Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall Skjátexti Skjátextaspjall Module Module talk Event Event talk 0 600 1976761 1967677 2026-08-28T09:28:23Z TKSnaevarr 53243 1976761 wikitext text/x-wiki {{Land |nafn = Konungsríkið Noregur |nafn_í_eignarfalli = Noregs |nafn_á_frummáli = Kongeriket Norge {{mál|nb}}<br />Kongeriket Noreg {{mál|nn}} |fáni = Flag of Norway.svg |skjaldarmerki = Coat of Arms of Norway.svg |þjóðsöngur = [[Ja, vi elsker dette landet]] |staðsetningarkort = Europe-Norway_(orthographic_projection).svg |höfuðborg = [[Osló]] |tungumál = [[norska]], [[Samísk tungumál|samíska]] í nokkrum sjálfstjórnarumdæmum |stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] |titill_leiðtoga1 = [[Konungur Noregs|Konungur]] |titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Noregs|Forsætisráðherra]] |nafn_leiðtoga1 = [[Hákon 8.]] |nafn_leiðtoga2 = [[Jonas Gahr Støre]] |staða = Sjálfstæði |atburður1 = stofnun |dagsetning1 = 872 |atburður2 = [[Kalmarsambandið]] |dagsetning2 = 1397 |atburður3 = stjórnarskrá |dagsetning3 = [[17. maí]] [[1814]] |atburður4 = sambandsslit við Svíþjóð |dagsetning4 = [[7. júní]] [[1905]] |flatarmál = 385.207<ref name="kart_2019">{{cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2019|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|year=2019|accessdate=2019-03-23|archive-date=2019-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|url-status=dead}}</ref> |stærðarsæti = 67 |hlutfall_vatns = 6 |fólksfjöldi = 5.627.400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> |mannfjöldaár = 2026 |mannfjöldasæti = 120 |íbúar_á_ferkílómetra = 14,6 |VLF = 350 |VLF_ár = 2020 |VLF_sæti = 49 |VLF_á_mann = 64.856 |VLF_á_mann_sæti = 6 |VÞL_ár = 2022 |VÞL = {{hækkun}} 0.966<ref name="UNDP2023" /> |VÞL_sæti = 2 |gjaldmiðill = [[Norsk króna|Norsk króna (kr)]] (NOK) |tímabelti = [[UTC]]+1 (UTC+2 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) |umferð=hægri |tld = no |símakóði = 47 }} '''Noregur''' ([[norska]]: ''Norge''; [[nýnorska]]: ''Noreg'') er [[ríki|land]] sem nær yfir vestur- og norðurhluta [[Skandinavía|Skandinavíu]] í [[Norður-Evrópa|Norður-Evrópu]]. Noregur fer líka með stjórn fjarlægu eyjanna [[Jan Mayen]] og [[Svalbarði|Svalbarða]]. Auk þess er [[Bouvet-eyja]] í Suður-Atlantshafi norsk [[hjálenda]]. Noregur gerir tilkall til tveggja landsvæða á [[Suðurskautslandið|Suðurskautslandinu]]: [[Eyja Péturs 1.|Eyju Péturs 1.]] og [[Matthildarland]]s. Noregur á landamæri að [[Svíþjóð]], [[Finnland]]i og [[Rússland]]i, og er eitt [[Norðurlöndin|Norðurlandanna]]. Sunnan við Noreg skilur [[Skagerrak]] landið frá [[Danmörk]]u. Noregur á mjög langa strandlengju að [[Atlantshaf]]i og [[Barentshaf]]i. Í Noregi búa 5,6 milljónir (2026). Höfuðborg landsins er [[Ósló]]. [[Hákon 8.]] af [[Lukkuborgarætt]] er [[konungur Noregs]] og [[Jonas Gahr Støre]] hefur gegnt embætti forsætisráðherra frá 2021. Noregur er [[einingarríki]] með [[þingbundin konungsstjórn|þingbundna konungsstjórn]] þar sem ríkisvaldið skiptist milli dómsvalds, [[norska stórþingið|norska stórþingsins]] og [[ríkisstjórn Noregs|ríkisstjórnar Noregs]], samkvæmt [[stjórnarskrá Noregs]] frá 1814. Norska konungsríkið var stofnað 872 þegar mörg smákonungsdæmi runnu saman. Frá 1537 til 1814 var Noregur hluti af [[Danaveldi]] og frá 1814 til 1905 var landið í [[konungssamband]]i við Svíþjóð. Noregur var hlutlaus í [[fyrri heimsstyrjöld]], en í [[síðari heimsstyrjöld]] [[hernám Noregs|hernámu Þjóðverjar landið]] til stríðsloka. Staðbundin stjórnvöld í Noregi eru á tveimur stjórnsýslustigum: fylki og sveitarfélög. [[Samar]] njóta sjálfsákvörðunarréttar og áhrifa á stjórn hefðbundinna landsvæða sinna í gegnum [[Samaþingið]] og [[Finnmerkurlögin]]. Noregur á í nánu samstarfi við [[Evrópusambandið]] og [[Bandaríkin]] og er hluti af [[Evrópska efnahagssvæðið|Evrópska efnahagssvæðinu]]. Noregur er stofnaðili að [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu þjóðunum]], [[NATO]], [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]], [[Alþjóðaviðskiptastofnun]]inni og [[OECD]]. Noregur er hluti af [[Schengen-svæðið|Schengen-svæðinu]]. [[Norska]] er [[norræn mál|norrænt mál]] sem líkist [[danska|dönsku]] og [[sænska|sænsku]]. Noregur býr við [[norrænt velferðarkerfi]] sem byggist á [[lýðræðisjafnaðarstefna|jafnaðarhugsjónum]]. Norska ríkið á stóra eignarhluti í lykilgeirum eins og olíu- og gasvinnslu, námum, timburframleiðslu, útgerð og ferskvatnsframleiðslu. Um fjórðungur af vergri landsframleiðslu landsins kemur úr [[olíuiðnaður|olíuiðnaðinum]]. Miðað við höfðatölu er Noregur stærsti framleiðandi olíu og jarðgass utan Mið-Austurlanda. Tekjur á mann eru þær fjórðu hæstu í heimi miðað við lista [[Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn|Alþjóðagjaldeyrissjóðsins]] og [[Heimsbankinn|Heimsbankans]]. [[Norski olíusjóðurinn]] er stærsti þjóðarsjóður heims, metinn á 1,3 billjón dali. == Heiti == Heitið Noregur kemur fyrir í heimildum frá miðöldum sem bæði „Noregur“ og „Norvegur“ og er talið merkja „norðurvegur“.