskur, húsgögn og aðrar hönnunarvörur.<ref name="factbook2" /> Danmörk flytur meira út en inn af mat og orku og hefur í mörg ár búið við jákvæðan [[greiðslujöfnuður|greiðslujöfnuð]] þannig að landið á meira útistandandi en það skuldar. Þann 1. júlí 2018 jafngilti staða erlendra eigna 64,6% af vergri landsframleiðslu.<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-datasets/-/TIPSII40 |title=Eurostat: Net international investment position – quarterly data, % of GDP. Last update 24 October 2018, retrieved December 6 2018. |access-date=6 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126221506/https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-datasets/-/TIPSII40 |archive-date=26 November 2018 |url-status=live }}</ref> [[File:Svin ved Tarm, Jylland aug 2015 (20871345365).jpg|thumb|Danmörk er stór framleiðandi og útflytjandi svínakjöts.]] Danmörk er hluti af [[innri markaður Evrópusambandsins|innri markaði Evrópusambandsins]] með 508 milljón neytendur. Viðskiptalöggjöfin er að hluta bundin samningum milli aðila sambandsins og löggjöf þess. Danskur almenningur styður almennt [[frjáls viðskipti]]; í könnun frá 2016 sögðust 57% svarenda telja að hnattvæðing væri tækifæri, meðan 18% litu á hana sem ógnun.<ref>[https://finans.dk/finans/okonomi/ECE9155832/danskerne-og-lo-elsker-globalisering/?ctxref=ext Danskerne og LO elsker globalisering. Newspaper article 17 November 2016 on finans.dk. Retrieved 6 December 2018.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181206192549/https://finans.dk/finans/okonomi/ECE9155832/danskerne-og-lo-elsker-globalisering/?ctxref=ext |date=6 December 2018 }}</ref> 70% af viðskiptum landsins eru innan Evrópusambandsins. Stærstu viðskiptalönd Danmerkur árið 2017 voru Þýskaland, Svíþjóð, Bretland og Bandaríkin.<ref name="factbook">{{cite web|date=19 January 2012|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/denmark/|title=Denmark|work=The World Factbook|publisher=CIA|access-date=4 February 2012|archive-date=18 janúar 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118191623/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/denmark/|url-status=dead}}</ref> [[Dönsk króna]] (DKK) er gjaldmiðill í Danmörku. Hún er [[fastgengi|fest]] við [[evra|evru]] á genginu 7,46 krónur á evru, í gegnum [[gengissamstarf Evrópu]]. Þrátt fyrir að Danir hafi hafnað upptöku evrunnar í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2000<ref name=denmarkandtheeuro>{{cite web|url=http://www.nationalbanken.dk/DNUK/Euro.nsf/side/Denmark_and_the_euro!OpenDocument |title=Denmark and the euro |access-date=3 February 2007 |date=17 November 2006 |publisher=[[Danmarks Nationalbank]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061116210231/http://nationalbanken.dk/DNUK/Euro.nsf/side/Denmark_and_the_euro!OpenDocument |archive-date=16 November 2006 }}</ref> fylgir Danmörk stefnu [[Efnahags- og myntbandalag Evrópu|Efnahags- og myntbandalags Evrópu]] og uppfyllir kröfur fyrir upptöku evrunnar. Í maí 2018 sögðust 29% svarenda í Danmörku í könnun frá [[Eurobarometer]] vera hlynnt myntbandalaginu og evrunni, meðan 65% voru á móti því.<ref>{{Cite web |url=http://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/Survey/getSurveyDetail/instruments/STANDARD/yearFrom/1999/yearTo/2018/surveyKy/2180 |title=Standard Eurobarometer 89, Spring 2018. The key indicators. Publication date June 2018. Retrieved 18 December 2018. |access-date=18 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226232843/http://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/Survey/getSurveyDetail/instruments/STANDARD/yearFrom/1999/yearTo/2018/surveyKy/2180 |archive-date=26 December 2018 |url-status=live }}</ref> Stærstu fyrirtæki Danmerkur miðað við veltu árið 2024 eru: [[A.P. Møller-Mærsk]] (skipaflutningar), [[Novo Nordisk]] (lyfjaframleiðandi), [[DSV (fyrirtæki)|DSV]] (flutningar), [[Andel]] (orkufyrirtæki), [[United Shipping & Trading Company]] (vöruflutningar), [[Vestas]] (vindmyllur), [[Arla Foods]] (mjólkurvörur), [[Nitor Energy]] (orkusala), [[Danfoss]] (tæknifyrirtæki), og [[ISS A/S]] (eignaumsýsla).<ref>{{cite web|url=https://lex.dk/Danmarks_10_st%C3%B8rste_virksomheder_2024_-_oms%C3%A6tning|title=Danmarks 10 største virksomheder 2024|author=Jørgen Andresen|access-date=3. nóvember 2025}}</ref> == Íbúar == [[Mynd:Vor Frelsers Kirke-view10.jpg|thumb|Kaupmannahöfn er stærsta borg Danmerkur með yfir milljón íbúa.]] Samkvæmt hagstofu Danmerkur ([[Danmarks Statistik]]) voru íbúar Danmerkur rúmar 5,9 milljónir 1. janúar 2023. Þar af voru íbúar af dönskum uppruna (þar sem annað foreldri er fætt í Danmörku, Færeyjum eða Grænlandi) 84,6%, en fólk af erlendum uppruna 11,8% og afkomendur þeirra 3,6%.<ref name=folk2>{{Cite web |url=http://www.statistikbanken.dk/folk2 |title=Statistikbanken, tabel FOLK2: Folketal 1. januar efter køn, alder, herkomst, oprindelsesland og statsborgerskab. Danmarks Statistik. Hentet 6. april 2023. |access-date=2024-12-19 |archive-date=2015-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721032418/http://www.statistikbanken.dk/folk2 |url-status=dead }}</ref> Af rúmlega 900.000 innflytjendum er um þriðjungur af vestrænum uppruna. Aðflutningur fólks veldur því að fólksfjölgun er um 0,5% á ári þrátt fyrir mjög lága [[fæðingartíðni]].<ref name="befolkning">{{cite report|title=Befolkningens udvikling|date=9. október 2024|publisher=Danmarks Statistik|url=https://www.dst.dk/da/Statistik/Publikationer/VisPub?pid=548}}</ref>{{rp|15}} Danmörk er ein elsta þjóð heims þar sem meðalaldur er yfir 40 ár og 27% landsmanna eru eldri en 60 ára.<ref name="befolkning" />{{rp|9}} Samkvæmt [[World Happiness Report]] eru Danir með hamingjusömustu þjóðum heims.<ref>{{cite web|url=https://worldhappiness.report/ed/2024/happiness-of-the-younger-the-older-and-those-in-between/|title=Happiness of the younger, the older, and those in between|website=World Happiness Report|access-date=19.12.2024}}</ref> Rúmlega 17.000 íbúa eru fædd á Grænlandi og tæplega 11.000 í Færeyjum.<ref name=BEF5G>[https://www.statbank.dk/BEF5G BEF5G: Personer født i Grønland og bosat i Danmark 1. januar efter køn, alder og forældrenes fødested, Hentet 6. april 2023.]</ref><ref name=BEF5F>{{cite web|url=https://www.statbank.dk/BEF5F|title=BEF5F: Personer født på Færøerne og bosat i Danmark 1. januar efter køn, alder og forældrenes fødested|access-date=6. apríl 2023|website=statbank.dk}}</ref> Þar fyrir utan er ekki til tölfræði yfir fjölda Grænlendinga og Færeyinga sem búa í Danmörku. Samkvæmt könnun frá 2006 voru Færeyingar um 22.000<ref>[https://politiken.dk/indland/art5432888/Færøske-unge-flygter-til-Danmark Færøske unge flygter til Danmark]. 30. august 2006.</ref> og samkvæmt könnun árið eftir var fjöldi Grænlendinga áætlaður 19.000.<ref>{{cite web | url = http://www.udsattegroenlaendere.dk/wp-content/uploads/dnag-groenlaendere-20i-20danmark-201-1.pdf | title = Grønlændere bosiddende i Danmark | dato = 6. juni 2007 | access-date = 2024-12-19 | archive-date = 2020-10-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201030034658/http://www.udsattegroenlaendere.dk/wp-content/uploads/dnag-groenlaendere-20i-20danmark-201-1.pdf | url-status = dead }}</ref> Dreifing íbúa í Danmörku er ójöfn milli landshluta. Í [[Austur-Danmörk]]u búa um 250 manns á ferkílómetra, en vestan við [[Stórabelti]] eru aðeins um 100 íbúar á ferkílómetra á [[Jótland]]i og 150 á [[Fjón]]i.<ref>[http://www.statistikbanken.dk/BEF1A07 Statistikbanken BEF1A07] Sótt 2. febrúar 2010.</ref> Rétt yfir milljón býr í höfuðborginni, Kaupmannahöfn, eða um fimmtungur íbúa landsins.<ref>[http://www.dst.dk/pukora/epub/Nyt/2009/NR160.pdf Nyt fra Danmarks Statistik – tabel 2]</ref> 85% íbúa Danmerkur búa í þéttbýli.<ref>[http://www.nyidanmark.dk/da-dk/Medborgerskab/Medborger_i_danmark/1+geografi+og+befolkning.htm 1 Geografi og befolkning] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100206153028/http://www.nyidanmark.dk/da-dk/Medborgerskab/Medborger_i_danmark/1+geografi+og+befolkning.htm |date= 6. februar 2010 }}. 1. februar 2010.</ref> Á [[Suður-Jótland]]i er minnihlutahópur sem er [[þýska|þýskumælandi]]. ===Trúarbrögð=== [[Mynd:Roskilde_mpazdziora.JPG|thumb|right|[[Dómkirkjan í Hróarskeldu]] hefur verið grafkirkja dönsku konungsfjölskyldunnar frá því á 15. öld.]] Yfir 72% íbúa Danmerkur eru skráðir í [[danska kirkjan|dönsku þjóðkirkjuna]] sem er [[lúterstrú|lútersk-evangelísk]] [[þjóðkirkja]]. Þrátt fyrir þennan mikla fjölda eru aðeins um 3% sem mæta reglulega í messur. Í stjórnarskrá Danmerkur er kveðið á um [[trúfrelsi]] en einn meðlimur dönsku konungsfjölskyldunnar verður að vera meðlimur þjóðkirkjunnar. Árið 1682 fengu þrjú trúfélög leyfi til að starfa utan þjóðkirkjunnar: [[kaþólsk trú|kaþólska kirkjan]], [[danska fríkirkjan]] og [[gyðingdómur|gyðingar]]. Upphaflega var samt ólöglegt að snúast til þessara trúarbragða. Fram á 8. áratug 20. aldar fengu trúfélög opinbera viðurkenningu en síðan þá er engin þörf á slíku og hægt er að fá leyfi til að framkvæma giftingar og aðrar athafnir án formlegrar viðurkenningar. [[Íslam|Múslimar]] eru rétt um 3% íbúa Danmerkur og eru fjölmennasti minnihlutatrúarhópur landsins. Árið 2009 voru nítján trúfélög múslima skráð í Danmörku. Samkvæmt tölum danska utanríkisráðuneytisins eru íbúar sem hafa önnur trúarbrögð um 2% íbúa landsins. == Menning == [[Mynd:Kim Larsen.jpg|thumb|right|[[Kim Larsen]] (1945-2018) var lengi einn ástsælasti tónlistarmaður Danmerkur.]] [[Frjálslyndi|Frjálslynd]] viðhorf eru oft sögð einkenna danska menningu. Danmörk var eitt af fyrstu löndum heims sem bannaði [[klám]] árið 1799, og líka það fyrsta sem aflétti slíku banni árið 1969.<ref>{{cite web|url=https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/lovgivning-om-pornografi-1799-1969|title=Lovgivning om pornografi, 1799-1969|author=Niels Nyegaard|date=5. júlí 2017|website=danmarkshistorien.dk}}</ref> Danmörk var eitt fyrsta landið til að heimila skráða [[Hjónabönd samkynhneigðra|sambúð samkynja para]] og árið 2012 voru orðin „karl“ og „kona“ tekin út úr lögum um [[hjónaband]] þannig að þau urðu [[kynhlutleysi|kynhlutlaus]].<ref>{{cite web|url=https://www.kristeligt-dagblad.dk/kirke-tro/historisk-dag-folkekirken-i-dag-vedtages-det-k%C3%B8nsneutrale-%C3%A6gteskab|title=Historisk dag for folkekirken: I dag vedtages det kønsneutrale ægteskab|author=Claus Vincents og Tobias Stern Johansen|date=7.6.2012|website=Kristeligt Dagblad}}</ref> Um leið gátu samkynja pör gengið í hjónaband innan dönsku þjóðkirkjunnar. Í könnun sem gerð var árið 2016 nefndu svarendur frjálslyndi (''frisind'') sem mikilvægasta danska gildið. Þar á eftir komu [[kynjajafnrétti]], [[velferðarsamfélag]]ið, [[traust]] á stofnunum samfélagsins og [[danska]] tungumálið.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/nyheder/kultur/befolkningen-har-talt-her-er-den-nye-danmarkskanon|title=Befolkningen har talt: Her er den nye Danmarkskanon|author=Silas Bay Nielsen|date=12. desember 2016|website=DR}}</ref> Í rannsókn frá 2016 lenti Danmörk í 4. sæti í samanburði 63 landa eftir [[hluttekning]]u.<ref>{{Cite journal |last1=Chopik |first1=William J. |last2=O'Brien |first2=Ed |last3=Konrath |first3=Sara H. |date=2017 |title=Differences in Empathic Concern and Perspective Taking Across 63 Countries |journal=Journal of Cross-Cultural Psychology |language=en |volume=48 |issue=1 |at=Supplementary Table 1 |doi=10.1177/0022022116673910 |issn=0022-0221 |hdl=1805/14139|s2cid=149314942 |hdl-access=free}}</ref> Árið 2024 voru Danir í öðru sæti á eftir Finnum í röð landa eftir [[hamingja|hamingju]].<ref>{{cite web|url=https://worldhappiness.report/ed/2024/happiness-of-the-younger-the-older-and-those-in-between/#ranking-of-happiness-2021-2023|title=Happiness of the younger, the older, and those in between|website=World Happiness Report|accessed-date=4.2.2025}}</ref> Stundum er vísað í hugtakið ''ligeglad'' í tengslum við viðmót Dana, í þeirri merkingu að þeir kippi sér ekki upp við smámuni og kunni að njóta lífsins. Sú ímynd breyttist eftir kosningasigur [[Danski þjóðarflokkurinn|Danska þjóðarflokksins]] í [[Þingkosningar í Danmörku 2001|þingkosningunum 2001]].<ref>{{tímarit.is|6804936|Frá frjálslyndi til forpokunar|höfundur=Eiríkur Bergmann|útgáfudagsetning=10. janúar 2016|blað=Fréttatíminn}}</ref> Á sama tíma jókst gagnrýni á frjálslynd viðhorf til [[vændi]]s, [[fíkniefni|fíkniefna]] og [[áfengi]]sneyslu í Danmörku.<ref>{{cite web|url=https://www.information.dk/moti/2009/07/dansk-frisind-paa-retur?page=1|title=Dansk frisind på retur?|author=Rasmus Bo Sørensen og Kristian Villesen|date=3. júlí 2009|website=Information}}</ref> Síðustu ár hefur annað hugtak, ''hygge'', vísað til þess að Danir leggja mikið upp úr því að njóta samveru í þægilegu umhverfi.<ref>{{cite web|url=https://www.afar.com/magazine/what-is-hygge-everything-to-know-about-denmarks-cozy-lifestyle|title=Hygge: The Danish Concept of Comfort We Need Now More Than Ever|author=Sarah Buder|date=20. janúar 2025|website=AFAR}}</ref> [[Jól]]in eru ein mikilvægasta hátíðin í Danmörku og danskar [[jólahefð]]ir og [[jólaskraut]] njóta vinsælda um allan heim. Danir flytja árlega út um 10 milljón [[jólatré]].<ref>{{cite web|url=https://foodnationdenmark.com/news/around-the-world-people-are-hanging-their-decorations-on-danish-christmas-trees/|title=Around the world people are hanging their decorations on Danish christmas trees|website=Food Nation Denmark|access-date=4.2.2025}}</ref> Meðal þekktra danskra vísindamanna eru stjörnufræðingurinn [[Tycho Brahe]], verkfræðingurinn [[Ludwig A. Colding]] og eðlisfræðingurinn [[Niels Bohr]]. Ævintýri [[H.C. Andersen]] hafa lengi notið vinsælda um allan heim. Þekktasti heimspekingur Danmerkur er [[Søren Kierkegaard]]. Aðrir frægir danskir höfundar eru meðal annars smásagnahöfundurinn [[Karen Blixen]], leikskáldið [[Ludvig Holberg]] og ljóðskáldið [[Piet Hein]]. Kirkjuleiðtoginn [[N. F. S. Grundtvig]] var í fararbroddi hreyfingar á 19. öld sem studdi stofnun [[fríkirkja]] og [[lýðháskóli|lýðháskóla]]. Hugmyndin um mikilvægi frjálslyndra viðhorfa er að hluta til frá honum komin.<ref>{{cite web|url=https://www.information.dk/kultur/2008/03/kampen-grundtvig|title=Kampen om Grundtvig |date=22. mars 2008|author=Anders Rou Jensen |website=Information}}</ref> Danskar kvikmyndir og sjónvarpsþættir hafa notið vinsælda um allan heim frá lokum 20. aldar og danskir leikarar á borð við [[Mads Mikkelsen]] og [[Sofie Gråbøl]] hafa náð alþjóðlegum frama. Dönsku leikstjórarnir [[Lars von Trier]] og [[Thomas Vinterberg]] stofnuðu [[Dogme 95]]-hreyfinguna í kvikmyndagerð árið 1995. Vinsældir danskra spennuþátta eins og ''[[Glæpurinn]]'' (2007-2012) og ''[[Brúin]]'' (2011-2018) ruddu brautina fyrir fleiri norræna sjónvarpsþætti undir merkjum ''[[nordic noir]]''.<ref>{{cite web|url=https://nordics.info/themes/nordic-noir|title=Nordic Noir|date=11.7.2024|author=Nicola Anne Witcombe|website=nordics.info}}</ref> Átta staðir í Danmörku eru á [[Heimsminjaskrá UNESCO]]: Bærinn [[Christiansfeld]], [[Jalangurssteinarnir]] (rúnasteinar, grafhaugar og kirkja), [[Krúnuborgarhöll]], [[Hróarskeldudómkirkja]], [[Parforce-veiðilönd á Norður-Sjálandi]], [[Hringborg]]ir frá víkingaöld, kalksteinskletturinn [[Stevns Klint]] og [[Vaðhafið]].<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/dk|title=Denmark|website=UNESCO World Heritage Convention|access-date=4.2.2025}}</ref> ===Íþróttir=== [[Mynd:Niels_Kristian_Iversen02.JPG|thumb|left|[[Niels Kristian Iversen]] keppir í speedway]] Danir hafa náð langt á alþjóðavísu í fjölda íþróttagreina. [[Knattspyrna]] er langvinsælasta íþróttin í Danmörku og er [[danska úrvalsdeildin]] efsta deildin.<ref>[http://www.netpub.dk/netpub/client_projects/udenrigsministeriet/project/8911/8911/pdf/Body_Culture_and_Sport.pdf Body, culture and sport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116215753/http://www.netpub.dk/netpub/client_projects/udenrigsministeriet/project/8911/8911/pdf/Body_Culture_and_Sport.pdf |date=2011-11-16 }} (2003) Utanríkisráðuneyti Danmerkur</ref> Þekktustu knattspyrnumenn Danmerkur eru [[Allan Simonsen]], [[Peter Schmeichel]] og [[Michael Laudrup]]. [[Handbolti]] hefur vaxið að vinsældum síðustu áratugi og [[danska karlalandsliðið í handknattleik]] hefur unnið flest verðlaun allra liða í [[Evrópumót karla í handbolta|Evrópumóti karla í handbolta]]. [[Danska kvennalandsliðið í handknattleik]] hefur sigrað [[Evrópumót kvenna í handbolta]] þrisvar og unnið alls til fimm verðlauna. [[Vatnaíþrótt]]ir eins og [[kappsigling]]ar, [[kappróður]], [[kanó]]- og [[kajakróður]], [[sund]] og [[stangveiði]] eru vinsælar íþróttagreinar í Danmörku. [[Paul Elvstrøm]] vann gullverðlaun í siglingum á fjórum [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikum]] í röð. Danmörk er mikið [[hjólreiðar|hjólreiðaland]]: Danski hjólreiðamaðurinn [[Bjarne Riis]] sigraði [[Tour de France]] árið 1996 og [[Jonas Vingegaard]] sigraði tvö ár í röð 2022 og 2023. [[Golf]], [[tennis]], [[badminton]] og [[íshokkí]] eru líka vinsælar greinar. [[Lene Køppen]] og [[Camilla Martin]] urðu heimsmeistarar í badminton 1977 og 1999. Danir hafa náð langt í [[speedway]]-[[mótorhjól]]akappakstri og unnið [[Speedway-heimsbikarinn]] nokkrum sinnum. Á [[sumarólympíuleikarnir 2012|ólympíuleikunum í London]] 2012 unnu Danir til gullverðlauna í kappróðri og hjólreiðum karla og silfurverðlaun í siglingum, [[skotfimi]] karla, kappróðri kvenna og [[badminton]] karla. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.norden.org/is/information/stadreyndir-um-danmorku Staðreyndir um Danmörku á Norden.org] * [https://www.dst.dk/da/ Danmarks Statistik] * [https://www.regeringen.dk/ Ríkisstjórn Danmerkur] * [https://www.ft.dk/ Danska þingið] * [https://denmark.dk/ Upplýsingavefur utanríkisráðuneytis Danmerkur] {{Evrópa}} {{Evrópusambandið}} {{Evrópuráðið}} {{Norðurlandaráð}} {{Atlantshafsbandalagið}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} [[Flokkur:Danmörk| ]] [[Flokkur:Norðurlönd]] dmmor9yghvaqzaiywsr9y7a4iuw0r1c 0 1185 1973271 1952441 2026-07-24T12:46:27Z ~2026-41500-77 118882 Uppfærði nöfn kjörinna fulltrúa og hverjir eru forseti bæjarstjórnar og formaður bæjarráðs. 1973271 wikitext text/x-wiki {{Sveitarfélagstafla | nafn = Kópavogsbær | nafn_í_eignarfalli = Kópavogsbæjar | mynd = Kópavogur Smárinn.JPG | mynd_texti = [[Smárinn (hverfi)|Smárahverfi]] | skjaldarmerki = Kvogur.jpg | kort = Kópavogsbær frá 2017 kort.png | hnit = {{hnit|64|06|41|N|21|54|17|W|display=inline|region:IS}} | kjördæmi = [[Suðvesturkjördæmi]] | þéttbýli = Kópavogur | sveitarstjóri_titill = [[Bæjarstjóri]] | sveitarstjóri = [[Ásdís Kristjánsdóttir]] {{LB|D}} | póstnúmer = 200, 201, 202, 203 | sveitarfélagsnúmer = 1000 | vefsíða = {{URL|kopavogur.is}} }} <onlyinclude>'''Kópavogsbær''' ({{abbr|fmb.|framburður}} {{IPA-is|kʰ|ou|ː|p|a|v|ɔ|x|s|p|ai|r}}) er [[Sveitarfélög Íslands|sveitarfélag]] á [[höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðinu]] sem liggur sunnan við [[Reykjavík]] og norðan við [[Garðabær|Garðabæ]] og á jafnframt landsvæði á Sandskeiðum og Húsfellsbruna. Bærinn dregur nafn sitt af voginum sunnan við [[Kársnes]]. Kópavogur er fjölmennastur þeirra bæja sem liggja í kringum Reykjavík og er jafnframt [[Íslensk sveitarfélög eftir mannfjölda|næstfjölmennasta]] sveitarfélag á Íslandi, með 41.457 íbúa í mars 2025.<ref>[ https://skra.is/um-okkur/frettir/frett/2025/03/05/Fjoldi-ibua-eftir-sveitarfelogum-1.-mars-2025/] Skrá.is, sótt 20. mars 2025</ref> <mapframe text="Kópavogsbær" width=300 height=300 zoom=10 latitude=64.10 longitude=-21.86> { "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "Q163852" } </mapframe> Þar var [[Kópavogsfundurinn]] haldinn árið 1662, en allt fram á 20. öld voru einungis nokkrir bústaðir og býli í Kópavogi. Á 4. áratug 20. aldar var byrjað að úthluta lóðum í landi Kópavogs og ollu þjóðfélagsaðstæður því að fólksfjölgun var mikil og hröð. Kópavogshreppur klofnaði frá [[Seltjarnarnes]]hreppi árið 1948 og fékk svo kaupstaðarréttindi 1955. Undir lok 20. aldarinnar og í byrjun 21. aldar var mikil uppbygging í Kópavogi. Framan af var aðallega íbúðasvæði í Kópavogi, en vegna staðsetningar sinnar í miðju [[Höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðisins]] er einnig mikið af atvinnustarfsemi og þjónustu í bænum. Þar er stærsta [[verslunarmiðstöð]] landsins, [[Smáralind]], hæsta bygging landsins [[Smáratorg 3]] og mikil viðskiptastarfsemi. Landsvæði Kópavogsbæjar er fjölbreytt. Í botni [[Kópavogur (vogurinn)|Kópavogs]] og [[Fossvogur|Fossvogs]] eru leirur með fjölbreyttu fuglalífi og á svæðinu sem bærinn stendur á eru mikil ummerki um forna sjávarstöðu og ísaldarjökla. Við [[Elliðavatn]] er fallegt umhverfi og er vatnið sjálft á náttúruminjaskrá. Eystri landskikar sveitarfélagsins eru að miklu leyti innan Bláfjallafólkvangs, þar er [[Þríhnúkagígur]] og [[Listi yfir skíðasvæði á Íslandi|skíðasvæðið í Bláfjöllum]]. == Saga == {{aðalgrein|Saga Kópavogs}} Elstu merki um búsetu í landi Kópavogs eru í botni Kópavogs, norðan við ósa [[Kópavogslækur|Kópavogslækjar]], en þar fannst jarðhýsi sem talið er að geti verið frá [[9. öldin|9. öld]].<ref name="jardhysi">Guðrún Sveinbjarnardóttir. ''Rannsókn á Kópavogsþingstað''. Kópavogskaupstaður, 1986, bls. 77.</ref> Önnur forn bæjarstæði í landi Kópavogs eru Digranes, Hvammur (síðar Hvammskot og Fífuhvammur) og Vatnsendi. Fyrsta ritaða heimild um búsetu á Vatnsenda er frá [[1234]] og nafnið Kópavogur kemur fyrst fram í heimildum árið 1523. Á Þingsnesi við Elliðavatn er stórt rústasvæði, 6.000-7.000 m² að stærð, sem hefur vakið mikla athygli fornleifafræðinga. Jafnvel er talið að um sé að ræða hið forna [[Kjalarnesþing]], en elstu rústir á svæðinu eru frá [[10. öldin|10. öld]]. [[Kópavogsþing]] var staðsett á Þinghól í botni vogsins, en [[Bessastaðir]] voru mikilvægur staður á [[17. öldin|17. öld]] og því þörf fyrir þingstað í nágrenninu. Íslendingar vildu þingstað utan lands Bessastaða og því varð Kópavogur fyrir valinu.<ref name="saga"/> Af heimildum virðist það hafa verið frekar stórt þing og á [[16. öldin|16. öld]] voru uppi hugmyndir um að flytja [[Alþingi]] þangað, þó að til þess hafi aldrei komið. [[Erfðahyllingin]] árið 1662, oft kölluð Kópavogsfundurinn, fór fram á Kópavogsþingi. Fundurinn var haldinn til þess að fá Íslendinga til að samþykkja erfða[[einveldi]] [[Konungur Danmerkur|Danakonungs]]. Þetta hafði það í för með sér að allt ríkisvald komst í hans hendur. Í [[Sjálfstæðisbarátta Íslendinga|sjálfstæðisbaráttu Íslendinga]] var erfðahyllingin notuð sem dæmi um yfirgang Dana á Íslendingum í gegnum tíðina.<ref name="konungsbref">{{vefheimild|url=http://www.archives.is/skolavefur/meira/kop_01_um.html|titill=Konungsbréf}}</ref><ref name="thingholl">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=177&Itemid=177|titill=Kópavogsbærinn og Þinghóll}}</ref> [[Mynd:Digraneshals ca1960.jpg|thumb|right|Digranesháls í kringum 1960.]] {{tilvitnun2|Bærinn er áleiðum og ömurlegum stað; umhverfis hann eru lág grýtt hæðardrög eða dökkleitar þýfðar mýrar.|Danski fræðimaðurinn Kristian P.E. Kålund segir svo frá jörðinni Kópavogi í ferðalýsingu sem var gefin út árin 1877–1882.}} Árið 1870 bjuggu 46 í Kópavogi. Ekki eru til miklar heimildir um mannlíf í landi Kópavogsbæjar á síðustu öldum en þar var búið á nokkrum bæjum fram á 20. öld. Jarðirnar í Kópavogi voru leigujarðir og því voru ör skipti ábúenda. Því hefur verið haldið fram að þetta sé ástæðan fyrir að ekki er rótgróin saga í Kópavogi eða stórar ættir þaðan.<ref name="nafn">{{vefheimild|url=http://ferlir.is/?id=3516|titill=Ferlir - Kópavogur - fornleifar}}</ref><ref name="saga">Árni Waag (ritstj.), ''Saga Kópavogs - Saga lands og lýðs á liðnum öldum'' (Lionsklúbbur Kópavogs, 1990).</ref> === Upphaf byggðar (1936–1955) === Í [[Kreppan mikla|kreppunni miklu]] á [[1931-1940|4. áratugnum]] var skortur á húsnæði á viðráðanlegu verði fyrir þann fjölda fólks sem flutti til [[Reykjavík]]ur úr sveitum Íslands. Upp úr 1930 tók ríkisstjórnin Kópavogs- og Digranesjarðirnar úr leigu og skipti niður í nýbýli og leigulönd. Fyrsti vegurinn í Kópavogi var lagður árið 1935 af mönnum í [[Atvinnubótavinna|atvinnubótavinnu]]. Fyrir neðan þennan veg voru byggð nokkur nýbýli og var vegurinn kenndur við þau og kallaður Nýbýlavegur. Nýbýli þessi voru um 15-18 ha. að stærð.<ref name="bekkjarsystkin">Helga Sigurjónsdóttir. ''Sveitin mín - Kópavogur. Frásagnir bekkjarsystkina.'' Skóli Helgu Sigurjónsdóttur, Kópavogi, 2002.</ref> Kársnesbraut var lögð árið 1937 og síðan Urðarbraut, Álfhólsvegur, Hlíðarvegur og Digranesvegur. Kópavogur var upphaflega skipulagður sem nýbýla-, ræktunar- og sumarbústaðahverfi, og þjónusta þar var svipuð og í sveitum. Eftir [[seinni heimsstyrjöldin]]a flutti mikið af fólki til Reykjavíkur og var borgin ekki viðbúin þeim aðstraumi. Því var mikil aðsókn í lóðir í Kópavogi. Upp úr 1940 var komin allnokkur byggð á Kársnesi og norðanverðum Digraneshálsi og árið 1945 bjuggu 521 í bænum, sem var á þeim tíma hluti Seltjarnarneshrepps. Engin verslun eða skóli var í Kópavogi fyrstu ár þéttbýlisins og alla þjónustu þurfti að sækja annað. Börn gengu í skóla á Seltjarnarnesi og [[sýslumaður]]inn var í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. [[Svifflugfélag Íslands]] fékk aðstöðu fyrir flugvöll á [[Sandskeið]]i í austurhluta sveitarfélagsins árið 1939 og stendur hann enn. [[Mynd:Turninn í byggingu.jpg|thumb|right|Frá aldamótum hefur verið mikil uppbygging í sunnan- og austanverðum Kópavogi.]] Sökum mikillar fólksfjölgunar í Kópavogi og þess að Seltjarnarneshreppur var nú í tveimur aðskildum hlutum eftir að [[Skerjafjörður]] var færður undir Reykjavíkurbæ, óskuðu Seltirningar eftir því að aðskilja Seltjarnarneshrepp þannig að Kópavogsbúar mynduðu eigin hrepp. Sú skipting var samþykkt og 1. janúar 1948, tók hún gildi þegar Kópavogur og þau landsvæði sem féllu í hans hlut mynduðu Kópavogshrepp. Á árunum eftir stofnun hreppsins var mikil þétting byggðar í bænum, og 1949–1954 var unnið að [[Aðalskipulag|heildarskipulagi]] svæðisins. [[Framfarafélagið Kópavogur]] var stofnað árið 1945 og hafði á stefnuskrá sinni endurbætur í ýmsum málum, svo sem menningu, menntun, samgöngum, síma- og póstsamskiptum, vatnsveitu og jarðrækt.<ref name="bekkjarsystkin"/> Kennsla hófst síðan í [[Kópavogsskóli|Kópavogsskóla]] árið 1949; í skólanum voru 232 nemendur árið 1951 en árið 1957 voru þeir orðnir 580. [[Breiðablik UBK|Ungmennafélagið Breiðablik]] var stofnað árið 1950. Tvær litlar matvöruverslanir opnuðu í Kópavogi árið 1945 en [[Kaupfélag Kópavogs]] hóf rekstur árið 1952.<ref name="frumbyggd og hreppsar">Adolf J. E. Petersen (ritstj.), ''Saga Kópavogs - Frumbyggð og hreppsár'' (Lionsklúbbur Kópavogs, 1983).</ref><ref name="bekkjarsystkin"/> === Kaupstaður (1955–) === {| class="wikitable" style="clear: right; float: right;" |- ! colspan="4" | Íbúafjöldi í Kópavogi |- ! Ár ! Íbúar ! Hlutfall landsmanna |- | style="text-align: center;" | 1940 | style="text-align: center;" | 200 | style="text-align: center;" | 0,2% |- | style="text-align: center;" | 1950 | style="text-align: center;" | 1.652 | style="text-align: center;" | 1,1% |- | style="text-align: center;" | 1960 | style="text-align: center;" | 6.213 | style="text-align: center;" | 3,5% |- | style="text-align: center;" | 1970 | style="text-align: center;" | 11.165 | style="text-align: center;" | 5,4% |- | style="text-align: center;" | 1980 | style="text-align: center;" | 13.814 | style="text-align: center;" | 6,0% |- | style="text-align: center;" | 1990 | style="text-align: center;" | 16.186 | style="text-align: center;" | 6,3% |- | style="text-align: center;" | 2000 | style="text-align: center;" | 22.693 | style="text-align: center;" | 8,1% |- | style="text-align: center;" | 2010 | style="text-align: center;" | 30.357 | style="text-align: center;" | 9,6% |- | style="text-align: center;" | 2011 | style="text-align: center;" | 30.779 | style="text-align: center;" | 9,7% |- ! colspan="4" | <small>''Heimild: [[Hagstofa Íslands]]''<ref>Tölur fengnar af vefsíðu Hagstofu Íslands</ref></small> |- |} Fyrst var kosið í bæjarstjórn í október 1955 eftir að kaupstaðarréttindi tóku gildi í maí það ár. Líkt og í öllum þremur hreppsnefndarkosningunum hélt meirihluti Framfarafélagsins við stjórnvölinn eftir það undir forystu [[Finnbogi Rútur Valdimarsson|Finnboga Rúts Valdimarssonar]] og það var ekki fyrr en 1962 að breyting varð á þegar [[Framsóknarflokkurinn]] gekk í lið með þeim til að mynda meirihluta og svo síðar [[Sjálfstæðisflokkurinn]]. Til að byrja með fundaði bæjarstjórn í Kópavogsskóla en síðar í [[Félagsheimili Kópavogs]]. Fyrsta stóra ágreiningsmál bæjarstjórnar var tillaga um að sameina Reykjavík og Kópavog en sú tillaga hlaut ekki hljómgrunn. Á næstu áratugum var hröð uppbygging í innviðum svo sem menntun og heilbrigðis- og félagsþjónustu. Árið 1958 var lokið við fyrsta skipulagsuppdrátt Kópavogs en framkvæmdum við [[Hamraborg (gata)|Hamraborg]] var að mestu lokið árið 1984. [[Kópavogskirkja]] var teiknuð árið 1957 af [[Hörður Bjarnason|Herði Bjarnasyni]], þáverandi húsameistara ríkisins, og vígð árið 1962.<ref name="kaupstadur">Ándrés Kristjánsson og Björn Þorsteinsson (ritstj.), ''Saga Kópavogs - Þættir í kaupstaðarsögunni 1955-1985'' (Lionsklúbbur Kópavogs, 1990).</ref> Á sama tíma varð mikill vöxtur í ýmiss konar iðnaði og þjónustu í bænum. Í lok [[1981-1990|9. áratugarins]] voru aðalatvinnugreinar í Kópavogi húsgagnaiðnaður, matvælaiðnaður, bifreiðaumboð og almenn verslun.<ref name="kaupstadur"/> Frá því á síðasta áratug [[20. öldin|20. aldar]] hefur íbúafjöldi Kópavogs tvöfaldast og stórt verslunar- og þjónustuhverfi risið í Kópavogsdal. Austan [[Reykjanesbraut]]ar hefur verið mikil uppbygging og þar hafa risið íbúðahverfi kennd við Lindir, Sali, Kóra, Þing og Hvörf. Smáratorg var opnað árið 1997, Smáralind árið 2001 og hinn 20 hæða turn á Smáratorgi 3 árið 2008.<ref>{{vefheimild|url=http://www.smi.is/projects/iceland/smaratorg1/|titill=Smáratorg 1}}</ref><ref>{{vefheimild|url=http://www.smi.is/projects/iceland/smaratorg3/|titill=Smáratorg 3}}</ref> Í [[Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi#2006|kosningunum 2006]] hrapaði fylgi Framsóknar en þó náðu flokkarnir tveir að halda meirihluta. [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2010]] hafði haft talsverð áhrif á uppbyggingu í Kópavogi. Í kosningunum 2010 féll meirihluti Sjálfstæðisflokks og Framsóknar og meirihluti [[Samfylking]]ar, [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri Grænna]], Næstbesta flokksins og Y-lista Kópavogsbúa var myndaður. Þessi meirihluti féll í kosningunum 2014 og [[Björt framtíð]] og Sjálfstæðisflokkurinn mynduðu nýjan meirihluta. == Staðhættir == :''Sjá einnig: [[Höfuðborgarsvæðið]] og [[Reykjanesskagi]]'' Kópavogsbær er samtals 110 km² að stærð og er í 55. sæti af 76 sveitarfélögum á Íslandi eftir stærð. Sveitarfélagið er á þremur aðskildum landspildum á milli [[Reykjavík]]ur, [[Garðabær|Garðabæjar]] og [[Mosfellsbær|Mosfellsbæjar]] innst á [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]]. Öll byggð í Kópavogi er á því landi sem afmarkast af [[Fossvogsdalur|Fossvogsdal]] í norðri, [[Breiðholt]]i og [[Elliðavatn]]i í austri og Garðabæ í suðri. Vestast í bænum er [[Kársnes]] sem liggur á milli Kópavogs og Fossvogs. Í miðjum bænum er Kópavogsdalur og eftir honum rennur Kópavogslækur, sem er í daglegu tali oft kallaður Skítalækurinn þar sem skólpi var veitt í hann fyrr á árum. Milli Kópavogsdals og Elliðavatns eru ávöl holt og hæðir áberandi. Þar má nefna örnefni eins og Leirdal, Hnoðraholt og Rjúpnahæð. Fyrsta þéttbýli í Kópavogi þróaðist á Kársnesi og á Kópavogshálsi sem liggur inn af Kársnesi og skilur að Fossvogsdal og Kópavogsdal. Á undanförnum tveimur áratugum hefur Kópavogur byggst upp frá norðvestri til suðausturs í átt að Elliðavatni. Í botni Kópavogsdals eru útivistarsvæði og íþróttamannvirki, en sitt hvoru megin eru þéttbýl íbúða- og verslunarhverfi. Það landsvæði Kópavogs sem er ekki uppbyggt liggur annars vegar á Sandskeiðum, vestan [[Vífilsfell]]s]], og hins vegar á Húsfellsbruna á milli Húsfells og [[Bláfjöll|Bláfjalla]]. Skíðasvæðið í Bláfjöllum er í landi Kópavogs. === Náttúra === [[Mynd:Kópavogur Panorama 1 crop.JPG|thumb|center|1000px|Víðmynd af Kópavogsbæ tekin á Arnarnesi. Vinstra megin á myndinni eru [[Kársnes]], [[Kópavogskirkja]] og [[Hamraborg (gata)|Hamraborg]]. Fyrir miðri mynd eru Suðurhlíðar Kópavogs. Hægra megin á myndinni eru blokkir í Engihjalla, Kópavogsdalur, íþróttahúsið Fífan og [[Smáratorg 3]]. Í forgrunni er Kópavogur.]] Vesturhluti Kópavogs liggur á því [[grágrýti]]ssvæði sem meginhluti höfuðborgarsvæðisins stendur á. Þetta grágrýti er að minnsta kosti 100.000 ára gamalt. Austari hlutar sveitarfélagsins eru á hraunum sem hafa runnið eftir [[ísöld]] og sum eftir [[Landnám Íslands|landnám]]. Þá er [[Móberg (jarðfræði)|móberg]] frá því um miðbik ísaldar neðst í Kópavogsdal. Land Kópavogs ber þess ýmis merki að hafa verið mótað af ísaldarjöklum. Þinghóll er í raun hluti af 10.000 ára gömlum jökulgarði og stór jökulgarður liggur frá [[Álftanes]]i og neðansjávar upp að norðurströnd Kársness. Í landi Kópavogs eru ýmis [[náttúruvætti]]. Í botni Kópavogs og Fossvogs eru [[Leira|leirur]] með fjölbreyttu fuglalífi, og má þar nefna tegundir eins og [[Tjaldur|tjald]], [[stokkönd]], [[skúfönd]], [[Rauðbrystingur|rauðbrysting]], [[Tildra|tildru]] og [[Lóuþræll|lóuþræl]]. Kópavogsleira er um 21 hektari að stærð og er dvalarstaður fyrir alls 30 staðbundnar fuglategundir og um 10 [[farfugl]]ategundir. [[Borgarholt]] á Kársnesi er friðlýst náttúruvætti þar sem eru greinileg ummerki um hærri sjávarstöðu á [[Höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðinu]]. Brimsorfnir grágrýtishnullungar einkenna holtið og neðri mörk þeirra marka hina fornu sjávarstöðu en hún er í um 40 m hæð yfir núverandi sjávarmáli. Einnig er áhugavert samfélag villtra gróðurtegunda á Borgarholti sem hefur þrifist í návist við erlendan garðagróður í nágrenninu.<ref name="borgarholt">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=176&Itemid=177|titill=Borgarholt og Leirur}}</ref> Víghólar eru einnig friðlýstir en þeir eru jökulsorfnar grágrýtisklappir á hæsta punkti Kópavogsháls í um 70 metra hæð yfir sjávarmáli. Elliðavatn er á náttúruminjaskrá, en það er grunnt sigdældarvatn sem í er þykkt [[kísilgúr]]lag og mikið lífríki. Botnplöntur eru mjög áberandi og dýralíf við fjöruna mjög mikið. Í Elliðavatni er góð [[Silungur|silungsveiði]], en í vatnakerfinu lifa allar tegundir villtra ferskvatnsfiska á Íslandi; [[bleikja]], [[atlantshafslax|lax]], [[urriði]], [[áll]] og [[hornsíli]]. Vatnið í Elliðavatni er að uppruna lindarvatn sem streymir upp víðs vegar umhverfis vatnið. Vatnið stækkaði verulega til suðurs eftir að það var stíflað á árunum [[1924]]-[[1925]]<ref name="vigholl">{{vefheimild|url=http://ferlir.is/?id=3401|titill=Ferlir - Kópavogur - minjar og þjóðsögur I}}</ref><ref name="ellidavatn">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=179&Itemid=177|titill=Elliðavatn og nágrenni}}</ref><ref name="saga"/> Næstum því helmingur af landi Kópavogs, eða 37 km², er innan Bláfjallafólkvangs. Svæðið er á Reykjanesgosbeltinu og á því eru margs konar ummerki um eldvirkni, svo sem hraun, [[Eldgígur|eldgígar]] og móbergsmyndanir. Hraun frá að minnsta kosti 15 eldstöðvum innan fólkvangsins eru að hluta innan marka Kópavogs. Í [[Þríhnúkagígur|Þríhnúkagíg]], syðst í landi Kópavogs, er 120 metra djúpur gígketill sem er sá stærsti sinnar tegundar á Íslandi og er af mörgum talin ein merkasta náttúrumyndun landsins. Inn af botni ketilsins er 115 metra langur hellir. <ref name="blafjoll">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=180&Itemid=177|titill=Bláfjallafólkvangur og fleira}}</ref> Þríhnúkagígur hefur verið gerður aðgengilegan fyrir almenning með göngum inn í hann og er þar útsýnispallur. Auk þess er hægt að fá að síga ofan í hann. <ref name="thrihnjukar">{{vefheimild|url=http://ferlir.is/?id=7614|titill=Ferlir - Þríhnjúkagígur - fyrirhugað aðgengi}}</ref> === Hverfi === {| class="wikitable" | ! colspan=5| Hverfi í Kópavogi |- |[[File:Kópavogur Vesturbær.JPG|145px]]<br />[[Kársnes]] |[[File:Kópavogur fossvogur.JPG|140px]]<br />[[Digranes]] |[[File:Kópavogur Smárinn.JPG|140px]]<br />[[Smárinn (hverfi)|Smárinn]] |[[File:Kópavogur efri byggðir.JPG|140px]]<br />[[Fífuhvammur]] |[[File:Kópavogur efri byggðir.JPG|140px]]<br />[[Vatnsendi]] |} ==Stjórnsýsla== {| class="wikitable" align=right ! Listi ! Kjörnir bæjarfulltrúar |- | align="center" | '''B''' | Orri Vignir Hlöðversson |- | align="center" | C | María Ellen Steingrímsdóttir |- | align="center" | '''D''' | Andri Steinn Hilmarsson |- | align="center" | '''D''' | Ásdís Kristjánsdóttir |- | align="center" | '''D''' | Elísabet Berglind Sveinsdóttir |- | align="center" | '''D''' | Guðmundur Jóhann Jónsson |- | align="center" | '''D''' | Hildur Einarsdóttir |- | align="center" | '''D''' | Hjördís Ýr Johnson |- | align="center" | M | Einar Jóhannes Guðnason |- | align="center" | S | Eydís Inga Valsdóttir |- | align="center" | S | Jónas Már Torfason |- |} Eins og í öðrum sveitarfélögum á Íslandi er kosið til bæjarstjórnar Kópavogs á fjögurra ára fresti. Bæjarstjórn kýs síðan [[Bæjarstjóri Kópavogs|bæjarstjóra]] og skipar í ýmis ráð og nefndir bæjarins. Bæjarstjórn Kópavogs er skipuð 11 fulltrúum úr 5 framboðum, en meirihlutasamstarf er með [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokknum]] og [[Framsóknarflokkur|Framsóknarflokki]]. Þessi meirihluti hefur verið starfandi frá árinu 2018. Bæjarstjóri Kópavogs er [[Ásdís Kristjánsdóttir]], Sjálfstæðisflokki, forseti bæjarstjórnar er Elísabet Berglind Sveinsdóttir og formaður bæjarráðs er Andri Steinn Hilmarsson, bæði úr Sjálfstæðisflokki.<ref>{{Cite web|url=https://eldri.kopavogur.is/is/stjornsysla/baejarstjorn/baejarstjori|title=Bæjarstjóri|website=Kópavogur|language=is|access-date=2026-07-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eldri.kopavogur.is/is/stjornsysla/rad-og-nefndir/forsaetisnefnd|title=Forsætisnefnd|website=Kópavogur|language=is|access-date=2026-07-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eldri.kopavogur.is/is/stjornsysla/rad-og-nefndir/baejarrad|title=Bæjarráð|website=Kópavogur|language=is|access-date=2026-07-24}}</ref> Kópavogur er í [[Suðvesturkjördæmi]] og er fjölmennasta sveitarfélagið í kjördæminu. Fyrir breytingar á lögum um framkvæmdavald ríkisins árið 1989 var Kópavogur hluti Gullbringu- og Kjósarsýslu. Kópavogsbær er sérstakt sýslumannsumdæmi, en frá árinu 2007 hefur [[Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu|lögreglan á höfuðborgarsvæðinu]] séð um löggæslu í bænum. Kópavogur er í umdæmi [[Héraðsdómar Íslands|Héraðsdóms Reykjaness]]. Sjá nánar um kosningaúrslit, bæjarfulltrúa og bæjarstjóra í: * [[Hreppsnefndarkosningar í Kópavogi]] (1948–1954); * [[Bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi]] (1955–). === Merki === [[Mynd:Kvogur.jpg|right|thumb|Merki Kópavogs]] Merki Kópavogsbæjar var valið í samkeppni árið [[1965]] og var tekið í notkun það sama ár í tilefni 10 ára afmæli bæjarins. Allmargar tillögur bárust og greiddi bæjarstjórn atkvæði um tillögurnar 26. mars 1965 á bæjarstjórnarfundi. Sigurtillagan er núverandi merki sem hlaut 9 atkvæði.Höfundar þess eru Sigurveig Magnúsdóttir arkitekt og Ingvi Magnússon auglýsingateiknari. Merkið sýnir boga [[Kópavogskirkja|Kópavogskirkju]] með selkópi fyrir neðan. Græni liturinn er Pantone 356.<ref>{{vefheimild|url=http://www.skjaladagur.is/2005/101_02.html|titill=Héraðsskjalasafn Kópavogs - Við merkjum bæinn okkar}}</ref> == Samfélag og menning == [[Mynd:Gerðarsafn og menningarhús.JPG|thumb|right|[[Gerðarsafn]] og Safnahús Kópavogs.]] [[Mynd:Rútstún-17júní2007.jpg|thumb|right|Hátíðahöld á [[Rútstún]]i [[17. júní]] [[2007]]]] Samfélagið í Kópavogi einkennist af ungum aldri bæjarins, staðsetningu hans og náttúru svæðisins. Kópavogur er því sem næst í miðju [[Höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðisins]] og í gegnum bæinn liggja tvær stofnbrautir, [[Hafnarfjarðarvegur]] og [[Reykjanesbraut]]. Því eru margir Kópavogsbúar sem sækja vinnu eða stunda nám í nágrannasveitarfélögunum og öfugt. Í Kópavogi er mikið um verslun og þjónustu, sérstaklega í [[Smárinn (hverfi)|Smáranum]] og við Smiðjuveg. Nálægð bæjarins við höfuðborgina og ungur aldur byggðarinnar hefur áhrif á menningarstarfsemi í Kópavogi. [[Mynd:Emiliana Torrini 02.jpg|thumb|right|[[Emilíana Torrini]] er úr Kópavogi.]] Flestar menningarstofnanir Kópavogs eru til húsa á [[Borgarholt]]i. Lestrarfélag Kópavogs var stofnað 1953 að undirlagi [[Jón úr Vör|Jóns úr Vör]]. [[Bókasafn Kópavogs]] er nú til húsa í Safnahúsi Kópavogs með útibú í Lindaskóla. Árið 2007 voru 212.060 útlán frá safninu.<ref name="bokasafn">{{vefheimild|url=http://www.bokasafnkopavogs.is/is/page/sagan|titill=Sagan (í vinnslu) | Bókasafn Kópavogs}}</ref> [[Náttúrufræðistofa Kópavogs]], [[Tónlistarskóli Kópavogs]] og [[Salurinn]] eru einnig til húsa í Safnahúsinu. Salurinn er var einn stærsti tónleikasalur á Íslandi áður en [[Harpa (tónlistarhús)|tónlistarhúsið Harpa]] var byggð og tekur hann um 300 manns í sæti .<ref name="salurinn">{{vefheimild|url=http://salurinn.is/default.asp?page_id=7507|titill=Salurinn - Um húsið}}</ref> Gerðarsafn er listasafn sem er til húsa í [[Hamraborg (gata)|Hamraborg]], í næsta nágrenni við Safnahúsið. Það var opnað í apríl 1994 og heitir eftir [[Gerður Helgadóttir|Gerði Helgadóttur]] myndhöggvara.<ref name="gerdarsafn">{{vefheimild|url=http://www.gerdarsafn.is/?i=14&expand=14|titill=Gerðarsafn.is}}</ref> [[Héraðsskjalasafn Kópavogs]] var opnað árið 2001 og er til húsa í Hamraborg. Það fer með umboð [[Þjóðskjalasafn Íslands|Þjóðskjalasafns]] í Kópavogi.<ref name="skjalasafn">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/index.php?option=com_content&task=view&id=72&Itemid=88|titill=www.kopavogur.is - Héraðsskjalasafn Kópavogs}}</ref> Í samstarfi við Héraðsskjalasafnið starfar [http://www.vogur.is/ Sögufélag Kópavogs], stofnað 2011. [[Leikfélag Kópavogs]] var stofnað árið 1957 og var lengi vel til húsa í Félagsheimili Kópavogs.<ref name="leikfelag">{{vefheimild|url=http://www.kopleik.is/index.php?option=com_content&view=article&id=13&Itemid=41|titill=Stiklað á stóru í sögu LK}}</ref> [[Skólahljómsveit Kópavogs]] var stofnuð 1966. Henni er skipt í þrjár sveitir eftir aldri og getu sem koma að meðaltali fram 90 sinnum á ári.<ref name="hljomsveit">{{vefheimild|url=http://skolahljomsveit.kopavogur.is/um%20hljsvt.htm|titill=Um hljómsveitina}}</ref> Í Kópavogi eru fjórar kirkjur. [[Kópavogskirkja]], sem var vígð árið 1962, er eitt helsta kennileiti Kópavogs og einfölduð mynd af kirkjunni kemur fyrir í merki bæjarins. Í bænum eru tvær sundlaugar og fjölmargir almenningsgarðar og útivistarsvæði, svo sem í Kópavogsdal, Fossvogsdal og við Elliðavatn. Tvö bæjarblöð eru gefin út í Kópavogi, [[Kópavogspósturinn]] og [[Kópavogsblaðið]]. === Skólar === Í Kópavogi eru 21 leikskóli, en árið 2009 voru 83% barna á leikskólaaldri í Kópavogi í leikskóla á vegum bæjarins.<ref name="leikskolar">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/files/leikskolar/Tolulegar%20upplysingar/tolulegar_upplysingar2009.pdf |titill=Leikskólar Kópavogs - Tölulegar upplýsingar |mánuður=Nóvember |ár=2009 |útgefandi=Fræðsluskrifstofa Kópavogs |snið=PDF |mánuðurskoðað=16. janúar |árskoðað=2011}}</ref> Kópavogsbær rekur 9 [[Grunnskóli|grunnskóla]]. [[Menntaskólinn í Kópavogi]] er eini [[framhaldsskóli]]nn í Kópavogi. Auk hefðbundins bóknáms er þar boðið upp á ferðamálanám og nám á matvælasviði.<ref name="mk">{{vefheimild|url=http://mk.is/index.php?option=com_content&view=article&id=12&Itemid=88|titill=Ágrip af sögu skólans}}</ref> Á sínum tíma voru uppi hugmyndir um að Knattspyrnuakademía Íslands myndi koma að starfsemi framhaldsskóla í Kórahverfinu, en frá því var horfið.<ref name="akademia">{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/04/08/eignir_knattspyrnuakademiu_seldar/|titill=Eignir Knattspyrnuakademíu seldar - mbl.is}}</ref> Um 550 nemendur stunda nám við Tónlistarskóla Kópavogs. Þá er Kvöldskóli Kópavogs með starfsemi í Snælandsskóla og býður upp á ýmis námskeið, þar á meðal íslenskunámskeið fyrir útlendinga.<ref name="tono">{{vefheimild|url=http://www.tonlistarskoli.is/alm.htm|titill=Tónlistarskóli Kópavogs - Um skólann}}</ref><ref name="kvoldskoli">{{vefheimild|url=http://kvoldskoli.kopavogur.is/|titill=Kvöldskóli Kópavogs}}</ref> === Samgöngur === Kópavogsbær er aðili að [[Strætó bs.]] sem sér um [[almenningssamgöngur]] í bænum. Aðal strætisvagnaskiptistöð bæjarins er í Hamraborg. Þar stoppa bæði þeir vagnar sem ganga um bæin auk vagna sem tengja bæin við önnur sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu. Í Kópavogi er göngu- og hjólastígakerfi sem er hluti af stígakerfi höfuðborgarsvæðisins. Meðal annars liggja stígar fyrir Kársnes, fyrir botn Kópavogs til Garðabæjar, um Kópavogsdal og meðfram mörkum Reykjavíkur og Kópavogs úr Kópavogsdal upp í Kórahverfi. === Íþróttir === Fjöldi íþróttafélaga starfa í bænum en fjölmennust þeirra eru [[Breiðablik UBK|Breiðablik]] og [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] og á vegum þeirra stundaðar fjölmargar íþróttagreinar. Breiðablik var stofnað árið 1950 og HK var árið 1970. HK er með aðstöðu í [[Íþróttahúsið Digranes|íþróttahúsinu Digranesi]] og Kórnum, þar sem HK spilar knattspyrnuleiki sína í Knatthúsinu. Íþróttafélagið [[Íþróttafélagið Gerpla|Gerpla]] hefur aðstöðu í Versölum en kvennalið félagsins í [[Fimleikar|hópfimleikum]], sem jafnframt var landslið Íslands, sigraði Evrópumótið í hópfimleikum árið 2010.<ref name="gerpla">[http://www.gerpla.is/index.php?option=com_k2&view=item&id=12:gerpla-evropumeistari-i-hopfimleikum Íþróttafélagið Gerpla: Gerpla Evrópumeistari í hópfimleikum]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í Leirdal er 9 holu golfvöllur, en [[Golfklúbbur Kópavogs og Garðabæjar]] hefur einnig aðstöðu á 18 holu golfvelli innan lands Garðabæjar. Tvær knattspyrnuhallir eru í Kópavogi, Fífan sem var opnuð 2002 og Kórinn sem var opnaður 2007. [[Siglingafélagið Ýmir]] er með aðstöðu á Kársnesi og [[Tennisfélag Kópavogs]] í Tennishöllinni í Kópavogsdal. [[Hestamannafélagið Gustur]] er með aðstöðu á Kjóavöllum. Þá eru í bænum tvö dansfélög, taflfélag og skotfélag.<ref name="ithrottir">{{vefheimild|url=http://www.kopavogur.is/files/Itrottabaklingur.pdf |titill=Íþróttir í Kópavogi |útgefandi=Kópavogsbær |snið=PDF |mánuðurskoðað=16. janúar |árskoðað=2011}}</ref> === Vinabæir === * {{GRL}} [[Ammassalik]], [[Grænland]] * {{BGR}} [[Dobrich]], [[Búlgaría]] * {{DNK}} [[Óðinsvé]], [[Danmörk]] * {{FIN}} [[Tampere]], [[Finnland]] * {{NOR}} [[Þrándheimur]], [[Noregur]] * {{FRO}} [[Klakksvík]], [[Færeyjar]] * {{ALA}} [[Maríuhöfn]], [[Álandseyjar]] * {{SWE}} [[Norrköping]], [[Svíþjóð]] * {{CHN}} [[Wuhan]], [[Alþýðulýðveldið Kína]] Heimild: [https://www.kopavogur.is/is/mannlif/utivist/ahugaverdir-stadir-1/vinabaeir Kópavogur.is - Vinabæir] <!--== Ýmis fróðleikur == * Frasinn „það er gott að búa í Kópavogi“ er hafður eftir [[Gunnar Ingi Birgisson|Gunnari Inga Birgissyni]], og hefur frasinn orðið frægur á meðal Íslendinga.--> == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist|2}}</div> == Heimildir == * {{bókaheimild|höfundur=Dóra Hafsteinsdóttir og Sigríður Harðardóttir (ritstj.)|titill=Íslenska Alfræðiorðabókin, 2. bindi|útgefandi=Bókaútgáfan Örn og Örlygur|ár=1990}} * {{bókaheimild|höfundur=Árni Waag (ritstj.)|titill=Saga Kópavogs - Saga lands og lýðs á liðnum öldum|útgefandi=Lionsklúbbur Kópavogs|ár=1990}} * {{bókaheimild|höfundur=Adolf J. E. Petersen (ritstj.)|titill=Saga Kópavogs - Frumbyggð og hreppsár 1935-1955|útgefandi=Lionsklúbbur Kópavogs|ár=1983}} * {{bókaheimild|höfundur=Andrés Kristjánsson og Björn Þorsteinsson (ritstj.)|titill=Saga Kópavogs - Þættir úr kaupstaðarsögunni 1955-1985|útgefandi=Lionsklúbbur Kópavogs|ár=1990}} == Tengt efni == * [[Listi yfir íþróttafélög í Kópavogi]] * [[Listi yfir íþróttamannvirki í Kópavogi]] * [[Listi yfir menntastofnanir í Kópavogi]] == Tenglar == {{wikiorðabók|Kópavogur}} {{commonscat}} * [https://www.kopavogur.is/ Vefur Kópavogs] * [http://www.timarit.is/?issueID=341642&pageSelected=0&lang=0 ''Nokkrar Kópavogs-minjar''; grein í Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1929]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Sveitarfélög Íslands}} {{SSH}} {{Gæðagrein}} {{Borgir og bæir á Íslandi}} [[Flokkur:Kópavogur| ]] [[Flokkur:Þéttbýlisstaðir Íslands]] bfhaj0kxi6tu84ibr3e3j5pylvz0wyp 4 1746 1973267 1973244 2026-07-24T12:24:42Z MediaWiki message delivery 35226 Nýr hluti: /* Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) */ 1973267 wikitext text/x-wiki <!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__ == Pilibhit-tígursfriðlandið == I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC) : I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC) == 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 == þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku? Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis. Hér er nánar um þann viðburð: [[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]] @salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC) :Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-24148-9|&#126;2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC) :Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia] :Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC) ::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC) ::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC) : Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC) :Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC) == Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. == Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra. Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]]. Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC) :Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC) ::Takk fyrir svarið. ::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC) :::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC) ::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC) :::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC) ::::::Oki. Þá gerum við það ekki. ::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC) == Report concerning User:~2026-17683-2 == [[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC) :{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC) == Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. == Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu. Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru: Edda Björg Eyjólfsdóttir Sverðið í steininum Svampur Sveinsson Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju. [[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC) :''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Misvísandi upplýsingar == Góðan daginn. Rak augun í eftirfarandi: Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia": ''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.'' Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“ ''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.''''' Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf. Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC) : Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir == það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi. Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC) : Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Úrelt orðanotkun == Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-49679-3|&#126;2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC) :Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC) == Report concerning User:LI Mintian == [[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] &ndash; Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC) == Report concerning User:~2026-92643-0 == [[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC) == Þýddir kvikmyndatitlar == Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður. Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC) :Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC) ::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC) :::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC) ::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC) :::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC) ::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku. ::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC) : Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC) ::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC) :::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi. :::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC) ::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC) :::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC) ::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC) :::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC) == Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] == Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda. === 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" === Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]: * Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi. * Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. * Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun. Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. === 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) === Tímaröð atburða 21. febrúar 2026: # Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi. # [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum. # Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''. # Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um. Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð. Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''. Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi. Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur. === Beiðni === # Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. # Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir. # Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni. Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC) :Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC) :@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst. Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit: @[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC) Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru: * '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu. * '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða. * '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum. * '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir. * '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC) :Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir. :Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð..... :Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi. :Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert. :Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC) ::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum. ::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi. ::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar. ::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC) :Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður. :WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar. :Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning. :WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær. :WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er. :Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana. :Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast. :Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC) ::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu. ::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra. ::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC) '''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær: # Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður). # Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu. # Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi. # Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi. Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur. Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC) :Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC) :Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu. :Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í. :En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur. :Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið: :: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.'' :og :: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna'' :Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.'' :Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang. :Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC) ::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC) ::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn'' ::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC) == Report concerning User:Ormur12345 == [[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] &ndash; Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC) == Tillaga um fjöldaeyðingu == Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC) :Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC) ::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC) :::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC) :::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC) :::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig. :::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC) ::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC) :::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC) ::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC) == Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia == Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC) : Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC) :Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == :Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Report concerning User:Nikkilasi == [[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC) == Report concerning User:~2026-23045-73 == [[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] &ndash; Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC) == Report concerning User:~2026-22837-55 == [[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Report concerning User:~2026-25639-48 == [[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] &ndash; Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC) == Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee == [[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur == Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC) :Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC) ::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC) == Report concerning User:~2026-33230-90 == [[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC) == Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu == Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út. En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka. [[w:Category:Stubs|Category:Stubs]] Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC) :: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC) :::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC) :::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC) :Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði. :Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur. :Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál. :Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC) ::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC) ::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC) :::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC) ::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC) :Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC) :Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC) Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2? Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"? Tafla1 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> Tafla2 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> --[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC) :Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla. :Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC) === Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana === Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka). * [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur) * [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi) Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC) == Þýðing á Module og TimedText nafnrými == Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt. TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) :Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC) :Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]]. :Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData). :En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC) :Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC) :Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC) == Þýða Documentation? == Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC) :Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC) ::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC) Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC) :Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun. :Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val. :Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC) ::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) === Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka === Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall). '') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC) :Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC) ::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC) == Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður == Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu). Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC) === Sýnidæmi og Prufudæmi === Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC) :Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið. :Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið. :Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi. :* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum. :* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum. :[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC) ::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC) :Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum. :Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin. :Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC) == Vélmenni og Þjarkur == Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''. „Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC) == Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? == Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC) :Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC) ::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiVerkefni == erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC) :Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC) :Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC) ::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC) :::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC) == Stubbaflokkar == Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC) :Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC) == Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) == Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC) == Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] == Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC) : The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC) ::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC) :::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article. :::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC) ::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC) ::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC) ::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull. ::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC) :::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC) : {ping|Berserkur|Lymantria}} The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC) ::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s> ::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> h2bvzl9zytsmxd0o66at7359nmhj0z2 1973315 1973267 2026-07-24T18:41:32Z Gestumblindi 3441 /* Probably hoax article: Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður) */ reply; removed defective ping that is no longer needed 1973315 wikitext text/x-wiki <!-- Skiljið þessa línu eftir -->{{Potturinn}}__NEWSECTIONLINK____TOC__ == Pilibhit-tígursfriðlandið == I am not sure where to report this. [[Pilibhit-tígursfriðlandið]] was written on 3 November by [[Notandi:Pixel009]], who has been blocked on en Wikipedia as a sockpuppet and globally locked for spamming around 100 different language versions on the same subject, see [[:meta:Steward requests/Global/2025-w48#Global block/unblock for Pixel009]]. The article probably needs to be reviewed for neutrality and use of Icelandic, or possibly it should be deleted as spam. [[:en:Pilibhit Tiger Reserve]] has existed since 2008, so presumably the subject is notable. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] may have already dealt with any problems. [[Notandi:TSventon|TSventon]] ([[Notandaspjall:TSventon|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:24 (UTC) : I sometimes delete those translated sites but I decided to give this one a fix. Might need more repairing. Thanx for notifying. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 6. desember 2025 kl. 23:43 (UTC) == 25 ára afmæli Wikipedíu 15. janúar 2026 == þann 15. janúar næstkomandi verður 25 afmæli alþjóðlega Wikipedia verkefnisins. Ættum við ekki að minnast þess með einhverjum hætti og hafa hitting eða stafrænan viðburð? Eða baka afmælisköku? Einfalt væri að hafa mitting (stafrænan hitting t.d. í Zoom eða á einhverjum fundastað) sem byrjaði rúmlega kl. 16 það gæti tengst fyrirhuguðu "A 15-minute pre-party" sem á að byrja kl. 15:45 og vera bara afmælisóskir og svoleiðis. Hér er nánar um þann viðburð: [[metawiki:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration - Meta-Wiki]] @salvor [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. desember 2025 kl. 19:05 (UTC) :Um að gera [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-24148-9|&#126;2026-24148-9]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-24148-9|spjall]]) 12. janúar 2026 kl. 09:15 (UTC) :Hérna er frétt á RÚV um viðtalið sem ég fór í lestinni: [https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-01-26-aetladi-ser-ad-eyda-eftirlaunaarunum-a-wikipedia-464484 Ætlaði sér að eyða eftirlaunaárunum á Wikipedia] :Hér er tengill beint á upptökuna á viðtalinu (þetta var bara notalegt spjall) https://www.ruv.is/utvarp/spila/lestin/23619/bj4729 [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 17:40 (UTC) ::Vel gert! Fínt viðtal. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 18:48 (UTC) ::: Já, þetta var skemmtilegt, takk. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. janúar 2026 kl. 19:52 (UTC) : Rás1 eða þátturinn Lestin spyr í gegnum skilaboð Vina Wikipedía á fb hvort einhver vilji koma í viðtal næstkomandi mánudag og ræða Wikipedíu og 25 ára afmælið. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. janúar 2026 kl. 15:45 (UTC) :Ég bauð mig fram ef enginn annar hefði gert það. Mikilvægt að nýta öll tækifæri til að kynna Wikipediu. Fer í viðtal á morgun mánudag. Held að það verði spurt um íslensku wikipedia, hvað sé skrifað, og t.d. hvaða grein er oftast breytt og hvaða grein er lengsta greinin og svo t.d. um wikipedíu á gervigreindartímum. Ég veit reyndar ekki hvar ég get flett upp svona statistik um íslensku wikipedíu eins og lengd greinar eða hvaða grein fólk sé áhugasamast um. Endilega komið með ábendingar [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 22:10 (UTC) == Mig vantar réttan 'fána' Hamas inn svoleiðis að ég geti tengt hana í grein Hamas. == Hæhæ. Ég er enn aðeins að læra. Mér er pínulítið óskýrt hví ég get ekki einfaldlega notað 'https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_Hamas.svg' í einu formi eða öðru [https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Qassam_Brigades í skiptum fyrir fána al-Qassam] í greininni um [[Hamas]]. Það væri kúl ef einhver gæti upphalað myndinni, það sem væri enn meira kúl væri ef einhver gæti sagt mér hvort ég geti hreinlega hlekkjað beint í efni frá wikimedia eða hvort þau sé aðskilið/mögulega frátekið ecosystem fyrir Enska alfræðiritið, hvað ég sé að gera vitlaust, og/eða hvernig ég ætti að snúa mér í þessu, hvort sé þessvegna mögulega auðveldasta launsnin að endurupphala myndinni einfaldlega á Íslenska alfræðiritið sbr Wikipedia:Hlaða_inn_skrá. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 02:24 (UTC) :Fáni Hamas sem notaður er í ensku greininni er varinn höfundarrétti, og er þess vegna ekki til sem mynd inni á Wikimedia Commons. Það þýðir að það er ekki hægt að nota hann utan ensku Wiki. Það væri hægt að hlaða honum sérstaklega upp á íslensku Wikipediu, en það er spurning hvort það væri strangt til tekið löglegt. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 05:06 (UTC) ::Takk fyrir svarið. ::Er fáni al-Qassam ekki varinn höfundarrétti? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 14:04 (UTC) :::Hann er of almennur til að njóta verndar. Þetta er bara trúarjátningin á grænum bakgrunni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 18:18 (UTC) ::::Hvað gerist ef ég brýt höfundarréttarlögin og upphel fánanum bara samt eins og [https://no.wikipedia.org/wiki/Hamas gert hefur t.d. verið hér]? [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 19:54 (UTC) :::::Skránni verður eytt á endanum. Það er t.d. eyðingartillaga á [[:c:File:Emblem_of_Hamas_Vector_Graphic.svg|þessu]]. Málið með Commons er að það er mjög undirmannað og efni getur hangið inni heillengi þó að það sé höfundarréttarvarið af því að það er tímafrekt að fara í gegnum þetta. Ég mæli ekki með því að bæta í þann haug með því að brjóta vísvitandi reglur. Ef þú vilt fá þetta inn í íslensku greinina þá er ekki annað í boði en hlaða mynd inn hér og rökstyðja notkunina með svipuðum hætti og gert er á ensku útgáfunni. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 22. desember 2025 kl. 20:50 (UTC) ::::::Oki. Þá gerum við það ekki. ::::::Þá er bara að skoða aðrar leiðir sem valda ekki veseni og brjóta ekki reglur. [[Notandi:Lafi90|Lafi90]] ([[Notandaspjall:Lafi90|spjall]]) 23. desember 2025 kl. 00:00 (UTC) == Report concerning User:~2026-17683-2 == [[Special:Contributions/~2026-17683-2|~2026-17683-2]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:00 (UTC) :{{done}} [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. janúar 2026 kl. 11:05 (UTC) == Forðist þessa tröllasíðu með rangar talsetningarupplýsingar. == Sælir, íslenska er ekki móðurmál mitt svo það gætu verið nokkrar stafsetningarvillur. Ég einfaldlega bara hef mikinn áhuga á íslenskum talsetningum og miðlum. Þess vegna hef ég gert nokkrar breytingar hér og þar, bæði til að æfa málið og til að gera upplýsingar aðgengilegar. Ég hef nýlega tekið eftir því að mikið af talsetningarupplýsingum á Wikipedia hefur verið bætt inn frá trollasíðu sem kallast The Dubbing Database. Þetta er síða sem ég hélt áður að væri í lagi, þegar skjáskot af kreditlistum voru til staðar. En smám saman fór ég að átta mig á því að þar eru margir krakkar og nettröll að breyta efni í þeim tilgangi að dreifa rangar upplýsingar. Þessi nettröll hafa gengið mjög langt í að búa til falskar upplýsingar. Á síðunni hafa til dæmis verið skáldaðar staðhæfingar á borð við að Ólafur Darri Ólafsson hafi leikið Black Bart í Sverðinu í steininum, og það sett fram sem staðreynd. Það var líka einhver gæi á síðunni sem bjó til falskt sænskt kreditlistaskjáskot úr Gravity Falls í Photoshop, eingöngu til að dreifa rangar upplýsingar. Sem rannsakandi fer þetta gríðarlega í taugarnar á mér, þar sem nettröllum tekst þannig að koma röngum upplýsingum í almenna dreifingu. Upplýsingarnar frá þessari síðu hafa allar verið settar inn af sama notanda. Ég held ekki að viðkomandinn geri sér grein fyrir að hann sé að bæta inn rangar upplýsingar en það væri þó ástæða til að fara yfir allar þessar greinar og ræða við notandann sem bætir þessu inn. Síðurnar sem ég hef hingað til séð með upplýsingum frá þessari síðu eru: Edda Björg Eyjólfsdóttir Sverðið í steininum Svampur Sveinsson Ef ekki er hægt að finna upplýsingar um talsetningar í traustum heimildum, ætti frekar að nota opinbera kreditlista frá Disney+, DVD-diskum, VHS-spólum og þess háttar. Ég veit að tilvísun eins og „VHS leikaralisti“ er ekki sú auðveldasta að sannreyna, en hún er samt þúsund sinnum betri en þessi fyrrnefnda tröllasíða. Vona að þið getið skoðað þetta nánar. Með góðri kveðju. [[Notandi:LexLuxor05|LexLuxor05]] ([[Notandaspjall:LexLuxor05|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 15:30 (UTC) :''Ofangreint fært frá [[Spjall:Forsíða]]'' --[[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 15. janúar 2026 kl. 19:17 (UTC) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16. janúar 2026 kl. 19:45 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Misvísandi upplýsingar == Góðan daginn. Rak augun í eftirfarandi: Neðangreindar upplýsingar er að finna á síðunni "Hlaupár – Wikipedia": ''Á [[Ísland|Íslandi]] var gregoríska tímatalið tekið upp '''í byrjun október árið 1700. Þá var 10 dögum sleppt úr, svo að í stað 1. október kom 11. október.''' Dagarnir 1. til 10. október árið 1700 hafa því aldrei verið til á Íslandi.'' Allt aðrar upplysingar um sama efni koma hins vegar fram á síðunni „Gregoríska tímatalið – Wikipedia“ ''Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum [[Mótmælendatrú|mótmælenda]] í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 o'''g voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.''''' Sko, ég lærði þetta einhvern tíma, þ.e. hvaða dagsetningar duttu út en man ekki lengur hvort það var í okt. eða nóv.. Ég treysti mér því ekki til að laga þetta sjálf. Er ekki einhver sem getur lagað þetta til að það séu ekki misvísandi upplýsingar á síðunum? [[Notandi:DisaIvars|DisaIvars]] ([[Notandaspjall:DisaIvars|spjall]]) 17. janúar 2026 kl. 14:28 (UTC) : Kærar þakkir fyrir ábendinguna. Búinn að laga. Leiðréttingin er inni á [[Gregoríska tímatalið]]. Misskilningurinn stafar af breytingunni 1583 þegar kaþólsk lönd tóku upp nýja stíl, en þá var 10 dögum sleppt í byrjun október. Það gilti hins vegar aldrei á Íslandi og þegar nýi stíll var tekinn upp í Danaveldi árið 1700 var skekkjan orðin 11 dagar. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 14:18 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 18. janúar 2026 kl. 13:21 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Síður um sjónvarpsumfjöllun og íþróttir == það er mikið að greinum um íþróttatengd mál á Wikipedia en er ekki eðlilegt að hafa einhverja stefnu varðandi hvað er viðeigandi. Ég sá t.d. að einhver hafði sett inn grein um sjónvarpumfjöllun um ákveðna tegund íþrótta. Á ekki að eyða slíkum greinum? [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:01 (UTC) : Ég er sammála með síðuna um sjónvarpsumfjöllunina og gruna notanda sem er í banni um að hafa stofnað hana.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. janúar 2026 kl. 11:22 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19. janúar 2026 kl. 21:01 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Úrelt orðanotkun == Hæ, ég er með pælingu. Vitið þið um greinar þar sem er enn til staðar orðanotkun eða orðafar sem þykir úrelt í dag. Ég gerði nokkrar lagfæringar varðandi frumbyggja Ameríku og var að pæla hvort þið vitið um fleiri dæmi um orðanotkun sem þarf nauðsynlega að lagfæra í samræmi við nútíma málvenjur og samfélagslegar breytingar. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-49679-3|&#126;2026-49679-3]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-49679-3|spjall]]) 23. janúar 2026 kl. 12:35 (UTC) :Hæ Björn, ég hélt að þú værir í banni. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 23. janúar 2026 kl. 21:54 (UTC) == Report concerning User:LI Mintian == [[Special:Contributions/LI Mintian|LI Mintian]] &ndash; Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:PieWriter|PieWriter]] ([[Notandaspjall:PieWriter|spjall]]) 5. febrúar 2026 kl. 07:51 (UTC) == Report concerning User:~2026-92643-0 == [[Special:Contributions/~2026-92643-0|~2026-92643-0]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Notandaspjall:Quinlan83|spjall]]) 10. febrúar 2026 kl. 23:04 (UTC) == Þýddir kvikmyndatitlar == Ég velti því fyrir mér á pottinum í fyrra hvort það væri einhver viðmiðunarregla um hvort það eigi að nota íslenska titla í greinum fyrir kvikmyndir, eða hvort það eigi að halda sig við frumtitla. Það voru skiptar skoðanir um það en það komst engin afgerandi niðurstaða. Ég sé að @[[Notandi:Akigka|Akigka]] hefur verið að gera greinar um James Bond-myndirnar með íslensku titlunum í heiti greinanna, sem mér finnst alveg fínt, en það pirrar mig pínu að það sé ekkert samræmi á milli greina um það hvort íslenskur eða enskur titill sé notaður. Ég myndi vilja semja um einhver skýr viðmið. Við höfðum rætt um að það mætti kannski nota enska titla ef þeir væru mun þekktari en sá íslenski, en það er náttúrlega huglægt mat hvers og eins. Persónulega myndi ég frekar vilja nota íslenska titla í greinarheitum þar sem það á við, enda þótt þeir séu ekki mikið notaðir, enda er það í meira samræmi við markmið þess að skrifa alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:21 (UTC) :Ég finn ekki gömlu umræðuna, nema það sé [[Spjall:Gene Wilder#Íslensk eða ensk (upprunaleg) nöfn á kvikmyndum|þessi]], en mig minnir að niðurstaðan hafi verið að nota íslenska titla ''ef þeir eru til'' (ekki búa til nýjar þýðingar), annars upprunalegan titil. Það er alla vega það sem yfirleitt er gert á öðrum útgáfum wp. Það getur samt verið í andstöðu við þá reglu að nota þekktasta heitið. Sem dæmi þá er tiltekinn ítalskur spagettívestri frá 1966 örugglega þekktastur á Íslandi undir enska titlinum ''The Good, the Bad and the Ugly'', en íslenska heitið (frá 1971) er ''Einn var góður, annar illur, þriðji grimmur''. Upprunalega heitið er hins vegar ''Il buono, il brutto, il cattivo''. Væri ekki dálítið hallærislegt að hafa greinina undir enska titlinum, þótt hann sé örugglega þekktari en hinir tveir? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 00:57 (UTC) ::NB. Er alveg sammála þér með ósamræmið. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:01 (UTC) :::Þetta var [https://is.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Potturinn/Safn_28#%C3%8Dslenskir_kvikmyndatitlar þessi umræða]. Það var ekki beint nein niðurstaða, en sumum fannst ekki skýrt hvenær íslensk þýðing á titli hefði öðlast formlegt gildi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 01:54 (UTC) ::::Ég held að það sé ekki hægt að setja eina reglu sem eigi við um allar kvikmyndir, stundum er þetta matsatriði. En meginreglan hefur alltaf verið og á við um allar greinar að nota þann titil sem flestir þekkja viðfangsefnið sem. Í fyrri umræðu nefndi ég Ísöld og Hringadrottingssögu sem dæmi um íslenska titla. The Good, the Bad and the Ugly finnst mér dæmi um mynd sem flestir þekkja undir enska titlinum. Ég hef til dæmis aldrei séð titilinn [[Segðu aldrei aftur aldrei]] og það stingur soldið. Það ætti frekar að nota enska titilinn. Sama á við um allar Bond myndirnar. En það er bara mín persónulega skoðun. Ef það á að komast einhver niðurstaða í þetta þá þarf eiginlega bara að kjósa. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 19. febrúar 2026 kl. 02:56 (UTC) :::::Bond er svolítið spes, því sumar þýðingarnar eru vel þekktar (Víg í sjónmáli, Njósnarinn sem elskaði mig, Í leyniþjónustu hennar hátignar), en aðrar held ég nánast alveg óþekktar (Þú lifir aðeins tvisvar, Logandi hræddir, Leyfið afturkallað). Hið sama virðist gilda um aðrar tungumálaútgáfur wp. Spænska og danska wp víkja þarna sum staðar út af þeirri reglu að nota innlend heiti. Mér fannst einmitt þurfa að gæta samræmis og valdi því að nota íslenska titilinn alls staðar. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 11:11 (UTC) ::::::Hitt málið er líka, eins og það stendur fyrir mínum dyrum, að meirihluti allra greina á íslensku Wikipediu notast við titla sem eru faktískt minna notaðir en alþjóðlegir titlar, því við erum jú að skrifa á tungumáli sem fáir tala. Það eiginlega hluti af eðli þess verkefnis að skrifa alfræðiefni á íslensku að notast við ýmis heiti sem eru ekki endilega vel þekkt, stundum jafnvel ekki meðal Íslendinga. Þess vegna hef ég ekkert það miklar áhyggjur þótt íslensku titlarnir séu minna notaðir en þeir ensku. ::::::Svo er hitt, að tregi til að nota íslenska kvikmyndatitla því enginn annar gerir það er hálfpartinn sjálf-uppfyllandi spádómur ef svo má að orði komast. Enginn notar þá vegna þess að enginn notar þá. Þannig að mér finnst við í raun vera að ýta undir ákveðna hneigð með því að setja íslensku titlana ekki í forgrunn þótt þetta eigi að vera alfræðirit á íslensku. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 12:53 (UTC) : Sammála Steininum. Íslensku titlarnir mega koma svo eftir á eða í sviga.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 19. febrúar 2026 kl. 20:53 (UTC) ::@[[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] Þetta er áhugaverð pæling varðandi sjálf-uppfyllandi spádóm. En mér finnst ekki að það sé hlutverk Wikipedia að spyrna á móti þróun íslenskrar málnotkunar. Wikipedia á að vera hlutlaus hvað það varðar. Við notum þá titla sem fólk notar í almennu tali. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 20. febrúar 2026 kl. 00:59 (UTC) :::Það sem samt stingur mig mest núna er þessi skortur á samræmi. Eins og staðan er núna erum við með dæmi þar sem sumar greinar um kvikmyndir í sömu kvikmyndaseríunni eru með titla á íslensku en aðrar á ensku. (t.d. [[Charlie's Angels (kvikmynd)]] og síðan [[Englar Charlies gefa í botn]]). Þess vegna finnst mér ekki alveg ganga að hafa þetta algjörlega matskennt eftir greinarhöfundi. :::Akigka er líka með góðan punkt hvað varðar myndir eins og spagettívestrana, þar sem frumtitillinn er ekki sá enski, þótt hann sé líklega þekktari. Eða t.d. kóresku myndina sem flestir kalla ''Parasite'', en hét ''Gisaengchung'' á frummálinu og var þýdd sem ''Sníkjudýrin'' á íslensku. Mér finnst svakalegur ósiður þegar fólk notar ensk heiti yfir hluti sem voru ekki upphaflega á ensku, þannig að ég myndi alltaf mæla með því að íslenskur titill sé notaður í slíkum tilfellum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 09:22 (UTC) ::::Ég er frekar á því að nota íslenska titilinn sem greinarheiti ef hann er til, en annars upprunalegan titil. Mér finnst að upprunalegi titillinn eigi að koma í sviga þar sem titillinn kemur fyrst fyrir, og í listum (t.d. listum yfir myndir tiltekins leikstjóra). Í samfelldu máli inni í greinum finnst mér kannski eðlilegt að nota algengasta titilinn, ef það passar að öðru leyti. Annars er íslenski titillinn yfirleitt þjálli í samfelldu máli (beygist t.d.). Ég held að pistlar Arnaldar Indriðasonar og Ævars Arnar Jósepssonar hafi átt stóran þátt í að gera íslenska kvikmyndatitla erlendra mynda þekkta. Það er ólíkt að skrifa um kvikmynd í samfelldu löngu máli, eða setja saman topp-10-lista eða svipað; en það er oft eina samhengið þar sem vissir kvikmyndatitlar koma fyrir á Íslandi - umfjöllunina vantar. Það er líka ástæðan fyrir því að oft eru íslenskir titlar "listrænna" kvikmynda þekktari en titlar hasarmynda: af því þær hafa fengið sérstaka umfjöllun. Kvikmyndagreinar hér á is.wp eru líka dæmi um umfjöllun, svo þær hafa áhrif, hvort sem okkur líkar það betur eða verr :) [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 20. febrúar 2026 kl. 12:24 (UTC) :::Einn annar punktur sem mig langar til að benda á er að ef íslenskir titlar væru meginreglan í greinum hér væri þröskuldurinn aðeins hærri til að skrifa greinar. Eins og staðan er núna eru mjög margar greinar um kvikmyndir skrifaðar af fólki sem bersýnilega kann ekki íslensku og hendir bara inn örgreinum sem innihalda engar upplýsingar. Ef það væri meginregla að taka a.m.k. fram íslenskan titil myndi slíkum greinum mögulega fækka. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 28. febrúar 2026 kl. 01:34 (UTC) ::::Meginreglan að nota íslenskan titil er til á [[Wikipedia:Nafnavenjur greina]]. Þetta er frekar um eftirfylgni. Sammála að eyða greinum sem eru bara "Titill er bandarísk kvikmynd". [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:18 (UTC) :::::Þannig að þú myndir segja að samkvæmt núgildandi venjum sé rétt að kvikmyndatitlarnir séu á íslensku, ef íslenskur titill er fyrir hendi? [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 6. mars 2026 kl. 15:52 (UTC) == Ágreiningur um hlutlægni og notkun stjórnunarheimilda á [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] == Góðir Wikipedíuþátttakendur. Ég legg hér fram tvo tengda málaflutning er varða greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] og óska eftir sjónarmiðum óháðra ritstjóra og stjórnenda. === 1. Efnislegur ágreiningur: „Umræða um alþjóðamál" === Bætt var við kafla í greinina sem fjallar um persónulegar skoðanir einstakra flokksleiðtoga á Kína, Rússlandi og Norður-Kóreu. Ég ([[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]]) lagði til að kaflinn yrði annaðhvort fjarlægður eða orðaður á hlutlægan hátt, með vísan til [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] og [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]: * Kaflinn er í óhófi langur miðað við aðra hluta greinarinnar og gefur persónulegum skoðunum óhóflegt vægi. * Engin sambærileg grein um íslenskt stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur slíkan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. * Heimildin sjálf (Vísir) staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir, ekki flokksstefna. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er ósammála og við höfum verið í samningaviðræðum um málamiðlun á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]]. Kjarnaágreiningurinn snýst um orðalag: ég lagði til „rætt hvað megi læra af" en TKSnaevarr krefst „hrósað." Munurinn er grundvallarmunur á hlutlægri lýsingu og dómsályktun. Ég bið óháða ritstjóra um að kynna sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og gefa sjálfstætt álit á því hvort kaflinn standist kröfur [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. === 2. Notkun stjórnunarheimilda af aðila í ágreiningi (WP:INVOLVED) === Tímaröð atburða 21. febrúar 2026: # Klukkan '''16:43 UTC''' læsti [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] greinina [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)]] með þeim rökum að bíða skyldi eftir samkomulagi. # [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] er sjálfur virkur þátttakandi í efnislegum ágreiningi um greinina — hann hefur lagt fram fjölmörg rök á spjallsíðunni gegn breytingum mínum. # Klukkan '''23:26 UTC''' — meðan greinin var læst öðrum ritstjórum — gerði [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] verulegar breytingar á greininni (+1.793 bæti) '''án nokkurrar breytingarlýsingar'''. # Í þeim breytingum notaði hann orðalagið „hrósað" — það sama orðalag sem ég hafði gert skýrar athugasemdir við á spjallsíðunni og sem við höfðum ekki náð samkomulagi um. Með öðrum orðum: TKSnaevarr læsti greinina fyrir öðrum, og notaði síðan stjórnunarrétt sinn til að breyta greininni einhliða í ágreiningi þar sem hann er sjálfur hlutaðeigandi. Enginn annar ritstjóri gat brugðist við eða gert gagnbreytingar meðan á þessu stóð. Á enskri Wikipedíu er þetta brot á [[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]], sem kveður skýrt á um: ''"editors should not act as administrators in disputes in which they have been involved"''. Á íslensku er samsvarandi meginregla skráð á [[Wikipedia:Deilumál|reglum um deilumál]], þar sem fram kemur að ''„moppudýr eru ekki dómarar"''. Ég vil taka það fram að ég geri mér fulla grein fyrir að [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] hefur að öllum líkindum lagt þetta fram í góðri trú. Hér er ekki um persónulegar ásakanir að ræða. Vandinn er meginreglulegar: þegar stjórnandi er virkur þátttakandi í ágreiningi, á hann ekki að nota stjórnunarheimildir til að úrskurða í þeim sama ágreiningi. Tveir aðrir stjórnendur, [[Notandi:Bjarki S|Bjarki S]] og [[Notandi:Berserkur|Berserkur]], hafa einnig tekið þátt í ágreiningnum á sama hlið og TKSnaevarr, sem þýðir að þrír af hlutaðeigandi aðilum eru stjórnendur. === Beiðni === # Að '''óháðir ritstjórar''' kynni sér [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðuna]] og taki afstöðu til efnislegs ágreinings um kaflann „Umræða um alþjóðamál" með hliðsjón af [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] og [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]. # Að '''óháður stjórnandi''' endurskoði hvort lásingin og breytingarnar 21. febrúar 2026 hafi verið í samræmi við meginreglur um hlutlægar stjórnunarheimildir. # Að greinin verði opnuð aftur fyrir almennar breytingar þar til efnislegur ágreiningur hefur fengið réttilega meðferð á spjallsíðunni. Takk fyrir tímann. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 00:04 (UTC) :Ég hef ekki kynnt mér spjallsíðuna, hef ekki mikinn áhuga á því og er líka ekki stjórnandi á síðunni. Vildi bara benda á að það er enginn ritstjóri á Wikipedia. Og svo verður líka erfit að finna óháðann stjórnanda, það hafa allir sínar skoðanir. Ertu þá að tala um einhvern sem hefur ekki nú þegar tekið þátt í spjallsíðunni? [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 22. febrúar 2026 kl. 02:30 (UTC) :@[[Notandi:Steinninn|Steinninn]] Takk fyrir athugasemdina. Ég er að biðja um álit stjórnenda sem hafa ekki þegar tekið þátt í umræðunni á spjallsíðunni — sérstaklega vegna þess að annar hluti málsins snýr að notkun stjórnunarheimilda. Þrír stjórnendur hafa þegar tekið afstöðu á sömu hlið í efnislegum ágreiningi, og einn þeirra læsti greinina og breytti henni síðan sjálfur meðan hún var læst. Ég taga hér þá stjórnendur sem hafa ekki tekið þátt og bið um álit: @[[Notandi:Akigka|Akigka]] @[[Notandi:Bragi H|Bragi H]] @[[Notandi:Krun|Krun]] @[[Notandi:Salvor|Salvor]] @[[Notandi:Stalfur|Stalfur]] @[[Notandi:Stefán Örvar Sigmundsson|Stefán Örvar Sigmundsson]] @[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:49 (UTC) Ég vil árétta að '''aðalkrafa mín er að kaflinn „Umræða um alþjóðamál" verði fjarlægður alveg'''. Rökin eru: * '''[[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]]''' — Kaflinn gefur persónulegum skoðunum einstakra meðlima óhóflegt vægi í yfirlitsgrein um stjórnmálaflokk. Heimildin sjálf staðfestir að þetta séu einstaklingsskoðanir sem flokkurinn hefur ekki samþykkt sem stefnu. * '''[[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]]''' — Kaflinn gefur þá mynd að flokkurinn sem slíkur hafi afstöðu til þessara ríkja, þegar heimildirnar segja hið gagnstæða. * '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]''' — Aðalheimildin (Vísir, 29. des. 2025) er fréttaskýring/greining, ekki bein frétt. Uppruni efnisins er athugasemdir á samfélagsmiðlum. * '''[[:en:WP:LABEL|WP:LABEL]]''' — Orðalagið „hrósað" er gildishlaðin dómsályktun. Viðkomandi ræddu um innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu, sem er fjarri „hrósi" við ríkisstjórnir. * '''Enginn fordæmi''' — Engin önnur grein um íslenskan stjórnmálaflokk á Wikipedíu hefur sambærilegan kafla um persónulegar skoðanir einstakra meðlima. Kaflinn sem nú stendur í greininni var málamiðlun af minni hálfu — upphaflega fjarlægði ég hann alveg. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 10:53 (UTC) :Þar sem ég er beðin sérstaklega sem stjórnandi um álit á greininni þá las ég hana yfir og hef strax eftirfarandi athugasemdir. :Það þarf að lagfæra greinina þannig að hún sér hlutlæg, upplýsandi og byggi á heimildum og inntakið sér atriði sem skipta máli. Eins og er þá virðist sumt vera efni sem á meira heima í fréttabréfi innan félagsins og hefur lítið upplýsingagildi og er of hlutdrægt til að passa í alfræðiriti og Wikipedíugrein. Kaflinn umræða um alþjóðamál ætti að fara út í heilu lagi. Það kemur okkur ekkert við hvað einhverjir hafa rætt á samfélagsmiðlum og wikipediagrein er ekki réttur vettvangur fyrir hugleiðingar fólks í stjórnmálum (t.d. setning eins og: "Sósíalistaflokkurinn hefur áréttað að viðhorf flokksmeðlima til þessara ríkja séu persónubundin og að flokkurinn hafi ekki mótað formlega stefnu í þeirra garð..... :Þetta er satt að segja bara orðavaðall og jafnvel atriði úr stefnuskrá flokka ættu ekki heima í wikipediagrein ekki nema í mjög knöppu formi (t.d. ef flokkur er með að móti ESB aðild þá má segja það og vitna í stefnuskrá flokksins en wikipedia er ekki vettvangur til að rökstyðja hvers vegna einhver flokkur er með eða móti ESB eða reka áróður fyrir einhverju ákveðnu viðhorfi. :Það er líka margt annað rugl í greinni og orðalagið og heimildanotkunin "samkvæmt Gunnari Smára..." er viðvaningsleg og ekki rétt heimildanotkun. það verður að vísa í birtar áreiðanlegar heimildir og það eru ákveðnar reglur um hvernig það er gert. :Hér er dæmi um eina breytingu á setningu sem ég sting upp á: Í stað setningarinnar "Mikil bylting og innanflokks átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025, þar sem að meðal annars Gunnar Smári var sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar sem að hafði verið virk innan flokksins sagði meðal annars af sér" komi setning eins og "Mikil átök áttu sér stað innan flokksins vorið 2025 sem endaði með......" Ég veit ekki hvað gerðist, mig minnir að það hafi verið þannig að flokkurinn klofnaði og fyrrum forusta varð undir í kosningum og stofnaði aðra hreyfingu með oddvita flokksins í borginni, það hlýtur að vera hægt að segja það á hlutlausu og knöppu máli og með því að vísa í áreiðanlegar heimildir (at huga að dagblöð eru ekki alltaf áreiðanlegar heimildir, innnanhússkjöl stjórnmálaflokks eða munnlegar heimildir eru aldrei áreiðanlegar heimildir sem passa í wikipedia grein) það er bara rugl að hafa með að einhver sem "hafi verið virk innan flokksins" hafi sagt af sér. [[Notandi:Salvor|Salvör Kristjana]] ([[Notandaspjall:Salvor|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 00:58 (UTC) ::Umfjöllunin um þessi alþjóðamál var ekki bara byggð á umræðum á samfélagsmiðlum. Þetta voru mál sem margir fjölmiðlar voru búnir að fjalla um og fleiri en einn meðlimur í flokknum voru búnir að tjá sig um við fjölmiðla. Á slíku stigi er ekki hægt að láta eins og þessi ummæli séu einkamál eða að þau eigi ekki erindi í heildstæðri umfjöllun um flokkinn. Hlutlaus umfjöllun getur ekki byggt eingöngu á sjálfsmynd flokksins eða eingöngu á frumgögnum sem koma frá honum sjálfum. ::Ég vil annars benda á að '''[[:en:WP:RSOPINION|WP:RSOPINION]]'''-reglan sem @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] vísar til hér leggur ekkert bann við notkun fréttaskýringa sem heimilda, heldur nefnir hún skoðanapistla. Þetta er ekki sami hluturinn og ekkert í reglunni gefur til kynna að greinar á borð við þá sem var vísað til hér séu óviðeigandi. ::Grein Vísis sem vitnað var í var samantekt á ýmsum ummælum meðlima Sósíalistaflokksins, auk viðtals við leiðtoga flokksins þar sem hann gerði stuttlega grein fyrir viðhorfum sínum. Þegar greinin inniheldur viðtal við ytri aðila er bersýnilega ekki um að ræða bara viðhorf greinarhöfundar. ::Þar fyrir utan var ekkert af orðalagi greinarhöfundarins sem telja mætti gildishlaðið (t.d. "harðstjórnarríki") endurtekið í málsgreininni á Wikipediasíðunni. Eingöngu var vitnað í staðreyndir sem hlutrænt sé mátti telja réttar samkvæmt upplýsingunum í heimildinni. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:36 (UTC) :Fyrir mitt leyti get ég ekki fallist á að téður kafli verði alveg fjarlægður. :WP:UNDUE lýsingin er afbökun. Hér er ekki um hvaða einstaka meðlim sem er heldur þann sem Sósíalistar hafa kjörið í stöðu sem samkvæmt hefðum og venjum er álitin vera ein æðsta staða stjórnmálaflokks. Að mér vitandi hefur Wikipedia ekki sett neina stefnu að öll umfjöllun um flokka þurfi að byggjast eingöngu á formlega samþykktri stefnu. Það er ekki fjarri lagi að fjalla um hvað formaður flokksins telur góða stefnu, og í þessu tilviki er hann að vísa í aðgerðir annarra ríkja sem honum hugnast. Það er varla ósanngjarnt að nefna slíkt enda gefur það einhverja mynd af því hvert hann myndi vilja að flokkurinn myndi stefna, á meðan það er nógu góð tenging við almenna stefnu flokksins (sósíalismi). Slík umfjöllun gæti þó úreldast ef það koma aðrir leiðtogar síðar sem eru andstæðrar skoðunar. :Fellst ekki á að WP:NPOV eigi við eins og greinin er núna, sbr. fyrri rökstuðning. :WP:RSOPINION-rökin eru fjarstæð og tek ég undir rök [[Notandi:TKSnaevarr|Notandi:TKSnaevarrs]] um að fréttaskýring er alveg nothæf heimild, einkum í ljósi þeirra gagna sem fylgja með henni. Athuga skal að verið er að vísa í athugasemdir sem Sæþór á að hafa ritað, og sýnist mér hann ekki hafa andmælt því að hafa skrifað þær. :WP:LABEL - Ef ummælin „Xi er bókstaflega besti leiðtogi jarðar og nýtur hæsta viðurkenningareinkunnar“ og „Við værum mjög heppin að fá þá [Pútin, Kim Yong-Un, o.fl.] sem leiðtoga í stað hinna ólýðræðislegu trúða á þingi“, ásamt því að segja hversu góðar tilteknar aðgerðir stjórnvalda á Rússlandi og Norður-Kóreu er ekki hrós gagnvart einstökum ríkisstjórnum og leiðtogum, þá veit ég varla hvað hrós er. :Engin fordæmi - Það eitt og sér er ekki ástæða til þess að fjarlægja umfjöllun, á meðan hún hlítir reglum Wikipediu. Þó yrði að gjalda varhug við því ef einhver sem er virkur í stjórnmálastarfi í íslenskum stjórnmálaflokk færi að setja inn slíka umfjöllun, hvort sem það er um eiginn flokk eða annan. Hið sama gildir um breytingar á efni slíkra umfjallana. :Þó ég taki undir að greinin er ekki fullkomlega vel framsett, þá virðist ekki vera slíkir annmarkar á efnisvalinu að það réttlæti eins mikla hreinsun og verið er að krefjast. :Þá vil ég minnast sérstaklega á regluna [[:en:WP:COI|WP:COI]] en hún felur í sér að frambjóðendur, fólk sem starfar beint fyrir frambjóðendur, og annað fólk sem tekur þátt í kosningabaráttunni eigi ekki að breyta síðunni um eigið framboð eða annarra. -[[Notandi:Svavar Kjarrval|Svavar Kjarrval]] ([[Notandaspjall:Svavar Kjarrval|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 20:31 (UTC) ::@Svavar Kjarrval @Berserkur — WP:COI krafan byggir á þeirri forsendu að þið þekkið raunverulega deili á mér. Ég vil taka það skýrt fram: Ég hef aldrei gefið upp raunverulegt nafn mitt, deili eða tengsl við stjórnmálastarf á Wikipedia. Notandanafnið mitt er „Gudrodur" — þetta er handahófskennt notandanafn sem tengist ekki endilega raunverulegu nafni mínu. ::Þegar þið gefið í skyn að þið vitið hverjir ég er í raun og veru, og notið þær upplýsingar til að rýra framlag mitt, er það í besta falli WP:SPECULATION og í versta falli í andstöðu við WP:OUTING, sem kveður á um að persónulegar upplýsingar um ritstjóra skuli aldrei birtar eða notaðar án samþykkis þeirra. ::WP:COI kröfur verða að byggjast á upplýsingum sem ritstjórar hafa sjálfir birt á Wikipedia, ekki á grunni um hver einhver sé í raun. Ég hafna þess vegna þessari kröfu. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 22:21 (UTC) '''Uppfærsla:''' Ég hef grisjað kaflann „Umræða um alþjóðamál" í greininni og vil reyna að ná sátt við [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]]. Kaflinn er nú styttur úr þremur málsgreinum í tvær: # Fjarlægði málsgrein um Kristinn Hannesson (5. sæti á framboðslista, ekki forystumaður). # Breytti „hrósað" í „rætt hvað megi læra af" — nákvæmara gagnvart heimildinni þar sem viðkomandi ræddu innviðafjárfestingar og fátæktarútrýmingu. # Fjarlægði setningu um „bandarískan áróður" sem var tekin úr samhengi. # Styttingin styður við [[:en:WP:UNDUE|WP:UNDUE]] — kaflinn gefur nú ekki lengur óhóflegt vægi. Ég hef spurt TKSnaevarr á [[Spjall:Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|spjallsíðunni]] hvort hann sé sáttur við þessa útgáfu. Ef sátt næst þar þá er efnislegur ágreiningur leystur. Spurningin um notkun stjórnunarheimilda ([[:en:Wikipedia:Involved|WP:INVOLVED]]) stendur þó enn — óháð niðurstöðu efniságreiningsins er það meginregluatriði að stjórnandi eigi ekki að læsa grein og breyta henni síðan sjálfur í eigin þágu í ágreiningi. [[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] ([[Notandaspjall:Gudrodur|spjall]]) 22. febrúar 2026 kl. 12:54 (UTC) :Þetta er slatti að kíkja á, skoða. [[Notandi:Stalfur|Stalfur]] ([[Notandaspjall:Stalfur|spjall]]) 24. febrúar 2026 kl. 20:14 (UTC) :Ég læsti síðunni tímabundið til að koma í veg fyrir breytingastríð, þar sem þú hafðir ítrekað tekið setninguna út án samráðs eða umræðu. :Breytingarnar sem ég gerði voru ekki "í eigin þágu", heldur voru þær byggðar á málamiðlunartillögum sem þú hafðir lýst þig fylgjandi eða voru beinlínis frá þér komnar, þ.e. að færa umfjöllunina í sér kafla, bæta við fleiri heimildum (meðal annars heimild sem þú lagðir sjálfur til um Norður-Kóreuferðina) og bæta við samhengi um ummælin sem vísað var í. :En nei, ég er annars ekki sáttur við breytingarnar eins og þær standa, því þær fela hreinlega í sér yfirvarp. Það er til dæmis fáránlegt að halda því fram að notkun orðsins "hrósa" gefi skakka mynd af ummælunum sem voru viðhöfð. Á spjallsíðunni talar þú um að hugtakið gefi í skyn "blinda aðdáun", sem er afbökun á merkingu orðsins. Ef ég segi að einhver standi sig vel er ég að hrósa honum. Ummælin í tilvitnuðum greinum verða ekki túlkuð sem neitt annað en hrós, og það að halda öðru fram er í besta falli orðhengilsháttur og í versta falli vísvitandi útúrsnúningur. :Ég hafna því líka alfarið að ég hafi tekið orðin um bandarískan áróður úr samhengi og bið þig um að rökstyðja það frekar. Þetta eru tilvitnanirnar í Sæþór þar sem hann notaði orðið: :: ''Hugmyndin að þetta séu vondir leiðtogar (eða Assad) er hreinn vestrænn áróður.'' :og :: '' Við erum með mjög sjúka fjölmiðla sem eru oft að endurtaka lygi og áróður Bandaríkjanna'' :Setningin sem ég skrifaði, og þú tókst út, var á þessa leið: ''Sæþór hefur gagnrýnt umfjöllun vestrænna fjölmiðla um þessi ríki og leiðtoga þeirra og segir hana einkennast af bandarískum áróðri.'' :Ég fæ ekki séð að setningin sem ég skrifaði sé á nokkurn hátt röng, ósanngjörn eða tekin úr samhengi. Hún er rétt lýsing á afstöðu sem viðkomandi hefur lýst yfir að minnsta kosti í tvígang. :Ég sé ekki að @[[Notandi:Gudrodur|Gudrodur]] sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn þar sem hann reynir að þurrka út umfjöllun sem hann telur að geti skapað neikvæð hughrif hjá lesendum, enda þótt hún sé ekki annað en hlutræn upptalning á afstöðum sem leiðtogar í flokknum hafa sannanlega viðrað á opinberum vettvangi. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:05 (UTC) ::Ég vil annars bæta við að ef umfjöllunin um þessi viðhorf þykir ekki eiga heima í greininni um flokkinn ætti að mega færa hana í nýlega skapaða grein um Sæþór sjálfan sem Guðröður gerði. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 02:08 (UTC) ::''Ég sé ekki að @Gudrodur sé að krefjast hlutleysis. Þvert á móti finnst mér hann standa í ímyndargæslu fyrir stjórnmálaflokkinn'' ::Augljóslega. Guðröður var á lista Sósíalista fyrir síðustu Alþingiskosningar, þannig að sniðið ''hagsmunaárekstrar'' getur átt við breytingar hans. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 26. febrúar 2026 kl. 11:07 (UTC) == Report concerning User:Ormur12345 == [[Special:Contributions/Ormur12345|Ormur12345]] &ndash; Vandalism. https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%9Eorskur&diff=prev&oldid=1949779 <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 9. mars 2026 kl. 08:53 (UTC) == Tillaga um fjöldaeyðingu == Ég sting upp á fjöldaeyðingu á greinum eftir @[[Notandi:NewPC2024|NewPC2024]]. Notandinn ber ábyrgð á mörgum algerlega innihaldslausum greinum um kvikmyndir. Það er ekki hægt að líta svo á að flestar þessar greinar innihaldi neinar upplýsingar. Notandinn hefur verið settur í altækt bann frá öllum útgáfum Wikipediu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:53 (UTC) :Þessu skylt, þá finnst mér spurn hvort það ætti að fara í allsherjarhreinsun gegn öllum sams konar einnar setningar örgreinum um kvikmyndir. Þær innihalda engar upplýsingar og virðast eingöngu hafa verið stofnaðar til að fjölga leitarniðurstöðum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 14. mars 2026 kl. 22:59 (UTC) ::Sammála. [[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 00:08 (UTC) :::Sammála báðu, en veistu hvað þetta eru sirka margar greinar? [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 11:48 (UTC) :::: Tók eyðingarsyrpu yfir kvikmyndir flokkaðar síðustu 10-12 ár. Stundum eru síðurnar með heimildir og uppl. um talsetningu. Er tregari til að eyða þeim.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:08 (UTC) :::::Já, það mætti hlífa greinum sem hafa eitthvað að segja um talsetningu eða þannig. :::::Eitt sem ég ætti að nótera er að NewPC2024 er að öllum líkindum sama manneskja og MarchPro og HienPCWiki og fleiri aðgangar sem allir hafa verið settir í altækt bann vegna svipaðrar hegðunar á öðrum tungumálaútgáfum. Þannig að það er sama manneskjan sem stendur líklega fyrir flestum þessum örgreinum. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 15:12 (UTC) ::::::Á meðal greina með minna en 200 stafi (ekki bæti eins og í breytingarsögu) eru þessar greinar sem mætti líka eyða: [[Little Miss Sunshine]], [[G.I. Joe: The Rise of Cobra]], [[The Vow]], [[G.I. Joe: Retaliation]], [[Hrói höttur: Karlmenn í sokkabuxum]], [[Aleinn heima 4]] og [[Aleinn heima 5]]. [[meta:Steward_requests/Checkuser/2022-06#NewHenry2022@is.wikipedia]] er staðfesting á því að HienProWiki notar nokkra aðganga. Ég tel að HienProWiki og hinir aðgangarnir sem TKSnaevarr nefndi sé langtímavargurinn Bambifan101, [[:En:Wikipedia:Long-term abuse/Bambifan101]] fyrir skýrslu um hann, hann hefur verið virkur í yfir einn áratug.--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 16:57 (UTC) :::::::Aldeilis karakter. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 19:46 (UTC) ::::::::Mögnuð lesning! [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:39 (UTC) == Kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia == Ég las mig nýverið til um helstu gagnrýnisraddir á Wikipedia og þar kemur fram að um 80 til 90 prósent þeirra sem breyta Wikipedia eru karlmenn sem gerir það að verkum að oft eru síður skrifaðar út frá karllægu sjónarhorni. Ég vil því leggja til að íslenska Wikipedia ráðist í átak við að jafna kynjahlutföll þeirra sem breyta Wikipedia dags daglega. [[Notandi:Herra Jafnrétti|Herra Jafnrétti]] ([[Notandaspjall:Herra Jafnrétti|spjall]]) 15. mars 2026 kl. 23:59 (UTC) : Sæll, geturðu staðfest að þú heitir Björn? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:16 (UTC) :Tæknilega séð gætirðu jafnað kynjahlutföllin örlítið með því að hætta að skrifa hér sjálfur, Björn. Þá myndi karlkyns notendum fækka um einn. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 16. mars 2026 kl. 00:31 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|spjall]])</bdi> 19. mars 2026 kl. 11:15 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] == :Moved to [[Wikipedia:Vélmenni#SchlurcherBot]].--[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 27. mars 2026 kl. 00:23 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 3. apríl 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Report concerning User:Nikkilasi == [[Special:Contributions/Nikkilasi|Nikkilasi]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 14. apríl 2026 kl. 11:27 (UTC) == Report concerning User:~2026-23045-73 == [[Special:Contributions/~2026-23045-73|~2026-23045-73]] &ndash; Vandalism. Using many temporary accounts. Sorry for posting in English. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[User:lp0 on fire|<span style="color:#c56030;background:inherit;">lp0&nbsp;on&nbsp;fire</span>]]&nbsp;[[User talk:lp0 on fire|<span style="color:#64cea0;background:inherit">()</span>]] 14. apríl 2026 kl. 13:14 (UTC) == Report concerning User:~2026-22837-55 == [[Special:Contributions/~2026-22837-55|~2026-22837-55]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Icodense|Icodense]] ([[Notandaspjall:Icodense|spjall]]) 17. apríl 2026 kl. 09:59 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Notandi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Notandaspjall:MediaWiki message delivery|spjall]]) 26. apríl 2026 kl. 00:57 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Report concerning User:~2026-25639-48 == [[Special:Contributions/~2026-25639-48|~2026-25639-48]] &ndash; Vandalism. Please check IP <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 27. apríl 2026 kl. 12:04 (UTC) == Report concerning User:Harry Maguuuiiirrreee == [[Special:Contributions/Harry Maguuuiiirrreee|Harry Maguuuiiirrreee]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:NDG|NDG]] ([[Notandaspjall:NDG|spjall]]) 26. maí 2026 kl. 11:31 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. maí 2026 kl. 17:14 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Sniðmátsgögn (TemplateData) og Breytur == Mér finnst bara smá þörf á að ávarpa þetta, þar sem ég hef verið að kynnast sniðmátsgögnunum í notkun og uppsetningu. Það er verið að tala um gildi út um allt í þessu þegar verið er að tala um breytur og það truflar mig heil ósköp. Hvernig á maður þá að tala um gildin sem eiga að fara inn í þessar breytur? Á ensku þetta kallaðar parameters. Réttast væri að kalla það Breytur eða Færibreytur. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 08:41 (UTC) :Fór í gegnum þetta á translatewiki ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-templatedata-user&language=is&action_source=search&filter=&optional=1&action=translate Þýðing á TemplateData]) en það má endilega einhver yfirfara það. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 10:37 (UTC) ::Fínt. Þetta var eflaust óviljaverk að þýða parameter sem gildi. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 13:23 (UTC) == Report concerning User:~2026-33230-90 == [[Special:Contributions/~2026-33230-90|~2026-33230-90]] &ndash; Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Notandi:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]] ([[Notandaspjall:Der-Wir-Ing|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 11:29 (UTC) == Stubbar og Stubbaflokkar þurfa uppfærslu == Ég hef verið að vinna í að setja upp [[Snið:Asbox]] til að uppfæra stubbasniðin okkar, þetta er allt að koma (þetta eina staka [[Snið:Stubbur|stubbasnið]] er orðið ansi feitt og frekar fráhrindandi að fara bæta við fleirri breytum inn í það, en núna er hægt að umbreyta því öllu og leyfa stubbum að vera stök stubbasnið. Það væri ekkert mál í rauninni að láta allt svo vísa á rétta leið frá gamla stubbinum á meðan því er skipt út. En útfrá þessu þá fór ég að pæla í stubbaflokkunum, það er allt <code>Flokkur:Wikipedia:</code> og sýnist það fela flokkinn. Veit ekki alveg af hverju við erum að fela að einhver grein sé stubbur með því að hafa flokkinn ósýnilegan og Enska Wikipedia er ekki að notast við falda flokka. Væri ekki bara tilvalið að uppfæra flokkana fyrir stubba í leiðinni? Það er nú eftir allt saman hægt að breyta gömlum flokkum í tilvísun, eins og allt annað. Ef fólk færi að bæta efni við stubb, þá er gott að geta séð stubba flokkinn líka, detta inn í að uppfæra fleirra af sama tagi, það ættu að vera margar leiðir að öllu, ekki endilega að þurfa leita að því, heldur að geta bara dottið óvart inn í það líka. [[w:Category:Stubs|Category:Stubs]] Hvað finnst fólki? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 16:34 (UTC) :: Nægir ekki að merkja stubba? Til hvers að flokka? Hvernig erum við að fela að grein sé stubbur? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 19:31 (UTC) :::Stubbarnir eru flokkaðir svo að fólk geti bætt við greinar innan þeirra áhugasviðs. Stubbaflokkarnir eru faldir með <nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki>. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:40 (UTC) :::Að bæta stubbasniði bætir sjálfkrafa viðeigandi stubbaflokki, svo það var alltaf til staðar þessi flokkun. En það er hægt að birta þessa földu flokka í stillingunum, var að finna það sjálf. Datt í hug að [[:Flokkur:Wikipedia:Allir stubbar|Wikipedia:Allir stubbar]] gæti verið eini sýnilegi flokkurinn í þessu og hinir haldið áfram að vera faldir, því útfrá því getur fólk fundið aðra falda flokka (hægt er að sjá þá ef maður er inn í sjálfum flokknum eftir allt saman). Þá getur fólk fundið flokkinn og alla hina stubbaflokkana ef þeim dettur í hug að hjálpa til að bæta við efni [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 09:31 (UTC) :Það er alveg hægt að einfalda Snið:Stubbur svo það sé auðveldara að bæta við það. Snið:Asbox notast við snið fyrir hvern flokk, sem gerir það að verkum að það þyrfti þá að breyta yfir 10 þúsund greinum. Jafnvel með vélmenni, sem keyra sjálfgefið með 6 breytingar á mínútu, þá tæki það yfir 27 klukkustundir og myndi fylla nýlegar breytingar. Það útaf því að sniðið sé flókið og flokkarnir faldir er IMO ekki þess virði. :Tillögur geta verið opnar í 2 vikur, sem er lengri tími en á ensku wikipediu, en þetta er líka smærra samfélag og þessi tími er í takt við minni wikipediur. :Wikipedia forskeytið í flokkunum var líka gagnrýnt af Logiston. Ég man ekki eftir umræðu um Wikipedia forskeytið, þannig það er líklega ekki meirihluti fyrir því. Það þyrfti að kljást við árekstra eins og Flokkur:Trjástubbar gæti innihaldið felld tré eða stuttar síður um tré og ætti ekki að innihalda bæði. Það er þó leysanlegt vandamál. :Það að gera flokkana sýnilega aftur er lítið mál en það þarf meirihluta fyrir því. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:38 (UTC) ::málið er að það þarf ekki að fara og breyta síðum sem nota {{tl|stubbur}} í núverandi mynd því það er frekar einfalt mál að umbreyta honum til að nota þetta switch case til að lauma inn nýju stubbunum og bara venja sig af því að vera nota bara þetta eina snið. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 21:43 (UTC) ::Ein leið til að halda nokkuð í hvernig stubburinn virkar núna væri að notfæra okkur undirsnið til að búa til sérhæfðu stubbasniðin, þá gæti það verið {{tl|Stubbur/dagblað}} í staðinn fyrir {{tl|Stubbur|dagblað}} [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 5. júní 2026 kl. 22:25 (UTC) :::Það myndi laga það ákveðna vandamál. Snið:Stubbur tekur líka við allt að þremur stubbaflokkum. Algengt dæmi er <nowiki>{{Stubbur|æviágrip|Ísland}}</nowiki> sem hefur textann "æviágrip sem tengist Íslandi" sem fer líka í sér flokk, af því að æviágripastubbarnir voru orðnir margir. Stubba undirsniðin myndu annaðhvort taka upp það orðalag eða vera með allt að þrjú stubbabox. Asbox þyrfti alltaf að styðja aðra beygingarmynd en nefnifall. Ef það er eitt stubbabox fyrir þrjá eða tvo stubbaflokka, þá þarf það að styðja enn fleiri beygingarmyndir. Ef það þarf að teygja sig það langt til að fá Asbox til að virka fyrir íslensku þá er alveg eins hægt að búa til module frá grunni. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:22 (UTC) ::::Mér sýndist að beyging á orðum í núverandi {{tl|Stubbur}} vera skrifað sérstaklega, en ekki eitthvað module sem kann að beygja orðin. {{Tl|Asbox}} styður það, bæði á undan og eftir orðinu "grein" og hægt er að bæta tenglum því það er bara strengur sem það bætir inn [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:32 (UTC) :Þannig að það virðist vera í lagi að ég fari yfir og uppfæri stubbasniðin til að nota {{tl|Asbox}}, enginn virðist mótfallinn því. Set upp á {{tl|Stubbur/sandkassi}} hvernig hægt væri að umbreyta upprunalega {{tl|stubbur}} til að nota síðan nýja dæmið svo það verði engin þörf á að fara í gegnum fjall af gömlum stubbum til að byrja að nota nýtt kerfi, svo það verði auðveldara að bæta nýjum gerðum af stubbum í framtíðinni. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 25. júní 2026 kl. 09:04 (UTC) :Langar að ræða aðeins meira um nafnasamræminguna sem stungið var uppá: [[Flokkaspjall:Wikipedia:Íslandsstubbar]], @[[Notandi:Snævar|Snævar]]. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 3. júlí 2026 kl. 10:41 (UTC) Hvað með að Snið:Stubbur verði að module og stubbaflokkarnir séu skilgreindir eins og tafla1 eða tafla2? Mætti orðalagið í flokkum "Stubbar sem tengjast x" hverfa, nema þar sem þörf er á aðgreiningu. Til dæmis "Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku" yrði að "Wikipedia:Afríkustubbar" eða "Afríkustubbar"? Tafla1 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {"LocationAfrica.png", "Afríka", "Afríka", "Afríku", "Afríku", "Flokkur:Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> Tafla2 <syntaxhighlight lang=lua> local conf = { -- mynd, greinarheiti stubbaflokks, nefnifall stubbaflokks, þágufall stubbaflokks, eignarfall stubbaflokks, flokkur {mynd="LocationAfrica.png", greinarheiti="Afríka", nefnifall="Afríka", ["þágufall"]="Afríku", eignarfall="Afríku", flokkur="Wikipedia:Stubbar sem tengjast Afríku"}, } </syntaxhighlight> --[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:08 (UTC) :Það væri alveg hægt að taka til í hvernig stubbaflokkar eru nefndir og áframsenda/tilvísa þangað frá þeim gamla. :Veit ekki alveg hvernig það væri einfaldara að umbreyta {{tl|Stubbur}} í module (hef ekki prófað að skapa module frá grunni sjálf), [[Snið:Asbox]] (nýja stubba grunnsniðið) notar stubba module [[Module:Article stub box]] sem kemur frá upphaflega wikipedia. Búin að prófa að gera nýtt stubbasnið til sýnis með {{tl|Stubbur/dagblað}}, og við að hafa það sem undirsíðu/snið þá er alltaf smá vísun á grunnsniðið {{tl|Stubbur}} efst í horninu, sem er frekar þæginlegt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 6. júní 2026 kl. 08:19 (UTC) === Uppfæra snið:Stubbur til að nota nýju stubbana === Þá er komið að því að yfirfæra {{tl|stubbur}} til að nota nýju stubbasniðin, sýnist að allir stubbaflokkar og meðfylgjandi stubbasnið sem núverandi stubbur sér um að höndla séu komin, og komin með ágætan kóða í {{tl|stubbur/sandkassi}} sem getur tekið við stubba-orðunum og unnið úr þeim til að finna samsetnings flokkun (t.d. æviágrip tengd afríku, íslensk kvikmyndagerð) sem er ekki háð orðum heldur það athugar hvort samsetningin er til í stubbasniðum: er snið:stubbur/1/2 til eða snið:stubbur/2/1. Þannig að það gæti virkað fyrir nýja stubba á þann hátt í framtíðinni ef fólk vill halda í gömlu notkun stubbsins. Þegar það finnur ekki samsetningu þá er það að setja allt að 3 aðskild stubbasnið eftir umfangsefni (enska wikipedia leyfir allt að 4 aðskilin stubbasnið, þ.e.a.s. stubbaflokka). * [[Snið:Stubbur/sandkassi]] (tilraunar/nýja snið útgáfa af stubbur) * [[Snið:Stubbur/prufudæmi]] (sjá hvernig nýja sniðið virkar samhliða núverandi) Ég hef verið að setja upp stubbasniðin þannig að hægt væri að bæta við 2 aukaflokkum og eigindalýsingu í gegnum sniðin ef fólk vildi aukalega sérhæfingu á flokkun, en held ég taki það út þegar ég yfirfer stubbasniðin af því að í fyrsta lagi er það flóknara en að bæta aukaflokkum í núverandi {{tl|stubbur}} því að þá þarf að hafa nafn flokksins og bæta við eigindalýsingu <code><nowiki>{{stubbur/gerð|flokkur1=NafnFlokks|eigindi=sem tengist einhverju}}</nowiki></code>, en það væri mikil vinna að uppfæra slíka notkun ef t.d. stubbaflokkur er færður. Enska wikipedia er ekki að leyfa nein aukaleg gildi í sínum stubbasniðum, bætir bara auka flækjustigi. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júlí 2026 kl. 07:16 (UTC) == Þýðing á Module og TimedText nafnrými == Legg til að breyta Module nafnrými í Sniðmát. Spjallið verður Sniðmátsspjall. Module inniheldur samskonar síður og snið, en það er hægt að gera meira með module. Til dæmis er hægt að leita að orðum í module, en það þyrfti að nota [[Module:Strengur]] til að gera það sama í sniðum. Á sama hátt er merkingarmunurinn á orðunum sniði og sniðmáti sá að sniðmát gerir meira. Module er skrifað í Lua og snið í wikikóða. Mun færa síðurnar sjálfur, ef það er samþykkt. TimedText yrði skjátexti. Spjallið verður skjátextaspjall. TimedText geymir texta fyrir myndbönd og hljóðskrár. Það er það sama og þegar valinn er íslenskur texti fyrir kvikmynd. Engar síður eru í þessu nafnrými. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) :Snið og sniðmát er sami hluturinn (snið er nafnrýmið, sniðmát kallast það á snið síðunni sjálfri). Hinsvegar hafa modules verið kallaðar skriftur hér á þessari wiki hef ég séð [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 7. júní 2026 kl. 11:49 (UTC) :Að kalla Module þá Skrifta er ekki svo galið að mínu mati, prófaði að kalla á aðstoð google til að finna tilvitnanir í þetta orð og fann „Uppsetning og aðlögun (þ.á.m. aðlögun sniðmáta, endurritun fjölva/skrifta, nýir sniðfletir og fleira)“ [https://www.stjornarradid.is/media/forsaetisraduneyti-media/media/onnur_gogn_innri/parx_os_notkun_opins_hugbunadar_v0.20.pdf Opinn hugbúnaður, PARX viðskiptaráðgjöf IBM]. Og svo annað nefndi að ''skrifta'' er manneskja sem skrifar niður hvernig hver og ein upptaka var sem léttir klipparanum vinnu sína([https://www.facebook.com/groups/20515436122/posts/10156016893841123/ fundið á facebook]). Fyrir utan það að hér á þessari íslensku wiki Lua nú þegar kallað [[Hjálp:Lua skrifta|skrifta]]. :Hefði haldið að það yrði erfitt að venja fólk á að kalla module sniðmát fyrst Snið er kallað sniðmát á mörgum stöðum eins og einföld stytting á orðinu, það þyrfti að fara í gegnum mikið af texta og breyta lýsingum og upplýsingum á ýmsum stöðum. Svo erum við erum með Sniðmátsgögn (TemplateData). :En þegar það kemur að SkjáTexti, er það ekki næmt á há og lágstafi? Annars finnst mér það passa vel við [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júní 2026 kl. 23:51 (UTC) :Snið og sniðmát eru of lík og í raun samheiti. Skrifta eða skriftueining eða bara eining kemur allt til greina. Módúll er líka gilt tökuorð sem virðist vera talsvert notað, en virkar letilegra. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:13 (UTC) :Ef það er ennþá verið að pæla í að þýða heilt nafnarými, og ef '''skrifta''' er ekki ásættanlegt orð fyrir þetta (sé að það er að játa syndir sínar á [https://islenskordabok.arnastofnun.is/ord/37126 nútímamálsorðabókinni]), hvað þá með '''eining''', '''kóðaeining''' eða '''Luaeining''' (þetta er nú þegar kallað eining í flipanum hliðina á ''spjall'', og það er vissulega beinasta þýðingin)? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 30. júní 2026 kl. 07:22 (UTC) == Þýða Documentation? == Ætti {{tl|Documentation}} ekki að vera {{tl|Upplýsingar}}? Veit að þetta er mikið notað (á að vera allstaðar) og mögulega seint að pæla í þessu, en það væri hægt að færa sniðið á nýja nafnið og aframsend tilvísunin lætur þá sniðið virka undir báðum nöfnum og ef einhver bot-guru gæti kannski farið yfir til að umbreyta tilfellum af Documentation yfir í Upplýsingar? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 08:05 (UTC) :Documentation er oft þýtt sem skjölun. Það er meira að segja til [[Snið:Skjölun]] nú þegar (sem tilvísun á Snið:Documentation) og [[Module:Skjölun]]. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 10:49 (UTC) ::Já, en skjölun hljómar meira eins og flokkun og skipulag, svo að „Upplýsingar“ virtist meira viðeigandi í þessum tilgangi. En vissi ekki af þessu þýdda sniði og skriftu. Virkaði það ekki? Held það væri samt ekki beint þörf að þýða heiti á skriftunni, sniðið er aðal málið og það brýtur ekkert að nota áframsendingu eftir allt saman (þá er það bara samheiti til að nota sama sniðið, dæmi: {{tl|Unbulleted list}} og {{tl|ubl}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:25 (UTC) Bætti þá bara {{tl|Upplýsingar}} sem nýrri tilvísun í {{tl|Documentation}} til að hafa flott samheiti fyrir sniðið :Þ Er ekki verið að reyna að gera þetta Wiki alíslenskt eftir allt saman? Er ekki að fara uppfæra öll snið til að vera svona rosalega íslensk í skjölun, það má henda botta í það verk. Það væri vissulega gaman ef Upplýsingar yrði þá grunnsniðið frekar en öfugt í framtíðinni (ekki að það skipti neinu máli fyrir síður sem kalla á þessi snið, eins lengi og það kallar á rétta innihaldið). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:36 (UTC) :Skýrslutæknifélagið þýðir documentation sem skjölun. :Ef þú vilt nota snið:skjölun í staðinn fyrir snið:documentation þá er það þitt val. :Það er minna viðhald að hafa sniðið á enska heitinu, upp á uppfærslur frá ensku wikipediu að gera. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:38 (UTC) ::Það er alveg vel gilt að hafa innleiðingu sniða frá enska wikipedia auðvelt, sérstaklega þegar hlutir eru ekki beint sýnilegir nema í kóðanum. Hvernig væri samt að kalla það „Upplýsingaskjölun“ þá þegar það er birt (ekki að tala um heiti á sniðinu þá, bara þýðingin sem leynist í skriftunni sem framkallar sniðið), frekar en bara skjölun eða upplýsingar, þá ætti þetta að hitta beint í mark. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 11:44 (UTC) === Notkun á {{tl|Documentation}} í Modules nafnrými ekki alveg að virka === Nokkuð tengt þessu efni, en hef tekið eftir því að skriftur/modules eru ekki alveg eins og hver önnur síða þegar það kemur að skjölun. Það hefur sjálfgefið tilvísun í að búa til <code>/doc</code> fyrir upplýsingar án þess að {{tl|documentation}} sniðið sé notað en það má ekki beint nota það snið inn í module <code>/doc</code> því það veldur villum eins og það sé nú þegar verið að nota documentation sniðið (''Viðvörun: Þessi síða notar sniðið Snið:Documentation sem veldur sniðmátslykkju (óendanlegt endurkvæmt kall). '') . Þetta virðist vera eitthvað sem möppudýrin þurfa að kíkja á, til að virkja að modules geti notfært sér documentation sniðið að fullu. [[w:Module:Documentation|Module:Documentation á Enska Wikipedia]] hefur dálk um notkun þess í öðrum modules. Er hægt að kíkja á þetta? [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 15:07 (UTC) :Til að losna við lykkjuna þá er hægt að gera <nowiki>{{Documentation|content=<texti>}}</nowiki> þar sem <texti> er innihald síðunnar. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 17:43 (UTC) ::Prófaði það líka, en þá skellir það þessu í sér flokk fyrir síður sem nota Documentation sniðið furðulega... [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 9. júní 2026 kl. 19:03 (UTC) == Upplýsingaskjölun, Sandkassar og Dæmasíður == Það ætti kannski að ræða það, afsaka ef ég fór út í eitthvað án samþykkis. Upplýsingaskjölun og hjálparsíður er eitthvað sem ég hef furðu mikinn áhuga á að viðhalda og þrátt fyrir að það sé eitthvað sem er einstaklega mikilvægt fyrir wikipedia, þar sérstaklega fyrir <code>Snið:</code> og <code>Modules:</code> (bráðum <code>Skrifta:</code>? miðað við efri uppástungu), þá er þetta ekki svo staðlað hérna, engar upplýsingar voru um notkun þess og þar af leiðandi ekki mikið notað útfyrir <code>/doc</code> undirsíðuna. Ég sjálf áttaði mig ekki á hefðbundinni notkun <code>/sandbox</code> og <code>/testcases</code> sem eru hluti af {{tl|Documentation}} fyrr en ég fór út í að byrja þýða upplýsingarnar og skoða þetta nánar. Sandkassi fyrir snið er ekki alveg það sama og notenda sandkassi, þar sem hjá sniðinu á að vera afrit af kóðanum af sjálfu sniðinu til þess að fikta í og gera tillögur um breytingar fyrir raunverulegt sniðið. Sýnidæmin eru svo til staðar til að bæði sýna hvernig sniðið kemur út, og bera það saman við sandkassa útgáfuna. [[w:Wikipedia:Template sandbox and test cases|Template sandbox and test cases]] (langar svoldið til toga þessar upplýsingar hingað og leggja smá grunn um staðlaða notkun á þessu). Ég sá að aðeins örfáa snið voru að nýta sér <code>/testcases</code> og þess vegna tilvalið að íslenska þetta fyrst það er sýnilegt nafn og nú þegar búið að þýða sandkassann. En fyrst það er svo lítið notað, þá er ennþá tækifæri til að hugsa út í þetta, jafnvel gagnrýna ef nafnið sem varð fyrir valinu er agalegt. Fannst prófunarsíða ekki alveg smella, og það eru í raun engar tilraunir gerðar þar, bara {{tl|Sýnidæmi}} til samanburðs, síða full af dæmum: <code>/dæmasíða</code>. Afakið vesenið í mér, og það er alltaf hægt að senda línu í spjallið (enginn les hugsanir eftir allt saman). [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 07:26 (UTC) === Sýnidæmi og Prufudæmi === Mér finnst eins og ég hef mögulega verið að rugla saman „test cases“ við „demos“ ([[w:Template:Demo|Template:Demo]]), því að þá virðist eins og það ætti að vera kallað Prufudæmi og Sýnidæmi. En þá þyrfti ég að færa sýnidæmi á prufudæmi til að leiðrétta þetta. Held að engin síða nema {{tl|Sýnidæmi}} noti sniðið undir því nafni hvort er eð, þeir sem hafa notað sniðið eru að kalla á {{tl|test case}}, svo það væri engin vinna að bara breyta tilvísun á {{tl|Prufudæmi}} ef ég færi út í það. Þetta er alveg ótengt því að <code>/testcases</code> síðan var endurskýrð <code>/dæmasíða</code> af því að það tilgreinir ekki tegund af dæmum og þarf þess vegna ekkert að breytast [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 10. júní 2026 kl. 23:01 (UTC) :Þessar síður voru búnar til sem prufusíður, en það er ákveðin skörun á milli prufusíðna og dæmasíðna. Jafnvel síður sem voru ekki búnar til af mér eru prufusíður eins og sést af breytingum sama notanda yfir sama tímabil. Það að /testcases síður voru endurskýrðar /dæmasíður tengist ekki tæknilega, en það er sama umræðuefnið. :Snið:Sýnidæmi á að vera á snið:prufudæmi. Þó svo ég sé ekki alveg sammála færslu /testcases á /dæmasíður þá er ég ekki nægjanlega ósammála til að leiðrétta það. Það er hinsvegar eitt að vera með síðu á /dæmasíður og annað að vera með snið sem reynir að neita því að þetta er prufusíða. Það að hafa snið:sýnidæmi á þeim titli hvað mig varðar kemur ekki til greina, það er aðeins of langt gengið. :Bæði prufusíða og dæmisíða myndi sýna helstu gildi. :* Prufusíða: Síða sem er hægt að forskoða með "Forskoða síðu með þessu sniði", fyrir neðan breytingarbox, til að forðast breytingar á sniðum og modules sem fjarlægja möguleika óvart. Getur notað modules á borð við [[Module:UnitTests]], sem hentar illa í dæmasíðu. Notað af þeim sem viðhalda sniðum. :* Dæmasíða: Síða sem er notuð af almennum notendum til að finna sambærilegt dæmi við það sem þeir hafa í huga. Ólíkt prufusíðu og notkun þeirra sem viðhalda síðum er almennum notanda sama um mun á aðalsniði og sandkassanum. :[[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 02:45 (UTC) ::Ég væri alveg til í að fara útí að leiðrétta þetta sjálf, ef fólk er þá sammála að <code>/testcases</code> hefði átt að vera <code>/prufusíða</code>. Og að {{tl|test case}} hefði átt að vera {{tl|prufudæmi}}. Þetta voru ekki of mörg tilvik (þá geta demos verið sýnidæmi, þetta nýja heiti var ekki komið í neina notkun til að það sé neitt vvesenað breyta þessu, og sama gildir um testcases). Er samt á því máli að þetta ætti að vera þýtt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 07:14 (UTC) :Þá erum við komin með {{tl|Prufudæmi}} og {{tl|Sýnidæmi}} ([[w:emplate:Demo]] var ekki komið inn hjá okkur fyrr en nú, og prufudæmi er ekki alveg hugsað í sama tilgangi). Þarf bara að fara eitthvað yfir til að taka til eftir mig og bæta við {{tl|Eyða}} á það sem hefur aftengst í þessum breytingum. :Undirsíðan <code>/testcases</code> er núna <code>/prufudæmi</code> sem tengist allt við {{tl|Documentation}}, væri hægt að búa til skilaboðasnið sem bætir við tengli á tileinkaðar <code>/sýnidæmi</code> undirsíðu ef þörf er á (það gæti alltaf verið einhver tilfelli þar sem sýnidæmin séu of mörg til þess að þæginlegt sé að sýna það allt á <code>/doc</code>), því að Upplýsingaskjölunin er ekki að búa til tengil fyrir það, bara sandkassar og prufudæmi. Langar svoldið að flokka betur skilaboðasniðin. :Vona að allt sé núna á hreinu í samband við documentation og fólk geti þá farið að nota þetta af alvöru eins og Enska Wikipedia hefur í huga. Gæti skellt inn Hjálparsíðu um þetta svo allir séu á sömu síðu með þetta. Ég afsaka aftur allt vesenið á mér með þetta. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 12. júní 2026 kl. 12:03 (UTC) == Vélmenni og Þjarkur == Ætla bara að draga athygli að umræðunni sem er í gangi: '''[[Spjall:Þjarkur (tækni)]]'''. „Vélmenni“ er orðið miklu víðara en áður fyrr, og útfrá innihaldi greinar þá sé um að ræða „Þjarkur“ sem er íslenska orðið yfir fyrirbærið. Aðgreining myndaðist því að þjarkur á einnig við tilbúna steypta stólpa. Vélmenni virðist vera orðið samheiti fyrir „android“ og „bots“ og annan hugbúnað. Alveg þess virði að taka upp umræðuna þar sem tæknin hefur þróast og orðaval vanist í ákveðnum geirum. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 11. júní 2026 kl. 08:40 (UTC) == Hvernig vel þarf ég að kunna íslensku? == Ég hef verið að hugsa um að ég gæti bætt við íslensku wikipediu, en ég er ekki viss hvort ég sé nógu góð í íslensku til þess að geta gert það. Íslenska er móðurmálið mitt en ég bý í öðru landi svo að íslenskan mín er þaraðleiðandi ekkert sérstaklega sterk. Ég tala íslensku vel en ég þekki ekki "official" orðaforða mjög vel (Til dæmis svoleiðis sem er notað í fréttum og vísindarlegum hlutum). [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:31 (UTC) :Ég hefði sagt að ef þú ert alveg öruggur í þeim upplýsingum sem þú vilt bæta við, þá er alltaf mjög fínt að styðja sig við allar síðurnar hjá [https://málið.is/ Árnastofnun] til að finna út hvort orð sé gilt eða beygt rétt og hvernig orð eru á íslensku yfir höfuð (það er svo margt gagnlegt þar), svo fann ég {{tl|Yfirlestur}} snið sem þú gætir skellt á hluti sem þú vilt að einhver fari yfir það. Mæli með að gera aðgang samt, þá getur þú fylgst með breytingum og margt annað gagnlegt, gert þér notendasíðu og sandkassa til að prófa þig áfram. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:47 (UTC) ::Ok, takk. Ég hugleiði það. [[Kerfissíða:Framlög/&#126;2026-36329-72|&#126;2026-36329-72]] ([[Notandaspjall:&#126;2026-36329-72|spjall]]) 22. júní 2026 kl. 22:53 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|spjall]])</bdi> 23. júní 2026 kl. 17:11 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25. júní 2026 kl. 13:29 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiVerkefni == erum við ekki með það á íslenska wikipedia? [[w:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]], átti þetta ekki að hafa eigið nafnrými? Formleg verkefni sem fólk setur af stað, ég hef verið að stússast í stubbum, sá að það var eitthvað hnita verkefni og ljósmyndaverkefni í gangi. Var helst að pæla í þessu útfrá því að ákveðin WikiVerkefni geta verið með umsjá yfir ákveðnum flokkum og svoleiðis (sniðið sem ég er að setja upp frá enska wikipedia er að vísa í WikiProjects {{tl|Stubbaflokkur}}) [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. júní 2026 kl. 17:36 (UTC) :Ég var nokkuð viss um að það væri sér nafnrými fyrir það, en svo viðist ekki vera. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:10 (UTC) :Íslenska wikipedia er einfandlega of lítil fyrir Wikiverkefni. Það er ekkert slíkt til. [[Notandi:Snævar|Snævar]] ([[Notandaspjall:Snævar|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 09:39 (UTC) ::var nokkuð viss um að það var einhverntíman sitt eigið nafnrými, en núna virðist það bara falla undir wikipedia nafnrýmið, svo mér datt í hug að vera einfaldlega með <code>Wikipedia:Verkefni:Stubbar</code> sem dæmi. Við erum kannski lítil, en alveg þess virði að hafa einhvern stað fyrir verkefni sem fólk vill gjarnan sjá gerast. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 28. júní 2026 kl. 10:13 (UTC) :::Ef það er eitthvað sem þú vilt gjarnar sjá gerast þá er best að gera það sjálf/ur. Ég sé ekki ástæðu til að vera með WikiProjects hér. Umræða um stubba getur átt sér stað hér: [[Sniðaspjall:Stubbur]]. [[Notandi:Steinninn|Steinn]][[Notandaspjall:Steinninn|inn]] 13. júlí 2026 kl. 20:33 (UTC) == Stubbaflokkar == Útfrá breytingum með tengingar á [[sagnfræði]] og [[saga]], þá þarf ég bara að spyrja hvað eigi að gera við [[:Flokkur:Wikipedia:Sagnfræðistubbar]] og [[:Flokkur:Wikipedia:Sögustubbar]]. Grunar að þetta séu tveir flokkar sem eru að gera sama hlutinn. Kannski ætti [[Snið:Stubbur/saga]] bara að vera tilvísun í [[Snið:Stubbur/sagnfræði]], væri þá flýtileið/samheitasnið. Þurfum við kannski stubbaflokk fyrir sögur (eins og [[frásögn|frásagnir]] og [[bók|bækur]])? Held að það yrði stærðarinnar verkefni að breyta því, annars erum við með [[:Flokkur:Wikipedia:Bókmenntastubbar]] sem getur alveg tekið við því og sögu stubbasniðið verður tilvísun í sagnfræði. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 12:06 (UTC) :Frekar hafa það öfugt: að sagnfræðistubbar séu tilvísun á sögustubbar. Saga ætti að vera almennara heitið, því sagnfræði er rannsókn á sögu. Svipað og fiskar vs. fiskifræði, eða dýr vs. dýrafræði. Maður segir t.d. ekki "sagnfræði Íslands" heldur "saga Íslands". [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 8. júlí 2026 kl. 23:18 (UTC) == Drög að grein um Eimverk — óskað eftir óháðri yfirferð (hagsmunatengsl gefin upp) == Sæl öll. Ég er stofnandi og eigandi Eimverks og hef því hagsmunatengsl við þetta efni — sjá yfirlýsingu á notandasíðunni minni í samræmi við notendaskilmála Wikimedia um launuð framlög. Ég hef skrifað drög að grein um fyrirtækið í sandkassa: [[Notandi:Halli Thorkelsson/Eimverk]]. Drögin styðjast eingöngu við óháðar heimildir (Vísi, mbl.is, Whisky Magazine o.fl.). Eimverk er nú rauður tengill í sniðinu um [[Vaxtarsprotinn|Vaxtarsprotann]] (verðlaun 2016). Vegna hagsmunatengsla birti ég greinina ekki sjálfur, en væri þakklátur ef óháður notandi vildi fara yfir drögin og færa þau í aðalnafnrými ef þau standast kröfur — og að sjálfsögðu breyta að vild. Takk fyrir. [[Notandi:Halli Thorkelsson|Halli Thorkelsson]] ([[Notandaspjall:Halli Thorkelsson|spjall]]) 13. júlí 2026 kl. 19:36 (UTC) == Probably hoax article: [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] == Sorry for writing in English; though I'm still able to read quite a bit of Icelandic (having tried to learn the language out of interest for some years), I'm not that good at writing (and talking even less). Well, this is a heads-up regarding a larger hoax affair in German-language Wikipedia that also seems to spill over here. If you read German (or use a translating tool), see [[:de:Wikipedia:Checkuser/Anfragen/Isländischer Fake-Komplex: Mærviksen, Sannvarðr et al.]] and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30846487#Global_lock_for_Iceland_hoax_socks this steward request]. In short, someone using a lot of accounts has created elaborate hoax articles in German about supposed, actually non-existing instruments invented in Iceland (a nautical instrument and a tool for measuring characteristics of wool) and has gone to great lengths to "support" the hoax, including uploading fake historical documents and photos to Wikimedia Commons, archive.org and flickr. For example, they took a digitized page of the newspaper Ísafold from timarit.is and then changed one notice on that page to a text that supported their hoax, then uploaded it to Commons. They also cited books that don't exist. - [[Stefán Gunnarsson (ullarmatsmaður)]] was created here by one of these accounts, the now globally locked [[Notandi:Dulsvik]], and Dulsvik even has a teasing German text on their user page here ("Dass du bis hierher gekommen bist, beweist nur, dass du die Quellen genau in der Reihenfolge gelesen hast, in der ich sie für dich geschrieben habe. ;)" - translated: ''The fact that you've made it this far only proves that you've read the sources in the exact order I wrote them for you. ;)''). I believe that the article is a a hoax as well, using fake sources (including the document at archive.org, uploaded there recently). As I'm not familiar with the processes here, I leave it to you to deal with this; I think the article should be deleted and probably all edits by Dulsvik reverted. [[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 23. júlí 2026 kl. 22:17 (UTC) : The books used as sources are not fake. --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 00:34 (UTC) ::But do they support the content of the article? I can't check. Perhaps you can. --[[Notandi:Lymantria|Lymantria]] ([[Notandaspjall:Lymantria|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 06:14 (UTC) :::The book ''Handtak og auga'', supposedly the subject's memoirs, is not in the [https://leitir.is/discovery/search?query=any,contains,Handtak%20og%20auga&tab=MyLibrary&search_scope=10000_MYLIB&vid=354ILC_NETWORK:10000_UNION&offset=0 Icelandic library database]. The document on archive.org is the only mention of it that I can find. The other three books cited are real, but one would have to find physical copies of them to determine if they actually support the article. :::I'll go to a library and look at them when I have the time. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:18 (UTC) ::::Ég kíkti á bókasafn og fann þessa Byggðasögu Skagafjarðar. Ekkert þar um þennan mann eða ullarvinnslu yfirleitt á þeirri síðu sem vísað er í. Þessi texti á archive.org virkar mjög ótrúverðugur, þetta er skjal sem notandi hlóð inn þar í þessum mánuði. Notandi sem stofnaður var nylega og hefur ekki gert neitt annað. [[Notandi:Bjarki S|Bjarki]] ([[Notandaspjall:Bjarki S|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:11 (UTC) ::::: Það er enginn Stefán Gunnarsson fæddur 1861 fyrir norðan hvorki í Íslendingabók né á manntalsvef Þjóðskjalasafns. Ég hallast að því að eyða öllum framlögum notanda. --[[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 10:48 (UTC) ::::::Já, eyða þá. Miðað við þetta og sögu notandans hlýtur þetta að vera bull. ::::::Gæti síðan [[Kalrinwage]] verið sams konar gabb? Efnistökin eru svipuð og í greininni um ullarmatsmanninn, og það er nákvæmlega ekkert að finna um efni greinarinnar annars staðar á netinu. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:01 (UTC) :::::::Já, var einmitt að spá í því. Það er erfitt að staðfesta nema eiga þessar ágætu bækur um þjóðsögur frá Skáni. Í öllu falli er hún þá ekki nógu markverð til að vera efni í grein. [[Notandi:Akigka|Akigka]] ([[Notandaspjall:Akigka|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 11:04 (UTC) ::::::::Þakka ykkur öllum kærlega fyrir hjálpina í þessu máli! - "Kalrinwage" sounds suspiciously similar to "Kaldrin-Nadel", one of his fake entries (the supposed nautical instrument) in the German Wikipedia. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 18:41 (UTC) : The faker has used a mix of strategies in his German articles - sources that don't exist, sources that exist and were manipulated (like the Ísafold page), and sources that exist but don't support the content. So, I suppose that for example the article ''Ull verður gull'' cited many times here probably doesn't contain what it's supposed to, but it's hard to check as it's not available digitally (another strategy by the faker). <s>{But I see something implausible with that reference in itself: "Magnús Guðmundsson (1988). ''Ull verður gull: Ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld (Safn til iðnsögu Íslendinga, 2. bindi).'' Hið íslenska bókmenntafélag. bls. 161." The article does exist, see [https://leitir.is/permalink/354ILC_NETWORK/10c1517/alma991003831719706886 catalogue entry at leitir.is] - but per that entry, it spans pages 224-228 (''bls. 224-228'') in the publication, and our author cites ''bls. 161'', that is, page 161. So they cite a page which isn't actually part of that article ''Ull verður gull'' in the book. And it was published in 1989, not in 1988. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:25 (UTC) ::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Oh, now I see it: What they have done is they haven't actually cited the book ''Ull verður gull'' which was indeed published in 1988, but a '''1989 review of that book''', which is [https://timarit.is/page/5277848#page/n225/mode/2up available at TÍmarit]. That's very typical of such probably AI-generated fake references, they can't distinguish reviews from the works themselves, I have seen this kind of fake reference before. There's nothing about a Stefán Gunnarsson in that review, and probably not in the reviewed book either, I would guess. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:40 (UTC)</s> ::::{{ping|Berserkur|Lymantria|TKSnaevarr}} Sorry, I retract my above comments - I think I was misled by finding the review in timarit.is first before the book. The reference is about the book, right. So one now would need to get that book and check page 161. --[[Notandi:Gestumblindi|Gestumblindi]] ([[Notandaspjall:Gestumblindi|spjall]]) 24. júlí 2026 kl. 09:43 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24. júlí 2026 kl. 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> hga96fxinz5f2cm7hz12gt8qbnbe3j4 0 3874 1973351 1972000 2026-07-25T11:12:44Z Akigka 183 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/Dulsvik|Dulsvik]] ([[User talk:Dulsvik|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Steinninn|Steinninn]] 1930043 wikitext text/x-wiki {{Byggð | nafn = Sauðárkrókur | nafn_í_eignarfalli = Sauðárkróks | tegund_byggðar = [[Bær]] | mynd = Sauðárkrókur (0823).jpg | mynd_stærð = | mynd_alt = | mynd_texti = Sauðárkrókur, 2025 | fáni = | innsigli = | skjaldarmerki = | viðurnefni = Krókurinn | kjörorð = | kort = {{Infobox mapframe|zoom=12|shape=none|stroke-width=0}} | kort_texti = | teiknibóla_kort = Ísland | teiknibóla_kort_texti = Staðsetning Sauðárkróks | hnit = {{WikidataCoord|display=inline}} | undirskipting_gerð = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]] | undirskipting_nafn = [[Ísland]] | undirskipting_gerð1 = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]] | undirskipting_nafn1 = [[Norðurland vestra]] | undirskipting_gerð2 = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]] | undirskipting_nafn2 = [[Norðvesturkjördæmi|Norðvestur]] | undirskipting_gerð3 = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]] | undirskipting_nafn3 = [[Skagafjörður (sveitarfélag)|Skagafjörður]] | stofnun_titill = Stofnun | stofnun_dagsetning = | leiðtogi_titill = | leiðtogi_nafn = | leiðtogi_flokkur = | heild_gerð = | flatarmál_neðan = | flatarmál_heild_km2 = | hæð_m = | mannfjöldi_neðan = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild}} | mannfjöldi_frá_og_með = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}} | mannfjöldi_heild = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Sauðárkrókur}} | mannfjöldi_þéttleiki_km2 = | mannfjöldi_heiti_íbúa = Sauðkrækingar<ref>{{Cite web|url=https://malfar.arnastofnun.is/grein/66946|title=Sauðkrækingar|website=Málfarsbankinn}}</ref> | póstnúmer_gerð = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]] | póstnúmer = 550 | vefsíða = {{URL|skagafjordur.is}} }} '''Sauðárkrókur''' (oft kallaður '''Krókurinn''' í daglegu tali) er bær í [[Sveitarfélagið Skagafjörður|Sveitarfélaginu Skagafirði]] og eini [[kaupstaður]] [[Skagafjarðarsýsla|Skagafjarðarsýslu]]. Íbúar voru 2.609 árið 2024. == Umhverfi == Sauðárkrókur er innst við botn [[Skagafjörður|Skagafjarðar]] að vestanverðu, sunnan undir [[Tindastóll (fjall)|Tindastóli]] og skammt sunnan við ós [[Gönguskarðsá]]r. Byggðin var fyrst öll á fremur mjórri malarspildu undir Nöfunum, bröttum malarkömbum upp af bænum, norðan við ós [[Sauðá]]r, sem þá rann fram úr Sauðárgili og til norðurs um eyrar undir Nöfunum, þar sem nú er íþróttavöllur, sundlaug og tjaldstæði bæjarins. Byggðin færðist síðar suður fyrir ána og rann hún þá gegnum bæinn en síðar var ánni veitt til suðurs þar sem hún kemur úr Sauðárgili og rennur hún nú fyrir sunnan byggðina. Gönguskarðsá hefur einnig myndað allnokkra eyri við ósinn og þar er höfnin, frystihús, sláturhús og [[steinull]]arverksmiðja. Fimm klaufir eða skorningar ganga inn í Nafirnar upp af bænum og nefnast þær Kristjánsklauf, Gránuklauf eða Bakarísklauf, Kirkjuklauf, Grænaklauf og Grjótklauf. Framan af var byggðin öll á eyrinni og flötunum neðan Nafanna en þegar það svæði var nær fullbyggt um [[1970]] hófst uppbygging nýs hverfis á Sauðárhæðum, sunnan Sauðárgils, og hefur það verið aðalbyggingasvæði bæjarins síðan. == Saga == [[Mynd:Sauðárkrókur (31408771182).jpg|thumb|right|Sauðárkrókur.]] Sauðárkrókur er byggður úr landi jarðarinnar Sauðár. Engin byggð var á eyrinni á fyrri öldum og voru verslunarstaðir héraðsins við austanverðan fjörðinn, á [[Hofsós]]i, í [[Grafarós]]i og [[Kolkuós]]i, en árið [[1858]] varð Sauðárkrókur löggiltur verslunarstaður. Þá fóru kaupskip að koma þangað. Þar var þó engin föst búseta fyrr en [[1871]], þegar Árni Árnason járnsmiður kom sér þar upp þurrabúð og settist þar að. Hann seldi bændum sem komu að versla við kaupskipin gistingu og veitingar. Strax árið eftir kom fyrsta fasta verslunin og kaupmenn, iðnaðarmenn og sjómenn settust að á Króknum og síðan ýmsir embættismenn. [[Sauðárkrókskirkja]] var reist árið [[1892]]. Héraðslæknir settist að á Króknum árið 1896 og sýslumaður flutti þangað árið 1890. Sjúkrahús reis 1906 og barnaskóli var byggður árið 1908 gegn kirkjunni. Fólki fjölgaði hratt á Króknum fyrstu árin og um aldamótin [[1900]] voru íbúar um 400. Hafnleysi og einhæfir atvinnuhættir komu í veg fyrir að þessi öra fjölgun héldi áfram. Sauðárkrókur breyttist í landbúnaðarþorp og var þjónustumiðstöð fyrir skagfiskar byggðir í vestanverðum Skagafirði. Íbúar voru þó orðnir um 1000 þegar bærinn fékk kaupstaðaréttindi [[1947]]. [[Gönguskarðsárvirkjun]] var reist á árunum 1947-1949 og hitaveita úr [[borholu]] við [[Áshildarholtsvatn]] var lögð í bæinn [[1953]]. Útgerðarfélag Sauðárkróks var stofnað árið 1944 og Útgerðarfélag Skagfirðinga árið 1967. Fyrsti skuttogarinn kom árið 1971. Hafnaraðstaða var smám saman bætt og er nú töluverð [[útgerð]] og [[fiskvinnsla]] í bænum. == Atvinnuhættir == Á Króknum eru atvinnugreinar eins og [[sjávarútvegur|sjávarútvegi]], [[iðnaður|iðnaði]] og [[Verslun (búð)|verslun]] og [[þjónusta]], en á Sauðárkróki hefur til dæmis [[Byggðastofnun]] höfuðstöðvar sínar. [[Kaupfélag Skagfirðinga]] er langstærsta fyrirtækið sem starfar á Sauðárkróki og rekur það mjög fjölbreytta starfsemi, svo sem verslanir, mjólkurbú, sláturhús og kjötvinnslu, vélaverkstæði og margt annað. [[Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra]] var stofnaður á Sauðárkróki árið 1979. Þar er líka heilsugæsla og allstórt sjúkrahús. Í sveitarfélaginu er Tónlistarskólinn á Sauðárkróki með lúðrasveit. == Sveitarfélagið Skagafjörður == Bærinn var upphaflega í [[Sauðárhreppur|Sauðárhreppi]], en varð að sérstökum [[hreppur|hreppi]], ''Sauðárkrókshreppi'', árið [[1907]], sem varð svo Sauðárkrókskaupstaður 1947. Hinn hluti Sauðárhrepps varð að [[Skarðshreppur (Skagafjarðarsýslu)|Skarðshreppi]]. Hinn [[6. júní]] [[1998]] sameinuðust Sauðárkrókskaupstaður og Skarðshreppur á ný ásamt 9 öðrum sveitarfélögum í Skagafirði: [[Skefilsstaðahreppur|Skefilsstaðahreppi]], [[Staðarhreppur (Skagafjarðarsýslu)|Staðarhreppi]], [[Seyluhreppur|Seyluhreppi]], [[Lýtingsstaðahreppur|Lýtingsstaðahreppi]], [[Rípurhreppur|Rípurhreppi]], [[Viðvíkurhreppur|Viðvíkurhreppi]], [[Hólahreppur|Hólahreppi]], [[Hofshreppur (Skagafjarðarsýslu)|Hofshreppi]] og [[Fljótahreppur|Fljótahreppi]], og mynduðu þau saman ''[[sveitarfélagið Skagafjörður|sveitarfélagið Skagafjörð]]''. ==Síðasta bæjarstjórn== Síðasta [[Bæjarstjórn Sauðárkróks|bæjarstjórn Sauðárkrókskaupstaðar]] var kosin í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994|sveitarstjórnarkosningunum 28. maí 1994]]. '''Oddvitar í Sauðárkrókshreppi''' <ref>Saga Sauðárkróks síðari hluti II, Kristmundur Bjarnason, 1973 , bls 309</ref> * 1907-1913 [[Séra Árni Björnsson]] * 1913-1934 [[Jón Þ. Björnsson]] * 1934-1946 [[Friðrik Hansen]] * 1946-1947 [[Eysteinn Bjarnason]] '''Bæjarstjórar á Sauðárkróki'''<ref>Saga Sauðárkróks síðari hluti II, Kristmundur Bjarnason, 1973 , bls 309</ref> * 1947-1958 [[Björgvin Bjarnason]] * 1958-1966 [[Rögnvaldur Finnbogason]] * 1966-1974 [[Hákon Torfason]] * 1974-1978 [[Þórir Hilmarsson]] * 1978-1982 [[Þorsteinn Þorsteinsson]] * 1982-1986 * 1986-1998 [[Snorri Björn Sigurðsson]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.glaumbaer.is/static/files/Skjol/verkstdin_ok.pdf Gömlu verkstæðin (Byggðasafn Skagafjarðar)] {{Borgir og bæir á Íslandi}} [[Flokkur:Aðsetur sýslumanna á Íslandi]] [[Flokkur:Skagafjörður]] [[Flokkur:Íslensk sjávarþorp]] bed8jxxkoki40l6fc3tk7ybukkslnnu 0 5458 1973346 1972796 2026-07-25T02:05:25Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1973346 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = England | nafn_í_eignarfalli = Englands | fáni = Flag of England.svg | skjaldarmerki = Royal Arms of England (1198-1340).svg | staðsetningarkort = England_in_the_UK_and_Europe.svg | kjörorð = Dieu et mon droit | kjörorð_tungumál = franska | kjörorð_þýðing = Guð og réttur minn | þjóðsöngur = [[God Save the King]] | tungumál = [[enska]] | höfuðborg = [[London]] | stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] | titill_leiðtoga1 =[[Bretakonungur|Konungur]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Bretlands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | nafn_leiðtoga2 = [[Andy Burnham]] | staða = Sameining | atburður1 = Stofnun | dagsetning1 = 12. júlí 927 | atburður2 = Sameining við Skotland | dagsetning2 = 1. maí 1707 | flatarmál = 130.279 | fólksfjöldi = 56.286.961 | mannfjöldaár = 2019 | íbúar_á_ferkílómetra = 432 | gjaldmiðill = [[Sterlingspund]] (£) | tímabelti = [[UTC]] (+1 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | tld = uk | símakóði = 44 }} '''England''' (borið fram /ˈɪŋglənd/ á [[enska|ensku]]) er land sem er hluti af [[Bretland]]i. Íbúar Englands eru yfir 83% af íbúum Bretlands. England á landamæri að [[Skotland]]i í norðri, [[Wales]] í vestri og strönd við [[Norðursjór|Norðursjó]], [[Írlandshaf]], [[Keltahaf]], [[Bristol-sund]] og [[Ermarsund]]. Landið nær yfir 5/8 hluta af [[Stóra-Bretland]]i auk yfir [[eyjar Englands|100 minni eyja]], þar á meðal [[Scilly-eyjar]] og [[Wight-eyja|Wight-eyju]]. Menn settust að á Englandi á [[síðfornsteinöld]], en nafnið er fengið frá [[Englar|Englum]], [[Germanir|germönskum]] ættflokki sem settist þar að á [[5. öldin|5.]] og [[6. öldin|6. öld]] og drógu nafn sitt af skaganum [[Angeln]] í Norður-Þýskalandi. England var sameinað í eitt ríki á 10. öld og hefur haft mikil menningarleg og efnahagsleg áhrif um víða veröld síðan á [[landafundatímabilið|landafundatímabilinu]] sem hófst á 15. öld.<ref>{{cite web |title=England&nbsp;– Culture |url=http://www.britainusa.com/sections/index_nt1.asp?i=41105&L1=41105&L2=41105&D=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516162153/http://www.britainusa.com/sections/index_nt1.asp?i=41105&L1=41105&L2=41105&D=0 |archive-date=16 May 2008 |publisher=britainusa.com |access-date=1 February 2009}}</ref> [[Enska|Ensk tunga]], [[ensk lög]] og [[enska biskupakirkjan]] hafa orðið undirstaða [[réttarkerfi]]s margra landa og enskt [[þingræði]] hefur verið tekið upp víða.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1038758.stm |title=Country profile: United Kingdom |publisher=news.bbc.co.uk |work=BBC News |access-date=1 February 2009 |date=26 October 2009}}</ref> [[Iðnbyltingin]] hófst á Englandi seint á 18. öld og England varð fyrsta iðvædda samfélag heims.<ref>{{cite web |url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_Warming/Older/Industrial_Revolution.html |publisher=Ace.mmu.ac.uk |title=Industrial Revolution |access-date=1 February 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080427080826/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_warming/older/Industrial_Revolution.html |archive-date=27 April 2008 }}</ref> Á Englandi eru tveir elstu háskólar hins enskumælandi heims: [[Oxford-háskóli]] (stofnaður 1096) og [[Cambridge-háskóli]] (stofnaður 1209), sem teljast báðir með fremstu háskólum heims.<ref>[https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings "2022-2023 Best Global Universities Rankings"], ''[[U.S. News & World Report]]''</ref> [[Konungsríkið England]] innlimaði [[Wales]] árið 1535 en hætti að vera til sem sjálfstætt ríki árið 1707 þegar það sameinaðist [[Skotland]]i með [[bresku sambandslögin 1707|bresku sambandslögunum]] þegar sameinaða konungsríkið [[Bretland]] var stofnað.<ref>{{Cite book |first=William E. |last=Burns |title=A Brief History of Great Britain |page=[https://books.google.com/books?id=Fjf4YynnC90C&pg=PT21#v=onepage xxi]}}; {{cite web |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny |title=Acts of Union 1707 |website=parliament.uk |access-date=27 January 2011}}</ref> Árið 1801 sameinaðist þetta ríki [[Írland]]i með [[bresku sambandslögin 1801|nýjum sambandslögum]] og til varð sameinað konungsríki Bretlands og Írlands. Árið 1922 sagði [[Írska fríríkið]] sig frá þessu ríki og eftir stóð þá sameinað konungsríki Bretlands og Norður-Írlands.<ref>{{Cite web|url=https://theculturetrip.com/europe/ireland/articles/the-partition-of-ireland-a-short-history/|title=The Partition Of Ireland: A Short History|last=Phelan|first=Kate|website=Culture Trip|date=4 October 2016|access-date=20 May 2019|archive-date=27 ágúst 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827140219/https://theculturetrip.com/europe/ireland/articles/the-partition-of-ireland-a-short-history/|url-status=dead}}</ref> Landslag á Englandi er að mestu flatt með lágum hæðadrögum, aðallega í [[Midlands]] og [[Suður-England]]i. Flest fjöllin eru í norðurhlutanum, í [[Lake District]] og [[Pennínafjöll]]um, en líka í vestri í [[Dartmoor]] og [[Shropshire Hills]]. Höfuðborg landsins er [[London]] sem er stærsta þéttbýli Bretlands með 14,2 milljón íbúa árið 2021. Íbúar Englands eru 56,3 milljónir, eða 84% af íbúum Bretlands.<ref name="ONS-pop-ests-June2018">{{cite web|last1=Park|first1=Neil|date=24 June 2020|title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest#population-growth-in-england-wales-scotland-and-northern-ireland|website=www.ons.gov.uk|publisher=[[Office for National Statistics (United Kingdom)]]}}</ref> Langflestir búa í og við London, í [[Suðaustur-England]]i og borgum í [[Midlands]], [[Norðvestur-England]]i og [[Yorkshire]] þar sem stórar iðnaðarborgir byggðust upp á 19. öld.<ref name=2011census>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf 2011 Census – Population and household estimates for England and Wales, March 2011] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf |date=2016-01-05 }}. Accessed 31 May 2013.</ref> == Heiti == Heitið England kemur úr [[fornenska|fornensku]], ''Englaland'', sem merkir „land Engla“.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=England |title=England |website=Online Etymology Dictionary |access-date=21 July 2010}}</ref> Þessir [[Englar]] voru [[Germanir|germanskur]] ættflokkur sem settist þar að á [[5. öldin|5.]] og [[6. öldin|6. öld]] og er talinn hafa komið frá skaganum [[Angeln]], sem í dag er hluti af [[Danmörk]]u og Norður-[[Þýskaland]]i ([[Slésvík]]-[[Holtsetaland]]i). Elsta heimildin um landið er úr handriti með þýðingu á ''[[Kirkjusaga Englendinga|Kirkjusögu Englendinga]]'' eftir [[Beda prestur|Beda prest]], þar sem það kemur fyrir sem ''Engla londe''. Hugtakið merkti landið þar sem Englendingar búa, og náði því líka yfir það sem síðar varð suðausturhluti Skotlands, en var þá hluti [[Norðymbraland]]s og byggt Englendingum. Í ''[[Krónika Engilsaxa|Króniku Engilsaxa]]'' segir að ''[[Dómsdagsbókin]]'' hafi náð yfir allt England, í merkingunni enska konungsríkið, en nokkrum árum síðar stendur þar að [[Malcolm 3.]] hafi farið frá Skotlandi inn í [[Lothian]] í Englalandi, sem þá er eldri merkingin.{{sfn|Molyneaux|2015|pp=6–7}} Samkvæmt ''[[Oxford Dictionary]]'' kom nútímastafsetning orðsins fyrst fyrir árið 1538. Elstu heimildir um Engla eru í ''[[Germanía (Tacitus)|Germaníu]]'' [[Tacitus]]ar frá 1. öld þar sem latneska heitið ''Anglii'' kemur fyrir.<ref name="Fordham">{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/tacitus-germanygord.html |title=Germania |publisher=[[Tacitus]] |access-date=5 September 2009 |archive-date=16 september 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916075339/http://www.fordham.edu/halsall/basis/tacitus-germanygord.html |url-status=dead }}</ref> Uppruni ættbálkaheitisins er umdeildur. Stungið hefur verið upp á því að það sé dregið ýmist af orðinu ''öng'' („beygja“ eða „krókur“) eða ''angr'' („mjór“) og vísi þá annað hvort til skagans við mynni árinnar [[Slien]] eða þess hve árósinn er þröngur.<ref>Pyles, Thomas and John Algeo 1993. ''Origins and development of the English language''. 4th edition. (New York: Harcourt, Brace, Jovanovich). </ref><ref>Barber, Charles, Joan C. Beal and Philip A. Shaw 2009. Other Indo-European languages have derivities of the PIE Sten or Lepto or Dol-ə'kho as root words for narrow. ''The English language. A historical introduction''. Second edition of Barber (1993). Cambridge: University Press.</ref> Ekki er vitað af hverju þetta nafn varð að landaheiti, frekar en önnur ættbálkaheiti (til dæmis [[Saxar]]), en hugsanlega var það til að greina Saxa á Englandi frá Söxum á meginlandinu.<ref>{{harvnb|Crystal|2004| pp=26–27}}</ref> Í [[skosk gelíska|skoskri gelísku]] heitir landið hins vegar eftir Söxum, ''Sasunn''.<ref>{{cite book |last=Forbes |first=John |title=The Principles of Gaelic Grammar |year=1848 |publisher=Oliver, Boyd and Tweeddale |location=Edinburgh}}</ref> Velska heitið yfir ensku er líka dregið af Söxum, ''Saesneg''. Í skáldamáli hefur England líka verið nefnt [[Loegria]] (dregið af velska heitinu ''Lloegr'') og [[Albion]]<ref>{{harvnb|Foster|1988|p=9}}</ref> sem upphaflega náði yfir allt Stóra-Bretland. == Saga == {{aðalgrein|Saga Englands}} === Forsögulegur tími === Bein- og tinnusteinstól hafa fundist í [[Norfolk]] og [[Suffolk]] sem sýna að ''[[Homo erectus]]'' bjó á Englandi fyrir 700.000 árum. Þá tengdist England meginlandi [[Evrópa|Evrópu]] um [[landbrú]]. [[Ermarsund]]ið var á sem að lágu [[þverá]]rnar [[Thames]] og [[Signa (á)|Signa]]. Á síðustu [[ísöld]] eyddist byggð á þessu svæði. England var síðan ekki byggt aftur fyrr en fyrir 13.000 árum. Þeir íbúar tóku síðar upp [[Keltar|keltneska]] menningu. [[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|[[Stonehenge]] er stórt mannvirki frá [[nýsteinöld]].]] [[File:Maiden Castle, Dorchester..jpg|thumb|Veggir hæðavirkisins [[Maiden Castle]] í Dorset.]] Elstu merki um menn á því svæði sem nú er þekkt sem England eru leifar af ''[[Homo antecessor]]'' frá um 780.000 árum. Elstu bein frummanna sem fundist hafa í Englandi eru 500.000 ára gömul.<ref>{{Cite web |date=24 May 2007 |title=500,000 BC&nbsp;– Boxgrove |url=http://www.archaeology.co.uk/the-timeline-of-britain/boxgrove.htm |access-date=20 December 2010 |website=Current Archaeology |publisher=Current Publishing}}</ref> Vitað er að nútímamenn bjuggu á svæðinu á [[síðfornsteinöld]], þótt elstu merki um fasta búsetu séu aðeins um 6000 ára gömul.<ref>{{Cite web |title=Palaeolithic Archaeology Teaching Resource Box |url=http://www.personal.rdg.ac.uk/~sgs04rh/SWRivers/Palaeolithic%20Archaeology%20Teaching%20Resource%20Box_Lifestyles_Basic.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505012542/http://www.personal.rdg.ac.uk/~sgs04rh/SWRivers/Palaeolithic%20Archaeology%20Teaching%20Resource%20Box_Lifestyles_Basic.pdf |archive-date=5 May 2021 |access-date=20 December 2010 |publisher=Palaeolithic Rivers of South-West Britain Project (2006)}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chalk east |url=http://www.geo-east.org.uk/special_projects/eco_culture.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305032854/http://www.geo-east.org.uk/special_projects/eco_culture.htm |archive-date=5 March 2011 |access-date=20 December 2010 |publisher=A Geo East Project}}</ref> Eftir [[síðasta ísöld|síðustu ísöld]] voru einungis stór spendýr eins og [[mammútur|mammútar]], [[vísundur|vísundar]] og [[loðnashyrningur|loðnashyrningar]] eftir. Fyrir um 11.000 árum, þegar ísbreiðurnar hörfuðu, fluttust menn aftur inn á svæðið. Erfðarannsóknir benda til þess að þeir hafi komið frá norðurhluta [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]].{{Sfn|Oppenheimer|2006|p=173}} Sjávarborð var lægra en í dag og Bretland tengdist Írlandi og Evrópu með landbrúm.<ref>{{Cite web |title=Tertiary Rivers: Tectonic and structural background |url=http://www.qpg.geog.cam.ac.uk/research/projects/tertiaryrivers/tectonics.html |access-date=9 September 2009 |publisher=University of Cambridge}}</ref> Seinna hækkaði sjávarborð svo Bretland og Írland skildust að fyrir um 10.000 árum og Bretland skildist frá meginlandi Evrópu tvö þúsund árum síðar. [[Bikarmenningin]] barst til Bretlands um 2500 f.o.t. með drykkjarílátum úr leir og pottum sem notaðir voru til að bræða kopargrýti.<ref>{{Cite web |title=Function and significance of Bell Beaker pottery according to data from residue analyses |url=http://tp.revistas.csic.es/index.php/tp/article/viewFile/5/5 |access-date=21 December 2010}}</ref> Á þessum tíma voru stór steinmannvirki, eins og [[Stonehenge]] og [[Avebury]], reist. Með því að bræða saman tin og kopar, sem nóg var af í landinu, var hægt að framleiða [[brons]]. Seinna hófst [[járn]]bræðsla sem leiddi til gerðar betri [[plógur|plóga]] og sterkari [[vopn]]a.<ref>{{Cite book |last=Reid |first=Struan |url=https://books.google.com/books?id=bn88JPk_Fr0C&q=inventions+in+trade |title=Inventions and Trade. P.8 |date=1994 |isbn=978-0-921921-30-1 |access-date=23 December 2010}}</ref> [[Keltar|Keltnesk menning]], afkomandi [[Hallstatt-menningin|Hallstatt-menningarinnar]] og [[La Tène-menningin|La Téne-menningarinnar]], barst til Bretlands frá Mið-Evrópu. Keltneska málið [[breska]] var töluð í landinu á þessum tíma. Samfélagið skiptist í ættbálka. Í ''[[Geographia]]'' áætlar [[Kládíus Ptólmæos]] að þeir hafi verið um 20 talsins. Eldri skiptingar eru óþekktar því Bretar skildu engar ritaðar heimildir eftir sig. Líkt og aðrar þjóðir við jaðar [[Rómaveldi]]s höfðu Bretar lengi stundað viðskipti við Rómverja. [[Júlíus Sesar]] reyndi tvisvar að gera innrás 55 f.Kr., og tókst að koma rómverskum leppkonungi til valda hjá [[Trínóvantar|Trínóvöntum]]. [[File:Queen Boudica by John Opie.jpg|thumb|right|[[Bóadíkea]] leiddi uppreisn gegn Rómaveldi.]] Rómverjar réðust fyrst inn í Bretland árið 43 e.Kr., í valdatíð [[Kládíus]]ar keisara. Í kjölfarið [[Hernám Rómverja á Bretlandi|lögðu þeir undir sig meginhluta landsins]]. Landið var gert að rómverska skattlandinu [[Rómverska Bretland|Britanníu]].<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=2 December 2000 |title=Dig uncovers Boudicca's brutal streak |work=The Observer |location=London |url=http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0,6903,406152,00.html |url-status=dead |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031022061846/http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0%2C6903%2C406152%2C00.html |archive-date=22 October 2003}}</ref> Þekktasti ættbálkurinn sem veitti þeim mótspyrnu voru [[Catuvellauni]] undir forystu [[Caratacus]]ar. Síðar leiddi [[Bóadíkea]], drottning [[Íkenar|Íkena]], uppreisn sem lauk með því að hún framdi sjálfsmorð eftir ósigur í [[orrustan við Watling Street|orrustunni við Watling Street]].<ref>{{Cite web |title=Cornelius Tacitus, The Annals |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Tac.+Ann.+14.37&redirect=true |access-date=22 December 2010 |publisher=Alfred John Church, William Jackson Brudribh, Ed}}</ref> Höfundur einnar bókar um rómverska Bretland hefur áætlað að Rómverjar hafi drepið milli 100 og 250.000 manns, af um 2 milljónum íbúa.<ref>{{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Pax Romana: War, Peace and Conquest in the Roman World |date=2016 |publisher=Hachette UK |page=276}}</ref> Á þessum tíma varð [[grísk-rómversk menning]] ríkjandi með [[rómarréttur|rómverskum lögum]], [[rómversk byggingalist|rómverskri byggingalist]], vatnsveitum, holræsum, skipulegum landbúnaði og silki.<ref>{{Cite web |last=Bedoyere |first=Guy |title=Architecture in Roman Britain |url=http://heritage-key.com/publication/architecture-roman-britain |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703012351/http://heritage-key.com/publication/architecture-roman-britain |archive-date=3 July 2009 |access-date=23 December 2010 |website=Heritage Key}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bylBAAAAIAAJ&q=roman+law+after+roman+invasion+of+britain&pg=PA276 |title=The History of Progress in Great Britain |volume=2 |first=Robert |last=Philip |access-date=23 December 2010 |date=1860}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1qiFEQ1tAHQC&q=roman+occupation+brought+to+britain+a+sewage+system&pg=PT119 |title=Medicine through time |publisher=Heinemann |first1=Bob |last1=Rees |first2=Paul |last2=Shute |first3=Nigel |last3=Kelly |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-435-30841-4 |date=9 January 2003}}</ref> Á 3. öld dó keisarinn [[Septimius Severus]] í [[Eboracum]] (nú [[York]]), þar sem [[Konstantínus mikli]] var lýstur keisari einni öld síðar.{{Sfn|Rankov|1994|p=16}} Það er umdeilt hvenær kristni barst fyrst til Englands. Það hefur ekki verið seinna en á 4. öld, og líklega mun fyrr. Samkvæmt [[Beda prestur|Beda presti]] voru trúboðar sendir frá Róm af [[Elevþeríus páfi|Elevþeríusi páfa]] að beiðni höfðingjans [[Lúsíus af Bretlandi|Lúsíusar af Bretland]] árið 180, til að skera úr um deilur um austræna og vestræna kirkjusiði sem ollu ósætti innan kirkjunnar. Til eru hefðir sem tengjast [[Glastonbury]] sem snúast um komu [[Jósef frá Arímaþeu|Jósefs frá Arímaþeu]].{{Sfn|Wright|2008|p=143}} Um 410 hafði rómverskum herdeildum í Bretlandi fækkað vegna [[hnignun Rómaveldis|hnignunar Rómaveldis]]. Þær voru sendar annað til að berjast á landamærasvæðum eða taka þátt í borgarastyrjöldum.<ref name="james_anglosaxons" /> Keltnesk klausturlífi blómstruðu: [[Heilagur Patrekur]] (Írland á 5. öld) og [[Brendan sæfari]] (6. öld), [[Comgall]], [[heilagur Davíð]], [[Aiden]] og [[Kólumkilli]]. Kristni varð á þessum tíma fyrir áhrifum frá fornri keltneskri menningu. Klaustrin voru miðstöðvar kirkjusókna, og klausturleiðtogar voru eins og ættbálkahöfðingjar til forna.<ref name="Lehane">{{Cite book |last=Lehane |first=Brendan |title=Early Christian Christianity |date=1968 |publisher=John Murray}}</ref> === Miðaldir === [[File:Sutton Hoo replica (face).jpg|thumb|Endurgerð af spangarhjálmi frá [[Sutton Hoo]] í Austur-Anglíu.]] [[Rómaveldi|Rómverski herinn]] hvarf frá Bretlandi sem leiddi til innrása heiðinna sjóræningja frá norðvesturhluta meginlands Evrópu, sérstaklega [[Saxar|Saxa]], [[Englar (Germanar)|Engla]], [[Jótar|Jóta]] og [[Frísland|Fríslendinga]] sem höfðu lengi stundað strandhögg þar. Þessir hópar tóku að setjast að í Bretlandi á 5. og 6. öld, fyrst í austurhluta landsins.<ref name="james_anglosaxons">{{Cite web |last=James |first=Edward |title=Overview: Anglo-Saxons, 410 to 800 |url=https://www.bbc.co.uk/history/ancient/anglo_saxons/overview_anglo_saxons_01.shtml |access-date=3 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> Framrás þeirra stöðvaðist um tíma eftir sigur Breta í [[orrustan við Badon|orrustunni við Badon]], en hélt svo áfram. [[Engilsaxar]] lögðu undir sig frjósamt láglendið á Englandi og Bretar hrökkluðust inn á sífellt minni svæði í vesturhluta landsins undir lok 6. aldar. Samtímaheimildir frá þessum tíma eru mjög fáar og það er því stundum kallað [[myrku aldirnar]]. Sagnfræðingar deila því um umfang og eðli landnáms Engilsaxa; en almennt er talið að það hafi verið mest í suðri og austri, en minna í norðri og vestri, þar sem keltnesk mál voru áfram töluð, jafnvel á landsvæðum sem Engilsaxar réðu yfir.<ref>{{Cite web |last=Dark |first=Ken R. |date=2003 |title=Large-scale population movements into and from Britain south of Hadrian's Wall in the fourth to sixth centuries AD |url=https://www.reading.ac.uk/web/files/GCMS/RMS-2003-03_K._R._Dark%2C_Large-scale_population_movements_into_and_from_Britan_south_of_Hadrian%27s_Wall_in_the_fourth_to_sixth_centuries_AD.pdf |access-date=20 June 2020 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601080017/https://www.reading.ac.uk/web/files/GCMS/RMS-2003-03_K._R._Dark%2C_Large-scale_population_movements_into_and_from_Britan_south_of_Hadrian%27s_Wall_in_the_fourth_to_sixth_centuries_AD.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |first=Toby F. |last=Martin |title=The Cruciform Brooch and Anglo-Saxon England |publisher=Boydell and Brewer Press |date=2015 |pages=174–178}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coates |first=Richard |title=Celtic whispers: revisiting the problems of the relation between Brittonic and Old English |url=https://ul.qucosa.de/api/qucosa%3A31804/attachment/ATT-0/ }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kortlandt |first=Frederik |year=2018 |title=Relative Chronology |url=https://www.kortlandt.nl/publications/art320e.pdf }}</ref><ref>{{Cite web |last=Fox |first=Bethany |title=The P-Celtic Place Names of North-East England and South-East Scotland |url=http://www.heroicage.org/issues/10/fox.html }}</ref><ref name="Härke, Heinrich 2011">{{Cite journal |last=Härke |first=Heinrich |title=Anglo-Saxon Immigration and Ethnogenesis |journal=Medieval Archaeology |volume=55 |issue=1 |date=2011 |pages=1–28|doi=10.1179/174581711X13103897378311 |s2cid=162331501 }}</ref> [[Engilsaxnesk heiðni]] tók við af rómverskri kristni sem ríkjandi trúarbrögð, en rómverskir trúboðar undir forystu [[Ágústínus frá Kantaraborg|Ágústínusar frá Kantaraborg]] tóku aftur að boða kristni þar frá 597.<ref>{{Cite web |title=The Christian Tradition |url=http://www.picturesofengland.com/history/england-history-p4.html |access-date=5 September 2009 |website=PicturesofEngland.com}}</ref> Afleiðingin varð deilur milli keltneskrar og rómverskrar kristni sem lauk með sigri þeirrar síðarnefndu á [[kirkjuþingið í Whitby|kirkjuþinginu í Whitby]] árið 664, sem að nafninu til snerist um klippingu presta og dagsetningu páskahátíðarinnar.<ref name="Lehane" /> Landnám Saxa virðist hafa skipst í mikinn fjölda smáríkja, en á 7. öld höfðu þau runnið saman í um tylft konungsríkja eins og [[Norðymbraland]], [[Mersía|Mersíu]], [[Wessex]], [[Konungsríkið Austur-Anglía|Austur-Anglíu]], [[Konungsríkið Essex|Essex]], [[Konungsríkið Kent|Kent]] og [[Konungsríkið Sussex|Sussex]]. Næstu aldirnar héldu þessar sameiningar áfram.{{Sfn|Kirby|2000|p=4}} Á 7. öld tókust Norðymbraland og Mersía á um yfirráð yfir landi og á 8. öld náði Mersía undirtökunum í þeim átökum. Fyrsti einvaldurinn sem notaði nafnbótina „[[Listi yfir einvalda Englands|Englandskonungur]]“ var [[Offa af Mersíu]] árið 774 þó svo að listar hefjist oft á [[Egbert af Wessex]] árið [[829]].{{Sfn|Lyon|1960|p=23}} Snemma á 9. öld tók Wessex við sem valdamesta ríkið í Englandi. Seinna á þeirri öld hófust innrásir [[Víkingaöld|Víkinga]] sem lögðu undir sig norður- og austurhluta Englands og hertóku konungsríkin Norðymbraland, Mersíu og Austur-Anglíu. Eina saxneska ríkið sem lifði þetta umrót af var Wessex undir stjórn [[Alfreð mikli|Alfreðs mikla]]. Það stækkaði síðan smátt og smátt með því að ná undir sig löndum frá [[Danalög]]um. Með því móti varð England til sem eitt konungsríki, fyrst undir stjórn [[Aðalsteinn Englandskonungur|Aðalsteins]] árið 927 og síðan eftir landvinninga [[Játráður Englandskonungur|Játráðs]] 953. Árásum víkinga fjölgaði aftur seint á 10. öld og enduðu með því að [[Sveinn tjúguskegg]] lagði England undir sig 1013, og sonur hans, [[Knútur ríki]], árið 1016. Knútur stofnaði skammlíft [[Norðursjávarveldið|Norðursjávarveldi]] sem náði líka yfir Danmörku og Noreg. Innlend konungsætt náði aftur völdum þegar [[Játvarður góði]] tók við völdum 1042. [[File:King Henry V at the Battle of Agincourt.jpg|thumb|upright|Hinrik 5. í orrustunni við Agincourt sem lauk með enskum sigri yfir stærri frönsku herliði í hundrað ára stríðinu.]] Deilur um eftirmann Játvarðs leiddu til [[innrás Normanna|innrásar Normanna]] árið 1066 undir forystu [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálms sigursæla]] hertoga af Normandí.<ref>{{Cite web |title=Overview: The Normans, 1066–1154 |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/normans/overview_normans_01.shtml |access-date=3 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> [[Normannar]] voru sjálfir ættaðir frá Norðurlöndunum og höfðu sest að í Normandí í Frakklandi á 9. og 10. öld.<ref>{{harvnb|Crouch|2006|pp=2–4}}</ref> Með hernámi Normanna var nær allri ensku yfirstéttinni skipt út fyrir nýjan frönskumælandi aðal, sem hafði mikil og varanleg áhrif á þróun enskrar tungu.<ref>{{Cite news |date=20 February 2008 |title=Norman invasion word impact study |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/mid/7254446.stm |access-date=3 December 2010}}</ref> [[Plantagenet-ætt]] frá Anjou í Frakklandi erfði ensku krúnuna, undir forystu [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinriks 2.]]. England varð þar með hluti af ört stækkandi ríki [[Angevínar|Angevína]], sem ríktu meðal annars yfir [[Akvitanía|Akvitaníu]].<ref name="Bartlett p124">{{harvnb|Bartlett|1999|p=124}}.</ref> Plantagenet-ætt hélt völdum í þrjár aldir. Meðal frægustu konunga af þeirri ætt má nefna [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharð ljónshjarta]], [[Játvarður 1. Englandskonungur|Játvarð 1.]], [[Játvarður 3. Englandskonungur|Játvarð 3.]] og [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]].<ref name="Bartlett p124" /> Á þessum tíma urðu miklar breytingar á verslun og lagasetningu, meðal annars með undirritun ''[[Magna Carta]]'' sem takmarkaði völd konungs og tryggði réttindi frjálsborinna manna. Kaþólsk [[klausturlífi]] blómstruðu og háskólarnir í Oxford og Cambridge voru stofnaðir með stuðningi konungs. [[Furstadæmið Wales]] varð að léni Plantagenet-ættar á 13. öld<ref>{{Cite web |title=Edward I (r. 1272–1307) |url=http://www.royal.gov.uk/OutPut/Page61.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624181028/http://www.royal.gov.uk/OutPut/Page61.asp |archive-date=24 June 2008 |access-date=21 September 2009 |website=Royal.gov.uk}}</ref> og páfi veitti konungi titilinn [[lávarður Írlands]]. Á 14. öld gerðu bæði Plantagenet-ætt og [[Valois-ætt]] tilkall til þess að erfa krúnuna í Frakklandi frá [[Kapetingar|Kapetingum]]. Í kjölfarið hófst [[hundrað ára stríðið]].{{Sfn|Fowler|1967|p=208}} [[Svarti dauði]] barst til Englands árið 1348 og er talið að um helmingur íbúa hafi látist.<ref>{{harvnb|Ziegler|2003|p=230}}; {{harvnb|Goldberg|1996|p=4}}.</ref> Frá 1453 til 1487 stóð [[rósastríðið]] yfir, borgarastyrjöld milli tveggja greina konungsfjölskyldunnar: [[York-ætt]]ar og [[Lancaster-ætt]]ar.{{Sfn|Crofton|2007|p=111}} Að lokum missti York-ætt krúnuna til velskrar aðalsættar, [[Túdorætt]]ar, sem voru grein af Lancaster-ætt undir forystu [[Hinrik 7. Englandskonungur|Hinriks Tudor]] sem gerði innrás í England með velskum og bretónskum málaliðum og vann sigur í [[orrustan við Bosworth Field|orrustunni við Bosworth Field]]. [[Ríkharður 3. Englandskonungur]] af York-ætt féll í bardaganum.<ref>{{Cite web |title=Richard III (r. 1483–1485) |url=http://www.royal.gov.uk/output/Page50.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080710093939/http://www.royal.gov.uk/output/Page50.asp |archive-date=10 July 2008 |access-date=21 September 2009 |website=Royal.gov.uk}}</ref> === Árnýöld === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 310 | caption_align = left | align = right | image1 = After Hans Holbein the Younger (1497-8-1543) - Henry VIII (1491-1547) - RCIN 404438 - Royal Collection.jpg | caption1 = [[Hinrik 8.]] (1491–1547) | image2 = Elizabeth I in Parliament Robes.jpg | caption2 = [[Elísabet 1.]] (1558–1603) | caption3 = | caption4 = | width = 200 }} Á [[Túdortímabilið|Túdortímabilinu]] barst [[endurreisnin]] til Englands með ítölskum hirðmönnum sem kynntu fyrir ensku hirðinni listræn viðmið og heimspeki klassískrar fornaldar.<ref>{{cite book |last=Hay |first=Denys |url=https://books.google.com/books?id=jzm2Vu9h-CYC&q=italian+influence+on+the+english+renaissance&pg=PA165 |title=Renaissance essays |page=65 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-0-907628-96-5 |year=1988}}</ref> [[Enski flotinn]] varð til og könnun [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] hófst fyrir alvöru.<ref>{{cite web |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |title=Royal Navy History, Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |access-date=24. desember 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118040146/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-date=18 January 2012}}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Goldwin |url=https://books.google.com/books?id=RdOTQUDgH54C&q=england+under+the+tudors+by+goldwin+smith |title=England Under the Tudors |page=176 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-1-60620-939-4}}</ref> [[Hinrik 8.]] sleit sambandið við kaþólsku kirkjuna í Róm með [[Drottnunarlögin 1534|Drottnunarlögunum]] árið 1534 þar sem hann lýsti því yfir að konungur væri æðsti ráðamaður [[Enska kirkjan|ensku kirkjunnar]]. Ólíkt meginstraumi [[mótmælendatrú]]ar í Evrópu, voru ástæður [[enska siðbótin|ensku siðbótarinnar]] pólitískar fremur en trúarlegar. Hinrik felldi líka Wales (heimaland Túdorættarinnar) saman við England með [[lög um lög í Wales 1535-1542|lögum um lög í Wales]]. Í valdatíð dætra Hinriks, [[María 1. Englandsdrottning|Maríu 1.]] og [[Elísabet 1.|Elísabetar 1.]], urðu mikil trúarleg átök í landinu. Sú fyrrnefnda færði landið nær kaþólsku kirkjunni, meðan sú síðari sleit það aftur frá henni og kom á [[biskupakirkja|biskupakirkju]] með valdi. [[Elísabetartímabilið]] er oft nefnt sem dæmi um [[gullöld]] í enskri sögu. Á þeim tíma náði [[enska endurreisnin]] hátindi sínum og myndlist, ljóðlist, tónlist og bókmenntir blómstruðu.<ref>Lewis, ''English Literature in the Sixteenth Century'' (Oxford, 1954) p. 1</ref> Tímabilið er þekktast fyrir leikhúslíf og fræg leikskáld. Á þessum tíma var stjórn Englands vel skipulögð og áhrifarík vegna hinna miklu umbóta Túdorættarinnar.<ref>{{Cite web|title=Tudor Parliaments|url=https://spartacus-educational.com/TUDparliament.htm|access-date=4 April 2021|website=Spartacus Educational|language=en}}</ref> England átti í harðri samkeppni við [[spænska heimsveldið]] sem hófst þegar fyrsta enska nýlendan í Ameríku var stofnuð af [[Walter Raleigh]] í [[Virginía|Virginíu]] og nefnd [[Roanoke-nýlendan]]. Nýlendustofnunin mistókst og er síðan þekkt sem týnda nýlendan eftir að hún fannst yfirgefin þegar birgðaskip kom þangað.<ref>{{cite book |last=Ordahl |first=Karen |url=https://books.google.com/books?id=W8cr4Vgt9ekC&q=roanoke+colony |title=Roanak:the abandoned colony |publisher=Rowman & Littlefield publishers Inc |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-7425-5263-0 |date=25 February 2007}}</ref> Með stofnun [[Breska Austur-Indíafélagið|Breska Austur-Indíafélagsins]] hóf England líka samkeppni við [[hollenska heimsveldið]] og [[franska heimsveldið]] í [[Austur-Indíur|Austur-Indíum]]. Á Elísabetartímabilinu átti England í stríðsátökum við Spán sem sendi [[flotinn ósigrandi|flotann ósigrandi]] árið 1588 til að endurreisa kaþólska trú í Englandi. Lélegt skipulag og óhagstætt veður, auk árása enskra skipa undir stjórn [[Charles Howard, jarl af Nottingham|Charles Howard]], urðu til þess að innrásin mistókst. Spánn hugðist endurtaka leikinn 1596 og 1597 en í bæði skiptin hröktu óveður skipin af leið. === Samband við Skotland === Yfirstjórn Stóra-Bretlands breyttist varanlega árið 1603 þegar [[Jakob 6. Skotakonungur]] erfði ensku krúnuna. Þá gengu England og Skotland í [[konungssamband]] en voru áfram tvö ríki.<ref name="Britons">{{harvnb|Colley|1992|p=12}}.; {{cite web |title=Making the Act of Union |url=http://www.parliament.uk/actofunion/01_background.html |publisher=Parliament.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609075346/http://www.parliament.uk/actofunion/01_background.html |archive-date=9 June 2008}}</ref> Jakob tók að kalla sig „konung Stóra-Bretlands“ þótt enginn grundvöllur væri fyrir þeim titli í enskum lögum.<ref>{{cite web |url=http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_089/89_055_066.pdf |title=The term "Great Britain" in the Middle Ages |last=Hay |first=Denys |publisher=ads.ahds.ac.uk |access-date=19 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325061737/http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_089/89_055_066.pdf |archive-date=25 March 2009 }}</ref> Jakob lét gefa út [[Jakobsbiblían|Jakobsbiblíuna]], sem einu lögmætu útgáfu [[Biblían|Biblíunnar]] á ensku árið 1611. [[File:Charles II of England.jpeg|thumb|upright|left|Konungsvaldið var endurreist í Englandi þegar Karl 2. tók við völdum.]] Í valdatíð sonar Jakobs, [[Karl 1. Englandskonungur|Karls 1.]], braust út [[enska borgarastyrjöldin|borgarastríð]] milli stuðningsmanna konungs annars vegar og [[langa þingið|langa þingsins]] hins vegar. Konungssinnar og þingsinnar voru þekktir sem „[[kavaler]]ar“ og „[[hnatthöfði|hnatthöfðar]]“. Þeir skiptust eftir landfræðilegum, pólitískum, trúarlegum og samfélagslegum átakalínum. Átök brutust líka út í öðrum ríkjum Bretlandseyja og urðu þekkt sem [[þríríkjastríðin]] þar sem þau áttu sér stað í konungsríkjunum þremur, Írlandi, Skotlandi og Englandi. Þingsinnar báru á endanum sigur úr býtum og Karl var tekinn af lífi. Leiðtogi þingliðsins, [[Oliver Cromwell]], varð lávarður ríkisins árið 1653 og [[enska samveldið]] tók við af konungsveldinu.<ref name="Ocromwell">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/143822/Oliver-Cromwell |title=Oliver Cromwell (English statesman) |year=2009 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=britannica.com |access-date=8 August 2009}}</ref> Þegar Cromwell lést og sonur hans, [[Richard Cromwell]], sagði af sér sem lávarður, var [[Karl 2. Englandskonungur|Karl 2.]] boðaður aftur og krýndur konungur árið 1660. Það markar upphaf [[Stúartendurreisnin|Stúartendurreisnarinnar]] þar sem leikhúsin voru opnuð á ný og listirnar blómstruðu.<ref>Lyndsey Bakewell, "Changing scenes and flying machines: re-examination of spectacle and the spectacular in Restoration theatre, 1660–1714" (PhD. Diss. Loughborough University, 2016) [https://web.archive.org/web/20200212175057/https://pdfs.semanticscholar.org/5c52/dfd2b876951f2d9ca982a2aa2460f52c228f.pdf online].</ref> Eftir [[dýrlega byltingin|dýrlegu byltinguna]] 1688 var [[þingbundin konungsstjórn]] fest í lög með [[Réttindaskráin 1689|réttindaskrá]], þar sem konungi var gert að ríkja með þinginu. Aðeins þingið gat lagt fram ný lög og konungur mátti hvorki leysa upp þing, boða nýja skatta eða kveða menn í herinn án samþykkis þingsins.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=mPoqfoiIp4sC&q=with+the+restoration+it+was+not+constitutionally+established+that+king+and+parliament+should+rule+together&pg=PA340 |title=World Civilization |first1=Philip J. |last1=Adler |first2=Randall L. |last2=Pouwels |page=340 |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-495-50262-3 |date=27 November 2007}}</ref> Frá þeim tíma hefur enginn konungur komið inn í [[neðri deild breska þingsins]] meðan á þingi stendur. Tákn þess er athöfn sem fer fram árlega þar sem dyrum þingsins er skellt framan í fulltrúa konungs.<ref>[http://news.bbc.co.uk/democracylive/hi/guides/newsid_81000/81909.stm "Democracy Live: Black Rod"]. BBC. Retrieved 6 August 2008; </ref> Vísindi tóku miklum framförum eftir stofnun [[Konunglega breska vísindafélagið|Konunglega breska vísindafélagsins]] árið 1660. Árið 1666 varð [[Lundúnabruninn mikli]] til þess að stór hluti miðborgar London eyðilagðist og var endurbyggður skömmu síðar.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/great_fire_02.shtml |work=BBC News |title=London's Burning: The Great Fire |access-date=25 September 2009}}</ref> Margar stórbyggingar voru hannaðar af arkitektinum [[Christopher Wren]]. Tveir flokkar komu fram á þinginu: [[Toríar]] og [[Viggar (Bretland)|Viggar]]. Toríar studdu upphaflega hinn kaþólska [[Jakob 2. Englandskonungur|Jakob 2.]], en sumir þeirra gengu í lið með Viggum í dýrlegu byltingunni og buðu [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmi af Óraníu]] krúnuna. Andstæðingar Vilhjálms voru kallaðir [[Jakobítar]] og þeir nutu einkum fylgis í norðurhluta landsins og Skotlandi. Undir stjórn [[Stúartætt]]ar þandist verslunarveldi Englendinga út um allan heim og hagsæld jókst. Stærsti kaupskipafloti Evrópu varð til í Bretlandi.<ref>{{Cite web|title=The History Press {{!}} The Stuarts|url=https://www.thehistorypress.co.uk/the-stuarts|access-date=11 April 2021|website=www.thehistorypress.co.uk|language=en}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Þing Englands og Skotlands samþykktu hvert í sínu lagi að sameina löndin tvö og stofna [[Konungsríki Stóra-Bretlands]] árið 1707.<ref name="unionwithscotland" /><ref name="Britons" /> Ýmsar stofnanir, löggjöf og kirkjuskipan, voru áfram aðskilin. === Nútíminn === [[File:CanalettoSomersetHouseTerrace.jpg|thumb|[[Thames-á]] á [[Georgstímabilið|Georgstímabilinu]] frá svölum á Somerset House í átt að Saint Paul's (um 1750).]] Eftir að Konungsríkið Stóra-Bretland var stofnað áttu [[Konunglega breska vísindafélagið]], [[skoska upplýsingin]] og [[enska upplýsingin]] þátt í nýjungum í visindum og verkfræði, meðan mikill vöxtur í [[þríhyrningsverslunin]]ni á Atlantshafi sem naut verndar [[konunglegi breski sjóherinn|konunglega breska sjóhersins]] skapaði undirstöður undir [[breska heimsveldið]]. Í Englandi hófst [[iðnbyltingin]] sem olli miklum efnahagslegum, samfélagslegum og menningarlegum breytingum á ensku samfélagi. Á þeim tíma iðnvæddist landbúnaðurinn, iðnaðarframleiðslan og námavinnsla, auk þess sem nýir innviðir fyrir vöruflutninga og fólksflutninga stóðu undir útþenslu og þróun iðnfyrirtækja.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/workshop_of_the_world_01.shtml |title=The Workshop of the World |author=Hudson, Pat |publisher=BBC |access-date=10 December 2010}}</ref> Árið 1761 var [[Bridgewater-skurðurinn]] opnaður í Norðvestur-Englandi og markaði upphaf skurðatímabilsins í Bretlandi.<ref name="Briton20015">{{Harvnb|Office for National Statistics|2000|p=5}}; {{harvnb|McNeil|Nevell|2000|p=4}}.</ref> Árið 1825 hóf fyrsta varanlega farþegalestin starfsemi: [[Stockton- og Darlington-lestin]].<ref name="Briton20015"/> [[File:Turner, The Battle of Trafalgar (1822).jpg|thumb|[[Orrustan við Trafalgar]] var sjóorrusta milli breska sjóhersins og sameinaðs spænsks og fransks flota í Napóleonsstyrjöldunum.<ref>{{Cite web|date=28 July 2014|title=Department of History – Napoleonic Wars|url=http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Napoleonic%20Wars.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728203458/http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Napoleonic%20Wars.aspx|url-status=dead|archive-date=28 July 2014|access-date=8. apríl 2021}}</ref>]] Vegna [[iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]] fluttust margir verkamenn frá sveitum Englands í ört vaxandi þéttbýliskjarna til að vinna í verksmiðjum, til dæmis í [[Birmingham]] og [[Manchester]], sem voru nefndar „verkstæði heimsins“ og „vöruhúsaborgin“.<ref>{{Harvnb|McNeil|Nevell|2000|p=9}}.; {{cite web |url=http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/ |access-date=4 October 2009 |title=Heritage |publisher=visitbirmingham.com |author=Birmingham City Council |author-link=Birmingham City Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426080011/http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/ |archive-date=26 April 2012}}</ref> Manchester var fyrsta iðnaðarborg heimsins.<ref name="Industrial city">{{cite web|title=Manchester – the first industrial city|url=http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309184810/http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp|archive-date=9 March 2012|access-date=17 March 2012|publisher=Entry on Sciencemuseum website}}</ref> Þegar [[franska byltingin]] hófst hélst stöðugleiki í Englandi. [[William Pitt yngri]] var forsætisráðherra í valdatíð [[Georg 3. Bretakonungur|Georgs 3.]] Staðgengilsstjórn [[Georg 4.|Georgs 4.]] var þekkt fyrir framfarir í listum og arkitektúr.<ref>{{Cite web|title=Regency {{!}} British Architectural Dates and Styles {{!}} Property {{!}} UK {{!}} Mayfair Office|url=https://www.mayfairoffice.co.uk/members-home/British-Architectural-Styles/British-Architectural-Styles-Regency|access-date=8 April 2021|website=www.mayfairoffice.co.uk|archive-date=17 apríl 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417084322/https://www.mayfairoffice.co.uk/members-home/British-Architectural-Styles/British-Architectural-Styles-Regency|url-status=dead}}</ref> Í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]] hugðist Napóleon gera innrás í Bretland úr suðaustri, en það gerðist þó aldrei og [[Horatio Nelson]] vann sigur á her Napóleons á sjó, meðan [[Arthur Wellesley]] vann sigur á landi. Sigur Breta í [[orrustan við Trafalgar|orrustunni við Trafalgar]] staðfesti yfirburði breska sjóhersins.<ref>Bennet, Geoffrey (2004). ''The Battle of Trafalgar''. England: Pen & Sword Books Limited, CPI UK, South Yorkshire.</ref> Á [[Napóleonstímabilið|Napóleonstímabilinu]] varð til bresk sjálfsmynd og hugmynd um [[Bretar|Breta]] sem sameinaða þjóð Englendinga, Skota og Wales-búa.<ref name="Colley1">{{Harvnb|Colley|1992|p=1}}.</ref> [[File:Frith A Private View.jpg|thumb|[[Viktoríutímabilið]] er oft nefnt em dæmi um [[gullöld]]. Málverk eftir [[William Powell Frith]] sem á að sýna menningarmun.]] London varð stærsta og fjölmennasta þéttbýlissvæði heims á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]] og verslun, her og floti breska heimsveldisins nutu mikillar virðingar.<ref>{{cite book |last=Haggard |first=Robert F. |url=https://books.google.com/books?id=53VUwDw_UYMC&q=prestige+of+the+british+empire+in+victorian+times&pg=PA13 |title=The persistence of Victorian liberalism:The Politics of Social Reform in Britain, 1870–1900 |page=13 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-0-313-31305-9 |year=2001}}</ref> Á þessum tíma urðu miklar tækniframfarir sem leiddu til aukinnar velsældar.<ref name=":17">{{Cite web|last=Atterbury|first=Paul|date=17 February 2011|title=Victorian Technology|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/victorian_technology_01.shtml|access-date=13 October 2020|website=BBC History}}</ref> Róttækar stjórnmálahreyfingar eins og [[Chartistar]] og [[súffragettur]] áttu þátt í að hraða lagalegum umbótum sem leiddu til almenns kosningaréttar.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/abolition_women_article_01.shtml#five |title=Women: From Abolition to the Vote |author=Crawford, Elizabeth |publisher=BBC |access-date=10 December 2010}}</ref> [[Samuel Hynes]] lýsti [[Játvarðstímabilið|Játvarðstímabilinu]] sem þægilegum tíma þar sem konur gengu með [[myndahattur|myndahatta]] og kusu ekki, ríkt fólk skammaðist sín ekki fyrir að sýna ríkidæmi sitt, og [[Heimsveldi þar sem sólin sest aldrei|sólin settist aldrei á breska fánann]].<ref>{{Cite web|title=Manor House. Edwardian Life {{pipe}} PBS|url=https://www.pbs.org/manorhouse/edwardianlife/introduction.html|website=www.pbs.org}}</ref> Breytingar á valdajafnvægi í Austur- og Mið-Evrópu leiddu til [[fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldar]] þar sem hundruð þúsunda enskra hermanna börðust fyrir Bretland sem hluti af [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöld)|Bandamönnum]] Tveimur áratugum síðar var Bretland enn hluti af [[Bandamenn (síðari heimsstyrjöld)|Bandamönnum]] í [[síðari heimsstyrjöld]]. Undir lok [[Þykjustustríðið|þykjustustríðsins]] varð [[Winston Churchill]] forsætisráðherra. Margar enskar borgir urðu fyrir miklu tjóni í [[Orrustan um Bretland|loftárásum Þjóðverja]]. Eftir stríðið hófst hröð [[afnýlenduvæðing]] [[breska heimsveldið|breska heimsveldisins]] og tækniþróun olli miklum breytingum á daglegu lífi fólks. Bílar urðu helsti samgöngumátinn og [[þotuhreyfill]]inn (önnur ensk uppfinning) leiddi til þess að flugferðir urðu hagkvæmari.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituaries-air-commodore-sir-frank-whittle-1309015.html |title=Obituaries: Air Commodore Sir Frank Whittle |author=Golley, John |date=10 August 1996 |access-date=2 December 2010 |newspaper=The Independent |location=London}}</ref> Búseta fólks í Englandi breyttist með tilkomu bifreiða og heilsugæslan [[National Health Service]] hóf að veita almenningi ókeypis heilbrigðisþjónustu árið 1948. Þessi þróun leiddi til breytinga á sveitarfélögum í Englandi um miðja 20. öld.<ref>{{Harvnb|Clark|Steed|Marshall|1973|p=1}}; {{Harvnb|Wilson|Game|2002|p=55}}.</ref> Frá og með 20. öld hafa miklir fólksflutningar orðið til Englands, aðallega frá öðrum hlutum [[Bretlandseyjar|Bretlandseyja]], en líka frá öðrum [[Breska samveldið|samveldislöndum]], sérstaklega [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]].<ref>{{harvnb|Gallagher|2006|pp=10–11}}.</ref> Frá 8. áratug 20. aldar hefur störfum fækkað í iðnaði og fjölgað í [[þjónustugeirinn|þjónustugeiranum]].<ref name="Thatcher">{{harvnb|Reitan|2003|p=50}}.</ref> England varð hluti af [[Evrópska efnahagssvæðið|evrópska efnahagssvæðinu]] sem síðar varð [[Evrópusambandið]]. Frá lokum 20. aldar breyttist stjórn Bretlands þannig að aukin völd færðust til endurreistra þinga Skotlands, Wales og Norður-Írlands.<ref>{{cite journal |last=Keating |first=Michael |author-link=Michael Keating (political scientist) |date=1 January 1998 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |url=https://archive.org/details/sim_publius_winter-1998_28_1/page/217 |journal=Publius: The Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |page=217 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}</ref> [[England og Wales]] er þó áfram til sem sérstakt lögsagnarumdæmi innan Bretlands.<ref name="BBC Wales">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/guide/ch11_part2_coming_of_the_tudor.shtml |title=The coming of the Tudors and the Act of Union |year=2009 |publisher=BBC News |website=[[BBC Wales]] |access-date=9 September 2009}}</ref> Aukin valddreifing hefur leitt til meiri áherslu á sérstaka enska sjálfsmynd.<ref>{{harvnb|Kenny|English|Hayton|2008|p=3}}; {{Harvnb|Ward|2004|p=180}}.</ref> Ekkert sérstakt þing eða stjórn Englands er til, og hugmyndum um slíka sérstjórn hefur verið hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslum.<ref name="refreject"/> == Landfræði == England nær yfir tvo þriðju hluta [[Stóra-Bretland]]s með eyjum, eins og [[Wighteyja|Wighteyju]] og [[Scilly-eyjar|Scilly-eyjum]]. [[Skotland]] liggur að landinu í norðri og [[Wales]] í vestri. England er nær [[Meginland Evrópu|meginlandi Evrópu]] en aðrir hlutar Bretlands. [[Ermarsund]] greinir England að meginlandinu og er 52 [[kílómetri|km]] að breidd þar sem það er grennst.<ref name="Engchannel">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/187921/English-Channel |title=English Channel |year=2009 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=britannica.com |access-date=15 August 2009}}</ref> [[Ermarsundsgöngin]] skammt frá [[Folkestone]] tengja England beint við [[Frakkland]]i.<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcAboutUs/ukm/history.htm |publisher=EuroTunnel.com |access-date=5 September 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081116055538/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcAboutUs/ukm/history.htm |archive-date=16 November 2008}}</ref> England á líka strönd að [[Norðursjór|Norðursjó]] og [[Atlantshaf]]i. Helstu hafnarborgir landsins, London, [[Liverpool]] og [[Newcastle upon Tyne]], liggja við árnar [[Thames]], [[Mersey]] og [[Tyne-á]]. Lengsta áin sem rennur um England er [[Severn]], 354 km að lengd.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/england/sevenwonders/west/severn-river/ |publisher=BBC |title=The River Severn |access-date=5 December 2010}}</ref> Hún rennur út í [[Bristolsund]] og er þekkt fyrir [[Severn-röstin]]a, [[sjávarfallaröst]] sem getur myndað 2 metra brimöldur.<ref>{{cite web |url=http://www.environment-agency.gov.uk/homeandleisure/recreation/31439.aspx |title=Severn Bore and Trent Aegir |publisher=Environment Agency |access-date=5 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122125420/http://environment-agency.gov.uk/homeandleisure/recreation/31439.aspx |archive-date=22 November 2010}}</ref> Lengsta áin sem aðeins rennur um England er þó Thames sem er 346 km að lengd.<ref name="Thames">{{cite web |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/related-139-94056-articles-reviews/River+Thames-London+(England)/related.do |title=River Thames and London (England) |website=London Evening Standard |location=London |access-date=17 August 2009 |archive-date=6 júní 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606141607/http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/related-139-94056-articles-reviews/River%2BThames-London%2B%28England%29/related.do |url-status=dead }}{{dead link|date=October 2017|bot=medic}}</ref> [[File:Malvern Hills - England.jpg|left|thumb|[[Malvern-hæðir]] í ensku sýslunum [[Worcestershire]] og [[Herefordshire]] eru skilgreindar sem svæði einstakrar náttúrufegurðar.]] Í Englandi eru mörg vötn. Stærsta stöðuvatn landsins er [[Windermere]] í vatnasvæðinu [[Lake District]].<ref name="metoffice_nw">{{cite web |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/nw/ |title=North West England & Isle of Man: climate |publisher=Met Office |access-date=5 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605003213/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/nw/ |archive-date=5 June 2011 }}</ref> Landslag í Englandi einkennist aðallega af lágum hæðardrögum, en í norðri er landið fjalllendara. Þar eru [[Pennínafjöll]], sem eru fjallgarður sem liggur frá austri til vesturs, [[Kúmbríufjöll]] í Lake District og [[Cheviot-hæðir]] við landamæri Englands og Skotlands. Hæsti tindur Englands er [[Scafell Pike]], 978 metrar á hæð.<ref name="metoffice_nw" /> [[Shropshire-hæðir]] liggja að landamærum Wales, og [[Dartmoor]] og [[Exmoor]] eru heiðarlönd í suðvestri. Í [[Austur-Anglía|Austur-Anglíu]] er flatt undirlendi notað sem beitiland. Þetta svæði er kallað [[Fens]]. [[Tees–Exe-línan]] er stundum notuð til að greina norður- og vesturhlutann, með eldra bergi og meira hálendi; frá suður- og austurhlutanum sem einkennist af meira flatlendi og setbergi.<ref>{{cite book|title=World Regional Geography|url=https://books.google.com/books?id=yAgGHnENHjoC&q=tees+exe+line+england+lowland+upland&pg=PA100|publisher=Joseph J. Hobbs|access-date=6 December 2017|isbn=978-0-495-38950-7|date=13 March 2008}}</ref> Elstu fjöll landsins eru [[Pennínafjöll]] sem eru stundum kölluð „hryggjarsúla landsins“ og eru frá lokum [[fornlífsöld|fornlífsaldar]] frá því fyrir um 300 milljón árum..<ref>{{cite web |url=http://www.summitpost.org/area/range/220026/pennines.html |title=Pennines |publisher=Smmit Post |access-date=8 September 2009}}</ref> Þau eru meðal annars mynduð úr [[sandsteinn|sandsteini]] og [[kalksteinn|kalksteini]] og þar er líka að finna [[kol]]alög. [[Karst]]landslag er að finna í [[Yorkshire]] og [[Derbyshire]]. Við fjöllin eru mýrlendi og frjósamir dalir þar sem árnar skera sig inn í þau. [[Yorkshire Dales-þjóðgarðurinn|Yorkshire Dales]] og [[Peak District]] eru tveir þjóðgarðar í Pennínafjöllum. Í suðvestri eru heiðarlöndin Dartmoor og Exmoor sem liggja á granítklöpp og þar sem milt úthafsloftslag er ríkjandi. Bæði heiðarlöndin eru þjóðgarðar.<ref>{{cite web |url=http://www.nationalparks.gov.uk/aboutus |title=National Parks&nbsp;– About us |publisher=nationalparks.gov.uk |access-date=5 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101027162402/http://www.nationalparks.gov.uk/aboutus |archive-date=27 October 2010 |url-status=dead }}</ref> [[Ensku láglöndin]] eru í mið- og suðurhluta landsins og einkennast af grónum hæðardrögum, eins og [[Cotswold-hæðir|Cotswold-hæðum]], [[Chiltern-hæðir|Chiltern-hæðum]], [[North Downs]] og [[South Downs]]. Við ströndina eru hvítir kalksteinsklettar, eins og við [[Dover]]. Þar eru líka sléttur eins og [[Salisbury-sléttan]], [[Somerset-flatlendið]], [[Suðurstrandarsléttan]] og [[Fenin (Englandi)|Fenin]]. == Stjórnmál == [[File:Palace of Westminster, London - Feb 2007.jpg|thumb|right|[[Westminster-höll]] er samkomustaður [[breska þingið|breska þingsins]].]] England er hluti af Bretlandi, þar sem er [[þingbundið konungsvald]] með [[þingræði]]skerfi.<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "United Kingdom"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ |date=2021-01-09 }} CIA ''The World Factbook'']. Retrieved 13 April 2021</ref> England hefur ekki haft sína eigin ríkisstjórn síðan 1707 en með [[Sambandslögin 1707|sambandslögunum]] sameinuðust [[konungsríkið Skotland]] og [[konungsríkið England]] í [[konungsríkið Stóra-Bretland]].<ref name="unionwithscotland">{{cite web |title=The first Parliament of Great Britain |url=http://www.parliament.uk/actofunion/08_02_great.html |publisher=Parliament.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621165514/http://www.parliament.uk/actofunion/08_02_great.html |archive-date=21 June 2008}}</ref> Fyrir sambandið var landinu stjórnað af [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|konungi]] og [[enska þingið|þinginu]]. Í dag fer [[breska þingið]] með stjórn Englands, en önnur lönd Bretlands hafa sínar eigin ríkisstjórnir og þing sem starfa í umboði þess.<ref name="Devolution">{{cite web |url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/devolution.aspx |title=Devolution in the United Kingdom |date=26 March 2009 |author=Cabinet Office |author-link=Cabinet Office |publisher=cabinetoffice.gov.uk |access-date=16 August 2009}}</ref> Í [[Neðri málstofa breska þingsins|neðri málstofu breska þingsins]] sitja 532 fulltrúar einmenningskjördæma á Englandi, af 650 þingmönnum deildarinnar.<ref>{{cite web |title=Lists of MPs |url=http://www.parliament.uk/mps-lords-and-offices/mps/ |publisher=Parliament.uk |access-date=21 May 2009}}</ref> Eftir [[þingkosningar í Bretlandi 2019]] voru fulltrúar úr [[Íhaldsflokkurinn (Bretlandi)|Íhaldsflokknum]] 345, 179 úr [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokknum]], sjö úr [[Frjálslyndi flokkurinn (Bretlandi)|Frjálslynda flokknum]], einn úr [[Græningjaflokkur Englands og Wales|Græningjum]], og [[forseti neðri málstofu breska þingsins]], [[Lindsay Hoyle]]. Eftir að breska þingið fól þingum annarra landa Bretlands að fara með stjórn að hluta í Skotlandi, Wales og Norður-Írlandi, hefur verið rætt um að koma á líku fyrirkomulagi í Englandi. Upphaflega var rætt um að hvert [[héruð Englands|hérað]] fengi eigin þing, en þegar tillögunni var hafnað af [[Norðaustur-England]]i í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2004, var hætt við það.<ref name="refreject">{{cite news |last=Sherman |first=Jill |author2=Andrew Norfolk |date=5 November 2004 |title=Prescott's dream in tatters as North East rejects assembly |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |archive-date=25 May 2010}}</ref> Eitt vandamál er [[spurningin um Vestur-Lothian]] þar sem þingmenn úr Skotlandi og Wales geta kosið um löggjöf sem snertir eingöngu England, meðan enskir þingmenn geta ekki kosið um mál sem hin þingin fást við.<ref>{{cite news |title=West Lothian question |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7702326.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=31 October 2008}}</ref> Þetta hefur verið sett í samhengi við það að England er eina land Bretlands þar sem ekki eru ókeypis lyfseðlar og skráningargjöld í háskóla<ref name="msnmoney">{{cite web |title=Are Scottish people better off? |url=http://money.uk.msn.com/consumer/article.aspx?cp-documentid=6543296 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417222726/http://money.uk.msn.com/consumer/article.aspx?cp-documentid=6543296 |archive-date=17 April 2008 |publisher=MSN Money |access-date=5 September 2009}}</ref> og hefur leitt til vaxandi enskrar þjóðernishyggju.<ref>{{cite news |title=English nationalism "threat to UK" |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/596703.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=9 January 2000}}</ref> Sumir hafa því stungið upp á stofnun sérstaks ensks þings<ref>{{cite news |last=Davidson |first=Lorraine |date=3 June 2008 |title=Gordon Brown pressed on English parliament |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article4061785.ece |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529115803/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article4061785.ece |archive-date=29 May 2010}}</ref> meðan aðrir hafa mælt með því að aðeins enskir þingmenn fái að kjósa um löggjöf sem eingöngu varðar England.<ref>{{cite news |title=English votes for English laws' plan by Tories |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/english-votes-for-english-laws-plan-by-tories-857647.html |access-date=5 September 2009 |work=The Independent |location=London |first=Andrew |last=Grice |date=1 July 2008}}</ref> == Efnahagslíf == [[Mynd:City of London Skyline.jpg|thumb|350px|[[Lundúnaborg]] er miðstöð heimsefnahags.]] England er eitt af stærstu efnahagskerfum [[Evrópa|Evrópu]] og fimmta stærsta í heimi. Hagkerfi Englands notar [[engilsaxneskt haglíkan]]. Það er eitt af fjórum hagkerfum á Bretlandi, og 100 af 500 stærstum fyrirtækjum í Evrópu eru með höfuðstöðvar í [[London]]. Sem hluti Bretlands er England aðalmiðstöð fyrir efnahagsmál heimsins. England er eitt iðnvæddu landa í heimi. Aðaliðnaðasvæði eru efna- og lyfjaiðnaðir og tækniiðnaðir eins og [[geimverkfræði]], [[vopn]]aiðnaður og framleiðslu [[hugbúnaður|hugbúnaða]]. London flytur út aðallega iðnaðarvörur and flytja inn efni eins og jarðolía, te, ull, hrásykur, timbur, smjör, málmur og kjöt. Í fyrra flutti út England meira en 30.000 [[tonn]] nautakjöta eiga 75.000.000 [[breskt pund|breskra punda]]. [[Frakkland]], [[Ítalía]], [[Grikkland]], [[Holland]], [[Belgía]] og [[Spánn]] eru aðalinnflytjendur nautakjöta frá Englandi. Seðlabanki Bretlands sem setur vaxtaprósentur og kemur á peningamálastefnu er [[Englandsbanki]] í London. [[Kauphöllin í London]] er líka í borginni og er aðalkauphöllin í Bretlandi og er stærsta í Evrópu. London er alheimsleiðtogi í fjármáli, börgin er stærsta fjármálamiðstöð í Evrópu. Hefðbundnir framleiðslu- og þungaiðnaðir hafa hnignað undanfarið á Englandi eins og annars staðar á Bretlandi. Um leið hafa [[þjónustugrein]]ar orðið öllu meira mikilvægar. Til dæmis er [[ferðaþjónusta]] sjötti stærsti iðnaðurinn á Bretlandi og gaf hagkerfinu 76 milljónir breskra punda. Árið [[2002]] ræður hún 1.800.000 stöðugildi fólks eða 6,1% vinnandi íbúa. Aðalmiðstöð fyrir ferðamenn er London og börgin laðar að milljónum ferðamanna árlega. Embættislegi gjaldmiðill Bretlands er [[breskt pund]] (stundum ''sterlingspund'' eða ''GBP'', e. ''pound sterling''). == Íbúar == [[File:England counties population (crop).png|thumb|alt=Kort af Englandi þar sem sýslurnar eru litaðar með missterkum bláum lit.|Borgar- og sveitasýslur eftir mannfjölda.]] [[File:England and Wales population cartogram districts.svg|thumb|Íbúafjöldi Englands og Wales eftir stjórnsýslueiningum.]] England er langfjölmennasta land Bretlands, með yfir 56 milljón íbúa, sem eru 84% af heildarfjöldanum.<ref name="2011census"/>{{rp|12}}<ref>{{cite web |author=Office for National Statistics |author-link=Office for National Statistics |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2011-and-mid-2012/index.html |title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland&nbsp;– current datasets |publisher=statistics.gov.uk |access-date=5 October 2013 |date=8 August 2013 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Ef England væri sérstakt ríki væri það 25. fjölmennasta ríki heims miðað við árið 2005.<ref>{{cite web |last=United Nations Department of Economic and Social Affairs |author-link=United Nations Department of Economic and Social Affairs |title=World Population Prospects: Analytical Report for the 2004 |url=https://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm |publisher=United Nations |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090807035831/http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm |archive-date=7 August 2009 |url-status=dead }}</ref> [[Englendingar]] eru [[bresk þjóð]].<ref name="ethnicityengl">{{cite web |author=Office for National Statistics |author-link=Office for National Statistics |title=Ethnicity and National Identity in England and Wales 2011 |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html |publisher=Statistics.gov.uk |access-date=5 October 2013 |year=2011 |archive-date=24 janúar 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124090812/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html |url-status=dead }}</ref> Sumar erfðarannsóknir benda til þess að 75-95% þeirra séu afkomendur landnema frá forsögulegum tíma sem fluttust þangað upprunalega frá [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]], með um 5% framlagi [[Englar (þjóð)|Engla]] og [[Saxar|Saxa]], auk þó nokkurs framlags frá [[Norðurlönd]]unum.{{sfn|Oppenheimer|2006|p=378}}<ref>{{cite web |title=British and Irish, descendant of the Basques? |url=http://www.eitb24.com/new/en/B24_38277/life/GENETIC-STUDY-British-and-Irish-descendant-of-the-Basques/ |publisher=Eitb24.com |access-date=5 September 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516142837/http://www.eitb24.com/new/en/B24_38277/life/GENETIC-STUDY-British-and-Irish-descendant-of-the-Basques/ |archive-date=16 May 2011}}; {{cite news |title=What does being British mean? Ask the Spanish |url=https://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3348004/What-does-being-British-mean-Ask-the-Spanish.html |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |access-date=5 September 2009 |first=Stephen |last=Oppenheimer |date=10 October 2006a |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715070548/http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3348004/What-does-being-British-mean-Ask-the-Spanish.html |archive-date=15 July 2009 }}</ref> Aðrar rannsóknir meta framlag germanskra þjóða sem allt að 50%.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/03/06/science/06brits.html |title=A United Kingdom? Maybe |last=Wade |first=Nicholas |date=6 March 2007 |newspaper=The New York Times |access-date=8 August 2009}}; {{cite journal |title=Evidence for an apartheid-like social structure in early Anglo-Saxon England |pmc=1635457 |year=2006 |volume=273 |issue=1601 |pmid=17002951 |last1=Thomas |first1=M.G. |last2=Stumpf |first2=M.P. |last3=Härke |first3=H. |pages=2651–7 |doi=10.1098/rspb.2006.3627 |journal=Proceedings: Biological Sciences}}</ref> Ýmis menningarsamfélög hafa orðið áhrifamikil á Englandi í gegnum söguna: [[Forsögulegt Bretland|forsöguleg samfélög]], [[Bretar (söguleg þjóð)|Bretar]],<ref>{{cite web |title=Roman Britons after 410 |url=http://www.britarch.ac.uk/ba/ba68/feat1.shtml |publisher=Britarch.ac.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522193002/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba68/feat1.shtml |archive-date=22 May 2009 |url-status=dead}}</ref> [[Rómaveldi]], [[Engilsaxar]],<ref>{{cite book |title=Anglo-Saxon Origins: The Reality of the Myth |url=https://books.google.com/books?id=D3GPUqysfoAC&q=Anglo-Saxon%20Origins%3A%20The%20Reality%20of%20the%20Myth&pg=PA3 |access-date=5 September 2009 |publisher=Malcolm Todd |isbn=978-1-871516-85-2 |last=Cameron |first=Keith |date=March 1994}}</ref> [[Víkingar]],<ref>{{cite news |title=Legacy of the Vikings |url=https://www.bbc.co.uk/history/trail/conquest/after_viking/legacy_vikings_01.shtml |work=BBC News |access-date=5 September 2009}}</ref> [[Gelar]] og [[Normannar]]. Samfélög brottfluttra Englendinga er víða að finna í fyrrum löndum breska heimsveldisins, sérstaklega í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], [[Kanada]], [[Ástralía|Ástralíu]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] og [[Nýja-Sjáland]]i.<ref>{{cite news |title=Shifting Identities&nbsp;– statistical data on ethnic identities in the US |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_/ai_80408799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112123723/http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_/ai_80408799 |url-status=dead |archive-date=12 January 2016 |publisher=Bnet |access-date=29 July 2009 |year=2001}}</ref> <ref>{{cite web |title=Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |publisher=Statistics Canada |access-date=29 July 2009 |date=2 April 2008 |archive-date=1 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101151108/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Australian Population: Ethnic Origins |url=http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf |author=Centre for Population and Urban Research, Monash University |access-date=29 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719124226/http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf |archive-date=19 July 2011 }}</ref><ref>{{cite web |title=Inmigración británica en Chile |url=http://www.galeon.com/typepad/ |publisher=Galeon.com |access-date=29 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822074242/http://www.galeon.com/typepad/ |archive-date=22 August 2009 |url-status=dead }}</ref> Frá lokum 20. aldar hafa margir Englendingar flust til Spánar.<ref>{{cite news |title=An Englishman's home is his casa as thousands go south |url=https://www.theguardian.com/world/2005/oct/09/spain.spain |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=5 September 2009 |first=Jason |last=Burke |date=9 October 2005}}; {{cite news |url=https://www.theguardian.com/society/2007/nov/16/emigration |title=Record numbers leave the country for life abroad |first=Alan |last=Travis |author2=Sarah Knapton |date=16 November 2007 |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=8 August 2009}}</ref> Þegar ''[[Dómsdagsbókin]]'' var samin árið 1086 var íbúafjöldi Englands tvær milljónir. Um 10% bjuggu þá í þéttbýli.<ref>{{cite web |author=University of Wisconsin |title=Medieval English society |url=http://history.wisc.edu/sommerville/123/123%2013%20Society.htm |access-date=14 August 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111025121640/http://history.wisc.edu/sommerville/123/123%2013%20Society.htm |archive-date=25 October 2011 |url-status=dead}}</ref> Árið 1801 var íbúafjöldinn 8,3 milljónir og árið 1901 var hann orðinn 30,5 milljónir.<ref>{{cite report |publisher=[[Office for National Statistics]] |title=Focus on People and Migration |url=http://ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/focus-on-people-and-migration/december-2005/index.html |date=7 December 2005 |chapter=Chapter 1 – The UK population: past, present and future |chapter-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/focus-on-people-and-migration/december-2005/focus-on-people-and-migration---focus-on-people-and-migration---chapter-1.pdf |access-date=16 February 2017 |format=PDF }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Efnahagslegur vöxtur í [[Suðaustur-England]]i hefur gert það að áfangastað fyrir fólksflutninga annars staðar að í Bretlandi.<ref name="ethnicityengl"/> Þó nokkur fjöldi Íra hefur líka flust til Englands.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/1224611.stm |title=One in four Britons claim Irish roots |work=BBC News |access-date=26 November 2010 |date=16 March 2001}}</ref> Hlutfall íbúa af evrópskum uppruna er 87,5%. Þar á meðal eru íbúar af þýskum<ref name="migra"/> og pólskum uppruna.<ref name="ethnicityengl"/> Innflytjendur hafa flust til Englands lengra að síðan á 6. áratugnum. Um 6% íbúa Englands tilheyra fjölskyldum sem komu upprunalega frá [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]] ([[Indland]]i, [[Pakistan]] og [[Bangladess]]).<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra">{{cite news |title=British Immigration Map Revealed |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4218740.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=7 September 2005}}</ref> Um 0,7% íbúa eru af kínverskum uppruna.<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra"/> 2,9% íbúa eru þeldökkir af afrískum og karabískum uppruna, sérstaklega frá fyrrum breskum nýlendum þar.<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra"/> Árið 2007 tilheyrðu 22% skólabarna í Englandi minnihlutaþjóðarbrotum<ref name="Paton">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1564365/One-fifth-of-children-from-ethnic-minorities.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1564365/One-fifth-of-children-from-ethnic-minorities.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=One fifth of children from ethnic minorities |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Graeme |last=Paton |date=1 October 2007 |access-date=14 August 2014}}</ref> og árið 2011 var fjöldi þeirra 26,5%.<ref name="Shepherd">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/education/2011/jun/22/quarter-state-school-pupils-from-ethnic-minority |title=Almost a quarter of state school pupils are from an ethnic minority |newspaper=The Guardian |location=London |first=Jessica |last=Shepherd |date=22 June 2011 |access-date=17 January 2014}}</ref> Um helmingur fólksfjölgunar milli 1991 og 2001 var vegna aðflutnings.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article379434.ece |title=Immigration rise increases segregation in British cities |last=Leppard |first=David |date=10 April 2005 |work=The Times |location=London |access-date=8 August 2009 |archive-date=11 febrúar 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080211185641/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article379434.ece |url-status=dead }}</ref> Deilur um þennan aðflutning eru áberandi í enskum stjórnmálum.<ref>{{cite web |title=Immigration debate hots up in England |url=http://www.dawn.com/news/821775/immigration-debate-hots-up-in-england |publisher=The Independent News Service |date=26 November 2008 |access-date=14 August 2014}}</ref> Í könnun innanríkisráðuneytisins árið 2009 sögðust 80% aðspurðra vilja takmarka aðflutning fólks.<ref>{{cite news |title=80% say cap immigration |url=http://www.express.co.uk/posts/view/115745/80-say-cap-immigration |newspaper=Daily Express |location=London |date=23 July 2009 |first=Gabriel |last=Milland |access-date=5 September 2009}}</ref> [[Hagstofa Bretlands]] áætlar að íbúum muni fjölga um 9 milljónir milli 2014 og 2039.<ref>{{cite report |title=National Population Projections: 2014-based Statistical Bulletin |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationprojections/bulletins/nationalpopulationprojections/2015-10-29 |date=29 October 2015 |publisher=Office for National Statistics}}</ref> [[Kornbretar]] eru eina þjóðarbrotið sem er upprunnið á Englandi, sem er viðurkennt af ríkisstjórn Bretlands samkvæmt [[Rammasamkomulag um vernd þjóðarbrota|Rammasamkomulagi um vernd þjóðarbrota]] frá 2014.<ref name="ReferenceB">{{cite news |title=Cornish people formally declared a national minority along with Scots, Welsh and Irish |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/cornish-people-formally-declared-a-national-minority-along-with-scots-welsh-and-irish-9278725.html |access-date=23 April 2014 |newspaper=The Independent |date=23 April 2014 |archive-date=24 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424100108/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/cornish-people-formally-declared-a-national-minority-along-with-scots-welsh-and-irish-9278725.html |url-status=dead }}</ref> === Tungumál === {{aðalgrein|Enska}} Enska varð til á Englandi og er aðaltungumál Englands í dag. Enska er vesturgermanskt [[indóevrópsk tungumál|indóevrópskt]] tungumál og er skylt [[Skoska|skosku]] og [[frísneska|frísnesku]]. Í sögu málsins er tímabilið fram til ársins [[1066]] nefnt [[fornenska]] en frá árinu 1066 til [[15. öld|15. aldar]] er talað um [[miðenska|miðensku]] og frá 15. öld um nútímaensku. Allt frá árinu 1066 hefur enska orðið fyrir miklum áhrifum frá latínu og frönsku, ekki síst orðaforðinn sem er nú að verulegu leyti af latneskum rótum líkt og í [[Rómönsk mál|rómönsku málunum]]. === Borgir === [[London]] er stærsta borg Bretlands og er líka [[höfuðborg]] landsins. Þær eru stærsta þéttbýli á landinu. [[Birmingham]] er önnur stærsta borgin. Aðrar stórar borgir eru [[Manchester]], [[Leeds]], [[Liverpool]], [[Newcastle]], [[Sheffield]], [[Bristol]], [[Coventry]], [[Bradford]], [[Leicester]] og [[Nottingham]]. Stærsta höfnin er [[Poole]] á suðströndinni. {|class="wikitable" |- !Röð !Þéttbýli !Fólksfjöldi<br />(manntal 2011) !Staðir !Stærri þéttbýlisstaðir |- !1 |[[Þéttbýli Stór-Lundúnasvæðisins]] |9.787.426 |67 |[[London]] |- !2 |[[Stór-Manchester]] |2.553.379 |57 |[[Manchester]], [[Salford]], [[Bolton]], [[Stockport]], [[Oldham]] |- !3 |[[Þéttbýli Vestur-Miðhéraðanna]] |2.440.986 |22 |[[Birmingham]], [[Wolverhampton]], [[Dudley]], [[Walsall]] |- !4 |[[Þéttbýli Vestur-Yorkshire]] |1.777.934 |26 |[[Leeds]], [[Bradford]], [[Huddersfield]], [[Wakefield]] |- !5 |[[Þéttbýlið Liverpool]] |864.122 |8 |[[Liverpool]], [[St Helens (Merseyside)|St Helens]], [[Bootle]], [[Huyton-with-Roby]] |- !6 |[[Þéttbýlið South-Hampshire]] |855.569 |16 |[[Southampton]], [[Portsmouth]] |- !7 |[[Tyneside]] |774.891 |25 |[[Newcastle upon Tyne]], [[North Shields]], [[South Shields]], [[Gateshead]], [[Jarrow]] |- !8 |[[Þéttbýlið Nottingham]] |729.977 |15 |[[Nottingham]], [[Beeston (Nottinghamshire)|Beeston]] og [[Stapleford (Nottinghamshire)|Stapleford]], [[Carlton, Nottinghamshire|Carlton]], [[Long Eaton]] |- !9 |[[Þéttbýlið Sheffield]] |685.368 |7 |[[Sheffield]], [[Rotherham]], [[Chapeltown (Suður-Yorkshire)|Chapeltown]], [[Mosborough]]/[[Highlane]] |- !10 |[[Þéttbýlið Bristol]] |617.280 |7 |[[Bristol]], [[Kingswood, South Gloucestershire|Kingswood]], [[Mangotsfield]], [[Stoke Gifford]] |} == Menning == {{aðalgrein|Ensk menning}} Ensk menning er breið og fjölbreytileg. Englendingar hafa spilað inn í þróun [[list]]a og [[vísindi|vísindanna]]. Margir mikilvægir vísindamenn og heimspekingar fæddust á Englandi eða hafa búið á Englandi, til dæmis [[Isaac Newton]], [[Francis Bacon (heimspekingur)|Francis Bacon]], [[Charles Darwin]], [[Ernest Rutherford]] (fæddur á [[Nýja-Sjáland]]i), [[John Locke]], [[John Stuart Mill]], [[Bertrand Russell]], [[Thomas Hobbes]] og hagfræðingar svo sem [[David Ricardo]] og [[John Maynard Keynes]]. [[Karl Marx]] skrifaði mest af ritverkum sínum í [[Manchester]]. === Matargerð === Mörg lönd telja að ensk matargerð sé gróf og einföld. Ensk matargerð umbreyttist á sjötta áratuginum undir áhrifum frá [[Indland]]i og [[Kína]] sem fylgdu innflytjendum. Dæmi af hefðbundnum enskum mat eru: [[Mynd:English Breakfast.jpg|thumb|180px|Enskur morgunverður]] {{dálkar |width= | col1 = * [[Eplabaka]] * [[Bjúgu og stappa]] * [[Bedfordshire clanger]] * [[Bubble and Squeak]] * [[Kornbresk kjötbaka]] * [[Bústaðarbaka]] * [[Devonshire rjómaté]] * [[Fiskur og franskar]] | col2width = | col2 = * [[Enskur morgunverður]] * [[Kjötsósa|Kjötsósur]] * [[Hlaupaáll]] * [[Lancashire grýta]] * [[Lincolnshire bjúga|Lincolnshire bjúgu]] * [[Kjötbaka|Kjötbökur]] * [[Baka og stappa]] * [[Ploughmans hádegisverður]] | col3 = * [[Svínabaka|Svínabökur]] * [[Scouse]] * [[Smalabaka]] * [[Spotted Dick]] * [[Nýrnabaka]] * [[Sunnudagssteik]]ur * [[Toad in the hole]] * [[Yorkshire pudding]] }} === Verkfræði === England er fæðingarstaður [[Iðnbyltingin|Iðnbyltingarinnar]] og margir uppfinningamenn bjuggu á Englandi á [[18. öld|18.]] og [[19. öld]]. Frægir verkfræðingar eru til dæmis [[Isambard Kingdom Brunel]], [[Charles Babbage]], [[Tim Berners-Lee]], [[John Dalton]], [[James Dyson]], [[Michael Faraday]], [[Robert Hooke]], [[Robert Stephenson]], [[Joseph Swan]] og [[Alan Turing]]. === Vísindi og heimspeki === [[Mynd:Charles Darwin aged 51.jpg|thumb|right|[[Charles Darwin]].]] Meðal mikilhæfra vísindamanna frá Englandi má nefna [[Isaac Newton]], [[Michael Faraday]], [[Robert Hooke]], [[Robert Boyle]], [[Joseph Priestley]], [[J. J. Thomson]], [[Charles Babbage]], [[Charles Darwin]], [[Stephen Hawking]], [[Christopher Wren]], [[Alan Turing]], [[Francis Crick]], [[Joseph Lister]], [[Tim Berners-Lee]], [[Andrew Wiles]] og [[Richard Dawkins]]. Enskir heimspekingar áttu ríkan þátt í að móta vestræna heimspeki. Þar má nefna [[William af Ockham]], [[Francis Bacon (heimspekingur)|Francis Bacon]], [[Thomas Hobbes]], [[John Locke]], [[Jeremy Bentham]], [[Thomas Paine]], [[John Stuart Mill]], [[Herbert Spencer]], [[Bertrand Russell]], [[G.E. Moore]], [[A.J. Ayer]], [[Gilbert Ryle]], [[J.L. Austin]], [[G.E.M. Anscombe]] og [[Bernard Williams]]. === Bókmenntir === [[Mynd:CHANDOS3.jpg|thumb|upright|right|Leikskáld [[William Shakespeare]].]] Saga enskra bókmennta er rótgróin. Margir [[rithöfundur|rithöfundar]] eru frá Englandi til dæmis leikskáldin [[William Shakespeare]], [[Christopher Marlowe]], [[Ben Jonson]] og [[John Webster]], til viðbótar rithöfundarnir [[Daniel Defoe]], [[Henry Fielding]], [[Jane Austen]], [[William Makepeace Thackeray]], [[Charlotte Brontë]], [[Emily Brontë]], [[J.R.R. Tolkien]], [[Charles Dickens]], [[Mary Shelley]], [[H. G. Wells]], [[George Eliot]], [[Rudyard Kipling]], [[D.H. Lawrence]], [[E.M. Forster]], [[Virginia Woolf]], [[George Orwell]] og [[Harold Pinter]]. [[J.K. Rowling]], [[Enid Blyton]] og [[Agatha Christie]] eru rithöfundar sem hafa orðið frægir á [[20. öld]]. === Tónlist === Tónskáld frá Englandi eru ekki eins fræg og rithöfundarnir þaðan. Flytjendur eins og [[Bítlarnir]], [[Led Zeppelin]], [[Pink Floyd]], [[Elton John]], [[Queen]] og [[The Rolling Stones]] eru meðal þeirra sem hafa selt mest af plötum í heiminum. England er einnig fæðingarstaður margra [[tónlistarstefna]] til dæmis [[harðrokk]]s, [[þungarokk]]s, [[Britpop]]s, [[glamrokk]]s, [[drum and bass]], [[framsækið rokk|framsækins rokks]], [[pönk]]s, [[gotneskt rokk|gotnesks rokks]] og [[triphop]]s. == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * {{Cite book |last=Colley |first=Linda |url=https://archive.org/details/britonsforgingna0000coll |title=Britons: Forging the Nation, 1701–1837 |publisher=Yale University Press |date=1992 |isbn=978-0-300-05737-9 |author-link=Linda Colley}} * {{Cite book |last=Crofton |first=Ian |title=The Kings and Queens of England |publisher=Quercus |date=2007 |isbn=978-1-84724-065-1}} * {{Cite book |last=Crouch |first=David |url=https://archive.org/details/isbn_9781852855956 |title=Normans: The History of a Dynasty |publisher=Hambledon Continuum |date=2006 |isbn=978-1-85285-595-6 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Crystal |first=David |url=https://archive.org/details/storiesofenglish00crys |title=The Stories of English |publisher=The Overlook Press |date=2004 |isbn=978-1-58567-601-9 |author-link=David Crystal}} * {{Cite book |last=Fowler |first=Kenneth |url=https://archive.org/details/ageofplantagenet0000fowl |title=The Age of Plantagenet and Valois: The Struggle for Supremacy, 1328–1498 |publisher=Putnam |date=1967 |isbn=978-0-236-30832-3 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Gallagher |first=Michael |title=The United Kingdom Today |publisher=Franklin Watts |date=2006 |isbn=978-0-7496-6488-6 |location=London}} * {{Cite book |last=Goldberg |first=Jeremy |title=The Black Death in England |publisher=Paul Watkins |date=1996 |isbn=978-1-871615-56-2 |editor-last=Mark Ormrod & P.G. Lindley |location=Stamford |chapter=Introduction |author-link=Jeremy Goldberg}} * {{Cite book |last=Kirby |first=D.P. |title=The earliest English kings |publisher=Routledge |date=2000 |isbn=978-0-415-24210-3}} * {{Cite book |last=Molyneaux |first=George |title=The Formation of the English Kingdom in the Tenth Century |url=https://archive.org/details/formationofengli0000moly |publisher=Oxford University Press |date=2015 |isbn=978-0-19-871791-1}} * {{Cite book |last=Rankov |first=Boris |title=The Praetorian Guard |url=https://archive.org/details/praetorianguard0000rank |publisher=Osprey Publishing |date=1994 |isbn=978-1-85532-361-2}} * {{Cite book |last=Reitan |first=Earl Aaron |title=The Thatcher Revolution |publisher=Rowman & Littlefield |date=2003 |isbn=978-0-7425-2203-9}} * {{Cite book |last=Oppenheimer |first=Stephen |url=https://archive.org/details/isbn_9780786718900 |title=Origins of the British |publisher=Carroll & Graf |date=2006 |isbn=978-0-7867-1890-0 |author-link=Stephen Oppenheimer}} * {{Cite book |last=Wright |first=Kevin J |url=https://archive.org/details/christiantravelp0000wrig |title=The Christian Travel Planner |publisher=Thomas Nelson Inc |date=2008 |isbn=978-1-4016-0374-8 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Ziegler |first=Philip |title=The Black Death |url=https://archive.org/details/blackdeath00unse |publisher=Sutton Publishing Ltd. |date=2003 |isbn=978-0-7509-3202-8 |edition=New |location=Sutton |author-link=Philip Ziegler}} == Tenglar == {{Wiktionary|England}} * [https://www.ons.gov.uk/ Office for National Statistics] - Hagstofa Bretlands. * [https://visitengland.com/ ''Visit England''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305164945/https://www.visitengland.com/ |date=2023-03-05 }} — Vefur frá Ferðamálaráði Bretlands. * [https://www.gov.uk/ Opinber vefur ríkisstjórnar Bretlands]. * [https://bbc.co.uk/england/ Fréttir frá Englandi á vef BBC]. * [https://www.gov.uk/government/organisations/natural-england Natural England] — náttúrufræðistofnun Englands. * [https://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage] — félag um enskan menningararf. * {{Vísindavefurinn|14634|Hversu gamalt er England og hvernig myndaðist það?}} {{Evrópa}} [[Flokkur:England| ]] h01rfueg5e10isd9bzvw40yulkgclk2 0 28124 1973353 1972175 2026-07-25T11:13:40Z Akigka 183 Afturkallaði útgáfu [[Special:Diff/1972001|1972001]] frá [[Special:Contributions/Dulsvik|Dulsvik]] ([[User talk:Dulsvik|spjall]]) 1973353 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name=Sauðfé |status=DOM |image=Yorkshire dales sheep.jpg |image_caption= Swaledale-kind |regnum= [[Dýraríki]] (''Animalia'') |phylum= [[Seildýr]] (''Chordata'') |classis= [[Spendýr]] (''Mammalia'') |ordo= [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') |familia= [[Slíðurhyrningar]] (''Bovidae'') |subfamilia =[[Geitfé]] (''Caprinae'') |genus=''[[Ovis]]'' |species='''''O. aries''''' | binomial = Ovis aries | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] ([[1758]]) }} '''Sauðfé''' ([[fræðiheiti]]: ''Ovis aries'') eru fjórfætt [[jórturdýr]] með [[ull]]. Sauðfjárkyn eru talin upprunin í fjöllum [[Tyrkland]]s og [[Íran]]s ([[múfflonsauðkind]]), en vísbendingar eru um það sauðfjárkyn frá því um 9.000 f.Kr.<ref>{{cite journal |doi=10.1093/jhered/89.2.113 |title=Analysis of mitochondrial DNA indicates that domestic sheep are derived from two different ancestral maternal sources: No evidence for contributions from urial and argali sheep |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-heredity_march-april-1998_89_2/page/113 |year=1998 |last1=Hiendleder |first1=S. |last2=Mainz |first2=K. |last3=Plante |first3=Y. |last4=Lewalski |first4=H. |journal=Journal of Heredity |volume=89 |issue=2 |pages=113–120 |pmid=9542158 |doi-access=free}}</ref><ref name="Hiendleder2002">{{cite journal |pmid=12028771 |year=2002 |last1=Hiendleder |first1=S. |last2=Kaupe |first2=B. |last3=Wassmuth |first3=R. |last4=Janke |first4=A. |title=Molecular analysis of wild and domestic sheep questions current nomenclature and provides evidence for domestication from two different subspecies |journal=Proceedings: Biological Sciences |volume=269 |issue=1494 |pages=893–904 |doi=10.1098/rspb.2002.1975 |pmc=1690972 |bibcode=2002PBioS.269..893H}}</ref> == Hjörðin == Sauðfé er hóp- og flóttadýr sem getur hlaupið undan óvini sínum. Við meiri ræktun og aukna áherslu á kjötgæði hefur hraði dýrsins minnkað umtalsvert. Þó hefur náttúrulegum óvinum fækkað, því nú er fénu víðast hvar haldið innan girðingar og eftirlit haft með því. Margar sauðfjártegundir eru hyrndar til að verjast árás en einnig til að berjast um tign og stöðu í fjárhópnum. Einnig eru til hnýflóttar kindur (sem hafa lítil og/eða óregluleg horn) og kollótt fé, sem hefur ekki horn. Fengitími ánna er hjá flestum kynjum að hausti og kallast það að kindin sé blæsma, eða gangi, 30 til 36 klukkustundum fyrir egglos. Beiðslishringurinn tekur 16 til 17 daga, það er að ærnar ganga á svo margra daga fresti. Meðganga er nokkuð mismunandi milli tegunda, en algeng lengd er 142 dagar. Þegar ærin fæðir afkvæmi sitt kallast það burður. Mjög algengt er að ærnar eigi 2 lömb hver, en bæði færri og fleiri afkvæmi eru einnig algeng. Ekki gengur burðurinn alltaf sem skyldi og því þarf maðurinn stundum að grípa inn í, sérstaklega ef lömbin eru flækt saman, þau komi einungis með höfuð aftur í grind eða komi á afturlöppunum. Við eðlilegan burð liggur höfuð lambsins milli beggja framlappanna. == Tegundir == [[Mynd:Pair of colored merinos.jpg|thumb|left|Mislitar [[Merino]]-kindur]] Í heiminum eru margar sauðfjártegundir sem hafa ólíka eiginleika. Sumar eru ræktaðar til kjötframleiðslu, aðrar til ullarframleiðslu og sumar til mjólkurframleiðslu. Margar tegundir búa yfir ólíkum eiginleikum, t.d. [[íslenska sauðkindin]], sem bæði er nýtt til kjöt- og ullarframleiðslu. Ólíkar tegundir hafa ólíka liti og líkamsbyggingu, auk þess sem ullin er ólík milli þeirra. Sumar tegundir hafa í raun ekki ull, heldur eru frekar hærðar og missa undirhárin (þelið) á sumrin og haustin. Þessar tegundir þrífast frekar þar sem er heitt í veðri og eru einnig vinsælar sem tómstundadýr eða félagar. == Líffræði == === Litaerfðir === Sauðfé hefur 3 megin-litaerfðasæti, A-, B- og S-sæti. A-sæti hefur 5 erfðavísa sem erfast eftir röðinni, mest ríkjandi efst en * A^wh sem kallar fram hvítan lit og ríkir yfir öllum öðrum litum í A-sæti * A^g - grátt * A^b - golsótt * A^t - botnótt, en grunnliturinn ræðst af grunnlit í B-sæti * A^gt - grábotnótt, en deilt er um hvort erfðavísirinn er til eða ekki * a - hlutlaus, litur skilgreindur í B-sæti kemur fram B-sætið segir til um hvort kind verður svört eða mórauð. Svart, B, ríkir yfir mórauðu, b. Þannig er arfhrein svört kind með erfðavísinn BB, arfblendin svört Bb en mórauð bb. Til að litur í B-sæti komi fram þarf að vera aa-erfðavísir í A-sæti. S-sætið segir til hvort kind verði einlit eða tvílit (flekkótt). Einlitt er ríkjandi yfir tvílitu svo flekkóttar kindur eru allar með ss-erfðavísi. Í hvítum kindum kallar S-sætið fram gult (ríkjandi) eða hreinhvítt sé kindin arfhrein víkjandi (ss). == Nafngiftir == Afkvæmi kinda kallast lömb, hrútlömb eru karlkyns en gimbrar kvenkyns. Fullorðin kvenkyns kind kallast ær en karlkynið nefnist hrútur. Geltur hrútur kallast geldingur fyrsta veturinn en síðar sauður. Kindur á fyrsta vetri kallast einu nafni gemlingar eða gemsar. Móðurlaus lömb sem gefið er úr pela eða flösku kallast heimalningar (heimaalningar) eða heimalingar, heimagangar eða pelalömb. Lömb sem eru móðurlaus en fá ekki mjólk úr pela kallast graslömb. == Menningararfur == [[Mynd:Ari bode edit2.jpg|thumb|Hrúturinn (Aries), fyrsta stjörnumerki dýrahringsins. Myndin er fengin úr gömlu stjörnukorti.]] Í [[Kristin trú|kristinni trú]] merkir lamb hið saklausa og góða en jafnframt var [[Jesús Kristur]] góði fjárhirðirinn. Fjárhirðar koma fram á fleiri stöðum í kristinni trú, en einnig í [[Gyðingdómur|gyðingdómi]], þar sem gyðingar fagna frelsi sínu frá [[Egyptaland]]i. Hrúturinn (Aries) er eitt af [[stjörnumerki|stjörnumerkjum]] dýrahringsins. Tímabil hrútsins varir frá [[vorjafndægur|vorjafndægri]] [[21. mars]] til [[19. apríl]] samkvæmt vestrænni stjörnuspeki, en frá [[19. apríl]] til [[13. maí]] samkvæmt [[Hindúatrú]] og austurlenskri stjörnuspá. Orðið sauður er stundum notað yfir fólk sem sýnir af sér heimskulega hegðun eða skoðanir. == Heimildir == {{reflist}} * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Domestic sheep | mánuðurskoðað = 9. júní | árskoðað = 2006}} * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Aries | mánuðurskoðað = 9. júní | árskoðað = 2006}} * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Even-toed ungulate | mánuðurskoðað = 9. júní | árskoðað = 2006}} * {{wpheimild | tungumál = No | titill = Sau | mánuðurskoðað = 9. júní | árskoðað = 2006}} * {{Vefheimild|url=http://www.bssl.is/hrutaskra/pdf/hrutaskra2005-2006.pdf|titill=Hrútaskrá Sauðfjársæðingarstöðvar Suðurlands 2005-2006|mánuðurskoðað=9. júní|árskoðað=2006}} == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1009343 ''Uppruni íslenzka búfjárins''; grein í Tímanum 1949] [[Flokkur:Sauðfé| ]] fjc395xhgac9lllalnxvab4ykolhcmw 0 28890 1973298 1967819 2026-07-24T15:20:01Z Nipas2 54688 /* Tónleikar erlendra listamanna */ Updated and linked 1973298 wikitext text/x-wiki [[File:Ísland - Frakkland Laugardalshöll, 16. & 17. apríl 2010 (4539188772).jpg|thumb|Ísland - Frakkland Laugardalshöll, apríl 2010]] '''Laugardalshöll''' er um 6.500 [[fermetri|m²]] íþrótta-, tónleika-, sýningar- og ráðstefnuhöll í [[Laugardalur|Laugardal]]num í [[Reykjavík]]. Laugardalshöll var lengi vel stærsta íþrótta- og tónleikahús landsins og hefur í gegnum tíðina hýst ýmsa stórviðburði eins og tónleika [[Led Zeppelin]] [[1970]], [[skák]]einvígi [[Bobby Fischer|Fischers]] og [[Boris Spasskíj|Spasskíjs]] [[1972]] og [[Heimsmeistaramótið í handbolta 1995]]. Í Laugardalshöll hafa auk þess oft verið haldnar stórar vörusýningar, svo sem heimilissýningarnar og atvinnuvegasýningar af ýmsu tagi. == Saga == Laugardalshöllin var hönnuð af [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísla Halldórssyni]] og Skarphéðni Jóhannssyni 1959 og byggð af Reykjavík og Íþróttabandalagi Reykjavíkur. Framkvæmdir hófust 29. ágúst 1959, en var stoppuð tvisvar, fyrst vegna fjárskorts og svo vegna verkfalls.<ref name="RÚV"/> Þakið var steypt á þremur dögum í september 1963 og verkinu lauk 1965. Fyrsti leikurinn var 4. desember 1965 á milli [[Baník Karviná|HCB Karviná]] og [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]. Fyrsta viðbyggingin var byggð austan megin við bygginguna til að auka fjölda áhorfenda fyrir heimsmeistaramótið í handbolta 1995. Eftir mótið var stækkuninni breytt í líkamsræmtaraðstöðu fyrir hafnabolta en hýsir núna ráðstefnur og geymslurými.<ref name="RÚV">{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/fyrstu-sjonvarpsmyndirnar-ur-laugardalsholl|title=Fyrstu sjónvarpsmyndirnar úr Laugardalshöll|date=December 7, 2015|website=RÚV|language=is|access-date=15 April 2021}}</ref> Í september 2004 var tilkynnt að 9.500 metra viðbygging yrði byggð við höllina fyrir frjálsar íþróttir sem einnig gæti hýst aðra viðburði. Viðbyggingin er með 200 metra hlaupabraut og framkvæmdum lauk 2005. ===Þjóðarhöll=== {{aðalgrein|Þjóðarhöll}} 2017 ákvað ÍBR að gera fýsileikakönnun á byggingu nýjum fjölnota íþróttaleikvangi<ref>{{Cite web|url=https://www.ibr.is/saga-ithrotta-i-reykjavik|title=Saga íþrótta í Reykjavík - Íþróttabandalag Reykjavíkur|website=www.ibr.is|language=is|access-date=15 April 2021}}</ref> en honum var hafnað vegna kostnaðar. En Laugardalshöllin mætir ekki alþjóðareglum handboltans og körfuboltans og spilað er í henni á undanþágu.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/malefni-laugardalshallar-a-byrjunarstigi|title=Málefni Laugardalshallar á byrjunarstigi|date=September 2, 2018|website=RÚV|language=is|access-date=15 April 2021}}</ref> Í janúar 2020 var ákveðið að mynda starfshóp til að koma með tillögur.<ref>{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/efst-a-baugi/frettir/stok-frett/2020/01/10/Undirbuningur-vegna-thjodarleikvangs-fyrir-innanhussithrottir-hafinn/?fbclid=IwAR1XujUdnPhRbvzi6O2ULxOYc6j4yJ5avFl2dPxW4RFvmV4t_ZjFxovOdOc|title=Undirbúningur vegna þjóðarleikvangs fyrir innanhússíþróttir hafinn|website=www.stjornarradid.is|language=is|date=10 January 2020|access-date=4 May 2021}}</ref> Í janúar 2023 voru birtar áætlanir fyrir 8.600 manna höll sem á að vera sunnan við núverandi Laugardalshallar með tengibyggingu.<ref>{{cite web |author=Viktor Örn Ásgeirsson |title=Kostnaður við þjóðarhöll rúmir 14 milljarðar - Vísir |url=https://www.visir.is/g/20232364369d/kostnadur-vid-thjodarholl-rumir-14-milljardar|website=visir.is |language=is |date=13 January 2023}}</ref> == Viðburðir == Eflaust er stærsti viðburðurinn heimsmeistaramótið í skák 1972 þegar [[Bobby Fischer]] sigraði þáverandi meistara [[Boris Spasskí]]. Kvikmyndin Bobby Fisher Against the World (2011) inniheldur atriði úr höllinni.<ref>Conolly, Jez and Caroline Whelan. ''World Film Locations: Reykjavik''. Intellect Books. Page 100. {{ISBN|9781841506418}}.</ref> Leikvangurinn hýsti heimsmeistaramótið 1995. 2009 hýsti höllin [[Þjóðfundur 2009|þjóðfundinn 2009]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2009/11/11/thjodfundur_um_framtidarsyn_islendinga/|title=Fréttaskýring: Þjóðfundur um framtíðarsýn Íslendinga|website=mbl.is|language=is|date=11 November 2009|access-date=16 April 2021}}</ref> og frá 2007 til 2011 hýsti höllin samkomu [[EVE Online]]. Síðan 2016 hefur höllin hýst [[Söngvakeppni sjónvarpsins|Söngvakeppnina]]. 2021 hýsti höllin tölvuleikjamótin League of Legends Mid-Season Invitational, Valorant Masters og heimsmeistaramót League of Legends.<ref>{{Cite web|url=https://metro.co.uk/2021/03/01/league-of-legends-msi-2021-reportedly-to-be-held-in-iceland-14165991/|title=League of Legends MSI 2021 is reportedly set to go ahead in Reykjavik, Iceland|first=Matt|last=Porter|website=Metro|date=1 March 2021|access-date=16 April 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=LoL Esports|url=https://lolesports.com/article/worlds-2021-location-and-format-announcement/blt52ec273a991d3261|access-date=13 September 2021|website=lolesports.com}}</ref> ===Tónleikar erlendra listamanna=== *1970: [[Led Zeppelin]], [[The Kinks]] *1971: [[Deep Purple]] *1974: [[Slade]] *1978: [[The Stranglers]] *1980: [[The Dubliners]], [[The Clash]] *1987: [[Europe]], [[A-ha]] *1988: [[Leonard Cohen]] *1990: [[Bob Dylan]] *1991: [[Bryan Adams]], [[Skid Row]] *1992: [[Iron Maiden]] *1996: [[The Prodigy]], [[David Bowie]], [[Blur]], [[Pulp]] *1997: [[Sting]], [[Skunk Anansie]], [[Fugees]], [[Bloodhound Gang]], [[Blur]] *1998: [[The Prodigy]] *1999: [[Robbie Williams]] *2000: [[Suede]] *2001: [[Buena Vista Social Club]], [[Rammstein]], [[Coldplay]] *2002: [[Travis]], [[Ash]], [[Coldplay]] *2003: [[Foo Fighters]], [[Muse]] *2004: [[Kraftwerk]], [[Korn (hljómsveit)|Korn]], Fantomas, Incubus, [[Deep Purple]], Placebo. [[Pink]], [[Lou Reed]], [[James Brown]], Scooter, [[an Morrison]], [[The Prodigy]], [[The Beach Boys]] *2005: [[Robert Plant]], [[Joe Cocker]], [[Michael Bolton]], [[The White Stripes]] *2006: [[Nick Cave]], Bloodhound Gang, [[Morrissey]], [[Ian Anderson]] *2007: Cliff Richard, Incubus, [[Uriah Heep]], [[Deep Purple]], Air, Toto, [[Chris Cornell]], [[Norah Jones]] *2008: [[Creedence Clearwater Revival|John Fogerty]], [[Bob Dylan]], [[Whitesnake]], [[Paul Simon]], *2011: [[Eagles]] *2014: [[Pixies]], [[Neil Young]], [[Slash]] *2015: [[Kings of Leon]] *2016: Simply Red, [[Muse]] *2017: [[Red Hot Chili Peppers]] *2018: [[Foreigner]], [[Billy Idol]], [[Arcade Fire]] *2019: [[Duran Duran]], Scooter *2022: [[Skunk Anansie]] *2023: [[Backstreet Boys]] *2025: [[The Smashing Pumpkins]] == Heimildir == <references/> ==Tengill== * [https://www.ish.is Vefsíða Laugardalshallarinnar] [[Flokkur:Byggt 1965]] [[Flokkur:Íslensk margnota íþróttamannvirki|Laugardalur]] {{coord|64.140305|N|21.877985|W|type:landmark_scale:2000|display=title}} f1habnbsofkp13zn8xhm441j7cxrvde 0 29083 1973297 1963561 2026-07-24T15:10:53Z TKSnaevarr 53243 1973297 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]] | skjaldarmerki = | ætt = Banu Hashím | nafn = Alí ibn Abu Talib<br>علي بن أﺑﻲ طالب‎ | mynd = Fonds Christian Bromberger - Affiches de la période de la Révolution islamique (Iran, 1978-1979) - Au premier plan Ali ibn Abi Talib, premier imam chiite, se tient derrière un lion, un sabre à la main et un paysa (MédiHAL 1791071).jpg | fæðingardagur = {{circa}} 600 | fæðingarstaður = [[Mekka]], [[Hejaz]], [[Arabía|Arabíu]] | dánardagur = {{circa}} 28. janúar 661 ({{circa}} 60 ára) | dánarstaður = [[Kufa]], [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldinu]] | grafinn = [[Moska Ímams Alí]], [[Najaf]], [[Írak]] | ríkisár = 17. júní 656 – 28. janúar 661 | faðir = [[Abu Talib ibn Abd al-Muttalib]] | móðir = [[Fatíma bint Asad]] | maki = {{Plainlist| * [[Fatíma|Fatíma bint Múhameð]] * [[Umama bint Abi al-As]] * [[Umm al-Banin|Fatíma bint Huzam]] * [[Asma bint Umais]] * [[Khawla al-Hanafiyya]] * Layla bint Mas'ud * Al-Sahba bint Rabi'a * Umm Sa'id bint Urwa * Muhayya bint Imru al-Qays}} | börn = {{plainlist| * [[Hasan ibn Alí|Hasan]] * [[Husayn ibn Alí|Husayn]] * [[Zaynab bint Alí|Zaynab]] * [[Umm Kulthum bint Alí|Umm Kulthum]] * [[Muhsin ibn Alí|Muhsin]] * [[Múhameð ibn al-Hanafiyya|Múhameð]] * [[Abbas ibn Alí|Abbas]] * [[Ruqayya bint Alí|Ruqayya]] * Umamah * [[Abdúlla ibn Alí ibn Abi Talib|Abdúlla]] * [[Ja'far ibn Alí|Ja'far]] * [[Múhameð al-Awsat ibn Ali|Múhameð al-Awsat]] * [[Uthman ibn Alí|Uthman]] * [[Umar ibn Alí|Umar]] * [[Abú Bakr ibn Alí|Abu Bakr]] * [[Múhameð al-Asghar ibn Alí|Múhameð al-Asghar]] }} | titill_maka = Eiginkonur }} '''Alí ibn Abu Talib''' eða '''‘Alī ibn Abī Ṭālib''' ([[arabíska]]: علي بن أﺑﻲ طالب‎, [[persneska]]: علی پسر ابو طالب‎; [[599]]–[[661]]) var einn fyrstu leiðtoga [[íslam]]s. [[Súnní]]múslimar trúa því að hann hafi verið sá fjórði og síðasti hinna fjögurra [[Kalífarnir réttleiddu|Réttleiddu kalífa]] en [[Sjía|sjítar]] að hann hafi verið fyrsti [[imam]]inn og fyrsti lögmæti [[kalífi]]nn.<ref>{{Vísindavefurinn|2841|Hver er munurinn á súnnítum og sjíta-múslimum?|höfundur=Haraldur Ólafsson|skoðað=28. mars 2024|dags=7. nóvember 2002}}</ref> Hann var frændi [[Múhameð]]s og eftir að hann kvæntist [[Fatíma|Fatímu al-Zahra]] varð hann einnig tengdasonur hans. Sjíar, og sumir súnníar, halda því fram að Alí hafi verið fyrsti karlmaðurinn sem snerist til íslams. Sumir sjítar vilja þó meina að rangt sé að segja að Alí hafi verið snúið til íslam, heldur hafi hann verið það sem kallast ''[[hanif]]'', það er einhver sem aðhylltist [[eingyðistrú]] (aðra en [[kristni]] eða [[Gyðingdómur|gyðingdóm]]) fyrir tíma íslams. Þegar Múhameð lést árið 632 tók [[Abú Bakr]] við völdum sem fyrsti kalífi íslams. Margir múslimar voru strax óánægðir með að Alí skyldi ekki hafa orðið fyrir valinu, enda hafði hann verið svo gott sem álitinn sonur Múhameðs, sem átti enga syni á lífi.{{sfn|Jón Ormur Halldórsson|1993|p=61}} Alí, sem var álitinn sérlega trúhneigður og heiðarlegur maður, var jafnframt talinn líklegri en Abú Bakr til að veita trúarlega forystu.{{sfn|Jón Ormur Halldórsson|1993|p=61}} Þegar eftirmaður Abú Bakrs, [[Ómar ibn al-Khattab|Ómar]], lést árið 644 bauð nefnd manna sem hann hafði skipað til að velja arftaka sinn Alí að gerast næsti kalífi. Þeir settu hins vegar þá skilmála að Alí stjórnaði í anda Ómars og Abú Bakrs. Þetta skilyrði bendir til þess að Alí hafi þótt strangari trúarleiðtogi en þeir og ekki eins mikill heimsmaður. Alí neitaði að taka við kalífadómi með þessum skilyrðum og [[Uthman ibn Affan]] var því kjörinn kalífi.{{sfn|Jón Ormur Halldórsson|1993|p=65}} Alí tók loks við völdum eftir að Uthman var myrtur árið 656. [[Medína]] var þá í upplausn í stjórnleysi og því vildu margir að Alí tæki að sér stjórn kalífadæmisins. Eftir að Alí varð kalífi skipti hann út ríkisstjórum sem höfðu verið hliðhollir Uthman og skipaði fyrir um að höfuðborgin yrði færð til [[Kufa]].<ref name=vísindavefur2/> Þótt Alí hafi ekki verið viðriðinn morðið á Uthman neitaði hann að fordæma morðið með afdráttarlausum hætti. Þetta og fleiri deilur um það hver ætti rétt til að stýra kalífadæminu leiddu til borgarastyrjaldar innan veldisins. Alí sigraði her uppreisnarmanna í orrustu við [[Basra]] en fékk ekki að njóta sigursins til lengdar.{{sfn|Jón Ormur Halldórsson|1993|p=66}} Ætt [[Ommejadar|Ommejada]] neitaði enn að hlýða Alí og hann sendi því her í átt að [[Damaskus]] til þess að kveða niður uppreisnina. Áður en til bardaga kom festu andstæðingar Alís blaðsíður úr [[Kóran]]inum á spjót sín og báðu um sættir. Alí féllst á að fela gerðardómi að skera úr um deilur þeirra og honum að óvörum dæmdi gerðardómurinn Ommejödum í vil eftir nokkra mánuði. Alí neitaði að hlíta niðurstöðu dómsins og því klofnaði kalífadæmið á milli yfirráðasvæðis Alís í núverandi Írak og forystumanna í Egyptalandi og Sýrlandi, sem studdu Ommejada.{{sfn|Jón Ormur Halldórsson|1993|p=67}} Í kjölfar borgarastyrjaldarinnar, árið 644, var Alí myrtur í Kufa þegar ráðist var á hann með eitruðu sverði. Hann lifði í tvo daga eftir árásina og skipaði sonum sínum á þeim tíma að hefna sín ekki á hópi fólks, aðeins á morðingjanum.<ref name=vísindavefur2>{{Vísindavefurinn|73284|Hverjir voru helstu leiðtogar íslams strax eftir dauða Múhameðs?|höfundur=Andri Már Hermannsson|höfundur2=Arnþór Daði Guðmundsson|höfundur3=Bjarki Kolbeinsson|höfundur4=Ólöf Rún Gunnarsdóttir|skoðað=28. mars 2024|dags=17. mars 2017}}</ref> ==Heimildir== * {{Cite book|title=Islam — saga pólitískra trúarbragða|year=1993|author=Jón Ormur Halldórsson|place=Reykjavík|publisher=Heimskringla: Háskólaútgáfa Máls og menningar|isbn=9979-3-0505-3|edition=2|orig-date=1991}} ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]] | frá =[[17. júní]] [[599]] | til =[[28. janúar]] [[661]] | fyrir = [[Uthman ibn Affan]] | eftir =[[Hasan ibn Alí]] }} {{Töfluendir}} {{Réttleiddu kalífarnir}} {{fd|599|661}} [[Flokkur:Kalífar Rasídunveldisins]] [[Flokkur:Myrtir þjóðhöfðingjar]] qbyi69e0ln8zsgjqsljglvfndp9revw 0 36408 1973303 1942367 2026-07-24T15:58:59Z TKSnaevarr 53243 /* Síðari heimsstyrjöld */ 1973303 wikitext text/x-wiki {{Konungur |mynd = Christian X - Peter Elfelt.jpg |titill = Konungur Danmerkur og Íslands |ætt = Lukkuborgarar |skjaldarmerki = Royal coat of arms of Denmark (1903–1948).svg |nafn = Kristján X |ríkisár = 1912-1947 (Danmörku)<br />1918-1944 (Íslandi) |skírnarnafn = Christian Carl Frederik Albert<br />Alexander Vilhelm Glücksburg |kjörorð = ''Min Gud, mit land, min ære.'' |fæðingardagur = [[26. september]] [[1870]] |fæðingarstaður = [[Charlottenlund-höll]] |dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1947|4|20|1870|9|26}} |dánarstaður = [[Amalíuborg]] |grafinn = [[Hróarskeldudómkirkja]] |undirskrift = Christian X signature.svg |faðir = [[Friðrik 8. Danakonungur|Friðrik 8.]] |móðir = [[Lovisa af Svíþjóð]] |titill_maka = Drottning |maki = [[Alexandrína af Mecklenburg-Schwerin]] (g. 1898) |börn = {{plainlist| * '''[[Friðrik 9. Danakonungur|Friðrik 9.]]''' * [[Knútur Danaprins|Knútur prins]]}} }} '''Kristján X.''' ''(Christian Carl Frederik Albert Alexander Vilhelm'' af [[Lukkuborgarætt|Glücksborg]]) (f. [[26. september]] [[1870]], d. [[20. apríl]] [[1947]]) var konungur [[Danmörk|Danmerkur]] frá [[1912]] til [[1947]]. Eftir að [[Ísland]] varð [[fullveldi|fullvalda ríki]] þann [[1. desember]] [[1918]] var hann einnig konungur [[Konungsríkið Ísland|konungsríkisins Íslands]]. Eftir stofnun lýðveldis á Íslandi [[1944]] var hann einungis konungur Danmerkur. Hann var bróðir Karls Danaprins, sem varð [[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon VII. Noregskonungur]] [[1905]]. Kristján var hávaxinn og þótti mynduglegur, alvörugefinn og skyldurækinn. Hann lauk stúdentsprófi [[1889]] og var fyrstur Danakonunga til að hafa slíkt próf. Því næst þjónaði hann í hernum, í ýmsum herdeildum. Hann varð [[krónprins]] [[1906]] þegar faðir hans, [[Friðrik 8. Danakonungur|Friðrik VIII.]], varð konungur, og var sjálfur krýndur konungur að föður sínum látnum, árið [[1912]]. Kristján þótti nokkuð stjórnlyndur og upptekinn af virðingu konungdæmisins, og var því kannski ólíklegur til vinsælda á tímum lýðræðisvakningar í Evrópu. Hins vegar ávann hann sér djúpa virðingu þegna sinna og annarra með táknrænni forystu í báðum heimsstyrjöldunum og hafa fáir Danakonungar verið jafnvinsælir. == Fyrri heimsstyrjöld == Þegar [[Fyrri heimsstyrjöld|fyrri heimsstyrjöldin]] braust út árið [[1914]], átti Kristján [[Þriggja konunga fundurinn í Malmö 1914|fund]] með [[Hákon VII|Hákoni Noregskonungi]] (bróður sínum) og [[Gústaf V]]. Svíakonungi (náfrænda móður þeirra) og ákváðu þeir að halda Norðurlöndunum utan við ófriðinn. Árið [[1915]] var stjórnarskrá Danmerkur breytt og konum (og vinnuhjúum) veittur kosningaréttur. Við það tækifæri gengu um 20.000 manns, að miklu leyti konur, á fund hans til að votta honum þakklæti sitt. Varð honum þá að orði: „Á einum stað eru konurnar ómissandi og það er á heimilunum. Þar kemur ekkert í staðinn fyrir áhrif konunnar, því í gegn um ást barnsins til heimilisins vaknar ástin til vors sameiginlega heimilis, Danmerkur.“ Þann [[1. desember]] [[1918]] varð Ísland fullvalda ríki. Kristján var áfram konungur þess, og frá 1918 til 1944 bar hann titilinn „[[Konungur Íslands og Danmerkur]]“ á Íslandi, en konungur Danmerkur og Íslands í Danmörku. Eftir að fyrri heimsstyrjöld lauk með ósigri [[Þýska keisaraveldið|Þjóðverja]] og [[Miðveldin|bandamanna þeirra]] voru landamæri í Evrópu víða dregin upp á nýtt. [[Prússland|Prússar]] og [[Austurríska keisaradæmið|Austurríkismenn]] höfðu hertekið [[Slésvík]], [[Holtsetaland]] og [[Suður-Jótland]] í [[Annað Jótlandsstríðið|Öðru Jótlandsstríðinu]] árið [[1864]] og þau lönd síðan tilheyrt Prússum, en svo [[Þýska keisaraveldið|Þýska keisaraveldinu]] eftir [[Stofnun Þýskalands|sameiningu Þýskalands]]. Í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] þann [[14. mars]] [[1920]] samþykktu Suður-Jótar og Norður-Slésvíkingar að lönd þeirra skyldu heyra undir Danmörku og þann [[10. júlí]] sama ár reið Kristján yfir landamærin á hvítum hesti og var hylltur þar sem konungur. Stuttu eftir styrjöldina komst Kristján í kast við forsætisráðherra sinn, [[Carl Theodor Zahle]]<ref>[[Niels Finn Christiansen]], Bind 12. Klassesamfundet organiseres. 1900-1925, [[Gyldendal og Politikens Danmarkshistorie]]. 1991, bls. 291.</ref> vegna ágreinings um hvernig skyldi staðið að innlimun Dana á Slésvík. Kristján og margir danskir þjóðernissinnar vildu innlima borgina [[Flensborg]] án tillits til atkvæðagreiðslunnar sem haldin var í borginni en Zahle vildi virða atkvæðagreiðslurnar og leyfa miðhluta Slésvíkur, þar á meðal Flensborg, að vera áfram þýskur. Að endingu leysti Kristján Zahle frá störfum og skipaði íhaldssama starfsstjórn undir forsæti [[Otto Liebe]]. Þessi afskipti Kristjáns af stjórn ríkisins voru mjög umdeild og leiddu til [[Páskakreppan 1920|páskakreppunnar árið 1920]]. Róttæklingar og jafnaðarmenn litu á afskipti konungsins sem stjórnarskrárbrot og líktu þeim jafnvel við valdarán.<ref name=fylkir>{{Vefheimild|titill=Hafnargarðarnir og konungdæmið|útgefandi=''Fylkir''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5602061|höfundur=Helgi Bernódusson|ár=1999|árskoðað=2018|mánuðurskoðað=24. nóvember}}</ref> Talið er að danska konungdæmið hafi aldrei staðið eins höllum fæti og þessa viku.<ref name=fylkir/> Til þess að forðast að vera settur af með valdi neyddist Kristján til þess að samþykkja að stjórn Liebe færi frá, þingið yrði kallað saman á ný, þrátt fyrir boðað þingrof, og ný kosningalög samþykkt. Páskakreppan boðaði tímamót í sögu dönsku krúnunnar því þetta var í síðasta sinn sem danskur einvaldur skipti sér með beinum hætti af stjórn landsins án stuðnings þingsins og borgaralegra stjórnvalda. Kristján neyddist upp frá þessu til að sætta sig við að vera eingöngu táknrænn þjóðhöfðingi. Kristján kom nokkrum sinnum til Íslands, meðal annars á [[Alþingishátíðin 1930|Alþingishátíðina]] 1930. Sagt er að hann hafi kallað [[Jónas frá Hriflu]] „den lille [[Benito Mussolini|Mussolini]]“ þegar þeir hittust á [[Steinbryggjan|Steinbryggjunni]] í Reykjavík við komu Kristjáns sumarið 1930.<ref>{{Vefheimild|titill=Kristján X. konungur, Jónas frá Hriflu og Mussolini|url=https://www.skrifhus.is/greinar/greinar-kristjan-konungur-jonas-fra-hriflu-mussolini|vefsíða=skrifhus.is|höfundur=Guðmundur Magnússon|dags=6. janúar|skoðað=21. október 2024}}</ref> == Síðari heimsstyrjöld == [[Mynd:King Christian X in Copenhagen 1940.jpg|thumb|right|Á hernámsárunum varð Kristján sterkt tákn sameiningar og sjálfstæðis Danmerkur. Hér sést hann ríða um Kaupmannahöfn á afmælisdegi sínum árið 1940.]] Þann [[9. apríl]] [[1940]] varð Kristján konungur enn á ný miðpunktur athyglinnar, er [[Hernám Danmerkur|Þjóðverjar hertóku Danmörku]]. Hann skoraði á þegna sína að sýna þolgæði og æðruleysi gagnvart Þjóðverjunum, en sjálfur reið hann hesti sínum daglega um götur [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] og jók þannig þegnum sínum kjark með því að sýna þeim að hann væri enn óbugaður og á meðal þeirra, öfugt við ýmsa konunga sem flúðu hernumin lönd sín. Það vakti athygli að hann reið einn, án lífvarða. Sagt er að eitt sinn hafi þýskur hermaður sagt dönskum smástrák að honum fyndist það skrítið. Strákurinn hafi svarað: „Öll Danmörk er lífvörður hans.“ Árið [[1942]] átti Kristján 72 ára afmæli, og fékk [[símskeyti|heillaóskaskeyti]] frá [[Adolf Hitler]]. Hann lét sér fátt um finnast, og sendi stuttaralegt svarskeyti: „Bestu þakkir. Kristján konungur“. Hitler varð bálreiður, og Þjóðverjar neyddu Dani til að setja nýja og þýsk-vænni ríkisstjórn. Sama ár féll Kristján af hestbaki og slasaðist. Hann náði sér aldrei almennilega eftir það, og [[Friðrik IX|Friðrik]] sonur hans og ríkisarfi tók meira og minna við stjórnartaumunum. Árið [[1944]] stofnuðu Íslendingar [[lýðveldi]]. Þar sem Danmörk var hernumin var það [[Deilur lögskilnaðarmanna og hraðskilnaðarmanna|umdeilt meðal Íslendinga]] að lýðveldisstofnuninni skyldi flýtt, og mæltist það auk þess misjafnlega fyrir meðal annarra ríkja. Kristjáni konungi sárnaði að ekki skyldi farið eftir samningum, en þann [[17. júní]], á Þingvallafundinum þar sem lýðveldið var stofnað, var lesið upp skeyti frá konungi, þar sem hann óskaði [[Lýðveldið Ísland|Lýðveldinu Íslandi]] gæfu og velfarnaðar. Þrátt fyrir að hafa þannig veitt íslenska lýðveldinu viðurkenningu sína hætti Kristján aldrei að kalla sjálfan sig konung Íslands og hélt nafni Íslands í konungsheiti sínu til dauðadags.<ref>{{Bókaheimild|titill=Fyrstu forsetarnir|höfundur=Guðni Th. Jóhannesson|útgefandi=Sögufélag|ár=2016|bls=73}}</ref> Kristján X. andaðist þann 20. apríl 1947 í [[Amalíuborg]]. Hann var lagður til hinstu hvílu í kapellu [[Lukkuborgarætt|Glücksborgarættarinnar]] í [[Hróarskeldudómkirkja|Hróarskeldudómkirkju]]. Sonur hans Friðrik tók við krúnunni sem [[Friðrik IX]]. == Tengt efni == * [[Danakonungar]] == Tenglar == * [https://timarit.is/page/5479175?iabr=on#page/n3/mode/2up Konungsættin; grein í Almanaki hins íslenska þjóðvinafélags 1922] ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill = [[Konungur Danmerkur]] |frá=1912 |til = 1947 |fyrir= [[Friðrik 8. Danakonungur|Friðrik 8.]] |eftir = [[Friðrik 9. Danakonungur|Friðrik 9.]] }} {{Erfðatafla |titill = [[Konungur Íslands]] |frá=1918 |til = 1944 |fyrir= Nýr titill |eftir = ''[[Sveinn Björnsson]]'' (ríkisstjóri) }} {{Töfluendir}} {{fd|1870|1947}} {{Einvaldar Danmerkur}} [[Flokkur:Danakonungar]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]] [[Flokkur:Lukkuborgarætt]] [[Flokkur:Konungar Íslands]] ebqqn9oc14ft12r9hqh4vz6l4ubwfzv 0 37730 1973308 1901599 2026-07-24T16:44:40Z Usutto 107102 /* Ritverk */ 1973308 wikitext text/x-wiki '''Jónas Árnason''' ([[28. maí]] [[1923]] á [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] – [[5. apríl]] [[1998]]) var [[alþingismaður]] og [[rithöfundur]]. Hann tók stúdentspróf frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|MR]] 1942. Nam við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] 1942 – 1943, nám í [[blaðamaður|blaðamennsku]] 1943 – 1944 við [[American University]] í [[Washington]] og [[University of Minnesota]] í [[Minneapolis]] í [[USA]]. == Ævi og störf == Jónas starfaði við [[blaðamaður|blaðamennsku]] og [[sjómaður|sjómennsku]] á yngri árum. Hann starfaði við [[kennari|kennslu]] á árunum 1954 – 1980. Jónas sat á [[Alþingi]] fyrir [[Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn|Sósíalistaflokkinn]] frá 1949 til 1953 og fyrir [[Alþýðubandalagið]] frá 1967 til 1979. Jafnframt var hann virkur í [[Samtök hernaðarandstæðinga|Samtökum hernáms- og herstöðvaandstæðinga]]. Meðfram störfum sínum samdi Jónas [[leikrit]] í samvinnu við bróður sinn [[Jón Múli Árnason|Jón Múla]]. Mörg leikritanna eru með tónlist og hafa orðið vinsæl svo sem [[Deleríum Búbónis]] og [[Þið munið hann Jörund]]. Hann skrifaði fjölmargt annað svo sem greinar, [[sagnfræði]] og [[ævisagnaritun|minningar]] auk þess var hann ljóðskáld gott og samdi fjölmarga vinsæla söngtexta. ==Ritverk== ''Við hljóðnemann 1950'', ásamt [[Björn Th. Björnsson|Birni Th. Björnssyni]]. Reykjavík [Hólum], Útgefendur Björn Th. Björnsson & Jónas Árnason, 1950.<br /> ''Veturnóttakyrrur'', Útgefandi: Reykjavík, Heimskringla, 1952<br /> ''Fólk, þættir og sögur'', Útgefandi: Reykjavík, Heimskringla, 1954<br /> ''Sjór og menn'', Útgefandi: Reykjavík, Heimskringla, 1956<br /> ''Deleríum búbónis: gamanleikur með söngvum í þremur þáttum''. Útgefandi: Reykjavík, Bókaútgáfa Menningarsjóðs, 1961<br /> ''Sprengjan og pyngjan : greinar og ræður'', Útgefandi: Reykjavík, Heimskringla, 1962<br /> Syndin er lævís og lipur, ævisaga Jóns Sigurðssonar kadetts, 1962<br /> ''Undir Fönn: frásagnir Ragnhildar Jónasdóttur um dýr og menn með lítilsháttar ívafi frá öðrum'', Útgefandi: Reykjavík, Ægisútgáfan, 1963<br /> ''Aflamenn'', ásamt [[Ási í Bæ|Ása í Bæ]] og fleirum. Útgefandi: Reykjavík, Heimskringla, 1963<br /> ''Fleira fólk'', Teikningar eftir Kjartan Guðjónsson, Útgefandi: Reykjavík, Reykjaforlagið, 1984<br /> ''Furður og feluleikir: limrur og ljóð í sama dúr'', Útgefandi: Akranes, Hörpuútgáfan, 1995<br /> Einnig:<br /> Rúnar Ármann Arthúrsson: ''Jónas Árnason: viðtalsbók''. Útgefandi: Reykjavík, Svart á hvítu, 1985. == Heimildir == * Vefheimild: [http://www.althingi.is/cv.php4?nfaerslunr=348 Alþingi.is] * ''Kennaratal á Íslandi'' (Reykjavík, 1987). [[Flokkur:Þingmenn Alþýðubandalagsins]] {{fd|1923|1998}} [[Flokkur:Þingmenn Sósíalistaflokksins (20. öld)]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] izm9ezvxi9rn5ndlcifj93uy8wi1p2r 0 56496 1973352 1971920 2026-07-25T11:12:53Z Akigka 183 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/Dulsvik|Dulsvik]] ([[User talk:Dulsvik|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:M. Harlatten|M. Harlatten]] 1971776 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Wool.www.usda.gov.jpg|thumb|Ullarlagðar]] [[Mynd:Wool shorn from aust merino sheep.jpg|thumb|Ull af [[Merinofé]] breidd yfir rimla]] '''Ull''' er [[textíltrefjar|trefjaefni]] úr feldi [[sauðfé|sauðfjár]] og annarra [[spendýr]]a, einkum geita, kameldýra og angórukanína. Orðið er einnig notað um ólífræn trefjaefni með svipaða eiginleika, svo sem steinull og glerull. Dýraull er að mestu úr [[keratín]]i og er því efnafræðilega ólík plöntutrefjum úr [[sellulósi]], svo sem baðmull og hör.<ref>Ann W. Braaten: „Wool“. Í Valerie Steele (ritstj.), ''Encyclopedia of Clothing and Fashion'', 3. bindi. Thomson Gale, 2005, bls. 441-443.</ref> Mest af þeirri ull sem textíliðnaður notar kemur af sauðfé. Eftir rúningu er ullin flokkuð og þvegin áður en hún er kembd eða greidd og unnin í band, filt, einangrun, áburð eða aðrar vörur. == Orðsifjar == Orðið ''ull'' á sér samsvaranir í mörgum greinum indóevrópskra mála. Þar má nefna enska orðið ''wool'', þýska ''Wolle'', sænska ''ull'', litháíska ''vilna'', velska ''gwlân'' og latneska ''lāna''. Orðin eru yfirleitt rakin til endurgerðrar frummyndar í frumindóevrópsku, *''h₂wĺ̥h₁-neh₂-''.<ref>Wolfgang Pfeifer: [https://www.dwds.de/wb/etymwb/Wolle „Wolle“], ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen''. Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Aldur orðsins hefur verið notaður í umræðum um tímasetningu og heimkynni frumindóevrópsku, en slíkar ályktanir byggjast á því hvenær ullarfé og sérhæfður orðaforði um ull komu fram.<ref>David W. Anthony: ''The Horse, the Wheel, and Language''. Princeton University Press, 2007, bls. 59-62.</ref> == Gerð og eiginleikar == Ull er aðallega úr [[keratín]]i og inniheldur um 2-3% lípíða. Keratínið er brennisteinsríkara en fíbróín í silki vegna mikils magns [[systín]]s. Dísúlfíðtengi milli systínleifa styrkja trefjuna en geta rofnað eða endurraðast við hita og efnameðferð.<ref name="Bobeth">Wolfgang Bobeth (ritstj.): ''Textile Faserstoffe: Beschaffenheit und Eigenschaften''. Springer, 1993, bls. 90 og 166.</ref> Ull vex úr [[hársekkur|hársekkjum]] sem liggja frá yfirhúð niður í leðurhúð. Frumsekkir geta myndað ullarhár, gróf merghár og [[illhærur]], en afleiddir sekkir mynda ullarhár. Ullarhár eru yfirleitt liðuð og fjaðrandi, en illhærur eru grófar og geta losnað úr reyfinu.<ref>Paula Simmons: ''Storey's Guide to Raising Sheep''. Storey Publishing, 2009, bls. 315-316.</ref> Yst á hárinu er hreisturlaga hornlag. Undir því er hárbörkur sem myndar mestan hluta trefjanna; gróf hár geta einnig haft merg. Ullarfita frá fitukirtlum smyr hárin og ver þau meðan þau eru á dýrinu. Útlit ullarknippis ræðst af fleiru en gildleika trefjanna; fjöldi þeirra, stefna, litur, liðun og samþjöppun skipta einnig máli. Fyrstu sjónrænu flokkunaraðferðirnar hentuðu því betur til að bera saman sýni sem höfðu verið undirbúin á sama hátt en til algildra mælinga. „Lichtwaage“-tækið byggðist á þessari samanburðaraðferð og paraði gegnumlýstan kvarða við sérstaka vélræna vísun.<ref name="Darcy193">John Bernard D’Arcy: ''Sheep Management and Wool Technology'', 2. útgáfa, endurprentuð með minni háttar breytingum. New South Wales University Press, Kensington, NSW, 1986, bls. 193.</ref> Mismunandi frumugerðir í berkinum valda liðun hársins. Liðunin heldur lofti í efninu og auðveldar spuna, en hreistrið á yfirborðinu á þátt í þófnun.<ref>[https://www.woolmark.com/fibre/ „Wool fibre facts and benefits“]. The Woolmark Company. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Ull getur tekið í sig vatnsgufu sem nemur nálægt þriðjungi af þurrþunga án þess að finnast blaut. Yfirborð ullar sem enn inniheldur ullarfitu hrindir jafnframt frá sér fljótandi vatni að nokkru marki. Liðaðar trefjarnar halda kyrru lofti og draga því úr varmaflutningi. Ull er teygjanleg, krumpast lítið og tekur lit vel. Blautar trefjar eru yfirleitt veikari en þurrar, ólíkt mörgum plöntutrefjum.<ref name="Bobeth" /> Ull er tregbrennanleg en ekki óbrennanleg. Hún kviknar við hærra hitastig en baðmull og margar gervitrefjar, bráðnar ekki og myndar kolað lag. Logi getur slokknað þegar hitagjafinn er fjarlægður.<ref>[https://www.woolmark.com/globalassets/_06-new-woolmark/_industry/research/factsheets/gd2405-wool-is-fire-resistant.pdf „Wool is resistant to fire“]. The Woolmark Company. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Rannsóknir styðja ekki að ullartrefjan sjálf sé húðofnæmisvaki. Grófar trefjar, einkum um 30-32 µm og gildari, geta hins vegar ert húðina. Ofnæmi fyrir ullarfeiti eða hjálparefnum er annað fyrirbæri.<ref>M. Zallmann o.fl.: „Debunking the Myth of Wool Allergy: Reviewing the Evidence for Immune and Non-immune Cutaneous Reactions“. ''Acta Dermato-Venereologica'', 97(8), 2017, bls. 906-915. {{PMID|28350041}}</ref> == Almenn vinnsla == Sauðfé er oftast rúið með klippum, en sum dýr eru greidd og nokkur sauðfjárkyn reyta ullina náttúrulega. Við ullarflokkun eru óhreinir og lélegir hlutar teknir frá og reyfinu skipt eftir fínleika, lit, liðun, lengd, styrk og nýtingu. Ull af bógum og síðum er oft jafnari en ull af kviði, fótum og afturhluta.<ref>[https://iwto.org/wool-supply-chain/about-wool/ „About wool“]. International Wool Textile Organisation. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Óþvegin ull kallast hráull eða sveitaull. Í henni eru ullarfeiti, sviti, mold og jurtaleifar. Áður en nútíma sótthreinsun og vinnuvernd komu til sögunnar gat hráull borið gró ''Bacillus anthracis'' og smitað sjúkdóminn sem sögulega var kallaður ullarflokkaraveiki. Skurðir og stungusár við flokkun, pökkun eða böggun mengaðs reyfis gátu hleypt bakteríunni inn um húðina. Við þvott eru þessi efni fjarlægð og ullarfeitin unnin sem [[lanólín]]. Jurtaleifar má fjarlægja með höndum, vélum eða sýrumeðferð sem nefnist kolefnun.<ref>Wu Zhao: ''A study of wool carbonizing''. Doktorsritgerð, University of New South Wales, 1987.</ref> Eftir þvott er ullin kembd og stundum greidd. Stuttar, kembdar trefjar eru notaðar í mjúkt og fyrirferðarmikið loðband. Langar, samsíða trefjar úr greiðslu verða að sléttara og sterkara kambgarni. Síðan er bandið ofið, prjónað eða notað í aðrar vörur. Við þófun festast hreistur trefjanna saman vegna raka, hita og hreyfingar. Vélþvottur getur því þétt og minnkað ómeðhöndlaða ullarvöru. Með Superwash-meðferð er dregið úr þófnun, annaðhvort með því að breyta hreistrinu eða hjúpa trefjarnar fjölliðu. Klór-Hercosett-aðferðin er algeng, en einnig eru til klórlausar aðferðir.<ref>[https://www.woolmark.com/industry/product-development/processing-innovations/machine-washable-wool/ „Machine washable wool“]. The Woolmark Company. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Ómeðhöndlaðar ullarvörur geta þófnað og breytt um mál við hita, raka og hreyfingu. Þvottaaðferð ræðst því af meðferð trefjanna, gerð vörunnar og þvottamerkingu. Þvottaefni fyrir ull mega ekki innihalda ensím sem brjóta niður prótín.<ref>[https://www.woolmark.com/care/which-laundry-detergent-should-i-use-when-washing-wool/ „Which laundry detergent should I use when washing wool?“]. The Woolmark Company. Sótt 12. júlí 2026.</ref> == Gæði, heiti og notkun == Gæði ullar ráðast einkum af gildleika trefjanna, en einnig af lengd, styrk, lit, liðun og nýtingarhlutfalli eftir þvott. Í upphafi 20. aldar studdust tilraunir til að gera mat á fínleika endurtekningarhæfara stundum við eiginleika sem hægt var að kanna utan rannsóknarstofu. Á íslensku ullarútflutningsstöðinni á Kolkuósi var gerð tilraun til að sameina viðnám lítils trefjasýnis við sjónrænan samanburð á fínleika þess.<ref name="Darcy193" /> Áður en mælitæki urðu algeng var fínleiki metinn með því að bera sýni saman við viðmiðunarull. Fín merínóull getur verið undir 15,5 µm, en gróf teppaull er oft 35-45 µm. Tölur um gildleika og lengd eiga því alltaf við tiltekið kyn eða ullargerð.<ref name="DArcy">John B. D'Arcy: ''Sheep Management & Wool Technology''. NSW University Press, 1986.</ref> Við ullarflokkun er samfellda reyfið yfirleitt stærsti og verðmætasti hlutinn. Áður en mælitæki urðu almennt tiltæk byggðist flokkun á þjálfuðum samanburði á lengd ullar, liðun, áferð, lit, hreinleika og sýnilegum fínleika. Flokkarar gátu unnið hratt og með samræmdum hætti innan staðbundins flokkunarkerfis, en erfiðara var að bera saman niðurstöður milli stöðva nema alls staðar væru notuð sömu sýni eða staðlar. Þörfin fyrir viðskiptalegan samanburð leiddi bæði til safna af viðmiðunarull og tilrauna með mælitæki. Brotin reyfi eru tekin frá og kviðull, fótaull, höfuðull og ull af afturhluta er oft flokkuð sérstaklega vegna þess að hún er styttri, óhreinni eða ójafnari. Álag á sauðkind meðan ullin vex getur myndað veikan stað í trefjunum og minnkað styrk reyfisins. Merínóull er meðal annars flokkuð í ofurfína ull undir 15,5 µm, mjög fína ull um 15,6-18,5 µm, fína ull að um 20 µm og sterkari merínóull yfir 23 µm. Ástralski og nýsjálenski 1PP-flokkurinn er ætlaður sérstaklega jafnri merínóull sem er 16,9 µm eða fínni og uppfyllir frekari kröfur um lit, gerð og styrk.<ref>[https://web.archive.org/web/20120718231815/http://www.awex.com.au/standards/1pp-certification.html „1PP Certification“]. Australian Wool Exchange. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Merkingin ''Super S'' á fínum ullarefnum segir til um hámarksmeðalgildleika trefjanna en ekki lengd bands miðað við þyngd. Super 100 merkir að meðalgildleikinn sé 18,75 µm eða minni; við hverja hækkun um tíu lækkar markið um 0,5 µm.<ref>[https://www.ftc.gov/business-guidance/resources/threading-your-way-through-labeling-requirements-under-textile-wool-acts „Threading Your Way Through the Labeling Requirements Under the Textile and Wool Acts“]. Federal Trade Commission. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Lög skilgreina ullarheiti með mismunandi hætti eftir löndum. Í Bandaríkjunum nær ''wool'' í merkingarlögum yfir nýja ull af sauðfé, angóru- og kasmírgeitum og tiltekin sérhæfð dýrahár. Bæði ónotaðar og notaðar textílvörur sem hafa verið tættar aftur í trefjar falla undir ''recycled wool''.<ref>[https://www.ftc.gov/legal-library/browse/rules/wool-products-labeling-act-text „Wool Products Labeling Act“]. Federal Trade Commission. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Reglur Evrópusambandsins nota aðra skilgreiningu og setja sérstök skilyrði fyrir heiti sem samsvara nýrri ull eða reyfisull.<ref>[https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2011/1007/oj Reglugerð (ESB) nr. 1007/2011]. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Heiti eftir vinnslusögu eru einnig breytileg. ''Ný ull'' eða ''reyfisull'' er almennt ull sem hefur ekki áður verið hluti af fullunninni vöru. Ull af gærum slátraðra dýra nefnist meðal annars skinnull, en ull sem er endurheimt úr vefnaðarvöru er kölluð endurunnin ull. Sérheiti eftir dýrategund eru meðal annars kasmír, móhár, alpaka, qiviut og víkúnuull; þau falla ekki alls staðar undir lagalega skilgreiningu á ull.<ref>Fabia Denninger og Elke Giese: ''Textil- und Modelexikon'', 2. bindi, 8. útgáfa. Deutscher Fachverlag, 2006, bls. 798.</ref> Fín ull er einkum notuð í fatnað, en grófari ull í yfirhafnir, teppi, dýnur, bólstrun og einangrun. Ullarfilt er notaður í hljóðdeyfingu, píanóhamra og tæknivörur. Ónothæfa textílull má vinna í hægvirkan köfnunarefnisáburð. Endurunnin ull er tætt úr eldri efnum, spunnin að nýju og oft blönduð nýrri ull eða öðrum trefjum.<ref>Sara J. Kadolph (ritstj.): ''Textiles'', 10. útgáfa. Pearson/Prentice Hall, 2007, bls. 63.</ref> Þæfð og lanólínborin ull er einnig notuð sem loftgóð hlíf yfir taubleyjur.<ref>Mary Ellen Snodgrass: ''World Clothing and Fashion: An Encyclopedia of History, Culture, and Social Influence''. Taylor & Francis, 2015, bls. 49-51.</ref> Meðal svæðisbundinna ullarefna eru þæfður [[loden]]dúkur frá Alpahéruðum, [[Harris Tweed]] frá Suðureyjum, íslensk lopapeysa og ullarteppi frá Anatólíu og Íran. Í rannsókn við RMIT-háskóla var samsett efni úr ull og Kevlar léttara og hélt betur eiginleikum sínum í raka en samanburðarefni úr Kevlar einu. Niðurstaðan átti við tiltekið marglaga tilraunaefni en ekki venjulegan ullarfatnað.<ref>Max Blenkin: „Wool's tough new image“. ''Country Leader'', 11. apríl 2011.</ref> == Saga ullar == Sauðfé var tekið til húss fyrir um 9.000-11.000 árum, en villt fé var hárbetra en síðari ullarkyn. Val fyrir ullarfé kann að hafa hafist í Vestur-Asíu um 6000 f.Kr. og ofnar ullarvörur komu fram nokkrum þúsundum ára síðar. Ullarfé barst til Evrópu snemma á fjórða árþúsundi f.Kr.<ref>M. E. Ensminger og R. O. Parker: ''Sheep and Goat Science'', 5. útgáfa. Interstate Printers and Publishers, 1986; Sue Weaver: ''Sheep: Small-scale Sheep Keeping for Pleasure and Profit''. Hobby Farm Press, 2005.</ref> Í Mið-Andesfjöllum var ull villtra og tamdra kameldýra notuð um 5000 f.Kr. Ofin ull er þekkt í Perú frá um 2500 f.Kr. og lituð Paracas-efni frá um 800 f.Kr. Í Norður-Ameríku ófu Chilkat-Tlingítar teppi úr ull fjallageita, en Navajo-fólk notaði sauðaull samhliða eldri baðmullarhefð. Í hlutum Mið-Asíu, Mongólíu og Kína var ull lengi fremur notuð í filt, teppi og gærur en ofið klæði.<ref>''Brockhaus Enzyklopädie'', 19. útgáfa, 24. bindi, 1994, bls. 336; Hans Läng: ''Kulturgeschichte der Indianer Nordamerikas''. Gondrom, 1993, bls. 304 og 378.</ref> Á 12. og 13. öld var hráull flutt frá Englandi og klaustrum Sistersíana til vefnaðarborga í Flæmingjalandi. Kaupstefnur í Champagne tengdu ullariðnað við markaði um Miðjarðarhaf. Á 14. og 15. öld efldust ullariðnaður og bankastarfsemi í Flórens, en Mesta-samtökin stýrðu farbeitum stórra sauðfjárhjarða á Kastilíu. Vélvæðing iðnbyltingarinnar gerði síðan kleift að framleiða ullarefni í stórum stíl og Ástralía varð einn helsti birgir breskra verksmiðja.<ref>Fernand Braudel: ''The Wheels of Commerce''. Harper & Row, 1982, bls. 312-317.</ref> Þegar gervitrefjar urðu algengar á 20. öld dró úr eftirspurn eftir ull og verð lækkaði verulega í nokkrum framleiðslulöndum frá síðari hluta sjöunda áratugarins. Þróunin í átt að samræmdum verslunarflokkum fór yfirleitt fram með stöðluðum viðmiðunarsýnum fremur en nýjum tækjum. Á Kolkuósi leystu sýni sem bárust í gegnum Kaupmannahöfn staðbundna „Lichtwaage“ af hólmi árið 1912: einfaldur stjórnsýslustaðall varð ofan á fremur en flóknari staðbundin tilraun. Dæmið frá Kolkuósi sýnir tilfærslu frá mati einstakra sérfræðinga yfir í yfirfæranleg kerfi fyrir ullarflokkun.<ref name="Darcy193" /> Bændur færðu þá víða áherslu frá ull yfir á kjötframleiðslu.<ref>[https://teara.govt.nz/en/economic-history/page-10 „The end of pastoral dominance“]. Te Ara Encyclopedia of New Zealand. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Endurvinnsla ullarefna varð sérstakur iðnaður í Heavy Woollen District í Vestur-Yorkshire. Eldri dúkur var skorinn eða tættur í styttri trefjar, spunninn aftur og oft notaður sem ívaf með sterkari uppistöðu.<ref>Hanna Rose Shell: [https://www.cabinetmagazine.org/issues/60/shell.php „Leftovers / Devil's Dust“]. ''Cabinet'', 60.</ref> == Vinnsla ullar á Íslandi == Ull er unnin þannig að kindur eru fyrst rúnar og ullin síðan þvegin og þurrkuð. Því næst er hún kembd og spunnin. Gæði ráðast meðal annars af lengd og gildleika trefjanna. Í mörgum fatnaðarullum er lengdin um 40-150 mm og gildleikinn um 15-30 µm, en mörkin eru breytileg eftir sauðfjárkyni og hluta reyfisins.<ref>John B. D'Arcy: ''Sheep Management & Wool Technology''. NSW University Press, 1986.</ref> Tvískipt gerð íslensku ullarinnar gerir kleift að vinna úr henni bæði fínni fatnað og þykk hlífðarföt. Ullin gegndi því margþættu hlutverki í íslenskum búskap.<ref name="Bjarnadottir">Halldóra Bjarnadóttir: ''Vefnaður á íslenzkum heimilum á 19. öld og fyrri hluta 20. aldar''. Menningarsjóður, 1966, bls. 61-63 og 67-70.</ref> Ull var unnin að vetri til og hófst vinnan yfirleitt eftir sláturtíð. Fyrst var [[tog]] aðskilið frá [[þel]]i, sem kallaðist að taka ofan af ullinni. Þelið var síðan tæjað, greitt í sundur og kembt. Úr kembunni var spunninn þráður, fyrst með [[snælda|snældu]] en síðar með [[rokkur|rokk]]. Þráðurinn var ýmist einspinna, tvinnaður eða þrinnaður og síðan undinn í hnykla eða á [[hesputré]].<ref name="Bjarnadottir" /> Togið var spunnið á rokk eða [[halasnælda|halasnældu]] í mismunandi grófan þráð eftir notkun og var togþráðurinn venjulega þrinnaður. Hann var meðal annars notaður til að verpa [[skinnskór|skinnskó]], í snjósokka eða ytri sokka og í [[hrognkelsanet]].<ref name="Bjarnadottir" /> Tog líkist að sumu leyti [[hör]] eða [[lín|líni]]. Það var hreinsað með togkömbum og vandaðasta efnið notað í vefnað og [[útsaumur|útsaum]], meðal annars [[fléttusaumur|fléttusaum]]. Togþráður var einnig notaður við saumaskap, í grófar rúmábreiður, [[segl]], [[tjald|tjöld]] og [[vaðmál]].<ref name="Bjarnadottir" /> Íslensk ull var notuð í vefnað, prjón og útsaum. Ull var aðalhráefni vefnaðar á Íslandi fram undir lok 19. aldar.<ref name="Bjarnadottir" /> Peysufatavaðmál var það vaðmál sem mest var vandað til. Úr íslensku vaðmáli voru einnig unnin skrautföt, treflar og prjónapeysur fyrir karlmenn.<ref name="Bjarnadottir" /> === Ullarþvottur á Íslandi === Fram yfir síðari heimsstyrjöld var mikill hluti íslenskrar ullar þveginn heima á bæjum. Við ullarverkun þurfti að safna [[keyta|keytu]] til ullarþvottar. Öllu [[þvag|þvagi]] sem til féll var safnað því lítið var fáanlegt af þvottaefnum en keytan þótti bæði betra þvottaefni og svo var hún ódýr. Þegar búið var að rýja féð voru mestu óhreinindin barin úr, sem kallað var að berja ullina.<ref name="Jonsson">Jóhannes Jónsson: „Þjóðhættir á Ströndum“. ''Strandapósturinn'', 16, 1982, bls. 12-14.</ref> Ullin var vanalega þvegin við á eða [[lækur|læk]] á þurrum sumardegi. Tvenns konar aðferðum var beitt við ullarþvott. Önnur aðferðin var sú að ullin var þvæld sem fólst í því að vatn var hitað í stórum potti og keytu blandað við, 1/3 keyta og 2/3 vatn. Ullinni var síðan bætt út í pottinn og hún var þvæld fram og aftur í nokkra stund. Lögurinn í pottinum mátti ekki ofhitna, 40-45°C, vegna þess að þá bráðnaði sauðfitan of mikið úr ullinni og yrði verri til [[tóskapar|tóskapur]]. Næst var ullin sett á smágrind sem lögð var yfir pottinn. Þetta var gert til þess að lögurinn sem rann úr ullinni tapaðist ekki heldur rynni beint aftur niður í pottinn. Ullin var því næst þvegin í sjó eða rennandi [[vatn|vatni]] og borin út á [[tún]]. Þegar þurrkur kom var ullin breidd til þerris.<ref name="Jonsson" /> Önnur aðferð kallast var tunnu- eða stampaþvottur sem var algengari sérstaklega ef um mikla ull var að ræða. Lögurinn var látinn í [[stampur|stamp]] eða tunnu og ullin sett í löginn. Ullin var troðin niður með berum fótum eins þétt og hægt var. Sá sem tróð ullina þvældi hana í leiðinni með fótunum. Þegar öll ullin var komin í tunnuna var lokað fyrir hana svo hitinn héldist og látin standa svo í eina til tvær klukkustundir. Að því búnu var ullin tekin úr tunnunni og þvegin í sjó eða rennandi vatni. Ekki mátti taka nema lítið úr tunnunni í einu því þegar ullin kom í kalt vatn vildu óhreinindin festast í henni og hún varð stöm. Þegar búið var að þvo ullina var hún borin út á tún og þurrkuð.<ref name="Jonsson" /> Þegar ullin var orðin þurr var hún flokkuð. Fyrst valin sú ull sem var mjög hvít og með mikið þel en úr henni átti að vinna [[nærföt]]. Síðan var öll mislit ull tekin frá en úr henni átti að vinna betri [[sokkaplögg]] og vettlinga, rendur í sokka, [[herðasjöl]] og hluti til skrauts. Ull sem var gul eða togmikil var notuð í grófari fatnað svo sem ytri föt þar sem efnið var ofið í [[vefstóll|vefstól]]. Flókar og úrgangsull var notuð til ýmissa þarfa svo sem í reipi og [[gjörð|gjarðir]]. Þegar ullin var þvegin fóru allir í sín verstu föt því ullarþvottur þótti óþrifaleg vinna. Í sveitum var ullarþvottur aðallega í verkahring kvenna en umtalsverð vinna var við ullarþvott. Með flutningum fólks úr sveit í bæ á fyrri hluta 20. aldar dró úr ullarþvotti heima fyrir. Ullarþvottavélum var komið upp í klæðaverksmiðjunum Iðunni, [[Gefjun]] og [[Álafoss|Álafossi]] en oft þurfti að þvo aftur heimaþvegna ull þegar hún kom til vinnslu í ullarverksmiðjunum.<ref name="Gudmundsson">Magnús Guðmundsson: ''Ull verður gull: ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld''. Hið íslenska bókmenntafélag, 1988, bls. 96-98.</ref> == Meðferð og bygging íslenskra ullarvara == Langvarandi þurr [[hiti]] getur skemmt keratínið og valdið gulnun og styrktartapi. Raki og hóflegur hiti gera ull þjálli og með þrýstingi má móta hana. Ull geymist lengi við stöðugt hitastig og hæfilegan raka, en mjög rakt geymsluloft eykur hættu á skemmdum. Verði ómeðhöndluð ull fyrir [[núningur|núningi]] þegar hún er blaut getur hún [[þæfa|þófnað]]. Hiti, hreyfing og basískt þvottavatn auka áhrifin, svo flíkin getur þést og minnkað í [[vélþvottur|vélþvotti]] eða [[þurrkari|þurrkara]]. Superwash-meðhöndlun og bygging vörunnar hafa áhrif á niðurstöðuna. Langvarandi sólarljós getur einnig veikt trefjarnar.<ref>[https://www.woolmark.com/industry/product-development/processing-innovations/machine-washable-wool/ „Machine washable wool“]. The Woolmark Company. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Liðun trefjanna myndar [[loftrými]] í bandi og efni. Kembdar trefjar í [[loðband]]i liggja óreglulega og gefa því meiri fyllingu, en greiddar trefjar í [[kambgarn]]i liggja samsíða og mynda sléttara og þéttara band. Loðband verður því yfirleitt léttara og einangrar betur miðað við þyngd, en kambgarn er sléttara og sterkara.<ref name="DArcy" /> == Íslensk ull == [[Mynd:Islandpullover 004.jpg|thumb|250px|Lopapeysa.]] Munur er á ull eftir [[kyn]]i og aldri fjár. Ullin er grófust á gömlum [[hrútur|hrútum]] en lambsull fíngerðust. Ull getur einnig verið mismunandi eftir því hvar á [[sauðkind]]inni hún vex.<ref name="LbhI">[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20101119123957/www.lbhi.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=3155 ''Íslenska sauðkindin og saga sauðfjárræktar á Íslandi'']. Landbúnaðarháskóli Íslands. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Íslensku ullinni hefur verið skipt í fjóra flokka eftir eðli og eiginleikum: [[þelhár]], [[toghár]], hvítar [[illhærur]] og rauðgular illhærur.<ref name="LbhI" /> Þelhárin eru fínustu og stystu hár reyfisins og finnast í [[reyfi|reyfinu]] innanverðu og mynda þar svokallaðan [[þelfótur|þelfót]]. Í íslensku ullinni eru um 88% allra hára í reyfinu þelhár, en vegna þess hve stutt og fín þau eru vega þau aðeins um 50% af þunga [[reyfi|reyfsins]]. Sumir [[fjárstofn|fjárstofnar]] erlendis hafa nánast ekkert þel og aðrir eru nær toglausir. Íslensk þelhár geta verið álíka fín og [[merinóull]], en gildleiki og lengd eru breytileg.<ref name="LbhI" /> Þelhár íslenskrar ullar eru óreglulega liðuð. Þelþráður verður því fyrirferðameiri en [[þráður]] úr jafnmörgum hárum af merinóull, þar sem hárin leggjast ekki jafnþétt hvert að öðru. Þráðurinn heldur þannig meira lofti.<ref name="LbhI" /> === Íslensk lopapeysa === [[Mynd:Lopapeysa.jpg|right|thumb|250px|[[íslenska lopapeysan.]]]] [[Lopapeysa]] úr óspunnum eða lítið spundnum lopa þróaðist á fimmta áratug 20. aldar og hafði að mestu tekið á sig kunnuglega mynd seint á sjötta áratugnum. Hringlaga munsturbekkurinn átti sér ekki einn nafngreindan höfund. Rannsóknir benda til áhrifa frá sænskri Bohus-prjónahefð, grænlenskum búningamunstrum og norskum prjónamunstrum. Íslenskar prjónakonur löguðu þessi áhrif að grófum lopa og íslenskum sauðalitum.<ref>Soffía Valdimarsdóttir: [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=62896 „Hvað er íslenska lopapeysan gömul og hver er uppruni hennar?“]. Vísindavefur Háskóla Íslands, 17. júní 2013. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Peysan varð útflutningsvara á sjöunda áratugnum, en eftirspurn minnkaði á þeim áttunda. Nýtt skeið hófst eftir 2003 þegar styttri og aðsniðnari gerðir komu fram í íslenskri fatahönnun. Lopapeysur eru enn framleiddar í mörgum litum og sniðum, ásamt sjölum, hyrnum, húfum, sokkum og vettlingum.<ref>Ásdís Jóelsdóttir: ''Íslenska lopapeysan: Uppruni, saga og hönnun''. Háskólaútgáfan, 2017.</ref> === Útflutningur === Mestan hluta [[Íslandssaga|Íslandssögunnar]] hefur ull verið ein helsta útflutningsvara Íslendinga. Á [[17. öld]] var unnin ull aðalútflutningsvara landsins. Smám saman dró úr [[útflutningur|útflutningi]] á unninni ull og á [[19. öld]] var rúmlega helmingur íslenskrar ullar fluttur óunninn út. Langt fram eftir [[20. öldin|20. öld]] fór [[ullarframleiðsla]] fram á heimilum en færðist að mestu í hendur ullarverksmiðja um lok [[Seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjaldar]].<ref name="Gudmundsson" /> Fólk [[prjón]]aði eða óf flíkur og þæfði þær stundum til að auka slitþol. Framan af var [[snælda]] notuð við spuna, en með tilkomu [[rokkur|rokksins]] jókst framleiðslan. Fyrsta ullarvinnsluvélin var tekin í notkun árið 1884 og markaði upphaf aukinnar vélvæðingar. Handprjón hélst þó áfram og er enn algengt tómstundastarf. [[Lopapeysa|Lopapeysur]] eru meðal þekktustu íslensku ullarvaranna sem framleiddar eru til útflutnings.<ref name="Gudmundsson" /> == Ull á alþjóðlegum markaði == Árið 2024 voru framleidd um 1,98 milljón tonn af óþveginni sauðaull í heiminum. Slíkar tölur innihalda ullarfeiti og óhreinindi og eru því ekki sambærilegar við tölur um þvegna ull. Kína, Ástralía og Nýja Sjáland voru þrjú stærstu framleiðslulöndin eftir þyngd, en Ástralía framleiddi sérstaklega stóran hluta fínnar merínó- og fataullar.<ref>[https://textileexchange.org/app/uploads/2025/09/Materials-Market-Report-2025.pdf ''Materials Market Report 2025'']. Textile Exchange, 2025, bls. 118-121.</ref><ref>[https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL „Crops and livestock products“]. FAOSTAT, Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Ull er seld á uppboðum, til einkakaupenda, í gegnum samvinnufélög eða beint til spunaverksmiðja og handverksfólks. Í Ástralíu fer stór hluti sölunnar fram með opnum uppboðum; á sölutímabilinu 2024-2025 seldust þar 1.419.576 ullarbaggar fyrir 1,94 milljarða ástralskra dala.<ref>[https://www.wool.com/news-events/beyond-the-bale/issue-104-spring-2025/market-intelligence-104/ „Market intelligence report“]. Australian Wool Innovation. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Í Bretlandi safnar British Wool ull frá um 30.000 skráðum framleiðendum, flokkar hana og selur sameiginlega.<ref>[https://www.britishwool.org.uk/corporate/ „Corporate“]. British Wool. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Á Nýja-Sjálandi er mikið af grófri ull selt á uppboðum, en samningar og bein sala eru algengari í hluta fínullarframleiðslunnar.<ref>[https://www.mpi.govt.nz/dmsdocument/45016/direct ''Evaluation of Wool Unleashed Programme: Final report'']. Ministry for Primary Industries. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Í Bandaríkjunum sameina smærri framleiðendur ull sína oft í svæðisbundnum sölusamlögum svo hægt sé að flokka stærri sendingar eftir gæðum og gerð. Við bein [[viðskipti]] selur bóndi ullina til endanlegs kaupanda, til dæmis [[vefari|vefara]] eða annars [[handverksfólk|handverksfólks]]. Slíkir kaupendur óska oft eftir þekktum sauðfjárkynjum, náttúrulegum litum eða ull sem er laus við jurtaleifar og aðra mengun. Umræða um dýravelferð í ullarframleiðslu snýst meðal annars um [[mulesing]], sem er beitt á sumum merínósauðfjárbúum til að draga úr hættu á flugnamaðki. Aðferðir við verkjastillingu, kynbætur og önnur forvarnarúrræði eru einnig hluti af þeirri umræðu. == Verðlaun og ullarsýningar == Frá 1963 hefur textílfyrirtækið Ermenegildo Zegna veitt verðlaun fyrir sérlega fína ástralska ull. ''Vellus Aureum Trophy'', sem var stofnað 2002, tók við reyfum sem voru 13,9 µm eða fínni frá Ástralíu, Nýja Sjálandi, Argentínu og Suður-Afríku. Árið 2010 vann ástralskt reyfi sem mældist að meðaltali 10 µm.<ref>[https://web.archive.org/web/20070519134910/http://www.powerhousemuseum.com/collection/database/?irn=345179 „Ermenegildo Zegna Vellus Aureum trophy and plaque“]. Powerhouse Museum. Sótt 12. júlí 2026.</ref> Australian Sheep and Wool Show í Bendigo er meðal sýninga þar sem sauðfé, reyfi, ullarhandverk og rúning eru sýnd og metin. Einnig eru haldnir svæðisbundnir fjárkynningardagar, fatahönnunarkeppnir og rúningsmót. Eldri met og úrslit eru tímasett þar sem flokkar og dagskrár geta breyst. == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * Halldóra Bjarnadóttir. (1966). ''Vefnaður á íslenzkum heimilum á 19. öld og fyrri hluta 20. aldar.'' Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs. (bls. 61- 63, 67- 70). * Jóhannes Jónsson. (1982). „Þjóðhættir á Ströndum“. ''Strandapósturinn'', 16 (bls. 12-14). * Magnús Guðmundsson. (1988). ''Ull verður Gull, ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld.'' Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag. (bls. 96- 98). == Tenglar == {{Commonscat|Wool|Ull}} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2368819 „Gamli og nýi tíminn á Álafossi“; grein í ''Vísi'' 1963] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3278350 „Gildi íslenskrar ullar“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1949] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20101119123957/www.lbhi.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=3155 ''Íslenska sauðkindin og saga sauðfjárræktar á Íslandi''] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3147379 „Ullin — vanrækt vinnsluefni“; grein í ''Frjálsri verslun'' 1946] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1589709 „Verður ull okkar gull?“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1984] * [https://www.sheep101.info/201/woolmarketing.html „Wool Marketing“; grein eftir Susan Schoenian] [[Flokkur:Ull| ]] c2xfqd5e07bls9u2542ihssm33pi6iu 0 68952 1973334 1973084 2026-07-24T21:31:14Z ~2026-41334-40 118890 /* Orðsifjafræði */ 1973334 wikitext text/x-wiki '''Próventa''' hét sú [[Miðaldir|miðaldahefð]] þar sem aldraðir gáfu eignir sínar munka- eða nunnuklaustri með því skilyrði að það sæi fyrir þeim í ellinni. Auk þess að þjóna félagslegum tilgangi var hún mikilvæg tekjulind fyrir kirkjuna.<ref>{{Cite web|url=https://is.nat.is/klaustur-a-islandi/|title=Klaustur á Íslandi - NAT ferðavísir|date=2020-05-25|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref> Orðið ''próventa'' vísar bæði til framfærslunnar og þeirra fjármuna sem klaustrin fengu fyrir umsjá. Próventugjafarnir hétu próventumenn eða próventukonur.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=Allt hafði annan róm áður í páfadóm: Nunnuklaustrin tvö á Íslandi á miðöldum og brot úr kristnisögu|url=https://baekur.is/bok/9eaabb72-3981-4644-a16b-d06f4a2ae263/0/6/Allt_hafdi_annan_rom_adur_i#page/n5/mode/2up|höfundur=Anna Sigurðardóttir|útgefandi=Kvennasögusafn Íslands|ár=1988|bls=283–287}}</ref> == Orðsifjafræði == Orðið próventa er leitt af ''prōvidēre'' sem á [[Latína|latínu]] þýðir að sjá fyrir einhverjum<ref>{{Cite web|url=https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|title=Íslensk orðsifjabók|website=ordsifjabok.arnastofnun.is|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> en hefur stundum verið einnig kallað ''arfsal'' eða ''arfsala''. Samkvæmt íslenskri orðabók merkir arfsal „samningur þar sem einn leggur eigur sínar í annars bú gegn því að fá hjá honum framfærslu til æviloka, próventa“.<ref>{{Bókaheimild|titill=A Lexicon of Medieval Nordic Law|höfundur=Jeffrey Love|höfundur2=Inger Larsson|höfundur3=Ulrika Djärv|höfundur4=Christine Peel|höfundur5=Erik Simensen|ár=2020|url=https://books.openbookpublishers.com/10.11647/obp.0188/ch1.xhtml|tungumál=en}}</ref> == Saga == Ekki er vitað nákvæmlega hvenær próventa hófst á landinu en í [[Biskupasögur|Biskupa sögum]] er getið um tvær próventukonur í biskupstíð [[Sigvarður Þéttmarsson]] í [[Skálholt|Skálholti]] (1238–1268) sem önnur þeirra er Þuríður Ormsdóttir systir Hallveigar konu [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]] og hin Arnfríður Bjarnadóttir. Í bréfi frá árinu 1290 er að finna elstu heimildina um próventu en það bendir til þess að hún sé mjög gömul hefð.<ref name=":0" /> Líklegt er að próventa hafi verið siður í öðrum [[Norðurlöndin|Norðurlöndum]] en skriflegar heimildir eru torfundnar. Í [[Noregur|Noregi]] fyrirbauð Páll [[erkibiskup]] í [[Niðarós|Niðarósi]] klaustrunum að taka próventumenn árið 1334. Vera má að þessi hefð hafi haldið áfram en einfaldlega án heimilda.<ref name=":0" /> Yfirleitt greiddu ekkjur próventu klaustrum eða öðrum kirkjustofnunum. Einnig var algengt að hjón eða jafnvel systkini greiddu próventu sína saman.<ref name=":0" /> Mörg klaustur hérlendis tóku próventufólk en það tóku stundum einnig venjuleg heimili einkum eftir að klaustrin voru lögð niður um miðja 16. öld. Hefðin hélst fram undir aldamót 1900 þó hægt sé að hún hafi haldist lengur.<ref name=":0" /> == Greiðsla og umsjá == Próventumenn fengu „sæng og kistu“, mat og klæði fyrir föt. Dæmigert var að próventumenn fengu 20 [[Alin|álnir]] af [[Vaðmál|vaðmáli]] árlega en sumir fengu fleira í viðbót, t.d. léreft, eftir samningi. Skór voru yfirleitt ekki taldir með próventu. Án sérstaks samnings samanstóð maturinn venjulega m.a. af smjöri, mjólk, skreið og skyri en þó var oft samið um aðra fæðu (t.d. kjöt) eða stærri skammta, t.d. „nóg skyr“ í tilviki Illuga Björgólfssonar.<ref name=":0" /> Próventugjafir voru m.a. kvikfénaður, matföng, jarðir eða ítök.<ref name=":1">{{Vefheimild|url=https://www.glaumbaer.is/static/files/Skjol/xii-reynistadarklaustur.pdf|titill=Nunnuklaustrið að Reynistað|höfundur=Sigríður Gunnarsdóttir|útgefandi=Byggðasafns Skagfirðinga}}</ref> Nokkur dæmi um próventusamninga frá [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]] eru eftirfarandi:<ref name=":1" /> * Árið 1380 gaf Jón Bjarnason í próventu fyrir sig og Guðrúnu systur sína 27 [[kúgildi]], 5 hundruð í hrossum og 18 hundruð í heyjum, m.a. Fyrir þetta fékk Jón árlega „7 álnir af járngráu vaðmáli, 12 álnir af hvítu [þ.e. fiskur] og 12 álnir af lérefti til klæða“ en Guðrún fékk „nægan kost til lífsviðurværis og 8 álnir vaðmáls árlega til klæða“. * Árið 1394 gaf Loðinn Skeggjason klaustrinu jörðina Heiði í Skörðum "en samið var um að Benedikt Brynjólfsson hefði ýmis hlunnindi af [henni]". Loðinn fékk árlega tvítuga voð, (helming svartan og helming hvítan) og 2 álnir af lérefti. * Árið 1459 gaf Helga Finnsdóttir klaustrinu "20 kúgildi og 10 hundruð í ófríðum peningi [þ.e. annað en kvikfé]". Hún átti að fá fyrir þetta "sæmilegt borðhald, smjör og skreið, [fiski] einn rétt ... og heita mjólk og kjöt ef að það væri haft .... "tvítuga voð, ermaklæði, stiku lérefts og skæði eins og hún þarfnaðist".<ref name=":1" /> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Miðaldir]] [[Flokkur:Hagsaga Íslands]] lx8l4qi0bjhqmqdsctrw4mctccz5zfq 1973335 1973334 2026-07-24T21:33:31Z ~2026-41334-40 118890 /* Saga */ 1973335 wikitext text/x-wiki '''Próventa''' hét sú [[Miðaldir|miðaldahefð]] þar sem aldraðir gáfu eignir sínar munka- eða nunnuklaustri með því skilyrði að það sæi fyrir þeim í ellinni. Auk þess að þjóna félagslegum tilgangi var hún mikilvæg tekjulind fyrir kirkjuna.<ref>{{Cite web|url=https://is.nat.is/klaustur-a-islandi/|title=Klaustur á Íslandi - NAT ferðavísir|date=2020-05-25|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref> Orðið ''próventa'' vísar bæði til framfærslunnar og þeirra fjármuna sem klaustrin fengu fyrir umsjá. Próventugjafarnir hétu próventumenn eða próventukonur.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=Allt hafði annan róm áður í páfadóm: Nunnuklaustrin tvö á Íslandi á miðöldum og brot úr kristnisögu|url=https://baekur.is/bok/9eaabb72-3981-4644-a16b-d06f4a2ae263/0/6/Allt_hafdi_annan_rom_adur_i#page/n5/mode/2up|höfundur=Anna Sigurðardóttir|útgefandi=Kvennasögusafn Íslands|ár=1988|bls=283–287}}</ref> == Orðsifjafræði == Orðið próventa er leitt af ''prōvidēre'' sem á [[Latína|latínu]] þýðir að sjá fyrir einhverjum<ref>{{Cite web|url=https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|title=Íslensk orðsifjabók|website=ordsifjabok.arnastofnun.is|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> en hefur stundum verið einnig kallað ''arfsal'' eða ''arfsala''. Samkvæmt íslenskri orðabók merkir arfsal „samningur þar sem einn leggur eigur sínar í annars bú gegn því að fá hjá honum framfærslu til æviloka, próventa“.<ref>{{Bókaheimild|titill=A Lexicon of Medieval Nordic Law|höfundur=Jeffrey Love|höfundur2=Inger Larsson|höfundur3=Ulrika Djärv|höfundur4=Christine Peel|höfundur5=Erik Simensen|ár=2020|url=https://books.openbookpublishers.com/10.11647/obp.0188/ch1.xhtml|tungumál=en}}</ref> == Saga == Ekki er vitað nákvæmlega hvenær próventa hófst á landinu en í [[Biskupasögur|Biskupa sögum]] er getið um tvær próventukonur í biskupstíð [[Sigvarður Þéttmarsson]] í [[Skálholt|Skálholti]] (1238–1268) sem önnur þeirra er Þuríður Ormsdóttir systir Hallveigar konu [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]] og hin Arnfríður Bjarnadóttir. Í bréfi frá árinu 1290 er að finna elstu heimildina um próventu en það bendir til þess að hún sé mjög gömul hefð.<ref name=":0" /> Líklegt er að próventa hafi verið siður í öðrum [[Norðurlöndin|Norðurlöndum]] en skriflegar heimildir eru torfundnar. Í [[Noregur|Noregi]] fyrirbauð Páll [[erkibiskup]] í [[Niðarós|Niðarósi]] klaustrum að taka próventumenn árið 1334. Vera má að þessi hefð hafi haldið áfram en einfaldlega án heimilda.<ref name=":0" /> Yfirleitt greiddu ekkjur próventu klaustrum eða öðrum kirkjustofnunum. Einnig var algengt að hjón eða jafnvel systkini greiddu próventu sína saman.<ref name=":0" /> Mörg klaustur hérlendis tóku próventufólk en það tóku stundum einnig venjuleg heimili einkum eftir að klaustrin voru lögð niður um miðja 16. öld. Hefðin hélst fram undir aldamót 1900 þó hægt sé að hún hafi haldist lengur.<ref name=":0" /> == Greiðsla og umsjá == Próventumenn fengu „sæng og kistu“, mat og klæði fyrir föt. Dæmigert var að próventumenn fengu 20 [[Alin|álnir]] af [[Vaðmál|vaðmáli]] árlega en sumir fengu fleira í viðbót, t.d. léreft, eftir samningi. Skór voru yfirleitt ekki taldir með próventu. Án sérstaks samnings samanstóð maturinn venjulega m.a. af smjöri, mjólk, skreið og skyri en þó var oft samið um aðra fæðu (t.d. kjöt) eða stærri skammta, t.d. „nóg skyr“ í tilviki Illuga Björgólfssonar.<ref name=":0" /> Próventugjafir voru m.a. kvikfénaður, matföng, jarðir eða ítök.<ref name=":1">{{Vefheimild|url=https://www.glaumbaer.is/static/files/Skjol/xii-reynistadarklaustur.pdf|titill=Nunnuklaustrið að Reynistað|höfundur=Sigríður Gunnarsdóttir|útgefandi=Byggðasafns Skagfirðinga}}</ref> Nokkur dæmi um próventusamninga frá [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]] eru eftirfarandi:<ref name=":1" /> * Árið 1380 gaf Jón Bjarnason í próventu fyrir sig og Guðrúnu systur sína 27 [[kúgildi]], 5 hundruð í hrossum og 18 hundruð í heyjum, m.a. Fyrir þetta fékk Jón árlega „7 álnir af járngráu vaðmáli, 12 álnir af hvítu [þ.e. fiskur] og 12 álnir af lérefti til klæða“ en Guðrún fékk „nægan kost til lífsviðurværis og 8 álnir vaðmáls árlega til klæða“. * Árið 1394 gaf Loðinn Skeggjason klaustrinu jörðina Heiði í Skörðum "en samið var um að Benedikt Brynjólfsson hefði ýmis hlunnindi af [henni]". Loðinn fékk árlega tvítuga voð, (helming svartan og helming hvítan) og 2 álnir af lérefti. * Árið 1459 gaf Helga Finnsdóttir klaustrinu "20 kúgildi og 10 hundruð í ófríðum peningi [þ.e. annað en kvikfé]". Hún átti að fá fyrir þetta "sæmilegt borðhald, smjör og skreið, [fiski] einn rétt ... og heita mjólk og kjöt ef að það væri haft .... "tvítuga voð, ermaklæði, stiku lérefts og skæði eins og hún þarfnaðist".<ref name=":1" /> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Miðaldir]] [[Flokkur:Hagsaga Íslands]] 1xn5t8xro9c8arh29cti15gorxzcwk8 1973336 1973335 2026-07-24T21:39:50Z ~2026-41334-40 118890 /* Greiðsla og umsjá */ 1973336 wikitext text/x-wiki '''Próventa''' hét sú [[Miðaldir|miðaldahefð]] þar sem aldraðir gáfu eignir sínar munka- eða nunnuklaustri með því skilyrði að það sæi fyrir þeim í ellinni. Auk þess að þjóna félagslegum tilgangi var hún mikilvæg tekjulind fyrir kirkjuna.<ref>{{Cite web|url=https://is.nat.is/klaustur-a-islandi/|title=Klaustur á Íslandi - NAT ferðavísir|date=2020-05-25|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref> Orðið ''próventa'' vísar bæði til framfærslunnar og þeirra fjármuna sem klaustrin fengu fyrir umsjá. Próventugjafarnir hétu próventumenn eða próventukonur.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=Allt hafði annan róm áður í páfadóm: Nunnuklaustrin tvö á Íslandi á miðöldum og brot úr kristnisögu|url=https://baekur.is/bok/9eaabb72-3981-4644-a16b-d06f4a2ae263/0/6/Allt_hafdi_annan_rom_adur_i#page/n5/mode/2up|höfundur=Anna Sigurðardóttir|útgefandi=Kvennasögusafn Íslands|ár=1988|bls=283–287}}</ref> == Orðsifjafræði == Orðið próventa er leitt af ''prōvidēre'' sem á [[Latína|latínu]] þýðir að sjá fyrir einhverjum<ref>{{Cite web|url=https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|title=Íslensk orðsifjabók|website=ordsifjabok.arnastofnun.is|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> en hefur stundum verið einnig kallað ''arfsal'' eða ''arfsala''. Samkvæmt íslenskri orðabók merkir arfsal „samningur þar sem einn leggur eigur sínar í annars bú gegn því að fá hjá honum framfærslu til æviloka, próventa“.<ref>{{Bókaheimild|titill=A Lexicon of Medieval Nordic Law|höfundur=Jeffrey Love|höfundur2=Inger Larsson|höfundur3=Ulrika Djärv|höfundur4=Christine Peel|höfundur5=Erik Simensen|ár=2020|url=https://books.openbookpublishers.com/10.11647/obp.0188/ch1.xhtml|tungumál=en}}</ref> == Saga == Ekki er vitað nákvæmlega hvenær próventa hófst á landinu en í [[Biskupasögur|Biskupa sögum]] er getið um tvær próventukonur í biskupstíð [[Sigvarður Þéttmarsson]] í [[Skálholt|Skálholti]] (1238–1268) sem önnur þeirra er Þuríður Ormsdóttir systir Hallveigar konu [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]] og hin Arnfríður Bjarnadóttir. Í bréfi frá árinu 1290 er að finna elstu heimildina um próventu en það bendir til þess að hún sé mjög gömul hefð.<ref name=":0" /> Líklegt er að próventa hafi verið siður í öðrum [[Norðurlöndin|Norðurlöndum]] en skriflegar heimildir eru torfundnar. Í [[Noregur|Noregi]] fyrirbauð Páll [[erkibiskup]] í [[Niðarós|Niðarósi]] klaustrum að taka próventumenn árið 1334. Vera má að þessi hefð hafi haldið áfram en einfaldlega án heimilda.<ref name=":0" /> Yfirleitt greiddu ekkjur próventu klaustrum eða öðrum kirkjustofnunum. Einnig var algengt að hjón eða jafnvel systkini greiddu próventu sína saman.<ref name=":0" /> Mörg klaustur hérlendis tóku próventufólk en það tóku stundum einnig venjuleg heimili einkum eftir að klaustrin voru lögð niður um miðja 16. öld. Hefðin hélst fram undir aldamót 1900 þó hægt sé að hún hafi haldist lengur.<ref name=":0" /> == Greiðsla og umsjá == Próventumenn fengu „sæng og kistu“, mat og klæði fyrir föt. Dæmigert var að próventumenn fengu 20 [[Alin|álnir]] af [[Vaðmál|vaðmáli]] árlega en sumir fengu fleira í viðbót, t.d. léreft, eftir samningi. Skór voru yfirleitt ekki taldir með próventu. Án sérstaks samnings samanstóð maturinn venjulega m.a. af smjöri, mjólk, skreið og skyri en þó var oft samið um aðra fæðu (t.d. kjöt) eða stærri skammta, t.d. „nóg skyr“ í tilviki Illuga Björgólfssonar.<ref name=":0" /> Próventugjafir voru m.a. kvikfénaður, matföng, jarðir eða ítök.<ref name=":1">{{Vefheimild|url=https://www.glaumbaer.is/static/files/Skjol/xii-reynistadarklaustur.pdf|titill=Nunnuklaustrið að Reynistað|höfundur=Sigríður Gunnarsdóttir|útgefandi=Byggðasafns Skagfirðinga}}</ref> Nokkur dæmi um próventusamninga frá [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]] eru eftirfarandi:<ref name=":1" /> * Árið 1380 gaf Jón Bjarnason í próventu fyrir sig og Guðrúnu systur sína m.a. 27 [[kúgildi]], 5 hundruð í hrossum og 18 hundruð í heyjum Fyrir þetta fékk Jón árlega „7 álnir af járngráu vaðmáli, 12 álnir af hvítu [þ.e. fiskur] og 12 álnir af lérefti til klæða“ en Guðrún fékk „nægan kost til lífsviðurværis og 8 álnir vaðmáls árlega til klæða“. * Árið 1394 gaf Loðinn Skeggjason klaustrinu jörðina Heiði í Skörðum „en samið var um að Benedikt Brynjólfsson hefði ýmis hlunnindi af [henni]“. Loðinn fékk árlega tvítuga voð, (helming svartan og helming hvítan) og 2 álnir af lérefti. * Árið 1459 gaf Helga Finnsdóttir klaustrinu „20 kúgildi og 10 hundruð í ófríðum peningi [þ.e. annað en kvikfé]“. Hún átti að fá fyrir þetta „sæmilegt borðhald, smjör og skreið, [fisk] einn rétt … og heita mjólk og kjöt [ef] það væri haft. [T]vítuga voð, ermaklæði, stiku lérefts og skæði eins og hún þarfnaðist“.<ref name=":1" /> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Miðaldir]] [[Flokkur:Hagsaga Íslands]] 681veupv90odp071ps9c9lcpl2spdfg 1973337 1973336 2026-07-24T21:42:02Z ~2026-41334-40 118890 /* Tilvísanir */ 1973337 wikitext text/x-wiki '''Próventa''' hét sú [[Miðaldir|miðaldahefð]] þar sem aldraðir gáfu eignir sínar munka- eða nunnuklaustri með því skilyrði að það sæi fyrir þeim í ellinni. Auk þess að þjóna félagslegum tilgangi var hún mikilvæg tekjulind fyrir kirkjuna.<ref>{{Cite web|url=https://is.nat.is/klaustur-a-islandi/|title=Klaustur á Íslandi - NAT ferðavísir|date=2020-05-25|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref> Orðið ''próventa'' vísar bæði til framfærslunnar og þeirra fjármuna sem klaustrin fengu fyrir umsjá. Próventugjafarnir hétu próventumenn eða próventukonur.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=Allt hafði annan róm áður í páfadóm: Nunnuklaustrin tvö á Íslandi á miðöldum og brot úr kristnisögu|url=https://baekur.is/bok/9eaabb72-3981-4644-a16b-d06f4a2ae263/0/6/Allt_hafdi_annan_rom_adur_i#page/n5/mode/2up|höfundur=Anna Sigurðardóttir|útgefandi=Kvennasögusafn Íslands|ár=1988|bls=283–287}}</ref> == Orðsifjafræði == Orðið próventa er leitt af ''prōvidēre'' sem á [[Latína|latínu]] þýðir að sjá fyrir einhverjum<ref>{{Cite web|url=https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|title=Íslensk orðsifjabók|website=ordsifjabok.arnastofnun.is|language=|access-date=2026-07-22}}</ref> en hefur stundum verið einnig kallað ''arfsal'' eða ''arfsala''. Samkvæmt íslenskri orðabók merkir arfsal „samningur þar sem einn leggur eigur sínar í annars bú gegn því að fá hjá honum framfærslu til æviloka, próventa“.<ref>{{Bókaheimild|titill=A Lexicon of Medieval Nordic Law|höfundur=Jeffrey Love|höfundur2=Inger Larsson|höfundur3=Ulrika Djärv|höfundur4=Christine Peel|höfundur5=Erik Simensen|ár=2020|url=https://books.openbookpublishers.com/10.11647/obp.0188/ch1.xhtml|tungumál=en}}</ref> == Saga == Ekki er vitað nákvæmlega hvenær próventa hófst á landinu en í [[Biskupasögur|Biskupa sögum]] er getið um tvær próventukonur í biskupstíð [[Sigvarður Þéttmarsson]] í [[Skálholt|Skálholti]] (1238–1268) sem önnur þeirra er Þuríður Ormsdóttir systir Hallveigar konu [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]] og hin Arnfríður Bjarnadóttir. Í bréfi frá árinu 1290 er að finna elstu heimildina um próventu en það bendir til þess að hún sé mjög gömul hefð.<ref name=":0" /> Líklegt er að próventa hafi verið siður í öðrum [[Norðurlöndin|Norðurlöndum]] en skriflegar heimildir eru torfundnar. Í [[Noregur|Noregi]] fyrirbauð Páll [[erkibiskup]] í [[Niðarós|Niðarósi]] klaustrum að taka próventumenn árið 1334. Vera má að þessi hefð hafi haldið áfram en einfaldlega án heimilda.<ref name=":0" /> Yfirleitt greiddu ekkjur próventu klaustrum eða öðrum kirkjustofnunum. Einnig var algengt að hjón eða jafnvel systkini greiddu próventu sína saman.<ref name=":0" /> Mörg klaustur hérlendis tóku próventufólk en það tóku stundum einnig venjuleg heimili einkum eftir að klaustrin voru lögð niður um miðja 16. öld. Hefðin hélst fram undir aldamót 1900 þó hægt sé að hún hafi haldist lengur.<ref name=":0" /> == Greiðsla og umsjá == Próventumenn fengu „sæng og kistu“, mat og klæði fyrir föt. Dæmigert var að próventumenn fengu 20 [[Alin|álnir]] af [[Vaðmál|vaðmáli]] árlega en sumir fengu fleira í viðbót, t.d. léreft, eftir samningi. Skór voru yfirleitt ekki taldir með próventu. Án sérstaks samnings samanstóð maturinn venjulega m.a. af smjöri, mjólk, skreið og skyri en þó var oft samið um aðra fæðu (t.d. kjöt) eða stærri skammta, t.d. „nóg skyr“ í tilviki Illuga Björgólfssonar.<ref name=":0" /> Próventugjafir voru m.a. kvikfénaður, matföng, jarðir eða ítök.<ref name=":1">{{Vefheimild|url=https://www.glaumbaer.is/static/files/Skjol/xii-reynistadarklaustur.pdf|titill=Nunnuklaustrið að Reynistað|höfundur=Sigríður Gunnarsdóttir|útgefandi=Byggðasafns Skagfirðinga}}</ref> Nokkur dæmi um próventusamninga frá [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]] eru eftirfarandi:<ref name=":1" /> * Árið 1380 gaf Jón Bjarnason í próventu fyrir sig og Guðrúnu systur sína m.a. 27 [[kúgildi]], 5 hundruð í hrossum og 18 hundruð í heyjum Fyrir þetta fékk Jón árlega „7 álnir af járngráu vaðmáli, 12 álnir af hvítu [þ.e. fiskur] og 12 álnir af lérefti til klæða“ en Guðrún fékk „nægan kost til lífsviðurværis og 8 álnir vaðmáls árlega til klæða“. * Árið 1394 gaf Loðinn Skeggjason klaustrinu jörðina Heiði í Skörðum „en samið var um að Benedikt Brynjólfsson hefði ýmis hlunnindi af [henni]“. Loðinn fékk árlega tvítuga voð, (helming svartan og helming hvítan) og 2 álnir af lérefti. * Árið 1459 gaf Helga Finnsdóttir klaustrinu „20 kúgildi og 10 hundruð í ófríðum peningi [þ.e. annað en kvikfé]“. Hún átti að fá fyrir þetta „sæmilegt borðhald, smjör og skreið, [fisk] einn rétt … og heita mjólk og kjöt [ef] það væri haft. [T]vítuga voð, ermaklæði, stiku lérefts og skæði eins og hún þarfnaðist“.<ref name=":1" /> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Miðaldir]] [[Flokkur:Hagsaga Íslands]] mdb8cbhn61w3o0z7289h1yvzb3ahaem 0 71910 1973306 1829005 2026-07-24T16:02:02Z TKSnaevarr 53243 /* Æviágrip */ 1973306 wikitext text/x-wiki '''Guðmundur (Jónsson) Kamban''' ([[8. júní]] [[1888]] – [[5. maí]] [[1945]]) var íslenskur rithöfundur, leikskáld og leikstjóri sem bjó lengst af í [[Danmörk]]u og skrifaði flest verk sín á [[danska|dönsku]]. Þekktustu leikrit hans eru ''Marmari'', ''[[Vér morðingjar]]'' og ''[[Hadda Padda]]''. Eftir [[Heimsstyrjöldin síðari|síðari heimsstyrjöldina]] sökuðu andspyrnumenn í Danmörku hann um að vera samstarfsmann þýska hernámsliðsins og myrtu hann sama dag og [[Þýskaland|Þjóðverjar]] gáfust upp. ==Æviágrip== Guðmundur fæddist í [[Reykjavík]]. Hann fékkst nokkuð við miðilsstörf og fyrsta bókin sem hann ritaði - ''Úr dularheimum ''- sagðist hann hafa skrifað „ósjálfráðri hendi“ 17 ára gamall fyrir [[Snorri Sturluson|Snorra Sturluson]], [[H. C. Andersen]] og [[Jónas Hallgrímsson]]. Hann tók upp [[ættarnafn]]ið Kamban árið 1908. Árið 1910 hélt hann til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] í nám. Fyrsta útgefna leikritið hans, ''Hadda Padda'', var sett upp af [[Konunglega danska leikhúsið|Konunglega danska leikhúsinu]] árið 1914. Árið eftir flutti hann til [[New York-borg]]ar og hugðist hasla sér völl á [[enska|ensku]]. Það gekk ekki eftir og hann sneri aftur til Kaupmannahafnar 1917. Árið 1920 fékk hann stöðu við Konunglega leikhúsið þar sem ''Vér morðingjar'' var sett upp. Á [[1921-1930|3. áratugnum]] fékkst hann við leikstjórn hjá ýmsum leikhúsum og leikstýrði meðal annars tveimur kvikmyndum, ''Höddu Pöddu'' (1924), sem var tekin upp á Íslandi, og ''[[Hús í svefni]]'' (1926). Árið 1934 flutti hann til [[London]] og síðan [[Berlín]] 1935 þar sem hann bjó til 1939. Eftir að hann sneri aftur til Kaupmannahafnar gekk honum illa að fá verkefni og fékk meðal annars fjárstyrk frá [[Hernám Danmerkur|þýska hernámsliðinu]], skv. Kristjáni Albertssyni mánaðargreiðslur í 6 mánuði til að skrifa vísindaritgerð um íslenskan sölva (ekkert hefur varðveist af þessari vísindaritgerð). Hann fékk því orð á sig fyrir að vera hliðhollur Þjóðverjum. Það leiddi til þess að andspyrnumenn ákváðu að handtaka hann og yfirheyra. Hann neitaði hins vegar að fylgja þeim og var þá skotinn. Gerðist þetta sama dag og hernámsliðið gafst upp. Lengi var vitað hverjir voru í litlu handtökusveitinni sem sótti hann á hótelið en það ekki gert opinbert. Þannig fékk Ásgeir Guðmundsson aðgang að þessum skjölum þegar hann reit bókina ''Berlínarblús'' en þó aðeins með þeim skilyrðum að nöfn þeirra yrðu ekki gerð opinber né heldur að hann setti sig í samband við þá eða aðstandendur þeirra gegn 6 mánaða fangelsi. Hlutu þeir enga refsingu fyrir. Gagnasafn Ásgeirs var opnað árið 2015 en það var þó fyrst við rannsóknir á því árið 2023 að opinberað var að banamaður Kambans hafi verið andspyrnumaður að nafni {{ill|Egon Alfred Højland|da|Egon Højland|lt=Egon Alfred Højland}}, sem síðar sat á [[Danska þingið|danska þinginu]] frá 1973 til 1975.<ref>{{Vefheimild|titill=Hulunni svipt af banamanni Guðmundar Kambans|url=https://www.visir.is/g/20232465261d/hulunni-svipt-af-bana-manni-gud-mundar-kambans|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=21. september 2023|skoðað=21. september 2023|höfundur=Árni Sæberg}}</ref> ==Minningarskjöldur== [[Mynd:Guðmundur Kamban (mindeplade).JPG|thumb|Minningarskjöldurinn.]] Haustið 2021 var minningarskjöldur um Guðmund fjarlægður í Kaupmannahöfn en hreyfing sem vildi heiðra dönsku andspyrnuna í síðari heimsstyrjöld þrýsti mjög á það.<ref>{{Vefheimild|titill=Minnisvarði um Guðmund Kamban fjarlægður eftir heitar deilur|url=https://www.visir.is/g/20212167906d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags=11. október 2021|skoðað=21. september 2023|höfundur=Kolbeinn Tumi Daðason}}</ref> Ein helsta ástæðan var ásökun á hendur Kamban um að hann hafi svikið andspyrnumann af Gyðingaættum að nafni Jacob Thalmay í hendur nasista. Samkvæmt ásökuninni var Thalmay dulbúinn við njósnir í höfuðstöðvum [[Gestapo]] í Kaupmannahöfn þegar Kamban, sem hafði verið nágranni hans, bar kennsl á hann og benti Þjóðverjum á að Thalmay væri Gyðingur. Thalmay var í kjölfarið handtekinn, sendur til [[Auschwitz]]-útrýmingarbúðanna og síðan neyddur í helgöngu til [[Maut­hausen]]-búðanna, þar sem hann lést árið 1945. Barnabarn Thalmay, Charlotte Thalmay, var meðal þeirra sem börðust fyrir því að minningarskjöldurinn um Kamban yrði tekinn niður.<ref>{{Vefheimild|titill=Vill að minningarskjöldurinn um Kamban verði tekinn niður|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/08/09/vill_ad_minningarskjoldurinn_um_kamban_verdi_tekinn/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=9. ágúst 2021|skoðað=21. september 2023|höfundur=Stefán Gunnar Sveinsson}}</ref> == Tenglar == * {{Tímarit.is|3306710|Leikskáld alvörunnar|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=11. júní 1988|blaðsíða=4-8|höfundur=Sigurður Hróarsson}} * [http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/Literature/Literature-idx?type=header&id=Literature.GudmundMurder&pview=hide We murderers (Vér morðingjar) leikrit í 3 þáttum] * {{gutenberg author| id=Guðmundur+Kamban | name=Guðmund Kamban}} * [http://www.leikminjasafn.is/sagan/islenskir-leikhusmenn/gumundur-kamban/ Íslenskir leikhúsmenn: Guðmundur Kamban] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160318130936/http://leikminjasafn.is/sagan/islenskir-leikhusmenn/gumundur-kamban/ |date=2016-03-18 }} * {{Tímarit.is|5689218|H. C. Andersen og Ísland|blað=[[Unga Ísland]]|útgáfudagsetning=1. desember 1948|blaðsíða=23-30|höfundur=Guðmundur Kamban}} * {{imdb name|id=0436478|name=Guðmundur Kamban}} ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]] [[Flokkur:Íslensk skáld]] [[Flokkur:Íslensk leikskáld]] {{fd|1888|1945}} r6og4wzwzvgmkx9d39ler8z5k3h72ai 0 75959 1973344 668697 2026-07-25T01:13:14Z Xqbot 6441 Vélmenni: Lagfæri tvöfalda tilvísun → [[Reinfang]] 1973344 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Reinfang]] o199b9min7cycas6dkkzs070gzd5u04 0 76922 1973350 1971475 2026-07-25T11:05:37Z OxyLight 118900 1973350 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill}} [[Mynd:Batman in Justice League TV series.png|thumb]] '''Batman''' eða '''Leðurblökumaðurinn''' er teiknimyndasöguhetja sem [[Bob Kane]] og [[Bill Finger]] sköpuðu og byrtist í teiknimyndasögum sem eru gefnar út af DC Comics. Samnefnd teiknimyndasaga kom fyrst út í [[maí]] árið [[1939]]. En hafa síðan komið út margar teiknimyndasögur og kvikmyndir út sem fjalla um Leðurblökumanninn og ævintýri hans. Og hefur hann notið vinsældar hér á landi. Hefur einnig verslunin Nexus tekið upp að þýða Batman teiknimyndasögurnar yfir á íslensku.<ref>{{Cite web|url=https://www.dv.is/fokus/2018/11/14/ledurblokumadurinn-eflir-lestur-ungmenna/|title=Leðurblökumaðurinn eflir lestur ungmenna|date=2018-11-14|website=DV|language=is|access-date=2022-03-26}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Uppruni == Batman er grímupersóna Bruce Wayne og er verndari [[Gotham-borg|Gotham-borgar]]. Hjá honum býr [[Alfred Pennyworth]], einkaþjónn hans. Aðstoðarmaður hans er [[Robin]]. Auk þeirra er James Gordon, lögreglustjóri Gotham-borgar, góður vinur Batmans. Bruce missti foreldra sína þegar hann var mjög ungur. Þjófur myrti þau eftir að þau voru nýkomin úr leikhúsi. Þjófurinn falaðist eftir peningum þeirra en Wayne eldri neitaði og varð Bruce vitni að morðinu á foreldrum sínum. Saga hans breytist þar á eftir oft milli höfunda þar sem fjöldi sagna og sögutímalína komu út sem fjalla um hetjuna. == Óvinir == Helstu óvinir Leðurblökumannsins eru [[Jókerinn]], [[Mörgæsin]], Hr. Freeze, Gátumaðurinn, Fuglahræðan og Tvífés. Í gegnum árin hefur helsti óvinur Leðurblökumannsins orðið Jókerinn og fjalla helstu myndirnar oftast um þennan bardaga milli hans og Jókerins. Til dæmis í Rökkurriddaranum (Ensku: Dark Knight) þar sem Jókerinn hefur byrjað að skapa ringulreið í Gothamborg, þar er Jókerinn oft að pynta honum eða öðrum. Þeirra sambandi mætti líkja við [[yin og yang]] úr kínverskri heimspeki, þar sem Jókerinn reynir að eyða og Leðurblökumaðurinn að vernd. == Hæfileikar og græjur == {{hreingera}} Batman hefur ekki ofurkrafta en notar þekkingu sína á bardagaíþróttum, styrk, vit, og græjur til að berjast við glæpamenn. Hann er mjög ríkur og notar féið sitt til að kaupa hvað sem þarf til að berjast gegn glæpamönnum eða ofurillmennum. Batman er ótrúlega klár. Hann þykir mikilvægasti glæparannsóknarmaður heims og notar viskuna sína til þess að leysa vandamál og leyndardóma. Eina mikilvægasta græjan hans er Leðurblökubíllinn (The Batmobile). Leðurblökubílinn, eins og búningurinn, fer eftir sögu en er almennt svartur, hraðskreiður, og með þungan herklæðnað sem ver gegn hnjaski. == Kvikmyndir == Leðurblökumaðurinn hefur komið sér fyrir á hvíta tjaldinu í gegnum árinn, kom fyrsta kvikmyndin út árið 1943 sem hét einfaldlega ''Batman'' en hafa síðan komið út þónokkrar myndir, als 19. {| class="wikitable" |+ !Kvikmyndaheiti !Útgáfuár !Leikstjóri !Sá sem leikur Batman |- |[[Batman (kvikmynd frá 1943)|Batman]] |16. júlí 1943 |[[Lambart Hillyer]] |[[Lewis Wilson]] |- |[[Batman and Robin (kvikmynd frá 1949)|Batman and Robin]] |26. júní 1949 |[[Spencer Gordon Bennet]] |[[Robert Lowery]] |- |[[Batman: The Movie]] |30. júlí 1966 |[[Leslie Herbert Martinson]] |[[Adam West]] |- |[[Batman (kvikmynd frá 1989)|Batman]] |23. júní 1989 | rowspan="2" |[[Tim Burton]] | rowspan="2" |[[Michael Keaton]] |- |[[Batman Returns]] |19. júní 1992 |- |[[Batman: Mask of the Phantasm]] |25. desember, 1993 |[[Eric Radomski]] og [[Bruce Timm]] |[[Kevin Conroy]] |- |[[Batman Forever]] |16. júní 1995 | rowspan="2" |[[Joel Schumacher]] |[[Val Kilmer]] |- |[[Batman & Robin]] |20. júní 1997 |[[George Clooney]] |- |[[Batman Begins]] |25. júní 2005 | rowspan="3" |[[Christopher Nolan]] | rowspan="3" |[[Christian Bale]] |- |[[Rökkurriddarinn]]<ref>{{Citation|last=Nolan|first=Christopher|title=The Dark Knight|date=2008-07-18|url=https://www.imdb.com/title/tt0468569/|publisher=Warner Bros., Legendary Entertainment, Syncopy|access-date=2022-03-26}}</ref> |18. júlí, 2008 |- |[[The Dark Knight Rises]] |20. júlí 2012 |- |[[Batman v Superman: Dawn of Justice]] |25. mars, 2016 |[[Zack Snyder]] | rowspan="2" |[[Ben Affleck]] |- |''[[Suicide Squad]]'' |5. ágúst, 2016 |[[David Ayer]] |- |[[The Lego Batman Movie]] |10. febrúar 2017 |[[Chris McKay]] |[[Will Arnett]] |- |''[[Justice League (kvikmynd)|Justice League]]'' |17. nóvember 2017 |[[Joss Whedon]] | rowspan="2" |[[Ben Affleck]] |- |''[[Zack Snyder's Justice League]]'' |18. mars 2021 |[[Zack Snyder]] |- |''[[Batgirl (kvikmynd)|Batgirl]]'' |2022 (hætt við útgáfu myndar) |[[Adil El Arbi]] og [[Bilall Fallah]] |[[Michael Keaton]] |- |''[[The Batman (kvikmynd)|The Batman]]'' |4. mars 2022 |[[Matt Reeves]] |[[Robert Pattinson]] |- |''[[The Flash (kvikmynd)|The Flash]]'' |23. júní 2023 |[[Andy Muschietti]] |[[Michael Keaton]] og [[Ben Affleck]] |} == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1706494 ''Batman''; grein í Morgunblaðinu 1989] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1834609 ''Batman enn og aftur''; grein í Morgunblaðinu 1995] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3855153 ''Leðurblökumaðurinn snýr aftur''; grein í Fréttablaðinu 2005] * [https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1583670/ Batman sem Leðurblökumaðurinn 2016] * [https://www.visir.is/g/202054559d Leðurblökumaðurinn með endurkomu á hvíta tjaldið] * [[imdbtitle:0468569|Rökkurriddarinn]] * [https://www.dv.is/fokus/2018/11/14/ledurblokumadurinn-eflir-lestur-ungmenna/ Leðurblökumaðurinn eflir lestur ungmenna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705071932/https://www.dv.is/fokus/2018/11/14/ledurblokumadurinn-eflir-lestur-ungmenna/ |date=2022-07-05 }} ==Tilvísanir== <references/> {{Stubbur|dægurmenning}} [[Flokkur:Kvikmyndapersónur]] [[Flokkur:Myndasögupersónur]] [[Flokkur:Ofurhetjur]] [[Flokkur:Teiknimyndapersónur]] sszlxngbgd1tybm0ujdq45m8qe1cxfd 0 79526 1973286 1964160 2026-07-24T15:02:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1973286 wikitext text/x-wiki '''''CSI''''' er fjölmiðlafyrirtæki byggt á bandarískum sjónvarpsþáttum sem voru stofnaðir af höfundinum [[Anthony E. Zuiker]] og eru sýndir á CBS sjónvarpsstöðinni. Þættirnir fjalla um réttarrannsóknarmenn sem rannsaka hin ýmsu morðmál. == Yfirlit == Þættirnir eru sýndir í 200 löndum með áhorfendur í kringum 2 milljarða, nokkrar útgáfur hafa verið þróaðar fyrir markaðinn þar á meðal bækur, teiknimyndasögur og tölvuleikir. CSI þættirnar hafa átt mikinn þátt í því hvernig samfélagið hugsar, sem hefur oft verið kallað „CSI-áhrifin“ (e. CSI effect), þar sem kviðdómar hafa fengið þá hugmynd að raunverulegar sakamálarannsóknir eru alveg eins og sést í CSI-þáttunum. Þessar nýju vinsældir á rannsóknar þáttum í sjónvarpinu hafa aukið áhuga fólks á námi tengt réttarrannsóknum og fornleiðarfræðirannsóknir. Í Bretlandi einu þá hafa umsækjendur aukist um 30%.<ref>[http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,,2044244,00.html Want a career in forensics? Here's some hard evidence], ''[[The Guardian]]'', 29.mars, 2007</ref>. Dæmi um hversu mikilvægt menningarlega séð CSI hefur orðið: <blockquote>„Við byrjuðum árið 2000 og urðum mjög vinsæl en áhorfið jókst um helming eftir 11. september 2001,“ segir Zuiker, í heimildarmynd um áhrif CSI. „Fólk var hlaupandi til okkar eftir huggun, þar sem það var að leita eftir réttlæti í CSI — hjálpaði það þeim að til væru fólk eins og persónur okkar sem voru að leysa hin ýmsu morðmál og glæpi. Enda var 11. september einn stærsti vettvangur glæps í heiminum.“</blockquote> == Þáttaraðir == Í dag eru tvær þáttaraðir sýndar: * '''''[[CSI: Crime Scene Investigation]]''''' ([[2000]]–til dags, 14 þáttaraðir) ** Staðsetning: [[Las Vegas]], [[Nevada]]. *** Núverandi leikarar: [[Ted Danson]] sem D.B. Russell, [[Elisabeth Shue]] sem Julie Finlay, [[George Eads]] sem Nick Stokes, [[Eric Szmanda]] sem Greg Sanders, [[Robert David Hall]] sem Dr. Alan Robbins, [[Wallace Langham]] sem David Hodges, [[Elisabeth Harnois]] sem Morgan Brody, [[Jorja Fox]] sem Sara Sidle, og [[Paul Guilfoyle]] sem Kapteinn Jim Brass. **** Opnunarþema: ''Who Are You'' * '''''[[CSI: Miami]]''''' ([[2002]]–[[2012]], 10 þáttaraðir) ** Staðsetning: [[Miami]], [[Flórída]]. *** Núverandi leikarar: [[David Caruso]] sem Horatio Caine, [[Emily Procter]] sem Calleigh Duquesne, [[Adam Rodríguez]] sem Eric Delko, [[Jonathan Togo]] sem Ryan Wolfe, [[Rex Linn]] sem Frank Tripp, og [[Eva LaRue]] sem Natalia Boa Vista. **** ''CSI: Miami'' var frumsýnt í ''CSI''-þættinum ''Cross Jurisdictions''. ***** Opnunarþema: ''Won't Get Fooled Again'' * '''''[[CSI: NY]]''''' ([[2004]]–[[2013]], 9 þáttaraðir) ** Staðsetning: [[New York-borg]], [[New York-fylki]]. *** Núverandi leikarar: [[Gary Sinise]] sem Mac Taylor, [[Sela Ward]] sem Josephine (Jo) Danville, [[Carmine Giovinazzo]] sem Danny Messer, [[Anna Belknap]] sem Lindsay Monroe, [[Robert Joy]] sem Sid Hammerback, [[A.J. Buckley]] sem Adam Ross, [[Hill Harper]] sem Sheldon Hawkes, og [[Eddie Cahill]] sem Donald Flack. **** ''CSI: NY'' var frumsýnt í ''CSI: Miami''-þættinum ''MIA/NYC NonStop''. ***** Opnunarþema: ''Baba O'Riley'' == Seríu-litur == Hver sería af CSI hefur sinn eiginn lit tengdan með stafrænum lit sem er lagaður í eftirvinnslunni. CSI: Crime Scene Investigation liturinn er aðallega grænn og hvítur, CSI: Miami er aðallega dökk-gulur eða gull, og CSI: New York er aðallega kóbolt blátt og grátt en eftir fyrstu þáttaröð var litnum fyrir CSI: NY breytt þar sem hinn dökki-blái og grái litur var of viðbjóðslegur og þungur. == Heimildarmyndir == Vegna vinsælda þáttanna í Bretlandi hefur sjónvarpsstöðin ''Five'' búið til tvær heimildarmyndir um CSI. Sú fyrsta hét ''The Real CSI'' sem fjallaði um raunveralega réttarrannsóknarmenn og vinnu þeirra. Seinni myndin hét ''True CSI'' þar sem farið í það hvernig réttarrannsóknir hafa hjálpað til að leysa ýmis fræg rannsóknarmál. Í þessari mynd var notast við leikara sem endusköpuðu ákveðin atriði í málunum. Á fyrri hluta ársins 2007 þá var breska sjónvarpsstöðin ''ITV'', með sérstaka heimildarmynd ''Tonight With Trevor McDonald'' þar sem farið var yfir hvað CSI effect hefur haft mikil áhrif á menninguna og samfélagið í heildina. Þá sérstaklega hvernig það hefur breytt réttarkerfunum í Bandaríkjunum og Bretlandi. Vegna vinsælda þáttanna þá hafa orðið til raunveruleikaþættir og heimildarmyndir, eins og ''The First 48'' og ''North Mission Road''. == Sögurþræðir milli sería == Sögurþræðir á milli CSI-þáttanna hefur verið gerð nokkrum sinnum. === Milli-sería === *''Cross Jurisdictions'', þátturinn í ''CSI: Crime Scene Investigation'' og fyrsti þátturinn af ''CSI: Miami''. *''MIA/NYC NonStop'', þátturinn í ''CSI: Miami'' og fyrsti þátturinn af ''CSI: NY''. * Tveggja þátta söguþráður sem byrjaði í ''CSI: Miami'' (''Felony Flight'') og endaði í ''CSI: NY'' (''Manhattan Manhunt''). * Þriggja-þátta söguþráður þar sem Raymond Langston eltist við morðmál sem byrjar í CSI: Miami síðan CSI: NY og endar í CSI: Crime Scene Investigation.<ref>Batallones, Henrik. [http://www.buddytv.com/articles/csi/langston-goes-cross-country-th-30575.aspx?pollid=500000522&answer=500001790#poll500000522 "Langston Goes Cross-Country: The Whole 'CSI' Franchise Does A Crossover"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023132704/http://www.buddytv.com/articles/csi/langston-goes-cross-country-th-30575.aspx?pollid=500000522&answer=500001790#poll500000522 |date=2012-10-23 }}. [[BuddyTV]], August 7, 2009. Skoðað 07 nóvember 2010.</ref> * Tveggja þátta söguþráður sem byrjaði í ''CSI: Crime Scene Investigation'' (''In Vino Veritas'') og endaði í ''CSI:NY'' (''Seth and Apep''). === Á milli annarra þátta === Það er til fjölskylda af rannsóknarþáttum á CBS (sumir framleiddir af [[Jerry Bruckheimer]]) sem hafa verið notaðir til þess að byggja upp söguþræði á milli þeirra og CSI-þáttanna. Núverandi þættir eru: * ''[[Cold Case]]'' og ''[[CSI: NY]]'': þáttur ''Cold Reveal'' sýnt 2. maí 2007 innihélt Scotty Valens (Danny Pino)frá ''[[Cold Case]]'', sem er einnig framleitt af [[Jerry Bruckheimer]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0997926/ "CSI: NY" Cold Reveal (2007)<!-- Bot generated title -->]</ref> * ''[[Without a Trace]]'' og ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' (báðir framleiddir af Jerry Bruckheimer) höfðu söguþráðs-skipti, ''Who and What'', sýnt 9. nóvember 2007. Fyrri hlutinn gerist í ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]''' en seinni hlutinn í ''[[Without a Trace]].'' ''CSI'' hafði söguþráðs-skipti við ''[[Two and a Half Men]]'', fyrsti hluti var, ''Fish in a Drawer'', sem innihélt réttarrannsókn á morði í [[Two and a Half Men]] og í [[CSI: Crime Scene Investigation]], ''Two and a Half Deaths'', innihélt morð á sápuóperu leikara. Höfundar frá báðum þáttunum skrifuðu fyrir hvor annan.<ref name="Showbuzz">{{cite news|title="Two & A Half Men" & "CSI" Make TV History|url=http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2008/05/05/tv/main4072701.shtml|publisher=Showbuzz|work=Show Writers Teamed Up, Swapped Scripts To Create Crossover Episodes|date=2008-04-05|accessdate=2008-04-31|archive-date=2008-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719105456/http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2008/05/05/tv/main4072701.shtml|url-status=dead}}</ref> == Tónlist == Titillögin eru öll spiluð af hljómsveitinni[[The Who]] * ''Who Are You'' fyrir ''CSI: Crime Scene Investigation''. * ''Won't Get Fooled Again'' fyrir ''CSI: Miami''. * ''Baba O'Riley'' fyrir ''CSI: NY''. == Rannsóknarstofurnar == * Rannsóknarstofan í Las Vegas er dökk í yfirlitum, þó að breytingar hafa verið gerðar á henni í gegnum seríuna. * Rannsóknarstofan í Miami er sú nútímalegasta af þeim öllum, með bestu tæknina og hlutlausa liti á veggjum. Til að byrja með líktist hún LV stofunni, en vegna tækninnar og stíls þá var henni breytt með ríkisfjármagni í byrjun fjórðu þáttaraðar. Stofan er staðsett í tveggja hæða húsi með rannsóknarlögreglunni, í miðbæ Miami. * ''CSI: NY'' rannsóknarstofan er sú eina sem hefur haft tvær stofur, þá fyrri í gamalli byggingu með múrsteinum og með nýjustu tækninni; þá seinni á 35. hæð í skrifstofubyggingu, með glerveggi og bestu tækninna. Var hún sprengd upp í lokaþætti þriðju þáttaraðar en var byggð upp aftur. == Aukaútgáfur == === Teiknimyndasögur === Nokkar teiknimyndasögur hafa verið skrifaðar út frá öllum þrem seríunum, útgefandi er IDW Publishing. Meðal höfunda er Max Allan Collins. === Leikir === CSI-fyrirtækið hefur gefið út nokkra tölvuleiki, sem eru byggðir á Las Vegas og Miami. Gameloft hefur líka gefið út hreyfanlega leiki (mobile games) byggða á þáttunum. Þar að auki þá hafa verið gerðar nokkur borðspil gerð út frá CSI: LV og CSI: Miami allt gefið út af Specialty Board Games Inc. === Sýning === Chicago Museum of Science & Industry opnaði sýningu til heiðurs CSI þann 25. maí 2007, sem kallast: „CSI: The Experience“. Að auki má finna leik á heimasíðunni þar sem hægt er að þjálfa sig upp í réttarlíffræði, vopnum og værkfæra greiningu, eiturefnafræði og krufningu.<ref name="CM">{{cite web |url=http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Tv-Guide-News/Csi-Stars-Spend/800015799 |title=''CSI'' Stars Spend a Night at the Museum |work=TVGuide.com |accessdate=2007-05-24 |archive-date=2007-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070626031729/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Tv-Guide-News/Csi-Stars-Spend/800015799 |url-status=dead }}</ref> === Tímarit === ''Titan Magazines'' gefur út ''CSI Magazine'' (fyrst gefið út um miðjan nóvember 2007). Tímaritið inniheldur blöndu af viðtölum og yfirlitsgreinum tengt heimi CSI og fólkinu bakvið þættina. Hægt er að nálgast tímaritið í Bandaríkjunum og Bretlandi. .<ref>[http://www.csifiles.com/news/301007_02.shtml The Official 'CSI' Magazine Hits Newsstands], CSI Files, [[October 30]], [[2007]].</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.titanmagazines.co.uk/app?service=external/Product&sp=l1074 |title=CSI Magazine (UK) |access-date=2009-09-09 |archive-date=2010-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100911064738/http://www.titanmagazines.co.uk/app?service=external%2FProduct&sp=l1074 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.titanmagazines.com/app?service=external/Product&sp=l1075 |title=CSI Magazine (UK) |access-date=2009-09-09 |archive-date=2010-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101201065426/http://www.titanmagazines.com/app?service=external%2FProduct&sp=l1075 |url-status=dead }}</ref> === Bækur === Allmargar bækur hafa verið gerðar byggt á þáttunum. Höfundar eru meðal annarra Max Allan Collins (CSI), Donn Cortez (CSI: Miami) og Stuart M. Kaminsky (CSI: NY). === Listaverk === CSI-listaverk er kallast CSI: The DVD Collection hefur verið gert af Ge Fabbri, þar sem skoðað eru þættirnir á DVD með tímariti og litið á leikiara, persónur og þættina og hinar ýmsu tæknilegu aðferðir.<ref>[http://www.csicollection.com/ ''CSI: The DVD Collection'' main page]</ref> was produced by Ge Fabbri<ref>{{cite web |url=http://www.gefabbri.co.uk/publication_csi_the_dvd_collection |title=GE Fabbri page on ''CSI: The DVD Collection'' |access-date=2009-09-09 |archive-date=2009-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090121181140/http://www.gefabbri.co.uk/publication_csi_the_dvd_collection |url-status=dead }}</ref> === Leikföng === Nokkrar tegundir ef leikföngum hafa verið þróuð, eins og: * '''CSI: Forensics Lab''' * '''CSI: DNA Laboratory''' * '''CSI: Forensic Facial''' Samt sem áður hafa þau verið gagnrýnd af ''Parents Television Council''.<ref>{{cite web | url=http://www.mensnewsdaily.com/archive/newswire/news2004/1104/111704-csi-toy.htm | title=Pro-Family Group Outraged Over CSI "Toy" | publisher=Men's News Daily | accessdate=2006-10-14 | archive-date=2021-04-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210421213727/http://mensnewsdaily.com/archive/newswire/news2004/1104/111704-csi-toy.htm/ | url-status=dead }}</ref> === Skemmtigarður === „CSI: Live“ hefur verið sýnt í [[Six Flags Magic Mountain]], skammt frá Los Angeles, þar sem rannsóknarmenn reyna að finna út hver er morðinginn á galdrasýningu, með áhorfendur sem hugsanlegir morðingar. Sýningin hefur verið sýnd í [[Freestyle Music Park]] á [[Myrtle Beach]] í [[Suður-Karólína|Suður-Karólínu]].<ref>{{cite news|url=http://www.thesunnews.com/business/story/900779.html |title= Freestyle Music Park Unveils Last 2 Shows|last=Cherney |first=Mike |date=May 15, 2009 |work=The Sun News|accessdate=2009-05-15}}</ref> == CSI-heimurinn == Eftirfarandi þættir tengjast CSI heiminum: * [[CSI: Crime Scene Investigation]] * [[CSI: Miami]] * [[CSI: NY]] * [[Cold Case]] * [[Without a Trace]] == Neðanmálsgreinar == <div class="references-small"><references/></div> == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = CSI (franchise) | mánuðurskoðað = 9. september | árskoðað = 2009}} == Ítarefni == * Cohan, Steven ''CSI: Crime Scene Investigation'' (British Film Institute Publishing, 2008). ISBN 1 844572552 * Cortez, Donn, ''Investigating "CSI"'' (BenBella Books, 2006). ISBN 1-932100-93-8 * Flaherty, Mike og Corinne Marrinan, ''"CSI" Companion''(Pocket Books, 2004). ISBN 0-7434-6741-8 * Marrinan, Corinne og Steve Parker, ''Ultimate "CSI": Crime Scene Investigation'' (Dorling Kindersley, 2006). ISBN 1-4053-1672-1 * Michael, Allen, ''Reading "CSI": Television Under the Microscope'' (I.B. Tauris, 2007). ISBN 1-84511-428-0 [[Flokkur:CSI| ]] 3bwd96d3qpnxtmld60y0r04ewax45uw 0 79548 1973288 1968557 2026-07-24T15:04:53Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1973288 wikitext text/x-wiki {{skáletrað}} {{Sjónvarpsþáttur | nafn = CSI: Crime Scene Investigation | mynd = [[Mynd:CSI Logo.png|250px]] | myndatexti = Lógó CSI: Crime Scene Investigation | nafn2 = CSI: Crime Scene Investigation | tegund = Lögreglu réttarrannsóknir, Drama | þróun = [[Anthony E. Zuiker]] | sjónvarpsstöð = CBS | leikarar = [[Ted Danson]]<br />[[George Eads]]<br />[[Eric Szmanda]]<br /> [[Jorja Fox]] <br /> [[Robert David Hall]]<br />[[Wallace Langham]]<br />[[Paul Guilfoyle]] <br />[[David Berman]] <br /> [[Elisabeth Harnois]] <br /> [[Elisabeth Shue]] | Titillag = The Who "Who Are You" | land = Bandaríkin | tungumál = Enska | fjöldi_þáttaraða = 15 | fjöldi_þátta = 277 | staðsetning = Las Vegas | lengd = 40-45 mín (án auglýsinga); 90 mín (1 þáttur, án auglýsinga) | stöð = CBS | myndframsetning = 480i (SDTV)<br />1081i (HDTV) | fyrsti_þáttur = Pilot | frumsýning = 06. október 2000 | lokasýning = 27. september 2015 | vefsíða = http://www.cbs.com/primetime/csi/ | imdb_kenni = http://www.imdb.com/title/tt0247082/ }} '''''CSI: Crime Scene Investigation''''' er bandarískur sjónvarpsþáttur og fylgir eftir Las Vegas réttarrannsóknarmönnum og rannsóknum þeirra á mismunandi glæpum og morðmálum. Viðtökurnar við þættinum hafa verið mjög góðar og hefur þátturinn verið sá vinsælasti á CBS sjónvarpstöðinni, þó að þátturinn hefur oft verið gagnrýndur fyrir að sýna ónákvæma mynd af því hvernig lögreglurannsóknir eru gerðar og einnig hversu ofbeldisfullir glæpirnir eru oft sýndir. Fimmtán þáttaraðir hafa verið gerðar og síðasti þátturinn var sýndur 27. september, 2015 í Bandaríkjunum. == Framleiðsla == === Yfirlit === ''CSI: Crime Scene Investigation'' er framleitt af [[Jerry Bruckheimer]] Television og CBS Productions. Þátturinn hefur verið mikið gagnrýndur alveg síðan hann var frumsýndur af lögreglum og saksóknurum, sem telja að CSI sýni ónákvæma mynd á því hvernig lögreglan leysir glæpamál. Síðan hefur Parents Television Council, gert athugasemdir við ofbeldið, myndir og kynlífs innihald sem sést í þættinum. Þrátt fyrir þessa gagnrýni þá er hann einn sá mesti sem fylgst er með frá 2002. Þessar vinsældir hafa stuðlað að því að CBS hefur búið til fyrirtæki kringum nafnið, byrjaði það allt í maí 2002 með nýrri seríu CSI: Miami og síðan aftur 2004 með CSI: NY. Síðan haustið 2008, óskar CSI eftir um 32.727.838 milljónir fyrir 30 – sekúnda auglýsingar, samkvæmt Advertising Age könnuninni.<ref>{{cite web|url=http://adage.com/mediaworks/article?article_id=131471|title='Sunday Night Football' Beats 'Grey's Anatomy'|date= 6. október, 2008 |publisher=Advertising Age|accessdate=2008-12-04}}</ref> === Hugmynd og þróun === Uppúr 1990, náði Anthony Zuiker athygli framleiðandans Jerry Bruckheimers eftir að hafa skrifað kvikmyndahandrit fyrir hann. Bruckheimer var að leitast eftir hugmynd að sjónvarpsþætti. Zuiker hafði enga hugmynd, en kona hans benti honum á þáttinn ''The New Detectives'' á Discovery Channel sem henni líkaði við, sem fjallaði um réttarrannsóknarmenn sem notuðu DNA og önnur sönnunargögn til þess að leysa gömul glæpamál. <ref>{{cite web |url=http://tv.yahoo.com/csi-crime-scene-investigation/show/461 |title=Interview with Anthony Zuiker and cast at the Paley Center |accessdate=2008-05-15 |year=2001 |publisher= |archive-date=2008-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080515174311/http://tv.yahoo.com/csi-crime-scene-investigation/show/461 |url-status=dead }}</ref>. Zuiker byrjaði að verja tíma sínum með raunverulegum LVMPD rannsóknarmönnum og var ákveðinn að þetta væri hugmynd að sjónvarpsþætti. Bruckheimer var sammála og kom á fundi með yfirmanni Touchstone Pictures, sá líkaði frumhandritið og sýndi það ABC, [[NBC]] og Fox sem allir afþökkuðu. Á meðan yfirmaður CBS þróunardeildarinnar sá möguleika í handritinu og stöðin hafði kaup eða leik samning við leikarann William Petersen sem hafði áhuga á að leika í CSI kynningarþættinum. Framleiðslustjórar stöðvarinnar líkuðu svo mikið við kynningarþáttinn að þeir ákváðu að setja CSI á áætlunina fyrir árið 2000, þar sem þátturinn átti að vera sýndur á föstudögum á eftir ''The Fugetive''. Frá byrjun var talið að CSI myndi fá ágóða frá ''The Fugitive'' sem átti að vera smellur, en í enda ársins 2000 var CSI með miklu meiri áhorfendur.<ref name="heaven">{{cite web |url=http://www.televisionheaven.co.uk/csi.htm |title=CSI: CRIME SCENE INVESTIGATION |accessdate=2008-05-15 |author1=Spadoni, Mike |date=2007-06 |publisher=Television Heaven |archive-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216112019/http://www.televisionheaven.co.uk/csi.htm |url-status=dead }}</ref> === Tökustaðir === Til að byrja með var CSI tekinn upp við Rye Canyon, skrifstofusvæði í eigu Lockhead Corporations staðsett í Valencia, Santa Clarita í [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Aðrir þættir eins og [[The Unit]] og [[Mighty Morphin Power Rangers]] hafa einnig verið teknir upp þarna<ref>{{cite web |url=http://ludb.clui.org/ex/i/CA6082 |title=Rye Canyon Office Park |accessdate=2008-05-15 |publisher=The Center For Land Use Interpretation |archive-date=2009-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090922161410/http://ludb.clui.org/ex/i/CA6082 |url-status=dead }}</ref>. Eftir aðeins ellefu þætti, voru upptökurnar færðar til Santa Clarita Studio og aðeins auka tökur, eins og senur af Las Vegas götum og stöðum gert í Las Vegas, Nevada. Af og til hefur leikaraliðið tekið upp senur í Las Vegas, þó að mesti hlutinn er tekinn upp á stöðum í Kaliforníu. Santa Clarita var valin vegna þess hversu það svipaði til úthverfa Las Vegas<ref>{{cite web |url=http://members.aol.com/JRD203/csi-locations.htm |title=Filming/Locations |accessdate=2008-05-15 |publisher=Elyse's CSI |archive-date=2008-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080706065808/http://members.aol.com/JRD203/csi-locations.htm |url-status=dead }}</ref>. Nokkir staðir í Kaliforníu hafa staðið fyrir byggingar og senur í þættinum þar á meðal Verdugo Hills menntaskólinn, UCLA Royce Hall, Pasadena ráðhúsið og síðan frá október 2007 Kaliforníu Ríkis Háskólinn. Tökur hafa nýlega færst frá Santa Clarita, þó að borgin og umhverfið eru oft notuð við útitökur.<ref>{{cite web |url=https://www.csifiles.com/news/200505_05.shtml |title="CSI" Moves To Universal |accessdate=2008-05-15 |date=2005-05-21 |publisher=CSI Files.com/LA Daily News}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.csifiles.com/news/120805_01.shtml |title="The Unit" Takes Over CSI's Old Studio |accessdate=2008-05-15 |date=2005-08-12 |publisher=CSI Files.com/LA Daily News}}</ref> === Stíll === Stíll þáttarins hefur verið líkt við ''Quincy M.E.'' og ''The X-Files''.<ref>{{cite web |url=http://features.slashdot.org/article.pl?sid=02/03/01/1648256 |title=The Rise of CSI |accessdate=2008-05-15 |date=2002-03-03 |publisher=Slashdot}}</ref>. Tækin og sú tækni sem er notuð í þættinum hefur fært þátinn í áttina að vísindategundinni og árið 2004 fékk þátturinn Saturn Award tilnefningu fyrir besta sjónvarpsþáttinn. Serían tekur stundum skref í áttina að ímyndunaraflinu, eins og í þættinu "Toe Tags" frá 2006 sem sýndi söguna frá hlið líkanna og umræðuna á milli þeirra um hvernig þau dóu. Serían er þekkt fyrir sjónarhorn kvikmyndavélarinnar, frjálslynda klippingu, hátækni búnað, ítarlega tæknilega umræðu og grafíska lýsingu á ferli byssukúlna, blóðsplettum, líffæra meiðslum, aðferðir í endurheimtingu á sönnunargögnum (t.d. fingraför innan úr latex hönskum) og endursköpun glæpsins. Þessar aðferðir í að taka nærmyndir, með tali frá einum af persónunum í þættinum er oft talað um sem "CSI shot". <ref name="Investigation1">"The CSI Shot: Making It Real", ''CSI: Crime Scene Investigation Season 3 DVD'' (bonus feature), Momentum Pictures, 5. apríl, 2004.</ref>. Margir þættirnir sýna heilar senur þar sem tilraunir, próf, eða önnur tæknileg vinna er lýst nákvæmlega, þá með litlum hljóðbrellum og tónlist – aðferð sem minnir á Mission: Impossible. Lýsing, samsetning og sviðsetning er mjög inflúensuð af framúrstefnulegum kvikmyndum <ref name="Investigation1"/>. === Tónlist === Þemalag þáttarins er ''Who Are You'', skrifað af [[Pete Townshend]] með söng [[Roger Daltrey]] sem eru báðir meðlimir [[The Who]] frá albúmi þeirra síðan 1978.<ref name="uswk">{{cite web | url=http://www.usaweekend.com/02_issues/020120/020120petersen.html | title=A real reality show | publisher=USA Weekend | accessdate=2006-09-16 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í gegnum seríuna hefur tónlistin skipað stóran þátt; tónlistmenn eins og [[The Wallflowers]], [[John Mayer]], [[Method Man]] og [[Akron]] (með Obie Tric) hafa komið fram í þættinum. Lagið ''Everybody out of the Water'' eftir The Wallflowers finnst á geisladiski CSI. Mogwai heyrist oft meðan senur sýna tækniprófin í vinnslu, eins og [[Radiohead]] og [[Cocteau Twins]], aðrir tónlistmenn hafa lánað tónlist sína í þáttinn eins og [[Rammstein]], [[Sigurrós]], [[Marilyn Manson]], [[Nine Inch Nails]]. Í þættinum''For Warrick'' í seríu 9, má heyra The Martin Brothers í bakgrunni þegar Grissom finnur lík Warricks. === Söguþráður === Þátturinn fylgir eftir glæpamálum sem Rannsóknardeild Las Vegas Lögreglunnar vinnur að hverju sinni. Oftast kallað '''Las Vegas Crime Lab''' af lögreglumönnum. [[Anthony E. Zuiker]] valdi Las Vegas, eins og nefnt er í fyrsta þættinum, rannsóknarstofan er númer tvö hvað varðar virkni á eftir rannsóknarstofu Alríkislögreglunnar í [[Quantico]], Virginíu. <ref name="imdbtriv">{{cite web | url=http://www.imdb.com/title/tt0247082/trivia | title=CSI: Crime Scene Investigation - trivia | publisher=Amazon | work= IMDb | accessdate=2006-09-28}}</ref>. Deildin rannsakar flest mál í gegnum réttar sönnungargögn, sem geta skorið út hvort um morð eða slys sé að ræða hverju sinni. Oftast nær mun niðurstaðan í hverju máli neyða einhvern til þess að spyrjast fyrir um móral, skoðanir og eðli mannsins almennt. Fimm tímamóta þættir hafa verið gerðir: sá 100 ''Ch-Ch-Changes'', sá 150 ''Living Legend'' með [[Roger Daltrey]] úr [[The Who]] sem gestaleikari, sá 200 ''Mascara'', sá 250 ''Cello and Goodbye (Part 2)'' og sá 300 ''Frame by Frame''. === Söguþráðs skipti === Tveggja þátta söguþráður var með [[Without a Trace]] sem voru sýndir 8. nóvember 2007. Fyrri þátturinn gerðist í CSI og sá seinni í [[Without a Trace]]<ref name="crossover">{{cite web|url=http://www.csifanatic.com/2007/07/31/a-csi-without-a-trace-crossover|title=A CSI Without a Trace Crossover|work=CSIfanatic.com|accessdate=2007-07-31|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011051701/http://www.csifanatic.com/2007/07/31/a-csi-without-a-trace-crossover/|url-status=dead}}</ref>!. Þann 8. maí 2008, var þátturinn "Two and a Half Death" skrifaður af [[Two and a Half Men]] höfundunum Chuck Lorre og Lee Aronsohn. Þátturinn fjallaði um dauða sápuóperu leikara byggt á ''Roseanne'', þar sem Lorre hafði verið höfundur. Nokkrir höfundar að CSI skrifuðu þáttinn "Fish in A Drawer" fyrir [[Two and a Half Men]], þar sem hús Charlie var rannsakað vegna láts stjúpföður Charlies. Aðeins George Eads (Nick Stokes) úr CSI kom fram í báðum þáttunum, en sem mismunandi persónur. Leikarar [[Two and a Half Men]] komu fram í þætti CSI. Má sjá þá fyrir utan búningsvagninn, klædda í smóking; virðast þeir vera að reykja en segja ekki neitt. Í seríu 10 var söguþráðs skipti milli allra systraþáttana þegar persónan Laurence Fishburne ferðaðist til Miami og New York við rannsókn á mannsali<ref>{{cite web | url = http://www.buddytv.com/articles/csi/langston-goes-cross-country-th-30575.aspx?pollid=500000522&answer=500001790#poll500000522 | title = Langston Goes Cross-Country: The Whole 'CSI' Franchise Does A Crossover | publisher = TV Guide Magazine | date = 2009-08-07 | accessdate = 2009-08-07 | archive-date = 2012-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121023132704/http://www.buddytv.com/articles/csi/langston-goes-cross-country-th-30575.aspx?pollid=500000522&answer=500001790#poll500000522 |url-status=dead }}</ref> === Leikaraskipti === Í fyrstu 8 og hálfri seríunni var '''Dr. Gil Grissom''' aðalperónan, leikin af [[William Petersen]], yfirmaður næturvaktarinnar á rannsóknarstofunni. Um miðja níundu seríu yfirgaf William Petersen þáttinn. Í stað hans kom leikarinn [[Laurence Fishburne]] sem '''Dr. Raymond Langston''', fyrrverandi læknir sem ákvað að fara yfir í réttarrannsóknir til þess að losna undan fortíðardraugum en yfirgefur þáttinn í lok elleftu xeríu. Í tólftu seríunni bætist [[Ted Danson]] við sem '''D.B. Russell''' hinn nýji yfirmaður næturvaktarinnar<ref>{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/07/12/ted-danson-joins-csi-crime-scene-investigation-as-a-series-regular/97878/ |title=Geymd eintak |access-date=2011-09-14 |archive-date=2011-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914090501/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/07/12/ted-danson-joins-csi-crime-scene-investigation-as-a-series-regular/97878/ |url-status=dead }}</ref><ref name=DansonCSI>{{cite news|publisher=Variety News|title=Ted Danson Moves to 'CSI'|url=http://www.variety.com/article/VR1118039806?categoryid=4076&cs=1&cmpid=RSS|LatestNews&utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter|date=2011-07-12|access-date=2011-09-14|archive-date=2012-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108162224/http://www.variety.com/article/VR1118039806?categoryid=4076&cs=1&cmpid=RSS|url-status=dead}}</ref>. [[Elisabeth Shue]] bættist í hóp aðalleikara 15. febrúar, 2012, þar sem hún kom í staðinn fyrir [[Marg Helgenberger]] sem yfirgaf þáttinn 25. janúar 2012.<ref>{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/11/18/elisabeth-shue-joins-the-cast-of-csi-reportedly-to-replace-marg-helgenberger/111210/ |title=Geymd eintak |access-date=2012-02-11 |archive-date=2012-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111152155/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/11/18/elisabeth-shue-joins-the-cast-of-csi-reportedly-to-replace-marg-helgenberger/111210/ |url-status=dead }}</ref> == Persónur == {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! rowspan="2"|Leikari !! rowspan="2"|Persóna !! rowspan="2"|Starf !! colspan="14"|Sería |- ! style="width:5%;"|1 ! style="width:5%;"|2 ! style="width:5%;"|3 ! style="width:5%;"|4 ! style="width:5%;"|5 ! style="width:5%;"|6 ! style="width:5%;"|7 ! style="width:5%;"|8 ! style="width:5%;"|9 ! style="width:5%;"|10 ! style="width:5%;"|11 ! style="width:5%;"|12 ! style="width:5%;"|13 ! style="width:5%;"|14 |- | [[Ted Danson]] || D.B. Russell || Yfirmaður næturvaktarinnar || colspan="11" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="3" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Elisabeth Shue]] || Julie (Finn) Finlay || Aðstoðaryfirmaður næturvaktarinnar || colspan="11" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="3" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[George Eads]] || Nick Stokes ||CSI Stig 3 || colspan="14" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Jorja Fox]] || Sara Sidle || CSI Stig 3 || colspan="8" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="4" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Eric Szmanda]] || Greg Sanders || CSI Stig 3 || colspan="2" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="12" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Robert David Hall]] || Dr. Albert (Al) Robbins || Yfir réttarlæknir || colspan="2" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="12" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Wallace Langham]] || David Hodges ||Efnatæknifræðingur || colspan="2" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="5" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="7" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[David Berman]] || David Phillips || Aðstoðar réttarlæknir || colspan="9" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="5" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Elisabeth Harnois]] || Morgan Brody || CSI Stig 2 || colspan="10" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || colspan="3" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Jon Wellner]] || Henry Andrews || Eiturefnafræðingur /DNA tæknifræðingur || colspan="4" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="8" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || colspan="2" style="background:#dfd; text-align:center;" | '''Aðal''' |- | [[Paul Guilfoyle]] || Kapteinn James "Jim" Brass || LVPD Rannsóknarfulltrúi || colspan="14" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' |- | [[Louise Lombard]] || Sofia Curtis || LVPD Rannsóknarfulltrúi || colspan="4" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="2" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || colspan="2" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || colspan="3" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[Gary Dourdan]] || Warrick Brown || CSI Stig 3 || colspan="9" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || colspan="5" style="background:#fdd; background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[William Petersen]] || Dr. Gilbert (Gil) Grissom || Yfirmaður næturvaktarinnar || colspan="9" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || colspan="3" style="background:#fdd; background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[Lauren Lee Smith]] || Riley Adams || CSI Stig 2 || colspan="8" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || colspan="5" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[Liz Vassey]] || Wendy Simms || DNA tæknifræðingur || colspan="5" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="4" style="background:#fdd; text-align:center;"|Auka || style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gesta || colspan="3" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[Laurence Fishburne]] || Dr. Raymond (Ray) Langston || CSI Stig 2 || colspan="8" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || colspan="3" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || colspan="3" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| |- | [[Marg Helgenberger]] || Catherine Willows || Yfirmaður/Aðstoðaryfirmaður næturvaktarinnar || colspan="12" style="background:#dfd; text-align:center;"| '''Aðal''' || style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background:#fdd; text-align:center;"|Gestur |} === Aðal persónur === * '''CSI Stig 3 Yfirmaður næturvaktarinnar: D.B. Russell''' ([[Ted Danson]]) er hinn nýji yfirmaður næturvaktarinnar. Russell vann áður sem CSI í Washington ríki. Russell er giftur og á fjögur börn, þar á meðal soninn Charlie Russell sem er körfuboltaleikmaður og dótturina Maya Russell. Á hann einnig eitt barnabarna gegnum Mayu. * '''CSI Stig 3 Aðstoðaryfirmaður næturvatkarinnar''': Julie "Finn" Finlay ([[Elisabeth Shue]]) er nýjasti meðlimur CSI liðsins. Vann áður með D.B. Russell í Seattle. * '''CSI Stig 3: Nicholas "Nick" Stokes''' ([[George Eads]]). Nick er með gráðu í criminal justice frá Texas A&M háskólanum og talar reiprennandi spænsku. Nick framdi næstum því sjálfmorð eftir að hafa verið grafinn lifandi í "Grave Danger". Var veitt eftirför í þættinum "Stalker" af '''Nigel Crane''' sem hélt að Nick væri vinur hans. Þar sem honum var misþyrmt þegar hann var ungur, þá hefur peróna hans litla hluttekningu en samtarfsmenn hans, sem hefur haft nokkrar afleiðingar í för með sér. Í lok seríu 10 var Nick skotinn af árásarmanni en lifði af. Varð aðstoðaryfirmaður undir Catherine þegar Grissom fór en var lækkaður í tign eftir atburði í enda seríu 11. * '''CSI Stig 3: Sara Sidle''' ([[Jorja Fox]]) er efnagreinir. Hefur gráðu í eðlifræði frá Harvard Háskólanum og vann áður fyrir San Francisco dánarstjórann og rannsóknarstofuna. Sara kom í staðinn fyrir '''Holly Gribbs''' til þess að rannsaka dauða hennar. Hún er mjög holl starfi sínum og fer langar lengdir til þess að réttlætinu er svarað. Oft köld í anda og framkomu, tilfinninglega erfið og á erfitt með að vinna með mál sem tengjast misþyrmingum. Tók við bónorði frá Gil Grissom í "The Case of the Cross-Dressing Carp". Nokkrum þáttum seinna, í "Goodbye and Good Luck", þá yfirgefur Sara liðið eftir erfit mál. Skilur hún eftir miða handa Grissom, þar sem hún þarf að standa auglits við drauga fortíðarinnar, eitthvað sem hún gat ekki í Las Vegas. Kemur fram sem gestaleikari í seríu níu og Grissom hittir hana aftur í þættinum ''One to Go'' í [[Costa Rica]] skóginum. Snéri aftur í seríu 10 og í þætti "Family Affair" kemur fram að Grissom og Sara eru gift.<ref>[http://www.reuters.com/article/televisionNews/idUSTRE56J08H20090720]</ref> * '''CSI Stig 3: Greg Sanders''' ([[Eric Szmanda]]) fyrrverandi DNA rannsóknarmaður á rannsóknarsofunni. Greg byrjaði þjálfun í vettvangsvinnu í þættinum "Who Shot Sherlock?", og varð fullgildur CSI á endanum. Er hálfgerð orðabók þegar kemur að DNA og snefilgreiningum. Í þættinum "Play with Fire" þá slasast hann í sprengingu sem gerist á rannsóknarstofunni. Síðan í þættinum "Fannysmackin" þá er hann illa barinn af ungum unglingspiltum eftir að reyna bjarga fórnarlambi. Greg er skáti og hefur skrifað bók um sögu Las Vegas, sem kemur oft fyrir þegar verið er að rannsaka mál tengt "Gömlu Las Vegas" þegar hún var rekin af mafíunni. Verður CSI 3 í þættinum "19 Down". * '''CSI Stig 2: Morgan Brody''' ([[Elisabeth Harnois]]) er fyrrverandi meðlimur CSI LAPD deildarinnar og gengur til liðs við CSI Las Vegas deildina í byrjun seríu 12. Hún er dóttir undirfótgetans Conrad Ecklies. * '''Yfirréttarlæknir: Dr. Albert "Al" Robbins''' ([[Robert David Hall]]) er yfir dánarstjóri Las Vegas lögreglunnar. Kemur fyrst fram í þættinum "Who Are You?" og verður reglulegur frá seríu 3. Er giftur og á þrjú börn. Náinn vinur Gil Grissoms og eftir brottför hans, þá myndaði hann samskonar samband við Ray Langston. Er einnig góður vinur Davið Phillips, aðstoðarréttarlæknisins. Hefur tvo plastfætur sem hann fékk eftir slys þegar hann var að grafa upp gólf á vettvangi glæps; þessi fötlun er dregin frá leikaranum sjálfum Rober David Hall, sem missti fót sinn í bílslysi. * '''Efnatæknifræðingur: David Hodges''' ([[Wallace Langham]]) er efnatæknifræðingur sem kom frá [[Los Angeles]]. Framkoma Hodges er oft skopleg, þó að flestir finnast hann andstyggilegur og pirrandi. Kom fyrst fram í þættinum "Recipe for Murder" en hefur verið reglulegur frá þættinum "Dead Doll". Náði einu sinni að fá alla tæknimennina í deildinni til þess að vinna að '''The Miniature Killer''' málinu, með því að finna mikilvæga vísbendingu. Hodges er líka annálaður fyrir gott nef fyir lykt og er fær um að greina mörg efnasambönd bara út frá lyktinni. Er rænt ásamt móður sinni í þættinum ''Malice in Wonderland'' í seríu 12. * '''LVPD Rannsóknarfulltrúi: Kapteinn James "Jim" Brass''' ([[Paul Guilfoyle]]) var yfirmaður LV CSI og er frá [[New Jersey]]. Var færður yfir í rannsóknarlögregluna í þættinum "Cool Change" og vinnur mikið með CSI liðinu. Dóttir hans, '''Ellie''' á við vandamál að stríða í seríu 2, hún er fíkniefnaneytandi og vændiskona í Los Angeles. Kom það fram í þættinum "Ellie" að hann er ekki líffræðilegur faðir Ellie. Í þættinum "Bang Bang" Brass er skotinn tvisvar af Willy Cutler '''Currie Graham''' eftir að hafa sannfært hann að sleppa kvenngísli. Í enda þáttarins "Built to Kill", þá má sjá hann á tattú stofu hafa dagsetningu skotárasinnar setta á sig við sárið. Hefur aldrei verið sakaður um að vera "mild lögregla" og hefur sýnt lítið tillit til regla gegnum árin. Í þættinum "Who and What", eftir að FBI '''Jack Malone''' ýtir höfði grunaða á borðið, Brass kemur inn og tekur hann af og segir "Ef þú vilt flytja hann til Gitmo, gjörðu svo vel. Í þessu húsi förum við eftir reglunum". * '''Aðstoðar réttarlæknir: David Phillips''' ([[David Berman]]) (gælunafn "Super Dave") er aðstoðar réttarlæknir til yfirréttarlæknisins Al Robbins. Hefur hann fengið áskipað gælunafn eftir að hafa bjargað lífi fórnarlambs við krufningu. Vegna vinnu sinnar, þá er lítið sem slær hann út af laginu. Í fyrsta seríunum, þá var hann oft stríddur fyrir litla reynslu í samskiptum. David giftist í sjöundu seríunni og eiginkonan finnst gaman að heyra allt sem tengist vinnunni. Í seríu átta, þá koma fram vísbendingar að eiginkonan sé að reyna breyta útliti hans. Í seríu níu þá framkvæmir hann sína fyrstu krufningu sem sýnir hæfni hans. * '''Eiturefnafræðinguri/DNA tæknifræðingur: Henry Andrews''' ([[Jon Wellner]]) er eiturefnafræðingur og DNA tæknifræðingur sem vinnur á næturvaktinni. Vann áður á dagvatkinni en var oft fluttur til af Ecklie áður en hann festist á næturvaktinni. === Fyrrverandi persónur === * '''CSI Stig 2: Riley Adams''' ([[Lauren Lee Smith]]) er fyrrverandi [[St.Louise]] lögreglukona sem varð CSI. Hún varð annars stigs CSI í Las Vegas,kom í staðinn fyrir Warrick Brown. Kom fyrst fram í þættinum "Art Imitates Life", framdi hún endurlífgun á stráki og náði að lífga hann við. Riley hefur sýnt persónulegan áhuga í einu máli "Miscarriage of Justice" þegar hún var að tala við konu þar sem maður hennar hafði drepið sjálfan sig, ekki er vitað hvað gerðist í fortíð Riley en svo virðist sem hún hefur tengingu með ekkjunni. Í þættinum "No Way Out", hún og Ray Langston eru haldin í gíslingu í framhaldi af skotárás í nágrenni, Riley nær að að afvopna hinn grunaða og leyfa þeim að ganga í burtu ómeidd. Leikkonan Lauren Lee Smith mun ekki koma tilbaka í næstu seríu af CSI, samkvæmt framleiðslustjóranum Naren Shankar frá 27.júlí 2009 og segir að ákvörðunin að láta Smith fara og persónu hennar vera "tillfinningarlegt málefni hvernig hópurinn náði saman"[http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2009/07/lauren-lee-smith-leaves-csi.