<ref name="eidar" /> Í [[Frásögn Óttars háleygska]] frá um 880 kemur nafnið fyrir (á engilsaxnesku) sem ''Norðweg'' og „norðmanna land“ sem heiti á ströndinni frá [[Agðir|Ögðum]] til [[Hálogaland]]s. Norðmenn gætu þá hafa verið íbúar norðan fjallanna, „Austmenn“ austan þeirra og „Danir“ í [[Víkin (Noregi)|Víkinni]]. Norðurvegur væri aftur í andstöðu við [[Austurvegur|Austurveg]] (austan [[Eystrasalt]]s), [[Vesturvegur|Vesturveg]] (til [[Bretland]]s) og „Suðurveg“ til [[Þýskaland]]s. Aðrar orðmyndir frá miðöldum eru ''Nortuagia'' (''[[Durham Liber Vitae]]''), ''Nuruiak'' ([[Jalangurssteinarnir]]) og ''nuriki'' (rúnasteinn frá Noregi). Seinna var heitið túlkað sem samsetning úr ''Nor-'' og ''rige'' („[[ríki]]“, sbr. „Svíaríki“). Hugsanlega hefur þágufallsmyndin ''Norege'' haft þar áhrif. Núverandi ritháttur á norsku er frá 17. öld og gæti verið samdráttur á danska orðinu ''Norrige''.<ref>Sandøy, Helge, 1997: "Norvegr eller Noríki?". I Arnold Dalen (red.): ''Gransking av norsk mål i hundre år etter Ivar Aasen. Rapport frå faghistorisk seminar i Trondheim 3. og 4. oktober 1996. Skrifter.'' Det kongelige norske viderskabers selskab 3, 1997. Trondheim: Tapir. 91-104.</ref> Á [[nýnorska|nýnorsku]] heitir landið ''Noreg'', en var áður ''Norig''.<ref>{{vefheimild|url=http://www.sprakradet.no/Vi-og-vart/Publikasjoner/Spraaknytt/Arkivet/Spraaknytt_1999/Spraaknytt_1999_2/Noreg/|titill=Noreg|skoðað=2021-01-30|tungumál=nb|vefsíða=Språkrådet}}</ref> Á [[norðursamíska|norðursamísku]] heitir það ''Vuodna'' („fjörður“), ''Nöörje'' á [[suðursamíska|suðursamísku]] og ''Norja'' á [[kvenska|kvensku]]. Í fornsögunni „[[Hvernig Noregur byggðist]]“ í ''[[Flateyjarbók]]'' segir frá börnum [[Þorri|Þorra]] sem eru sögð vera synirnir Nórr, Górr og dóttirin Gói. Þar segir að Nórr hafi lagt undir sig löndin vestan við [[Skandinavíufjöll|Kjölinn]] og Noregur dregið nafn sitt af honum. Talið er að nafn sagnkonungsins sé dregið af landinu fremur en öfugt, en til er tilgáta um að nafnið sé dregið af norska orðinu ''nor'', „sund“ eða „vík“.<ref>{{vefheimild|url=https://malid.is/leit/n%C3%B3rr|titill=Nórr|vefsíða=Málið.is|skoðað=2.9.2023}}</ref><ref name="eidar">{{cite journal|author=Heide, Eldar|year=2017|url=http://ojs.novus.no/index.php/NON/article/view/1333|title=Noregr tyder nok vegen mot nord, likevel|journal=Namn og nemne|volume=33|pp=13-37}}</ref> == Saga == [[Mynd:AltaRockCarvingsFences.jpg|thumb|right|Bergristur frá Norður-Noregi.]] ‍‍‍Fólk hefur búið í Noregi í yfir 12.000 ár. Fyrstu íbúar Noregs fluttu þangað frá [[Þýskaland]]i í suðri eða úr norðaustri frá [[Finnland|Norður-Finnlandi]] og [[Rússland]]i meðan íshellan frá [[síðasta ísöld|síðustu ísöld]] lá enn yfir hluta svæðisins. Til er umdeild tilgáta um fólksflutninga úr suðri, frá þeim tíma þegar [[Doggerland]] var enn [[þurrlendi]].<ref>{{cite book|authors=Glørstad, H., Gundersen, J., & Kvalø, F.|year=2017|chapter=The northern coasts of Doggerland and the colonisation of Norway at the end of the Ice Age|title=Under the sea: archaeology and palaeolandscapes of the continental shelf|pages=285-303}}</ref> Á þeim tíma var loftslag í Suður-Noregi svipað því sem það er í Norður-Noregi í dag. Helstu veiðidýr voru [[útselur]], [[elgur]] og [[villisvín]], en meðal mannvistarleifa hafa fundist bein úr [[geirfugl]]i, [[hundur|hundi]] og fleiri dýrum.<ref>{{cite thesis|author=Syversbråten, L. T.|year=2023|title=Searching for human-dog contexts in 4 Mesolithic cave and rockshelters in the West-Norwegian landscape|degree=MA|publisher=The University of Bergen)}}</ref> Elstu [[bergristur]] frá þessum tíma eru flestar við ár og sýna stór veiðidýr. Eftir því sem leið á [[fornsteinöld]] hlýnaði loftslagið og [[skógur]] þakti landið.<ref>{{vefheimild|url=https://steinalder.w.uib.no/|titill=Steinalderen på Vestlandet|vefsíða=Den lengst historien|útgefandi=Universitetsmuseet i Bergen|skoðað=3.9.2024}}</ref> Undir lokin barst [[landbúnaður]] til Noregs, með kvikfjárrækt og kornrækt sem tíðkaðist allt norður til [[Lofoten]], við upphaf [[nýsteinöld|nýsteinaldar]] um 4000 f.o.t. Frá nýsteinöld eru ummerki um fasta bústaði, notkun á [[leirker]]um, aukna notkun á [[tinnusteinn|tinnusteini]] og stærri veiðimannabýli í Norður-Noregi. Hugsanlega hefur samfélagið skipst í ættarsamfélög sem héldu saman á stóru svæði. Elstu ummerki um þróað sveitasamfélag í Noregi eru frá um 2400 f.o.t. Um 2000 f.o.t. tóku Norðmenn að reisa stór [[langhús]] og um sama leyti varð notkun málmhluta algengari. Yngri bergristur sýna [[bátur|báta]] gerða úr viðarborðum. Elstu ummerki um [[járn]]vinnslu eru frá um 400 f.o.t. Heimildir eru fyrir verslun við [[rómverjar|Rómverja]] á fyrstu öldum eftir að okkar tímatal hefst. Á sama tíma má sjá merki um aukna lagskiptingu í mismunandi tegundum bústaða. Þegar [[Vestrómverska keisaradæmið]] leystist upp 475 tók [[þjóðflutningatímabilið]] við. Frá 6. öld eru ummerki um loftslagsbreytingar ([[Fimbulvetur]]) sem hafa verið tengdar við eldvirkni á norðurhveli.<ref>{{cite journal|author=Gundersen, I. M.|year=2019|title=The Fimbulwinter theory and the 6th century crisis in the light of Norwegian archaeology: Towards a human-environmental approach|journal=Primitive tider|volume=21|pages=101-119|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-78207}}</ref> Á 8. öld þróuðust [[súðbyrðingur|súðbyrt]] skip knúin áfram með [[segl]]um<ref>{{cite journal|author=Wickler, S.|year=2019|title=Early boats in Scandinavia: new evidence from Early Iron Age bog finds in Arctic Norway|journal=Journal of Maritime Archaeology|volume=14|number=2|pages=183-204|doi=10.1007/s11457-019-09232-1}}</ref> og ný og betri aðferð við járnvinnslu.<ref>{{cite journal|author=Barndon, R., & Olsen, A. B.|year=2018|title=En grav med smedverktøy fra tidlig vikingtid på Nordheim i Sogndal. En analyse av gravgods, handlingsrekker og symbolikk|journal=Viking|volume=81|pages=63-88}}</ref> [[Rúnir|Rúnaristur]] sýna hvernig [[fornnorræna]] þróaðist úr [[frumnorræna|frumnorrænu]].<ref>{{cite journal|author=Thöny, L. C.|year=2017|title=On the Chronology of Final Devoicing and the Change of z> R in Proto-Norse|journal=Futhark. International journal of runic studies|volume=7|pages=47-62|doi=10.7892/boris.99352}}</ref> === Víkingaöld === {{aðalgrein|Víkingaöld}} [[Mynd:Osebergskipet_2016.jpg|thumb|right|Ásubergsskipið er langskip sem fannst í haugi frá 9. öld í Noregi.]] Á [[8. öld]] hófust [[víkingaferð]]ir norrænna manna til [[Bretlandseyjar|Bretlandseyja]] og strandsvæða á evrópska meginlandinu, allt suður til [[Miðjarðarhaf]]s. Grundvöllur slíkra ránsferða voru haffær [[víkingaskip]] þar sem tækni við smíði [[súðbyrðingur|súðbyrðinga]] var notuð til að gera miklu stærri skip en áður þekktust á Norðurlöndum. Þessi skip, [[langskip]] og [[knörr|knerrir]], voru líka notuð til landkönnunar í Norður-Atlantshafi þar sem fólk frá Bretlandseyjum og Noregi nam ný lönd, [[Færeyjar]], [[Ísland]] og [[Grænland]]. Samkvæmt íslenskum miðaldaritum sem rituð voru nokkrum öldum síðar var ein orsökin tilraunir [[Haraldur hárfagri|Haraldar hárfagra]] til að skapa stærra konungsríki í Noregi.<ref>{{cite journal|author=Jakobsson, S.|year=2016|title=The early kings of Norway, the issue of agnatic succession, and the Settlement of Iceland|url=https://archive.org/details/viator_2016_47_3/page/171|journal=Viator|volume=47|number=3|pages=171-188|doi=10.1484/J.VIATOR.5.112357}}</ref> [[Landnám Íslands]] var þannig tengt við sigur Haraldar í [[Hafursfjarðarorrusta|Hafursfjarðarorrustu]] árið [[872]]. Á þessum tíma aðhylltust Norðurlandabúar [[norræn trú|norræna trú]], en með auknum viðskiptum við konungsríkin í Evrópu komust þeir í kynni við [[kristni]] sem með tímanum vann á.<ref>{{cite journal|author=Mikkelsen, E.|year=2002|title=Handel—misjon—religionsmøter. Impulser fra buddhisme, islam og kristendom i Norden 500–1000 e. Kr.|journal=Viking|volume=65|pages=91-136}}</ref> Um miðja 9. öld stofnuðu norrænir víkingar nýlendur á Bretlandseyjum í [[Danalög]]um, [[Dublin]], [[Suðureyjar|Suðureyjum]] og [[Norðureyjar|Norðureyjum]]. Til að verja sig gegn víkingum samdi [[Karl einfaldi]] Frakkakonungur við víkingaforingjann [[Göngu-Hrólfur|Göngu-Hrólf]] um hertogadæmi í [[Normandí]] árið [[911]]. Í Noregi var kaupstaðurinn [[Kaupangur]] stofnaður í Vestfold um 800, og síðar uxu verslunarstaðir á [[Ögvaldsnes]]i og [[Hlaðir (Noregi)|Hlöðum]] norðar í landinu.<ref>{{cite book|author=Sørheim, H.|year=2015|title=The First Norwegian Towns Seen on the Background of European History|series=UBAS-University of Bergen Archaeological Series|number=8|title=Nordic Middle Ages-Artefacts, Landscapes and Society. Essays in Honour of Ingvild Øye on her 70th Birthday|url=https://hdl.handle.net/1956/15396}}</ref> Í norðri áttu norrænir menn í viðskiptum við [[Samar|Sama]] og [[Kvenir|Kveni]] á [[Hálogaland]]i og [[Finnmörk]]u.<ref>{{cite journal|author=Koskela Vasaru, M.|year=2012|title=Bjarmaland and interaction in the North of Europe from the Viking Age until the Early Middle Ages|journal=Journal of Northern Studies|volume=6|number=2|pages=37-58|doi=10.36368/jns.v6i2.719}}</ref> Samfélag víkingaaldar var [[höfðingi|höfðingjaræði]] þar sem höfðingjar og stórbændur réðu ráðum sínum, [[lögsögumaður|sögðu upp lög]] og [[dómþing|dæmdu]] á [[þing]]um og bundust konungum með [[trúnaðareiður|trúnaðareiðum]].<ref>{{cite journal|author=Riisøy, A. I.|year=2019|title=Ting og konfliktløsning i vikingtidas Norge|journal=Collegium Medievale|volume=32|number=2}}</ref><ref>{{vefheimild|url=https://www.norgeshistorie.no/vikingtid/0810-hovdingenes-tid.html|titill=Høvdingenes tid|höfundur=Unn Pedersen og Jón Viðar Sigurðsson|vefsíða=Norgeshistorie – Fra steinalderen til i dag. Fortalt av fagfolk.|dags=25.11.2015|útgefandi=Universitetet i Oslo}}</ref> Elsta þingið sem heimildir eru um í Noregi er [[Gulaþing]] sem var stofnað um 900. [[Frostaþing]] í Þrándheimi var stofnað skömmu síðar. [[Þrælahald]] var að öllum líkindum útbreitt, þótt deilt sé um hversu stór hluti íbúa hafi verið ófrjáls á þessum tíma.<ref>{{cite journal|author=Skre, D.