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925184517/http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2009/07/lauren-lee-smith-leaves-csi.html |date=2009-09-25 }} * '''DNA rannsóknarmaður: Wendy Simms''' ([[Liz Vassey]]) vann í San Francisco, Kaliforníu áður en hún fluttist til Las Vegas til þess að taka við DNA stöðinni í "Secrets and Flies." Í þættinum "Lab Rats," þá hjálpar hún David Hodges að rannsaka The Miniature Killer. Báðar persónurnar hafa átt í samfelldri keppni sem er talið skyggja á gagnvæmt aðdráttarafl þeirra. Hodges kvartar að Simms sé að reyna að taka yfir öllu og að hún sé "of flott" fyrir rannsóknarstofuna. Simms móðgar Hodges með því að kalla hann "furðustrák" og "rolu" en metur mikils hversu ítarlegur hann er í rannsóknum. Wendy virðist vera smá klaufi og hefur orðstír af sér fyrir að vera klunnaleg í vinnunni. Wendy og Dr. Robbins eiga ágreining vegna skemmdra blóð sönnunargagna í, "Let It Bleed." Wendy lék hlutverk í sjálfstæðri hryllingsmynd þar sem hún lék stúlku sem var skorin í tvennt af manni með keðjusög. Hodges finnur fyrir aðdráttarafli hennar en er jafn hræddur um að samband á vinnustað myndi ekki leiða til góðss. Leikkonan Liz Vassey var gerð að aðalleikara í tíundu seríu en yfirgaf CSI í lok seríu 11. * '''CSI Stig 3 Yfirmaður næturvaktarinnar: Dr. Gilbert "Gil" Grissom''' ([[William Petersen]]) var yfirmaðurinn Las Vegas CSI næturvaktarinnar og rannsóknar skordýrafræðingur með gráðu í líffræði frá UCLA. Þekktur fyrir að vera nákvæminn og skipulagður vísindamaður, ásamt því að vera sérvitur og dulur. Í þættinum "Way To Go" kom fram að hann var í sambandi með Söru Sidle og bað hann hennar í þættinum "The Case of the Cross-Dressing Carp". Persónan Grissom er lítiðlega byggt á réttarrannsóknarmanninum (Daniel Holstein). Leikarinn William Petersen var talinn hafa gert samning um að vera í seríu níu, en Associated Press sagði frá því að Petersen myndi yfirgefa þátinn sem regluleg persóna í seríu níu, þar sem hann vildi leggja meiri áherslu á feril sinn á sviði. Hann mun vera gestaleikari í þættinum þegar á þarf. Í lokasenu þáttarins "One to Go" þá sést þegar hann hittir kærustu sína Söru Sidle í regnskóginum í Costa Rica þar sem þau kyssast<ref name="scifimarg">{{cite web |url=http://sci-fi-online.50megs.com/2006_Interviews/06-04-10_MargHelgenberger.htm |title=Interview with Marg Helgenberger |accessdate=2008-05-15 |year=2006 |publisher=Sci-Fi Online |archive-date=2009-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090818010258/http://sci-fi-online.50megs.com/2006_Interviews/06-04-10_MargHelgenberger.htm |url-status=dead }}</ref><ref name=CNNquit>{{cite web |url=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/TV/07/16/petersen.csi.ap/index.html |title=William Petersen's run on 'CSI' coming to end |accessdate=2008-07-16 |author=Associated Press |authorlink=Associated Press |date=2008-07-15 |work=CNN.com |archive-date=2008-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720072024/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/TV/07/16/petersen.csi.ap/index.html |url-status=dead }}</ref> * '''CSI Stig 3: Warrick Brown''' ([[Gary Dourdan]])var hljóð-vídeó sérfræðingur. Warrick var fæddur og uppalinn í Las Vegas og með gráðu í efnafræði frá UNLV. Aðalhliðin sem oftast sást var að hann var spilafíkill á batavegi, sem var mjög erfitt fyrir hann þar sem hann vinnur í Las Vegas. Holly Gribbs var drepin í fyrsta þættinum, á meðan hann var að veðja í staðinn fyrir að fylgjast með henni. Warrick missti næstum því vinnuna út af þessu, en Grissom kom honum til bjargar og studdi hann í því að komast yfir fíknina. En árátta hans var ein af ástæðu þess að liðinu var skipt upp í seríu fimm. Hann giftist í seríu sex and skildi svo í seríu átta. Persónan kom ekki aftur í seríu níu þar sem Gary Dourdan og CBS náði ekki saman um samning. Í þættinum "For Gedda" Warrick Brown er skotinn til bana; sem var staðfest í fyrsta þætti seríu níu, þátturinn "For Warrick" sýnir að hann var drepinn af undirfógetanum '''Jeff McKeen''', byrjunarsenan sýnir þegar Warrick deyr í örmum Grissom og fram kemur að hann eigi son. <ref name="gdleaves">{{cite work |title=Dourdan moves on from ’CSI’ |url=http://news.bostonherald.com/track/star_tracks/view.bg?articleid=1087184 |publisher=[[Boston Herald]] |date=2008-04-15 |accessdate=2008-05-15 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * '''LVPD Rannsóknarfulltrúi: Sofia Curtis''' ([[Louise Lombard]]) var CSI sem varð hluti af liði Grissom um miðja seríu fimm, vegna ákvörðunar aðstoðaryfirmannns stofunnar, '''Conrad Ecklie'''. Stuttu eftir þá pælir hún í að segja upp eftir þessa niðurlægingu. Í seríu sex þá breytir hún um feril og verður rannsóknarfulltrúi. Sofia kom fram nokkrum sinnum í seríu fimm og varð svo regluleg í seríu sjö. Í þættinum "Dead Doll" kemur fram að leikkonan Louise Lombard var skráð sem "sérstakur gestaleikari". * '''CSI Stig 2: Dr.Raymond Langston''' ([[Laurence Fishburne]]) kemst í samband við CSI liðið vegna morðrannsóknar og slæst í hópinn sem Stig 1 CSI. Langston vann einu sinni á sjúkrahúsi þar sem samstarfsmaður hans drap 27 sjúklinga. Í "The Grave Shift" þá á hann erfitt með að höndla starfið, í "No Way Out" þá er hann tekinn sem gísl sem afleiðing af skotárás í nágrenninu, í "Mascara" þá er einn af nemendum hans drepinn og í enda "All In," þarf Langston að skjóta og drepa morðingja til að verja sjálfan sig. Samkvæmt framleiðslustjóranum Carol Mendelsohn, í byrjun seríu 10, þá er Ray að útskrifsast sem byrjandi til að verða CSI 2 og hefur hann notað allt líf sitt til að taka hvern einasta kúrs og námskeið sem hann gat, í raunverunni að verða sá CSI sem Gil Grissom sá í honum.[http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2009/08/csi-fishburne-petersen.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090809054218/http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2009/08/csi-fishburne-petersen.html |date=2009-08-09 }}. Í lok seríu 10 þá er Langston stunginn af Ray Haskell sem hann drepur í lok seríu 11. Yfirgefur ''CSI'' og flytur til Baltimore til að búa með fyrrverandi eiginkonu sinni eftir árásina sem þau verða fyrir af hendi Ray Haskell. * '''CSI Stig 3 Yfirmaður/Aðstoðaryfirmaður næturvaktarinnar: Catherine Willows''' ([[Marg Helgenberger]]) er fyrrverandi yfirmaður næturvaktarinnar á deildinni. Var henni boðin sú staða eftir afsögn Gil Grissom í þættinum "One to Go". Á eina dóttur, '''Lindsey Willows''' (Kay Panabaker), og átti stormasamt samband við fyrrum eiginmann sinn '''Eddie Willows''' (Timothy Carhart) áður en hann var myrtur í þættinum "Lady Heather´s Box". Samband hennar við föður sinn, '''Sam Braun''' (Scott Wilson), hafði áhrif á sum rannsóknarmál hennar. Í þættinum "Built to Kill" er Braun drepinn og deyr í örmum Catherine´s. Catherine var skelfingu lostin að hafa verið valdur að sprenginu í rannsóknarstofunni þar sem Greg Sanders dó næstum því. Borgaði námið sitt með því að vera strippdansari. Persóna hennar er lítt byggð á CSI Yolanda McCleary<ref name="scifimarg"/>. Yfirgefur ''CSI'' til að vinna hjá alríkislögreglunni. == Þáttaraðir == === Fyrsta þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (1. þáttaröð)}} === Önnur þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (2. þáttaröð)}} === Þriðja þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (3. þáttaröð)}} === Fjórða þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (4. þáttaröð)}} === Fimmta þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (5. þáttaröð)}} === Sjötta þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (6. þáttaröð)}} === Sjöunda þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (7. þáttaröð)}} === Áttunda þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (8. þáttaröð)}} === Níunda þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (9. þáttaröð)}} === Tíunda þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (10. þáttaröð)}} === Ellefta þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (11. þáttaröð)}} === Tólfta þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (12. þáttaröð)}} === Þrettánda þáttaröð === {{Aðalgrein|Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (13. þáttaröð)}} == Viðtökur == Fyrir 2001 tímabilið ákvað CBS að færa CSI, ásamt Survivor yfir á fimmtudaga með því endaði yfirráð NBC á þessum tíma, þar sem NBC hafði haft vinsæla þætti sýnda (eins og [[Friends]] og [[Will & Grace]]), en þeir gátu ekki keppt við CSI. CBS varð ein mest horft á sjónvarpsstöðin í Bandaríkjunum , þar sem CSI var sá þáttur sem mest var horft á tímabilið 2002-2003<ref name="bbc">{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/tv_and_radio/3049577.stm | title=US crime drama tops Friends | publisher=BBC | accessdate=2006-09-16}}</ref>, og sá mest-skrifaði þáttur sem horft var á fimm tímabil í röð, frá 2002-2003 til 2006-2007. Lokaþátturinn í tímabilinu 2004-2005 var leikstýrt af [[Quentin Taratino]] og hét "Grave Danger", 35 milljónir áhorfenda horfðu á þann 4. maí 2005, tvisvar sinnum meira en þátturinn sem kom næst<ref>{{cite web |url=https://www.csifiles.com/news/210505_03.shtml |title="CSI: Miami" & Original CSI Break Ratings Records |accessdate=2008-05-15 |author=2005-05-21 |publisher=CSI Files.com/Variety}}</ref><!-- , making it one of the most watched shows in history--> === Viðbrögð almennings === Vinsældir CSI hefur leitt til myndunar vefsíðna, internet vettvang fyrir umræður og mjög mikil aðdáenda-myndefni. Þann 27. september 2007 eftir 8 seríur, var lítil stytta af skrifstofu Gil Grissom (sem hann sjálfur var að byggja í seríu sjö) sett til sölu á eBay. Uppboðið endaði 7. október, þar sem styttan var seld fyrir 1.944.228 milljónir og var ágóðinn gefinn National CASA Association af CBS. <ref>[http://cgi.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewItem&rd=1&item=280154305542&ssPageName=STRK:MESC:IT&ih=018 CBS CSI Gil Grissom’s rare office replica TV prop] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011004258/http://cgi.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewItem&rd=1&item=280154305542&ssPageName=STRK:MESC:IT&ih=018 |date=2007-10-11 }}Sótt 2007-10-22.</ref> Grasrótar herferð var sett af stað í ágúst 2007, vegna orðróma að Jorja Fox væri að yfirgefa þáttinn.<ref>[http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Csi-Hunt-New/800019261 "Is CSI On the Hunt for a New Jorja Fox?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016221406/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Csi-Hunt-New/800019261 |date=2007-10-16 }}, TVGuide.com. Sótt 2007-11-06.</ref> Var hún skipulögð á netinu gegnum Your Tax Dollars At Work. Margir af þeim nítján þúsund meðlimum gáfu pening í málstaðinn, safnaðist allt að 997.040 þúsund í gjafir og atriði handa CBS framleiðslustjórum og framleiðendum CSI og höfundunum. Meðal annars var send brúðkaupsterta til Carol Mendelsohn, 192 súkkulaðihjúpuð skordýr með skilaboðinu ''CSI án Söru pirrar okkur'' til Naren Shankar og flugvél sem flaug yfir Universal Studio í Los Angeles nokkrum sinnum með borða sem á stóð ''Fylgdu sönnunargögnunum haldið Jorja Fox í CSI'' <ref>[http://www.dollarsforsense.net/updates.php Campaign Updates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220141041/http://www.dollarsforsense.net/updates.php |date=2009-02-20 }} Sótt 2007-11-06.</ref><ref>[http://www.dollarforsense.com/Flyover.html Flyover pictures and videos] Sótt 2007-11-06.</ref>. Önnur mótmæli voru að senda framleiðundunum dollar, til þess að bjarga samningi Fox ''einn dollar í einu''. Eftir 16. október 2007 hafði meira en 20.000 bréf með pening eða skeyti verið send til Universal Studio og höfuðstöðva CBS í New York frá allt að 49 löndum síðan herferðin byrjaði, þann 29. september 2007. <ref>[http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Csi-Boss/800024964?forumID=700000049& "CSI Boss Vows Jorja Fox is 'Coming Back'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205160422/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Csi-Boss/800024964?forumID=700000049& |date=2008-12-05 }}, TVguide. Sótt 2007-11-06.</ref> <ref>[http://www.sptimes.com/2007/10/16/Tv/_CSI__fan_says_losing.shtml "'CSI' fan says losing Sara would be a crime"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018015213/http://www.sptimes.com/2007/10/16/Tv/_CSI__fan_says_losing.shtml |date=2007-10-18 }}. Sótt 2007-11-06.</ref> <ref>[http://hollywoodinsider.ew.com/2007/10/csis-launch-sav.html "'CSI' Fans Launch Save Jorja Fox Campaign"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011204653/http://hollywoodinsider.ew.com/2007/10/csis-launch-sav.html |date=2007-10-11 }}, EW.com. Sótt 2007-11-06.</ref> Fox og Mendelsohn ákváðu að gefa peninginn til CASA, ríkissamtök sem styðja og auglýsa réttartalsmenn fyrir misþyrmt eða yfirgefin börn. <ref>[https://www.csifiles.com/news/011107_02.shtml "Fans donate to charity"], CSI Files. Sótt 15. janúar 2008. </ref> === Gagnrýni vegna ofbeldis og kynferðislegs þema === ''CSI'' hefur oft verið gagnrýndur fyrir djarft grafísk ofbeldi, myndir og kynferðislegt innihald. CSI serían og systurþættirnir hafa ýtt á þau takmörk sem má sýna í sjónvarpi <ref>{{cite web | url=http://www.mensnewsdaily.com/archive/newswire/news2004/1104/111704-csi-toy.htm | title=Pro-Family Group Outraged Over CSI "Toy" | publisher=Men's News Daily | accessdate=2006-10-14 | archive-date=2021-04-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210421213727/http://mensnewsdaily.com/archive/newswire/news2004/1104/111704-csi-toy.htm/ | url-status=dead }}</ref>. Serían hefur sýnt marga þætti tengda kynlífsdýrkun og öðrum formum af kynferðislegri ánægju (dæmi: persónan Lady Heather, atvinnu dómína). Flestar seríur CSI hafa flokkast hátt á meðal þátta sem eru vondir fyrir fjölskylduna samkvæmt Parents Television Council <ref>{{cite web|url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2002/main.asp|title=Top 10 Best and Worst Shows on Primetime Network TV 2001-2002|publisher=Parents Television Council|accessdate=2007-06-03|archive-date=2007-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609011639/http://www.parentstv.org/PTC/publications/reports/top10bestandworst/2002/main.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2004/main.asp|title=Top 10 Best and Worst Shows on Primetime Network TV 2003-2004|publisher=Parents Television Council|accessdate=2007-06-03|archive-date=2012-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527194146/http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2004/main.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2005/main.asp|title=Top 10 Best and Worst Shows on Primetime Network TV 2004-2005|publisher=Parents Television Council|accessdate=2007-06-03|archive-date=2012-08-17|archive-url=https://www.webcitation.org/69zPaU8MY?url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2005/main.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite paper | title = What Are Your Children Watching? | version = | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2007-10-29 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/reports/top10bestandworst/2007/WAYCW2007.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-11-03 | archive-date = 2007-12-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071202100512/http://www.parentstv.org/PTC/publications/reports/top10bestandworst/2007/WAYCW2007.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2003/main.asp|title=Top 10 Best and Worst Shows on Primetime Network TV 2002–2003|publisher=Parents Television Council|accessdate=2007-06-03|archive-date=2004-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20040807180541/http://www.parentstv.org/PTC/publications/reports/top10bestandworst/2003/main.asp|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2006/main.asp|title=Top 10 Best and Worst Shows on Primetime Network TV 2005–2006|publisher=Parents Television Council|accessdate=2007-06-03|archive-date=2012-08-17|archive-url=https://www.webcitation.org/69zPbBrnR?url=http://www.parentstv.org/ptc/publications/reports/top10bestandworst/2006/main.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | last = Bowling | first = Aubree | authorlink = | authors = | title = Best and Worst TV Shows of the Week | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2002-10-10 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2002/101002.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20051016191616/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2002/101002.asp | archivedate = 2005-10-16 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref><ref>{{cite web | last = Bowling | first = Aubree | authorlink = | coauthors = | title = Worst TV Show of the Week - CSI | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2003-04-27 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2003/0427worst.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050408103625/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2003/0427worst.asp | archivedate = 2005-04-08 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref><ref>{{cite web | last = Monaco | first = Carl | authorlink = | authors = | title = Worst TV Show of the Week - CSI on CBS | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2003-10-30 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2003/1030worst.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060831190818/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2003/1030worst.asp | archivedate = 2006-08-31 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref><ref>{{cite web | last = Bowling | first = Aubree | authorlink = | authors = | title = CSI - Worst Family TV Show of the Week | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2004-11-01 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2004/1101worst.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050914202343/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2004/1101worst.asp | archivedate = 2005-09-14 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref><ref>{{cite web | last = Bowling | first = Aubree | authorlink = | authors = | title = CSI - Worst Family TV Show of the Week | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2004-11-21 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2004/1121worst.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070504012636/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2004/1121worst.asp | archivedate = 2007-05-04 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref><ref name="ptc200502">{{cite web | last = Bowling | first = Aubree | authorlink = | authors = | title = CSI: Crime Scene Investigation - Worst Family TV Shows of the Week | work = ParentsTV.org | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2005-02-20 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2005/0220worst.asp | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070813002639/http://www.parentstv.org/PTC/publications/bw/2005/0220worst.asp | archivedate = 2007-08-13 | doi = | accessdate = 2007-06-28 }}</ref>. PTC hefur sagt ákveðna CSI þætti vera með þeim verstu sem til eru. Ásamt því að PTC hefur valið þáttinn "King Baby" vera sá mest móðgandi þáttur vikunnar, <ref name="ptc200502"/> þetta hefur leitt PTC til að byrja herferð til þess að leggja inn kvartanir til FCC vegna þáttarins; til þessa árið 2007 hafa 13.000 meðlimir PTC kvartað til FCC vegna þáttarins. <ref>[http://www.parentstv.org/PTC/action/CSI/content.htm CSI Content] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218181418/http://www.parentstv.org/PTC/action/CSI/content.htm |date=2008-12-18 }} Sótt 28. nóvember 2007.</ref> <ref>[http://www.parentstv.org/PTC/fcc/Complaints.asp Broadcast Indecency Campaign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503021051/http://www.parentstv.org/PTC/fcc/Complaints.asp |date=2007-05-03 }} Sótt 28. nóvember 2007</ref> PTC hefur einnig beðið Clorox um að taka auglýsingar sýnar úr CSI og [[CSI: Miami]] vegna þess hversu ofbeldisfullir þættirnir eru. <ref>{{cite press release | title = PTC Tells Clorox to Clean Up its Advertising | publisher = [[Parents Television Council]] | date = 2006-11-15 | url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/release/2006/1115.asp | accessdate = 2007-08-27 | archive-date = 2007-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930215851/http://www.parentstv.org/PTC/publications/release/2006/1115.asp |url-status=dead }}</ref> === Viðbrögð lögregluembætta === Önnur gagnrýni sem þátturinn hefur orðið fyrir er lýsing þáttarins á lögregluaðgerðum, sem sumir telja að sé ekki í raunveruleikanum <ref>{{cite news | url=http://www.aic.gov.au/services/careers/csi.html | title=The Real CSI | author=Ross MacDowell | publisher=Australian Sunday Herald | accessdate=2006-10-14 | archive-date=2006-09-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060918000000/http://www.aic.gov.au/services/careers/csi.html |url-status=dead }}</ref>. Til að mynda taka persónurnar ekki aðeins þátt í rannsókninni á vettvangninum, heldur taka þær einnig þátt í áhlaupum, eltingarleikjum og handtökum, yfirheyrslum á grunuðum og leysa málin, sem vanalega falla undir rannsóknarfulltrúana ekki CSI starfsmenn. Þó að sumir rannsóknarfulltrúar eru skráðir sem CSIs, þá er það mjög sjaldan í raunveruleikanum. Það er talið óviðeigandi og ólíklegt verklag að leyfa CSI starfsmönnum að vera viðrinna í rannsóknarvinnu þar sem það gæti gert lítið úr þeirri hlutdrægni sem vísindasönnunargögn gefa og þar að auki mynda það vera tímafrekt. CSI hefur samskonar einkenni og breski sjónvarpsþátturinn, "Silent Witness". Borgirnar norður af Las Vegas og Henderson, og aðliggjandi bæjarumdæmi og sýslur, myndu aldrei leyfa Las Vegas lögreglunni eða fyrirtækjum að koma og vinna í þeirra umdæmi, nema þegar glæpurinn hafi verið framinn í báðum umdæmunum. Þar að auki myndu CSI sem vinna fyrir LVMPD ekki ferðast milli annarra sýsla eins og Nye County, eða Pahrump eða annarra staða í Nevada, þar sem hver sýsla hefur mismunandi lög hvað varðar lögreglu. Sumar lögreglur og saksóknarar hafa gagnrýnt þáttinn fyrir að gefa almenning vitlausa mynd af því hvernig lögreglan rannsakar glæpi. Fórnarlömb og fjölskyldur þeirra eru farnar að vænta þess að fá svör við aðferðum eins og DNA greiningu og fingrafara greiningu, á meðan í raunveruleikanum geta þannig sönnunargögn tekið nokkra daga eða vikur. Saksóknarar taka einnig fram að hlutföll sakfellinga í málum þar sem lítil áþreifanleg sönnunargögn hafa minnkað, er það vegna áhrifa frá CSI á kviðdómendur <ref>{{cite news | url=http://www.usatoday.com/news/nation/2004-08-05-csi-effect_x.htm | title='CSI effect' has juries wanting more evidence | publisher=USA Today |date=2004-08-05}}</ref>. Samt sem áður eru ekki allar lögregludeildir krítsískar á þáttinn, margir CSI rannsakendur hafa verið mjög ánægðir með hversu mikil áhrif þátturinn hefur haft og eru mjög glaðir með þessa nýju frægð. === Lesbíu, samkynheigð, tvíkynhneigð og trans málefni === Þetta samfélag hefur gagnrýnt þáttinn fyir neikvæða lýsingu á þeim <ref>{{cite web| url=http://www.glaad.org/action/al_archive_detail.php?id=324| title=CSI Sensationalizes Transgender Lives| accessdate=2007-07-16| publisher=[[GLAAD]]| archive-date=2007-09-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20070929102652/http://www.glaad.org/action/al_archive_detail.php?id=324|url-status=dead}}</ref>. Þrátt fyrir almenna ónægju, þá hefur þátturinn "Ch-Ch-Changes" í seríu 5 fengið mjög jákvæða umfjöllun frá trans fólki sérstaklega<ref name="afterellen1">{{cite web | url=http://www.afterellen.com/TV/2005/5/csi.html | title=CSI's Mixed Track Record on LGBT Characters | author=Malinda Lo | accessdate=2006-10-01 | publisher=After Ellen | archive-date=2006-10-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061019020504/http://www.afterellen.com/TV/2005/5/csi.html |url-status=dead }}</ref>. Ásamt því að þátturinn "Iced" í seríu 5 hefur sýnt samkynhneigða persónu sem var ekki fórnarlamb eða glæpamaður, heldur nágranni fórnarlambs <ref name="afterellen1"/>. == Verðlaun og tilnefningar == ===ASCAP Film and Television Music verðlaunin=== * 2013: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían. * 2009: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían. * 2006: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían. ===Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films=== * 2005: Tilnefndur sem besta sjónvarpsserían. * 2004: Verðlaun sem besta sjónvarpsserían. ===American Cinema Editors=== * 2011: Tilnefndur fyri bestu klippinguna fyrir ''Pilot'' – Alex Mackie og Alec Smight. ===American Society of Cinematographers=== * 2010: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Family Affair'' – Christian Sebaldt. * 2009: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''For Gedda'' – Nelson Cragg. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Ending Happy'' – James L. Carter. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Killer'' – Nathan Hope. * 2006: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Who Shot Sherlock'' – Nathan Hope. * 2005: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Down the Drain'' – Nathan Hope. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Snuff'' – Michael Barrett. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Fight Night'' – Frank Byers. * 2002: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Alter Boys'' – Michael Barrett. ===Art Directors Guild=== * 2004: Tilnefndur fyrir bestu leikmyndahönnunina – Richard Berg, Tim Eckel og Debra Wilbur ===BMI Film & TV verðlaunin=== * 2013: Verðlaun fyrir bestu tónlistina - Pete Townshend. * 2009: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Pete Townshend. * 2008: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Pete Townshend. * 2005: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – Pete Townshend og John M. Keane. * 2004: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – John M. Keane og Pete Townshend. * 2003: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – John M. Keane og Pete Townshend. * 2002: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – John M. Keane og Pete Townshend. * 2001: Verðlaun fyrir bestu tónlistina – John M. Keane og Pete Townshend. ===California on Location verðlaunin=== * 2008: Verðlaun sem besti tökustaðsstjóri ársins – Paul Wilson. * 2003: Verðlaun sem besta framleiðslufyrirtæki ársins – CBS Production. ===Casting Society of America=== * 2001: Verðlaun sem leikaravalstjóri í dramaseríu – apríl Webster. ===Cinema Audio Society=== * 2008: Verðlaun fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Living Doll'' – Michael Fowler, Yuri Reese og William Smith. * 2006: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Grave Danger: Part 2'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2004: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Grissom Versus The Volcano'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2003: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Fight Night'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2002: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Caged'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2001: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í sjónvarpsseríu fyrir ''Crate and Burial'' – Larry Benjamin, Ross Davis, Grover B. Helsley og Michael Fowler. ===Edgar Allan Poe verðlaunin=== * 2006: Tilnefndur fyrir besta sjónvarpshandrit fyrir ''A Bullet Runs Through It: Part 1 og 2'' – Richard Catalani og Carol Mendelsohn. * 2006: Tilnefndur fyrir besta sjónvarpshandrit fyrir ''Grave Danger'' – Anthony E. Zuiker, Carol Mendelsohn, Naren Shankar og [[Quentin Tarantino]]. ===Emmy verðlaunin=== * 2010: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Family Affari'' – Christian Sebaldt. * 2010: Verðlaun fyrir bestu sjónrænubrellu í sjónvarpsseríu fyrir ''Family Affair'' – Sabrina Arnold, Rik Shorten, Steven Meyer, Derek Smith, Christina Spring, Joshua Cushner, Thomas Bremer, Mark R. Byers og Zachariah Zaubi. * 2009: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''For Warrick'' – James L. Carter. * 2009: Tilnefndur fyrir bestu gerviförðunina í sjónvarpsseríu, míniseríu, eða kvikmynd fyrir ''A Space Oddity'' – Matthew W. Mungle, Clinton Wayne, Melanie Levitt og Tom Hoerber. * 2009: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna fyrir ''Mascara'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, David F. Van Slyke, Troy Hardy, Joseph T. Sabella og James Bailey. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu förðunina í stakri-myndavél fyrir seríu (ekki-gervi) fyrir ''Dead Doll'' – Melanie Levitt, Tom Hoerber, Clinton Wayne og Matthew W. Mungle. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna fyrir ''Cockroaches'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, David F. Van Slyke, Chad J. Hughes, Joseph T. Sabella, Zane D. Bruce og Troy Hardy. * 2007: Verðlaun fyri besta hljóðmix í grín-dramaseríu fyrir ''Living Doll'' – Michael Fowler, Yuri Reese og William Smith. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Built to Kill: Part 1'' – Michael Slovis. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu förðun (ekki-gervi) fyrir ''Fannysmackin'' – Melanie Levitt, Tom Hoerber, Matthew W. Mungle og Clinton Wayne. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu tónlistarblöndun í dramseríu fyrir ''Law of Gravity'' – John M. Keane. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu gerviförðunina í seríu, míniseríu eða kvikmynd fyrir ''Living Legand'' – Melanie Levitt, Tom Hoerber, Matthew W. Mungle og Clinton Wayne. * 2006: Verðlaun fyrir bestu kvikmyndatökuna fyrir ''Gum Drops'' – Michael Slovis. * 2006: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix fyrir ''A Bullet Runs Through It'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna fyrir ''A Bullet Runs Through It'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman, David F. Van Slyke, Jivan Tahmizian,, Mark Allen, Troy Hardy, Zane D. Bruce og Joseph T. Sabella * 2005: Tilnefndur sem besti leikstjóri í dramaseríu fyrir ''Grave Danger – [[Quentin Taratino]]. * 2005: Tilnefndur fyrir bestu förðunina (ekki-gervi) fyrir ''Ch-Changes'' – Melanie Levitt, Matthew W. Mungle, Perri Sorel og Pam Phillips. * 2005: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''Down the Drain'' – Michael Fowler, Yuri Reese og William Smith. * 2005: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu fyrir ''Down the Drain'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, David F. Van Slyke, Todd Niesen, Christine H. Luethje, Joseph T. Sabella og Zane D. Bruce. * 2004: Tilnefndur fyrir bestu kvikmyndatökuna í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''XX'' – Frank Byers. * 2004: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2004: Tilnefndur fyrir bestu förðunina (ekki-gervi) fyrir ''Assume Nothing & All For Our Country'' – Nicholas Pagliaro, John Goodwin, Melanie Levitt og Jackie Tichenor. * 2004: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''Grissom vs. The Volcano'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2003: Verðlaun fyrir bestu hljóðklippingu fyrir ''Fight Night'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, Sheri Ozeki, Joseph T. Sabella og Zane D. Bruce. * 2003: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Marg Helgenberger]]. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu förðunina (ekki-gervi) fyrir ''Lady Heather´s Box'' – Nicholas Pagliaro, Melanie Levitt, John Goodwin og Jackie Tichenor. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu gerviförðunina fyrir ''Got Murder'' – John Goodwin og Jacie Tichenor. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''Revenge Is Best Served Cold'' – Yuri Reese, William Smith og Michael Fowler. * 2002: Verðlaun fyrir bestu förðunina (ekki-gervi) fyrir ''Slaves of Las Vegas'' – Nicholas Pagliaro, John Goodwin og Melanie Levitt. * 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2002: Tilnefndur fyrir bestu gerviförðunina fyrir ''Overload'' – John Goodwin. * 2002: Tilnefndur fyrir besta hljóðmix í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''Primum Non Nocere'' – Michael Fowler, Yuri Reese og William Smith. * 2002: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna fyrir ''Chasing the Bus'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, Sheri Ozeki, Zane D. Bruce og Joseph T. Sabella. * 2001: Tilnefndur fyrir bestu liststjórnunina í stakri-myndavél fyrir seríu fyrir ''Friends And Lovers''. * 2001: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Marg Helgenberger]]. * 2001: Tilnefnd fyrir bestu kvikmyndaklippingu fyrir ''Pilot'' – Alex Mackie og Alec Smight. * 2001: Tilnefnd fyrir bestu hljóðklippinguna fyrir ''35K OBO'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Jivan Tahmizian, Ruth Adelman, Stan Jones, Zane D. Bruce og Joseph T. Sabella. ===Environmental Media verðlaunin=== * 2011: Verðlaun fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Fracked''. ===Genesis verðlaunin=== * 2006: Verðlaun sem besta dramaserían fyrir ''Unbearable''. ===Golden Globe verðlaunin=== * 2004: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[William Petersen]]. * 2004: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2003: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Marg Helgenberger]]. * 2002: Tilnefnd sem besta leikkona í dramaseríu – [[Marg Helgenberger]]. * 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2001: Tilnefndur sem besta dramaserían. ===Image verðlaunin=== * 2011: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Laurence Fishburne]]. * 2010: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Laurence Fishburne]]. * 2010: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn í dramaseríu fyrir ''Coup de Grace'' – Paris Barclay. * 2009: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Laurence Fishburne]]. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu leikstjórn í dramaseríu fyrir ''Meet Market''. * 2007: Tilnefndur sem besti leikari í aukahluterki í dramaseríu - [[Gary Dourdan]]. * 2007: Tilnefndur fyrir besta sjónvarpshandrit í dramaseríu fyrir ''Killer'' – Naren Shankar. * 2006: Verðlaun sem besti leikari í aukahluterki í dramaseríu – [[Gary Dourdan]]. * 2005: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Gary Dourdan]]. * 2004: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[Gary Dourdan]]. * 2003: Verðlaun sem besti leikari í aukahlutverki í dramaseríu – [[Gary Dourdan]]. ===Logie verðlaunin=== * 2005: Tilnefndur sem vinsælasta erlenda sjónvarpsserían. * 2004: Verðlaun sem vinsælasta erlenda sjónvarpsserían. ===Monte-Carlo TV Festival=== * 2012: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2011: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2010: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2008: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2007: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2006: Verðlaun sem besta dramaserían. ===Motion Picture Sound Editors=== * 2013: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu tónlistarformi fyrir ''It Was A Very Good Year'' - Troy Hardy. * 2011: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu tónlistarformi fyrir ''Unshockable'' - Troy Hardy. * 2010: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Mascara'' - Mace Matiosian, Jivan Tahmizian og Ruth Adelman. * 2010: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu tónlistarformi fyrir ''Mascara'' - Troy Hardy. * 2010: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu hljóðbrelluformi og Foley í sjónvarpi fyrir ''Mascara'' - Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelman, James Bailey og Joseph T. Sabella. * 2009: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Bull'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman og Jivan Tahmizian. * 2009: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu hljóðbrelluformi og Foley í sjónvarpi fyrir ''Bull'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Chad Hughes, David Van, Joseph T. Sabella og James Bailey. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Cockroaches'' – Mace Matiosian, Jivan Tahmizian og Ruth Adelman. * 2008: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu hljóðbrelluformi og Foley í sjónvarpi fyrir ''Cockroaches'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Chad J. Hughes, Zane D. Bruce og Joseph T. Sabella. * 2007: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu talformi og ADR í sjónvarpi fyrir ''Fanny Smackin'' – Mace Matiosian, Ruth Adelman og Jivan Tahmizian. * 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í löngu tónlistarformi fyrir ''Grave Danger: Part 1 og 2'' – Christine H. Luethje. * 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í löngu hljóðbrelluformi og Foley fyrir ''Grave Danger'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, William Smith, Zane D. Bruce, Joseph T. Sabella, Shane Bruce og Jeff Gunn. * 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu tónlistarformi fyrir ''Snakes'' – Christine H. Luethje. * 2006: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í stuttu hljóðbrelluformi og Foley í sjónvarpi fyrir ''A Bullett Runs Through It'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Mark Allen, William Smith, Zane D. Bruce, Joseph T. Sabella, Shane Bruce og Jeff Gunn. * 2005: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í tónlist fyrir ''No Humans Involved'' – Christine H. Luethje. * 2005: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu í stuttu talformi og ADR fyrir ''Down the Drain'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelman, Jivan Tahmizian, Todd Niesen og Yuri Reese. * 2005: Tilnefndur fyrir besti hljóðklippingu í stuttu hljóðbrelluformi og Foley fyrir ''Down the Drain'' – Mace Matiosian og David F. Van Slyke. * 2004: Verðlaun fyrir bestu hljóðklippingu fyrir hljóðbrellu og Foley fyrir ''Grissom Vs The Volcano'' – Mace Matiosian og David F. Van Slyke. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í talformi og ADR fyrir ''Fight Night'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelman og Jivan Tahmizian. * 2003: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippinguna í hljóðbrelluformi og Foley fyrir ''Fight Night'' – Mace Matiosian og David F. Van Slyke. * 2002: Verðlaun fyrir bestu hljóðklippingu fyrir hljóðbrellu og Foley fyrir ''35k OBO'' – Mace Matiosian, David F. Van Slyke, Ruth Adelma, Jivan Tahmizian. * 2001: Tilnefndur fyrir bestu hljóðklippingu fyrir hljóðbrellu og Foley fyrir ''Pilot'' – Mace Matiosian, David Rawlinson og David F. Van Slyke. ===National Television verðlaunin=== * 2004: Tilnefndur sem vinsælasta dramaserían. ===PGA verðlaunin=== * 2005: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2004: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2003: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2001: Verðlaun sem besta dramaserían. ===People´s Choice verðlaunin=== * 2013: Tilnefndur sem uppáhalds glæpadramaserían. * 2012: Tilnefndur sem uppáhalds glæpadramaserían. * 2009: Tilnefndur sem uppáhalds dramaserían. * 2008: Tilnefndur sem uppáhalds dramaserían. * 2007: Tilnefndur sem uppáhalds dramaserían. * 2006: Verðlaun sem uppáhalds dramaserían. * 2005: Verðlaun sem uppáhalds dramaserían. * 2004: Verðlaun sem uppáhalds dramaserían. * 2003: Verðlaun sem uppáhalds dramaserían. ===Satellite verðlaunin=== * 2003: Verðlaun sem besta dramaserían. * 2002: Tilnefndur sem besti leikari í dramaseríu – [[William Petersen]]. * 2002: Tilnefndur sem besta leikkona í dramaseríu – [[Marg Helgenberger]]. ===Screen Actors Guild verðlaunin=== * 2005: Verðlaun sem besti leikhópur í dramaseríu. * 2004: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu. * 2003: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu. * 2002: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu. ===TP de Oro, Spain=== * 2009: Tilnefndur sem besta erlenda serían. * 2007: Tilnefndur sem besta erlenda serían. * 2006: Tilnefndur sem besta erlenda serían. * 2004: Verðlaun sem besta erlenda serían. * 2003: Verðlaun sem besta erlenda serían. ===TV Guide verðlaunin=== * 2001: Verðlaun sem besta nýja serían. * 2001: Tilnefndur sem besti leikari í nýrri seríu – [[William Petersen]]. * 2001: Tilnefndur sem besta leikkona í nýrri seríu – [[Marg Helgenberger]]. ===TV Quick verðlaunin=== * 2006: Verðlaun sem besta alþjóðlega sjónvarpsserían. ===Teen Choice verðlaunin=== * 2010: Verðlaun sem besti andstæðingurinn – [[Justin Bieber]]. * 2006: Tilnefndur sem besti leikari – [[George Eads]]. ===Television Critics Association verðlaunin=== * 2002: Tilnefndur sem besta dramaserían. * 2001: Tilnefndur sem besta nýja serían. * 2001: Tilnefndur sem besta dramaserían. ===Visual Effects Society verðlaunin=== * 2010: Verðlaun sem besti þátturinn fyrir opnunar senuna í ''10.01'' – Steven Meyer, Derek Smith, Christina Spring og Zachariah Zaubi. * 2010: Verðlaun fyrir auka sjónbrellu í þætti fyrir opnunar senuna í ''10.01'' – Sabrina Arnold, Steven Meyer, Rik Shorten og Derek Smith. ===Writers Guild of America=== * 2006: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Grave Danger'' – Anthony E. Zuiker, Carol Mendelsohn, Naren Shankar og Quentin Tarantino. * 2002: Tilnefndur fyrir besta dramaþáttinn fyrir ''Blood Drops'' – Ann Donahue og Tish McCarthy. ===Young Artist verðlaunin=== * 2009: Tilnefnd sem besta unga gestaleikkonan – Joey King. * 2003: Verðlaun sem besta unga gestaleikkonan – Sara Paxton. == Útgáfa == === Bækur === {| class="wikitable" |- ! Titill !! Höfundur !! Útgáfudagur |- |''Double Dealer'' || Max Allan Collins || nóvember 2001 |- |''Sin City'' || Max Allan Collins || október 2002 |- |''Cold Burn'' || Max Allan Collins || apríl 2003 |- |''Body of Evidence'' || Max Allan Collins || nóvember 2003 |- |''Grave Matters'' || Max Allan Collins || október 2004 |- |''Binding Ties'' || Max Allan Collins || apríl 2005 |- |''Killing Game'' || Max Allan Collins || nóvember 2005 |- |''Snake Eyes'' || Max Allan Collins || september 2006 |- |''In Extremis'' || Ken Goddard || október 2007 |- |''Nevada Rose'' || Jerome Preisler || júní 2008 |- |''Headhunter'' || Greg Cox || október 2008 |- |''Brass In Pocket'' || Jeff Mariotte || ágúst 2009 |- |''The Killing Jar'' || Donn Cortez || nóvember 2009 |- |''Blood Quantum'' || Jeff Mariotte || febrúar 2010 |- |''Dark Sundays'' || Donn Cortez || maí 2010 |- |''Skin Deep'' || Jerome Preisler || ágúst 2010 |- |''Shock Treatment'' || Greg Cox || nóvember 2010 |- |''The Burning Season'' || Jeff Mariotte || júní 2011 |} === DVD útgáfa === ==== Svæði 1 ==== {| class="wikitable" border="1" |- !DVD Nafn !! Þæ# !! Útgáfudagur |- | Öll fyrsta serían || align="center"|23 || 25. mars, 2003 |- | Öll önnur serían || align="center"|23 || 2. september, 2003 |- | Öll þriðja serían || align="center"|23 || 30. mars, 2004 |- | Öll fjórða serían || align="center"|23 || 12. október, 2004 |- | Öll fimmta serían || align="center"|25 || 29. nóvember, 2005 |- | Öll sjötta serían || align="center"|24 || 14. nóvermber, 2006 |- | Öll sjöunda serían || align="center"|24 || 20. nóvember, 2007 |- | Öll áttunda serían || align="center"|17 || 14. október, 2008 |- | Öll níunda serían || align="center"|24 || 1. september, 2009* |- | Öll tíunda serían || align="center"|23 || 28. september, 2010 |- | Öll ellefta serían || align="center"|22 || 27. september, 2011 |- | Öll tólfta serían || align="center"|22 || 26. september, 2012 |- | Öll þrettánda serían || align="center"|22 || 17. september, 2013 |} ''*Serían 9 var gefin út í Bandaríkjunum 1. september. Kanadíska útgáfan er sett 22. september <ref>http://www.amazon.ca/CSI-Season-9/dp/B002I9TYSA/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=dvd&qid=1252264596&sr=8-1</ref>'' ==== Svæði 2 ==== {| class="wikitable" |- !DVD nafn !! Útgáfudagur |- | Sería 1 | 1 mars, 2010* |- | Sería 2 | 1 mars, 2010* |- | Sería 3 | 1 mars, 2010* |- | Sería 1–3 | 23 ágúst, 2004 |- | Sería 4 | 1 mars, 2010* |- | Sería 1–4 | 12 desember, 2005 |- | Sería 5 | 1 mars, 2010* |- | Sería 1–5 | 2 október, 2006 |- | Grave Danger Taratino þættirnir | 10 október, 2005 |- | Sería 6 | 1 mars, 2010* |- | Sería 7 | 1 mars, 2010* |- | Sería 8 | 1 mars, 2010* |- | Sería 1–8 | 26 október, 2009 |- | Sería 9 | 1 mars, 2010 |- | Sería 10 | 27 febrúar, 2011 |- | Sería 11 | 30 apríl, 2012 |- | Sería 12 | 1 júlí, 2013 |} * *Endurútgáfa sem heil sería. Seríur 1–8 voru gefnar út í tveim hlutum milli 2003 og 2009. ==== Svæði 4 ==== {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"| DVD Nafn !! colspan="3"| Útgáfu dagur |- !Heil sería !! Hluti 1 !! Hluti 2 |- |Sería 1 | 27. nóvember, 2003 | 21. október, 2002 | 9. apríl, 2003 |- |Sería 2 | 28. október, 2004 | 27. október, 2003 | 30. mars, 2004 |- |Sería 3 | 4. október, 2005 | 18. mars, 2005 | 13. september, 2005 |- |Sería 4 | 8. nóvember, 2006 | 12. maí, 2006 | 17. ágúst, 2006 |- |Sería 5 | 24. janúar, 2007 | útgefið | útgerfið |- |Grave Danger – Tarantino þættirnir | colspan="3"| 6. júní, 2007 |- |Sería 6 | 5. desember, 2007 | útgefið | útgefið |- |Sería 7 | 3. desember, 2008 | útgefið | útgefið |- |Sería 8 | 15. júlí, 2009 | útgefið | útgefið |- |Sería 9 | 2. júní, 2010 | útgefið | útgefið |- |Sería 10 | 3. ágúst, 2011 | útgefið | útgefið |- |Sería 11 | 6. júní, 2012 | | |} == Tengt efni == * [[CSI]] * [[CSI: Miami]] * [[CSI: NY]] == Tilvísanir == {{reflist|2}} == Heimildir == * {{wpheimild|tungumál= en|titill= CSI: Crime Scene Investigation|mánuðurskoðað= 10. september|árskoðað= 2009}} * {{imdb title|0247082|CSI: Crime Scene Investigation}} * [http://www.cbs.com/primetime/csi/ Heimasíða CSI: Crime Scene Investigation á CBS sjónvarpsstöðinni] == Tenglar == {{commonscat}} * {{imdb title|0247082|CSI: Crime Scene Investigation}} * [http://www.cbs.com/primetime/csi/ Heimasíða CSI: Crime Scene Investigation á CBS sjónvarpsstöðinni] * [http://www.csi-official.co.uk/ Breska Heimasíða CSI: Crime Scene Investigation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181111072828/http://www.csi-official.co.uk/ |date=2018-11-11 }} * [http://www.tvguide.com/tvshows/csi-crime-scene/100100 CSI: Crime Scene Investigation á TVGuide.com síðunni] {{gæðagrein}} [[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]] jbbssn8ncej44qcij9vjk0450d1xmx7 10 93974 1973283 1960996 2026-07-24T14:27:09Z Nipas2 54688 1973283 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; max-width:100%; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | '''[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]] • Lið í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024]]''' |[[Mynd:Flag of Iceland.svg|42px|Flag of Iceland]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| [[Breiðablik]] &nbsp;• [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] &nbsp;• [[Íþróttafélagið Fylkir]] &nbsp;• [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag]] &nbsp;• [[Stjarnan]] &nbsp;• [[Ungmennafélagið Tindastóll]] &nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] &nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] &nbsp;• [[Þór Akureyri|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]&nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | {{Tnavbar-header|'''Leiktímabil í efstu deild kvenna (1972-2023)'''&nbsp;|Leiktímabil í knattspyrnu kvenna|bgcolor=#BFD7FF}} |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| |- |colspan="3" align="center" style="padding: 0 5% 0 5%;"| [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1972|1972]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1973|1973]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1974|1974]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1975|1975]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1976|1976]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1977|1977]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1979|1979]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1980|1980]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1981|1981]] <br/> [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1982|1982]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1983|1983]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1984|1984]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1985|1985]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1986|1986]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1987|1987]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1988|1988]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1989|1989]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1990|1990]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1991|1991]] <br/> [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1992|1992]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1993|1993]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1994|1994]] &bull; [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] &bull; [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1996|1996]] &bull; [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] &bull; [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1998|1998]] &bull; [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] &bull; [[Landssímadeild kvenna í knattspyrnu 2000|2000]] &bull; [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001|2001]] <br/> [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2002|2002]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2003|2003]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2005|2005]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2006|2006]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2007|2007]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2009|2009]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2010|2010]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2011|2011]] <br/> [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2012|2012]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2013|2013]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2014|2014]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2016|2016]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] &bull; <br/> [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026|2026]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | Tengt efni: '''[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn kvenna]] • [[Deildarbikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] • [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni]]<br/>[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]] • [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2. deild]] • [[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|Deildakerfið]] • [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]'''<br/>------------------------------------------------&shy;---------------------------------------------- <br/>'''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikar karla]] • [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikar karla]] • [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarakeppni karla]] <br/>[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]] • [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] • [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild]] • [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild]]''' |} |} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> qu8h9z2h3njyj5m6ow9yqcxzd5toudd 1973284 1973283 2026-07-24T14:56:59Z Nipas2 54688 1973284 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; max-width:100%; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | '''[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]] • Lið í [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026]]''' |[[Mynd:Flag of Iceland.svg|42px|Flag of Iceland]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| [[Breiðablik]] &nbsp;• [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] &nbsp;• [[Íþróttafélagið Fylkir]] &nbsp;• [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag]] &nbsp;• [[Stjarnan]] &nbsp;• [[Ungmennafélagið Tindastóll]] &nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] &nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur R.]] &nbsp;• [[Þór Akureyri|Þór]]/[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]&nbsp;• [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur R.]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | {{Tnavbar-header|'''Leiktímabil í efstu deild kvenna (1972-2023)'''&nbsp;|Leiktímabil í knattspyrnu kvenna|bgcolor=#BFD7FF}} |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| |- |colspan="3" align="center" style="padding: 0 5% 0 5%;"| [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1972|1972]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1973|1973]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1974|1974]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1975|1975]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1976|1976]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1977|1977]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1979|1979]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1980|1980]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1981|1981]] <br/> [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1982|1982]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1983|1983]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1984|1984]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1985|1985]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1986|1986]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1987|1987]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1988|1988]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1989|1989]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1990|1990]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1991|1991]] <br/> [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1992|1992]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1993|1993]] &bull; [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1994|1994]] &bull; [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1995|1995]] &bull; [[Mizunodeild kvenna í knattspyrnu 1996|1996]] &bull; [[Stofndeild kvenna í knattspyrnu 1997|1997]] &bull; [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1998|1998]] &bull; [[Meistaradeild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] &bull; [[Landssímadeild kvenna í knattspyrnu 2000|2000]] &bull; [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001|2001]] <br/> [[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2002|2002]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2003|2003]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2005|2005]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2006|2006]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2007|2007]] &bull; [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2009|2009]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2010|2010]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2011|2011]] <br/> [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2012|2012]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2013|2013]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2014|2014]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2015|2015]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2016|2016]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] &bull; [[Pepsideild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] &bull; [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] &bull; <br/> [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] &bull; [[Besta deild kvenna í knattspyrnu 2026|2026]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="100%" | Tengt efni: '''[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn kvenna]] • [[Deildarbikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] • [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni]]<br/>[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]] • [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2. deild]] • [[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|Deildakerfið]] • [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]'''<br/>------------------------------------------------&shy;---------------------------------------------- <br/>'''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikar karla]] • [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikar karla]] • [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarakeppni karla]] <br/>[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]] • [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] • [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild]] • [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild]]''' |} |} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> og6g37e6jt6b0nhwc611j01ba1nasmb 0 95731 1973289 1962888 2026-07-24T15:05:55Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Ómar mikli]] á [[Ómar ibn al-Khattab]]: Ég finn engin önnur dæmi um að hann sé kallaður Ómar mikli. 1962888 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Kalífi Rasídunveldisins | ætt = Banu Adi | skjaldarmerki = | nafn = Ómar ibn al-Khattab<br>عُمَر بْن ٱلْخَطَّاب | mynd = Hagia Sopia 6163502494 (cropped).jpg | fæðingardagur = {{circa}} 584 | fæðingarstaður = [[Mekka]], [[Hejaz]], [[Arabía|Arabíu]] | dánardagur = {{circa }}6. nóvember 644 (60–61 ára) | dánarstaður = [[Medína]], Hejaz, [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldinu]] | grafinn = [[Moska spámannsins]], Medína | ríkisár = 23. ágúst 634 – {{circa}} 6. nóvember 644 | faðir = [[Al-Khattab ibn Nufayl]] | móðir = [[Hantamah bint Hisham]] | maki = {{Plainlist| * [[Zaynab bint Maz'un]] * [[Umm Kulthum bint Jarwal]] * [[Qurayba bint Abi Umayya]] * [[Jamila bint Thabit]] * [[Atika bint Zayd]] * [[Umm Hakim bint al-Harith ibn Hisham|Umm Hakim bint al-Harith]] * [[Umm Kulthum bint Ali]] }} | börn = {{Plainlist| * [[Hafsa bint Umar|Hafsa]] * [[Abd Allah ibn Umar ibn al-Khattab|Abd Allah]] * [[Ubayd Allah ibn Umar|Ubayd Allah]] * [[Asim ibn Umar|Asim]] * [[Zayd ibn Umar|Zayd]]}} | titill_maka = Eiginkonur }} '''Ómar mikli''' (عمر بن الخطاب; fæddur um [[586]] – [[590]], dáinn [[644]]) var vinur og aðdáandi [[Múhameð]]s spámanns. Hann komst til valda að [[Abú Bakr]] látnum og ríkti í tíu ár. Íslamska veldið breiddist hratt út undir stjórn Ómars og lagði meðal annars undir sig [[Sassanídar|Persaveldi]] á tveimur árum. Ómar var drepinn af persneskum fanga.<ref name=vísindavefurinn>{{Vísindavefurinn|73284|Hverjir voru helstu leiðtogar íslams strax eftir dauða Múhameðs?|höfundur=Andri Már Hermannsson|höfundur2=Arnþór Daði Guðmundsson|höfundur3=Bjarki Kolbeinsson|höfundur4=Ólöf Rún Gunnarsdóttir|skoðað=28. mars 2024|dags=17. mars 2017}}</ref> Ómar er í hávegum hafður meðal [[súnní]] múslima en [[sjítar]] telja hann valdaræningja. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]] | frá = 23. ágúst 634 | til =6. nóvember 644 | fyrir = [[Abú Bakr]] | eftir =[[Uthman ibn Affan|Uthman]] }} {{Töfluendir}} {{Réttleiddu kalífarnir}} {{stubbur|æviágrip|saga|trúarbrögð}} {{d|644}} [[Flokkur:Kalífar Rasídunveldisins]] [[Flokkur:Myrtir þjóðhöfðingjar]] 19fh355g8cgmh82rxihbboatt7b3nfb 1973291 1973289 2026-07-24T15:06:08Z TKSnaevarr 53243 1973291 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Kalífi Rasídunveldisins | ætt = Banu Adi | skjaldarmerki = | nafn = Ómar ibn al-Khattab<br>عُمَر بْن ٱلْخَطَّاب | mynd = Hagia Sopia 6163502494 (cropped).jpg | fæðingardagur = {{circa}} 584 | fæðingarstaður = [[Mekka]], [[Hejaz]], [[Arabía|Arabíu]] | dánardagur = {{circa }}6. nóvember 644 (60–61 ára) | dánarstaður = [[Medína]], Hejaz, [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldinu]] | grafinn = [[Moska spámannsins]], Medína | ríkisár = 23. ágúst 634 – {{circa}} 6. nóvember 644 | faðir = [[Al-Khattab ibn Nufayl]] | móðir = [[Hantamah bint Hisham]] | maki = {{Plainlist| * [[Zaynab bint Maz'un]] * [[Umm Kulthum bint Jarwal]] * [[Qurayba bint Abi Umayya]] * [[Jamila bint Thabit]] * [[Atika bint Zayd]] * [[Umm Hakim bint al-Harith ibn Hisham|Umm Hakim bint al-Harith]] * [[Umm Kulthum bint Ali]] }} | börn = {{Plainlist| * [[Hafsa bint Umar|Hafsa]] * [[Abd Allah ibn Umar ibn al-Khattab|Abd Allah]] * [[Ubayd Allah ibn Umar|Ubayd Allah]] * [[Asim ibn Umar|Asim]] * [[Zayd ibn Umar|Zayd]]}} | titill_maka = Eiginkonur }} '''Ómar ibn al-Khattab''' (عمر بن الخطاب; fæddur um [[586]] – [[590]], dáinn [[644]]) var vinur og aðdáandi [[Múhameð]]s spámanns. Hann komst til valda að [[Abú Bakr]] látnum og ríkti í tíu ár. Íslamska veldið breiddist hratt út undir stjórn Ómars og lagði meðal annars undir sig [[Sassanídar|Persaveldi]] á tveimur árum. Ómar var drepinn af persneskum fanga.<ref name=vísindavefurinn>{{Vísindavefurinn|73284|Hverjir voru helstu leiðtogar íslams strax eftir dauða Múhameðs?|höfundur=Andri Már Hermannsson|höfundur2=Arnþór Daði Guðmundsson|höfundur3=Bjarki Kolbeinsson|höfundur4=Ólöf Rún Gunnarsdóttir|skoðað=28. mars 2024|dags=17. mars 2017}}</ref> Ómar er í hávegum hafður meðal [[súnní]] múslima en [[sjítar]] telja hann valdaræningja. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]] | frá = 23. ágúst 634 | til =6. nóvember 644 | fyrir = [[Abú Bakr]] | eftir =[[Uthman ibn Affan|Uthman]] }} {{Töfluendir}} {{Réttleiddu kalífarnir}} {{stubbur|æviágrip|saga|trúarbrögð}} {{d|644}} [[Flokkur:Kalífar Rasídunveldisins]] [[Flokkur:Myrtir þjóðhöfðingjar]] 20v25yogh1go9o583r04nga2bhhyouu 0 117336 1973295 1425329 2026-07-24T15:07:36Z TKSnaevarr 53243 Breytti tilvísun frá [[Ómar mikli]] til [[Ómar ibn al-Khattab]] 1973295 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Ómar ibn al-Khattab]] p8pt1jt5pgk4hphp6of0mi9vi6vs07l 0 122901 1973274 1961441 2026-07-24T13:44:38Z Akigka 183 1973274 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Labrador sea map.png|thumb|right|Kort sem sýnir Labradorhaf]] '''Labradorhaf''' er angi af Norður-[[Atlantshaf]]i á milli [[Labrador]] og [[Grænland]]s. Það tengist [[Baffinsflói|Baffinsflóa]] um [[Davis-sund]] í norðri. Í vestri tengist það [[Hudson-flói|Hudson-flóa]] um [[Hudson-sund]]. Hafið er helsta uppspretta [[djúpsjórinn í Norður-Atlantshafi|djúpsjávarins í Norður-Atlantshafi]] sem flæðir langt suður eftir vesturjaðri Norður-Atlantshafsins. Norður- og vesturhluti hafsins er ísi lagður frá desember fram í júní. Myndun hafsins hófst fyrir 60 milljónum ára og lauk fyrir 40 mílljónum ára.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=-bsvkxVBTasC&pg=PA77&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Non-volcanic Rifting of Continental Margins: A Comparison of Evidence from Land and Sea|last=London|first=Geological Society of|date=2001|publisher=Geological Society of London|isbn=978-1-86239-091-1|language=en}}</ref> Botninn er mótaður af Norðvestur-Atlantshafshryggnum sem ekki er lengur virkur.<ref>{{Cite book|title=Glaciated continental margins: an atlas of acoustic images|last=Davies|first=Thomas A.|date=1997|publisher=Chapman & Hall|isbn=978-0-412-79340-0|location=London}}</ref> Búseta hófst á svæðinu um 500 f.kr. og frá þeim tíma til dagsins í dag hafa fjórar þjóðir eða menningarhópar búið á svæðinu.<ref>{{Cite book|title=Grønlands forhistorie|last=Gulløv|first=Hans Christian|date=2004|publisher=Gyldendal|isbn=978-87-02-01724-3|location=København}}</ref> Labradorhaf er 841.000 km² og dýpst syðst. == Tilvísanir == {{reflist}} {{höf jarðar}} {{stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Atlantshaf]] [[Flokkur:Höf við Kanada]] [[Flokkur:Landafræði Grænlands]] 7yxf67l3ylnl8a3vnh3denwd1789ssu 0 140897 1973272 1972002 2026-07-24T12:55:25Z Bjarki S 9 afturkalla breytingu frá bullara, á varla við hér hvort sem þetta er rétt eða ekki 1973272 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Berlin_Express_(ship,_2003)_002.jpg|thumb|right|Gámaskip hlaðið í höfninni í Hamborg.]] '''Útflutningur''' er [[sala]] á [[vara|vörum]] og [[þjónusta|þjónustu]] milli landa. Útflytjandi er sá sem selur slíka vöru eða þjónustu og útflutningsland er landið þaðan sem flutningurinn fer frá. Innflytjandi er sá sem kaupir vöruna eða þjónustuna og innflutningsland landið sem flutningurinn fer til. [[Innflutningur]] er kaup á vöru og þjónustu frá öðru landi. Munurinn á innflutningi og útflutningi tiltekins lands er kallaður [[viðskiptajöfnuður]]. Í mörgum tilvikum er lagður [[tollur]] á innflutning frá öðrum löndum. Ýmsar aðrar [[viðskiptahindrun|viðskiptahindranir]] hafa áhrif á útflutning. {{stubbur}} [[Flokkur:Alþjóðleg verslun]] hhcdfsxx29fruy49nw4dyxefu8u3nfh 0 141952 1973285 1902717 2026-07-24T14:58:28Z TKSnaevarr 53243 1973285 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Harry Bretaprins,<br />hertoginn af Sussex | búseta = | mynd = Prince Harry launching the 2020 Invictus Games (cropped).jpg | myndatexti = Harry árið 2020 | alt = Harry Bretaprins | fæðingarnafn = Henry Charles Albert David | fæðingardagur = {{Fæðingardagur og aldur|1984|9|15}} | fæðingarstaður = St. Mary Hospital, [[London]] | maki = {{gifting|[[Meghan, hertogaynja af Sussex]]|2018}} | börn = {{plainlist| * [[Archie Mountbatten-Windsor|Archie Mountbatten-Windsor]] (f. 2019) * [[Lilibet Mountbatten-Windsor|Lilibet Mountbatten-Windsor]] (f. 2021)}} | faðir = [[Karl 3. Bretakonungur]] | móðir = [[Díana prinsessa]] | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = }} '''Hinrik „Harry“ Bretaprins, hertoginn af Sussex''' (f. [[15. september]] [[1984]]) er yngri sonur [[Karl 3. Bretakonungur|Karls 3. Bretakonungs]] og [[Díana prinsessa|Díönu prinsessu]]. Hinrik eða Harry eins og hann er yfirleitt kallaður er fimmti í erfðaröðinni að bresku krúnunni. Harry hefur starfað mikið innan [[Breski herinn|Breska hersins]] og gengdi herþjónustu meðal annars í [[Stríðið í Afganistan (2001–2021)|stríðinu í Afghanistan]] árin 2007-2008 og síðar árin 2012-2013. Hann lauk herþjónustu árið [[2015]]. Harry Bretaprins er upphafsmaður Invictus-leikanna sem voru fyrst haldnir árið [[2014]]. Invictus-leikarnir er alþjóðleg íþróttakeppni þar sem fyrrverandi [[hermaður|hermenn]] sem hafa slasast eða veikst við herþjónustu keppa í allskyns íþróttagreinum. Leikarnir eru nefndir eftir latneska orðinu Invictus sem þýðir „ósigrandi“. Harry er kvæntur bandarísku leikkonunni [[Meghan Markle]] en brúðkaupið fór fram í Kapellu heilags Georgs í [[Windsor-kastali| Windsor kastala]] þann [[19. maí]] árið [[2018]]. Þau hjón eiga einn son sem fæddist [[6. maí]] [[2019]] og eina dóttur fædda árið 2021. {{stubbur|æviágrip}} {{f|1984}} [[Flokkur:Breskir hertogar]] [[Flokkur:Breskir prinsar]] [[Flokkur:Windsor-ætt]] aitzxk7rxz3coxqmpi27m91xjk7xo8m 10 146304 1973321 1973011 2026-07-24T19:33:47Z Nipas2 54688 1973321 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Toccolours/styles.css" /> {| class="toccolours" style="margin: 0.5em auto; width:47em; clear: both; font-size: 95%;text-align:center;" | colspan="12" | {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" | valign="top" | [[Mynd:Football pictogram.svg|42px|Knattspyrna]] |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | '''[[2. deild kvenna í knattspyrnu|2. deild kvenna]] • Lið í [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2026]]''' |[[Mynd:Flag of Iceland.svg|42px|Flag of Iceland]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"|[[Ungmennafélag Álftaness|Álftanes]] &nbsp;• [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab]]/[[Höttur]]/Leiknir &nbsp;• [[Íþróttafélagið Grótta]]<br/>[[Hamrarnir]] &nbsp;• [[Íþróttafélagið Leiknir]] &nbsp;• [[Ungmennafélagið Sindri]] &nbsp;• [[Íþróttafélagið Völsungur]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | {{Tnavbar-header|'''Leiktímabil í efstu 2. deild kvenna (1982-2021)'''&nbsp;|2. deild kvenna í knattspyrnu|bgcolor=#BFD7FF}} |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |colspan="3" align="center"| |- |colspan="3" align="center" style="padding: 0 5% 0 5%;"| <span style="visibility:hidden;color:transparent;">1972 &bull; </span> [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] &bull; [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2018|2018]] &bull; [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] &bull; [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] &bull; [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] &bull; [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] &bull; [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] &bull; [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2024|2024]] &bull; [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2025|2025]] &bull; [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2026|2026]] |} {| width="100%" style="background-color: transparent;" |- |- rowspan="2" |align="center" style="background:#BFD7FF;" width="110%" | Tengt efni: '''[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn kvenna]] • [[Deildarbikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Lengjubikarinn]] • [[Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu|Meistarakeppni]]<br/>[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]] • [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2. deild]] • [[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|Deildakerfið]] • [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]'''<br/>---------------------------------------------------------------------------------------------- <br/>'''[[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikar karla]] • [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu|Lengjubikar karla]] • [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarakeppni karla]] <br/>[[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Úrvalsdeild karla]] • [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild]] • [[2. deild karla í knattspyrnu|2. deild]] • [[3. deild karla í knattspyrnu|3. deild]] • [[4. deild karla í knattspyrnu|4. deild]]''' |} |} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> l0xwgt4gp8zrdumuqefsdl1px7pwpe1 0 146370 1973325 1908761 2026-07-24T19:44:43Z Nipas2 54688 /* Töfluyfirlit */ 1973325 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2018 | mynd = | ár = '''2018''' | Meistarar = '''{{Lið Augnablik}}''' | upp um deild = '''{{Lið Augnablik}}<br>{{Lið Tindastóll}}''' | spilaðir leikir = 56 | mörk skoruð = 260 (4.64 m/leik) | markahæstur = '''24 mörk '''<br/>[[Murielle Tiernan]] Tindastóll | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 2. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2018'''. == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=240| Lið !width=100| Bær !width=140| Leikvangur !width=260| Þjálfari !width=180| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | [[Birgir Jónasson]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Augnablik}} | [[Kopavogur]] | [[Fífan]]<br/>[[Kópavogsvöllur]] | [[Guðjón Gunnarsson]]<br/>[[Ásmundur Arnarsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Einherji}} | [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] | [[Vopnafjarðarvöllur]] | [[Dilyan Nikolaev Kolev]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|&nbsp;[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Norðfjarðarvöllur]],<br/>[[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Steinar Ingi Þorsteinsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | [[Guðjón Kristinsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hvíti riddarinn}} | [[Mosfellsbær]] | [[Tungubakkavöllur]],<br/>[[Varmárvöllur]] | [[Una Sighvatsdóttir]] | 9. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] | [[Jón Stefán Jónsson]]<br/>[[Guðni Þór Einarsson]] | 10. s., [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2017|1. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] | [[John Henry Andrews]] | 5. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 14. umferð, 2. september 2018''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2018|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=37369|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=10. september 2018}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Augnablik|1}}"| ||'''[[Aðildarfélag Augnablik|Augnablik]]''' ||14||11||1||2||49||10||39||'''34''' |align="center" rowspan="2"|'''Upp um deild''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||14||11||1||2||49||17||32||'''34''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||14||7||3||4||47||21||26||'''24''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] ||14||7||2||5||46||36||10||'''23''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||14||7||1||6||25||19||6||'''22''' |- |6||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||14||4||2||8||26||44||-18||'''14''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Einherji|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Einherji|Einherji]] ||14||4||0||10||35||34||1||'''12''' |- |8|| ||[[Hvíti riddarinn]] ||14||0||0||14||3||99||-96||'''0''' |} === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álfta!!Augn.!!Einh!!FHL!!Grót!!Hvíti!!Tind.!!Völs. |- |list2 = |align="left"|{{Lið Álftanes}} ||'''XXX'''||3-0||3-2||3-0||1-1||12-0||2-1||3-4 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Augnablik}} ||2-0||'''XXX'''||5-0||3-0||2-4||7-0||2-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Einherji}} ||1-4||0-2||'''XXX'''||3-1||2-4||9-0||1-2||0-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||2-2||1-9||1-0||'''XXX'''||1-3||4-0||0-8||3-1 |- |align="left"|{{Lið Grótta}} ||3-3||0-5||5-4||4-3||'''XXX'''||8-1||5-6||1-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hvíti riddarinn}} ||0-11||0-6||0-10||1-8||0-5||'''XXX'''||1-3||0-2 |- |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||4-0||1-1||5-0||7-2||3-2||5-0||'''XXX'''||1-0 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Völsungur}} ||1-0||0-4||0-3||0-0||3-1||9-0||1-2||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 10. september 2017''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=280|Nafn !width=30|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |[[Murielle Tiernan]] |Tindastóll |24 |1 |14 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' |[[Aubri Lucille Williamson]] |Einherji |19 |1 |13 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' |[[Taciana Da Silva Souza]] |Grótta |18 |0 |13 |- | '''4''' |[[Oddný Sigurbergsdóttir]] |álftanes |14 |0 |13 |- | '''5''' |[[Melkorka Ingibjörg Pálsdóttir]] |Augnablik |13 |0 |12 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2. deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2. deild kvenna 2017]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2. deild kvenna 2019]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=37369|title=2. deild kvenna 2018|work=KSÍ|accessdate=10. september 2018}} {{Knattspyrna á Íslandi 2018}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 4cv11ygcbdxw9s4mto79kf5ssrfvn4f 1973326 1973325 2026-07-24T19:45:16Z Nipas2 54688 /* Markahæstu leikmenn */ 1973326 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2018 | mynd = | ár = '''2018''' | Meistarar = '''{{Lið Augnablik}}''' | upp um deild = '''{{Lið Augnablik}}<br>{{Lið Tindastóll}}''' | spilaðir leikir = 56 | mörk skoruð = 260 (4.64 m/leik) | markahæstur = '''24 mörk '''<br/>[[Murielle Tiernan]] Tindastóll | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 2. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2018'''. == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=240| Lið !width=100| Bær !width=140| Leikvangur !width=260| Þjálfari !width=180| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | [[Birgir Jónasson]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Augnablik}} | [[Kopavogur]] | [[Fífan]]<br/>[[Kópavogsvöllur]] | [[Guðjón Gunnarsson]]<br/>[[Ásmundur Arnarsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Einherji}} | [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] | [[Vopnafjarðarvöllur]] | [[Dilyan Nikolaev Kolev]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|&nbsp;[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Norðfjarðarvöllur]],<br/>[[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Steinar Ingi Þorsteinsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | [[Guðjón Kristinsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hvíti riddarinn}} | [[Mosfellsbær]] | [[Tungubakkavöllur]],<br/>[[Varmárvöllur]] | [[Una Sighvatsdóttir]] | 9. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] | [[Jón Stefán Jónsson]]<br/>[[Guðni Þór Einarsson]] | 10. s., [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2017|1. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] | [[John Henry Andrews]] | 5. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 14. umferð, 2. september 2018''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2018|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=37369|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=10. september 2018}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Augnablik|1}}"| ||'''[[Aðildarfélag Augnablik|Augnablik]]''' ||14||11||1||2||49||10||39||'''34''' |align="center" rowspan="2"|'''Upp um deild''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||14||11||1||2||49||17||32||'''34''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||14||7||3||4||47||21||26||'''24''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] ||14||7||2||5||46||36||10||'''23''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||14||7||1||6||25||19||6||'''22''' |- |6||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||14||4||2||8||26||44||-18||'''14''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Einherji|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Einherji|Einherji]] ||14||4||0||10||35||34||1||'''12''' |- |8|| ||[[Hvíti riddarinn]] ||14||0||0||14||3||99||-96||'''0''' |} === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álfta!!Augn.!!Einh!!FHL!!Grót!!Hvíti!!Tind.!!Völs. |- |list2 = |align="left"|{{Lið Álftanes}} ||'''XXX'''||3-0||3-2||3-0||1-1||12-0||2-1||3-4 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Augnablik}} ||2-0||'''XXX'''||5-0||3-0||2-4||7-0||2-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Einherji}} ||1-4||0-2||'''XXX'''||3-1||2-4||9-0||1-2||0-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||2-2||1-9||1-0||'''XXX'''||1-3||4-0||0-8||3-1 |- |align="left"|{{Lið Grótta}} ||3-3||0-5||5-4||4-3||'''XXX'''||8-1||5-6||1-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hvíti riddarinn}} ||0-11||0-6||0-10||1-8||0-5||'''XXX'''||1-3||0-2 |- |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||4-0||1-1||5-0||7-2||3-2||5-0||'''XXX'''||1-0 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Völsungur}} ||1-0||0-4||0-3||0-0||3-1||9-0||1-2||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 10. september 2017''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=280|Nafn !width=30|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |[[Murielle Tiernan]] |Tindastóll |24 |1 |14 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' |[[Aubri Lucille Williamson]] |Einherji |19 |1 |13 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' |[[Taciana Da Silva Souza]] |Grótta |18 |0 |13 |- | '''4''' |[[Oddný Sigurbergsdóttir]] |Álftanes |14 |0 |13 |- | '''5''' |[[Melkorka Ingibjörg Pálsdóttir]] |Augnablik |13 |0 |12 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2. deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2. deild kvenna 2017]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2. deild kvenna 2019]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=37369|title=2. deild kvenna 2018|work=KSÍ|accessdate=10. september 2018}} {{Knattspyrna á Íslandi 2018}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] b8zp3tb1i4yt2l6wnedkc5jbaqgnqxy 1973327 1973326 2026-07-24T19:48:11Z Nipas2 54688 /* Stigatafla */ 1973327 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2018 | mynd = | ár = '''2018''' | Meistarar = '''{{Lið Augnablik}}''' | upp um deild = '''{{Lið Augnablik}}<br>{{Lið Tindastóll}}''' | spilaðir leikir = 56 | mörk skoruð = 260 (4.64 m/leik) | markahæstur = '''24 mörk '''<br/>[[Murielle Tiernan]] Tindastóll | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 2. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2018'''. == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=240| Lið !width=100| Bær !width=140| Leikvangur !width=260| Þjálfari !width=180| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2017]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | [[Birgir Jónasson]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Augnablik}} | [[Kopavogur]] | [[Fífan]]<br/>[[Kópavogsvöllur]] | [[Guðjón Gunnarsson]]<br/>[[Ásmundur Arnarsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Einherji}} | [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] | [[Vopnafjarðarvöllur]] | [[Dilyan Nikolaev Kolev]] | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|&nbsp;[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Norðfjarðarvöllur]],<br/>[[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Steinar Ingi Þorsteinsson]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | [[Guðjón Kristinsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hvíti riddarinn}} | [[Mosfellsbær]] | [[Tungubakkavöllur]],<br/>[[Varmárvöllur]] | [[Una Sighvatsdóttir]] | 9. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Tindastóll}} | [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]] | [[Sauðárkróksvöllur]] | [[Jón Stefán Jónsson]]<br/>[[Guðni Þór Einarsson]] | 10. s., [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2017|1. deild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] | [[John Henry Andrews]] | 5. sæti |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 14. umferð, 2. september 2018''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2018|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=37369|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=10. september 2018}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Augnablik|1}}"| ||'''[[Aðildarfélag Augnablik|Augnablik]]''' ||14||11||1||2||49||10||39||'''34''' |align="center" rowspan="2"|'''Upp um deild''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Tindastóll|1}}"| ||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||14||11||1||2||49||17||32||'''34''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélag Álftaness|Álftanes]] ||14||7||3||4||47||21||26||'''24''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Grótta|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] ||14||7||2||5||46||36||10||'''23''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||14||7||1||6||25||19||6||'''22''' |- |6||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||14||4||2||8||26||44||-18||'''14''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Einherji|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Einherji|Einherji]] ||14||4||0||10||35||34||1||'''12''' |- |8|| ||[[Hvíti riddarinn]] ||14||0||0||14||3||99||-96||'''0''' |} === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álfta!!Augn.!!Einh!!FHL!!Grót!!Hvíti!!Tind.!!Völs. |- |list2 = |align="left"|{{Lið Álftanes}} ||'''XXX'''||3-0||3-2||3-0||1-1||12-0||2-1||3-4 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Augnablik}} ||2-0||'''XXX'''||5-0||3-0||2-4||7-0||2-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Einherji}} ||1-4||0-2||'''XXX'''||3-1||2-4||9-0||1-2||0-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||2-2||1-9||1-0||'''XXX'''||1-3||4-0||0-8||3-1 |- |align="left"|{{Lið Grótta}} ||3-3||0-5||5-4||4-3||'''XXX'''||8-1||5-6||1-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hvíti riddarinn}} ||0-11||0-6||0-10||1-8||0-5||'''XXX'''||1-3||0-2 |- |align="left"|{{Lið Tindastóll}} ||4-0||1-1||5-0||7-2||3-2||5-0||'''XXX'''||1-0 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Völsungur}} ||1-0||0-4||0-3||0-0||3-1||9-0||1-2||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 10. september 2017''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=280|Nafn !width=30|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' |[[Murielle Tiernan]] |Tindastóll |24 |1 |14 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' |[[Aubri Lucille Williamson]] |Einherji |19 |1 |13 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' |[[Taciana Da Silva Souza]] |Grótta |18 |0 |13 |- | '''4''' |[[Oddný Sigurbergsdóttir]] |Álftanes |14 |0 |13 |- | '''5''' |[[Melkorka Ingibjörg Pálsdóttir]] |Augnablik |13 |0 |12 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2. deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2017|2. deild kvenna 2017]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2. deild kvenna 2019]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=37369|title=2. deild kvenna 2018|work=KSÍ|accessdate=10. september 2018}} {{Knattspyrna á Íslandi 2018}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] tdl5l0rtjl4rz5hoafsznl4noqueaio 10 146567 1973269 1902392 2026-07-24T12:27:15Z Nipas2 54688 1973269 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Knattspyrna á Íslandi 2000 | title = Knattspyrna á Íslandi 2000 | above = | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Deildarkeppnir | list1 = {{Navbox|child |group2 = Karlar |list2= [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 2000|Landssímadeild]] · [[1. deild karla í knattspyrnu 2000|1. deild]] · [[2. deild karla í knattspyrnu 2000|2. deild]] · [[3. deild karla í knattspyrnu 2000|3. deild]] |group3= Konur |list3 = [[Landssímadeild kvenna í knattspyrnu 2000|Landssímadeild]] · [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000|1. deild]] }} | group2 = Bikarkeppnir | list2 = {{Navbox|child |group1 = Coca-Cola bikarinn |list1 = [[Coca-Cola bikar karla í knattspyrnu 2000|Coca-Cola bikar karla]] · [[Coca-Cola bikar kvenna í knattspyrnu 2000|Coca-Cola bikar kvenna]] |group2 = Deildarbikarkeppni |list2 = [[Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu 2000|Deildarbikarkeppni karla]] }} | group3 | list3 = {{Navbox|child |above = '''Félagslið''' |group1 = Landssímadeild karla |list1 = [[Breiðablik]] · [[Knattspyrnufélagið Fram]] · [[Íþróttafélagið Fylkir]] · [[Ungmennafélag Grindavíkur]] · [[Knattspyrnufélag ÍA]] · [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] · [[Keflavík, íþrótta- og ungmennafélag]] · [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]] · [[Leiftur Ólafsfirði]] · [[Ungmennafélagið Stjarnan]] |group2 = Landssímadeild kvenna |list2 = [[Breiðablik]] · [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] · [[Knattspyrnufélag ÍA]] · [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] · [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]] · [[Ungmennafélagið Stjarnan]] · [[Knattspyrnufélagið Valur]] · [[Þór/KA]] | group4 | list4 = {{Navbox|child |above = '''[[Snið:Knattspyrna á Íslandi 1999|1999]]''' <-- '''·''' --> '''[[Snið:Knattspyrna á Íslandi 2001|2001]]''' }} }} }} <noinclude> [[Flokkur:Knattspyrnusnið]] </noinclude> 8s8qk6pgpzwfzo57tpbbel4sopue53a 10 147459 1973318 1908843 2026-07-24T19:27:21Z Nipas2 54688 1973318 wikitext text/x-wiki [[Ungmennafélag Álftaness|Álftanes]]<noinclude> [[Flokkur:liðasnið|{{PAGENAME}}]] </noinclude> oa45ptvs3tm7p5ekpb059ksdho5yfix 0 147841 1973282 1973259 2026-07-24T14:23:57Z Nipas2 54688 Added finals 1973282 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 1. deild kvenna 2000 | mynd = | ár = '''2000''' | Meistarar = '''{{Lið Grindavík}}''' | upp um deild = '''{{Lið Grindavík}}''' | spilaðir leikir = 56 | mörk skoruð = 299 (5.34 m/leik) | markahæstur = '''18 mörk'''<br>[[Jóna Benny Kristjánsdóttir]] [[Mynd:UMF Sindri.jpg|20px]] | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] - [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2001|2001]] |}} Leikar í '''1. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 19. sinn árið '''2000'''. {{clear}} == A riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=140| Lið !width=120| Bær !width=120| Leikvangur !width=280| Þjálfari !width=180| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] |- |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||[[Mynd:Þróttur_R..png|20px]]||'''[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]]''' ||10||9||0||1||41||19||22||'''27''' |align="center" rowspan=2|'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||[[Mynd:UMFG, Grindavík.png|20px]]||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' ||10||7||2||1||42||14||28||'''23''' |- |3||[[Mynd:Reynir.png|15px]][[Mynd:Keflavik ÍF.gif|15px]][[Mynd:Víðir.png|15px]]||[[Reynir Sandgerði|R]][[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|K]][[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|V]] ||10||6||1||3||39||16||23||'''19''' |- |4||[[Mynd:Knattspyrnufélagið Haukar.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] ||10||3||0||7||12||42||-30||'''9''' |- |5||[[Mynd:UMFA.png|20px]][[Mynd:Fjölnir.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Afturelding|Afturelding]]/[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]] ||10||2||0||8||11||30||-19||'''6''' |- |6||[[Mynd:BÍBol.png|30px]]||[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]] ||10||1||1||8||12||36||-24||'''4''' |- |<nowiki>-</nowiki>||[[Mynd:UMFS.png|20px]]||[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] || || || || || || || || | align="center" | '''Hætti við þátttöku''' |- |<nowiki>-</nowiki>||[[Mynd:Grótta.png|20px]]||[[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] || || || || || || || || | align="center" | '''Dró sig úr keppni''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur'' </small> ==== Töfluyfirlit ==== == B riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=140| Lið !width=120| Bær !width=120| Leikvangur !width=280| Þjálfari !width=180| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] |- |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||[[Mynd:UMF_Tindastoll.png|20px]]||'''[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]]''' ||4||3||0||1||13||5||8||'''9''' |align="center" |'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |- |2|| ||[[Ungmennafélagið Hvöt (Blönduósi)|Hvöt]] ||4||1||0||3||5||13||-8||'''3''' |- |<nowiki>-</nowiki>||[[Mynd:Völsungur.gif|21px]]||[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] || || || || || || || || | align="center" | '''Dró sig úr keppni''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur'' </small> ==== Töfluyfirlit ==== == C riðill == ===Liðin === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=140| Lið !width=120| Bær !width=120| Leikvangur !width=280| Þjálfari !width=180| Staðan [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|1999]] |- |} === Staðan í deildinni === ==== Stigatafla ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||[[Mynd:UMF Sindri.jpg|20px]]||'''[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]]''' ||8||5||3||0||35||15||20||'''18''' |align="center" |'''[[1. deild kvenna í knattspyrnu 2000#Úrslitakeppnin|Úrslitakeppnin]]''' |- |2|| ||[[Knattspyrnufélagið Valur Austri|KVA]] ||8||2||4||2||23||18||5||'''10''' |- |3||[[Mynd:Íþróttafélagið Huginn.gif|20px]][[Mynd:Höttur.svg|15px]]||[[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]]/[[Höttur]] ||8||1||1||6||12||37||-25||'''4''' |- |<nowiki>-</nowiki>||[[Mynd:Einherji.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Einherji|Einherji]] || || || || || || || || | align="center" | '''Dró sig úr keppni''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur'' </small> ==== Töfluyfirlit ==== == Úrslitakeppnin == === Aukakeppni === 1. umferð , ''26. ágúst 2000''. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 26. ágúst 2000<br />20:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Tindastóll}} |úrslit= 0 – 2 |lið2= [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=653862&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= <br>[[Védís Harpa Ármannsdóttir|V.H. Ármannsdóttir]] {{mark|50}}<nowiki></nowiki>[[Hrefna Guðrún Harðardóttir|H.G. Harðardóttir]] {{mark|89}} |leikvangur= [[Sauðárkróksvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Rúnar Steingrímsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 26. ágúst 2000<br />20:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Sindri}} |úrslit= 0 – 2 |lið2= {{Lið Grindavík}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/mot/leikskyrsla/?leikur=8102 Leikskýrsla] |mörk1= |mörk2= <br>[[Ólína Guðbjörg Viðarsdóttir|Ó.G. Viðarsdóttir]] {{mark|22}}<nowiki></nowiki>[[Ólöf Helga Pálsdóttir|Ó.H. Pálsdóttir]] {{mark|41}} |leikvangur= [[Sindravellir]] |áhorfendur= |dómari= [[Ingólfur Hafsteinn Hjaltason]] |}} 2. umferð , 1. september 2000. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 1. september<br />18:00 [[GMT]] |lið1= [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]] |úrslit= 4 – 1 |lið2= {{Lið Sindri}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=676216&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= <br>[[Sigríður Jóhanna Haraldsdóttir|S.J. Haraldsdóttir]] {{mark|15}}<nowiki></nowiki>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|37}}<br>[[Hrefna Guðrún Harðardóttir|H.G. Harðardóttir]] {{mark|59}}<br><nowiki></nowiki>[[Björk Einarsdóttir|H.G. B. Björk Einarsdóttir]] {{mark|59}} |mörk2= <br>[[Elsa Sigrún Elísdóttir|E.S. Elísdóttir]] {{mark|25}} |leikvangur= [[Valbjarnarvöllur]] |áhorfendur= |dómari= Gunnar Helgason |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 1. september<br />18:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Grindavík}} |úrslit= 6 – 0 |lið2= {{Lið Tindastóll}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=604041&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= <br>[[Sara Ómarsdóttir|S. Ómarsdóttir]] {{mark|26}}<nowiki></nowiki>[[Ólína Guðbjörg Viðarsdóttir|Ó.G. Viðarsdóttir]] {{mark|33}}<br>[[Ólöf Helga Pálsdóttir|Ó.H. Pálsdóttir]] {{mark|53}}<nowiki></nowiki><br>[[Erna Lind Rögnvaldsdóttir|E.L. Rögnvaldsdóttir]] {{mark|55}}<br>[[Ólína Guðbjörg Viðarsdóttir|Ó.G. Viðarsdóttir]] {{mark|59}}<br><nowiki></nowiki>[[Linda Björk Solheim|L.B. Solheim]] {{mark|55}} |mörk2= |leikvangur= [[Grindavíkurvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Guðmundur Ævar Guðmundsson]] |}} 3. umferð, 3. september 2000. {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 3. september 2000<br />14:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Grindavík}} |úrslit= 2 – 2 |lið2= [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]] |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=584255&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= <br>[[Bára Karlsdóttir|B. Karlsdóttir]] {{mark|8}}<nowiki></nowiki>[[Erna Lind Rögnvaldsdóttir|E.L. Rögnvaldsdóttir]] {{mark|30}} |mörk2= <br>[[Sigríður Jóhanna Haraldsdóttir|S.J. Haraldsdóttir]] {{mark|17}}<nowiki></nowiki>[[Anna Björg Björnsdóttir|A.B. Björnsdóttir]] {{mark|49}} |leikvangur= [[Bessastaðavöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Gunnar Sverrir Gunnarsson]] |}} {{Knattspyrnuleikur |dagsetning= 3. september<br />18:00 [[GMT]] |lið1= {{Lið Tindastóll}} |úrslit= 4 – 5 |lið2= {{Lið Sindri}} |skýrsla= [https://www.ksi.is/leikir-og-urslit/felagslid/leikur?id=676185&banner-tab=report Leikskýrsla] |mörk1= <br>[[Guðrún Eyþórsdóttir|G. Eyþórsdóttir]] {{mark|7}}<nowiki></nowiki>[[Guðrún Eyþórsdóttir|G. Eyþórsdóttir]] {{mark|18}}<br>[[Guðrún Eyþórsdóttir|G. Eyþórsdóttir]] {{mark|22}}<nowiki></nowiki><br>[[Sigríður Johanna Viggósdóttir|S.J. Viggósdóttir]] {{mark|54}} |mörk2= <br>[[Anita Sóley Þórisdóttir|A.S. Þórisdóttir]] {{mark|38}}<nowiki></nowiki>[[Jóna Benny Kristjánsdóttir|J.B. Kristjánsdóttir]] {{mark|53}}<br>[[Guðný Guðleif Einarsdóttir|G.G. Einarsdóttir]] {{mark|66}}<nowiki></nowiki><br>[[Jóna Benny Kristjánsdóttir|J.B. Kristjánsdóttir]] {{mark|71}}<br>[[Jóna Benny Kristjánsdóttir|J.B. Kristjánsdóttir]] {{mark|85}} |leikvangur= [[Valbjarnarvöllur]] |áhorfendur= |dómari= [[Ársæll Óskar Steinmóðsson]] |}} === Stigatafla === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=50| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasem |-style="background:#D0F0C0;" |1||[[Mynd:UMFG, Grindavík.png|20px]]||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' ||3||2||1||0||10||2||8||'''7''' |align="center" |'''[[Símadeild kvenna í knattspyrnu 2001|Upp um deild]]''' |- |2||[[Mynd:Þróttur_R..png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þróttur]] ||3||2||1||0||8||3||5||'''7''' |- |3||[[Mynd:UMF Sindri.jpg|20px]]||[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]] ||3||1||0||2||6||10||-4||'''3''' |- |4||[[Mynd:UMF_Tindastoll.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Tindastóll|Tindastóll]] ||3||0||0||3||4||13||-9||'''0''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur'' </small> == Heimild == * [http://gamli.ksi.is/mot/motalisti/?flokkur=%25&tegund=%25&AR=2000&kyn=0 Mótalisti]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot}} KSÍ. Skoðað 4. desember 2018. * {{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=33225|title=1. deild kvenna 2000 A riðill|work=KSÍ|accessdate=4. desember 2018}} * {{cite web|url=https://gamli.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=33224|title=1. deild kvenna 2000 B riðill|work=KSÍ|accessdate=4. desember 2018}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{cite web|url=https://gamli.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=33226|title=1. deild kvenna 2000 C riðill|work=KSÍ|accessdate=4. desember 2018}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{cite web|url=https://gamli.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=33226|title=1. deild kvenna 2000 Úrslit|work=KSÍ|accessdate=4. desember 2018}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * {{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/stakt-mot/$TournamentDetails/Table/?motnumer=33343|title=1. deild kvenna 2000 - Aukakeppni kvenna|work=KSÍ|accessdate=4. desember 2018}} * {{cite web|url=http://www.icelandfootball.net/ladies-2000.html|title=Ladies Competitions 2000 - Women's Second Division (1. Deild kvenna)|accessdate=4. desember 2018}} * {{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ijs-wom00.html|title=Iceland (Women) 2000|accessdate=4. desember 2018}} {{1. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild kvenna]] | fyrir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1999|1. deild kvenna 1999]] | eftir = [[1. deild kvenna í knattspyrnu 2001|1.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2001]] }} == Tilvísanir og heimildir == <div class="references-small"><references/></div> {{Knattspyrna á Íslandi 2000}} [[Flokkur:1. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] fv6odmj9qjex4d7zy7usjzfw6x2ltif 0 151777 1973347 1971575 2026-07-25T04:45:22Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 7 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1973347 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Atlantas Klaipėda |mynd= |Gælunafn=atlantiečiai |Stytt nafn=FK Atlantas |Stofnað=1962 FK Granitas <br> 1996 FK Atlantas |Leikvöllur=Klaipėdos miesto centrinis stadionas |Stærð=3,400 |Stjórnarformaður= {{LTU}} Vidas Adomaitis |Knattspyrnustjóri= x |Deild= x |Tímabil=[[2019]] |Staðsetning=6. ''([[A lyga]])'' | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _adidas_green | pattern_so1 = _3_stripes_green | leftarm1 = FECD37 | body1 = FECD37 | rightarm1 = FECD37 | shorts1 = 1952CD | socks1 = FECD37 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _adidas_green | pattern_so2 = _3_stripes_green | leftarm2 = 1952CD | body2 = 1952CD | rightarm2 = 1952CD | shorts2 = 1952CD | socks2 = 1952CD }} '''Futbolo klubas Atlantas''' var lið sem er í [[A lyga]] (D1). Liðið var stofnað árið 1962 (1996). Núverandi völlur [[Klaipėdos miesto centrinis stadionas]] tekur tæp 4.428 í sæti. ==Titlar== * ''Antra lyga (D3)'' (1): 2009. == Árangur (1996–2020) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1996/97 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/1997_ltu.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2019-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117094035/http://almis.sritis.lt/1997_ltu.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1997/98 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1998/99 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu99lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021053536/http://almis.sritis.lt/ltu99lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1999 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu99flyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820035032/http://almis.sritis.lt/ltu99flyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2000 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu00lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021054107/http://almis.sritis.lt/ltu00lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2001 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu01lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034400/http://almis.sritis.lt/ltu01lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2002 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu02lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820033943/http://almis.sritis.lt/ltu02lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2003 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu03lyga.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034415/http://almis.sritis.lt/ltu03lyga.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2004 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito04.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2005 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito05.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2006 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2007 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2008 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| A lyga | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2009 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga ''(Vakarai)'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| 1. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu09lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-06-11 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123062951/http://almis.sritis.lt/ltu09lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 11. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| [[Antra lyga]] ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | |- | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| '''x.''' | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| '''x''' | bgcolor="#FFAAAA" style="text-align:center;"| '''x.''' | |- |} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-atlantas-klaipeda/15838/ Globalsportsarchive] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fk-atlantas/1405/matches/ SOCCERWAY] * [https://web.archive.org/web/20210429141914/http://www.foot.dk/VisLitklub.asp?ID=2 foot.dk arkiv] {{DEFAULTSORT:Atlantas}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] lyqfo0jhyn6bkr9w6yjaenb5hjjtjsm 0 152886 1973273 1972235 2026-07-24T13:03:52Z Makenzis 56151 /* Leikmenn */ https://www.sportas.lt/naujiena/546159/banga-atsisveikino-su-komandoje-neisitvirtinusiu-legionieriumi 1973273 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið|núverandi= |Fullt nafn=Futbolo klubas Banga |mynd= |Gælunafn= bangiečiai |Stytt nafn=FK Banga |Stofnað=1966 |Leikvöllur=Gargždų miesto stadionas|Stærð=3,000 |Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Rimantas Mikalauskas]]<ref>https://www.fkbanga.lt/kontaktai</ref> |Knattspyrnustjóri= [[David Afonso]] |Deild=[[TOPLYGA]] |Tímabil=2025 |Staðsetning= 8. i ''[[A lyga]]'' (D1) | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1= | leftarm1=FF6600|body1=FF6600|rightarm1=FF6600|shorts1=FF6600|socks1=FF6600 | pattern_la2=_navyshoulders|pattern_b2=_thindkbluesides|pattern_ra2=_navyshoulders | leftarm2=223D71|body2=223D71|rightarm2=223D71|shorts2=223D71|socks2=223D71 }} '''Futbolo klubas Banga''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[1966]], endurreist [[2006]]. Núverandi völlur [[Gargždų miesto stadionas]] tekur tæp 3.000 í sæti. ==Titlar== *'''Meistarar i [[A lyga]] (0)''': *'''LFF taurė (1)''': 2024 *'''Supertaurė (0):''' == Árangur (2004–...) == {|class="wikitable" ! Tímabil ! ! Deild ! Staðsetning ! Tilvísanir |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2004 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-07-18 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820033958/http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 2005 | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| 3. | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| Antra lyga ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-07-18 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034430/http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2006 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 12. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2007 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2008 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2009 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2010 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2011 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2012 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2013 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 2014 | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 9. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2015 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2016 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2017 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2018 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 3. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2019 | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| 2. | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| [[Pirma lyga]] | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| 2. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2020 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 4. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2021 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 7. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2022 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2023 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 6. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2024 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 5. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2025 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[A lyga]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| 8. | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 2026 | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| 1. | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| [[TOPLYGA]] | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| . | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Leikmenn == Uppfært: [[30. júlí]] 2026 {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Armantas Vitkauskas]]}} {{Fs player|no=12|nat=LTU|pos=GK|name=Lukas Grinkevičius}} {{Fs player|no=14|nat=UKR|pos=GK|name=Volodymyr Krynskij}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=19|nat=LTU|pos=DF|name=[[Valdas Antužis]]}} {{Fs player|no=21|nat=LTU|pos=DF|name=[[Karolis Pliuškys]]}} {{Fs player|no=27|nat=GER|pos=DF|name=Ricardo Henning}} {{Fs player|no=88|nat=LTU|pos=DF|name=[[Erikas Smulkys]]}} {{Fs player|no= 3|nat=LTU|pos=DF|name=[[Deividas Malžinskas]]}} {{Fs player|no=20|nat=LTU|pos=DF|name=[[Aleksandras Levšinas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=14|nat=LTU|pos=MF|name=[[Karolis Žebrauskas]]}} {{Fs player|no=22|nat=LTU|pos=MF|name=[[Mantas Petrikas]]}} {{fs player|no=99|nat=NGR|pos=MF|name=[[Aaron Olugbogi]]}} {{fs player|no=30|nat=GNB|pos=MF|name=[[Umaro Cande]]}} {{fs player|no=|nat=GNB|pos=MF|name=[[Ronaldo Camara]]}} {{fs player|no=|nat=LTU|pos=MF|name=[[Domantas Vaičekauskas]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Fs player|no=|nat=LTU|name=|pos=FW}} {{Fs end}} ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.fkbanga.lt FK Banga] * [https://www.facebook.com/fkbanga facebook] * [https://toplyga.lt/komanda/banga TOPLYGA ''toplyga.lt''] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-banga-gargzdai/15839/ Globalsportsarchive] {{DEFAULTSORT:Banga}} [[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]] 2otikqb8pl4a62k1vk8sp2spiad33rs 0 154878 1973302 1958672 2026-07-24T15:58:15Z TKSnaevarr 53243 1973302 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Thorvald Stauning | mynd = Stauning i1920-erne.jpg | titill= [[Forsætisráðherra Danmerkur]] | stjórnartíð_start2 = [[24. apríl]] [[1924]] | stjórnartíð_end2 = [[14. desember]] [[1926]] | einvaldur2 = [[Kristján 10.]] | forveri2 = [[Niels Neergaard]] | eftirmaður2 =[[Thomas Madsen-Mygdal]] | stjórnartíð_start = [[30. apríl]] [[1929]] | stjórnartíð_end = [[3. maí]] [[1942]] | einvaldur = [[Kristján 10.]] | forveri = [[Thomas Madsen-Mygdal]] | eftirmaður =[[Vilhelm Buhl]] | myndatexti = | fæddur = [[26. október]] [[1873]] | fæðingarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1942|5|3|1873|10|26}} | dánarstaður = [[Kaupmannahöfn]], [[Danmörk]]u | þjóderni = [[Danmörk|Danskur]] | maki = | stjórnmálaflokkur = [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Danmörk)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] | börn = | bústaður = | atvinna = | háskóli = | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Thorvald August Marinus Stauning''' (26. október 1873 – 3. maí 1942) var [[Danmörk|danskur]] stjórnmálamaður sem var tvívegis [[forsætisráðherra Danmerkur]]; frá 1924 til 1926 og frá 1929 til dauðadags árið 1942. Stauning var fyrsti forsætisráðherra Danmerkur úr [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Danmörk)|Jafnaðarmannaflokknum]]. Hann sat í alls fimmtán ár og 9 mánuði, næstlengst danskra forsætisráðherra frá lokum einveldisins á eftir [[Jacob Brønnum Scavenius Estrup|J. B. S. Estrup]]. ==Æviágrip== Thorvald Stauning fæddist í húsinu Holmens Kanal nr. 30 í [[Kaupmannahöfn]] árið 1873 og átti fátæka og heilsuveila foreldra af alþýðustétt.<ref name=stefánjó>{{Vefheimild|höfundur=[[Stefán Jóhann Stefánsson]]|titill=um Stauning, stjórnskörunginn og alþýðuleiðtogann|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1062161|útgefandi=''[[Alþýðublaðið]]''|ár=1942|mánuður=10. maí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=9. nóvember}}</ref> Stauning vann í tóbaksverksmiðju sem drengur og hóf ungur þátttöku í dönskum verkalýðsmálum.<ref>{{Vefheimild|titill=Thorvald Stauning látinn|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4943997|útgefandi=''[[Alþýðumaðurinn]]''|ár=1942|mánuður=5. maí|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=9. nóvember}}</ref> Hann var meðal annars lengi formaður stéttarsamtaka tóbaksverkamanna og ritstjóri tímarits þeirra. Stauning hlaut litla formlega skólamenntun – hann gekk aðeins þrjú ár í barnaskóla og gekk síðar í kvöldskóla á unglingsárum sínum. Stauning gekk í danska [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Danmörk)|Jafnaðarmannaflokkinn]] um leið og hann hafði aldur til og varð gjaldkeri flokksins árið 1893.<ref name=thstauning>{{Vefheimild|titill=Th. Stauning forsætisráðherra Dana|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=8829|útgefandi=''[[Alþýðublaðið]]''|ár=1926|mánuður=14. júlí.|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=9. nóvember}}</ref> Stauning náði árið 1906 kjöri á [[þjóðþing Danmerkur]] fyrir Fane-kjördæmi.<ref name=síðskeggur>{{Vefheimild|titill=Síðskeggurinn sem setti svip sinn á dönsk stjórnmál í þrjá áratugi|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2374851|útgefandi=''[[Vísir (dagblað)|Vísir]]''|ár=1964|mánuður=1. desember|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=9. nóvember}}</ref> Þegar [[P. Knudsen]], formaður Jafnaðarmannaflokksins, lést árið 1910 var Stauning kjörinn eftirmaður hans, enda hafði Knudsen mælt með honum sem formannsefni.<ref name=stefánjó/> Stauning var kjörinn í borgarstjórn Kaupmannahafnar árið 1913 og var formaður hennar frá 1919 til 1924.<ref name=thstauning/> Sem flokksformaður bætti Stauning samskipti Jafnaðarmannaflokksins, sem hafði áður verið flokkur byltingarsinna, við aðra danska stjórnmálaflokka. Þetta leiddi til þess að árið 1916 varð Stauning ráðherra í ríkisstjórn [[Carl Theodor Zahle|Carls Theodor Zahle]] úr [[Róttæki vinstriflokkurinn|Róttæka vinstriflokknum]], sem studd var af jafnaðarmönnum.<ref name=síðskeggur/> Stauning var í fyrstu ráðherra án ráðuneytis en fékk síðan til umráða nýtt ráðuneyti, félagsmálaráðuneytið, og varð fyrsti félagsmálaráðherra í sögu Danmerkur. Stjórn jafnaðarmanna og róttæklinga leið undir lok árið 1920 þegar [[Kristján 10.]] konungur leysti Zahle úr embætti og skipaði íhaldssama stjórn undir forsæti [[Otto Liebe]] til þess að geta innlimað [[Flensborg]] frá hinu sigraða Þýskalandi í kjölfar [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldarinnar]]. Afskipti konungsins af stjórn ríkisins leiddu til [[Páskakreppan 1920|páskakreppunnar]] árið 1920 en í deilunni hótaði Stauning konungnum því að boða til allsherjarverkfalls til þess að mótmæla nýju stjórninni.<ref name=síðskeggur/> Til þess að forðast að vera settur af féllst Kristján á að leysa upp stjórn Liebe, kalla þingið saman á ný og samþykkja ný kosningalög með lýðræðislegri kjördæmaskipan en áður. Með breyttum kosningalögum óx Jafnaðarmannaflokknum ásmegin á næstu árum og árið 1924 vann flokkurinn 55 þingsæti af 150. Jafnaðarmenn mynduðu í kjölfarið stjórn ásamt Róttæka vinstriflokknum með Stauning sem forsætisráðherra. Fyrsta stjórn Staunings var markverð bæði sem ein fyrsta lýðræðislega kjörna stjórn jafnaðarmanna í sögunni, en einnig þar sem í henni var þingkonan [[Nina Bang]] skipuð menntamálaráðherra, en hún var einn fyrsti kvenráðherra sögunnar.<ref>Skou, Kaare R. (2005). ''Dansk politik A-Å''. Aschehoug, bls. 110, 638-639. {{ISBN|87-11-11652-8}}.</ref> Fyrsta stjórn Staunings sat í tvö ár en féll árið 1926 þegar íhaldsflokkar á þingi sameinuðust gegn henni til að koma í veg fyrir róttækar lagasetningar sem áttu að vinna bug á efnahagskreppu í landinu.<ref name=stefánjó/> Stauning leiddi kröftuga stjórnarandstöðu gegn ríkisstjórn eftirmanns síns, [[Thomas Madsen-Mygdal|Thomasar Madsen-Mygdal]] úr [[Venstre]], og vakti sterka andstöðu danskra verkamanna gegn stefnu hennar. Þegar Madsen-Mygdal kynnti fjárlög fyrir þinginu sem gerðu ráð fyrir töluverðum niðurskurði í opinberum útgjöldum árið 1929 neitaði samstarfsflokkur hans, [[Íhaldssami þjóðarflokkurinn]], að greiða atkvæði með þeim. Stjórnin féll því og kallað var til nýrra kosninga. Jafnaðarmannaflokkurinn vann þar stórsigur og myndaði nýja stjórn með stuðningi róttæklinga þar sem Stauning varð forsætisráðherra á ný.<ref name=stefánjó/> Á stjórnartíð Staunings var Jafnaðarmannaflokkurinn í nær stöðugum vexti. Jafnaðarmenn unnu þingkosningar árið 1932 og 1935 og bættu við sig fylgi í bæði skiptin. Í kosningum árið 1939 notuðu jafnaðarmenn slagorðið „Stauning eða stjórnleysi!“ og unnu enn einn sigurinn, en þó með nokkuð minna fylgi en áður.<ref name=síðskeggur/> Sama ár ákvað Stauning að láta af embætti sem formaður Jafnaðarmannaflokksins en sat þó áfram sem forsætisráðherra Danmerkur. Hann mælti með bandamanni sínum, [[Hans Hedtoft]], sem eftirmanni sínum á formannsstól og Hedtoft hlaut einróma stuðning í embættið.<ref name=stefánjó/> Stjórn Staunings átti þátt í að þróa „norræna jafnaðarstefnu“ og í að byggja upp velferðarríki í Danmörku. Stjórn Staunings setti meðal annars lög sem tryggði dönskum verkamönnum sumarleyfi í fyrsta sinn.<ref>{{Vefheimild|titill=Hugmyndir Staunings og Karlslunde strand|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3959689|útgefandi=''[[Tíminn]]''|ár=1980|mánuður=23. mars|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=10. nóvember}}</ref> [[Seinni heimsstyrjöldin]] hófst næsta ár og þann 9. apríl 1940 gerðu Þjóðverjar [[Innrásin í Danmörku og Noreg|innrás í Danmörku]] og [[Hernám Danmerkur|hertóku landið]]. Þar sem Stauning var afar gagnrýninn á [[Þriðja ríkið|stjórn nasista í Þýskalandi]] var búist við því að honum yrði komið frá völdum á meðan á hernáminu stæði en að endingu vottuðu leiðtogar allra dönsku stjórnmálaflokkanna honum traust til að sitja áfram sem leiðtogi [[þjóðstjórn]]ar þar sem hann væri eini maðurinn sem þjóðin gæti treyst.<ref name=síðskeggur/> Stauning lést í embætti þann 3. maí árið 1942. Danmörk var þá enn hersetin og mestöll Evrópa á valdi nasista. Stauning lést því bugaður maður og svartsýnn á framtíð jafnaðarstefnunnar í Evrópu. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=[[Forsætisráðherra Danmerkur]] |frá=[[24. apríl]] [[1924]] |til=[[14. desember]] [[1926]] |fyrir=[[Niels Neergaard]] |eftir=[[Thomas Madsen-Mygdal]] }} {{Erfðatafla |titill=[[Forsætisráðherra Danmerkur]] |frá=[[30. apríl]] [[1929]] |til=[[3. maí]] [[1942]] |fyrir=[[Thomas Madsen-Mygdal]] |eftir=[[Vilhelm Buhl]] }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Danmerkur}} {{DEFAULTSORT:Stauning, Thorvald}} {{fd|1873|1942}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Danmerkur]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]] qf5ipjolzb3bubal90g44abkl956nwy 0 155522 1973342 1971818 2026-07-25T00:37:25Z Berserkur 10188 1973342 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = Rauðu Djöflarnir | Merki = Flag of Belgium.svg | Íþróttasamband = (''KBVB/URBSFA/KBFV'') | Þjálfari = Marc van Bommel | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = Youri Tielemans | Varafyrirliði = | Flestir leikir = [[Wesley Sneijder]] (134) | Flest mörk = [[Romelu Lukaku]](59){{efn-ua|name=fifa_unrec}} | Leikvangar = Breytilegt | FIFA sæti = 9 (1. apríl 2026) | FIFA hæst = 1 | FIFA hæst ár = Nóvember 2015 – mars 2016, september 2018 | FIFA lægst = 71 | FIFA lægst ár = Júní 2007 | Fyrsti leikur = 3-3 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]] í [[Uccle]], [[Belgía|Belgíu]] [[1. maí]] [[1904]] | Stærsti sigur = 10–1 gegn [[Mynd:Flag_of_San Marino.svg|20px]] [[Sanmarínóska karlalandsliðið í knattspyrnu|San Marínó]] [[Brussel|Brussel]] [[Belgía|Belgíu]] [[28. febrúar]] [[2001]] | Mesta tap = 11-2 gegn [[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Englandi]], [[London]], [[England|Englandi]][[17. apríl]] [[1909]] | HM leikir = 13 | Fyrsti HM leikur = 1930 | Fyrsta HM keppni = 1930 | Mesti HM árangur = 3. sæti [[HM 2018]] | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = | pattern_la1 = _bel20h | pattern_b1 = _bel20h | pattern_ra1 = _bel20h | pattern_sh1 = _adidas_black | pattern_so1 = _3_stripes_black | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _bel20a | pattern_b2 = _bel20a | pattern_ra2 = _bel20a | pattern_sh2 = _adidas_red | pattern_so2 = _3_stripes_red | leftarm2 = FAFAFF | body2 = FAFAFF | rightarm2 = FAFAFF | shorts2 = FAFAFF | socks2 = FAFAFF }} '''Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu''' keppir fyrir hönd [[Belgía|Belgíu]] í [[Knattspyrna|knattspyrnu]]. Besti árangur þess var þegar þeim tókst að hreppa gull á [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikunum]] 1920, silfurverðlaun á [[EM 1980]] og bronsverðlaun á [[HM 2018]]. ==Saga== Belgar voru fyrstir þjóða á meginlandi [[Evrópa|Evrópu]] til að leggja stund á knattspyrnu. Upphafsmaður þess er talinn [[Írland|írskur]] námsmaður, Cyril B. Morrogh, sem mætti með leðurknött í skóla sinn í borginni Melle þann 26. október 1863. [[Stóra-Bretland|Breskir]] kennarar áttu stóran þátt í útbreiðslu íþróttarinnar í skólum. Iðkunin var í fyrstu bundin við yfirstéttardrengi en með tímanum varð fótbolti að vinsælustu íþrótta alls þorra almennings. Íþróttasamband var stofnað í Belgíu árið 1895 og árið eftir var efnt til fyrsta belgíska meistaramótsins í knattspyrnu. Óopinbert belgískt landslið mætti hollensku úrvalsliði vorið 1901 í fjórum leikjum. Belgar unnu þá alla, en leikir þessir eru í dag ekki viðurkenndir af [[FIFA]] sem formlegir landsleikir. Fyrsta slíka viðureignin fór hins vegar fram þann 1. maí 1904, þar sem 1.500 áhorfendur sáu Belga og [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakka]] gera 3:3 jafntefli í Uccle. Þremur vikum síðar voru Belgar í hópi sjö þjóða sem komu að stofnun Alþjóðaknattspyrnusambandsins. Um þessar mundir var landslið Belga valið af nefnd sem í sátu fulltrúar 6-7 sterkustu félagsliða landsins. ===Upphafsár=== Frá og með 1905 mættust Belgar og [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]] tvisvar á ári, yfirleitt í [[Antwerpen]] og [[Rotterdam]]. Sigurvegari þessa einvígis taldist ''Niðurlandameistari''. Ein þessara fyrstu viðureigna gat af sér viðurnefni belgíska landsliðsins, en hollenskur blaðamaður skrifaði að lið Belga hefði „barist eins og djöflar“ og var í kjölfarið farið að kalla liðið „rauðu djöflana“ eða „rauðu smádjöflana“ með vísun í rauðar liðstreyjurnar. Árið 1910 varð [[Skotland|Skotinn]] William Maxwell fyrsti eiginlegi landsliðsþjálfari Belgíu. Undir hans stjórn steig Alphonse Six sín fyrstu spor í landsliðstreyjunni, en hann var talinn besti leikmaður Belga á þessu upphafsskeiði landsliðsins og talinn slyngasti framherji utan Bretlandseyja. [[Fyrri heimsstyrjöldin]] setti stórt strik í alþjóðlegar knattspyrnukeppnir. Engir formlegir landsleikir fóru fram frá 1915-18, þótt Belgar og Frakkar mættust í fáeinum óformlegum vináttuleikjum. Þá féllu þrír belgískir landsliðsmenn í stríðinu mikla. ===Fyrstu stórmótin=== [[File:France-Belgium 1918-04-21.jpg|thumb|upright=1.2|Belgar og Frakkar leika vináttuleik árið 1918. Leikir á stríðsárunum voru haldnir í fjáröflunarskyni, m.a. fyrir fórnarlömb heimsstyrjaldarinnar]]Belgar voru gestgjafar á [[Sumarólympíuleikarnir 1920|Ólympíuleikunum 1920]]. Knattspyrnukeppni leikanna varð söguleg. Landslið hins nýstofnaða ríkis [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] fór í úrslitaleikinn eftir að hafa unnið allar viðureignir sínar sannfærandi. Í úrslitunum mættu þeir liði heimamanna í leik þar sem allt fór í loft upp og lið Tékkóslóvakíu gekk af velli til að mótmæla frammistöðu dómarans. Belgar, sem sátu hjá í fyrstu umferð, hlutu því gullverðlaunin eftir einungis tvo eiginlega sigurleiki. Knattspyrnukeppni þessara leika var mun lakari en síðar varð, þannig voru engir þátttakendur frá [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]] og Bretar tefldu fram áhugamannaliði. Á leikunum [[Sumarólympíuleikarnir 1924|fjórum árum síðar]] biðu Belgar gríðarlega óvænt afhroð gegn [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíum]], 8:1. Litlu betur gekk í [[Sumarólympíuleikarnir 1928|Amsterdam 1928]] þar sem Belgar steinlágu í fjórðungsúrslitum fyrir silfurliði [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]]. Ekki varð uppskeran betri í heimsmeistarakeppninni í knattspyrnu á árunum milli stríða. Belgar mættu til leiks á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1930|HM 1930]], [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1934|1934]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1938|1938]], en töpuðu öllum sínum leikjum. Frægasti landsliðsmaður Belgíu á þessu tímabili var Raymond Braine. Hann varð fyrsti atvinnumaður Belga í íþróttinni þegar hann gekk til liðs við tékkneska liðið ''Sparta Prag'', en á þessum árum voru belgískir knattspyrnumenn að nafninu til áhugamenn, þótt greiðslur til leikmanna undir borðið væru alsiða. ===Mögru árin=== Eftir að hafa verið fastagestir á stórmótum áranna fyrir [[síðari heimsstyrjöldin|seinna stríð]] voru Belgar sjaldséðir hvítir hrafnar á slíkum mótum frá 1950-70. Þjóðin komst aðeins einu sinni í úrslitakeppni, á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1954|HM í Sviss 1954]]. Sú þátttaka varð þó söguleg. Belgar gerðu 4:4 jafntefli við [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Englendinga]] í opnunarleik sínum og slógu því næst [[Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ítali]] úr leik eftir tvær viðureignir. Eftir Englandsleikinn fóru einhverjir blaðamenn að nefna Belga sem möguleg heimsmeistaraefni. Í fjórðungsúrslitunum mættust Belgar og [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríkismenn]] í mögnuðum knattspyrnuleik sem lauk með sigri þeirra síðarnefndu, 7:5. Þótt Belgar heiðruðu ekki fleiri stórmót með nærveru sinni á þessum árum, náði liðið oft furðugóðum úrslitum í vináttuleikum. Þannig unnu Belgar nýjrýnda heimsmeistara [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Vestur-Þjóðverja]] árið 2:0, skelltu [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilíumönnum]] 5:1 árið 1963 og unnu magnaðan 5:4 sigur á hinu frábæra [[Ungverska karlalandsliðið í knattspyrnu|ungverska landsliði]] árið 1956. Fyrir vikið gáfu gárungar belgíska liðinu viðurnefnið „heimsmeistarar í vináttulandsleikjum“. ===Endurreisnin og hollenska vandamálið=== Belgíska landsliðið tók stórfelldum framförum í byrjun áttunda áratugarins, þrátt fyrir að standa rækilega í skugganum á nágrönnum sínum Hollendingum. Belgar skildu bæði [[Júgóslavneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Júgóslava]] og [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánverja]] eftir í undankeppninni og komust á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1970|HM í Mexíkó 1970]]. Þar lenti liðið í strembnum riðli og komst ekki áfram. Betur gekk í Evrópukeppninni tveimur árum síðar. Belgar ruddu m.a. Ítölum úr vegi til að komast í fjögurra liða úrslitakeppni [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1972|EM 1972]]. Hún fór fram í Belgíu, þar sem heimamenn töpuðu naumlega fyrir Vestur-Þjóðverjum en lögðu Ungverja í leiknum um bronsverðlaunin. Ekki tókst að byggja á þessari velgengni því Belgar lentu í riðli með erkifjendum sínum Hollendingum (og Íslandi) í forkeppni [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1974|HM 1974]], þar sem Belgar máttu bíta í það súra epli að falla úr leik á markatölu þrátt fyrir að fá ekki á sig eitt einasta mark. Hollendingar komu einnig í veg fyrir að grannar sínir kæmust á [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1976|EM 1976]] með því að gjörsigra þá í fjórðungsúrslitum. Og enn lentu Belgar í riðli með Hollendingum (og Íslendingum) í undankeppni [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1978|HM 1978]]. ===Fyrri gullöldin=== Guy Thys tók við stjórn landsliðsins árið 1976 og stýrði þvið til 1989. Undir hans stjórn náði liðið áður óþekktum hæðum. Fyrsta stórmótið var [[EM 1980]] þar sem Belgar fóru ósigraðir upp úr sterkum riðli í forkeppninni. Í úrslitakeppninni á Ítalíu skutu Belgar bæði [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Englendingum]] og [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánverjum]] aftur fyrir sig og tóku toppsætið af [[Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu|heimamönnum]] á fleiri skoruðum mörkum eftir markalaust jafntefli í lokaleik liðanna. Við tók hreinn úrslitaleikur um gullið gegn liði [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Vestur-Þjóðverja]]. Þýskt sigurmark í blálokin, 2:1, gerði það að verkum að Belgar máttu sætta sig við silfrið, sem er enn besti árangur landsins á Evrópumóti.<ref>{{cite journal |url=https://newrepublic.com/article/118096/2014-world-cup-test-belgiums-new-golden-generation |title=Why You Should (and Should Not) be Excited About Belgium's New Golden Generation |magazine=[[The New Republic]] |date=16 June 2014 |author=[[David Runciman]] |accessdate=5 May 2015}}</ref> Eftir þennan óvænta árangur á Ítalíu tók athygli fótboltaheimsins að beinast að Belgum í vaxandi mæli. Belgar unnu forriðil sinn fyrir [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 1982]] og lentu þar fyrir ofan fjandvini sína Frakka og Hollendinga. Í úrslitakeppninni unnu Belgar [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|heimsmeistara Argentínu]] í opnunarleiknum en töpuðu báðum leikjum sínum í milliriðli. Í úrslitakeppni [[EM 1984]] unnu Belgar Júgóslava en töpuðu illa fyrir Frökkum og naumlega fyrir [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Dönum]] og misstu af undanúrslitasæti. Þetta var síðasta skiptið til ársins 2016 sem Belgar komust fyrir eigin rammleik í úrslitakeppni Evrópumótsins, en árið 2000 fengu Belgar sæti sem gestgjafar í samvinnu við Hollendinga. Betur gekk á heimsmeistaramótum, þar sem Belgar komust í úrslitakeppnina í hvert einasta sinn frá 1982 til 2002 og fóru oftast upp úr forriðlinum. Sérstaka athygli vakti frammistaðan á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1986|HM 1986]] í [[Mexíkó]]. Byrjunin var raunar ekki burðug þar sem Belgar skriðu í 16-liða úrslit eftir að hafa aðeins náð þriðja sæti í riðli sem talinn var einn sá veikasti. Í 16-liða úrslitum unnu Belgar 4:3 sigur á Sovétmönnum eftir framlengingu í einhverjum æsilegasta leik HM-sögunnar. Í fjórðungsúrslitum þurfti vítaspyrnukeppni til að ryðja Spánverjum úr vegi. Lengra komust Belgar þó ekki og höfnuðu í fjórða sæti eftir töp gegn Argentínu og Frökkum. Belgar tefldu mörgum sömu leikmönnum fram á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1990|HM 1990]] og fjórum árum fyrr. Þeirra kunnasti og mikilvægasti leikmaður var af flestum talinn miðjumaðurinn [[Enzo Scifo]]. Belgar komust vandkvæðalítið upp úr riðlakeppninni og vítaspyrnukeppni virtist blasa við í 16-liða úrslitunum þegar Engledingurinn David Platt skoraði sigurmark í blálok framlengingar. Belgar byrjuðu [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1994|HM 1994]] með látum og unnu sigra á [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Morokkó]] og erkifjendunum Hollendingum í tveimur fyrstu leikjunum. Toppsætið, sem gefið hefði 16-liða úrslitaleik gegn [[Írska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írum]], virtist innan seilingar. Öllum að óvörum töpuðu Belgar hins vegar lokaleiknum gegn [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-aröbum]] og féllu niður í þriðja sæti riðilsins. Það kostaði strembna viðureign gegn ríkjandi heimsmeisturum Þjóðverja sem unnu 3:2. ===Hallar undan fæti=== Belgar komust á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1998|HM 1998]] eftir að hafa enn og aftur lent í forkeppni með Hollendingum. Að þessu sinni var styrkleikamunur liðanna þó æpandi. Hollendingar unnu heimaleikinn 3:1 og útileikinn með þremur mörkum gegn engu. Enzo Scifo hélt á sitt fjórða og síðasta heimsmeistaramót, 32 ára að aldri. Hann gat lítið spilað vegna meiðsla og lagði landsliðsskóna á hilluna eftir keppnina. Útlitið var svo sem bjart í fyrstu þar sem Belgar og Hollendingar gerðu markalaust jafntefli í fyrsta leik. Belgar misstu svo tveggja marka forystu niður í jafntefli gegn Mexíkó, en sigur á [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kóreu]] hefði átt að duga í næstu umferð. Þar mistókst Belgum hins vegar að hanga á forystu sem þeir náðu snemma leiks og þar með var draumurinn úti. Sársaukafull endurnýjun landsliðsins átti sér stað fyrir [[EM 2000]] sem Belgar og Hollendingar héldu í sameiningu. Sigur á [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíum]] í fyrsta leik lofaði góðu en töp gegn Ítölum og [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkjum]] þýddu að Belgar máttu bíta í það súra epli að falla úr leik í riðlakeppni á heimavelli. Síðasta stórmótið um hríð var svo [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2002|HM 2002]]. Þangað komust belgar eftir sigur á [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkum]] í umspili. Belgar duttu í lukkupottinn og lentu í riðli með [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japönum]], [[Rússneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Rússum]] og [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnisbúum]]. Þeir náðu öðru sætinu en áttu lítið erindi í heimsmeistaraefni [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilíumanna]] í 16-liða úrslitum. [[Mynd:Match Algérie vs Belgique, Coupe du Monde 2014, Brésil (cropped).jpg|thumb|alt=Belgian defender maneuvering around the Algerian goal|Belgar ''(í rauðu)'' að spila gegn [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsíringum]] á Heimsmeistaramótinu árið 2014.|245x245px]] ===Ný dögun=== Belgar komust ekki á stórmót í karlaflokki í rúman áratug eftir HM 2002. Þjálfaraskipti voru ör og liðið fjarri því að teljast í hópi þeirra bestu. Knattspyrnuáhugamenn hugguðu sig þó við sterk yngri landslið. U21-árs liðið stóð sig með sóma á EM 2007 og tryggði sér sæti á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum 2008]] þar sem Belgar höfnuðu í fjórða sæti. Farið var að tala um nýja gullkynslóð. [[Mark Wilmots]] tók við stjórn landsliðsins árið 2012 og skilaði því taplausu í gegnum undankeppni [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2014|HM 2014]]. Þegar til Brasilíu var komið sigruðu Belgar alla leiki sína í riðlakeppninni og unnu því næst [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkjamenn]] í 16-liða úrslitum. Í fjórðungsúrslitum tapaði liðið hins vegar fyrir Argentínu. Árangurinn var þó talinn lofa afar góðu og talað var um belgíska liðið sem eitt það efnilegasta í heimi. Miklar væntingar voru bundnar við belgíska liðið á [[EM 2016]], enda var það um þær mundir orðið tíður gestur í efstu sætum heimslista FIFA. Belgar höfnuðu í öðru sæti á eftir Ítölum á færri mörkum skoruðum, skelltu svo [[Ungverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ungverjum]] 4:0 en töpuðu óvænt fyrir spútnikliði [[Velska karlalandsliðið í knattspyrnu|Wales]], 3:1 í fjórðungsúrslitum. Belgar mættu til leiks á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] í Rússlandi sem þriðja efsta lið heimslistans. Þeir unnu sinn riðil eftir harða keppni við Englendinga og unnu því næst [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japani]] í hörkuleik í 16-liða úrslitum. Í fjórðungsúrslitum lögðu Belgar Brasilíumenn að velli, 2:1 en töpuðu fyrir Frökkum í undanúrslitum með einu marki gegn engu. Fjórum dögum síðar unnu þeir Englendinga í bronsleiknum og bættu þannig sinn besta árangur frá árinu 1986. Á [[EM 2021]] léku meiðsli lykilmanna Belga grátt auk þess sem hluti hópsins var kominn af léttasta skeiði. Belgar unnu alla leikina í riðlakeppninni og slógu því næst [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgali]] úr keppni en máttu lúta í gras gegn Ítölum í fjórðungsúrslitum. Á [[HM 2022]] í Katar komust Belgar ekki upp úr sínum riðli og var talað um að síðasta tækifæri gullkynslóðar þeirra hafi farið forgörðum. Lykilmaðurinn [[Eden Hazard]] hætti eftir mótið. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/63739245 BBC News - Croatia 0-0 Belgium: Early exit for Belgium as Croatia reach last 16 in Qatar] BBC sótt 7/12 2022</ref> ==Árangur á stórmótum== === EM í knattspyrnu === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tóku ekki þátt'' |-bgcolor=bronze |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||'''Brons''' |- |[[EM 1976]]||align=left|{{fáni|Júgóslavía}}||''Tóku ekki þátt'' |-bgcolor=silver |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||'''Silfur''' |- |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM1996]]||align=left|{{fáni|England}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{fáni|Austurríki}} & {{fáni|Sviss}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||''8.liða úrslit'' |- |[[EM 2024]]||align=left|<small>{{fáni|Þýskaland}}</small>||''16. liða úrslit'' |- |} === HM Árangur === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1930]]||align=left|Úrúgvæ||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1934]]||align=left|{{fáni|Ítalía}} ||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1938]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1950]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1954]]||align=left|{{fáni|Sviss}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1958]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1966]]||align=left|{{fáni|England}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1970]]||align=left|{{fáni|Mexíkó}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1974]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1978]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1982|HM 1982]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Milliriðill'' |- |[[HM 1986]]||align=left|{{fáni|Mexíkó}}||''4. sæti'' |- |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''16 liða úrslit'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{fáni|Suður-Kórea}} & {{fáni|Japan}}</small>||''16 liða úrslit'' |- |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{fáni|Suður-Afríka}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''8. liða úrslit'' |- bgcolor=bronze |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||'''Brons''' |- |[[HM 2022]]||align=left|{{fáni|Katar}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2026]]||align=left|<small>{{fáni|Bandaríkin}} & {{fáni|Kanada}}&{{fáni|Mexíkó}}</small>||''8. liða úrslit'' |} ===Flestir leikir=== {{Uppfæra}} # '''[[Jan Vertonghen]]''': 145 # '''[[Axel Witsel]]''': 130 # '''[[Toby Alderweireld]]''': 127 # [[Eden Hazard]]: 126 # [[Dries Mertens]]: 109 # '''[[Romelu Lukaku]]''': 104 # '''[[Thibaut Cortois]]''': 100 # '''[[Kevin De Bruyne]]: 97 # Jan Ceulemans: 96 # Timmy Simons: 94 ===Flest mörk=== # '''[[Romelu Lukaku]]''': 68 # [[Eden Hazard]]: 33 # Bernard Voorhoof: 30 # Paul Van Himst: 30 # Marc Wilmots: 29 # Mithy Batshuayi # Joseph Mermans: 27 # Ray Braine: 26 # Robert De Veen: 26 # '''[[Kevin De Bruyne]]''': 25 ==Tilvísanir== [[Flokkur:Íþróttir í Belgíu]] [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] 74c89fezyl2x995bu6bhdfdysf2n0kn 1973343 1973342 2026-07-25T00:39:19Z Berserkur 10188 1973343 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = Rauðu Djöflarnir | Merki = Flag of Belgium.svg | Íþróttasamband = (''KBVB/URBSFA/KBFV'') | Þjálfari = [[Mark van Bommel]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = Youri Tielemans | Varafyrirliði = | Flestir leikir = [[Wesley Sneijder]] (134) | Flest mörk = [[Romelu Lukaku]](59){{efn-ua|name=fifa_unrec}} | Leikvangar = Breytilegt | FIFA sæti = 8 (júlí 2026) | FIFA hæst = 1 | FIFA hæst ár = Nóvember 2015 – mars 2016, september 2018 | FIFA lægst = 71 | FIFA lægst ár = Júní 2007 | Fyrsti leikur = 3-3 gegn [[Mynd:Flag_of_France.svg|20px]] [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakkland]] í [[Uccle]], [[Belgía|Belgíu]] [[1. maí]] [[1904]] | Stærsti sigur = 10–1 gegn [[Mynd:Flag_of_San Marino.svg|20px]] [[Sanmarínóska karlalandsliðið í knattspyrnu|San Marínó]] [[Brussel|Brussel]] [[Belgía|Belgíu]] [[28. febrúar]] [[2001]] | Mesta tap = 11-2 gegn [[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Englandi]], [[London]], [[England|Englandi]][[17. apríl]] [[1909]] | HM leikir = 13 | Fyrsti HM leikur = 1930 | Fyrsta HM keppni = 1930 | Mesti HM árangur = 3. sæti [[HM 2018]] | Álfukeppni = | Álfukeppni leikir = | Fyrsta álfukeppni = | Mesti álfu árangur = | pattern_la1 = _bel20h | pattern_b1 = _bel20h | pattern_ra1 = _bel20h | pattern_sh1 = _adidas_black | pattern_so1 = _3_stripes_black | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _bel20a | pattern_b2 = _bel20a | pattern_ra2 = _bel20a | pattern_sh2 = _adidas_red | pattern_so2 = _3_stripes_red | leftarm2 = FAFAFF | body2 = FAFAFF | rightarm2 = FAFAFF | shorts2 = FAFAFF | socks2 = FAFAFF }} '''Belgíska karlalandsliðið í knattspyrnu''' keppir fyrir hönd [[Belgía|Belgíu]] í [[Knattspyrna|knattspyrnu]]. Besti árangur þess var þegar þeim tókst að hreppa gull á [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikunum]] 1920, silfurverðlaun á [[EM 1980]] og bronsverðlaun á [[HM 2018]]. ==Saga== Belgar voru fyrstir þjóða á meginlandi [[Evrópa|Evrópu]] til að leggja stund á knattspyrnu. Upphafsmaður þess er talinn [[Írland|írskur]] námsmaður, Cyril B. Morrogh, sem mætti með leðurknött í skóla sinn í borginni Melle þann 26. október 1863. [[Stóra-Bretland|Breskir]] kennarar áttu stóran þátt í útbreiðslu íþróttarinnar í skólum. Iðkunin var í fyrstu bundin við yfirstéttardrengi en með tímanum varð fótbolti að vinsælustu íþrótta alls þorra almennings. Íþróttasamband var stofnað í Belgíu árið 1895 og árið eftir var efnt til fyrsta belgíska meistaramótsins í knattspyrnu. Óopinbert belgískt landslið mætti hollensku úrvalsliði vorið 1901 í fjórum leikjum. Belgar unnu þá alla, en leikir þessir eru í dag ekki viðurkenndir af [[FIFA]] sem formlegir landsleikir. Fyrsta slíka viðureignin fór hins vegar fram þann 1. maí 1904, þar sem 1.500 áhorfendur sáu Belga og [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakka]] gera 3:3 jafntefli í Uccle. Þremur vikum síðar voru Belgar í hópi sjö þjóða sem komu að stofnun Alþjóðaknattspyrnusambandsins. Um þessar mundir var landslið Belga valið af nefnd sem í sátu fulltrúar 6-7 sterkustu félagsliða landsins. ===Upphafsár=== Frá og með 1905 mættust Belgar og [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Holland]] tvisvar á ári, yfirleitt í [[Antwerpen]] og [[Rotterdam]]. Sigurvegari þessa einvígis taldist ''Niðurlandameistari''. Ein þessara fyrstu viðureigna gat af sér viðurnefni belgíska landsliðsins, en hollenskur blaðamaður skrifaði að lið Belga hefði „barist eins og djöflar“ og var í kjölfarið farið að kalla liðið „rauðu djöflana“ eða „rauðu smádjöflana“ með vísun í rauðar liðstreyjurnar. Árið 1910 varð [[Skotland|Skotinn]] William Maxwell fyrsti eiginlegi landsliðsþjálfari Belgíu. Undir hans stjórn steig Alphonse Six sín fyrstu spor í landsliðstreyjunni, en hann var talinn besti leikmaður Belga á þessu upphafsskeiði landsliðsins og talinn slyngasti framherji utan Bretlandseyja. [[Fyrri heimsstyrjöldin]] setti stórt strik í alþjóðlegar knattspyrnukeppnir. Engir formlegir landsleikir fóru fram frá 1915-18, þótt Belgar og Frakkar mættust í fáeinum óformlegum vináttuleikjum. Þá féllu þrír belgískir landsliðsmenn í stríðinu mikla. ===Fyrstu stórmótin=== [[File:France-Belgium 1918-04-21.jpg|thumb|upright=1.2|Belgar og Frakkar leika vináttuleik árið 1918. Leikir á stríðsárunum voru haldnir í fjáröflunarskyni, m.a. fyrir fórnarlömb heimsstyrjaldarinnar]]Belgar voru gestgjafar á [[Sumarólympíuleikarnir 1920|Ólympíuleikunum 1920]]. Knattspyrnukeppni leikanna varð söguleg. Landslið hins nýstofnaða ríkis [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] fór í úrslitaleikinn eftir að hafa unnið allar viðureignir sínar sannfærandi. Í úrslitunum mættu þeir liði heimamanna í leik þar sem allt fór í loft upp og lið Tékkóslóvakíu gekk af velli til að mótmæla frammistöðu dómarans. Belgar, sem sátu hjá í fyrstu umferð, hlutu því gullverðlaunin eftir einungis tvo eiginlega sigurleiki. Knattspyrnukeppni þessara leika var mun lakari en síðar varð, þannig voru engir þátttakendur frá [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]] og Bretar tefldu fram áhugamannaliði. Á leikunum [[Sumarólympíuleikarnir 1924|fjórum árum síðar]] biðu Belgar gríðarlega óvænt afhroð gegn [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíum]], 8:1. Litlu betur gekk í [[Sumarólympíuleikarnir 1928|Amsterdam 1928]] þar sem Belgar steinlágu í fjórðungsúrslitum fyrir silfurliði [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]]. Ekki varð uppskeran betri í heimsmeistarakeppninni í knattspyrnu á árunum milli stríða. Belgar mættu til leiks á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1930|HM 1930]], [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1934|1934]] og [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1938|1938]], en töpuðu öllum sínum leikjum. Frægasti landsliðsmaður Belgíu á þessu tímabili var Raymond Braine. Hann varð fyrsti atvinnumaður Belga í íþróttinni þegar hann gekk til liðs við tékkneska liðið ''Sparta Prag'', en á þessum árum voru belgískir knattspyrnumenn að nafninu til áhugamenn, þótt greiðslur til leikmanna undir borðið væru alsiða. ===Mögru árin=== Eftir að hafa verið fastagestir á stórmótum áranna fyrir [[síðari heimsstyrjöldin|seinna stríð]] voru Belgar sjaldséðir hvítir hrafnar á slíkum mótum frá 1950-70. Þjóðin komst aðeins einu sinni í úrslitakeppni, á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1954|HM í Sviss 1954]]. Sú þátttaka varð þó söguleg. Belgar gerðu 4:4 jafntefli við [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Englendinga]] í opnunarleik sínum og slógu því næst [[Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ítali]] úr leik eftir tvær viðureignir. Eftir Englandsleikinn fóru einhverjir blaðamenn að nefna Belga sem möguleg heimsmeistaraefni. Í fjórðungsúrslitunum mættust Belgar og [[Austurríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Austurríkismenn]] í mögnuðum knattspyrnuleik sem lauk með sigri þeirra síðarnefndu, 7:5. Þótt Belgar heiðruðu ekki fleiri stórmót með nærveru sinni á þessum árum, náði liðið oft furðugóðum úrslitum í vináttuleikum. Þannig unnu Belgar nýjrýnda heimsmeistara [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Vestur-Þjóðverja]] árið 2:0, skelltu [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilíumönnum]] 5:1 árið 1963 og unnu magnaðan 5:4 sigur á hinu frábæra [[Ungverska karlalandsliðið í knattspyrnu|ungverska landsliði]] árið 1956. Fyrir vikið gáfu gárungar belgíska liðinu viðurnefnið „heimsmeistarar í vináttulandsleikjum“. ===Endurreisnin og hollenska vandamálið=== Belgíska landsliðið tók stórfelldum framförum í byrjun áttunda áratugarins, þrátt fyrir að standa rækilega í skugganum á nágrönnum sínum Hollendingum. Belgar skildu bæði [[Júgóslavneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Júgóslava]] og [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánverja]] eftir í undankeppninni og komust á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1970|HM í Mexíkó 1970]]. Þar lenti liðið í strembnum riðli og komst ekki áfram. Betur gekk í Evrópukeppninni tveimur árum síðar. Belgar ruddu m.a. Ítölum úr vegi til að komast í fjögurra liða úrslitakeppni [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1972|EM 1972]]. Hún fór fram í Belgíu, þar sem heimamenn töpuðu naumlega fyrir Vestur-Þjóðverjum en lögðu Ungverja í leiknum um bronsverðlaunin. Ekki tókst að byggja á þessari velgengni því Belgar lentu í riðli með erkifjendum sínum Hollendingum (og Íslandi) í forkeppni [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1974|HM 1974]], þar sem Belgar máttu bíta í það súra epli að falla úr leik á markatölu þrátt fyrir að fá ekki á sig eitt einasta mark. Hollendingar komu einnig í veg fyrir að grannar sínir kæmust á [[Evrópukeppnin í knattspyrnu 1976|EM 1976]] með því að gjörsigra þá í fjórðungsúrslitum. Og enn lentu Belgar í riðli með Hollendingum (og Íslendingum) í undankeppni [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1978|HM 1978]]. ===Fyrri gullöldin=== Guy Thys tók við stjórn landsliðsins árið 1976 og stýrði þvið til 1989. Undir hans stjórn náði liðið áður óþekktum hæðum. Fyrsta stórmótið var [[EM 1980]] þar sem Belgar fóru ósigraðir upp úr sterkum riðli í forkeppninni. Í úrslitakeppninni á Ítalíu skutu Belgar bæði [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Englendingum]] og [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánverjum]] aftur fyrir sig og tóku toppsætið af [[Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu|heimamönnum]] á fleiri skoruðum mörkum eftir markalaust jafntefli í lokaleik liðanna. Við tók hreinn úrslitaleikur um gullið gegn liði [[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Vestur-Þjóðverja]]. Þýskt sigurmark í blálokin, 2:1, gerði það að verkum að Belgar máttu sætta sig við silfrið, sem er enn besti árangur landsins á Evrópumóti.<ref>{{cite journal |url=https://newrepublic.com/article/118096/2014-world-cup-test-belgiums-new-golden-generation |title=Why You Should (and Should Not) be Excited About Belgium's New Golden Generation |magazine=[[The New Republic]] |date=16 June 2014 |author=[[David Runciman]] |accessdate=5 May 2015}}</ref> Eftir þennan óvænta árangur á Ítalíu tók athygli fótboltaheimsins að beinast að Belgum í vaxandi mæli. Belgar unnu forriðil sinn fyrir [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 1982]] og lentu þar fyrir ofan fjandvini sína Frakka og Hollendinga. Í úrslitakeppninni unnu Belgar [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|heimsmeistara Argentínu]] í opnunarleiknum en töpuðu báðum leikjum sínum í milliriðli. Í úrslitakeppni [[EM 1984]] unnu Belgar Júgóslava en töpuðu illa fyrir Frökkum og naumlega fyrir [[Danska karlalandsliðið í knattspyrnu|Dönum]] og misstu af undanúrslitasæti. Þetta var síðasta skiptið til ársins 2016 sem Belgar komust fyrir eigin rammleik í úrslitakeppni Evrópumótsins, en árið 2000 fengu Belgar sæti sem gestgjafar í samvinnu við Hollendinga. Betur gekk á heimsmeistaramótum, þar sem Belgar komust í úrslitakeppnina í hvert einasta sinn frá 1982 til 2002 og fóru oftast upp úr forriðlinum. Sérstaka athygli vakti frammistaðan á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1986|HM 1986]] í [[Mexíkó]]. Byrjunin var raunar ekki burðug þar sem Belgar skriðu í 16-liða úrslit eftir að hafa aðeins náð þriðja sæti í riðli sem talinn var einn sá veikasti. Í 16-liða úrslitum unnu Belgar 4:3 sigur á Sovétmönnum eftir framlengingu í einhverjum æsilegasta leik HM-sögunnar. Í fjórðungsúrslitum þurfti vítaspyrnukeppni til að ryðja Spánverjum úr vegi. Lengra komust Belgar þó ekki og höfnuðu í fjórða sæti eftir töp gegn Argentínu og Frökkum. Belgar tefldu mörgum sömu leikmönnum fram á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1990|HM 1990]] og fjórum árum fyrr. Þeirra kunnasti og mikilvægasti leikmaður var af flestum talinn miðjumaðurinn [[Enzo Scifo]]. Belgar komust vandkvæðalítið upp úr riðlakeppninni og vítaspyrnukeppni virtist blasa við í 16-liða úrslitunum þegar Engledingurinn David Platt skoraði sigurmark í blálok framlengingar. Belgar byrjuðu [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1994|HM 1994]] með látum og unnu sigra á [[Marokkóska karlalandsliðið í knattspyrnu|Morokkó]] og erkifjendunum Hollendingum í tveimur fyrstu leikjunum. Toppsætið, sem gefið hefði 16-liða úrslitaleik gegn [[Írska karlalandsliðið í knattspyrnu|Írum]], virtist innan seilingar. Öllum að óvörum töpuðu Belgar hins vegar lokaleiknum gegn [[Sádiarabíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sádi-aröbum]] og féllu niður í þriðja sæti riðilsins. Það kostaði strembna viðureign gegn ríkjandi heimsmeisturum Þjóðverja sem unnu 3:2. ===Hallar undan fæti=== Belgar komust á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1998|HM 1998]] eftir að hafa enn og aftur lent í forkeppni með Hollendingum. Að þessu sinni var styrkleikamunur liðanna þó æpandi. Hollendingar unnu heimaleikinn 3:1 og útileikinn með þremur mörkum gegn engu. Enzo Scifo hélt á sitt fjórða og síðasta heimsmeistaramót, 32 ára að aldri. Hann gat lítið spilað vegna meiðsla og lagði landsliðsskóna á hilluna eftir keppnina. Útlitið var svo sem bjart í fyrstu þar sem Belgar og Hollendingar gerðu markalaust jafntefli í fyrsta leik. Belgar misstu svo tveggja marka forystu niður í jafntefli gegn Mexíkó, en sigur á [[Suðurkóreska karlalandsliðið í knattspyrnu|Suður-Kóreu]] hefði átt að duga í næstu umferð. Þar mistókst Belgum hins vegar að hanga á forystu sem þeir náðu snemma leiks og þar með var draumurinn úti. Sársaukafull endurnýjun landsliðsins átti sér stað fyrir [[EM 2000]] sem Belgar og Hollendingar héldu í sameiningu. Sigur á [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíum]] í fyrsta leik lofaði góðu en töp gegn Ítölum og [[Tyrkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tyrkjum]] þýddu að Belgar máttu bíta í það súra epli að falla úr leik í riðlakeppni á heimavelli. Síðasta stórmótið um hríð var svo [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2002|HM 2002]]. Þangað komust belgar eftir sigur á [[Tékkneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Tékkum]] í umspili. Belgar duttu í lukkupottinn og lentu í riðli með [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japönum]], [[Rússneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Rússum]] og [[Túniska karlalandsliðið í knattspyrnu|Túnisbúum]]. Þeir náðu öðru sætinu en áttu lítið erindi í heimsmeistaraefni [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilíumanna]] í 16-liða úrslitum. [[Mynd:Match Algérie vs Belgique, Coupe du Monde 2014, Brésil (cropped).jpg|thumb|alt=Belgian defender maneuvering around the Algerian goal|Belgar ''(í rauðu)'' að spila gegn [[Alsírska karlalandsliðið í knattspyrnu|Alsíringum]] á Heimsmeistaramótinu árið 2014.|245x245px]] ===Ný dögun=== Belgar komust ekki á stórmót í karlaflokki í rúman áratug eftir HM 2002. Þjálfaraskipti voru ör og liðið fjarri því að teljast í hópi þeirra bestu. Knattspyrnuáhugamenn hugguðu sig þó við sterk yngri landslið. U21-árs liðið stóð sig með sóma á EM 2007 og tryggði sér sæti á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum 2008]] þar sem Belgar höfnuðu í fjórða sæti. Farið var að tala um nýja gullkynslóð. [[Mark Wilmots]] tók við stjórn landsliðsins árið 2012 og skilaði því taplausu í gegnum undankeppni [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2014|HM 2014]]. Þegar til Brasilíu var komið sigruðu Belgar alla leiki sína í riðlakeppninni og unnu því næst [[Bandaríska karlalandsliðið í knattspyrnu|Bandaríkjamenn]] í 16-liða úrslitum. Í fjórðungsúrslitum tapaði liðið hins vegar fyrir Argentínu. Árangurinn var þó talinn lofa afar góðu og talað var um belgíska liðið sem eitt það efnilegasta í heimi. Miklar væntingar voru bundnar við belgíska liðið á [[EM 2016]], enda var það um þær mundir orðið tíður gestur í efstu sætum heimslista FIFA. Belgar höfnuðu í öðru sæti á eftir Ítölum á færri mörkum skoruðum, skelltu svo [[Ungverska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ungverjum]] 4:0 en töpuðu óvænt fyrir spútnikliði [[Velska karlalandsliðið í knattspyrnu|Wales]], 3:1 í fjórðungsúrslitum. Belgar mættu til leiks á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018|HM 2018]] í Rússlandi sem þriðja efsta lið heimslistans. Þeir unnu sinn riðil eftir harða keppni við Englendinga og unnu því næst [[Japanska karlalandsliðið í knattspyrnu|Japani]] í hörkuleik í 16-liða úrslitum. Í fjórðungsúrslitum lögðu Belgar Brasilíumenn að velli, 2:1 en töpuðu fyrir Frökkum í undanúrslitum með einu marki gegn engu. Fjórum dögum síðar unnu þeir Englendinga í bronsleiknum og bættu þannig sinn besta árangur frá árinu 1986. Á [[EM 2021]] léku meiðsli lykilmanna Belga grátt auk þess sem hluti hópsins var kominn af léttasta skeiði. Belgar unnu alla leikina í riðlakeppninni og slógu því næst [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Portúgali]] úr keppni en máttu lúta í gras gegn Ítölum í fjórðungsúrslitum. Á [[HM 2022]] í Katar komust Belgar ekki upp úr sínum riðli og var talað um að síðasta tækifæri gullkynslóðar þeirra hafi farið forgörðum. Lykilmaðurinn [[Eden Hazard]] hætti eftir mótið. <ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/63739245 BBC News - Croatia 0-0 Belgium: Early exit for Belgium as Croatia reach last 16 in Qatar] BBC sótt 7/12 2022</ref> ==Árangur á stórmótum== === EM í knattspyrnu === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[EM 1960]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1964]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1968]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Tóku ekki þátt'' |-bgcolor=bronze |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||'''Brons''' |- |[[EM 1976]]||align=left|{{fáni|Júgóslavía}}||''Tóku ekki þátt'' |-bgcolor=silver |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||'''Silfur''' |- |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[EM1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM1996]]||align=left|{{fáni|England}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||''Riðlakeppni'' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{fáni|Austurríki}} & {{fáni|Sviss}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||''Tóku ekki þátt'' |- |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||''8. liða úrslit'' |- |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||''8.liða úrslit'' |- |[[EM 2024]]||align=left|<small>{{fáni|Þýskaland}}</small>||''16. liða úrslit'' |- |} === HM Árangur === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |- |[[HM 1930]]||align=left|Úrúgvæ||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1934]]||align=left|{{fáni|Ítalía}} ||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1938]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1950]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1954]]||align=left|{{fáni|Sviss}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1958]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1966]]||align=left|{{fáni|England}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1970]]||align=left|{{fáni|Mexíkó}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 1974]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 1978]]||align=left|{{fáni|Argentína}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1982|HM 1982]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Milliriðill'' |- |[[HM 1986]]||align=left|{{fáni|Mexíkó}}||''4. sæti'' |- |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''16. liða úrslit'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''16 liða úrslit'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{fáni|Suður-Kórea}} & {{fáni|Japan}}</small>||''16 liða úrslit'' |- |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 2010]]||align=left|{{fáni|Suður-Afríka}}||''Tóku ekki þátt'' |- |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''8. liða úrslit'' |- bgcolor=bronze |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||'''Brons''' |- |[[HM 2022]]||align=left|{{fáni|Katar}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2026]]||align=left|<small>{{fáni|Bandaríkin}} & {{fáni|Kanada}}&{{fáni|Mexíkó}}</small>||''8. liða úrslit'' |} ===Flestir leikir=== {{Uppfæra}} # '''[[Jan Vertonghen]]''': 145 # '''[[Axel Witsel]]''': 130 # '''[[Toby Alderweireld]]''': 127 # [[Eden Hazard]]: 126 # [[Dries Mertens]]: 109 # '''[[Romelu Lukaku]]''': 104 # '''[[Thibaut Cortois]]''': 100 # '''[[Kevin De Bruyne]]: 97 # Jan Ceulemans: 96 # Timmy Simons: 94 ===Flest mörk=== # '''[[Romelu Lukaku]]''': 68 # [[Eden Hazard]]: 33 # Bernard Voorhoof: 30 # Paul Van Himst: 30 # Marc Wilmots: 29 # Mithy Batshuayi # Joseph Mermans: 27 # Ray Braine: 26 # Robert De Veen: 26 # '''[[Kevin De Bruyne]]''': 25 ==Tilvísanir== [[Flokkur:Íþróttir í Belgíu]] [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] dn9zyn125boexs9vt1lq36n3npqlbxa 0 155898 1973341 1973233 2026-07-25T00:35:37Z Berserkur 10188 1973341 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnu landslið | Nafn = Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu | Gælunafn = Nationalelf (hinir ellefu útvöldu)DFB-Elf (DFB Ellefu)Die Mannschaft (Liðið) | Merki = Flag of Germany.svg | Íþróttasamband = Deutscher Fußball-Bund (Þýska knattspyrnusambandið) | Þjálfari = {{GER}} [[Jürgen Klopp]] | Aðstoðarþjálfari = | Fyrirliði = [[Joshua Kimmich]] | Varafyrirliði = | Flestir leikir = Lothar Matthäus (150) | Flest mörk = Miroslav Klose (71) | Leikvangar = Breytilegt | FIFA sæti = 12 (júlí 2026) | FIFA hæst = 1 | FIFA hæst ár = 1990–92, 1993–94, 1996–97, July 2014 – maí 2016, október 2017 – nóvember 2017 | FIFA lægst = 24 | FIFA lægst ár = September 1924 – október 1925 | Fyrsti leikur = 3-5 gegn [[Mynd:Flag_of_Switzerland.svg|20px]] [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]] í [[Basel]], 5. apríl 1908. | Stærsti sigur = 16–0 gegn [[Mynd:Flag_of_Russia.svg|20px]] [[Rússneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Rússlandi]] í [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]], 1. júlí 1912. | Mesta tap = 9-0 gegn [[Mynd:Flag_of_England.svg|20px]] [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Englandi]] í [[Oxford]], 13. mars 1909. | HM leikir = 21 | Fyrsti HM leikur = 1934 | Fyrsta HM keppni = 1934 | Mesti HM árangur = Meistarar 1954, 1974, 1990, 2014 | Álfukeppni = Evrópukeppni | Álfukeppni leikir = 14 | Fyrsta álfukeppni = 1972 | Mesti álfu árangur = Meistarar 1972, 1980, 1996 | pattern_la1 = _ger20h | pattern_b1 = _ger20h | pattern_ra1 = _ger20h | pattern_sh1 = _ger20h | pattern_so1 = _ger20h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _ger20a | pattern_b2 = _ger20a | pattern_ra2 = _ger20a | pattern_sh2 = _ger20a | pattern_so2 = _ger20a | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 }} '''Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu''' keppir fyrir hönd [[Þýskaland|Þýskalands]] í [[Knattspyrna|knattspyrnu]]. Það hefur þrisvar sinnum orðið evrópumeistari og fjórum sinnum orðið heimsmeistari. ==Saga== Þýskaland er það land sem hefur orðið oftast evrópumeistari ásamt [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spáni]] (þrisvar), það hefur fjórum sinnum orðið heimsmeistari og síðast árið [[HM 2014|2014]]. ===Fyrstu árin=== [[File:German_national_team_at_its_first_official_international_match_in_1908.jpg|alt=|left|thumb|Ljósmynd af fyrsta opinbera landsliði þjóðverja árið 1908]] Árið 1908 lék Þýskaland sinn fyrsta opinbera A-landsleik gegn [[Svissneska karlalandsliðið í knattspyrnu|Sviss]]. Þýskaland tapaði þeim leik. Þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] braust út varð að leggja þurfti [[Fótbolti|fótbolta]] til hliðar og eftir stríð var [[Þýskaland]] í fyrstu útilokað frá alþjóðaknattspyrnu. Vinsældir fótboltans í Þýskalandi jukust gríðarlega fram á fjórða áratuginn þegar knattspyrna var langstærsta íþróttin. Stóru liðin á þessu tímabili voru [[SpVgg Greuther Fürth]] og [[1. FC Nürnberg]]. Árið 1928 tók landsliðið aftur þátt í stórmóti þegar það tók þátt í [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikunum]] í [[Amsterdam]] þar sem það datt úr leik eftir tap gegn Úrúgvæ. ===1954 fyrsti Heimsmeistaratitillinn=== Árið 1950 tóku Þjóðverjar þátt á HM, landsliðið mætti Sviss í [[Stuttgart]] og sigraði 1-0. Þýskalandi hafði verið skipt í tvö ríki og [[Austur-Þýskaland]] lék sinn fyrsta landsleik í september 1952. [[Vestur-Þýskaland]]. Liðið æfði gríðarlega vel undir styrkri stjórn [[Sepp Herberger]] og mætti vel undirbúið fyrir [[HM 1954|heimsmeistarakeppnina í Sviss árið 1954]] fyriliði liðsins á þessum tíma var [[Fritz Walter]]. Vestur-Þýskaland vann heimsmeistarakeppnina árið 1954 frekar óvænt eftir óvæntan sigur í úrslitaleik gegn Ungverjalandi. Sigurinn er oft kallaður „Das Wunder von Bern“ (undrið í Bern). Á heimsmeistarakeppninni í Svíþjóð árið 1958 komust Vestur-Þjóðverjar í undanúrslit, en töpuðu fyrir gestgjöfunum og framtíðar silfurverðlaunahöfum [[Sænska karlandsliðið í knattspyrnu|Svía]] með 1-3 og luku keppni í 4. sæti eftir að hafa tapað í bronsleiknum gegn [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frökkum]]. ===1960-1996: Stórveldi í alþjóðafótbolta=== 1966 á heimsmeistaramótinu í [[England|Englandi]] tókst Vestur-Þjóðverjum að komast í úrslitaleik gegn [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|Englandi]], en töpuðu 4-2 í úrslitaleik. HM 1970 í Mexíkó var næsta stórmót sem Þjóðverjar tóku þátt í eftir að þeim mistókst að komast á Evrópumótið 1968, þar tókst þeim að tryggja sér silfur eftir 1-0 sigur á Úrúgvæ í bronsleiknum. Á næsta heimsmeistaramóti 1974, voru þeir gestgjafar. Á því móti mættu þeir í eina skiptið Austur-Þýskalandi, þar sem þeir töpuðu frekar óvænt 1-0, en eftir sterka sigra á móti [[Pólska karlalandsliðið í knattspyrnu|Póllandi]] og [[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]] tókst þeim að tryggja sig í úrslit og að lokum að verða heimsmeistarar í annað sinn. [[Franz Beckenbauer]] lyfti heimsmeistarabikarnum fyrir framan 74.000 manns á [[Ólympíuleikvangurinn í München|Ólympíuleikvangnum í München]]. 1972 höfðu þeir orðið evrópumeistarar, þeir voru því heims og evrópumeistarar á þessum tíma. Á [[HM 1978]] í Argentínu féllu þeir úr keppni í áttaliða úrslitum, sem voru gríðarleg vonbrigði. Væntingarnar fyrir heimsmeistarakeppninna á Spáni árið 1982 voru miklar. Eftir óvænt tap í opnunarleiknum gegn Alsír 1-2, fór Vestur-Þýskaland áfram eftir 1-0 sigur gegn Austurríki í síðasta leik riðlakeppninar. Í undanúrslitum átti sér stað umdeilt atvik þegar markvörður Þjóðverja Harald Schumacher slasaði alvarlega Battiston, leikmann Frakklands. Þetta varð til þess að velgengni liðsins féll í skuggann á þessu atviki. Vestur-Þýskaland komst í úrslitaleikinn. Í úrslitaleiknum töpuðu þeir þó gegn gríðalega sterku liði [[Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu|Ítala]], 3-1. [[Mynd:Bundesarchiv Bild 183-N0716-0314, Fußball-WM, BRD - Niederlande 2-1.jpg|thumb|HM 1974 4.júli 1974 í [[MÜnchen]] Vestur Þýskaland-Holland]] Undankeppni evrópumótsins 1984 byrjaði ekki glæsilega, þar sem Þjóðverjar töpuðu tvisvar fyrir Norður-Írlandi. Eftir nauman 2-1 sigur gegn Albaníu í jöfnum leik komst liðið naumlega í lokakeppni Evrópumótsins. Á Evrópumeistaramótinu duttu þeir úr leik í riðlakeppninni. Eftir það mót varð ákveðin uppstokkun í liðinu og nýrri og yngri leikmenn fengu að spreyta sig eins og [[Rudi Völler]] sem þá var að stíga sín fyrstu skref í boltanum. Árangurinn lét ekki á sér standa, þeir komust örugglega í gegnum undakeppni HM 1986 og komust þar í úrslitaleikinn þar sem þeir náðu í silfur, þar sem þeir töpuðu fyrir steku liði [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitaleiknum sem þá var með [[Diego Maradona]] í sínum röðum. Fjölmargir góðir leikmenn voru að koma upp á þessum árum nægir þar að nefna [[Jürgen Kohler]], [[Jürgen Klinsmann]] og [[Thomas Hässler]] ásamt reyndari leikmönnum eins og [[Lothar Matthäus]], [[Andreas Brehme]] og [[Pierre Littbarski]] komust þeir í undanúrslitin þegar á heimavelli árið 1988 en féllu úr leik eftir tap gegn nágrönnum sínum í [[Hollenska karlalandsliðið í knattspyrnu|Hollandi]]. Árið 1990 komust Vestur-Þjóðverjar í þriðja sinn í röð í úrslitakeppni heimsmeistarakeppninnar. Þar slógu þeir meðal annara [[Enska karlalandsliðið í knattspyrnu|England]] á leið sinni úrslitaleikinn, þar sem þeir náðu að hefna fyrir tapið á [[HM 1986]] og sigra [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitaleiknum. ===1996-2006: Misjafnt gengi=== Eftir vonbrigði á [[EM 1992]] og [[HM 1994]] varð ákveðin uppstokkun í liðinu, og á [[EM 1996]] í Englandi komu nýir efnilegir leikmenn inní liðið eins og [[Oliver Kahn]], [[Oliver Bierhoff]]. Mótið var vel heppnað og Þjóðverjum tókst að tryggja sér evrópumeistaratitilinn þar sem þeir slógu út England og Tékkland. [[HM 1998]] og [[EM 2000]] voru vonbrigði, sérstaklega evrópumótið, þar sem Þjóðverjar féllu úr leik í riðlakeppninni. Enn og aftur var stokkað upp í hópunum og nýir menn fengnir inn að þessu sinni var það [[Miroslav Klose]]. Hann kom inn með látum á [[HM 2002]] í Suður-Kóreu og Japan, og skoraði m.a fjögur mörk í 8-1 sigurleik gegn Sádi Arabíu. Þjóðverjar spiluðu gríðarlega vel á þessu móti og komust í úrslitaleik, þar sem þeir töpuðu gegn sterku liði [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilíumanna]]. [[Mynd:Germany lifts the 2014 FIFA World Cup.jpg|thumb|Þjóðverjar fagna heimsmeistaratitilinum árið 2014]] ===2006-2016 Ný kynslóð og stöðugleiki í topp þrem=== Árið 2006 voru Þjóðverjar gestgafar á [[HM 2006]] þar gekk þeim mjög vel og náðu í brons, á því móti spiluðu þeir gríðarlega góðan fótbolta, og margar af framtíðarstjörnum Þjóðverja hófu leik á því móti, nægir þar að nefna leikmenn eins og, [[Lukas Podolski]], á þessu móti hófu Þjóðverjar í fyrsta sinn frá lokum [[Seinni heimsstyrjöldin|Seinni heimsstyrjaldar]] að flagga þýska fánanum. Og gríðarleg stemning myndaðist í þýskalandi í kringum liðið. á [[EM 2008]] komust þeir í úrslitaleikin þar sem þeir töpuðu fyrir [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánverjum]]. Á [[HM 2010|HM2010]] endurtóku þeir leikinn og nældu sér í brons á þessu móti þeyttu margir nýjir leikmenn frumraun sína sem áttu eftir að verða lykilmenn í framtíðinni eins og [[Mesut Özil]] [[Manuel Neuer]] [[Thomas Müller]] og [[Sami Khedira]]. Á [[EM 2012]] duttu þeir út í undanúrslitum gegn [[Ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu|ítölum]] þar sem [[Mario Balotelli]] gerði bæði mörk ítalíu. Á [[HM 2014]] í Brasilíu voru gerðar mikla væntingar og undir þeim stóðu leikmenn því liðinu tókst að tryggja sér sinn fyrsta heimsmeistaratitil frá árinu 1990, og sinn fyrsta titil á stórmóti frá árinu 1996. Á því móti sigruðu þeir [[Brasilíska karlalandsliðið í knattspyrnu|Brasilíu]] 7-1 í frægum leik, og unnu gríðarlega sterk lið [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] með [[Lionel Messi]] innanborðs. Í úrslitaleik skoraði [[Mario Götze]] þar sigurmarkið í framlengingu. [[EM 2016]] voru mikil vonbrigði eftir velgengni undanfarinna ára, þar sem Þjóðverjar féllu úr leik gegn sterku liði [[Franska karlalandsliðið í knattspyrnu|Frakka]] 2-0. ===2016-Uppstokkun=== Eftir vonbrigði á [[EM 2016]] og [[HM 2018]] var ákveðið að stokka upp í liðinu og mikilvægir leikmenn eins og [[Mesut Özil]] og [[Thomas Müller]] látnir fara. ==Árangur á stórmótum== === EM í knattspyrnu === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |-bgcolor=gold |[[EM 1972]]||align=left|{{fáni|Belgía}}||''Gull'' |-bgcolor=silver |[[EM 1976]]||align=left|{{Fáni-30px-svg|Flag of SFR Yugoslavia|Fáni [[Júgóslavía|Júgóslavíu]]}} Júgóslavía||''Silfur'' |-bgcolor=gold |[[EM 1980]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Gull'' |- |[[EM 1984]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||'''Riðlakeppni''' |-bgcolor=bronze |[[EM 1988]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Brons'' |- bgcolor=silver |[[EM 1992]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''Silfur'' |- bgcolor=gold |[[EM1996]]||align=left|{{ENG}}England||''Gull'' |- |[[EM 2000]]||align=left|<small>{{fáni|Belgía}} & {{fáni|Holland}}</small>||'''Riðlakeppni''' |- |[[EM 2004]]||align=left|{{fáni|Portúgal}}||'''Riðlakeppni''' |-bgcolor=silver |[[EM 2008]]||align=left|<small>{{fáni|Austurríki}} & {{fáni|Sviss}}</small>||''Silfur'' |-bgcolor=bronze |[[EM 2012]]||align=left|<small>{{fáni|Pólland}} & {{fáni|Úkraína}}</small>||''Brons'' |- bgcolor=bronzer |[[EM 2016]]||align=left|<small>{{fáni|Frakkland}}</small>||''Brons'' |- |[[EM 2021]]||align=left|<small>{{ESB}}Evrópa </small>||''16. liða úrslit'' |- |[[EM 2024]]||align=left|<small>{{fáni|Þýskaland}}</small>||''8.liða úrslit'' |- |} === HM Árangur === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Ár !Gestgjafar !Árangur |-bgcolor=bronze |[[HM 1934]]||align=left|{{fáni|Ítalía}} ||''Brons'' |- |[[HM 1938]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||'''Riðlakeppni''' |- |[[HM 1950]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Bannað að taka þátt'' |-bgcolor=gold |[[HM 1954]]||align=left|{{fáni|Sviss}}||''Gull'' |- |[[HM 1958]]||align=left|{{fáni|Svíþjóð}}||''4. sæti'' |- |[[HM 1962]]||align=left|{{fáni|Síle}}||''8. liða úrslit'' |-bgcolor=silver |[[HM 1966]]||align=left|{{fáni|Bretland}}||''Silfur'' |-bgcolor=bronze |[[HM 1970]]||align=left|{{Fáni-30px-svg|Flag of Mexico|Fáni [[Mexíkó]]s}} Mexíkó||''Brons'' |-bgcolor=gold |[[HM 1974]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Gull'' |- |[[HM 1978]]||align=left|{{Fáni-30px-svg|Flag of Argentina|Fáni [[Argentína|Argentínu]]}}Argentína||'''Milli riðill''' |-bgcolor=silver |[[HM 1982]]||align=left|{{fáni|Spánn}}||''Silfur'' |-bgcolor=silver |[[HM 1986]]||align=left|{{Fáni-30px-svg|Flag of Mexico|Fáni [[Mexíkó]]s}} Mexíkó||''Silfur'' |-bgcolor=gold |[[HM 1990]]||align=left|{{fáni|Ítalía}}||''Gull'' |- |[[HM 1994]]||align=left|{{fáni|Bandaríkin}}||''8. liða úrslit'' |- |[[HM 1998]]||align=left|{{fáni|Frakkland}}||''8. liða úrslit'' |-bgcolor=silver |[[HM 2002]]||align=left|<small>{{fáni|Suður-Kórea}} & {{fáni|Japan}}</small>||''Silfur'' |-bgcolor=bronze |[[HM 2006]]||align=left|{{fáni|Þýskaland}}||''Brons'' |-bgcolor=bronze |[[HM 2010]]||align=left|{{fáni|Suður-Afríka}}||''Brons'' |-bgcolor=gold |[[HM 2014]]||align=left|{{fáni|Brasilía}}||''Gull'' |- |[[HM 2018]]|| align="left" |{{fáni|Rússland}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2022]]|| align="left" |{{fáni|Katar}}||''Riðlakeppni'' |- |[[HM 2026]]||align=left|<small>{{fáni|Bandaríkin}} & {{fáni|Kanada}}&{{fáni|Mexíkó}}</small>||''32 liða úrslit'' |} ==Flestir leikir== [[Mynd:Lothar Matthäus.jpg|thumb|upright|Lothar Matthäus lék 150 landsleiki og fór á níu stórmót fyrir Þýskaland, og var fyrirliði liðsins þegar það sigraði HM 1990.]] # [[Lothar Matthäus]]: 150 # [[Miroslav Klose]]: 137 # [[Lukas Podolski]]: 130 # [[Bastian Schweinsteiger]]: 121 # [[Philipp Lahm]]: 113 ==Flest mörk== # [[Miroslav Klose]]: 71 # [[Gerd Müller]]: 68 # [[Lukas Podolski]]: 49 # [[Rudi Völler]]: 47 # [[Jürgen Klinsmann]]: 47 == Þjálfarar == [[Mynd:BUNDEsarchiv herberger.jpg|thumb|[[Sepp Herberger]] var landsliðsþjálfari í 18 ár.]] {| class="wikitable" |- |2026-|| [[Jürgen Klopp]] |- |2023-2026|| [[Julian Nagelsmann]] |- |2021-2023|| [[Hansi Flick]] |- |2006-2021 || [[Joachim Löw]] |- |2004–2006 || [[Jürgen Klinsmann]] |- |2000–2004 || [[Rudi Völler]] |- |1998–2000 || [[Erich Ribbeck]] |- |1990–1998 || [[Berti Vogts]] |- |1984–1990 || [[Franz Beckenbauer]] |- |1978–1984 || [[Jupp Derwall]] |- |1964–1978 || [[Helmut Schön]] |- |1950–1964<br />1938–1942 || [[Sepp Herberger]]* |- |1923–1938 || [[Otto Nerz]] |} === Aðstoðarþjálfarar === * [[Dettmar Cramer]] * [[Udo Lattek]] * [[Michael Skibbe]] (2000–2004) * [[Horst Köppel]] (1984–1986) * [[Albert Sing]] * [[Rainer Bonhof]] * [[Joachim Löw]] (2004–2006) == Þekktir leikmenn sem hafa spilað fyrir Þýskaland == [[Mynd:Lukas Podolski 2.jpg|200px|thumb|[[Lukas Podolski]] spiaði sinn fyrsta landsleik 19 ára gamall árið 2004.]] [[Mynd:Bernd Schneider 2005.jpg|200px|thumb|[[Bernd Schneider]] hefur stundum fengið að kíkja á æfingar hjá þýska landsliðinu.]] {| |valign="top"| * [[Michael Ballack]] * [[Franz Beckenbauer]] * [[Oliver Bierhoff]] * [[Paul Breitner]] * [[Andreas Brehme]] * [[Torsten Frings]] * [[Bastian Schweinsteiger]] * [[Mario Gomez]] * [[Thomas Hässler]] * [[Helmut Haller]] * [[Dietmar Hamann]] * [[Oliver Kahn]] * [[Jürgen Klinsmann]] |width="50"|&nbsp; |valign="top"| * [[Miroslav Klose]] * [[Jürgen Kohler]] * [[Philipp Lahm]] * [[Pierre Littbarski]] * [[Sepp Maier]] * [[Lothar Matthäus]] * [[Andreas Möller]] * [[Gerd Müller]] * [[Günter Netzer]] * [[Wolfgang Overath]] * [[Lukas Podolski]] * [[Helmut Rahn]] * [[Karl-Heinz Rummenigge]] |width="50"|&nbsp; |valign="top"| * [[Matthias Sammer]] * [[Mehmet Scholl]] * [[Harald Schumacher|Harald "Toni" Schumacher]] * [[Bernd Schuster]] * [[Fredi Bobic]] * [[Uwe Seeler]] * [[Toni Turek]] * [[Berti Vogts]] * [[Rudi Völler]] * [[Fritz Walter]] * [[Wolfgang Weber]] * [[Mesut Özil]] |} [[Flokkur:Evrópsk knattspyrnulandslið]] [[Flokkur:Karlalandslið í knattspyrnu]] l5b5wg0roqr61lbhv0on6ozay6a1i6t 0 157569 1973348 1972404 2026-07-25T06:56:11Z Nesi13 106374 1973348 wikitext text/x-wiki {{knattspyrnulið | Fullt nafn = Lillestrøm Sportsklubb | Gælunafn = Kanarifugla (''Kanarífuglarnir''), Fugla(''Fuglarnir'') | Stofnað = 2. apríl 1917 | Leikvöllur = Åråsen Stadion, [[Lillestrøm]] | Stærð = 11.500 | Knattspyrnustjóri = {{NOR}} [[Hans Erik Ødegaard]] | Deild = [[Eliteserien]] | pattern_b1 =_lillestrom1617h | pattern_la1 =_lillestrom1617h | pattern_la2 =_lillestrom17a | pattern_b2 = _lillestrom17a | pattern_ra1 =_lillestrom1617h | pattern_ra2 =_lillestrom17a | pattern_sh1 =_lillestrom17a | pattern_sh2 = _lillestrom1617h | pattern_so1 = | leftarm1 = 000000 | leftarm2 = 000000 | body1 = FFFF00 | body2 = 000000 | rightarm1 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts1 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks1 = FFE500 | socks2 =000000 }} '''Lillestrøm''' er [[Noregur|norskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnu]]lið frá [[Lillestrøm]]. Heimavöllur félagsins heitir Åråsen Stadion. Lillestrøm hefur unnið [[Eliteserien|norsku úrvalsdeildina]] 5 sinnum, síðast árið 1989 og [[Norgesmesterskapet i fotball for menn|bikarkeppnina]] 7 sinnum, síðast árið 2025. Meðal Íslendinga sem hafa spilað með liðinu eru [[Rúnar Kristinsson]], [[Heiðar Helguson]], [[Arnór Smárason]], [[Hólmbert Friðjónsson]] og [[Ríkharður Daðason]]. [[Teitur Þórðarson]] þjálfaði liðið um nokkurra ára skeið. == Leikmenn == === Leikmannhópur === Miðað við 25. júlí 2026 {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=NOR|pos=GK|name=[[Stefan Hagerup]]}} {{Fs player|no=2|nat=NOR|pos=DF|name=[[Lars Ranger]]}} {{Fs player|no=3|nat=NOR|pos=DF|name=[[Sturla Ottesen]]}} {{Fs player|no=4|nat=NOR|pos=DF|name=[[Espen Garnås]]}} {{Fs player|no=5|nat=NOR|pos=DF|name=[[Sander Moen Foss]]}} {{Fs player|no=6|nat=NOR|pos=MF|name=[[Harald Woxen]]}} {{Fs player|no=7|nat=SWE|pos=MF|name=[[Linus Alperud]]}} {{Fs player|no=8|nat=NOR|pos=MF|name=[[Markus Karlsbakk]]}} {{Fs player|no=9|nat=NGA|pos=FW|name=[[Kparobo Arierhi]]}} {{Fs player|no=10|nat=NOR|pos=FW|name=[[Thomas Lehne Olsen]]}} {{Fs player|no=11|nat=Denmark|pos=DF|name=[[Frederik Elkær]]}} {{Fs player|no=12|nat=SWE|pos=GK|name=[[Pontus Dahlberg]]}} {{Fs player|no=14|nat=NOR|pos=MF|name=[[Gustav Nyheim]]}} {{Fs player|no=15|nat=SWE|pos=FW|name=[[Gustav Nordh]]}} {{Fs player|no=17|nat=NOR|pos=FW|name=[[Eric Kitolano]]}} {{Fs player|no=18|nat=NOR|pos=MF|name=[[Kevin Krygård]]}} {{Fs player|no=19|nat=SWE|pos=FW|name=[[Camil Jebara]]}} {{Fs player|no=20|nat=ANG|pos=FW|name=[[Felix Vá]]}} {{Fs player|no=21|nat=NGA|pos=DF|name=[[Tochukwu Joseph]]}} {{Fs player|no=22|nat=NOR|pos=DF|name=[[John Kitolano]]}} {{Fs player|no=25|nat=NOR|pos=MF|name=[[Leandro Neto]]}} {{Fs player|no=26|nat=NOR|pos=FW|name=[[Yaw Paintsil]]}} {{Fs player|no=27|nat=NOR|pos=FW|name=[[Markus Wæhler]]}} {{Fs player|no=28|nat=NOR|pos=DF|name=[[Ruben Gabrielsen]]|other=[[Captain (association football)|Fyrirliði]]}} {{Fs player|no=29|nat=Kosovo|pos=MF|name=[[Ylldren Ibrahimaj]]}} {{Fs player|no=35|nat=NOR|pos=DF|name=[[Filip Reshane]]}} {{Fs player|no=36|nat=NOR|pos=DF|name=[[Isa Daniel Jallow]]}} {{Fs player|no=41|nat=NOR|pos=FW|name=[[Ivar Winje]]}} {{Fs player|no=47|nat=NOR|pos=DF|name=[[Stian Kristiansen]]}} {{Fs player|no=77|nat=NOR|pos=FW|name=[[Fredrik Gulbrandsen]]}} {{Fs player|nat=NGA|pos=FW|name=[[Seun Akanji]]}} {{Fs end}} === Úti á láni === {{Fs start}} {{Fs player|no=30|nat=NOR|pos=DF|name=[[Lucas Svenningsen]]||other=<small>á láni hjá [[Tromsdalen UIL]]}} {{Fs player|no=31|nat=NOR|pos=MF|name=[[Angelos Chaminta]]||other=<small>á láni hjá [[Kongsvinger IL]]}} {{Fs end}} == Titlar == === [[Eliteserien|Deildarmeistarar]] (5)<ref name="Seriemesterskap herrer - Norges Fotballforbund">{{cite web| url=https://www.fotball.no/tema/om-nff/statistikk-og-historikk/seriemesterskap-herrer/| title=Seriemesterskap herrer - Norges Fotballforbund|publisher=fotball.no | access-date=2026-05-10}}</ref> === 1958-1959, 1976, 1977, 1986, 1989 === [[Norgesmesterskapet i fotball for menn|Bikarmeistarar]] (7)<ref name="Norgesmestere menn - Norges Fotballforbund">{{cite web| url=https://www.fotball.no/tema/om-nff/statistikk-og-historikk/norgesmestere-menn-/| title=Norgesmestere menn - Norges Fotballforbund|publisher=fotball.no | access-date=2026-05-10}}</ref> === 1977, 1978, 1981, 1985, 2007, 2017, 2025 == Tenglar == * [https://www.lsk.no/ Heimasíða félagsins] == Tilvísanir og heimildir == [[Flokkur:Norsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Lillestrøm]] ltztv2yigak72mserib8ll56tbzzx1x 0 157944 1973293 1962391 2026-07-24T15:06:53Z TKSnaevarr 53243 1973293 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Kalífi Rasídunveldisins | ætt = Banu Taym | skjaldarmerki = | nafn = Abú Bakr<br>أَبُو بَكْرٍ | mynd = MAHOMA Y ABUBEKER EN LA CUEVA.- Miniatura turca. siglo XVII. Dresde, Biblioteca Nacional de Sajonia (Abu Bakr).jpg | skírnarnafn = Abú Bakr Abdúlla ibn Ósman Abú Quhafa | fæðingardagur = [[27. október]] [[573]] | fæðingarstaður = [[Mekka]], [[Hejaz]], [[Arabía|Arabíu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|634|8|23|573|10|27}} | dánarstaður = [[Medína]], Hejaz, [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldinu]] | grafinn = [[Moska spámannsins]], Medína | ríkisár = [[8. júní]] [[632]] – [[23. ágúst]] [[634]] | faðir = [[Uthman Abu Quhafa]] | móðir = [[Salma Umm al-Khair]] | maki = Qutaylah bint Abd-al-Uzza (skilin)<br>Umm Rumān<br>Asma bint Umais<br>Habibah bint Kharijah | börn = 6 | titill_maka = Eiginkonur }} '''Abú Bakr''' (27. október 573 – 23. ágúst 634) var vinur, ráðgjafi og tengdafaðir [[Múhameð|Múhameðs spámanns]], upphafsmanns [[íslam]]strúar. Abú Bakr var einn af þeim fyrstu sem snerust til íslamstrúar og varð síðar fyrstur „[[Kalífadæmi hinna réttlátu|réttleiddu kalífanna]]“ fjögurra sem réðu yfir fyrsta stórveldi múslima eftir andlát Múhameðs. Kalífatíð Abú Bakrs var stutt, en á þeim tíma hófu múslimar [[Landvinningar múslima|stórtæka landvinninga]] og unnu hernaðarsigra gegn tveimur stærstu veldum þessa tíma, [[Austrómverska keisaradæmið|Býsansríkinu]] og [[Sassanídar|Sassanídaveldinu]]. Skiptar skoðanir eru um Abú Bakr eftir trúardeildum múslima. Hann er dáður meðal [[súnní]]ta en [[Sjía|sjítar]] líta á hann sem valdaræningja sem hrifsaði til sín völd frá útvöldum eftirmanni Múhameðs, [[Alí ibn Abu Talib|Alí]]. ==Æviágrip== Abú Bakr fæddist árið 573 í [[Mekka]] og var kominn af auðugri kaupmannsfjölskyldu úr arabíska [[Kúreisj]]-ættbálknum. Hann hlaut ungur mikinn áhuga á [[kameldýr]]um vegna samskipta sinna við [[Bedúínar|Bedúína]]. Nafnið Abú Bakr var dregið af dálæti hans á kameldýrunum, en nafnið merkti upphaflega „faðir eða verndari afkvæmis kameldýrs“. [[Múhameð]] gaf nafni vinar síns síðar merkinguna „sá er guð bjargaði frá logum vítis“.<ref name=vísindavefur1>{{Vísindavefurinn|73203|Hver var Abu Bakr og hvaða áhrif hafði hann á íslam?|höfundur=Daníel Freyr Birkisson|höfundur2=Guðjón Bjartur Benediktsson|skoðað=28. mars 2024|dags=10. mars 2017}}</ref> Abú Bakr tók þátt í kaupmennsku fjölskyldu sinnar og varð auðugur á verslun með vefnaðarvörur. Hann varð brátt höfðingi ættbálks síns þótt faðir hans væri enn á lífi. Þegar Abú Bakr sneri heim úr verslunarferð einni frétti hann að Múhameð, sem hann hafði þekkt frá barnæsku, hefði lýst sig spámann nýrra trúarbragða, [[íslam]]s. Abú Bakr varð fljótt hrifinn af nýju trúnni og varð einn hinna fyrstu utan fjölskyldu Múhameðs sem snerust til íslamstrúar. Þar sem Abú Bakr var vinsæll og áhrifamikill fylgdu margir Kúreisj-arabar fordæmi hans, meðal annars mestöll fjölskylda hans, vinir hans og fjölmargir þrælar sem hann ku hafa keypt í því skyni að frelsa þá.<ref name=vísindavefur1/> Margir aðrir voru þó andsnúnir útbreiðslu nýju trúarinnar og því einkenndust upphafsár íslams á Arabíuskaga af vopnuðum átökum milli múslima og heiðinna Araba. Abú Bakr var förunautur og ráðgjafi Múhameðs í þessum átökum, sem leiddu til þess að múslimar náðu að endingu yfirtökum í Arabíu.<ref name=vísindavefur1/> Múhameð lést árið 632 eftir veikindi. Sagt er að Abú Bakr hafi verið viðstaddur þegar mannfjöldi safnaðist saman til að syrgja spámanninn og hafi kysst og blessað lík hans. Mikil óvissa spratt upp um hver eftirmaður Múhameðs sem leiðtogi múslima ætti að vera og deilt var um hvort það ætti að vera Abú Bakr, sem hafði verið ráðgjafi Múhameðs og trúnaðarvinur hans, eða [[Alí ibn Abu Talib]], tengdasonur Múhameðs sem margir töldu að Múhameð hefði í reynd útnefnt sem eftirmann sinn.<ref name=vísindavefur1/> Svo fór að endingu að Abú Bakr varð fyrir valinu og varð fyrsti [[kalífi]] íslamstrúar. Það átti hann meðal að þakka [[Ómar mikli|Ómari ibn al-Khattab]], sem hafði útnefnt Abú Bakr og beitt sannfæringarkrafti sínum til að auka fylgi við hann.<ref name=vísindavefurinn2>{{Vísindavefurinn|73284|Hverjir voru helstu leiðtogar íslams strax eftir dauða Múhameðs?|höfundur=Andri Már Hermannsson|höfundur2=Arnþór Daði Guðmundsson|höfundur3=Bjarki Kolbeinsson|höfundur4=Ólöf Rún Gunnarsdóttir|skoðað=28. mars 2024|dags=17. mars 2017}}</ref> Alí féllst með semingi á valdatöku Abú Bakrs.<ref name=mbl1996>{{Tímarit.is|3312072|Rangtúlkaðar kenningar|útgáfudagsetning=23. nóvember 1996|blað=''Lesbók Morgunblaðsins''|skoðað=16. júní 2020|höfundur=Jóhanna Kristjónsdóttir|blaðsíða=14}}</ref> Abú Bakr var aðeins kalífi í rúm tvö ár, frá 632 til 634. Sá tími var þó mikill umbrotatími í sögu íslams og einkenndist af hernaði múslima út fyrir Arabíuskaga. Kalífadæmið háði stríð gegn tveimur voldugustu ríkjum þessa tíma, [[Austrómverska keisaradæmið|Býsansríkinu]] og [[Sassanídar|Sassanídaveldinu]], og tókst að auka verulega við yfirráðasvæði sitt á kostnað þeirra.<ref name=vísindavefurinn2/> Abú Bakr lést úr veikindum árið 634 en hann hafði þá útnefnt Ómar sem eftirmann sinn. Ómar tók því við sem annar kalífi Rasídunveldisins í samræmi við óskir Abú Bakrs. Abú Bakr var þekktur fyrir að vera eini kalífinn í sögu íslams sem endurgreiddi alla fjármuni sem hann þénaði á valdatíð sinni.<ref name=vísindavefurinn2/> ==Skiptar skoðanir múslima um Abú Bakr== Deilan um það hver eftirmaður Múhameðs hefði átt að vera er helsta orsökin fyrir klofnun íslamstrúar í trúardeildirnar [[súnní]] og [[sjía]]. Súnnítar líta svo á að valdataka Abú Bakrs og eftirmanna hans, [[Ómar ibn al-Khattab|Ómars]] og [[Ósman]]s, hafi verið réttmæt og líta á þá sem fyrstu þrjá „réttlátu kalífana“. Sjítar líta hins vegar svo á að Abú Bakr hafi með óréttmætum hætti hrifsað til sín völd frá réttmætum arftaka Múhameðs, [[Alí ibn Abu Talib]].<ref>{{Vísindavefurinn|2841|Hver er munurinn á súnnítum og sjíta-múslimum?|höfundur=Haraldur Ólafsson|skoðað=28. mars 2024|dags=7. nóvember 2002}}</ref> Alí varð síðar fjórði kalífi Rasídunveldisins en þá var of seint að vinna bug á sundrungunni sem þessi deila hafði ollið meðal múslima.<ref name=mbl1996/> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]] | frá =[[8. júní]] [[632]] | til =[[23. ágúst]] [[634]] | fyrir = Fyrstur í embætti | eftir =[[Ómar ibn al-Khattab|Ómar]] }} {{Töfluendir}} {{Réttleiddu kalífarnir}} {{fd|573|634}} [[Flokkur:Kalífar Rasídunveldisins]] frhnh5c2mcd4k2au9rldzkxs02ywgut 0 162876 1973287 1855315 2026-07-24T15:04:01Z TKSnaevarr 53243 1973287 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Anna prinsessa | mynd = Princess Anne October 2015.jpg | myndatexti = Anna árið 2015.