|year=2001|title=The social context of settlement in Norway in the first millennium AD|journal=Norwegian archaeological review|volume=34|number=1|pages=1-12|doi=10.1080/00293650116757}}</ref> Þegar [[Haraldur blátönn]] tók kristni eftir miðja 10. öld krafðist hann þess að undirkonungar sínir í Noregi, [[Hákon Sigurðarson Hlaðajarl]] og [[Haraldur grenski]], létu skírast. Á þessum tíma var [[Víkin (Noregi)|Víkin]] í Noregi oft hluti af ríki Danakonunga, en í Þrándheimi ríktu ýmist norskir konungar eða jarlar Danakonunga.<ref>{{cite thesis|author=Østvik, C.|year=2021|title=Danskekongen og Viken ca. 950-1016: en studie av maktbildet i Viken og danskekongens rolle|degree=MA|publisher=Universitetet i Sørøst-Norge}}</ref> [[Ólafur Tryggvason]] tók við konungdómi 995 og vann ötullega að útbreiðslu kristni í Noregi. [[Ólafur digri]], víkingaforingi sem hafði látið skírast í Frakklandi, gekk enn lengra og vildi neyða íbúa til að taka upp nýjan sið. Hann lést í [[Stiklastaðaorrusta|Stiklastaðaorrustu]] gegn sonum Hákonar Hlaðajarls árið 1030, en var brátt tekinn í dýrlingatölu.<ref>{{cite journal|author=Bagge, S.|year=2015|title=Olav den Hellige som norsk konge (1015–28)|journal=Historisk tidsskrift|volume=94|number=4|pages=555-587}}</ref> === Miðaldir === Eftir lát Ólafs digra varð Noregur hluti af [[Norðursjávarveldið|Norðursjávarveldi]] [[Knútur ríki|Knúts ríka]], ásamt Danmörku og Englandi. Eftir lát Knúts tók [[Magnús góði]], sonur Ólafs, við völdum og Ólafur varð smám saman [[dýrlingur]]. [[Haraldur harðráði]] tók við eftir lát hans 1047 og herjaði á Danmörku og England þar sem hann lét lífið í [[Orrustan við Stanfurðubryggju|orrustunni um Stafnfurðubryggju]] 1066. Sonur hans, [[Ólafur kyrri]], var friðsamari, en sonur Ólafs, [[Magnús berfættur]], var drepinn þegar hann herjaði á Írlandi. Á miðöldum voru [[Suðureyjar]] og [[Norðureyjar]] ([[Orkneyjar]] og [[Hjaltlandseyjar]]) í [[Skotland]]i ýmist undir yfirráðum eða nátengd Noregskonungum. [[Mynd:Reinli_Stavkyrkje,_Sør-Aurdal.JPG|thumb|right|[[Stafkirkjan í Reinli]] var reist á síðari hluta 13. aldar.]] Fyrstu biskupsdæmin í Noregi voru stofnuð í kringum 1070<ref>{{cite web|url=https://snl.no/bispesete|title=Bispesete|website=Store norske leksikon|date=13. október 2025|author=Merethe Roos}}</ref> og [[Erkibiskup í Niðarósi|erkibiskupsdæmi]] var stofnað í [[Niðarós]]i ([[Þrændalög]]um) árið 1150. Árið 1130 lést [[Sigurður Jórsalafari]] sem markaði upphafið að [[norski innanlandsófriðurinn|norska innanlandsófriðnum]] sem stóð til 1240.<ref>{{cite journal|author=Sawyer, B.|year=2003|title=The ‘Civil Wars’ Revisited|journal=Historisk tidsskrift|volume=82|number=1|pages=43-73}}</ref> Kirkjan varð að valdastofnun sem stóð oft í átökum við konungsvaldið. Í ófriðnum voru fylgismenn kirkjunnar nefndir [[baglar]] en fylgismenn konungs nefndir [[birkibeinar]]. [[Sverrir Sigurðsson (konungur)|Sverrir Sigurðsson]] reyndi að koma kirkjunni undir sitt vald, en var þá [[bannfæring|bannfærður]]. Flokkarnir komu sér fyrst saman um konungsefni þegar [[Hákon gamli]] var kjörinn konungur 1217. Hákon lét samþykkja lög um ríkiserfðir árið 1260 sem gerðu Noreg að [[erfðakonungur|erfðaríki]], ólíkt Danmörku og Svíþjóð þar sem þá ríktu [[kjörkonungur|kjörkonungar]]. Sonur hans var [[Magnús lagabætir]] sem samdi [[Landslög Noregs]] og gerði jafnframt [[Járnsíða|Járnsíðu]] handa Íslendingum sem gengu Noregskonungum á hönd með [[Gamli sáttmáli|Gamla sáttmála]]. Á hátindi sínum um 1260 náði norska konungsríkið yfir [[Grænland]], [[Ísland]], [[Færeyjar]], skosku eyjarnar, [[Dublin]] á Írlandi og [[Finnmörk]]u, allt austur að [[Hvítahaf]]i, auk þess sem í dag eru [[Bohuslän]], [[Jämtland]] og [[Härjedalen]] í Svíþjóð.<ref>{{Cite book |last=Imsen |first=Steinar |url=https://books.google.com/books?id=EIr7s7SLit0C |title=The Norwegian Domination and the Norse World, C.1100-c.1400 |date=11 June 2010 |publisher=Tapir Academic Press |isbn=9788251925631 |access-date=21 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418114626/https://books.google.com/books?id=EIr7s7SLit0C |archive-date=18 April 2023 |url-status=live |via=Google Books}}</ref> Árið 1266 gengu [[Suðureyjar]] til Skotakonungs eftir [[friðarsamningurinn í Perth|friðarsamninginn í Perth]].<ref>{{cite journal|author=Lustig, R. I.|year=1979|title=The Treaty of Perth: a re-examination|url=https://archive.org/details/sim_scottish-historical-review_1979-04_58_165/page/35|journal=The Scottish Historical Review|volume=58|number=165|pages=35-57}}</ref> [[Mynd:OSLO-NO-02_05_ubt.jpeg|thumb|right|Akurshús sem Hákon háleggur lét reisa á 14. öld.]] [[Hákon háleggur]] tók við völdum árið 1299. Hann reisti nokkur virki í suðurhluta Noregs, eins og [[Akurshús]], og flutti miðstöð konungsvaldsins í meira mæli þangað, frá Þrándheimi. Árið 1319 var samið um að hinn þriggja ára gamli krónprins, [[Magnús Eiríksson smek]], tæki við konungdómi bæði í Noregi og Svíþjóð. Árið 1349 gekk [[Svarti dauði]] og aðrar plágur yfir Noreg og urðu til þess að fólki fækkaði um helming.<ref>{{cite book|author=Brøgger sr., Jan|year=2002|title=Epidemier: En natur- og kulturhistorie|place=Oslo|publisher=N.W. Damm & Søn|isbn=82-496-0076-2}}</ref> Á 14. öld varð [[Björgvin]] helsta verslunarhöfn Noregs en henni stjórnuðu [[Hansasambandið|Hansakaupmenn]].<ref>{{cite journal|author=Burkhardt, M.|year=2010|title=The German Hanse and Bergen – new perspectives on an old subject|journal=Scandinavian Economic History Review|volume=58|number=1|pages=60–79|doi=10.1080/03585520903561201}}</ref> Árið 1397 gekk Noregur í ríkjasamband með [[Svíþjóð]] og [[Danmörk]]u í [[Kalmarsambandið|Kalmarsambandinu]] eftir að [[Ólafur 4. Hákonarson]] varð krónprins í öllum ríkjunum gegnum erfðir og móðir hans, [[Margrét Valdimarsdóttir mikla]], tók við völdum. Eftir miðja 15. öld gengu Orkneyjar og Hjaltlandseyjar til [[konungur Skotlands|konunga Skotlands]] sem heimanmundur.<ref>{{cite journal|author=Grohse, I. P.|year=2020|title=THE LOST CAUSE: Kings, the Council, and the Question of Orkney and Shetland, 1468–1536|journal=Scandinavian Journal of History|volume=45|number=3|pages=286-308}}</ref> Kalmarsambandið einkenndist af tilraunum konungs til að styrkja miðstjórnarvaldið með mismiklum árangri. Noregi var á þessum tíma skipt í um 50 [[lén]] þar sem þau mikilvægustu voru í kringum virkin í [[Bohus]], [[Akershus]], [[Tunsberghus]] og [[Bergenhus]]. Lénin voru að mestu í höndum innlendra stórmenna. Miðstöð valdsins færðist til Danmerkur og um miðja 15. öld hófust uppreisnir í Svíþjóð. Eftir lát [[Kristófer 1.|Kristófers 1.]] var [[Karl Knútsson Bonde]] kjörinn konungur í Svíþjóð og Noregi, en varð að láta [[Kristján 1.]] fá Noreg eftir aðeins eitt ár. Við það tækifæri var undirritað samkomulag um konungssamband Noregs og Danmerkur. Á sama tíma gengu lénin í Noregi í arf til fólks sem hélt sig mest í Danmörku. Þegar [[Kristján 2.|Kristján krónprins]] Danmerkur fékk Noreg sem varakonungsdæmi árið 1506 hófst hann handa við að veikja norska háaðalinn enn frekar.<ref>{{cite book|title=We, Norwegians: The National Identity of Norwegian Elites in Early Modern Times (16th-18th Century)|author=Krystyna Szelągowska|publisher=Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy}}</ref> Árið 1523 gekk Svíþjóð úr sambandinu og eftir varð ríkjasamband Danmerkur og Noregs. === Hluti af Danaveldi === Þótt Danmörk væri ráðandi aðili í Kalmarsambandinu höfðu löndin þrjú eigin [[ríkisráð]] sem stjórnuðu í samráði við konung. Eftir að Svíþjóð gekk úr sambandinu gerði Kristján 3. samkomulag við danska aðalinn um að leggja [[norska ríkisráðið]] niður. Árið 1537 urðu [[siðaskiptin]] í Noregi. Síðasti kaþólski erkibiskupinn, [[Olav Engelbrektsson]], flúði land og aðrir kaþólskir biskupar voru settir af.<ref>{{cite book|author=Grell, O. P.|year=2005|chapter=The Reformation in Norway: A political and religious takeover|title=Aspekte der Reformation im Ostseeraum|pages=121-144}}</ref> Noregi var skipt í 20 lén sem konungur veitti gegn föstu gjaldi. Norðmenn urðu oft illa úti í stríðum Dana og Svía, eins og [[norræna sjö ára stríðið|norræna sjö ára stríðinu]] 1563-1570. [[Norski herinn]] var formlega stofnaður árið 1628.<ref>{{cite journal|author=Eyjólfur Guðmundsson|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1501486|title=350 ár frá stofnun norska hersins|journal=Morgunblaðið|page=24|year=1978|volume=65|number=148}}</ref> Skattheimta jókst og þegnskylduvinna var lögð á bændur, en fólki fjölgaði líka á sama tíma. Eftir ósigur í [[Torstensonófriðurinn|Torstensonófriðnum]] 1645 gengu norsku héruðin [[Jämtland]] og [[Härjedalen]] til Svíþjóðar. [[Mynd:Dok-9_Arveenevoldsregjeringsakten_1661.TIF|thumb|right|Innsigli og undirskriftir norskra „borgara og almúga“ á einveldislögunum frá 1661.]] [[Einveldi]] var sett á laggirnar með [[erfðahyllingin|erfðahyllingu]] í Noregi árið 1661. Eftir það var lénunum breytt í ömt og [[amtmaður|amtmenn]] urðu embættismenn með föst laun. Fógetar sáu um innheimtu skatta fyrir [[rentukammerið]] í Kaupmannahöfn. Námavinnsla hófst í stórum stíl á 17. öld og þar á meðal voru silfurnámur í [[Kongsberg]] og koparnámur í [[Røros]]. Vatnsknúnar [[sögunarmylla|sögunarmyllur]] voru fyrst teknar í notkun á 16. öld. [[Timbur]]útflutningur til [[Skotland]]s varð mikilvægur hluti af efnahagslífi Noregs.<ref>{{cite journal|author=Newland, K.|year=2011|title=The acquisition and use of Norwegian timber in seventeenth-century Scotland|journal=Vernacular Architecture|volume=42|number=1|pages=67-83|doi=10.1179/174962911X13159065475545}}</ref> Kaupstaðirnir [[Fredrikstad]], [[Tønsberg]], [[Skien]], [[Stavanger]], [[Ósló|Christiania]], [[Kristiansand]], [[Bergen]] og [[Trondheim]] fengu einkarétt á verslun hver í sínu héraði. Eftir að [[Friðrik 6.|Friðrik]] krónprins tók völdin í Danmörku 1784 varð aukið frjálsræði í versluninni. [[Tromsø]], [[Hammerfest]] og [[Vardø]] fengu kaupstaðarréttindi, og verndartollar og einkaleyfi voru afnumin. [[Konunglega norska vísindafélagið]] var stofnað í Þrándheimi 1760 og [[Norska félagið]] var stofnað í Kaupmannahöfn árið 1772. Danmörk reyndi að halda sér utan við [[Napóleonsstyrjaldirnar]], en 1807 neyddi Napóleon Dani til að taka þátt í hafnbanni á Breta. Þann 2. september gerðu Bretar [[stórskotaliðsárásin á Kaupmannahöfn|stórskotaliðsárás á Kaupmannahöfn]] og í kjölfarið lýsti Friðrik 6. Bretum stríði á hendur. Stríðið stöðvaði timburflutningana frá Noregi til Bretlands en 1809 fengu norsk skip leyfi til siglinga. [[Svíþjóð]] féllst á að ganga í bandalagið gegn Napóleon, með því að láta Rússum Finnland eftir í skiptum fyrir Noreg. Þegar Napóleon tapaði stríðinu var Danmörk neydd til að gefa Svíþjóð Noreg eftir í [[Kílarsamningurinn|friðarsamningum í Kíl]], í skiptum fyrir [[Sænska Pommern|Sænsku Pommern]] á meginlandi Evrópu.