<br>[[File:Coat of Arms of Anne, the Princess Royal.svg|Skjaldarmerki Önnu|45px]] | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1950|8|15}} | fæðingarstaður = [[Clarence-hús]]i, [[London]], [[Bretland]]i | fæðingarnafn = Anne Elizabeth Alice Louise Mountbatten-Windsor | þjóðerni = [[Bretland|Bresk]] | þekkt_fyrir = | starf = Aðalskona | trú = [[Enska biskupakirkjan]] | maki = [[Mark Phillips]] (g. 1973; sk. 1992)<br>[[Timothy Laurence]] (g. 1992) | foreldrar = [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]] & [[Filippus prins, hertogi af Edinborg|Filippus prins]] | börn = 2 | undirskrift = }} '''Anna, konunglega prinsessan''' (f. 15. ágúst 1950) er annað barn og eina dóttir [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabetar 2. Bretadrottningar]] og [[Filippus prins, hertogi af Edinborg|Filippusar prins, hertogans af Edinborg]].<ref>{{Tímarit.is|4034270|Anna prinsessa kjaftaskurinn í bresku konungsfjölskyldunni|útgáfudagsetning=22. júní 1986|blað=[[Tíminn]]|skoðað=31. mars 2021}}</ref> Hún er sú 18. í erfðaröðinni að bresku krúnunni og hefur borið titilinn konungleg prinsessa frá árinu 1987.<ref name="news.bbc.co.uk">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/2498771.stm|title=Princess Anne's colourful royal career|date=21 November 2002|publisher=BBC|access-date=11 November 2017|archive-date=13 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080213122012/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/2498771.stm|url-status=live}}</ref> Anna fæddist í Clarence-húsi í London, gekk í Benenden-skóla og hóf störf í þágu krúnunnar á fullorðinsaldri. Hún varð kunn [[Hestamennska|hestakona]] og vann ein gullverðlaun í Evrópumeistarakeppinni árið 1971 og tvenn silfurverðlaun árið 1975.<ref>{{cite news|title=Senior European Championship Results|work=[[British Eventing]] Governing Body|url=http://www.britisheventing.com/page.asp?section=264&sectionTitle=Senior..|access-date=15 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121211011225/http://www.britisheventing.com/page.asp?section=264&sectionTitle=Senior..|archive-date=11 December 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[Sumarólympíuleikarnir 1976|Árið 1976]] varð hún fyrsti meðlimur bresku konungsfjölskyldunnar til að keppa á [[Ólympíuleikarnir|Ólympíuleikum]]. Konunglega prinsessan gegndi ýmsum opinberum skyldum í þágu drottningarinnar.<ref name="royaluk">{{cite web |title=The Princess Royal |url=https://www.royal.uk/the-princess-royal |website=The Royal Family}}</ref> Hún er verndari rúmlega 300 félagasamtaka.<ref name="royaluk" /> Líknarstörf hennar snúast um [[íþróttir]], [[vísindi]], fólk með [[fötlun]] og heilbrigðismál í [[þróunarlönd]]um. Anna hefur starfað í tengslum við [[Barnaheill]] í rúm 50 ár og var tilnefnd til [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlauna Nóbels]] árið 1990 fyrir störf sín með samtökunum.<ref name="Save-Anne">{{cite web|url=https://www.savethechildren.org.uk/about-us/who-we-are/our-organisation/our-patron-princess-anne|title=Our Patron Princess Anne|publisher=Save the Children UK|access-date=14 March 2018|archive-date=15 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315134616/https://www.savethechildren.org.uk/about-us/who-we-are/our-organisation/our-patron-princess-anne|url-status=live}}</ref> Árið 1973 giftist Anna [[Stöðuheiti í breska hernum|höfuðsmanninum]] [[Mark Phillips]] en þau slitu samvist árið 1989 og hlutu lögskilnað árið 1992. Hjónin eignuðust tvö börn, [[Zara Tindall|Zöru]] og [[Peter Phillips]], og fimm barnabörn. Aðeins fáum mánuðum eftir skilnaðinn giftist Anna yfirforingjanum (nú varaflotaforingjanum) [[Timothy Laurence|Sir Timothy Laurence]], sem hún hafði kynnst á meðan hann var hesthússtjóri móður hennar frá 1986 til 1989. ==Tilvísanir== <references/> {{f|1950}} [[Flokkur:Breskar prinsessur]] [[Flokkur:Breskir flotaforingjar]] [[Flokkur:Breskir hestamenn]] [[Flokkur:Windsor-ætt]] pji0q0ogx66dbv25nu30r6e6v7z16j6 0 164202 1973309 1958537 2026-07-24T16:54:55Z Berserkur 10188 1973309 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Giannis Antetokounmpo | image = Giannis Antetokounmpo (51915153421) (cropped).jpg | caption = Antetokounmpo með [[Milwaukee Bucks|Bucks]] árið 2022 | position = Framherji | height_ft = 6 | height_in = 11 | weight_lb = 243 | league = [[National Basketball Association|NBA]] | team = [[Miami Heat]] | number = 34 | birth_date = {{birth date and age|1994|12|6}} | birth_place = [[Aþena]], Grikkland | national_team = {{flagdeco|GRE}} Grikkland | draft_year = 2013 | draft_round = 1 | draft_pick = 15 | draft_team = [[Milwaukee Bucks]] | years1 = 2011–2013 | team1 = [[EFAO Zografou B.C.|Filathlitikos]] | years2 = 2013–2026 | team2 = [[Milwaukee Bucks]] | years3 = 2026- | team3 = [[Miami Heat]] }} '''Giannis Sina Ugo Antetokounmpo''' (fæddur árið 1994) er grískur körfuknattleiksmaður sem spilar með [[Miami Heat]]. Hann hefur verið kallaður ''gríska undrið'' eða ''Greek Freak'' og hefur unnið til tveggja MVP (Most valuable player) titla í [[NBA]]-deildinni 2019 og 2020, og varð ásamt [[Kareem Abdul-Jabbar]] og [[LeBron James]] sem einn af leikmönnum sem hafa unnið til þessa verðlauna fyrir 26 ára aldur. Antetokounmpo vann einnig verðlaunin varnarmaður ársins 2020 og varð sá eini ásamt [[Michael Jordan]] (1988) og [[Hakeem Olajuwon]] (1994) til að hreppa þann titil með MVP sama ár. Að auki hefur hann verið valinn 5 sinnum í NBA-stjörnuleikinn. Antetokounmpo er í 42. sæti yfir stigahæstu leikmönnum NBA-deildarinnar og í 12. sæti yfir flestar þrefaldar tvennur. Giannis leiddi Milwaukee Bucks til úrslita NBA 2021 þegar liðið vann [[Phoenix Suns]] 4-2. Hann var valinn MVP í úrslitum og skoraði 50 stig í lokaleiknum. Hann vann [[Bikarkeppni NBA]] með Bucks árið 2024. Árið 2026 hélt hann til Miami Heat. Antetokounmpo er sonur nígerískra innflytjenda í Grikklandi. Hann á fjóra bræður og hafa þrír þeirra, Alex, Kostas og Thanasis, leikið í NBA. Fjölskyldan flutti til [[Milwaukee]] þegar hann hóf að spila með Bucks, 18 ára að aldri. ==Heimild== * {{wpheimild|tungumál= en|titill= Giannis Antetokounmpo|mánuðurskoðað= 24. júní.|árskoðað= 2021 }} ==Tengill== *[https://www.nba.com/stats/player/203507/ NBA tölfræði Giannis A.] {{DEFAULTSORT:Antetokounmpo, Giannis }} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1994]] [[Flokkur:Grískir körfuknattleiksmenn]] [[Flokkur:NBA leikmenn]] 4e7x38mh50u5roj31onkej5e9611h3o 0 165026 1973305 1948136 2026-07-24T16:01:00Z TKSnaevarr 53243 /* Stjórnmálaferill */ 1973305 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = H. C. Hansen | mynd = HC Hansen.png | titill= [[Forsætisráðherra Danmerkur]] | stjórnartíð_start = [[1. febrúar]] [[1955]] | stjórnartíð_end = [[19. febrúar]] [[1960]] | einvaldur = [[Friðrik 9.]] | forveri = [[Hans Hedtoft]] | eftirmaður = [[Viggo Kampmann]] | myndatexti1 = Hansen árið 1959. | fæddur = [[8. nóvember]] [[1906]] | fæðingarstaður = [[Árósar|Árósum]], [[Danmörk]]u | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1960|2|19|1906|11|8}} | dánarstaður = [[Kaupmannahöfn]], Danmörku | þjóderni = [[Danmörk|Danskur]] | maki = | stjórnmálaflokkur = [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Danmörk)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] | börn = | bústaður = | atvinna = Leturfræðingur | háskóli = [[Kaupmannahafnarháskóli]] | starf = | trúarbrögð = |undirskrift = }} '''Hans Christian Svane Hansen''', kallaður '''H. C. Hansen''' (8. nóvember 1906 – 19. febrúar 1960), var [[forsætisráðherra Danmerkur]] frá 1. febrúar 1955 til dauðadags. == Bakgrunnur== H. C. Hansen var kominn af verkamannaætt frá [[Árósar|Árósum]] og nam [[leturfræði]]. Hann gekk snemma til liðs við [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Danmörk)|Jafnaðarmannaflokkinn]] og var formaður ungliðahreyfingar hans frá 1933 til 1937. == Stjórnmálaferill == Hansen var kjörin á [[danska þingið]] árið 1936 og sat þar til dauðadags. Hann var náinn samstarfsmaður [[Hans Hedtoft]] og tók við af honum sem ritari Jafnaðarmannaflokksins árið 1939. Hansen var leystur úr því embætti á tíma [[Hernám Danmerkur|þýska hernámsins]] í [[seinni heimsstyrjöldin]]ni. Á meðan Danmörk var hernumin sat Hansen í ólöglegri samskiptanefnd milli danskra ráðamanna og [[Frelsisráð Danmerkur|Frelsisráðsins]], sem stýrði [[Andspyrnuhreyfingin í Danmörku|andspyrnu gegn hernámsliðinu]]. Frá 1943 til 1946 njósnaði H. C. Hansen fyrir [[Bandaríkin]] og upplýsti þau meðal annars um verslunarsamninga Dana við [[Sovétríkin]] og samstarf þeirra með Þjóðverjum á stríðsárunum.<ref>{{Cite web | url = http://dr.dk/Nyheder/Indland/2008/06/04/122849.htm | title = Tidligere statsminister var spion for USA | author = [[Troels Jensen]] | publisher = [[DR Nyheder]] | date = 4. júní 2008 }}</ref> Í ríkisstjórninni sem stofnuð var við frelsun Danmerkur árið 1945 varð Hansen fjármálaráðherra. Hann tók aftur við því embætti í ríkisstjórn Hedtofts frá 1947 til 1950.<ref>{{Tímarit.is|1106523|H. C. Hansen forsætisráðherra|blað=[[Alþýðublaðið]]|höfundur=Vilhjálmur S. Vilhjálmsson|blaðsíða=5; 7|útgáfudagsetning=8. nóvember 1956}}</ref> Árið 1953 varð Hansen utanríkisráðherra og síðan forsætisráðherra þegar Hedtoft lést í janúar 1955.<ref>{{Tímarit.is|1298195|Hinn nýskipaði forsætisráðherra Dana: Góðviljaður, dyggur og snjall|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Hakon Stangerup|blaðsíða=9|útgáfudagsetning=18. febrúar 1955}}</ref> Hansen gegndi utanríkisráðherraembættinu samhliða forsætisráðherraembættinu til ársins 1958. Hann sýktist af [[krabbamein]]i stuttu síðar og lést árið 1960.<ref>{{Tímarit.is|2059043|Í minningu H. C. Hansens|blað=[[Alþýðublaðið]]|höfundur=Vilhjálmur S. Vilhjálmsson|blaðsíða=4; 14|útgáfudagsetning=28. febrúar 1960}}</ref> H.C. Hansen var hlynntur því að leiða Danmörku inn í [[Atlantshafsbandalagið]] árið 1949 og var ötull stuðningsmaður danskrar samvinnu við [[Bandaríkin]] og lýðræðisríki Vestur-Evrópu. Þegar [[Vestur-Þýskaland]] hlaut aðild að Atlantshafsbandalaginu árið 1955 samdi Hansen við stjórnvöldin í [[Bonn]] og gaf út með þeim sameiginlega yfirlýsingu þar sem réttindi danska minnihlutans í [[Suður-Slésvík]] voru tryggð. Haustið 1957 tók stjórn Hansens þátt í innflutningi [[kjarnorkuvopn]]a á danska grundu þegar hann samþykkti beiðni bandaríska sendiherrans um flutning „skotfæra sérstaks eðlis“ til [[Grænland]]s (sem var þá danskt [[amt]]). Á kosningaplakötum fyrr sama ár höfðu Jafnaðarmenn þó notað slagorðið „H. C. Hansen segir nei við kjarnavopnum í Danmörku.“<ref>{{Cite book | author = [[Erik Valeur (journalist)|Erik Valeur]] og Andre | title = Magtens bog | publisher = Aschehoug | year = 2002 }} Magtens Galleri, Arne Gaardmand</ref> Hansen var talinn lausnamiðaður og á stjórnartíð hans voru ný lífeyrislög innleidd árið 1957. Á ráðherratíð hans tóku ný skólalög jafnframt gildi. == Eitt og annað == H. C. Hansen hafði samið ljóð og söngva frá unga aldri og flutti þau gjarnan sjálfur. Hann þýddi jafnframt fjölda fagurbókmennta á dönsku.<ref>{{Cite web| url =http://danskforfatterleksikon.dk/1850bib/HHCHansen.htm | title=H.C. Hansen (1906-1960) | publisher=danskforfatterleksikon.dk | accessdate= 29. september 2021}}</ref> Þann 4. júní 2008 færði Peer Henrik Hansen rök fyrir því í doktorsritgerð sinni við [[Hróarskelduháskóli|Hróarskelduháskóla]] að H. C. Hansen hefði unnið með bandarísku leyniþjónustunni í og eftir [[seinni heimsstyrjöldin]]a en ekki væri ljóst hvaða stöðu hann hefði haft. == Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=[[Forsætisráðherra Danmerkur]] |frá=[[1. febrúar]] [[1955]] |til=[[19. febrúar]] [[1960]] |fyrir=[[Hans Hedtoft]] |eftir=[[Viggo Kampmann]] }} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Danmerkur}} {{DEFAULTSORT:Hansen, H. C.}} {{fd|1906|1960}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Danmerkur]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Danmerkur]] itjb9v9swqlfdcllx6k09psgevfbv9l 0 184534 1973260 1973257 2026-07-24T12:02:45Z Akigka 183 1973260 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst af fylgdarmönnum Eiríks rauða sem fylgdu honum frá Íslandi árið 985 e.Kr. Í [https://sagadb.org/graenlendinga_saga.is Grænlendingasögu]: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriði tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er einnig að finna í [https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm Landnámabók.] C-14 aldursgreining á beinum af húsdýrum og mönnum frá bæði í Eystri- og Vesturbyggð styrkja þessar frásögur.<ref>{{Bókaheimild|titill=The Demise of Norse Greenland. Í bókinni Vikings The North Atlantic Saga.|höfundur=McGovern, T.H.|útgefandi=Smithsonian Institution Press|ár=2000}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu oftast bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna voru á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leiti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá fjarðarströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi, af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir. [https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/] Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ – eða um það bil 500 þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|alt=Nútímabúskapur í Vatnahverfi|Nútímabúskapur í Vatnahverfi]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] (Igaliku Kujalleq) var félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. [[Dómkirkja|Dómkirkjan]] var hér og erlendir kaupmenn komu við í sjaldgæfum heimsóknum þeirra til Grænlands. Leifar eldri kirkja við bæina Undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til að stórbændur hafi haft mikil völd. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir til smáir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. Meðal annar nefnir [[Ívar Bárðarson|Ivar Bárðarson]] í ''Grænlandslýsingu'' sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrimsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem Helge Ingstad<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248}}</ref> taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''Einars þáttr Sokkasonar'' <ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í Miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref>. Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|alt=Rústir af kirkjunni Undir Höfða|Rústir af kirkjunni Undir Höfða]] Byggðin við Austurfjörð (í dag nefnt Igaliku Kujalleq) var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða sem var í um 15 km í norðvestur, þar sem var dómkirkja og [[biskup|biskupssetur]] Grænlendinga hinna fornu. Það var einnig lítil kirkja í Austurfirði, kölluð kirkjan Undir höfða. Klumpur af brendum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og góðir til búskapar með fjölda húsdýra, nautgripa, sauðféðs, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýnir að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt eftir því hvort það var í hlíðum og á undirlendi við firðina eða inn í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inn í landi af 20% af kjarr- og skóglendistegundum, ''Betula pubescens'' ([[Ilmbjörk]]), ''Betula glandulosa'' ([[Fjalldrapi]]) og ''Salix'' ([[Víðir (ættkvísl)|víðir]]). Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minkað hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mjög og jókst á grasi. Einnig má sjá að stór svæði höfðu bunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{Bókaheimild|titill=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change,|höfundur=Paul M. Ledger, Kevin J. Edwards og J. Edward Schofield|útgefandi=Eagle Hill Institute|ár=2014|árgangur=Special Volume 6: In the Footsteps of Vebæk Vatnahverfi Studies 2005–2011}}</ref> ==Brottflutningur== Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband var við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á sem ástæðan fyrir endalokum norrænna Grænlendinga, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|alt=Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{Bókaheimild|titill=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|höfundur=Andrew J. Dugmore, Thomas H. McGovern, Orri Vesteinsson, Jette Arneborg, Richard Streeter og Christian Keller,|útgefandi=National Academy of Sciences.]|ár=2012}}</ref> Haft er eftir Jette Arnenborg, Grænlandssérfræðingi á danska þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=AArhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] tf694mkjc7wazzygfoiwvd6w2brcu8f 1973261 1973260 2026-07-24T12:19:18Z Akigka 183 /* Landnám */ 1973261 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreining á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|alt=Nútímabúskapur í Vatnahverfi|Nútímabúskapur í Vatnahverfi]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] (Igaliku Kujalleq) var félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. [[Dómkirkja|Dómkirkjan]] var hér og erlendir kaupmenn komu við í sjaldgæfum heimsóknum þeirra til Grænlands. Leifar eldri kirkja við bæina Undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til að stórbændur hafi haft mikil völd. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir til smáir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. Meðal annar nefnir [[Ívar Bárðarson|Ivar Bárðarson]] í ''Grænlandslýsingu'' sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrimsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem Helge Ingstad<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248}}</ref> taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''Einars þáttr Sokkasonar'' <ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í Miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref>. Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|alt=Rústir af kirkjunni Undir Höfða|Rústir af kirkjunni Undir Höfða]] Byggðin við Austurfjörð (í dag nefnt Igaliku Kujalleq) var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða sem var í um 15 km í norðvestur, þar sem var dómkirkja og [[biskup|biskupssetur]] Grænlendinga hinna fornu. Það var einnig lítil kirkja í Austurfirði, kölluð kirkjan Undir höfða. Klumpur af brendum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og góðir til búskapar með fjölda húsdýra, nautgripa, sauðféðs, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýnir að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt eftir því hvort það var í hlíðum og á undirlendi við firðina eða inn í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inn í landi af 20% af kjarr- og skóglendistegundum, ''Betula pubescens'' ([[Ilmbjörk]]), ''Betula glandulosa'' ([[Fjalldrapi]]) og ''Salix'' ([[Víðir (ættkvísl)|víðir]]). Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minkað hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mjög og jókst á grasi. Einnig má sjá að stór svæði höfðu bunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{Bókaheimild|titill=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change,|höfundur=Paul M. Ledger, Kevin J. Edwards og J. Edward Schofield|útgefandi=Eagle Hill Institute|ár=2014|árgangur=Special Volume 6: In the Footsteps of Vebæk Vatnahverfi Studies 2005–2011}}</ref> ==Brottflutningur== Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband var við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á sem ástæðan fyrir endalokum norrænna Grænlendinga, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|alt=Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{Bókaheimild|titill=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|höfundur=Andrew J. Dugmore, Thomas H. McGovern, Orri Vesteinsson, Jette Arneborg, Richard Streeter og Christian Keller,|útgefandi=National Academy of Sciences.]|ár=2012}}</ref> Haft er eftir Jette Arnenborg, Grænlandssérfræðingi á danska þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=AArhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] a5gv1jsdxw2ma0jiqcmji7gk8wr4tdv 1973262 1973261 2026-07-24T12:21:03Z Akigka 183 /* Landnám */ 1973262 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreiningar á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|alt=Nútímabúskapur í Vatnahverfi|Nútímabúskapur í Vatnahverfi]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] (Igaliku Kujalleq) var félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. [[Dómkirkja|Dómkirkjan]] var hér og erlendir kaupmenn komu við í sjaldgæfum heimsóknum þeirra til Grænlands. Leifar eldri kirkja við bæina Undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til að stórbændur hafi haft mikil völd. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir til smáir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. Meðal annar nefnir [[Ívar Bárðarson|Ivar Bárðarson]] í ''Grænlandslýsingu'' sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrimsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem Helge Ingstad<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248}}</ref> taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''Einars þáttr Sokkasonar'' <ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í Miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref>. Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|alt=Rústir af kirkjunni Undir Höfða|Rústir af kirkjunni Undir Höfða]] Byggðin við Austurfjörð (í dag nefnt Igaliku Kujalleq) var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða sem var í um 15 km í norðvestur, þar sem var dómkirkja og [[biskup|biskupssetur]] Grænlendinga hinna fornu. Það var einnig lítil kirkja í Austurfirði, kölluð kirkjan Undir höfða. Klumpur af brendum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og góðir til búskapar með fjölda húsdýra, nautgripa, sauðféðs, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýnir að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt eftir því hvort það var í hlíðum og á undirlendi við firðina eða inn í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inn í landi af 20% af kjarr- og skóglendistegundum, ''Betula pubescens'' ([[Ilmbjörk]]), ''Betula glandulosa'' ([[Fjalldrapi]]) og ''Salix'' ([[Víðir (ættkvísl)|víðir]]). Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minkað hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mjög og jókst á grasi. Einnig má sjá að stór svæði höfðu bunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{Bókaheimild|titill=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change,|höfundur=Paul M. Ledger, Kevin J. Edwards og J. Edward Schofield|útgefandi=Eagle Hill Institute|ár=2014|árgangur=Special Volume 6: In the Footsteps of Vebæk Vatnahverfi Studies 2005–2011}}</ref> ==Brottflutningur== Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband var við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á sem ástæðan fyrir endalokum norrænna Grænlendinga, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|alt=Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{Bókaheimild|titill=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|höfundur=Andrew J. Dugmore, Thomas H. McGovern, Orri Vesteinsson, Jette Arneborg, Richard Streeter og Christian Keller,|útgefandi=National Academy of Sciences.]|ár=2012}}</ref> Haft er eftir Jette Arnenborg, Grænlandssérfræðingi á danska þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=AArhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] 8jzongl0rsolfvfc1twpa3a3tlaw3l4 1973263 1973262 2026-07-24T12:21:58Z Akigka 183 /* Brottflutningur */ 1973263 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreiningar á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|alt=Nútímabúskapur í Vatnahverfi|Nútímabúskapur í Vatnahverfi]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] (Igaliku Kujalleq) var félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. [[Dómkirkja|Dómkirkjan]] var hér og erlendir kaupmenn komu við í sjaldgæfum heimsóknum þeirra til Grænlands. Leifar eldri kirkja við bæina Undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til að stórbændur hafi haft mikil völd. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir til smáir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. Meðal annar nefnir [[Ívar Bárðarson|Ivar Bárðarson]] í ''Grænlandslýsingu'' sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrimsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem Helge Ingstad<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248}}</ref> taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''Einars þáttr Sokkasonar'' <ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í Miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref>. Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|alt=Rústir af kirkjunni Undir Höfða|Rústir af kirkjunni Undir Höfða]] Byggðin við Austurfjörð (í dag nefnt Igaliku Kujalleq) var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða sem var í um 15 km í norðvestur, þar sem var dómkirkja og [[biskup|biskupssetur]] Grænlendinga hinna fornu. Það var einnig lítil kirkja í Austurfirði, kölluð kirkjan Undir höfða. Klumpur af brendum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og góðir til búskapar með fjölda húsdýra, nautgripa, sauðféðs, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýnir að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt eftir því hvort það var í hlíðum og á undirlendi við firðina eða inn í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inn í landi af 20% af kjarr- og skóglendistegundum, ''Betula pubescens'' ([[Ilmbjörk]]), ''Betula glandulosa'' ([[Fjalldrapi]]) og ''Salix'' ([[Víðir (ættkvísl)|víðir]]). Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minkað hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mjög og jókst á grasi. Einnig má sjá að stór svæði höfðu bunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{Bókaheimild|titill=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change,|höfundur=Paul M. Ledger, Kevin J. Edwards og J. Edward Schofield|útgefandi=Eagle Hill Institute|ár=2014|árgangur=Special Volume 6: In the Footsteps of Vebæk Vatnahverfi Studies 2005–2011}}</ref> ==Brottflutningur== Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband væri við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á sem ástæðan fyrir endalokum norrænna Grænlendinga, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|alt=Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{Bókaheimild|titill=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|höfundur=Andrew J. Dugmore, Thomas H. McGovern, Orri Vesteinsson, Jette Arneborg, Richard Streeter og Christian Keller,|útgefandi=National Academy of Sciences.]|ár=2012}}</ref> Haft er eftir Jette Arnenborg, Grænlandssérfræðingi á danska þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=AArhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] 21e75flzc8kfjpu56qv521f1raak0hi 1973264 1973263 2026-07-24T12:22:17Z Akigka 183 /* Brottflutningur */ 1973264 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreiningar á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|alt=Nútímabúskapur í Vatnahverfi|Nútímabúskapur í Vatnahverfi]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] (Igaliku Kujalleq) var félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. [[Dómkirkja|Dómkirkjan]] var hér og erlendir kaupmenn komu við í sjaldgæfum heimsóknum þeirra til Grænlands. Leifar eldri kirkja við bæina Undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til að stórbændur hafi haft mikil völd. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir til smáir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. Meðal annar nefnir [[Ívar Bárðarson|Ivar Bárðarson]] í ''Grænlandslýsingu'' sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrimsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem Helge Ingstad<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248}}</ref> taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''Einars þáttr Sokkasonar'' <ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í Miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref>. Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|alt=Rústir af kirkjunni Undir Höfða|Rústir af kirkjunni Undir Höfða]] Byggðin við Austurfjörð (í dag nefnt Igaliku Kujalleq) var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða sem var í um 15 km í norðvestur, þar sem var dómkirkja og [[biskup|biskupssetur]] Grænlendinga hinna fornu. Það var einnig lítil kirkja í Austurfirði, kölluð kirkjan Undir höfða. Klumpur af brendum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og góðir til búskapar með fjölda húsdýra, nautgripa, sauðféðs, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýnir að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt eftir því hvort það var í hlíðum og á undirlendi við firðina eða inn í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inn í landi af 20% af kjarr- og skóglendistegundum, ''Betula pubescens'' ([[Ilmbjörk]]), ''Betula glandulosa'' ([[Fjalldrapi]]) og ''Salix'' ([[Víðir (ættkvísl)|víðir]]). Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minkað hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mjög og jókst á grasi. Einnig má sjá að stór svæði höfðu bunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{Bókaheimild|titill=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change,|höfundur=Paul M. Ledger, Kevin J. Edwards og J. Edward Schofield|útgefandi=Eagle Hill Institute|ár=2014|árgangur=Special Volume 6: In the Footsteps of Vebæk Vatnahverfi Studies 2005–2011}}</ref> ==Brottflutningur== Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband væri við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á sem ástæðan fyrir endalokum norrænna Grænlendinga, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|alt=Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{Bókaheimild|titill=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|höfundur=Andrew J. Dugmore, Thomas H. McGovern, Orri Vesteinsson, Jette Arneborg, Richard Streeter og Christian Keller,|útgefandi=National Academy of Sciences.]|ár=2012}}</ref> Haft er eftir Jette Arnenborg, Grænlandssérfræðingi á danska þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=AArhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] f6lepdsfvvs9r8mghfeo8nvucdhjud8 1973265 1973264 2026-07-24T12:22:39Z Akigka 183 /* Brottflutningur */ 1973265 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreiningar á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|alt=Nútímabúskapur í Vatnahverfi|Nútímabúskapur í Vatnahverfi]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] (Igaliku Kujalleq) var félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. [[Dómkirkja|Dómkirkjan]] var hér og erlendir kaupmenn komu við í sjaldgæfum heimsóknum þeirra til Grænlands. Leifar eldri kirkja við bæina Undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til að stórbændur hafi haft mikil völd. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir til smáir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. Meðal annar nefnir [[Ívar Bárðarson|Ivar Bárðarson]] í ''Grænlandslýsingu'' sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrimsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem Helge Ingstad<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248}}</ref> taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''Einars þáttr Sokkasonar'' <ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í Miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref>. Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|alt=Rústir af kirkjunni Undir Höfða|Rústir af kirkjunni Undir Höfða]] Byggðin við Austurfjörð (í dag nefnt Igaliku Kujalleq) var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða sem var í um 15 km í norðvestur, þar sem var dómkirkja og [[biskup|biskupssetur]] Grænlendinga hinna fornu. Það var einnig lítil kirkja í Austurfirði, kölluð kirkjan Undir höfða. Klumpur af brendum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og góðir til búskapar með fjölda húsdýra, nautgripa, sauðféðs, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýnir að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt eftir því hvort það var í hlíðum og á undirlendi við firðina eða inn í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inn í landi af 20% af kjarr- og skóglendistegundum, ''Betula pubescens'' ([[Ilmbjörk]]), ''Betula glandulosa'' ([[Fjalldrapi]]) og ''Salix'' ([[Víðir (ættkvísl)|víðir]]). Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minkað hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mjög og jókst á grasi. Einnig má sjá að stór svæði höfðu bunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{Bókaheimild|titill=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change,|höfundur=Paul M. Ledger, Kevin J. Edwards og J. Edward Schofield|útgefandi=Eagle Hill Institute|ár=2014|árgangur=Special Volume 6: In the Footsteps of Vebæk Vatnahverfi Studies 2005–2011}}</ref> ==Brottflutningur== [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband væri við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á sem ástæðan fyrir endalokum norrænna Grænlendinga, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{Bókaheimild|titill=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|höfundur=Andrew J. Dugmore, Thomas H. McGovern, Orri Vesteinsson, Jette Arneborg, Richard Streeter og Christian Keller,|útgefandi=National Academy of Sciences.]|ár=2012}}</ref> Haft er eftir Jette Arnenborg, Grænlandssérfræðingi á danska þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=AArhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] a0oz5hpndhkcp0j60tbp27pjiwr3t8k 1973266 1973265 2026-07-24T12:23:06Z Akigka 183 /* Brottflutningur */ 1973266 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreiningar á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|alt=Nútímabúskapur í Vatnahverfi|Nútímabúskapur í Vatnahverfi]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] (Igaliku Kujalleq) var félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. [[Dómkirkja|Dómkirkjan]] var hér og erlendir kaupmenn komu við í sjaldgæfum heimsóknum þeirra til Grænlands. Leifar eldri kirkja við bæina Undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til að stórbændur hafi haft mikil völd. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir til smáir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. Meðal annar nefnir [[Ívar Bárðarson|Ivar Bárðarson]] í ''Grænlandslýsingu'' sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrimsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem Helge Ingstad<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248}}</ref> taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''Einars þáttr Sokkasonar'' <ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í Miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref>. Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|alt=Rústir af kirkjunni Undir Höfða|Rústir af kirkjunni Undir Höfða]] Byggðin við Austurfjörð (í dag nefnt Igaliku Kujalleq) var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða sem var í um 15 km í norðvestur, þar sem var dómkirkja og [[biskup|biskupssetur]] Grænlendinga hinna fornu. Það var einnig lítil kirkja í Austurfirði, kölluð kirkjan Undir höfða. Klumpur af brendum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og góðir til búskapar með fjölda húsdýra, nautgripa, sauðféðs, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýnir að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt eftir því hvort það var í hlíðum og á undirlendi við firðina eða inn í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inn í landi af 20% af kjarr- og skóglendistegundum, ''Betula pubescens'' ([[Ilmbjörk]]), ''Betula glandulosa'' ([[Fjalldrapi]]) og ''Salix'' ([[Víðir (ættkvísl)|víðir]]). Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minkað hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mjög og jókst á grasi. Einnig má sjá að stór svæði höfðu bunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{Bókaheimild|titill=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change,|höfundur=Paul M. Ledger, Kevin J. Edwards og J. Edward Schofield|útgefandi=Eagle Hill Institute|ár=2014|árgangur=Special Volume 6: In the Footsteps of Vebæk Vatnahverfi Studies 2005–2011}}</ref> ==Brottflutningur== [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband væri við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á sem ástæðan fyrir endalokum norrænna Grænlendinga, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{Bókaheimild|titill=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|höfundur=Andrew J. Dugmore, Thomas H. McGovern, Orri Vesteinsson, Jette Arneborg, Richard Streeter og Christian Keller,|útgefandi=National Academy of Sciences|ár=2012}}</ref> Haft er eftir Jette Arnenborg, Grænlandssérfræðingi á danska þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=AArhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] 5xi65czp9fwtw8em5htp2umwqkfvil0 1973268 1973266 2026-07-24T12:26:50Z Akigka 183 /* Brottflutningur */ 1973268 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreiningar á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|alt=Nútímabúskapur í Vatnahverfi|Nútímabúskapur í Vatnahverfi]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] (Igaliku Kujalleq) var félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. [[Dómkirkja|Dómkirkjan]] var hér og erlendir kaupmenn komu við í sjaldgæfum heimsóknum þeirra til Grænlands. Leifar eldri kirkja við bæina Undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til að stórbændur hafi haft mikil völd. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir til smáir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. Meðal annar nefnir [[Ívar Bárðarson|Ivar Bárðarson]] í ''Grænlandslýsingu'' sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrimsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem Helge Ingstad<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248}}</ref> taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''Einars þáttr Sokkasonar'' <ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í Miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref>. Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|alt=Rústir af kirkjunni Undir Höfða|Rústir af kirkjunni Undir Höfða]] Byggðin við Austurfjörð (í dag nefnt Igaliku Kujalleq) var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða sem var í um 15 km í norðvestur, þar sem var dómkirkja og [[biskup|biskupssetur]] Grænlendinga hinna fornu. Það var einnig lítil kirkja í Austurfirði, kölluð kirkjan Undir höfða. Klumpur af brendum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og góðir til búskapar með fjölda húsdýra, nautgripa, sauðféðs, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýnir að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt eftir því hvort það var í hlíðum og á undirlendi við firðina eða inn í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inn í landi af 20% af kjarr- og skóglendistegundum, ''Betula pubescens'' ([[Ilmbjörk]]), ''Betula glandulosa'' ([[Fjalldrapi]]) og ''Salix'' ([[Víðir (ættkvísl)|víðir]]). Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minkað hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mjög og jókst á grasi. Einnig má sjá að stór svæði höfðu bunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{Bókaheimild|titill=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change,|höfundur=Paul M. Ledger, Kevin J. Edwards og J. Edward Schofield|útgefandi=Eagle Hill Institute|ár=2014|árgangur=Special Volume 6: In the Footsteps of Vebæk Vatnahverfi Studies 2005–2011}}</ref> ==Brottflutningur== [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband væri við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á sem ástæðan fyrir endalokum norrænna Grænlendinga, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{cite journal|title=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|author1=Andrew J. Dugmore|author2=Thomas H. McGovern|author3=Orri Vesteinsson|author4=Jette Arneborg|author5=Richard Streeter|author6=Christian Keller|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2012|volume=109|number=10|pages=3658-3663|doi=10.1073/pnas.1115292109}}</ref> Haft er eftir Jette Arneborg, Grænlandssérfræðingi á [[Þjóðminjasafn Danmerkur|Danska þjóðminjasafninu]] í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=Aarhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] nh0ca4iamese702l7fpftfmg7chsk62 1973275 1973268 2026-07-24T13:46:17Z Akigka 183 /* Brottflutningur */ 1973275 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreiningar á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|alt=Nútímabúskapur í Vatnahverfi|Nútímabúskapur í Vatnahverfi]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] (Igaliku Kujalleq) var félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. [[Dómkirkja|Dómkirkjan]] var hér og erlendir kaupmenn komu við í sjaldgæfum heimsóknum þeirra til Grænlands. Leifar eldri kirkja við bæina Undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til að stórbændur hafi haft mikil völd. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir til smáir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. Meðal annar nefnir [[Ívar Bárðarson|Ivar Bárðarson]] í ''Grænlandslýsingu'' sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrimsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem Helge Ingstad<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248}}</ref> taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''Einars þáttr Sokkasonar'' <ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í Miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref>. Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|alt=Rústir af kirkjunni Undir Höfða|Rústir af kirkjunni Undir Höfða]] Byggðin við Austurfjörð (í dag nefnt Igaliku Kujalleq) var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða sem var í um 15 km í norðvestur, þar sem var dómkirkja og [[biskup|biskupssetur]] Grænlendinga hinna fornu. Það var einnig lítil kirkja í Austurfirði, kölluð kirkjan Undir höfða. Klumpur af brendum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og góðir til búskapar með fjölda húsdýra, nautgripa, sauðféðs, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýnir að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt eftir því hvort það var í hlíðum og á undirlendi við firðina eða inn í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inn í landi af 20% af kjarr- og skóglendistegundum, ''Betula pubescens'' ([[Ilmbjörk]]), ''Betula glandulosa'' ([[Fjalldrapi]]) og ''Salix'' ([[Víðir (ættkvísl)|víðir]]). Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minkað hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mjög og jókst á grasi. Einnig má sjá að stór svæði höfðu bunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{Bókaheimild|titill=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change,|höfundur=Paul M. Ledger, Kevin J. Edwards og J. Edward Schofield|útgefandi=Eagle Hill Institute|ár=2014|árgangur=Special Volume 6: In the Footsteps of Vebæk Vatnahverfi Studies 2005–2011}}</ref> ==Brottflutningur== [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband væri við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{cite journal|title=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|author1=Andrew J. Dugmore|author2=Thomas H. McGovern|author3=Orri Vesteinsson|author4=Jette Arneborg|author5=Richard Streeter|author6=Christian Keller|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2012|volume=109|number=10|pages=3658-3663|doi=10.1073/pnas.1115292109}}</ref> Haft er eftir Jette Arneborg, Grænlandssérfræðingi á [[Þjóðminjasafn Danmerkur|Danska þjóðminjasafninu]] í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=Aarhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] 0siokgwnfg2fmbg0nao4q38k96z5d61 1973277 1973275 2026-07-24T13:59:38Z Akigka 183 /* Sveitin */ 1973277 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreiningar á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|Nútímabúskapur í Vatnahverfi.]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] (Igaliku Kujalleq) voru félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. Þar var [[dómkirkja]] og erlendir kaupmenn komu þar við þegar þeir heimsóttu Grænland. Leifar eldri kirkna við bæina undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til þess að stórbændur hafi haft mikil völd og reist kirkjur á búum sínum. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir eða litlir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin, en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. [[Ívar Bárðarson]] nefnir í Grænlandslýsingu sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrímsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans, og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem norski rithöfundurinn [[Helge Ingstad]]<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248|url=https://archive.org/details/landunderpolesta0000ings}}</ref> taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''[[Einars þáttur Sokkasonar|Einars þætti Sokkasonar]]''<ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref>. Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|Rústir af kirkjunni undir Höfða.]] Byggðin við Austurfjörð (í dag nefnt Igaliku Kujalleq) var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða, sem voru um 15 km frá í norðvestur. Þar var einnig lítil kirkja, kölluð „kirkjan undir Höfða“. Klumpur af brenndum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og hentugir til búskapar með fjölda húsdýra: nautgripi, sauðfé, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýndi að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt í hlíðum og á undirlendi við firðina eða innar í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inni í landi af 20% kjarr- og skóglendistegundum: [[ilmbjörk]], [[fjalldrapi|fjalldrapa]] og [[Víðir (ættkvísl)|víðitegundum]]. Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minnkaði hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mikið, en jókst frá grasi. Eins mátti sjá að stór svæði höfðu brunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{cite journal|author1=Ledger, P. M.|author2=Edwards, K. J.|author3=Schofield, J. E.|year=2014|title=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change|journal=Journal of the North Atlantic|year=2014|volume=Special Volume 6|pages=29-46|doi=10.3721/037.002.sp605}}</ref> ==Brottflutningur== [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband væri við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{cite journal|title=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|author1=Andrew J. Dugmore|author2=Thomas H. McGovern|author3=Orri Vesteinsson|author4=Jette Arneborg|author5=Richard Streeter|author6=Christian Keller|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2012|volume=109|number=10|pages=3658-3663|doi=10.1073/pnas.1115292109}}</ref> Haft er eftir Jette Arneborg, Grænlandssérfræðingi á [[Þjóðminjasafn Danmerkur|Danska þjóðminjasafninu]] í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=Aarhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] oothwckt32cs4b84dj2c9e61jm90ici 1973278 1973277 2026-07-24T14:01:02Z Akigka 183 /* Sveitin */ 1973278 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreiningar á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|Nútímabúskapur í Vatnahverfi.]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] (Igaliku Kujalleq) voru félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. Þar var [[dómkirkja]] og erlendir kaupmenn komu þar við þegar þeir heimsóttu Grænland. Leifar eldri kirkna við bæina undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til þess að stórbændur hafi haft mikil völd og reist kirkjur á búum sínum. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir eða litlir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin, en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. [[Ívar Bárðarson]] nefnir í Grænlandslýsingu sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrímsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans, og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem norski rithöfundurinn [[Helge Ingstad]] taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''[[Einars þáttur Sokkasonar|Einars þætti Sokkasonar]]''.<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248|url=https://archive.org/details/landunderpolesta0000ings}}</ref><ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref> Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|Rústir af kirkjunni undir Höfða.]] Byggðin við Austurfjörð (í dag nefnt Igaliku Kujalleq) var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða, sem voru um 15 km frá í norðvestur. Þar var einnig lítil kirkja, kölluð „kirkjan undir Höfða“. Klumpur af brenndum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og hentugir til búskapar með fjölda húsdýra: nautgripi, sauðfé, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýndi að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt í hlíðum og á undirlendi við firðina eða innar í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inni í landi af 20% kjarr- og skóglendistegundum: [[ilmbjörk]], [[fjalldrapi|fjalldrapa]] og [[Víðir (ættkvísl)|víðitegundum]]. Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minnkaði hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mikið, en jókst frá grasi. Eins mátti sjá að stór svæði höfðu brunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{cite journal|author1=Ledger, P. M.|author2=Edwards, K. J.|author3=Schofield, J. E.|year=2014|title=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change|journal=Journal of the North Atlantic|year=2014|volume=Special Volume 6|pages=29-46|doi=10.3721/037.002.sp605}}</ref> ==Brottflutningur== [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband væri við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{cite journal|title=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|author1=Andrew J. Dugmore|author2=Thomas H. McGovern|author3=Orri Vesteinsson|author4=Jette Arneborg|author5=Richard Streeter|author6=Christian Keller|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2012|volume=109|number=10|pages=3658-3663|doi=10.1073/pnas.1115292109}}</ref> Haft er eftir Jette Arneborg, Grænlandssérfræðingi á [[Þjóðminjasafn Danmerkur|Danska þjóðminjasafninu]] í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=Aarhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] 2uslj6a1zxd8gjijzuipyz1z0qy7jv9 1973280 1973278 2026-07-24T14:02:36Z Akigka 183 /* Sveitin */ 1973280 wikitext text/x-wiki '''Vatnahverfi''' var byggð í [[Eystribyggð]] norrænna manna á [[Grænland]]i. Fornleifafræðingar og sagnfræðingar telja að þetta hafi verið besta beitar- og heyskaparland í byggðum [[norrænir Grænlendingar|norrænna Grænlendinga]].<ref>{{cite book|chapter=Vikings in the West Atlantic: A Model of Norse Greenlandic Medieval Society|author=Keller, C.|title=The North Atlantic Frontier of Medieval Europe|year=2017|pages=25-46|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315238043-2}}</ref> Landnám norrænna mann í Vatnahverfi hófst í lok 10. aldar og þeir bjuggu þar í nærri 500 ár áður en þeir hurfu frá svæðinu og öllu Grænlandi, líklega einhvern tíma á síðari hluta 15. aldar. Vatnahverfi var á skaga sem teygir sig norðaustur frá [[Labradorhaf]]i inn að [[Jespersenjökull|Jespersenjökli]] um 60 km inn í land á milli [[Hrafnsfjörður|Hrafnsfjarðar]] (grænlenska: Alluitsup kangerlua) og [[Einarsfjörður|Einarsfjarðar]] (grænlenska: Igalikup kargerlua) og nær yfir um 500 km². Vatnahverfi er aðeins nefnt einu sinni í fornsögum, en samt er það eina norræna örnefnið sem notað er á nútímakortum. Eins og nafnið bendir til eru mörg stöðuvötn, ár og lækir á svæðinu og fjölmörgar rústir af norrænum uppruna. Landslagið er fjalllent, gróðurríkt meðfram ströndinni og inn til lands. Jespersenjökull er áberandi til norðurs. Á tímabilum herja þar suðaustan hvassviðri og fornleifarannsóknir hafa leitt í ljós að uppblástur var mikil kvöð fyrir bændur þar. ==Landnám== [[Mynd:Vantahverfi Norse Greenland.jpg|thumb|Kort af Vatnahverfi.]] Landnám Vatnahverfis hófst þegar fylgdarmenn [[Eiríkur rauði Þorvaldsson|Eiríks rauða]] frá Íslandi komu þangað árið [[985]]. Í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' segir svo frá: „Svo segja fróðir menn, að á því sama sumri, er Eiríkur rauði fór að byggja Grænland, þá fór hálfur þriðji tugur skipa úr Breiðafirði og Borgarfirði, en fjórtán komust út þangað. Sum rak aftur, en sum týndust. Það var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi.“ Þar segir einnig að maður nefndur Hafgrímur hafi komið með Eiríki í þessari för og numið Hafgrímsfjörð og Vatnahverfi. Svipaða frásögn er að finna í ''[[Landnámabók]]''. C-14-aldursgreiningar á beinum af húsdýrum og mönnum, bæði í Eystribyggð og [[Vestribyggð]], styðja þessar frásagnir.<ref>{{cite book|chapter=The Demise of Norse Greenland|title=Vikings: The North Atlantic Saga|author=McGovern, T.H.|editor1=Fitzhugh, W. W.|editor2=Ward, E. I.|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2000|url=https://archive.org/details/vikingsnorthatla00fitz}}</ref> Eiríkur og aðrir landnámsmenn reistu bæi sína fjarri Labradorhafi við innfirði þar sem veður var mildara og landið hæfði betur búskaparháttum þeirra. Þannig var byggðin að mestu í Vatnahverfi, þar sem meirihluti bæjanna var á norðurhelmingi skagans í 30 km fjarlægð eða meira frá hafinu. Vatnahverfi var ólíkt öðrum byggðarlögum að því leyti að fjölmörg bæjarstæði voru við vötn og ár frekar en við fjarðarstrendur, eins og oftast var í öðrum byggðum. Mörg bæjarstæði voru í 3-6 km fjarlægð frá ströndinni. Alls hafa fornleifafræðingar skráð 436 húsatóftir á 81 stöðum í Vatnahverfi. Af því er talið að 50 hafi verið bóndabæir.<ref>{{cite web|url=https://natmus.dk/organisation/forskning-samling-og-bevaring/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/previous-projects/vatnahverfi/|title=Norse settlement in Vatnahverfi, South Greenland|author=Jette Arneborg|website=Nationalmuseet|access-date=24.7.2026}}</ref> Mikið af þessum húsum hafa verið skemmur eða sel. Að meðaltali er álitið að 8 til 10 einstaklingar hafi búið á hverjum bæ; eða um það bil 500 alls þegar byggðin stóð í blóma. ==Sveitin== [[Mynd:Vatnahverfi Panoramio 3.jpg|thumb|Nútímabúskapur í Vatnahverfi.]] [[Garðar (Grænlandi)|Garðar]] voru félagsleg og efnahagsleg miðstöð svæðisins. Þar var [[dómkirkja]] og erlendir kaupmenn komu þar við þegar þeir heimsóttu Grænland. Leifar eldri kirkna við bæina undir Höfða í norðanverðu Vatnahverfi og Langaneskirkjan í suðurhlutanum benda til þess að stórbændur hafi haft mikil völd og reist kirkjur á búum sínum. Fyrir utan bæinn í Görðum voru bæirnir í Vatnahverfi meðalstórir eða litlir. [[Sauðfé]] og [[geitur]] voru mikilvægustu húsdýrin, en selveiðar og sjósókn talsverður þáttur í fæðuöflun. [[Ívar Bárðarson]] nefnir í Grænlandslýsingu sinni að mikil [[Silungur|silungaveiði]] sé í vötnunum í Vatnahverfi. Flesti bæir í Vatnahverfi voru á milli Hafgrímsfjarðar og Austfjarðar (sem sem skiptast út frá Einarsfirði) á norðvesturhluta skagans. Sjálfur hefur Hafgrímur sennilega sest að í þeim firði sem ber nafn hans, og þar sem enn má sjá rústir af stórum bæ. Við bæinn var einnig lítil kirkja sem norski rithöfundurinn [[Helge Ingstad]] taldi vera Langaneskirkjuna sem lýst er í ''[[Einars þáttur Sokkasonar|Einars þætti Sokkasonar]]''.<ref>{{Bókaheimild|titill=Land Under the Pole Star|höfundur=Helge Ingstad|útgefandi=St. Martin's|ár=1966|bls=245-248|url=https://archive.org/details/landunderpolesta0000ings}}</ref><ref>{{Bókaheimild|titill=Grænland í miðaldaritum|höfundur=Ólafur Halldórsson|útgefandi=Sögufélag|ár=1978}}</ref> Svæðið er kallað Eqaluit („laxastaðurinn“) af nútíma Grænlendingum. [[Mynd:Undir Hofda 10 church ruines Steentrup Vatnahverfi.jpg|thumb|Rústir af kirkjunni undir Höfða.]] Byggðin við Austurfjörð var einnig þéttbyggð, væntanlega vegna nálægðar við Garða, sem voru um 15 km frá í norðvestur. Þar var einnig lítil kirkja, kölluð „kirkjan undir Höfða“. Klumpur af brenndum og bráðnuðum leir og gleri sem fannst í rústum kirkjunnar bendir til þess að hún hafi brunnið. Bæirnir í Vatnahverfi virðast hafa verið frekar vel stæðir og hentugir til búskapar með fjölda húsdýra: nautgripi, sauðfé, geitur, svín, hesta og hunda. [[Frjókornagreining]] í Vatnahverfi sýndi að gróðurfar við landnám var mjög ólíkt í hlíðum og á undirlendi við firðina eða innar í landi. Fyrir landnám einkenndist gróður inni í landi af 20% kjarr- og skóglendistegundum: [[ilmbjörk]], [[fjalldrapi|fjalldrapa]] og [[Víðir (ættkvísl)|víðitegundum]]. Nær fjörðunum einkenndist gróður af grösum og öðrum jurtum. Aldirnar eftir landnám þar til byggðin fór í eyði minnkaði hlutfall frjókorna frá trjám og runnum mikið, en jókst frá grasi. Eins mátti sjá að stór svæði höfðu brunnið, líklega til að auka beit og heyöflun.<ref>{{cite journal|author1=Ledger, P. M.|author2=Edwards, K. J.|author3=Schofield, J. E.|year=2014|title=Vatnahverfi: a green and pleasant land? Palaeoecological reconstructions of environmental and land-use change|journal=Journal of the North Atlantic|year=2014|volume=Special Volume 6|pages=29-46|doi=10.3721/037.002.sp605}}</ref> ==Brottflutningur== [[Mynd:Crozier and ring of a Greenlandic bishop.tiff|thumb|Biskupsstafur ür rostungstönn og biskupshringur úr gulli, fundin í gröf á Görðum.]] Vatnahverfi fór í eyði um miðja 15. öld eða á síðari hluta þeirrar aldar, eins og allar byggðir norrænna manna á Grænlandi. Í páfabréfi [[Nikulás 5.|Nikulásar páfa 5.]] frá 1448 segir að enginn biskup hafi verið á Grænlandi síðustu 30 árin og í bréfi [[Alexander 6. páfi|Alexanders 6. páfa]] frá 1492 kemur fram að þangað hafi ekki komið sigling í 80 ár. Þrátt fyri að ekkert samband væri við Grænland hélt [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólska kirkjan]] áfram að útnefna Garðabiskupa. 18 biskupar voru skipaðir eftir að sambandið slitnaði, sá síðasti 1537. Enginn þeirra komst til biskupsdæmisins og aðeins einn þeirra, Mattías Knútsson biskup, hafði að sögn lýst yfir vilja til þess.<ref>{{cite journal|title=The Church In North America|author=Laurence Larson|journal=Catholic Historical Review|year=1919|page=193|volume=5|number=2/3}}</ref> Ýmsar tilgátur eru um hvers vegna Grænlendingar hurfu af sjónarsviðinu en engar þeirra hefur með nokkru móti verið hægt að sanna.<ref>{{vísindavefurinn|706|Hvenær og hvers vegna lagðist byggð norrænna manna á Grænlandi niður?|höfundur=Sverrir Jakobsson|dags=1.8.2000}}</ref> Árásir [[inúítar|Inúíta]], [[farsótt]]ir, [[sjórán|sjóræningjaárásir]] og jafnvel erfðafræðileg hrörnun eru meðal þess sem stungið hefur verið upp á, en ekkert í fornleifarannsóknum né [[DNA-samfella|DNA]]-rannsóknum styður slíkar kenningar. Engin af uppgröfnum rústum sýnir merki þess að íbúar hafa flúið í skelfingu, hvorki frá árásum né farsóttum. Engar vísbendingar eru um átök við Inúíta eða um vísvitandi skemmdir á húsum. Fyrir utan gullhring sem fannst á beinagrind biskups í gröf hans á Görðum og biskupsstaf hans úr rostungstönn, hafa engin raunveruleg verðmæti fundist í neinum norrænum rústum á Grænlandi.<ref>{{cite journal|title=Cultural adaptation, compounding vulnerabilities and conjunctures in Norse Greenland|author1=Andrew J. Dugmore|author2=Thomas H. McGovern|author3=Orri Vesteinsson|author4=Jette Arneborg|author5=Richard Streeter|author6=Christian Keller|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2012|volume=109|number=10|pages=3658-3663|doi=10.1073/pnas.1115292109}}</ref> Haft er eftir Jette Arneborg, Grænlandssérfræðingi á [[Þjóðminjasafn Danmerkur|Danska þjóðminjasafninu]] í Kaupmannahöfn, „Íbúarnir virðist hafa tekið alla dýrmæta muni, þar á meðal kirkjuklukkur, með sér og skilið eftir fyrirferðarmikla muni. Ég held að þeir hafi einfaldlega ákveðið að yfirgefa svæðið.“<ref>{{Bókaheimild|titill=Norse Greenland – research into abandonment. 40 years of medieval archaeology at Aarhus University.|höfundur=Jette Arneborg|útgefandi=Aarhus University|ár=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/287645613_Norse_Greenland_-_research_into_abandonment}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{Norrænir Grænlendingar}} [[Flokkur:Saga Grænlands| ]] kltvplrma3rb9gq1tsz2mq33b9mvktb 0 186097 1973292 1912987 2026-07-24T15:06:32Z TKSnaevarr 53243 1973292 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]] | ætt = [[Ommejadar]] | skjaldarmerki = | nafn = Uthman<br>عُثْمَان | mynd = Ayasofya 13 (cropped).JPG | skírnarnafn = Uthman ibn Affan | fæðingardagur = U. þ. b. 573/576 | fæðingarstaður = [[Hejaz]], [[Arabía|Arabíu]] | dánardagur = 17. júní 656 (80/83 ára) | dánarstaður = [[Medína]], Hejaz, [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldinu]] | grafinn = [[Jannat al-Baqī]], Medína | ríkisár = 6. nóvember 644 – 17. júní 656 | faðir = [[Affan ibn Abi al-As]] | móðir = [[Arwa bint Kurayz]] | maki = [[Ruqayya bint Muhammad]]<br>[[Umm Kulthum bint Muhammad]]<br>Fakhita bint Ghazwan<br>Asma bint Abi Jahl<br>Umm al-Banin Mulayka bint Uyayna<br>Fatima bint al-Walid<br>Bint Khalid ibn Asid<br>Umm 'Amr Umm Najm bint Jundab<br>Ramla bint Shayba<br>Bunana<br>[[Na'ila bint al-Furafisa]] | börn = [[Amr]]<br>[[Aban]]<br>[[Sa'id]]<br>[[Abd Allah]] | titill_maka = Eiginkonur }} '''Uthman ibn Affan''' (u. þ. b. 573 eða 576 – 17. júní 656) var þriðji [[kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]]. Hann ríkti frá árinu 644 þar til hann var myrtur árið 656. Uthman var frændi, tengdasonur og fylgismaður [[Múhameð|Múhameðs spámanns]] og lék lykilhlutverk snemma í sögu [[íslam]]s. Sem kalífi lét hann safna saman staðlaðri útgáfu af [[Kóran]]inum, ''[[Kóran Uthmans]]'', sem enn er í notkun í dag.<ref>{{Tímarit.is|7001698|Sögurýnin og íslam|blað=[[Skírnir]]|útgáfudagsetning=2017|höfundur=Sigurjón Árni Eyjólfsson|blaðsíða=47–79}}</ref> Uthman lét eyðilegga allar eldri útgáfur af kóraninum og dreifði hinni nýju stöðluðu útgáfu helgiritsins meðal þegna sinna.<ref name=vísindavefurinn>{{Vísindavefurinn|73284|Hverjir voru helstu leiðtogar íslams strax eftir dauða Múhameðs?|höfundur=Andri Már Hermannsson|höfundur2=Arnþór Daði Guðmundsson|höfundur3=Bjarki Kolbeinsson|höfundur4=Ólöf Rún Gunnarsdóttir|skoðað=28. mars 2024|dags=17. mars 2017}}</ref> Áður en forveri Uthmans, [[Ómar ibn al-Khattab]] kalífi (sem ríkti 634–644), lést hafði hann skipað trúnaðarnefnd til að kjósa eftirmann sinn. Uthman, sem þá var um 68–71 ára gamall, var kjörinn kalífi og var hann þá elsti maðurinn til að gegna þessu æðsta embætti. Í valdatíð Uthmans lagði kalífadæmið undir sig meira landsvæði í [[Persía|Persíu]] árið 650 og náði alla leið til [[Khorasan]] árið 651. Utham jók miðstýringu í stjórnsýslunni og stuðlaði að hröðum vexti í efnahagslífinu. Mörgum þegnum Uthmans fannst hann helst til ráðríkur og líkaði ekki hvernig hvernig hann skattlagði bæi og lét féð renna til fjölskyldu sinnar og herliðs síns. Síðustu ár Uthmans á valdastól einkenndust hins af andófi sem snerist brátt upp í vopnaða uppreisn. Árið 656 skipaði Uthman náinn ættingja sinn ríkisstjóra í Egyptalandi. Egypskir uppreisnarmenn héldu á fund Uthmans eftir skipunina til að krefjast þess að ríkisstjórinn yrði leystur úr embætti. Uthman lést samþykkja kröfur þeirra en þegar uppreisnarmennirnir sneru aftur til Egyptalands tók þræll á móti þeim sem Uthman hafði sent til að taka leiðtoga þeirra af lífi. Þeir sneru því aftur til [[Medína|Medínu]], sátu um heimili Uthmans og tóku hann af lífi.<ref name=vísindavefurinn/> Múslimar innan trúargreinarinnar [[súnní]] líta á Uthman sem hinn þriðja af „réttleiddu kalífunum“ fjórum. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Kalífi]] [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Rasídunveldisins]] | frá = 6. nóvember 644 | til =17. júní 656 | fyrir = [[Ómar ibn al-Khattab|Ómar]] | eftir =[[Alí ibn Abu Talib|Alí]] }} {{Töfluendir}} {{Réttleiddu kalífarnir}} {{stubbur|æviágrip|saga|trúarbrögð}} {{d|656}} [[Flokkur:Kalífar Rasídunveldisins]] [[Flokkur:Myrtir þjóðhöfðingjar]] rybmhtws7ngdfnktgirwfkb9rt008zr 10 186104 1973294 1912984 2026-07-24T15:07:12Z TKSnaevarr 53243 1973294 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Réttleiddu kalífarnir | title = [[Kalífadæmi hinna réttlátu|Réttleiddu kalífarnir]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | list1 = * [[Abú Bakr]] * [[Ómar ibn al-Khattab|Ómar]] * [[Uthman ibn Affan|Uthman]] * [[Alí ibn Abu Talib|Alí]] }}<noinclude>[[Flokkur:Stjórnmálasnið]]</noinclude> cc96wjfmmlroy89pylmhg0uv26yl94r 0 188368 1973340 1935951 2026-07-25T00:20:24Z LametinoWiki 38403 1973340 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Catherine Connolly | mynd = Inauguration of Catherine Connolly, 11 November 2025 15 (cropped).jpg | myndatexti1 = Catherine Connolly árið 2025. | titill = Forseti Írlands | stjórnartíð_start = 11. nóvember 2025 | stjórnartíð_end = | forveri = [[Michael D. Higgins]] | forsætisráðherra = [[Micheál Martin]] | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1957|7|12}} | fæðingarstaður = [[Galway]], [[Írska lýðveldið|Írlandi]] | þjóðerni = [[Írland|Írsk]] | stjórnmálaflokkur = Óflokksbundin (frá 2006)<br>[[Verkamannaflokkurinn (Írland)|Verkamannaflokkurinn]] (til 2006) | maki = {{gifting|Brian McEnery|1992}} | börn = 2 | háskóli = [[Háskólinn í Leeds]]<br>[[Háskólinn í Galway]]<br>[[King's Inns]] | nafn_á_frummáli = Caitríona Ní Chonghaile }} '''Catherine Martina Ann Connolly''' ([[írska]] '''Caitríona Máirtíona Áine Ní Chonghaile'''; f. 12. júlí 1957) er írsk stjórnmálakona og núverandi forseti Írlands. Hún hefur verið þingmaður (Teachta Dála) fyrir kjördæmi í Vestur-Galway frá þingkosningunum á Írlandi árið 2016. Hún var jafnframt forseti þingnefndar um írska tungu, írskumælandi héruð og eyjarnar frá 2017 til 2020 og borgarstjóri [[Galway]] frá 2004 til 2005.<ref name="oireachtas_db">{{Lien web |titre=Catherine Connolly |url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Catherine-Connolly.D.2016-10-03/ |série=Oireachtas Members Database |consulté le=13 juillet 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617181350/https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Catherine-Connolly.D.2016-10-03/ |archive-date=17 June 2019 }}</ref><ref>{{Lien web |titre=Connolly and Pringle join I4C in April 2016 |url=https://www.kildarestreet.com/debate/?id=2016-04-14a.266 |éditeur=Oireachtas Éireann/Kildarestreet |consulté le=21 avril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428065508/https://www.kildarestreet.com/debate/?id=2016-04-14a.266 |archive-date=28 April 2016 }}</ref> Connolly var varaforseti írska þingsins frá júlí 2020 til nóvember 2024. == Stjórnmálaferill í Galway == Connolly var kjörin í borgarstjórn Galway í fyrsta sinn í júní árið 1999 í vesturkjördæmi borgarinnar og síðan endurkjörin í austurkjördæmi hennar árið 2004.<ref name="elecs_irl">{{Lien web |titre=Catherine Connolly |url=http://electionsireland.org/candidate.cfm?id=4630 |série=ElectionsIreland.org |consulté le=27 février 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110228075733/http://electionsireland.org////candidate.cfm?id=4630 |archive-date=28 February 2011 }}</ref> Sama ár var hún kjörin borgarstjóri Galway. Connolly sagði sig úr írska [[Verkamannaflokkurinn (Írland)|Verkamannaflokknum]] árið 2006, þegar henni var neitað um sæti á kosningalista flokksins með [[Michael D. Higgins]] í Vestur-Galway. Hún bauð sig sjálfstætt fram í þingkosningum Írlands árið 2007 og hlaut rúmlega 2.000 atkvæði. Systir hennar, Colette, sem er nú borgarfulltrúi í Galway,<ref>{{Lien web |titre=Galway City – Your Council |url=https://www.galwaycity.ie/council-mayor-information |série=Galway City Council |consulté le=14 janvier 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116070400/https://www.galwaycity.ie/council-mayor-information |archive-date=16 January 2021 }}</ref> var kjörin í borgarstjórn Galway í hennar stað þegar Connolly var kjörin á þing.<ref name=":0">{{Lien web |langue=en |titre=Colette Connolly – profile on WhoismyTD |url=http://www.whoismytd.com/person/colette-connolly |série=Who is my TD? |consulté le=2021-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122010426/https://www.whoismytd.com/person/colette-connolly |archive-date=22 January 2021 }}</ref> == Ferill í landsmálum == Connolly bauð sig fram á þing árið 2011 í Vestur-Galway<ref name="rte-galway-west-2011">{{Lien web |titre=Galway West |url=http://www.rte.ie/news/election2011/results/galway-west.html |série=Election 2011 |éditeur=RTÉ |consulté le=28 février 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110228221642/http://www.rte.ie/news/election2011/results/galway-west.html |archive-date=28 February 2011 }}</ref> en tapaði fyrir Seán Kyle, frambjóðanda [[Fine Gael]], með aðeins 17 atkvæðum. Hún fór fram á fulla endurtalningu<ref>{{lien web|url=http://www.rte.ie/news/2011/0301/election.html|titre=Connolly granted full recount in Galway West|périodique=RTÉ|date=1 March 2011|consulté le=1 mars 2011|archive-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303233324/http://www.rte.ie/news/2011/0301/election.html}}</ref> sem lauk fjórum dögum síðar en breytti ekki niðurstöðunni.<ref>{{lien web|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2011/0302/breaking9.html|titre=FG's Kyne wins final seat in Galway|journal=The Irish Times|date=2 March 2011|consulté le=2 mars 2011|archive-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303053003/http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2011/0302/breaking9.html}}</ref> Connolly var kjörin á þing fyrir kjördæmið í Vestur-Galway í þingkosningum Írlands árið 2016. Í jómfrúarræðu sinni gagnrýndi hún umhverfis-, samfélags- og sveitarstjórnarráðherrann Alan Kelly fyrir heimilisleysiskreppu á Írlandi<ref>{{lien web|url=http://connachttribune.ie/galway-td-slams-minister-alan-kellys-arrogance-over-housing-crisis/|titre=Galway TD slams Minister Alan Kelly's arrogance over housing crisis|périodique=Connacht Tribune|date=5 April 2016|consulté le=6 avril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406213248/http://connachttribune.ie/galway-td-slams-minister-alan-kellys-arrogance-over-housing-crisis/|archive-date=6 April 2016}}</ref> Connolly sat í ríkisreikninganefnd þingsins og var forseti þingnefndar um um írska tungu, írskumælandi héruð og írsku eyjarnar. Connolly var endurkjörin í þingkosningum Írlands árið 2020.<ref>{{lien web|titre=General Election Results 2020 for Galway West|date=2020|périodique=Raidió Teilifís Éireann|url=https://www.rte.ie/news/election-2020/results/#/national/galway-west|consulté le=14 janvier 2021|archive-date=13 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213130309/https://www.rte.ie/news/election-2020/results/#/national/galway-west}}</ref> Hún var kjörin varaforseti írska þingsins (Leas-Cheann Comhairle) þann 23. júlí 2023 í óvæntum sigri gegn frambjóðanda Fine Gael, [[Fergus O'Dowd]], og var fyrsta konan til að gegna því embætti.<ref>{{lien web|url=https://www.thejournal.ie/independent-td-catherine-connolly-elected-leas-cheann-comhairle-in-shock-defeat-for-government-5157958-Jul2020/|titre=Independent TD Catherine Connolly elected Leas Cheann Comhairle in shock defeat for Government|périodique=[[TheJournal.ie]]|prénom=Cónal|nom=Thomas|date=23 July 2020|consulté le=23 juillet 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724124315/https://www.thejournal.ie/independent-td-catherine-connolly-elected-leas-cheann-comhairle-in-shock-defeat-for-government-5157958-Jul2020/}}</ref> Connolly bauð sig sjálfstætt fram í forsetakosningum Írlands árið 2025. Hún naut stuðnings helstu vinstriflokka Írlands, þar á meðal [[Sinn Féin]], [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Írland)|Jafnaðarmannaflokksins]], [[Verkamannaflokkurinn (Írland)|Verkamannaflokksins]], [[Fólkið á undan hagnaði|Fólksins á undan hagnaði]], [[Græni flokkurinn (Írland)|Græningja]] og [[Samstaða (írskur stjórnmálaflokkur)|Samstöðu]]. Connolly vann afgerandi sigur í kosningunum þann 25. október 2025 með 64 prósentum atkvæða.<ref>{{Vefheimild|titill=Vinstrikonan um­deilda vann sann­færandi sigur á Ír­landi|url=https://www.visir.is/g/20252794538d/vinstrikonan-um-deilda-vann-sann-faerandi-sigur-a-ir-landi|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=25. október 2025|skoðað=26. október 2025|höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson}}</ref> ==Einkahagir== Connolly er upphaflega frá Shantalla en hefur búið í Claddagh frá árinu 1988. Hún er gift og á tvö börn. Hún er lögmaður en hefur einnig starfað sem klínískur sálfræðingur í [[Ballinasloe]], [[Galway]] og [[Connemara]]. Connolly talar [[Írska|írsku]] reiprennandi.<ref>{{lien web|url=http://www.advertiser.ie/galway/article/82773/galway-can-lead-the-state-in-voting-for-change-this-month|titre=Galway can lead the State in voting for change this month|périodique=Galway Advertiser|date=11 February 2016|consulté le=17 décembre 2018|archive-date=17 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181217111206/http://www.advertiser.ie/galway/article/82773/galway-can-lead-the-state-in-voting-for-change-this-month}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Michael D. Higgins]] | titill=Forseti Írlands | frá=11. nóvember 2011 | til= | eftir=Enn í embætti}} {{töfluendir}} {{Forsetar Írlands}} {{Þjóðhöfðingjar aðildarríkja Evrópusambandsins}} {{DEFAULTSORT:Connolly, Catherine}} {{f|1957}} [[Flokkur:Forsetar Írlands]] ikb4nnlyj9u3p1avu96n3fdi0v36mhu 0 189285 1973338 1957898 2026-07-24T21:49:28Z ~2026-41334-40 118890 /* Flatarmálseiningar */ 1973338 wikitext text/x-wiki Fjöldi '''mælieininga''' voru notaðar á [[Ísland|Íslandi]] áður fyrr til að mæla [[lengd]], [[Massi|massa]], [[flatarmál]], [[rúmmál]] og svo framvegis. Um aldir voru [[Mælieining|mælieiningar]] ekki [[Staðall (stærðfræði)|staðlaðar]], og sama heiti gat verið mismunandi mælieining frá einu ríki til annars. Árið 1781 var gefin út ''Reglugerð um konunglegu grænlensku, íslensku, finnmerksku og færeysku verslunina''.<ref>{{Bókaheimild|titill=Reglement om den kongelige grønlandske, islandske, finmarkske og færøiske handel|url=https://baekur.is/bok/712975dd-0d65-4cc0-a249-30972989e3ed/0/1/Reglement_om_den_kongelige/?iabr=on&ui=embed#page/n0/mode/2up}}</ref> í tilskipuninni er sagt að allt sem varðar mál og vigt skuli vera samræmt í öllu danska ríkinu í samræmi við tilskipun konungs og tekið fram að dönsk alin skuli vera óbreytanlegur grundvöllur fyrir mál og vog. Þessi grein er listi yfir margar þeirra íslensku mælieininga sem giltu frá 1781 þar til [[metrakerfið]] var innleitt. Það var lögleitt á Íslandi 4. maí 1907 og innleitt 1. janúar 1910.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=Encyclopaedia of Scientific Units, Weights and Measures. Their SI Equivalences and Origins.|höfundur=Cardarelli, F.|útgefandi=Springer|bls=117, 118|ISBN=978-1-4471-1122-1}}</ref> Þann 8. júní 1912 undiritaði danski konungurinn „''Lög um umbreytingu fyrri gildandi mælieininga í metrakerfi''“.<ref>{{Bókaheimild|titill=Lov om Omsætning til det metriske System af Maal- og Vægtangivelser efter de hidtil gældende Systemer i bestaande Love m.m.|útgefandi=Retsinformation|url=https://www.retsinformation.dk/eli/lta/1912/153}}</ref> Þessi lög giltu í öllu danska ríkinu. Enn eru sumar af „gömlu“ mælieiningunum notaðar, til dæmis eru tommur notaðar um nagla, stærð á dekkjum og sjónvarps- og tölvuskjám, og nýfædd börn er viktuð í mörkum, í stangveiði er þyngd fisks gefin upp í pundum. ==Mælieiningar fyrir metrakerfið== Fjöldi mælieininga voru notaðar á Íslandi og voru þær sömu og notaðar voru í [[Danmörk|Danmörku]], [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Noregur|Noregi]] sem öll voru hluti af [[Dansk-norska ríkið|Danaveldi]]. ===Lengdareiningar=== Fjöldi mælieininga voru notaðar á Íslandi til að mæla lengd. Eitt [[fet]] samsvaraði 0,314 m og ein [[sjómíla]] samsvaraði 1,851 m, í metrakerfinu. Fleiri einingar eru hér að neðan.<ref name=":0" />: * 1 [[Lína (rúmfræði)|lína]] = {{frac|1|144}} fet = 2,18 mm * 1 [[þumlungur]] = {{frac|1|12}} fet = 2,61 sm * 1 [[alin]] = 2 fet = 0,6277 m * 1 [[faðmur]] = 6 fet = 1,884 m * 1 [[míla]] á landi eða landmíla = 24,000 fet = 532,48 m * [[Þingmannaleið]] = 20,000 faðmar = 120,000 fet = 37,5 km<ref>{{Cite web|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2940|title = Hvað er þingmannaleið?}}</ref> ===Þyngdareiningar === Fjöldi mælieininga voru notaðar til að mæla þingd. Eitt [[Pund (mælieining)|pund]] samsvaraði 0,5 kg í metrakefinu. Fleiri einingar eru hér að neðan<ref name=":0" />: * 1 [[Mörk (mælieining)|mörk]] = {{frac|1|2}} pund = 0,5 kg * 1 líspund = 16 pund = 8 kg * 1 tunna smjörs = 224 pund = 112 kg * 1 skippund = 320 pund = 160,00 kg ===Flatarmálseiningar=== Fjöldi mælieininga voru notaðar til að mæla flatarmál. Einn ferfaðmur samsvaraði 3,546 m² og ein [[fermíla]] samsvaraði 56,7383 km² í metrakefinu. Fleiri einingar eru hér að neðan.<ref name=":0" />: * 1 fertomma = {{frac|1|5,184}} ferfaðmur = 6,8 sm² * 1 ferfet = {{frac|1|36}} ferfaðmur = 985 sm² * 1 feralin = {{frac|1|9}} ferfaðmur = 0,394 m² * 1 túndagslátta = 900 ferfaðmar = 3,191 m² * 1 engjateigur = 1,600 ferfaðmar = 5,673 m² ===Rúmmálseiningar=== Fjöldi mælieininga voru notaðar til að mæla rúmmál. Einn [[Pottur (mælieining)|pottur]] samsvaraði 0,9661 lítrum í metrakefinu. Fleiri einingar eru hér að neðan<ref name=":0" />: * 1 [[Skeppa|kornskeppa]] = 18 pottar = 18 l * 1 [[áma]] = 155 pottar = 148, 75 l * 1 [[Tunnumál|almenn tunna]] = 120 pottar = 115,2 l * 1 [[Tunnumál|öltunna]] = 136 pottar = 130,56 l * 1 [[Tunnumál|korntunna]] = 144 pottar = 138 l == Tilvísanir== {{Reflist}} == Tenglar == * Björk Ingimundardóttir, MÁL OG VOG, Mælieiningar fyrri alda, 2025, Þjóðskjalasafn Íslands https://heimildir.is/wp-content/uploads/Unorganized/TSS-Mal-og-vog-FINAL-web.pdf * Magnús Már Lárussyni, „Íslenzkar mælieiningar“, Skírnir, 1958, bls. 208–245. https://timarit.is/page/6524424?iabr=on#page/n213/mode/2up * Guðrún Kvaran, Er mælieiningin "mörk" um þyngd nýbura séríslensk, og hvaðan kemur orðið í þessari merkingu? 2007. Vísindavefur. https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6557 * Kristín Bjarnadóttir, Hvernig voru mælieiningar staðlaðar á Íslandi áður en metrakerfið var tekið í notkun? 2020. Vísindavefur. https://www.visindavefur.is/svar.php?id=76925 * [http://www.timarit.is/?issueID=418871&pageSelected=3&lang=0 ''Metrakerfið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1962]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Mælieiningar]] n3sn0usucy19puuws6cjkpo4s0y1xro 1973354 1973338 2026-07-25T11:50:51Z Akigka 183 /* Þyngdareiningar */ 1973354 wikitext text/x-wiki Fjöldi '''mælieininga''' voru notaðar á [[Ísland|Íslandi]] áður fyrr til að mæla [[lengd]], [[Massi|massa]], [[flatarmál]], [[rúmmál]] og svo framvegis. Um aldir voru [[Mælieining|mælieiningar]] ekki [[Staðall (stærðfræði)|staðlaðar]], og sama heiti gat verið mismunandi mælieining frá einu ríki til annars. Árið 1781 var gefin út ''Reglugerð um konunglegu grænlensku, íslensku, finnmerksku og færeysku verslunina''.<ref>{{Bókaheimild|titill=Reglement om den kongelige grønlandske, islandske, finmarkske og færøiske handel|url=https://baekur.is/bok/712975dd-0d65-4cc0-a249-30972989e3ed/0/1/Reglement_om_den_kongelige/?iabr=on&ui=embed#page/n0/mode/2up}}</ref> í tilskipuninni er sagt að allt sem varðar mál og vigt skuli vera samræmt í öllu danska ríkinu í samræmi við tilskipun konungs og tekið fram að dönsk alin skuli vera óbreytanlegur grundvöllur fyrir mál og vog. Þessi grein er listi yfir margar þeirra íslensku mælieininga sem giltu frá 1781 þar til [[metrakerfið]] var innleitt. Það var lögleitt á Íslandi 4. maí 1907 og innleitt 1. janúar 1910.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=Encyclopaedia of Scientific Units, Weights and Measures. Their SI Equivalences and Origins.|höfundur=Cardarelli, F.|útgefandi=Springer|bls=117, 118|ISBN=978-1-4471-1122-1}}</ref> Þann 8. júní 1912 undiritaði danski konungurinn „''Lög um umbreytingu fyrri gildandi mælieininga í metrakerfi''“.<ref>{{Bókaheimild|titill=Lov om Omsætning til det metriske System af Maal- og Vægtangivelser efter de hidtil gældende Systemer i bestaande Love m.m.|útgefandi=Retsinformation|url=https://www.retsinformation.dk/eli/lta/1912/153}}</ref> Þessi lög giltu í öllu danska ríkinu. Enn eru sumar af „gömlu“ mælieiningunum notaðar, til dæmis eru tommur notaðar um nagla, stærð á dekkjum og sjónvarps- og tölvuskjám, og nýfædd börn er viktuð í mörkum, í stangveiði er þyngd fisks gefin upp í pundum. ==Mælieiningar fyrir metrakerfið== Fjöldi mælieininga voru notaðar á Íslandi og voru þær sömu og notaðar voru í [[Danmörk|Danmörku]], [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Noregur|Noregi]] sem öll voru hluti af [[Dansk-norska ríkið|Danaveldi]]. ===Lengdareiningar=== Fjöldi mælieininga voru notaðar á Íslandi til að mæla lengd. Eitt [[fet]] samsvaraði 0,314 m og ein [[sjómíla]] samsvaraði 1,851 m, í metrakerfinu. Fleiri einingar eru hér að neðan.<ref name=":0" />: * 1 [[Lína (rúmfræði)|lína]] = {{frac|1|144}} fet = 2,18 mm * 1 [[þumlungur]] = {{frac|1|12}} fet = 2,61 sm * 1 [[alin]] = 2 fet = 0,6277 m * 1 [[faðmur]] = 6 fet = 1,884 m * 1 [[míla]] á landi eða landmíla = 24,000 fet = 532,48 m * [[Þingmannaleið]] = 20,000 faðmar = 120,000 fet = 37,5 km<ref>{{Cite web|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2940|title = Hvað er þingmannaleið?}}</ref> ===Þyngdareiningar === Fjöldi mælieininga voru notaðar til að mæla þingd. Eitt [[Pund (mælieining)|pund]] samsvaraði 0,5 kg í metrakefinu. Fleiri einingar eru hér að neðan<ref name=":0" />: * 1 [[Mörk (mælieining)|mörk]] = {{frac|1|2}} pund = 0,5 kg * 1 skálapund = 496 g<ref>{{cite report|title=Mál og vog: Mælieiningar fyrri alda|author=Björk Ingimundardóttir|publisher=Þjóðskjalasafn Íslands|year=2025|url=https://ordabelgur.skjalasafn.is/wp-content/uploads/2025/05/TSS-Mal-og-vog-FINAL-web.pdf}}</ref> * 1 líspund, lísipund eða lýsipund = 16 pund = 8 kg * 1 tunna smjörs = 224 pund = 112 kg * 1 skippund = 320 pund = 160,00 kg ===Flatarmálseiningar=== Fjöldi mælieininga voru notaðar til að mæla flatarmál. Einn ferfaðmur samsvaraði 3,546 m² og ein [[fermíla]] samsvaraði 56,7383 km² í metrakefinu. Fleiri einingar eru hér að neðan.<ref name=":0" />: * 1 fertomma = {{frac|1|5,184}} ferfaðmur = 6,8 sm² * 1 ferfet = {{frac|1|36}} ferfaðmur = 985 sm² * 1 feralin = {{frac|1|9}} ferfaðmur = 0,394 m² * 1 túndagslátta = 900 ferfaðmar = 3,191 m² * 1 engjateigur = 1,600 ferfaðmar = 5,673 m² ===Rúmmálseiningar=== Fjöldi mælieininga voru notaðar til að mæla rúmmál. Einn [[Pottur (mælieining)|pottur]] samsvaraði 0,9661 lítrum í metrakefinu. Fleiri einingar eru hér að neðan<ref name=":0" />: * 1 [[Skeppa|kornskeppa]] = 18 pottar = 18 l * 1 [[áma]] = 155 pottar = 148, 75 l * 1 [[Tunnumál|almenn tunna]] = 120 pottar = 115,2 l * 1 [[Tunnumál|öltunna]] = 136 pottar = 130,56 l * 1 [[Tunnumál|korntunna]] = 144 pottar = 138 l == Tilvísanir== {{Reflist}} == Tenglar == * Björk Ingimundardóttir, MÁL OG VOG, Mælieiningar fyrri alda, 2025, Þjóðskjalasafn Íslands https://heimildir.is/wp-content/uploads/Unorganized/TSS-Mal-og-vog-FINAL-web.pdf * Magnús Már Lárussyni, „Íslenzkar mælieiningar“, Skírnir, 1958, bls. 208–245. https://timarit.is/page/6524424?iabr=on#page/n213/mode/2up * Guðrún Kvaran, Er mælieiningin "mörk" um þyngd nýbura séríslensk, og hvaðan kemur orðið í þessari merkingu? 2007. Vísindavefur. https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6557 * Kristín Bjarnadóttir, Hvernig voru mælieiningar staðlaðar á Íslandi áður en metrakerfið var tekið í notkun? 2020. Vísindavefur. https://www.visindavefur.is/svar.php?id=76925 * [http://www.timarit.is/?issueID=418871&pageSelected=3&lang=0 ''Metrakerfið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1962]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Mælieiningar]] 49asyvw1abnp98zipn7cy4q84etpylt 0 190959 1973345 1973046 2026-07-25T01:35:39Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1973345 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Elín Hall Laufey.jpg|thumb|Elín Hall að hita upp fyrir Laufey]] '''Elín Sif Halldórsdóttir''' (f. [[11. júlí]] [[1998]]), betur þekkt sem '''Elín Hall''', er íslensk-kanadísk tónlistar- og leikkona. Hún hefur gefið út tvær breiðskífur á íslensku, ''Með'' ''Öðrum Orðum'' (2020) og ''heyrist í mér?'' (2023), og farið með hlutverk í kvikmyndum og þáttaröðum á borð við ''Lof mér að falla'' (2018), ''Ljósbroti'' (2024) og ''Vigdísi'' (2025).<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt7358598|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-06}}</ref> == Æska og menntun == Elín Hall fæddist í Montreal í Kanada árið 1998.<ref>{{Vefheimild|url=https://schonmagazine.com/interview-elin-hall/|titill=Interview - Elín Hall|höfundur=Schon Magazine|útgefandi=Schon Magazine|mánuður=september|ár=2024|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref> Faðir hennar er haf-, veður- og jarðeðlisfræðingur og móðir hennar er prófessor í tónlistarfræðum hjá Háskóla Íslands. Hún æfði klassíska ballettlist í L'école Supérieure de Ballet du Québec til 15 ára aldurs, en flutti síðar með fjölskyldu sinni til Reykjavíkur, þar sem hún beindi sjónum sínum að tónlist og leiklist.<ref>{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/meet-elin-hall-icelandic-alt-pop-star-actor-iceland-airwaves|title=Meet Elín Hall, the Icelandic Alt-Pop Star and Actor You’ll Soon Be Obsessed With|last=Dodson|first=P. Claire|date=2025-10-08|website=Teen Vogue|language=en-US|access-date=2026-07-22}}</ref> Hún útskrifaðist frá leiklistarsviði Listaháskóla Íslands árið 2022.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.facebook.com/events/1272124783276659/1272124796609991/?active_tab=about|titill=Svikalogn|höfundur=Elín Hall|útgefandi=Facebook|mánuður=Apríl|ár=2022|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref> == Tónlistarferill == Elín Hall vakti fyrst athygli þegar hún tók þátt í Söngvakeppni Rúv árið 2015, þá aðeins 16 ára gömul.<ref>{{Citation |last=Silvery Sosa |title=Elín Sif Halldórsdóttir - Í Kvöld (Söngvakeppni 2015) |date=2015-03-26 |url=https://www.youtube.com/watch?v=hGaVUDwGirE&list=RDhGaVUDwGirE |access-date=2026-05-06}}</ref> Hún gaf út sína fyrstu breiðskífu, Með Öðrum Orðum, árið 2020 en hún var tilnefnd til Íslensku Tónlistarverðlaunanna árið 2021 sem Plata Ársins í flokki þjóðlagatónlistar.<ref>{{Cite web|url=https://www.nutiminn.is/folk-frettir/islensku-tonlistarverdlaunin-tilnefningar/|title=Íslensku tónlistarverðlaunin – Tilnefningar!|last=Nútíminn|date=2021-03-25|website=Nutiminn.is|language=is|access-date=2026-05-06}}</ref> Önnur breiðskífa hennar, heyrist í mér?, kom út í nóvember 2023. Þrjú lög af plötunni náðu efsta sæti vinsældalista Rásar 2. Platan hlaut þrjár tilnefningar til Íslensku tónlistarverðlaunanna og var valin plata ársins á tónlistarverðlaunum Reykjavík Grapevine árið 2024.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.icelandmusic.is/news/islensku-tonlistarverdlaunin-2024-tilnefningar-og-vinningshafar-v2|title=Íslensku tónlistarverðlaunin 2024 - Tilnefningar og vinningshafar|website=www.icelandmusic.is|language=is|access-date=2026-05-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://grapevine.is/mag/feature/2024/02/05/omg-its-the-2024-reykjavik-grapevine-music-awards/|title=OMG It's The 2024 Reykjavík Grapevine Music Awards|last=grapevine.is|date=2024-02-05|website=The Reykjavik Grapevine|language=en-US|access-date=2026-05-06}}</ref> Í mars 2025 gaf hún út EP-plötuna ''fyllt í eyðurnar'', sem tekin var upp í Hljóðrita í lifandi flutning.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/435922|title=Elín Hall fyllir í eyðurnar - RÚV.is|last=Hreggviðsson|first=Þorsteinn|date=2025-02-10|website=RÚV|access-date=2026-05-06}}</ref> Elín hóf upptökur á nýrri plötu á ensku í Eastcote Studios í London ásamt upptökustjóranum Martin Terefe árið 2024.<ref>{{Cite web|url=https://notion.online/elin-hall-is-finding-truth-between-myth-and-memory/|title=Elín Hall is Finding Truth Between Myth and Memory|last=Staff|first=Notion|date=2025-08-18|website=Notion|language=en-GB|access-date=2026-05-06}}</ref> Fyrsta alþjóðlega smáskífa hennar, „Heaven to a Heathen“, kom út í júní 2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.thelineofbestfit.com/news/elin-hall-shares-first-english-language-single-heaven-to-a-heathen|title=Elín Hall shares first English-language single, "Heaven To A Heathen"|website=The Line of Best Fit|language=en-US|access-date=2026-05-06}}</ref> Í kjölfarið fylgdu „Wolf Boy“ og útgáfa hennar af David Bowie-laginu „As the World Falls Down“.<ref>{{Cite web|url=https://www.thelineofbestfit.com/news/elin-hall-reimagines-david-bowies-as-the-world-falls-down|title=Elín Hall reimagines David Bowie’s “As The World Falls Down”|website=The Line of Best Fit|language=en-US|access-date=2026-05-06}}</ref> Elín kom fram á breiðskífu Ízleifs, ''100&EINN,'' á laginu “Hugsa alltof mikið um þig” sem kom út í Janúar 2026, en það er endurvinnsla á fyrsta lagi Elínar, Upp að mér.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-06-izleifur-og-elin-hall-hugsa-alltof-mikid-um-thig-466361/|title=Izleifur og Elín Hall „hugsa alltof mikið um þig“ - RÚV.is|last=Hlynsson|first=Guðmundur Atli|date=2026-02-06|website=RÚV|access-date=2026-07-22}}</ref> Í janúar 2026 gaf hún einnig út sína eigin smáskífu, „Tachylite“, sem Terefe tók upp og samdi með henni ásamt Jamie Woon. Titill lagsins vísar í íslenskt basaltgler.<ref>{{Cite web|url=https://northerntransmissions.com/tachylite-by-elin-hall/|title="Tachylite" by Elin Hall|last=Brownstein|first=Charles|date=2026-02-01|website=Northern Transmissions|language=en-US|access-date=2026-07-22}}</ref> == Leiklistarferill == Elín Hall fékk sitt fyrsta hlutverk í sjónvarpsþáttaröðinni Réttur, sem kom út árið 2017.<ref>{{Cite web|url=https://klapptre.is/2024/12/12/elin-hall-er-risandi-stjarna/|title=Elín Hall er rísandi stjarna|date=2024-12-12|website=Klapptré|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref> Hún lék svo Magneu í mynd Baldvins Zophoníassonar, Lof mér að falla (2018), og hlaut tilnefningu til leikkonu ársins á Edduverðlaununum fyrir frammistöðu sína.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt7358598/awards/?ref_=tt_awd|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-06}}</ref> Árið 2023 lék Elín í Kulda, kvikmynd sem byggð er á skáldsögu eftir Yrsu Sigurðardóttur. Hún samdi einnig lagið „rauðir draumar“, sem hljómar undir lok myndarinnar, og hlaut aðra Eddutilnefningu fyrir leik sinn.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt21976444/awards/?ref_=tt_awd|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-06}}</ref> Elín fór með hlutverk Unu í Ljósbroti (2024) eftir Rúnar Rúnarsson.<ref>{{Citation |title=Ljósbrot (2024) - Kvikmyndir.is |url=https://kvikmyndir.is/mynd/?id=16866 |access-date=2026-07-22 |language=is}}</ref> Myndin var sýnd á Un Certain Regard-hluta kvikmyndahátíðarinnar í Cannes árið 2024.<ref>{{Cite web|url=https://www.festival-cannes.com/en/f/ljosbrot/|title=LJÓSBROT (WHEN THE LIGHT BREAKS)|date=2024-05-15|website=Festival de Cannes|language=en-US|access-date=2026-07-22}}</ref> Fyrir leik sinn í Ljósbroti hlaut hún Silver Hugo-verðlaunin sem besta leikkonan á Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Chicago árið 2024 og var valin leikkona ársins í aðalhlutverki á Edduverðlaununum 2025.<ref>{{Cite web|url=https://chicago.suntimes.com/movies-and-tv/2024/10/25/chicago-film-festival-awards-vermiglio-gold-hugo-international|title=Italian film 'Vermiglio' wins top Chicago film festival prize|last=Stamets|first=Bill|date=2024-10-26|website=Chicago Sun-Times|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm7782624/?ref_=tt_ov_3_1|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-06}}</ref> Árið 2025 lék Elín svo Vigdísi Finnbogadóttur á yngri árum í sjónvarpsþáttaröðinni Vigdís. Sama ár var hún ein af aðeins tíu útvöldum sem settir voru á European Shooting Stars listann á vegum European Film Promotion og var sæmd þeim heiðri á Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín.<ref>{{Cite web|url=https://www.icelandicfilmcentre.is/discover/news/elin-hall-selected-for-european-shooting-stars-2025|title=Elín Hall selected for European Shooting Stars 2025|date=2024-12-11|website=Icelandic Film Centre|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/432451|title=„Ég er að leika Vigdísina sem fólk man ekki eftir“ - RÚV.is|last=Aradóttir|first=Júlía|date=2025-01-09|website=RÚV|access-date=2026-07-22}}</ref> Árið 2026 var Elín Hall valin leikkona ársins í aðalhlutverki fyrir Vigdísi í flokki sjónvarps.