<ref>{{cite journal|author=Berg, R.|year=2014|title=Denmark, Norway and Sweden in 1814: a geopolitical and contemporary perspective|journal=Scandinavian Journal of History|volume=39|number=3|pages=265-286|doi=10.1080/03468755.2013.876929}}</ref> === Konungssamband við Svíþjóð === [[Mynd:Eidsvoll_riksraad_1814.jpeg|thumb|right|Stjórnlagaþingið í Eidsvoll, eftir [[Oscar Wergeland]].]] Mikil óánægja var í Noregi með friðarsamkomulagið. Norðmenn fengu danska prinsinn [[Kristján 8.|Kristján Friðrik]] til að samþykkja að gerast [[konungur Noregs]] og kusu til stjórnlagaþings á [[Eidsvoll]] í febrúar. Þingið samdi drög að [[stjórnarskrá Noregs]] í apríl. Í maí sneri sænski herinn aftur heim frá meginlandinu og [[stríð Noregs og Svíþjóðar]] hófst. Stríðið stóð stutt og Kristján Friðrik sagði af sér í ágúst. Í nóvember samþykkti norska stórþingið konungssamband við Svíþjóð með því að kjósa [[Karl 13.]] sem konung Noregs (sem Karl 2.). Mestu skipti að Norðmenn fengu að halda stjórnarskránni og eigin stofnunum. Komið var á norskri ríkisstjórn, seðlabanka og sjálfstæðu dómsvaldi. [[Háskólinn í Ósló]] var stofnaður 1811. Embættismenn réðu mestu í hinu nýja ríki, og ekki var hægt að reka þá úr stöðum sínum. Tímabilið frá 1814 til 1884 er kallað „embættismannaríkið“.<ref>{{cite book|author=Clemmensen, N.|year=1994|chapter=Bondevenner og bondevenner-to alen af et stykke? En komparativ undersøgelse af de danske og norske bondevenneorganisationer|title=Fortid og Nutid|pages=134-157}}</ref> Konur fengu aukin réttindi á þessum tíma, en kosningaréttur var takmarkaður við yfirstéttina. Eftir stofnun sjálfstæðs ríkis fór [[norsk þjóðernisrómantík]] vaxandi. Meðal helstu leiðtoga rómantísku stefnunnar voru rithöfundarnir [[Henrik Wergeland]], [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Peter Christen Asbjørnsen]] og [[Jørgen Moe]]; myndlistarmennirnir [[Hans Gude]] og [[Adolph Tidemand]]; og tónskáldið [[Edvard Grieg]].<ref>{{cite book|author=Grimley, D. M.|year=2006|title=Grieg: Music, landscape and Norwegian identity|url=https://archive.org/details/griegmusiclandsc0000grim|publisher=Boydell Press}}</ref><ref>{{vefheimild|url=https://snl.no/nasjonalromantikken|titill=nasjonalromantikken|vefsíða=Store norske leksikon|höfundur=Thurid Vold|skoðað=12.9.2024}}</ref> Nokkrar deilur urðu um hvernig opinber [[norska]] ætti að vera, en [[bókmál]] var í grunninn danskt ritmál með nokkrum breytingum. Á 5. áratug 19. aldar rannsakaði málfræðingurinn [[Ivar Aasen]] norskar mállýskur og gaf út málfræði og orðabók fyrir það sem hann nefndi ''landsmaal'' („sveitamál“), sem seinna varð [[nýnorska]].<ref>{{vefheimild|url=https://snl.no/Ivar_Aasen|titill=Ivar Aasen|höfundur=Tove Bull|vefsíða=Store norske leksikon|dags=28. ágúst 2024}}</ref> Um miðja 19. öld stofnaði [[Marcus Thrane]] fyrstu verkalýðshreyfinguna í Noregi sem var barin niður 1851.<ref>{{cite journal|author=Tønnesson, K.|year=1988|title=Popular protest and organization: The Thrane movement in pre‐industrial Norway, 1849–55|journal=Scandinavian Journal of History|volume=13|number=2-3|pages=121-139}}</ref> Stórbændur voru leiðandi í að krefjast aukins frjálsræðis í viðskiptum og atvinnulífi. [[Landbúnaðarháskólinn í Ási]] var stofnaður 1854. Þar lærðu nokkrir Íslendingar [[búfræði]] á 19. öld.<ref>{{cite journal|author=Árni G. Eylands|url=http://www.timarit.is/?issueID=414924&pageSelected=21&lang=0|title=Íslendingar í Noregi|journal=Morgunblaðið|year=1961|page=22|volume=48|number=118}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Árið 1860 voru ný lög um alþýðuskóla samþykkt. [[Iðnvæðing]] hófst upp úr 1840 en eftir 1860 fluttist fólk í stórum stíl til Norður-Ameríku. Um 400.000 Norðmenn fluttust til Ameríku frá 1865 til 1900. Sjóflutningar fóru vaxandi eftir að Bretar felldu [[ensku sjóferðalögin]] úr gildi árið 1849. Árið 1880 voru Norðmenn meðal stærstu aðila í sjóflutningum í heiminum.<ref>{{cite journal|author=Merok, E., & Ekberg, E.|year=2009|title=Norwegian Shipping in the Port of Liverpool, 1855–1895: Niche Specialization and Anglo-Norwegian Networks|journal=International Journal of Maritime History|volume=21|number=2|pages=221-239}}</ref> Andstaða við embættismannaveldið á stórþinginu fór vaxandi, og eftir 1870 var gerð krafa um [[þingræði]] þar sem ríkisstjórn er studd af meirihluta á þinginu. Stjórnmálaflokkurinn [[Venstre (Noregi)|Venstre]] var stofnaður 1884 og myndaði ríkisstjórn í júní sama ár. Skömmu síðar stofnuðu embættismenn og borgarar flokkinn [[Høyre]]. Á sama tíma börðust Norðmenn fyrir jafnræði í konungssambandinu við Svíþjóð, en sænski konungurinn beitti oft neitunarvaldi gegn lögum sem stefndu í þá átt. Fyrstu verkalýðsfélögin voru stofnuð á 9. áratugnum. Deilurnar um stöðu Noregs í ríkjasambandinu fóru vaxandi og um 1890 kom [[konsúlsmálið]] upp.<ref>{{cite journal|author=[[Olaf Peter Monrad]]|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2006402|title=Sjálfstæðisbarátta Noregs árið 1905: Stutt yfirlit|journal=Skírnir|year=1908|pages=26-42|volume=82}}</ref> Norska þingið vildi sjálft fá að skipa [[ræðismaður|ræðismenn]] fyrir Noreg, en fram að því hafði sænska ríkisstjórnin farið með utanríkismál beggja landa. Svíar neituðu þessu og hótuðu stríði. Svíar afnámu einhliða lög um forgang norskra fyrirtækja á sænskum markaði árið 1897 og lögðu fram tillögur sem nefndar voru [[lýðríkispunktarnir]] um forræði Svía í utanríkismálum 1904.<ref>{{cite thesis|author=Hjortland, T. C.|year=2024|title=A Nationalist Diaspora?: The 1905 “Consul Affair” between Norway and Sweden. A Comparative Study of Norwegian-American and Norwegian Perspectives in the Press|degree=MA|publisher=Universitetet i Oslo|url=https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/112129/MasteroppgaveTaleV24.pdf?sequence=1}}</ref> Norðmenn höfnuðu tillögunum alfarið. Árið 1905 samþykkti stórþingið lög um norska ræðismenn. Þegar konungur neitaði að undirrita lögin samþykkti stórþingið þann 7. júní 1905 einhliða upplausn konungssambandsins þar sem konungurinn gæti ekki lengur talist konungur Noregs. Í kjölfarið fylgdi þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem 99,95% samþykktu upplausn sambandsins. === Sambandsslit og herseta === [[Mynd:Queen_Maud_and_King_Haakon_VII,_1906_crop.jpg|thumb|right|Ljósmynd frá krýningu Hákons 7. og Matthildar drottningar 1906.]] Eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna hófust samningaviðræður um sambandsslit. Þann 26. október afsalaði Óskar 2. sér öllu tilkalli til konungdæmis í Noregi. Í nóvember var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um að bjóða [[Hákon 7.|Karli af Danmörku]] krúnuna sem var samþykkt með 78% atkvæða. Karl var krýndur sem Hákon 7. Noregskonungur í Niðarósdómkirkju 22. júní 1906. [[Venstre (Noregi)|Venstre]] var stærsti flokkurinn á norska stórþinginu, en í kosningunum 1912 fékk [[Norski verkamannaflokkurinn]] 26,5% atkvæða og varð næststærsti flokkurinn. Árið 1913 fengu norskar konur óskilyrtan [[kosningaréttur|kosningarétt]], um leið og vinnuhjú, og urðu næstfyrstar í Evrópu til að ná þeim áfanga á eftir Finnlandi.<ref>{{cite journal|authors=Larsen, E., Manns, U., & Östman, A. C.|year=2022|title=Gender-equality pioneering, or how three Nordic states celebrated 100 years of women’s suffrage|journal=Scandinavian journal of history|volume=47|number=5|pages=624-647|doi=10.1080/03468755.2021.2023035}}</ref> Þegar [[fyrri heimsstyrjöldin]] hófst lýsti Noregur yfir hlutleysi, en 1916 hófust fiskflutningar til Bretlands. Þá hóf Þýskaland kafbátahernað gegn norskum skipum þar sem 2000 týndu lífinu.<ref>{{cite book|author=Vogt, Per|title=Jerntid og jobbetid. En skildring av Norge under verdenskrigen|place=Oslo|publisher=Johan Grundt Tanum|year=1938|page=146-148}}</ref> Árið 1919 var tekin upp [[hlutfallskosning]] í kjördæmum í stað einmenningskjördæma. Síðan þá hefur verið fjölflokkakerfi í Noregi. Frá því um 1880-1920 fóru norskir landkönnuðir að kanna [[heimskaut]]asvæðin. Meðal þeirra mikilvirkustu voru [[Fridtjof Nansen]], [[Roald Amundsen]] og [[Otto Sverdrup]]. Amundsen komst fyrstur manna á [[Suðurpóllinn|Suðurpólinn]] árið 1911.<ref>{{cite journal|author=Orheim, O.|year=1989|title=A hundred years of Norwegian exploration of the polar regions|url=https://archive.org/details/norsk-geografisk-tidsskrift_1989-09_43_3/page/123|journal=Norsk Geografisk Tidsskrift - Norwegian Journal of Geography|volume=43|number=3|pages=123–127|doi=10.1080/00291958908552229}}</ref> Norskir skinnaveiðimenn sóttu í [[selveiði]] til Svalbarða, Austur-Grænlands og Suður-Íshafsins. Árið 1920 var [[Svalbarðasamningurinn]] gerður sem kvað á um stjórn Norðmanna á Svalbarða. Árið 1927 kom norska rannsóknarskipið ''Norvegia'' til [[Bouvet-eyja|Bouvet-eyju]] í Suður-Íshafi og gerði tilkall til eyjarinnar fyrir hönd Noregs.<ref>{{cite journal|author=Holtedahl, O.|year=1931|title=Antarctic Research by the Norvegia Expeditions and Others|url=https://archive.org/details/sim_geographical-journal_1931-11_78_5/page/401|journal=The Geographical Journal|volume=78|number=5|pages=401-413}}</ref> Árið 1931 gerðu norskir skinnaveiðimenn sams konar tilkall til yfirráða í kringum [[Myggbukta]] á Austur-Grænlandi ([[Land Eiríks rauða]]) en [[Alþjóðadómstóllinn]] í Hag úrskurðaði 1933 að allt Grænland tilheyrði Danmörku.<ref>{{cite web|last=Permanent Court of International Justice|first=Judgement No. 20; April 5th 1933|title=Legal Status of Eastern Greenland; Denmark v. Norway|others=Publications of the Permanent Court of International Justice Series A./B. No. 53; Collection of Judgments, Orders and Advisory Opinions|publisher=A.W. Sijthoff’s Publishing Company, Leyden|publication-date=5. september 1933|year=1933|url=https://www.icj-cij.org/public/files/permanent-court-of-international-justice/serie_AB/AB_53/01_Groenland_Oriental_Arret.