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/476697|title=Ástin sem eftir er og Vigdís sópuðu að sér Edduverðlaunum - RÚV.is|last=Björnsdóttir|first=Anna María|date=2026-05-29|website=RÚV|access-date=2026-07-22}}</ref> Hún hefur einnig komið fram í íslenskum leikhúsum, þar á meðal í söngleiknum Níu líf.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20222305316d/-hausinn-minn-er-eina-heimilid-sem-eg-mun-bua-i-alla-aevi-|title=„Hausinn minn er eina heimilið sem ég mun búa í alla ævi“ - Vísir|last=Agnarsdóttir|first=Dóra Júlía|date=2022-03-09|website=visir.is|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref> == Tónleikar og tónlistarhátíðir == Elín hefur komið fram á tónlistarhátíðum á borð við Bludfest, The Great Escape í Brighton, NXNE í Toronto og WFNM í Los Angeles.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2025/06/23/elin_hall_opnadi_bludfest_hatidina_i_bretlandi/|title=Elín Hall opnaði Bludfest-hátíðina í Bretlandi|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://greatescapefestival.com/artists/elin-hall/|title=Elín Hall|website=The Great Escape|language=en-GB|access-date=2026-07-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nxne.com/2026-artists/eln-hall|title=Elín Hall|website=NXNE Music Festival|language=en-US|access-date=2026-07-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dolosangeles.com/events/2026/5/27/we-found-new-music-tickets|title=We Found New Music at Hotel Ziggy|website=DoLA|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> Hún hefur einnig hitað upp fyrir The Smashing Pumpkins og Laufeyju.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/menning/tonlist/2025/05/19/elin_hall_hitar_upp_fyrir_the_smashing_pumpkins/|title=Elín Hall hitar upp fyrir The Smashing Pumpkins|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2025/06/23/elin_hall_opnadi_bludfest_hatidina_i_bretlandi/|title=Elín Hall opnaði Bludfest-hátíðina í Bretlandi|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2025/09/24/elin_hall_hitar_upp_fyrir_laufeyju/|title=Elín Hall hitar upp fyrir Laufeyju|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref> == Útgáfur == ====== '''Breiðskífur''' ====== * Með Öðrum Orðum (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2020-08-17-elin-hall-med-odrum-ordum/|title=Elín Hall - Með öðrum orðum - RÚV.is|date=2020-08-17|website=RÚV|access-date=2026-07-22}}</ref> * heyrist í mér? (2023)<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2023-11-23-hatt-og-skyrt-397802/|title=Hátt og skýrt - RÚV.is|last=Vefritstjórn|date=2023-11-23|website=RÚV|access-date=2026-07-22}}</ref> ====== '''EP-plötur''' ====== * fyllt í eyðurnar (2025)<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/utvarp/spila/plata-vikunnar/25283/b7hnj6|title=Plata vikunnar - Spilari RÚV|date=2025-02-10|website=www.ruv.is|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref> ====== '''Smáskífur''' ====== * „Heaven to a Heathen“ (2025)<ref>{{Cite web|url=https://www.thelineofbestfit.com/news/elin-hall-shares-first-english-language-single-heaven-to-a-heathen|title=Elín Hall shares first English-language single, "Heaven To A Heathen"|website=The Line of Best Fit|language=en-US|access-date=2026-07-22}}</ref> * „Wolf Boy“ (2025)<ref>{{Cite news |last=grapevine.is |date=2025-08-18 |title=Music Reviews: Iðunn Einars, Elín Hall, lúpína |url=https://grapevine.is/music/2025/08/18/music-reviews-idunn-einars-elin-hall-lupina/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260211062104/https://grapevine.is/music/2025/08/18/music-reviews-idunn-einars-elin-hall-lupina/ |archive-date=2026-02-11 |access-date=2026-07-22 |work=The Reykjavik Grapevine |language=en-US |url-status=live }}</ref> * „As the World Falls Down“ (2025)<ref>{{Cite web|url=https://www.thelineofbestfit.com/news/elin-hall-reimagines-david-bowies-as-the-world-falls-down|title=Elín Hall reimagines David Bowie’s “As The World Falls Down”|website=The Line of Best Fit|language=en-US|access-date=2026-07-22}}</ref> * „Tachylite“ (2026)<ref>{{Cite web|url=https://northerntransmissions.com/tachylite-by-elin-hall/|title="Tachylite" by Elin Hall|last=Brownstein|first=Charles|date=2026-02-01|website=Northern Transmissions|language=en-US|access-date=2026-07-22}}</ref> * „Hugsa alltof mikið um þig“ - Ízleifur og Elín Hall (2026)<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-06-izleifur-og-elin-hall-hugsa-alltof-mikid-um-thig-466361/|title=Izleifur og Elín Hall „hugsa alltof mikið um þig“ - RÚV.is|last=Hlynsson|first=Guðmundur Atli|date=2026-02-06|website=RÚV|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verðlaun == {| class="wikitable" |+ !Ár !Verðlaun !Flokkur !Verk !Niðurstaða |- |2019 |Edduverðlaunin |Leikkona ársins |Lof mér að falla |Tilnefning<ref>{{Cite web|url=https://eddan.is/verdlaunahafar/|title=Verðlaunahafar|website=Eddan|language=en-US|access-date=2026-07-22}}</ref> |- |2024 |Tónlistarverðlaun Reykjavík Grapevine |Plata ársins |heyrist í mér? |Sigur<ref>{{Cite news |title=OMG It’s The 2024 Reykjavík Grapevine Music Awards |url=https://grapevine.is/mag/cover-feature/2024/02/05/omg-its-the-2024-reykjavik-grapevine-music-awards/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715211032/https://grapevine.is/mag/cover-feature/2024/02/05/omg-its-the-2024-reykjavik-grapevine-music-awards/ |archive-date=2026-07-15 |access-date=2026-07-22 |work=The Reykjavík Grapevine |language=en-US |url-status=live }}</ref> |- |2024 |Íslensku tónlistarverðlaunin |Þrír flokkar |heyrist í mér? |Tilnefning<ref name=":0" /> |- |2024 |Edduverðlaunin |Leikkona ársins |Kuldi |Tilnefning<ref name=":1" /> |- |2024 |Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Chicago |Silver Hugo-verðlaunin fyrir bestu leikkonu |Ljósbrot |Sigur<ref>{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/news/festivals/2024-chicago-international-film-festival-awards-winners-list-1235060146/|title=Chicago International Film Festival Awards Top Prizes to ‘Vermiglio,’ ‘All We Imagine as Light’|last=Blauvelt|first=Christian|date=2024-10-25|website=IndieWire|language=en-US|access-date=2026-07-22}}</ref> |- |2025 |Edduverðlaunin |Leikkona ársins í aðalhlutverki |Ljósbrot |Sigur<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/439817|title=Snerting og Ljósbrot sópuðu að sér Edduverðlaunum í kvöld - RÚV.is|last=Björnsdóttir|first=Anna María|date=2025-03-26|website=RÚV|access-date=2026-07-22}}</ref> |- |2025 |European Film Promotion |European Shooting Star | - |Top 10 í Evrópu<ref>{{Cite web|url=https://www.kvikmyndamidstod.is/frettir/elin-hall-valin-i-european-shooting-stars-2025|title=Elín Hall valin í European Shooting Stars 2025|date=2024-12-11|website=Kvikmyndamiðstöð Íslands|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref> |- |2026 |Edduverðlaunin |Leikkona ársins í aðalhlutverki - Sjónvarp |Vigdís |Sigur<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/476697|title=Ástin sem eftir er og Vigdís sópuðu að sér Edduverðlaunum - RÚV.is|last=Björnsdóttir|first=Anna María|date=2026-05-29|website=RÚV|access-date=2026-07-22}}</ref> |} ==Tilvísanir== {{reflist}} {{stubbur|æviágrip}} {{F|1998}} [[Flokkur:Íslenskar leikkonur]] [[Flokkur:Íslenskar söngkonur]] 2o7e5l3fc4mob7fkb7tm2mvsemiib69 2 192120 1973300 1972863 2026-07-24T15:30:07Z Kaupahéðinn 116104 1973300 wikitext text/x-wiki = Stálvík hf. = '''Stálvík''' var íslensk skipasmíðastöð sem starfaði í Garðabæ frá 1963-1990. '''Jón Þórarinn Sveinsson''' tæknifræðingur var einn af stofnendum Stálvíkur og forstjóri lengst af. == Starfsemi == Skipasmíðastöðin Stálvík var stofnuð í [[Garðabær|Garðabæ]] í september árið 1961 og tók til starfa í ársbyrjun 1963. Stofnendur voru níu talsins en hluthafar 20. Stofnhlutafé nam 2,5 milljónum króna. Í ársbyrjun 1962 hófust framkvæmdir við uppbyggingu á 7.000 fermetra strengjasteypuhúsi við Arnarnesvog þar sem nú er Sjálandshverfið. Á fyrsta starfsári voru tveir bátar smíðaðir fyrir [[Skeljungur|Skeljung]] og Olíufélag Íslands. Skipasmíðastöðin smíðaði um 52 fiskiskip, þar af sex skuttogara á um tveggja áratuga tímabili. Þegar mest lét unnu 220 manns hjá Stálvík. Í ársbyrjun <ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://timarit.is/files/41752569|titill=Enginn vill kaupa skip sem mega ekki veiða|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=12. maí|ár=2002|mánuðurskoðað=20. júlí|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://postar.is/gardabaer/fraedsluskilti-um-stalvik-og-hafsaekin-idnad-i-arnarnesvogi-afhjupad/|title=Fræðsluskilti um Stálvík og hafsækin iðnað í Arnarnesvogi afhjúpað|last=Kristófersson|first=Valdimar T.|date=2023-09-14|website=Postar.is {{!}} Garðapósturinn - Kópavogspósturinn - Nespósturinn|language=is|access-date=2026-07-20}}</ref> === Skuttogarar og fleiri skip === Eitt af frægustu verkum Stálvíkur var skuttogarinn Ottó N. Þorláksson sem smíðaður var fyrir [[Bæjarútgerð Reykjavíkur]] (BÚR) og kostaði nýsmíðin 54 milljónir króna.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/files/65062261|titill=Tíminn|mánuður=11. júní|ár=1981|mánuðurskoðað=20. júlí|árskoðað=2026}}</ref> Skipið var alfarið byggt á íslenskri framleiðslu og hugviti. Hönnun skrokksins þótti afar vel heppnuð og langt á undan sinni samtíð sem gerði það að verkum að olíunotkunin var mun minni en gilti um sambærileg skip. Jón Sveinsson mun hafa verið stoltastur af Ottó N. en svo merkilega vildi til að Jón féll frá sama dag og skipið fór í sinn síðasta túr fyrir HB Granda (áður BÚR).<ref name=":0" /> Annað þekkt aflaskip, sem hannað var af Stálvík nokkrum árum fyrr, var Þórunn Sveinsdóttir.[[Mynd:Ottó N. Þorláksson VE 5.jpg|alt=Ottó N. Þorláksson var smíðaður árið 1981 fyrir Bæjarútgerð Reykjavíkur. Hér liggur hann við höfn í Vestmannaeyjum.]] == Endalok Stálvíkur == Mikil þáttaskil urðu í rekstri Stálvíkur árið 1983 þegar sjávarútvegsráðherra ákvað að skip sem væru í smíðum fengju ekki leyfi til veiða. Sú ákvörðun hafði verið byggð á svartri skýrslu [[Hafrannsóknastofnun Íslands|Hafrannsóknarstofnunar]] um ástand fiskistofna við Íslandsstrendur. Ákvörðun stjórnvalda kom illa við rekstur Stálvíkur sem hafði um þetta leyti eitt skip í smíðum og samninga um smíði átta annarra skipa.<ref name=":0" /> "Það vill enginn útgerðarmaður kaupa skip sem ekki má veiða fisk," sagði Jón síðar. Banninu var ekki aflétt fyrr en þremur og hálfu ári síðar en þá má segja að eftir það hafi skipasmíðar fyrir íslenskar útgerðir færst alfarið til útlanda. Rekstur Stálvíkur var einkar þungur eftir að banninu var aflétt og fór í þrot árið 1990. === Skuttogarar sem smíðaðir voru af Stálvík === Stálvík SI 1 - smíðaðaður 1973 Runólfur SH 135 - smíðaður == Tilvísanir == rh48jie3qpnr0lguclohfq01olvkht5 1973301 1973300 2026-07-24T15:43:53Z Kaupahéðinn 116104 1973301 wikitext text/x-wiki = Stálvík hf. = '''Stálvík''' var íslensk skipasmíðastöð sem starfaði í Garðabæ frá 1963-1990. '''Jón Þórarinn Sveinsson''' tæknifræðingur var einn af stofnendum Stálvíkur og forstjóri lengst af. == Starfsemi == Skipasmíðastöðin Stálvík var stofnuð í [[Garðabær|Garðabæ]] í september árið 1961 og tók til starfa í ársbyrjun 1963. Stofnendur voru níu talsins en hluthafar 20. Stofnhlutafé nam 2,5 milljónum króna. Í ársbyrjun 1962 hófust framkvæmdir við uppbyggingu á 7.000 fermetra strengjasteypuhúsi við Arnarnesvog þar sem nú er Sjálandshverfið. Á fyrsta starfsári voru tveir bátar smíðaðir fyrir [[Skeljungur|Skeljung]] og Olíufélag Íslands. Skipasmíðastöðin smíðaði um 52 fiskiskip, þar af sex skuttogara á um tveggja áratuga tímabili. Þegar mest lét unnu 220 manns hjá Stálvík. Í ársbyrjun <ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://timarit.is/files/41752569|titill=Enginn vill kaupa skip sem mega ekki veiða|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=12. maí|ár=2002|mánuðurskoðað=20. júlí|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://postar.is/gardabaer/fraedsluskilti-um-stalvik-og-hafsaekin-idnad-i-arnarnesvogi-afhjupad/|title=Fræðsluskilti um Stálvík og hafsækin iðnað í Arnarnesvogi afhjúpað|last=Kristófersson|first=Valdimar T.|date=2023-09-14|website=Postar.is {{!}} Garðapósturinn - Kópavogspósturinn - Nespósturinn|language=is|access-date=2026-07-20}}</ref> === Skuttogarar og fleiri skip === Eitt af frægustu verkum Stálvíkur var skuttogarinn Ottó N. Þorláksson sem smíðaður var fyrir [[Bæjarútgerð Reykjavíkur]] (BÚR) og kostaði nýsmíðin 54 milljónir króna.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/files/65062261|titill=Tíminn|mánuður=11. júní|ár=1981|mánuðurskoðað=20. júlí|árskoðað=2026}}</ref> Skipið var alfarið byggt á íslenskri framleiðslu og hugviti. Hönnun skrokksins þótti afar vel heppnuð og langt á undan sinni samtíð sem gerði það að verkum að olíunotkunin var mun minni en gilti um sambærileg skip. Jón Sveinsson mun hafa verið stoltastur af Ottó N. en svo merkilega vildi til að Jón féll frá sama dag og skipið fór í sinn síðasta túr fyrir HB Granda (áður BÚR).<ref name=":0" /> Annað þekkt aflaskip, sem hannað var af Stálvík nokkrum árum fyrr, var Þórunn Sveinsdóttir. Þá ber að nefna Stálvík SI-1, fyrsta skuttogarann sem smíðaður var á Íslandi. Kaupandi skipsins var Rammi hf. á Siglufirði. [[Mynd:Ottó N. Þorláksson VE 5.jpg|alt=Ottó N. Þorláksson var smíðaður árið 1981 fyrir Bæjarútgerð Reykjavíkur. Hér liggur hann við höfn í Vestmannaeyjum.]] == Endalok Stálvíkur == Mikil þáttaskil urðu í rekstri Stálvíkur árið 1983 þegar sjávarútvegsráðherra ákvað að skip sem væru í smíðum fengju ekki leyfi til veiða. Sú ákvörðun hafði verið byggð á svartri skýrslu [[Hafrannsóknastofnun Íslands|Hafrannsóknarstofnunar]] um ástand fiskistofna við Íslandsstrendur. Ákvörðun stjórnvalda kom illa við rekstur Stálvíkur sem hafði um þetta leyti eitt skip í smíðum og samninga um smíði átta annarra skipa.<ref name=":0" /> "Það vill enginn útgerðarmaður kaupa skip sem ekki má veiða fisk," sagði Jón síðar. Banninu var ekki aflétt fyrr en þremur og hálfu ári síðar en þá má segja að eftir það hafi skipasmíðar fyrir íslenskar útgerðir færst alfarið til útlanda. Rekstur Stálvíkur var einkar þungur eftir að banninu var aflétt og fór í þrot árið 1990. === Skuttogarar sem smíðaðir voru af Stálvík === Stálvík SI 1 - smíðaðaður 1973 Runólfur SH 135 - smíðaður == Tilvísanir == a19dvi8tmrv74idsil88ptw6160lexy 0 192129 1973279 1972734 2026-07-24T14:01:17Z TKSnaevarr 53243 1973279 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Husayn ibn Ali | image = Chester Beatty T 414 fol 125v Husayn ibn Ali.jpg | caption = Husayn á tyrkneskri mynd frá 16. öld. | birth_date = 626 | birth_place = [[Medína]] | death_date = 680 | death_place = [[Karbala]] | religion = [[Íslam]] | parents = * [[Alí ibn Abu Talib]] * [[Fatíma al-Zahra]] | relatives = * [[Múhameð]] * [[Hasan ibn Alí]] * [[Abbas ibn Alí]] | children = * [[Alí Zayn al-Abidín]] * [[Ali al-Akbar ibn Husayn]] * [[Sukayna bint Husayn]] }} '''Husayn ibn Ali''' (arabíska: حسين بن علي; 680-626) var barnabarn [[Múhameð]]s spámanns [[íslam]]s, sonur [[Alí ibn Abu Talib]] og [[Fatíma|Fatímu al-Zahra]]. Hann er talinn þriðji [[ímam]] [[sjía]]múslima og er mikilvæg persóna í sögu íslams. Hann lést í [[Orrustan við Karbala|orrustunni við Karbalā]] árið 680 eftir átök við her [[Ommejadar|Ommejadaveldisins]].<ref>Encyclopædia Britannica, "Husayn ibn Ali | Biography, Death, & Significance". https://www.britannica.com/biography/al-Husayn-ibn-Ali-Muslim-leader-and-martyr</ref> == Saga og arfleifð == [[File:Helgidómur Husayns ibn Ali í Karbala.jpg|thumb|Helgidómur Husayns ibn Ali í Karbala]] Husayn ibn Ali er þekktastur fyrir hlutverk sitt í orrustunni við Karbala árið 680. Þar stóð hann gegn her Umayyada-kalífadæmisins og var drepinn ásamt mörgum af fylgjendum sínum og fjölskyldumeðlimum. Dauði hans varð einn mikilvægasti atburðurinn í sögu sjíta íslams og hafði mikil áhrif á þróun trúarlegra hefða þeirra. Fyrir sjíta múslima er Husayn tákn fórnar, réttlætis og andstöðu gegn óréttlæti. Minningin um hann er haldin árlega á Ashura, tíunda degi mánaðarins Muharram, þar sem milljónir manna um allan heim minnast atburðanna í Karbala. Arfleifð Husayns nær þó út fyrir trúarleg mörk. Margir múslimar líta á hann sem mikilvæga sögulega persónu og píslarvott sem tengist hugmyndum um hugrekki, heiður og að standa gegn kúgun.<ref>{{cite encyclopedia |title=Ḥosayn b. ʿAlī ii. In Popular Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |author=Jean Calmard |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii/ }}</ref> == Heimildir == <references /> {{Fd|626|680}} [[Flokkur:Íslam]] mk6kn2w4cse3qjw75ra27iolpi2wnpt 0 192134 1973316 1973240 2026-07-24T19:22:00Z Nipas2 54688 /* Stigatafla */ 1973316 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2020 | mynd = | ár = '''2020''' | Meistarar = '''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' | upp um deild = '''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]<br>[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = 255 (1,93 m/leik) | markahæstur = '''[[María Lena Ásgeirsdóttir]] mörk [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 4. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2020'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=200| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | Adam David Wheeler | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur]] | Christopher Thomas Harrington | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík}} | [[Reykjavík]] | [[Grindavíkurvöllur]] | [[Ray Anthony Jónsson]] | 9. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélagið Hamar|Hamar]] | [[Hveragerði]] | [[Grýluvöllur]] | [[Guðmundur Benóný Baldvinsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | [[Björk Nóadóttir]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK}} | [[Kópavogur]] | [[Kórinn]] | [[Ari Már Heimisson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[Hertz völlurinn]] | [[Ásgeir Þór Eiríksson]] | 10. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | Vaselin Kostadinov Chilingirov | 3. sæti |} == Staðan í deildinni == Keppni hætt 30. október 2020 vegna [[COVID-19]].<br> Röð liða ræðst af meðalfjölda stiga pr. leik. === Stigatafla === ''Staðan fyrir 12. umferð, 13. nóvember 2020''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2020|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results&page=1|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=19. júlí 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=30|S/m !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' ||15||10||3||2||37||11||26||'''33'''||2,20 |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||'''[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' ||16||11||2||3||19||14||5||'''35'''||2,19 |- |3||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||15||9||2||4||37||26||11||'''29'''||1,93 |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||14||8||2||4||26||30||-4||'''26'''||1,86 |- |5||| ||[[Hamrarnir]] ||14||5||3||6||18||24||-6||'''18'''||1,29 |- |6||| ||[[Hamar]] ||15||4||2||9||20||36||-16||'''14'''||0,93 |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[UMF Sindri|Sindri]] ||14||3||2||9||19||33||-14||'''11'''||0,79 |- |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||14||2||4||8||24||45||-21||'''10'''||0,71 |- |9||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||[[ÍR]] ||15||2||4||9||25||36||-11||'''10'''||0,67 |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Sm = Stig/meðaltal'' </small>. === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft!!FHL!!Fram!!Grin!!Ham.!!Hamr!!HK!!ÍR!!Sind |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||'''XXX'''||4-2||3-1||2-2||2-2||3-0||1-7||1-0||2-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"| [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||4-0||'''XXX'''||5-3||0-1||2-1||1-1||0-4||3-3||2-1 |- |align="left"| {{Lið Fram}} ||---||---||'''XXX'''||1-5||2-1||2-5||2-5||3-3||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Grindavík}} ||6-0||2-3||4-0||'''XXX'''||3-1||0-0||3-0||2-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Hamar}} ||1-2||0-4||2-2||---||'''XXX'''||1-4||1-0||1-0||4-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||0-2||2-1||0-4||2-1||1-2||'''XXX'''||0-2||2-1||--- |- |align="left"|{{Lið HK}} ||3-2||1-2||5-0||0-0||3-0||3-0||'''XXX'''||3-0||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍR}} ||---||2-5||2-2||1-3||7-2||1-1||1-4||'''XXX'''||2-1 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||1-2||1-3||3-0||0-4||2-1||---||0-7||3-1||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 13. nóvember 2020''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[María Lena Ásgeirsdóttir]]''' | [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] | 17 | 2 | 16 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Karen Sturludóttir]]''' | [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] | 13 | 0 | 16 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Birgitta Hallgrímsdóttir]]''' | [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] | 11 | 1 | 14 |- | '''4''' | [[Freyja Karín Þorvarðardóttir]] | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 11 | 3 | 14 |- | '''5''' | [[Una Rós Unnarsdóttir]] | [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] | 11 | 1 | 15 |- | '''6''' | [[Shakira Duncan]] | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 9 | 1 | 13 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2019]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2021]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|title=2. deild kvenna 2020|work=KSÍ|accessdate=19. júlí 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2020}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 6noc3uxrp28ch1gox023z65w1v5aosc 1973317 1973316 2026-07-24T19:23:51Z Nipas2 54688 /* Stigatafla */ 1973317 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2020 | mynd = | ár = '''2020''' | Meistarar = '''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' | upp um deild = '''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]<br>[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = 255 (1,93 m/leik) | markahæstur = '''[[María Lena Ásgeirsdóttir]] mörk [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 4. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2020'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=200| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | Adam David Wheeler | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur]] | Christopher Thomas Harrington | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík}} | [[Reykjavík]] | [[Grindavíkurvöllur]] | [[Ray Anthony Jónsson]] | 9. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélagið Hamar|Hamar]] | [[Hveragerði]] | [[Grýluvöllur]] | [[Guðmundur Benóný Baldvinsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | [[Björk Nóadóttir]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK}} | [[Kópavogur]] | [[Kórinn]] | [[Ari Már Heimisson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[Hertz völlurinn]] | [[Ásgeir Þór Eiríksson]] | 10. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | Vaselin Kostadinov Chilingirov | 3. sæti |} == Staðan í deildinni == Keppni hætt 30. október 2020 vegna [[COVID-19]].<br> Röð liða ræðst af meðalfjölda stiga pr. leik. === Stigatafla === ''Staðan fyrir 12. umferð, 13. nóvember 2020''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2020|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results&page=1|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=19. júlí 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=30|S/m !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' ||15||10||3||2||37||11||26||'''33'''||2,20 |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||'''[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' ||16||11||2||3||19||14||5||'''35'''||2,19 |- |3||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||15||9||2||4||37||26||11||'''29'''||1,93 |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||14||8||2||4||26||30||-4||'''26'''||1,86 |- |5||| ||[[Hamrarnir]] ||14||5||3||6||18||24||-6||'''18'''||1,29 |- |6||| ||[[Hamar]] ||15||4||2||9||20||36||-16||'''14'''||0,93 |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]] ||14||3||2||9||19||33||-14||'''11'''||0,79 |- |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||14||2||4||8||24||45||-21||'''10'''||0,71 |- |9||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||[[ÍR]] ||15||2||4||9||25||36||-11||'''10'''||0,67 |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Sm = Stig/meðaltal'' </small>. === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft!!FHL!!Fram!!Grin!!Ham.!!Hamr!!HK!!ÍR!!Sind |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||'''XXX'''||4-2||3-1||2-2||2-2||3-0||1-7||1-0||2-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"| [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||4-0||'''XXX'''||5-3||0-1||2-1||1-1||0-4||3-3||2-1 |- |align="left"| {{Lið Fram}} ||---||---||'''XXX'''||1-5||2-1||2-5||2-5||3-3||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Grindavík}} ||6-0||2-3||4-0||'''XXX'''||3-1||0-0||3-0||2-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Hamar}} ||1-2||0-4||2-2||---||'''XXX'''||1-4||1-0||1-0||4-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||0-2||2-1||0-4||2-1||1-2||'''XXX'''||0-2||2-1||--- |- |align="left"|{{Lið HK}} ||3-2||1-2||5-0||0-0||3-0||3-0||'''XXX'''||3-0||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍR}} ||---||2-5||2-2||1-3||7-2||1-1||1-4||'''XXX'''||2-1 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||1-2||1-3||3-0||0-4||2-1||---||0-7||3-1||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 13. nóvember 2020''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[María Lena Ásgeirsdóttir]]''' | [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] | 17 | 2 | 16 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Karen Sturludóttir]]''' | [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] | 13 | 0 | 16 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Birgitta Hallgrímsdóttir]]''' | [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] | 11 | 1 | 14 |- | '''4''' | [[Freyja Karín Þorvarðardóttir]] | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 11 | 3 | 14 |- | '''5''' | [[Una Rós Unnarsdóttir]] | [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] | 11 | 1 | 15 |- | '''6''' | [[Shakira Duncan]] | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 9 | 1 | 13 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2019]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2021]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|title=2. deild kvenna 2020|work=KSÍ|accessdate=19. júlí 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2020}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] ffxxr7u3lh4n4e44wtf9tti81rd677o 1973319 1973317 2026-07-24T19:28:53Z Nipas2 54688 /* Stigatafla */ 1973319 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2020 | mynd = | ár = '''2020''' | Meistarar = '''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' | upp um deild = '''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]<br>[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = 255 (1,93 m/leik) | markahæstur = '''[[María Lena Ásgeirsdóttir]] mörk [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 4. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2020'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=200| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | Adam David Wheeler | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur]] | Christopher Thomas Harrington | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík}} | [[Reykjavík]] | [[Grindavíkurvöllur]] | [[Ray Anthony Jónsson]] | 9. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélagið Hamar|Hamar]] | [[Hveragerði]] | [[Grýluvöllur]] | [[Guðmundur Benóný Baldvinsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | [[Björk Nóadóttir]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK}} | [[Kópavogur]] | [[Kórinn]] | [[Ari Már Heimisson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[Hertz völlurinn]] | [[Ásgeir Þór Eiríksson]] | 10. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | Vaselin Kostadinov Chilingirov | 3. sæti |} == Staðan í deildinni == Keppni hætt 30. október 2020 vegna [[COVID-19]].<br> Röð liða ræðst af meðalfjölda stiga pr. leik. === Stigatafla === ''Staðan fyrir 12. umferð, 13. nóvember 2020''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2020|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results&page=1|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=19. júlí 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=30|S/m !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' ||15||10||3||2||37||11||26||'''33'''||2,20 |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||'''[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' ||16||11||2||3||19||14||5||'''35'''||2,19 |- |3||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||15||9||2||4||37||26||11||'''29'''||1,93 |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélag Álftaness|Álftanes]] ||14||8||2||4||26||30||-4||'''26'''||1,86 |- |5||| ||[[Hamrarnir]] ||14||5||3||6||18||24||-6||'''18'''||1,29 |- |6||| ||[[Hamar]] ||15||4||2||9||20||36||-16||'''14'''||0,93 |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]] ||14||3||2||9||19||33||-14||'''11'''||0,79 |- |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||14||2||4||8||24||45||-21||'''10'''||0,71 |- |9||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||[[ÍR]] ||15||2||4||9||25||36||-11||'''10'''||0,67 |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Sm = Stig/meðaltal'' </small>. === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft!!FHL!!Fram!!Grin!!Ham.!!Hamr!!HK!!ÍR!!Sind |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||'''XXX'''||4-2||3-1||2-2||2-2||3-0||1-7||1-0||2-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"| [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||4-0||'''XXX'''||5-3||0-1||2-1||1-1||0-4||3-3||2-1 |- |align="left"| {{Lið Fram}} ||---||---||'''XXX'''||1-5||2-1||2-5||2-5||3-3||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Grindavík}} ||6-0||2-3||4-0||'''XXX'''||3-1||0-0||3-0||2-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Hamar}} ||1-2||0-4||2-2||---||'''XXX'''||1-4||1-0||1-0||4-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||0-2||2-1||0-4||2-1||1-2||'''XXX'''||0-2||2-1||--- |- |align="left"|{{Lið HK}} ||3-2||1-2||5-0||0-0||3-0||3-0||'''XXX'''||3-0||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍR}} ||---||2-5||2-2||1-3||7-2||1-1||1-4||'''XXX'''||2-1 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||1-2||1-3||3-0||0-4||2-1||---||0-7||3-1||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 13. nóvember 2020''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[María Lena Ásgeirsdóttir]]''' | [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] | 17 | 2 | 16 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Karen Sturludóttir]]''' | [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] | 13 | 0 | 16 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Birgitta Hallgrímsdóttir]]''' | [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] | 11 | 1 | 14 |- | '''4''' | [[Freyja Karín Þorvarðardóttir]] | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 11 | 3 | 14 |- | '''5''' | [[Una Rós Unnarsdóttir]] | [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] | 11 | 1 | 15 |- | '''6''' | [[Shakira Duncan]] | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 9 | 1 | 13 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2019]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2021]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|title=2. deild kvenna 2020|work=KSÍ|accessdate=19. júlí 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2020}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 5ducbucc7vvhjpdma0e3re8ts8nxcxy 1973320 1973319 2026-07-24T19:29:29Z Nipas2 54688 /* Töfluyfirlit */ 1973320 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2020 | mynd = | ár = '''2020''' | Meistarar = '''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' | upp um deild = '''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]<br>[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = 255 (1,93 m/leik) | markahæstur = '''[[María Lena Ásgeirsdóttir]] mörk [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 4. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2020'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=200| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[Bessastaðavöllur]] | Adam David Wheeler | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur]] | Christopher Thomas Harrington | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grindavík}} | [[Reykjavík]] | [[Grindavíkurvöllur]] | [[Ray Anthony Jónsson]] | 9. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélagið Hamar|Hamar]] | [[Hveragerði]] | [[Grýluvöllur]] | [[Guðmundur Benóný Baldvinsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | [[Björk Nóadóttir]] | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið HK}} | [[Kópavogur]] | [[Kórinn]] | [[Ari Már Heimisson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[Hertz völlurinn]] | [[Ásgeir Þór Eiríksson]] | 10. s., [[Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2019|Inkassodeild]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | Vaselin Kostadinov Chilingirov | 3. sæti |} == Staðan í deildinni == Keppni hætt 30. október 2020 vegna [[COVID-19]].<br> Röð liða ræðst af meðalfjölda stiga pr. leik. === Stigatafla === ''Staðan fyrir 12. umferð, 13. nóvember 2020''.<ref>{{cite web|title=2. deild kvenna 2020|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results&page=1|website=www.ksí.is|publisher=Knattspyrnusamband Íslands|accessdate=19. júlí 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=30|S/m !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|Grindavík|1}}"| ||'''[[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]]''' ||15||10||3||2||37||11||26||'''33'''||2,20 |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|HK|1}}"| ||'''[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]]''' ||16||11||2||3||19||14||5||'''35'''||2,19 |- |3||||[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||15||9||2||4||37||26||11||'''29'''||1,93 |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélag Álftaness|Álftanes]] ||14||8||2||4||26||30||-4||'''26'''||1,86 |- |5||| ||[[Hamrarnir]] ||14||5||3||6||18||24||-6||'''18'''||1,29 |- |6||| ||[[Hamar]] ||15||4||2||9||20||36||-16||'''14'''||0,93 |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]] ||14||3||2||9||19||33||-14||'''11'''||0,79 |- |8||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||14||2||4||8||24||45||-21||'''10'''||0,71 |- |9||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||[[ÍR]] ||15||2||4||9||25||36||-11||'''10'''||0,67 |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur, Sm = Stig/meðaltal'' </small>. === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft!!FHL!!Fram!!Grin!!Ham.!!Hamr!!HK!!ÍR!!Sind |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélag Álftaness|Álftanes]] ||'''XXX'''||4-2||3-1||2-2||2-2||3-0||1-7||1-0||2-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"| [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||4-0||'''XXX'''||5-3||0-1||2-1||1-1||0-4||3-3||2-1 |- |align="left"| {{Lið Fram}} ||---||---||'''XXX'''||1-5||2-1||2-5||2-5||3-3||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Grindavík}} ||6-0||2-3||4-0||'''XXX'''||3-1||0-0||3-0||2-1||1-0 |- |align="left"|{{Lið Hamar}} ||1-2||0-4||2-2||---||'''XXX'''||1-4||1-0||1-0||4-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||0-2||2-1||0-4||2-1||1-2||'''XXX'''||0-2||2-1||--- |- |align="left"|{{Lið HK}} ||3-2||1-2||5-0||0-0||3-0||3-0||'''XXX'''||3-0||2-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍR}} ||---||2-5||2-2||1-3||7-2||1-1||1-4||'''XXX'''||2-1 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||1-2||1-3||3-0||0-4||2-1||---||0-7||3-1||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 13. nóvember 2020''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[María Lena Ásgeirsdóttir]]''' | [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] | 17 | 2 | 16 |-style="background:#C0C0C0;" | '''2''' | '''[[Karen Sturludóttir]]''' | [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] | 13 | 0 | 16 |-style="background:#CD7F32;" | '''3''' | '''[[Birgitta Hallgrímsdóttir]]''' | [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] | 11 | 1 | 14 |- | '''4''' | [[Freyja Karín Þorvarðardóttir]] | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 11 | 3 | 14 |- | '''5''' | [[Una Rós Unnarsdóttir]] | [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]] | 11 | 1 | 15 |- | '''6''' | [[Shakira Duncan]] | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 9 | 1 | 13 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2019|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2019]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2021]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=189867&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|title=2. deild kvenna 2020|work=KSÍ|accessdate=19. júlí 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2020}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] gj511uq4nmydho11eyurhbnnfdv1l6n 0 192141 1973310 1972831 2026-07-24T17:08:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1973310 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Cinecittà_-_Entrance.jpg|thumb|Inngangurinn að Cinecittà.]] '''Cinecittà''' („bíóborgin“) er stórt [[kvikmyndaver]] í [[Róm]] á Ítalíu. Kvikmyndaverið er það stærsta í Evrópu og nær yfir 400.000 fermetra svæði. Það er miðstöð [[ítölsk kvikmyndagerð|ítalskrar kvikmyndagerðar]] og [[sjónvarp]]sframleiðslu, og hefur hýst framleiðslu fjölda alþjóðlegra stórmynda á borð við ''[[Quo Vadis (kvikmynd frá 1951)|Quo Vadis]]'' og ''[[Ben Húr (kvikmynd frá 1959)|Ben Húr]]''. Kvikmyndaverið var reist árið 1937 í valdatíð [[Ítalski fasistaflokkurinn|Ítalska fasistaflokksins]] til að keppa við kvikmyndaframleiðslu [[Hollywood]] í Bandaríkjunum.<ref name="Ricci2008">{{cite book|last=Ricci|first=Steven|title=Cinema and Fascism: Italian Film and Society, 1922–1943|url=https://books.google.com/books?id=Tuq7FNacGvgC&pg=PA66|date=1 February 2008|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-94128-1|pages=68–69–}}</ref> Í [[síðari heimsstyrjöld]] setti [[þýski herinn]] upp búðir þar og [[bandamenn (síðari heimsstyrjöld)|bandamenn]] lögðu það í rúst með sprengjuárásum. Eftir stríð var kvikmyndaverið fyrst nýtt sem [[flóttamannabúðir]], en síðan endurreist með bandarísku fjármagni. Margir helstu kvikmyndaleikstjórar Ítalíu, á borð við [[Federico Fellini]], [[Roberto Rossellini]], [[Luchino Visconti]], [[Sergio Leone]], [[Bernardo Bertolucci]] og [[Luca Guadagnino]]; og bandarískir leikstjórar á borð við [[Francis Ford Coppola]], [[Martin Scorsese]] og [[Mel Gibson]], hafa gert myndir í Cinecittà. Yfir 3000 myndir hafa verið framleiddar þar, þar af 47 sem hafa unnið til [[Óskarsverðlaun]]a.<ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/site/enciclopediadelcinemaitaliano/home/13-i-film-girati-a-cinecitta |title=Enciclopedia del cinema italiano "i Film girati a Cinecitta' dal 1937 al 1978" |access-date=2018-03-18 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728134207/https://sites.google.com/site/enciclopediadelcinemaitaliano/home/13-i-film-girati-a-cinecitta |url-status=dead }}</ref> Vegna þessa hefur Cinecittà verið nefnd „Hollywood við Tíberfljót“.<ref>{{Cite magazine |date=June 26, 1950 |title=Cinema: Hollywood on the Tiber |url=https://time.com/archive/6795305/cinema-hollywood-on-the-tiber/ |magazine=Time |access-date=júlí 20, 2026 |archive-date=október 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008071719/https://time.com/archive/6795305/cinema-hollywood-on-the-tiber/ |url-status=dead }}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Ítölsk kvikmyndaver]] [[Flokkur:Róm]] {{s|1937}} 7a5a8z5unfwgi5wwotr49is8p1ljy06 0 192198 1973322 1973243 2026-07-24T19:37:19Z Nipas2 54688 /* Stigatafla */ 1973322 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2021 | mynd = | ár = '''2021''' | Meistarar = '''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]''' | upp um deild = '''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]<br>{{Lið Völsungur}}''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = 385 (2,47 m/leik) | markahæstur = '''18 mörk'''<br>[[Freyja Karín Þorvarðardóttir]] og [[Alexandra Taberner]] ([[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 5. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2021'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=200| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[OnePlus völlurinn]] | [[Ríkin Napoleon Djurhuus]] og [[Guðmundur Guðjónsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Einherji}} | [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] | [[Vopnafjarðarvöllur]] | Dilyan Nikolaev Kolev | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fjölnir}} | [[Reykjavík]] | [[Extra völlurinn]] | [[Júlíus Ármann Júlíusson]] og [[Theódór Sveinjónsson]] | 9. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur]] | Christopher Thomas Harrington og Alexandre M. Fernandez Massot | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélagið Hamar|Hamar]] | [[Hveragerði]] | [[Grýluvöllur]] | [[Hermann Kristinn Hreinsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | Bojana Besic og [[Jónas Leifur Sigursteinsson]] (aðst) | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[Hertz völlurinn]] | [[Ásgeir Þór Eiríksson]] | 9. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur]] | [[Arnar Páll Garðarsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagsins Miðbæjar|KM]] | [[Reykjavík]] | [[KR-völlur]] | [[Elvar Páll Grönvold]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | Vaselin Kostadinov Chilingirov<br> og [[Jóhann Bergur Kiesel]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|SR]] | [[Reykjavík]] | [[Þróttarvöllur]] | Nik Anthony Chamberlain | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] | [[Aðalsteinn Jóhann Friðriksson]] | 10. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|Lengjudeild]] |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 12. umferð, 8. ágúst 2021''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|FHL|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]]''' ||12||10||1||1||71||13||58||'''31''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2022|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]]''' ||12||9||2||1||28||12||16||'''29''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Fjölnir|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]] ||12||8||2||2||42||13||29||'''26''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||12||8||1||3||31||13||18||'''25''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|KH|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] ||12||8||0||4||37||13||24||'''24''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||[[ÍR]] ||12||6||1||5||46||26||20||'''19''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]] ||12||6||1||5||27||26||1||'''19''' |- |8||| ||[[Hamar]] ||12||4||3||5||23||25||-2||'''15''' |- |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Einherji|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Einherji|Einherji]] ||12||3||4||5||22||22||0||'''13''' |- |10||| ||[[Hamrarnir]] ||12||3||2||7||24||32||-8||'''11''' |- |11||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélag Álftaness|Álftanes]] ||12||3||0||9||15||24||-9||'''9''' |- |12||| ||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|SR]] ||12||1||1||10||18||38||-20||'''4''' |- |13||| ||[[Knattspyrnufélagsins Miðbæjar|KM]] ||12||0||0||12||1||128||-127||'''0''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur'' </small>. === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft!!Einh!!FHL!!Fjöl!!Fram!!Ham.!!Hamr!!ÍR!!KH!!KM!!Sind!!SR!!Völs |- |list2 = |align="left"|[[Ungmennafélagið Álftanes|Álftanes]] ||'''XXX'''||—||1-5||0-1||—||—||—||—||—||6-0||0-2||3-1||0-2 |-! class="t-game-results" |align="left"|{{Lið Einherji}} ||0-4||'''XXX'''||1-1||—||1-0||2-2||1-1||—||1-3||—||—||—||— |- |align="left"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||—||—||'''XXX'''||5-2||—||—||—||5-3||—||24-0||4-0||8-1||7-0 |-! class="t-game-results" |align="left"|{{Lið Fjölnir}} ||—||3-0||—||'''XXX'''||0-0||4-1||1-1||3-1||2-1||—||—||—||— |- |align="left"|{{Lið Fram}} ||3-0||—||4-3||—||'''XXX'''||4-0||4-3||—||—||4-0||—||1-0||— |-! class="t-game-results" |align="left"|{{Lið Hamar}} ||2-0||—||0-2||—||—||'''XXX'''||—||—||—||6-0||0-2||3-0||1-1 |- |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||2-0||—||1-4||—||—||1-6||'''XXX'''||—||—||9-0||2-4||2-1||— |-! class="t-game-results" |align="left"|{{Lið ÍR}} ||2-1||2-3||—||—||1-5||2-2||5-2||'''XXX'''||3-2||—||—||—||— |- |align="left"|[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] ||4-0||—||0-3||—||2-1||7-0||3-0||—||'''XXX'''||10-0||—||—||— |-! class="t-game-results" |align="left"|[[Knattspyrnufélagsins Miðbæjar|KM]] ||—||0-11||—||0-17||—||—||—||0-16||—||'''XXX'''||1-5||0-9||0-11 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||—||4-1||—||2-4||1-4||—||—||0-3||1-4||—||'''XXX'''||—||1-1 |-! class="t-game-results" |align="left"|[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|SR]] ||—||1-1||—||0-4||—||—||—||2-8||0-1||—||2-5||'''XXX'''||1-2 |- |align="left"|{{Lið Völsungur}} ||—||1-0||—||2-1||2-1||—||3-0||1-0||2-0||—||—||—||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 8. ágúst 2021''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Freyja Karín Þorvarðardóttir]]''' | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 18 | 3 | 12 |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Alexandra Taberner]]''' | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 18 | 3 | 12 |-style="background:#CD7F32;" | '''2''' | '''[[Unnur Elva Traustadóttir]]''' | {{Lið ÍR}} | 15 | 1 | 9 |- | '''4''' | [[Sara Montoro]] | {{Lið Fjölnir}} | 14 | 0 | 12 |- | '''5''' | [[Guðrún Ása Aðalsteinsdóttir]] | {{Lið Sindri}} | 10 | 0 | 12 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2020]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2022]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190041&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|title=2. deild kvenna 2021|work=KSÍ|accessdate=23. júlí 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2021}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] g853d6kumypphd1pdugazfdazcxciy9 1973323 1973322 2026-07-24T19:38:52Z Nipas2 54688 /* Töfluyfirlit */ 1973323 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2021 | mynd = | ár = '''2021''' | Meistarar = '''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]''' | upp um deild = '''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]<br>{{Lið Völsungur}}''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = 385 (2,47 m/leik) | markahæstur = '''18 mörk'''<br>[[Freyja Karín Þorvarðardóttir]] og [[Alexandra Taberner]] ([[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 5. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2021'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=200| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[OnePlus völlurinn]] | [[Ríkin Napoleon Djurhuus]] og [[Guðmundur Guðjónsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Einherji}} | [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] | [[Vopnafjarðarvöllur]] | Dilyan Nikolaev Kolev | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fjölnir}} | [[Reykjavík]] | [[Extra völlurinn]] | [[Júlíus Ármann Júlíusson]] og [[Theódór Sveinjónsson]] | 9. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur]] | Christopher Thomas Harrington og Alexandre M. Fernandez Massot | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélagið Hamar|Hamar]] | [[Hveragerði]] | [[Grýluvöllur]] | [[Hermann Kristinn Hreinsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | Bojana Besic og [[Jónas Leifur Sigursteinsson]] (aðst) | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[Hertz völlurinn]] | [[Ásgeir Þór Eiríksson]] | 9. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur]] | [[Arnar Páll Garðarsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagsins Miðbæjar|KM]] | [[Reykjavík]] | [[KR-völlur]] | [[Elvar Páll Grönvold]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | Vaselin Kostadinov Chilingirov<br> og [[Jóhann Bergur Kiesel]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|SR]] | [[Reykjavík]] | [[Þróttarvöllur]] | Nik Anthony Chamberlain | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] | [[Aðalsteinn Jóhann Friðriksson]] | 10. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|Lengjudeild]] |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 12. umferð, 8. ágúst 2021''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|FHL|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]]''' ||12||10||1||1||71||13||58||'''31''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2022|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]]''' ||12||9||2||1||28||12||16||'''29''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Fjölnir|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]] ||12||8||2||2||42||13||29||'''26''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||12||8||1||3||31||13||18||'''25''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|KH|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] ||12||8||0||4||37||13||24||'''24''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||[[ÍR]] ||12||6||1||5||46||26||20||'''19''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]] ||12||6||1||5||27||26||1||'''19''' |- |8||| ||[[Hamar]] ||12||4||3||5||23||25||-2||'''15''' |- |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Einherji|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Einherji|Einherji]] ||12||3||4||5||22||22||0||'''13''' |- |10||| ||[[Hamrarnir]] ||12||3||2||7||24||32||-8||'''11''' |- |11||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélag Álftaness|Álftanes]] ||12||3||0||9||15||24||-9||'''9''' |- |12||| ||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|SR]] ||12||1||1||10||18||38||-20||'''4''' |- |13||| ||[[Knattspyrnufélagsins Miðbæjar|KM]] ||12||0||0||12||1||128||-127||'''0''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur'' </small>. === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft!!Einh!!FHL!!Fjöl!!Fram!!Ham.!!Hamr!!ÍR!!KH!!KM!!Sind!!SR!!Völs |- |list2 = |align="left"|{{Lið Álftanes}} ||'''XXX'''||—||1-5||0-1||—||—||—||—||—||6-0||0-2||3-1||0-2 |-! class="t-game-results" |align="left"|{{Lið Einherji}} ||0-4||'''XXX'''||1-1||—||1-0||2-2||1-1||—||1-3||—||—||—||— |- |align="left"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||—||—||'''XXX'''||5-2||—||—||—||5-3||—||24-0||4-0||8-1||7-0 |-! class="t-game-results" |align="left"|{{Lið Fjölnir}} ||—||3-0||—||'''XXX'''||0-0||4-1||1-1||3-1||2-1||—||—||—||— |- |align="left"|{{Lið Fram}} ||3-0||—||4-3||—||'''XXX'''||4-0||4-3||—||—||4-0||—||1-0||— |-! class="t-game-results" |align="left"|{{Lið Hamar}} ||2-0||—||0-2||—||—||'''XXX'''||—||—||—||6-0||0-2||3-0||1-1 |- |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||2-0||—||1-4||—||—||1-6||'''XXX'''||—||—||9-0||2-4||2-1||— |-! class="t-game-results" |align="left"|{{Lið ÍR}} ||2-1||2-3||—||—||1-5||2-2||5-2||'''XXX'''||3-2||—||—||—||— |- |align="left"|[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] ||4-0||—||0-3||—||2-1||7-0||3-0||—||'''XXX'''||10-0||—||—||— |-! class="t-game-results" |align="left"|[[Knattspyrnufélagsins Miðbæjar|KM]] ||—||0-11||—||0-17||—||—||—||0-16||—||'''XXX'''||1-5||0-9||0-11 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||—||4-1||—||2-4||1-4||—||—||0-3||1-4||—||'''XXX'''||—||1-1 |-! class="t-game-results" |align="left"|[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|SR]] ||—||1-1||—||0-4||—||—||—||2-8||0-1||—||2-5||'''XXX'''||1-2 |- |align="left"|{{Lið Völsungur}} ||—||1-0||—||2-1||2-1||—||3-0||1-0||2-0||—||—||—||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 8. ágúst 2021''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Freyja Karín Þorvarðardóttir]]''' | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 18 | 3 | 12 |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Alexandra Taberner]]''' | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 18 | 3 | 12 |-style="background:#CD7F32;" | '''2''' | '''[[Unnur Elva Traustadóttir]]''' | {{Lið ÍR}} | 15 | 1 | 9 |- | '''4''' | [[Sara Montoro]] | {{Lið Fjölnir}} | 14 | 0 | 12 |- | '''5''' | [[Guðrún Ása Aðalsteinsdóttir]] | {{Lið Sindri}} | 10 | 0 | 12 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2020]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2022]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190041&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|title=2. deild kvenna 2021|work=KSÍ|accessdate=23. júlí 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2021}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 2m411d3eppxv3kuqeic2q55x2vdd38u 1973324 1973323 2026-07-24T19:41:24Z Nipas2 54688 /* Töfluyfirlit */ 1973324 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2021 | mynd = | ár = '''2021''' | Meistarar = '''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]''' | upp um deild = '''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]<br>{{Lið Völsungur}}''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = 385 (2,47 m/leik) | markahæstur = '''18 mörk'''<br>[[Freyja Karín Þorvarðardóttir]] og [[Alexandra Taberner]] ([[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]]) | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022|2022]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 5. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2021'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=200| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2020]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[OnePlus völlurinn]] | [[Ríkin Napoleon Djurhuus]] og [[Guðmundur Guðjónsson]] | 4. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Einherji}} | [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] | [[Vopnafjarðarvöllur]] | Dilyan Nikolaev Kolev | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] | [[Fellabær]] | [[Vilhjálmsvöllur]],<br/>[[Fjarðabyggðarhöllin]] | [[Björgvin Karl Gunnarsson]] | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fjölnir}} | [[Reykjavík]] | [[Extra völlurinn]] | [[Júlíus Ármann Júlíusson]] og [[Theódór Sveinjónsson]] | 9. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] | [[Reykjavík]] | [[Framvöllur]] | Christopher Thomas Harrington og Alexandre M. Fernandez Massot | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélagið Hamar|Hamar]] | [[Hveragerði]] | [[Grýluvöllur]] | [[Hermann Kristinn Hreinsson]] | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Hamrarnir}} | [[Akureyri]] | [[Boginn]] | Bojana Besic og [[Jónas Leifur Sigursteinsson]] (aðst) | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[Hertz völlurinn]] | [[Ásgeir Þór Eiríksson]] | 9. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur]] | [[Arnar Páll Garðarsson]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagsins Miðbæjar|KM]] | [[Reykjavík]] | [[KR-völlur]] | [[Elvar Páll Grönvold]] | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Sindravellir]] | Vaselin Kostadinov Chilingirov<br> og [[Jóhann Bergur Kiesel]] | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|SR]] | [[Reykjavík]] | [[Þróttarvöllur]] | Nik Anthony Chamberlain | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] | [[Aðalsteinn Jóhann Friðriksson]] | 10. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2020|Lengjudeild]] |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === ''Staðan fyrir 12. umferð, 8. ágúst 2021''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30| Sæti !width=40| !width=140|Félag !width=30|L !width=30|U !width=30|J !width=30|T !width=30|Sk !width=30|Fe !width=30|Mm !width=30|Stig !width=160|Athugasemdir |-style="background:#D0F0C0;" |1||style="background:#{{Fótboltalitur|FHL|1}}"| ||'''[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]]''' ||12||10||1||1||71||13||58||'''31''' |align="center" rowspan="2"|'''[[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2022|Upp um deild]]''' |-style="background:#D0F0C0;" |2||style="background:#{{Fótboltalitur|Völsungur|1}}"| ||'''[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]]''' ||12||9||2||1||28||12||16||'''29''' |- |3||style="background:#{{Fótboltalitur|Fjölnir|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]] ||12||8||2||2||42||13||29||'''26''' |- |4||style="background:#{{Fótboltalitur|Fram|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] ||12||8||1||3||31||13||18||'''25''' |- |5||style="background:#{{Fótboltalitur|KH|1}}"| ||[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] ||12||8||0||4||37||13||24||'''24''' |- |6||style="background:#{{Fótboltalitur|ÍR|1}}"| ||[[ÍR]] ||12||6||1||5||46||26||20||'''19''' |- |7||style="background:#{{Fótboltalitur|Sindri|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]] ||12||6||1||5||27||26||1||'''19''' |- |8||| ||[[Hamar]] ||12||4||3||5||23||25||-2||'''15''' |- |9||style="background:#{{Fótboltalitur|Einherji|1}}"| ||[[Ungmennafélagið Einherji|Einherji]] ||12||3||4||5||22||22||0||'''13''' |- |10||| ||[[Hamrarnir]] ||12||3||2||7||24||32||-8||'''11''' |- |11||style="background:#{{Fótboltalitur|Álftanes|1}}"| ||[[Ungmennafélag Álftaness|Álftanes]] ||12||3||0||9||15||24||-9||'''9''' |- |12||| ||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|SR]] ||12||1||1||10||18||38||-20||'''4''' |- |13||| ||[[Knattspyrnufélagsins Miðbæjar|KM]] ||12||0||0||12||1||128||-127||'''0''' |} <small> ''Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur'' </small>. === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|2. deild 2021!!Álft!!Einh!!FHL!!Fjöl!!Fram!!Ham.!!Hamr!!ÍR!!KH!!KM!!Sind!!SR!!Völs |- |list2 = |align="left"|{{Lið Álftanes}} ||'''XXX'''||—||1-5||0-1||—||—||—||—||—||6-0||0-2||3-1||0-2 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Einherji}} ||0-4||'''XXX'''||1-1||—||1-0||2-2||1-1||—||1-3||—||—||—||— |- |align="left"|[[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðab/Höttur/Leiknir]] ||—||—||'''XXX'''||5-2||—||—||—||5-3||—||24-0||4-0||8-1||7-0 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Fjölnir}} ||—||3-0||—||'''XXX'''||0-0||4-1||1-1||3-1||2-1||—||—||—||— |- |align="left"|{{Lið Fram}} ||3-0||—||4-3||—||'''XXX'''||4-0||4-3||—||—||4-0||—||1-0||— |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamar}} ||2-0||—||0-2||—||—||'''XXX'''||—||—||—||6-0||0-2||3-0||1-1 |- |align="left"|{{Lið Hamrarnir}} ||2-0||—||1-4||—||—||1-6||'''XXX'''||—||—||9-0||2-4||2-1||— |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍR}} ||2-1||2-3||—||—||1-5||2-2||5-2||'''XXX'''||3-2||—||—||—||— |- |align="left"|[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] ||4-0||—||0-3||—||2-1||7-0||3-0||—||'''XXX'''||10-0||—||—||— |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Knattspyrnufélagsins Miðbæjar|KM]] ||—||0-11||—||0-17||—||—||—||0-16||—||'''XXX'''||1-5||0-9||0-11 |- |align="left"|{{Lið Sindri}} ||—||4-1||—||2-4||1-4||—||—||0-3||1-4||—||'''XXX'''||—||1-1 |-! style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|SR]] ||—||1-1||—||0-4||—||—||—||2-8||0-1||—||2-5||'''XXX'''||1-2 |- |align="left"|{{Lið Völsungur}} ||—||1-0||—||2-1||2-1||—||3-0||1-0||2-0||—||—||—||'''XXX''' |} == Markahæstu leikmenn == ''Lokaniðurstaða 8. ágúst 2021''. {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=30|Sæti !width=340|Nafn !width=60|Félag !width=30|Mörk !width=30|Víti !width=30|Leikir |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Freyja Karín Þorvarðardóttir]]''' | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 18 | 3 | 12 |-style="background:#FFD700;" | '''1''' | '''[[Alexandra Taberner]]''' | [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|FHL]] | 18 | 3 | 12 |-style="background:#CD7F32;" | '''2''' | '''[[Unnur Elva Traustadóttir]]''' | {{Lið ÍR}} | 15 | 1 | 9 |- | '''4''' | [[Sara Montoro]] | {{Lið Fjölnir}} | 14 | 0 | 12 |- | '''5''' | [[Guðrún Ása Aðalsteinsdóttir]] | {{Lið Sindri}} | 10 | 0 | 12 |} == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2020|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2020]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2022|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2022]] }} == Heimild == *{{cite web|url=https://www.ksi.is/oll-mot/mot?id=190041&banner-tab=matches-and-results&toggle=results|title=2. deild kvenna 2021|work=KSÍ|accessdate=23. júlí 2026}} {{Knattspyrna á Íslandi 2021}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] kc8ke3zqw6hjd4u2eqaoqgurlh44x7q 10 192203 1973270 1973208 2026-07-24T12:36:59Z Akigka 183 1973270 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Norrænir Grænlendingar | title = [[Norrænir Grænlendingar]] | image = [[Mynd:Hvalsey_Church.jpg|150px]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | group1 = Fólk | list1 = * [[Gunnbjörn Úlfsson]] * [[Eiríkur rauði Þorvaldsson]] * [[Þjóðhildur Jörundardóttir]] * [[Bjarni Herjólfsson]] * [[Leifur heppni]] * [[Freydís Eiríksdóttir]] * [[Þorfinnur karlsefni]] * [[Guðríður Þorbjarnardóttir]] * [[Ívar Bárðarson]] | group2 = Staðir | list2 = * [[Gunnbjarnarsker]] * [[Eystribyggð]] ([[Garðar (Grænlandi)|Garðar]], [[Brattahlíð]], [[Hvalsey]], [[Herjólfsnes]], [[Vatnahverfi (Grænland)|Vatnahverfi]]) * [[Miðbyggðin á Grænlandi|Miðbyggð]] * [[Vestribyggð]] ([[Bærinn undir sandinum]]) * [[Norðurseta]] ([[Bjarnargildran í Norðursetu]]) | group3 = Ritheimildir | list3 = * ''[[Atlamál]]'' * ''[[Landnáma]]'' * ''[[Grænlendinga saga]]'' * ''[[Eiríks saga rauða]]'' * ''[[Flóamanna saga]]'' * ''[[Fóstbræðra saga]]'' * ''[[Skáld-Helga rímur]]'' * ''[[Grænlendinga þáttur]]'' * ''[[Grænlands annáll]]'' * ''[[Konungs skuggsjá]]'' | group4 = Fornleifar | list4 = * [[Rúnakeflið frá Narsaq]] * [[Kingittorsuaq-steinninn]] | group5 = Ýmsilegt | list5 = * [[Skrælingjar]] * [[Grænlandsknörrinn]] * [[Helluland]] * [[Markland]] * [[Vínland]] }}<noinclude> [[Flokkur:Þemasnið]] [[Flokkur:Saga Grænlands]] </noinclude> 8nn9769lnjgqfgvdtlhe494vvng15i1 10 192206 1973281 1973169 2026-07-24T14:05:17Z MyraMidnight 41218 prófa 'scope=col' 1973281 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" style="width:90%;color:#101418;" {{#if:{{{titill|}}}|{{!}}+ {{{titill}}} }} |- ! style="background-color: #abd5f5;width:100px;" scope=col|Sundlaug ! class="unsortable" style="background-color: #abd5f5" scope=col|Upplýsingar ! style="background-color: #abd5f5;" scope=col|Staðsetning |-{{{raðir|{{{1| {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Sýnidæmalaug1|upplýsingar=Skemmtilegt er að fara í sund|staður=Reykjavík}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Sýnidæmalaug2|upplýsingar=Skemmtilegt er að fara í sund|staður=Kópavog}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Sýnidæmalaug3|upplýsingar=Skemmtilegt er að fara í sund|staður=Garðabæ}} }}} }}} |- ! style="background-color: #abd5f5;width:100px;" scope=col|Sundlaug ! class="unsortable" style="background-color: #abd5f5" scope=col|Upplýsingar ! style="background-color: #abd5f5;" scope=col|Staðsetning |}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 7ouv5enskc9eahp6ty4192ndg08utxz 1973312 1973281 2026-07-24T17:29:21Z MyraMidnight 41218 colclassmiddle 1973312 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable col3middle" style="width:90%;color:#101418;" {{#if:{{{titill|}}}|{{!}}+ {{{titill}}} }} |- ! style="background-color: #abd5f5;width:100px;" scope=col|Sundlaug ! class="unsortable" style="background-color: #abd5f5" scope=col|Upplýsingar ! style="background-color: #abd5f5;" scope=col|Staðsetning |-{{{raðir|{{{1| {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Sýnidæmalaug1|upplýsingar=Skemmtilegt er að fara í sund|staður=Reykjavík}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Sýnidæmalaug2|upplýsingar=Skemmtilegt er að fara í sund|staður=Kópavog}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Sýnidæmalaug3|upplýsingar=Skemmtilegt er að fara í sund|staður=Garðabæ}} }}} }}} |- ! style="background-color: #abd5f5;width:100px;" scope=col|Sundlaug ! class="unsortable" style="background-color: #abd5f5" scope=col|Upplýsingar ! style="background-color: #abd5f5;" scope=col|Staðsetning |}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 1pou5zdu15fy6zfhpqd1s7t9sndeoso 10 192207 1973296 1973215 2026-07-24T15:09:41Z MyraMidnight 41218 Breytur fyrir data-sort-value og scope 1973296 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable sortable" style="width:90%" {{#if:{{{titill|}}}|{{!}}+ {{{titill}}} }} |- ! Nafn ! class="unsortable" | Lýsing ! Staðsetning</noinclude> |- style="background-color: # f1f5fc;" | style="width:100px;background: #d0e5f5; text-align: center;border-bottom:2px solid #374652" data-sort-type="text" scope=row{{#if:{{{nafn-gildi|}}}|data-sort-value="{{{nafn-gildi}}}"}}|<small>{{#if:{{{nafn|}}}|'''{{{nafn}}}'''|'''<nowiki>{{{nafn}}}</nowiki>'''}}</small> [[Mynd:{{#if:{{{mynd|}}}|{{{mynd}}}|Swimming pictogram.svg}}|80px|{{{myndalt|Mynd fyrir sundlaug}}}]] | valign="top" style="border-bottom:2px solid #374652;background-color: #f1f5fc;" |<small>{{{lýsing|{{{upplýsingar}}}}}}</small> {{#if:{{{vefsíður|{{{vefsíða|}}} }}}|* <small>'''Vefsíður:''' {{{vefsíður|{{{vefsíða}}} }}} }}</small></blockquote> |{{#if:{{{sveitafélag|}}}|data-sort-value="{{{sveitafélag}}}"}} style="width:200px;background-color: #f1f5fc; text-align: center;border-bottom:2px solid #374652" | {{#if:{{{staður|}}}|{{{staður}}} {{#if:{{{sveitafélag|}}}|<br>({{{sveitafélag}}})}}|{{{sveitafélag|}}} }}<noinclude> |- |}<!-- {{Documentation}} -->{{Documentation|content= {{Sundlaugatafla/sandkassi| {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Fyrsta laug|staður=Lindirnar|upplýsingar=Gaman að synda|nafn-gildi=A|sveitafélag=Kópavogur}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Önnur laug|sveitafélag=Reykjavík|staður=Nauthólsvík|upplýsingar=Gaman að synda|nafn-gildi=B}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Þriðja laug|upplýsingar=Gaman að synda|nafn-gildi=C|sveitafélag=Grafavogur}} }} }}</noinclude> il6h89zsr14u29ucvrwvdwhv8wxvi5c 1973299 1973296 2026-07-24T15:24:14Z MyraMidnight 41218 færi nafn inn í gluggan með upplýsingum (þrengja línurnar) 1973299 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable sortable" style="width:90%" {{#if:{{{titill|}}}|{{!}}+ {{{titill}}} }} |- ! Nafn ! class="unsortable" | Lýsing ! Staðsetning</noinclude> |- style="background-color: # f1f5fc;" | style="width:100px;background: #d0e5f5; text-align: center;border-bottom:2px solid #374652" data-sort-type="text" scope=row{{#if:{{{nafn-gildi|{{{nafn|}}}}}}|data-sort-value="{{{nafn-gildi|{{{nafn|}}}}}}"}}|[[Mynd:{{#if:{{{mynd|}}}|{{{mynd}}}|Swimming pictogram.svg}}|80px|{{{myndalt|Mynd fyrir sundlaug}}}]] | valign="top" style="border-bottom:2px solid #374652;background-color: #f1f5fc;" |{{#if:{{{nafn|}}}|'''{{{nafn}}}'''|'''<nowiki>{{{nafn}}}</nowiki>'''}} <small>{{{lýsing|{{{upplýsingar}}}}}}</small> {{#if:{{{vefsíður|{{{vefsíða|}}} }}}|* <small>'''Vefsíður:''' {{{vefsíður|{{{vefsíða}}} }}} }}</small></blockquote> |{{#if:{{{sveitafélag|}}}|data-sort-value="{{{sveitafélag}}}"}} style="width:200px;background-color: #f1f5fc; text-align: center;border-bottom:2px solid #374652" | {{#if:{{{staður|}}}|{{{staður}}} {{#if:{{{sveitafélag|}}}|<br>({{{sveitafélag}}})}}|{{{sveitafélag|}}} }}<noinclude> |- |}<!-- {{Documentation}} -->{{Documentation|content= {{Sundlaugatafla/sandkassi| {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Fyrsta laug|staður=Lindirnar|upplýsingar=Gaman að synda|nafn-gildi=A|sveitafélag=Kópavogur}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Önnur laug|vefsíða=Heimasiða|sveitafélag=Reykjavík|staður=Nauthólsvík|upplýsingar=Gaman að synda|nafn-gildi=B}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi|nafn=Þriðja laug|upplýsingar=Gaman að synda|nafn-gildi=C|sveitafélag=Grafavogur}} }} }}</noinclude> 2cz283479blb32h0rw8xy3t0z6oo0z3 1973311 1973299 2026-07-24T17:22:08Z MyraMidnight 41218 bil lagaði sorting 1973311 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable sortable" style="width:90%" {{#if:{{{titill|}}}|{{!}}+ {{{titill}}} }} |- ! Nafn ! class="unsortable" | Lýsing ! Staðsetning</noinclude> |- style="background-color: # f1f5fc;" | style="width:100px;background: #d0e5f5; text-align: center;border-bottom:2px solid #374652" data-sort-type="text" scope=row {{#if:{{{nafn-gildi|{{{nafn|}}}}}}|data-sort-value="{{{nafn-gildi|{{{nafn|}}}}}}}}|[[Mynd:{{#if:{{{mynd|}}}|{{{mynd}}}|Swimming pictogram.svg}}|80px|{{{myndalt|Mynd fyrir sundlaug}}}]] | valign="top" style="border-bottom:2px solid #374652;background-color: #f1f5fc;" |{{#if:{{{nafn|}}}|'''{{{nafn}}}'''|'''<nowiki>{{{nafn}}}</nowiki>'''}} <small>{{{lýsing|{{{upplýsingar}}}}}}</small> {{#if:{{{vefsíður|{{{vefsíða|}}} }}}|* <small>'''Vefsíður:''' {{{vefsíður|{{{vefsíða}}} }}} }}</small> |{{#if:{{{sveitafélag|}}}|data-sort-value="{{{sveitafélag}}}"}} style="width:200px;background-color: #f1f5fc; text-align: center;border-bottom:2px solid #374652" | {{#if:{{{staður|}}}|{{{staður}}} {{#if:{{{sveitafélag|}}}|<br>({{{sveitafélag}}})}} |{{{sveitafélag|}}} }}<noinclude> |- |}<!-- {{Documentation}} -->{{Documentation|content= {{Sundlaugatafla/sandkassi| {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi |nafn=Fyrsta laug |staður=Lindirnar |upplýsingar=Gaman að synda |nafn-gildi=A |sveitafélag=Kópavogur}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi |nafn=Önnur laug |vefsíða=Heimasiða |sveitafélag=Reykjavík |staður=Nauthólsvík |upplýsingar=Gaman að synda |nafn-gildi=B}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi |nafn=Þriðja laug |upplýsingar=Gaman að synda |nafn-gildi=C |sveitafélag=Grafavogur}} }} }}</noinclude> 0bl1itw55k8ilms2jhvutzzjevlwh18 1973313 1973311 2026-07-24T17:51:20Z MyraMidnight 41218 lagaði miðjusetningu í töflu 1973313 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable sortable" style="width:90%" {{#if:{{{titill|}}}|{{!}}+ {{{titill}}} }} ! Nafn ! class="unsortable" | Lýsing ! Staðsetning</noinclude> |- style="background-color: # f1f5fc;" | style="width:100px;background: #d0e5f5; text-align: center;border-bottom:2px solid #374652" data-sort-type="text" scope=row {{#if:{{{nafn-gildi|{{{nafn|}}}}}}|data-sort-value="{{{nafn-gildi|{{{nafn|}}}}}}}}|[[Mynd:{{#if:{{{mynd|}}}|{{{mynd}}}|Swimming pictogram.svg}}|80px|{{{myndalt|Mynd fyrir sundlaug}}}]] | valign="top" style="border-bottom:2px solid #374652;background-color: #f1f5fc;" |{{#if:{{{nafn|}}}|'''{{{nafn}}}'''|'''<nowiki>{{{nafn}}}</nowiki>'''}} <small>{{{lýsing|{{{upplýsingar|}}}}}}</small> {{#if:{{{vefsíður|{{{vefsíða|}}} }}}|* <small>'''Vefsíður:''' {{{vefsíður|{{{vefsíða}}} }}} }}</small> |{{#if:{{{sveitafélag|{{{staður|}}}}}}|data-sort-value="{{{sveitafélag|{{{staður|}}}}}}"}} style="width:200px;background-color: #f1f5fc; text-align: center;border-bottom:2px solid #374652" | {{#if:{{{staður|}}}|{{{staður}}} {{#if:{{{sveitafélag|}}}|<br>({{{sveitafélag}}})}} |{{{sveitafélag|{{{staður}}}}}}}} |-<noinclude> |}<!-- {{Documentation}} -->{{Documentation|content= {{Sundlaugatafla/sandkassi| {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi |nafn=Fyrsta laug |staður=Lindirnar|upplýsingar=Gaman að synda |nafn-gildi=A |sveitafélag=Kópavogur}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi |nafn=Önnur laug |vefsíða=Heimasiða |sveitafélag=Reykjavík|staður=Nauthólsvík|upplýsingar=Gaman að synda |nafn-gildi=B}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi |nafn=Þriðja laug |upplýsingar=Gaman að synda |nafn-gildi=C |sveitafélag=Grafavogur}} }} }}</noinclude> 5t6nw2w5edamct9yzmfqaj411pz7f70 1973314 1973313 2026-07-24T17:53:58Z MyraMidnight 41218 línubil 1973314 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable sortable" style="width:90%" {{#if:{{{titill|}}}|{{!}}+ {{{titill}}} }} |- ! Nafn ! class="unsortable" | Lýsing ! Staðsetning</noinclude> |- style="background-color: # f1f5fc;" | style="width:100px;background: #d0e5f5; text-align: center;border-bottom:2px solid #374652" data-sort-type="text" scope=row {{#if:{{{nafn-gildi|{{{nafn|}}}}}}|data-sort-value="{{{nafn-gildi|{{{nafn|}}}}}}}}|[[Mynd:{{#if:{{{mynd|}}}|{{{mynd}}}|Swimming pictogram.svg}}|80px|{{{myndalt|Mynd fyrir sundlaug}}}]] | valign="top" style="border-bottom:2px solid #374652;background-color: #f1f5fc;" |{{#if:{{{nafn|}}}|'''{{{nafn}}}'''|'''<nowiki>{{{nafn}}}</nowiki>'''}} <small>{{{lýsing|{{{upplýsingar|}}}}}}</small> {{#if:{{{vefsíður|{{{vefsíða|}}} }}}|* <small>'''Vefsíður:''' {{{vefsíður|{{{vefsíða}}} }}} }}</small> |{{#if:{{{sveitafélag|{{{staður|}}}}}}|data-sort-value="{{{sveitafélag|{{{staður|}}}}}}"}} style="width:200px;background-color: #f1f5fc; text-align: center;border-bottom:2px solid #374652" | {{#if:{{{staður|}}}|{{{staður}}} {{#if:{{{sveitafélag|}}}|<br>({{{sveitafélag}}})}} |{{{sveitafélag|{{{staður}}}}}}}} |-<noinclude> |}<!-- {{Documentation}} -->{{Documentation|content= {{Sundlaugatafla/sandkassi| {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi |nafn=Fyrsta laug |staður=Lindirnar|upplýsingar=Gaman að synda |nafn-gildi=A |sveitafélag=Kópavogur}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi |nafn=Önnur laug |vefsíða=Heimasiða |sveitafélag=Reykjavík|staður=Nauthólsvík|upplýsingar=Gaman að synda |nafn-gildi=B}} {{Sundlaugatafla/röð/sandkassi |nafn=Þriðja laug |upplýsingar=Gaman að synda |nafn-gildi=C |sveitafélag=Grafavogur}} }} }}</noinclude> lfmuhdd7aj5nxp5iyhoskopqh90dmhg 0 192209 1973276 1973252 2026-07-24T13:56:37Z BTh2019 118855 /* Hljómsveitarmeðlimir */ 1973276 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Memm | image = | caption = | origin = [[Vestmannaeyjar]], Ísland | genre = [[Popp]], [[rokk]] | years_active = 2022–nú | members = Hafþór Elí Hafsteinsson<br>Helgi R. Tórshamar<br>Ólafur Birgir Georgsson<br>Viktor Ragnarsson<br>Jón Bjarki Birkisson }} '''Memm''', einnig ritað '''MEMM''', er íslensk hljómsveit frá [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]], stofnuð árið 2022. Hljómsveitin hefur komið fram á viðburðum á borð við [[Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum]] og Goslokahátíð og hefur gefið út nokkrar smáskífur. == Saga == Hljómsveitin Memm hóf starfsemi í Vestmannaeyjum árið 2022. Í viðtali við Tígul í júlí sama ár kom fram að ein af fyrstu stærri opinberu framkomum sveitarinnar væri á Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum.<ref>{{Cite web |url=https://tigull.is/hljomsveitin-memm-spilar-a-litla-pallinum-spjall/ |title=Hljómsveitin Memm spilar á litla pallinum – spjall |publisher=Tígull |date=26. júlí 2022 |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> Nafn sveitarinnar varð að sögn Hafþórs Elí Hafsteinssonar til í samtali hans og Helga R. Tórshamar þegar þeir voru á vakt um borð í [[Herjólfur (ferja)|Herjólfi]]. Hugmyndin tengdist orðalaginu „viltu vera memm?“<ref>{{Cite web |url=https://tigull.is/hljomsveitin-memm-spilar-a-litla-pallinum-spjall/ |title=Hljómsveitin Memm spilar á litla pallinum – spjall |publisher=Tígull |date=26. júlí 2022 |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> Sveitin kom fram á Þjóðhátíð árið 2022 og hélt áfram að koma fram á hátíðinni næstu ár. Árið 2025 var greint frá því að þá væri það fjórða árið í röð sem Memm kæmi fram í Herjólfsdal.<ref>{{Cite news |title=Gleðilega Þjóðhátíð |url=https://eyjafrettir.is/wp-content/uploads/2025/07/EF07tbl2025-vefur.pdf |publisher=Eyjafréttir |date=31. júlí 2025 |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> Memm hefur einnig komið fram á öðrum viðburðum í Vestmannaeyjum, meðal annars á Goslokahátíð.<ref>{{Cite web |url=https://eyjafrettir.is/dagskra-dagsins-8-juli/ |title=Dagskrá dagsins – 8. júlí |publisher=Eyjafréttir |date=8. júlí 2023 |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> == Tónlistarútgáfa == === Viltu vera memm === Fyrsta útgefna lag sveitarinnar, ''Viltu vera memm'', kom út í júní 2024. Eyjafréttir greindu frá útgáfunni og lýstu henni sem fyrsta lagi sveitarinnar.<ref>{{Cite web |url=https://eyjafrettir.is/memm-gefur-ut-sitt-fyrsta-lag/ |title=Memm gefur út sitt fyrsta lag |publisher=Eyjafréttir |date=7. júní 2024 |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> Ríkisútvarpið fjallaði einnig um lagið í umfjöllun um nýja íslenska tónlist. Þar kom fram að sveitin væri vestmanneysk og að hún sækti meðal annars innblástur í popp- og rokktónlist í kringum aldamótin.<ref>{{Cite web |url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2024-06-13-aron-can-og-daniil-eru-i-solinni-415391 |title=Aron Can og Daniil eru í sólinni |publisher=RÚV |date=13. júní 2024 |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> Tónlistarmyndband við lagið var tekið upp um borð í Herjólfi á siglingu milli lands og Vestmannaeyja.<ref>{{Cite web |url=https://eyjafrettir.is/flokkur/myndband/page/21/ |title=„Viltu vera memm“ – myndband |publisher=Eyjafréttir |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> === Meira dót === Smáskífan ''Meira dót'' kom út 14. mars 2025.<ref>{{Cite web |url=https://music.apple.com/de/album/meira-d%C3%B3t-single/1801559957 |title=Meira dót - Single – Memm |publisher=Apple Music |date=14. mars 2025 |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> === Dalurinn ómar === Memm gaf út lagið ''Dalurinn ómar'' í júlí 2025. Lagið var gefið út í tengslum við Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum það ár.<ref>{{Cite news |title=Gleðilega Þjóðhátíð |url=https://eyjafrettir.is/wp-content/uploads/2025/07/EF07tbl2025-vefur.pdf |publisher=Eyjafréttir |date=31. júlí 2025 |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> Lagið kom út sem smáskífa 7. júlí 2025.<ref>{{Cite web |url=https://music.apple.com/ao/album/dalurinn-%C3%B3mar-single/1825116125 |title=Dalurinn ómar - Single – Memm |publisher=Apple Music |date=7. júlí 2025 |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> === Febrúar === Í febrúar 2026 gaf Memm út smáskífuna ''Febrúar''. Ríkisútvarpið fjallaði um lagið í tónlistarumfjöllun sinni og kom þar fram að lag og texti hefðu orðið til í febrúar árið áður.<ref>{{Cite web |url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-02-26-undiraldan-thu-veist-aldrei-hvad-kemur-naest-467839 |title=Undiraldan, þú veist aldrei hvað kemur næst... |publisher=RÚV |date=26. febrúar 2026 |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> == Hljómsveitarmeðlimir == Núverandi hljómsveitarmeðlimir Memm eru: * Hafþór Elí Hafsteinsson – söngur * Una Þorvaldsdóttir - söngur * Helgi R. Tórshamar – gítar * Ólafur Birgir Georgsson – gítar * Viktor Ragnarsson – bassi * Páll Viðar Kristinsson - hljómborð * Jón Bjarki Birkisson – trommur Aðrir meðlimir sveitarinnar hafa verið Guðný Emilíana Tórshamar, Birta Birgisdóttir, Kristinn Jónsson, Bjarki Ingason, Kristinn Guðmundsson og Símon Geir Geirsson.<ref>{{Cite web |url=https://tigull.is/hljomsveitin-memm-spilar-a-litla-pallinum-spjall/ |title=Hljómsveitin Memm spilar á litla pallinum – spjall |publisher=Tígull |date=26. júlí 2022 |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> == Útgáfur == === Smáskífur === * ''Viltu vera memm'' – 2024 * ''Meira dót'' – 2025 * ''Dalurinn ómar'' – 2025 * ''Febrúar'' – 2026 Útgáfur sveitarinnar eru meðal annars skráðar á Apple Music.<ref>{{Cite web |url=https://music.apple.com/ci/artist/memm/1750580626 |title=Memm |publisher=Apple Music |access-date=23. júlí 2026 }}</ref> == Heimildir == {{Heimildaskrá}} == Tenglar == * [https://music.apple.com/ci/artist/memm/1750580626 Memm á Apple Music] [[Flokkur:Íslenskar hljómsveitir]] [[Flokkur:Tónlist í Vestmannaeyjum]] [[Flokkur:Hljómsveitir stofnaðar 2022]] rzrm3r5xbjewhhjg5q7s6ytfis0eayz 0 192210 1973290 2026-07-24T15:05:55Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Ómar mikli]] á [[Ómar ibn al-Khattab]]: Ég finn engin önnur dæmi um að hann sé kallaður Ómar mikli. 1973290 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Ómar ibn al-Khattab]] p8pt1jt5pgk4hphp6of0mi9vi6vs07l 0 192211 1973304 2026-07-24T15:59:57Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Hernám Danmerkur]] 1973304 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Hernám Danmerkur]] dl1exd9qxdkd5oc4q86kuaiom59tx57 0 192212 1973328 2026-07-24T20:42:28Z Nipas2 54688 Bjó til síðu með „{{Íþróttafélag |Fullt nafn=Íþróttafélagið Völsungur |Mynd= |Stofnað=1927 |Aðsetur=Húsavíkur}} '''Íþróttafélagið Völsungur''' er [[íþróttafélag]] á [[Húsavík]] sem stofnað var árið [[1927]]. == Saga == Völsungur er fjölgreina félag sem var stofnað 12. apríl 1927. == Tenglar == * [https://www.volsungur.is/ Heimasíða félagsins] * [https://saga.volsungur.is/ Saga] {{s|1927}} [[Flokkur:Íþróttafélagið Völsungur]] Flokk...“ 1973328 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag |Fullt nafn=Íþróttafélagið Völsungur |Mynd= |Stofnað=1927 |Aðsetur=Húsavíkur}} '''Íþróttafélagið Völsungur''' er [[íþróttafélag]] á [[Húsavík]] sem stofnað var árið [[1927]]. == Saga == Völsungur er fjölgreina félag sem var stofnað 12. apríl 1927. == Tenglar == * [https://www.volsungur.is/ Heimasíða félagsins] * [https://saga.volsungur.is/ Saga] {{s|1927}} [[Flokkur:Íþróttafélagið Völsungur]] [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íslensk bardagaíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk blakfélög]] [[Flokkur:Íslensk fimleikafélög]] [[Flokkur:Íslensk frjálsíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög]] [[Flokkur:Íslensk siglingafélög]] [[Flokkur:Íslensk skíðaíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] 2ze8efrz64gjxexq20xqd9k05186kf2 1973330 1973328 2026-07-24T21:01:23Z Berserkur 10188 1973330 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag |Fullt nafn=Íþróttafélagið Völsungur |Mynd= |Stofnað=1927 |Aðsetur=Húsavíkur}} '''Íþróttafélagið Völsungur''' er [[íþróttafélag]] á [[Húsavík]] sem stofnað var árið [[1927]]. == Saga == Völsungur er fjölgreinafélag sem var stofnað 12. apríl 1927. == Tenglar == * [https://www.volsungur.is/ Heimasíða félagsins] * [https://saga.volsungur.is/ Saga] {{s|1927}} [[Flokkur:Íþróttafélagið Völsungur]] [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íslensk bardagaíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk blakfélög]] [[Flokkur:Íslensk fimleikafélög]] [[Flokkur:Íslensk frjálsíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög]] [[Flokkur:Íslensk siglingafélög]] [[Flokkur:Íslensk skíðaíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Húsavík]] tbyj8vher6o26zxb9allvedxxzvw46y 1973332 1973330 2026-07-24T21:03:46Z Nipas2 54688 /* Tenglar */ 1973332 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag |Fullt nafn=Íþróttafélagið Völsungur |Mynd= |Stofnað=1927 |Aðsetur=Húsavíkur}} '''Íþróttafélagið Völsungur''' er [[íþróttafélag]] á [[Húsavík]] sem stofnað var árið [[1927]]. == Saga == Völsungur er fjölgreinafélag sem var stofnað 12. apríl 1927. == Tenglar == * [https://www.volsungur.is/ Heimasíða félagsins] * [https://saga.volsungur.is/ Saga] * [https://timarit.is/page/2450213#page/n1/mode/2up "Völsungur 70 ára í dag", Tíminn Reykjavík] {{s|1927}} [[Flokkur:Íþróttafélagið Völsungur]] [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íslensk bardagaíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk blakfélög]] [[Flokkur:Íslensk fimleikafélög]] [[Flokkur:Íslensk frjálsíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög]] [[Flokkur:Íslensk siglingafélög]] [[Flokkur:Íslensk skíðaíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Húsavík]] o18dqridn6ltpjwfu61ui0c2emsvu5x 1973333 1973332 2026-07-24T21:06:20Z Nipas2 54688 /* Tenglar */ 1973333 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag |Fullt nafn=Íþróttafélagið Völsungur |Mynd= |Stofnað=1927 |Aðsetur=Húsavíkur}} '''Íþróttafélagið Völsungur''' er [[íþróttafélag]] á [[Húsavík]] sem stofnað var árið [[1927]]. == Saga == Völsungur er fjölgreinafélag sem var stofnað 12. apríl 1927. == Tenglar == * [https://www.volsungur.is/ Heimasíða félagsins] * [https://saga.volsungur.is/ Saga] * [https://timarit.is/page/2450213#page/n1/mode/2up "Völsungur 70 ára í dag", Tíminn Reykjavík] * [http://www.nordicstadiums.com/husavikurvollur/ Húsavíkurvöllur] {{s|1927}} [[Flokkur:Íþróttafélagið Völsungur]] [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] [[Flokkur:Íslensk bardagaíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk blakfélög]] [[Flokkur:Íslensk fimleikafélög]] [[Flokkur:Íslensk frjálsíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög]] [[Flokkur:Íslensk siglingafélög]] [[Flokkur:Íslensk skíðaíþróttafélög]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Húsavík]] cwx4xy2iut5t0ztuqoxvi36pabwprnu 14 192213 1973329 2026-07-24T20:45:15Z Nipas2 54688 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Íþróttafélagið Völsungur]]“ 1973329 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Íþróttafélagið Völsungur]] oqz6ekb9thxh4ym60mfrot3wxhk277g 0 192214 1973331 2026-07-24T21:02:05Z Berserkur 10188 Tilvísun á [[Íþróttafélagið Völsungur]] 1973331 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Íþróttafélagið Völsungur]] c2h03e9bhla5v1cbzubsfq9vpu7ocnp 0 192215 1973339 2026-07-24T22:21:07Z Nipas2 54688 Bjó til síðu með „{{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2022 | mynd = | ár = '''2022''' | Meistarar = '''{{Lið Fram}}''' | upp um deild = '''{{Lið Fram}}<br><br>{{Lið Grótta}}''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = (, m/leik) | markahæstur = ''' mörk'''<br> | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] |}} Leikar í '''2. deild k...“ 1973339 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2022 | mynd = | ár = '''2022''' | Meistarar = '''{{Lið Fram}}''' | upp um deild = '''{{Lið Fram}}<br><br>{{Lið Grótta}}''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = (, m/leik) | markahæstur = ''' mörk'''<br> | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 6. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2022'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=200| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[OnePlus völlurinn]] | og | 11. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Einherji}} | [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] | [[Vopnafjarðarvöllur]] | | 9. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fjölnir}} | [[Reykjavík]] | [[Extra völlurinn]] | og | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | | 9. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélagið Hamar|Hamar]] | [[Hveragerði]] | [[Grýluvöllur]] | | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍA}} | [[Akranes]] | [[Norðurálsvöllurinn]] | | 10. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélag Hafnarfjarðar|ÍH]] | [[Hafnarfjörður]] | [[Skessan]] | | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[ÍR-völlur]] | | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur]] | | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Jökulfellsvöllurinn]] | | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] PCC völlurinn | | 2. s. í [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2. deild]] |} == Staðan í deildinni == === Stigatafla === == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2021]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2023|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2022]] }} == Heimild == {{Knattspyrna á Íslandi 2022}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] ge9afxo97veh5oqedo0yt35o79cn9b0 1973349 1973339 2026-07-25T08:30:36Z Nipas2 54688 /* Staðan í deildinni */ 1973349 wikitext text/x-wiki {{Íþróttadeild | nafn = 2. deild kvenna 2022 | mynd = | ár = '''2022''' | Meistarar = '''{{Lið Fram}}''' | upp um deild = '''{{Lið Fram}}<br><br>{{Lið Grótta}}''' | spilaðir leikir = | mörk skoruð = (, m/leik) | markahæstur = ''' mörk'''<br> | haldið hreinu = | stærsti heimasigur = | stærsti útisigur = | tímabil = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] - [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2023|2023]] |}} Leikar í '''2. deild kvenna í knattspyrnu''' hófust í 6. ([[Íslenska kvennaknattspyrnudeildakerfið|stig 3]]) sinn árið '''2022'''. {{clear}} == Liðin == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=200| Lið !width=100| Bær !width=180| Leikvangur !width=500| Þjálfari !width=200| Staðan [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2021]] |- |style="text-align: left;"|{{Lið Álftanes}} | [[Garðabær]] | [[OnePlus völlurinn]] | og | 11. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Einherji}} | [[Vopnafjörður|Vopnafirði]] | [[Vopnafjarðarvöllur]] | | 9. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Fjölnir}} | [[Reykjavík]] | [[Extra völlurinn]] | og | 3. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Grótta}} | [[Seltjarnarnes]] | [[Vivaldivöllurinn]] | | 9. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélagið Hamar|Hamar]] | [[Hveragerði]] | [[Grýluvöllur]] | | 8. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍA}} | [[Akranes]] | [[Norðurálsvöllurinn]] | | 10. s. í [[Lengjudeild kvenna í knattspyrnu 2021|Lengjudeild]] |- |style="text-align: left;"|[[Íþróttafélag Hafnarfjarðar|ÍH]] | [[Hafnarfjörður]] | [[Skessan]] | | Ný tengsl |- |style="text-align: left;"|{{Lið ÍR}} | [[Reykjavík]] | [[ÍR-völlur]] | | 6. sæti |- |style="text-align: left;"|[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] | [[Reykjavík]] | [[Valsvöllur]] | | 5. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Sindri}} | [[Höfn]] | [[Jökulfellsvöllurinn]] | | 7. sæti |- |style="text-align: left;"|{{Lið Völsungur}} | [[Húsavík]] | [[Húsavíkurvöllur]] PCC völlurinn | | 2. s. í [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2. deild]] |} == Staðan í deildinni == === Töfluyfirlit === {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" |-style="background:#F0F0F0;" !align="left"|&nbsp;!!Álft!!Einh!!Fjöl!!Fram!!Grót!!Ham.!!ÍA!!ÍH!!ÍR!!KÁ!!KH!!Sind!!Völs |- |list2 = |align="left"|{{Lið Álftanes}} ||'''XXX'''||3-1||-||0-3||-||5-2||-||3-4||-||3-1||3-2||-||- |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Einherji}} ||-||'''XXX'''||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||0-3 |- |align="left"|{{Lið Fjölnir}} ||-||-||'''XXX'''||-||-||-||-||-||-||-||-||-||- |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Fram}} ||-||-||-||'''XXX'''||-||-||-||-||-||-||-||-||2-2 |- |align="left"|{{Lið Grótta}} ||1-1||-||-||-||'''XXX'''||-||-||-||-||-||-||-||- |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Hamar}} ||-||-||-||-||-||'''XXX'''||-||-||-||2-1||-||-||- |- |align="left"|{{Lið ÍA}} ||3-2||-||-||-||-||-||'''XXX'''||-||-||5-0||-||-||- |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið ÍH}} ||5-1||-||-||-||-||-||-||'''XXX'''||-||-||-||-||- |- |align="left"|{{Lið ÍR}} ||-||-||-||-||-||-||-||-||'''XXX'''||-||-||-||0-0 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|[[KÁ - Knattspyrnufélag Ásvalla|KÁ]] ||-||-||-||-||0-3||-||-||-||0-8||'''XXX'''||-||-||0-7 |- |align="left"|[[Knattspyrnufélagið Hlíðarendi|KH]] ||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||'''XXX'''||-||2-2 |-style="background:#F0F0F0;" |align="left"|{{Lið Sindri}} ||3-2||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||'''XXX'''||- |- |align="left"|{{Lið Völsungur}} ||4-0||-||-||-||-||-||3-2||1-0||-||-||-||6-1||'''XXX''' |} == Heimild == == Heimildaskrá == {{reflist|2}} {{2. deild kvenna í knattspyrnu}} {{röð | listi = [[2. deild kvenna í knattspyrnu|2.&nbsp;deild]] | fyrir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2021|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2021]] | eftir = [[2. deild kvenna í knattspyrnu 2023|2.&nbsp;deild&nbsp;kvenna&nbsp;2022]] }} == Heimild == {{Knattspyrna á Íslandi 2022}} [[Flokkur:2. deild kvenna í knattspyrnu á Íslandi]] [[Flokkur:Knattspyrna á Íslandi]] 4891k8ujx3cjtj36ph05pwukcueavai