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206114944/https://www.icj-cij.org/public/files/permanent-court-of-international-justice/serie_AB/AB_53/01_Groenland_Oriental_Arret.pdf|archive-date=6. desember 2020|language=en}}</ref> Í byrjun 20. aldar urðu [[skipaflutningar]] og [[vatnsorka]] æ mikilvægari. Járnbrautir voru lagðar milli helstu þéttbýlisstaða. Efnahagurinn sveiflaðist og upp spruttu [[Stéttarfélag|verkalýðshreyfingar]]. Eftir stríðið gengu nokkrar fjármálakreppur yfir Noreg og nauðungaruppboð og gjaldþrot ollu miklum vanda á landsbyggðinni. Atvinnuleysi var mikið, löngu áður en [[kreppan mikla]] hófst 1929. [[Áfengisbann]] var samþykkt 1919 og stóð til 1927.<ref>{{cite journal|author=Johansen, P. O.|year=2013|title=The Norwegian Alcohol Prohibition; A Failure|journal=Journal of Scandinavian Studies in Criminology and Crime Prevention|volume=14|pages=46-63|url=https://www.idunn.no/doi/pdf/10.1080/14043858.2013.771909}}</ref> Kreppan gerði illt verra í norsku efnahagslífi og varð til þess að fasistaflokkurinn [[Nasjonal Samling]] var stofnaður 1933 með [[Vidkun Quisling]] sem formann. Verkamannaflokkurinn tók hins vegar upp lýðræðisstefnu og hafnaði byltingu. Fyrsta stjórn Verkamannaflokksins tók við völdum 1935 með því að gera [[kreppubandalagið|kreppubandalag]] við [[Norski bændaflokkurinn|Bændaflokkinn]].<ref>{{vefheimild|url=https://snl.no/kriseforliket|titill=Kriseforliket|höfundur=Knut Dørum, Knut Are Tvedt|dags=14. desember 2022|vefsíða=Store norske leksikon}}</ref> [[Mynd:Statsakten._Akershus._1942-02-01._(8618019797).jpg|thumb|right|Leppstjórnin tekur við völdum. Terboven er þriðji frá hægri og Quisling þriðji frá vinstri.]] Þjóðverjar gerðu [[innrásin í Noreg|innrás í Noreg]] 9. apríl 1940, og hernámu allt landið eftir tveggja mánaða bardaga við norskar og breskar hersveitir. Ríkisstjórnin og konungsfjöldskyldan flúðu til [[London]]. Yfirmaður hernámsstjórnarinnar var [[Josef Terboven]], en 1942 var mynduð [[leppstjórn]] undir Vidkun Quisling. Um 4500 Norðmenn gerðust sjálfboðaliðar í SS-sveitum Þjóðverja.<ref>{{vefheimild|url=https://www.norgeshistorie.no/andre-verdenskrig/1765-de-norske-frontkjemperne.html|titill=De norske frontkjemperne|höfundur=Sigurd Sørlie|vefsíða=Norgeshistorie - Fra steinalderen til i dag. Fortalt av fagfolk|dags=9. apríl 2016|útgefandi=Universitetet i Oslo}}</ref> Um 25.000 meðlimir [[norski herinn|norska hersins]] flúðu og tóku þátt í [[útlagaherdeild Norðmanna]] sem barðist með bandamönnum,<ref>{{Cite book|title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492-2015, 4th ed.|last=Clodfelter|first=Micheal|publisher=McFarland|year=2017|isbn=9780786474707|location=Jefferson, NC|pages=437}}</ref> líkt og [[norski kaupskipaflotinn]] ([[Nortraship]]).<ref>{{vefheimild|url=https://www.norgeshistorie.no/andre-verdenskrig/1763-nortraships-hemmelige-fond.html|titill=Nortraships hemmelige fond|höfundur=Guri Hjeltnes|dags=9. apríl 2016|vefsíða=Norgeshistorie – Fra steinalderen til i dag. Fortalt av fagfolk|útgefandi=Universitetet i Oslo}}</ref> Útlagaherdeildin hertók Finnmörku skömmu eftir áramótin 1945. [[Norska andspyrnuhreyfingin]] stóð fyrir skemmdarverkum, sérstaklega þegar leið að lokum stríðsins og tafði fyrir kjarnorkuáætlun Þriðja ríkisins með því að eyðileggja [[þungvatn]]sbirgðir í [[Vemork]].<ref name="Dahl1999">{{cite book|last=Dahl|first=Per F| title=Heavy water and the wartime race for nuclear energy|publisher=Institute of Physics Publishing |year=1999|location=Bristol|pages=103–108|url=https://books.google.com/books?id=MwD44jnjmmsC|isbn=07-5030-6335|access-date=12 July 2009}}</ref><ref name= Gall>{{cite book|last=Gallagher|first=Thomas|title=Assault In Norway: Sabotaging the Nazi Nuclear Program|publisher=The Lyons Press|year=2002|location=Guilford, Connecticut|url= https://books.google.com/books?id=9U6sBwAAQBAJ&q=assault+in+norway|isbn=1-58574-750-5|access-date=12 July 2009}}</ref> Þýska hernámsliðið gafst upp fyrir bandamönnum 8. maí 1945, þremur dögum eftir uppgjöfina í Danmörku. Þúsundir Norðmanna voru dæmdir fyrir samstarf við hernámsstjórnina eftir stríðið og um 40 voru teknir af lífi, þar á meðal Vidkun Quisling.<ref name="Fjortoft">{{Cite book|author=Fjørtoft, Kjell (1930–2010)|year=1997|title=Oppgjøret som ikke tok slutt|isbn=8205244936 |place=Oslo|publisher=Gyldendal|url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009030200028}}</ref> === Eftirstríðsárin === Eftir hersetuna í síðari heimsstyrjöld urðu Norðmenn í meira mæli afhuga [[hlutleysi]]. Landið var auk þess í nánum tengslum við [[Bretland]] og [[Bandaríkin]] sem höfðu stutt útlagastjórn og andspyrnuhreyfingar Norðmanna á stríðsárunum. Noregur gerðist því stofnmeðlimur [[NATO]] árið 1949, en leyfði þó ekki erlendar herstöðvar eða kjarnavopn í landinu til að styggja ekki [[Sovétríkin|Sovétmenn]].<ref>{{vefheimild|url=https://www.norgeshistorie.no/velferdsstat-og-vestvending/1814-NATO-medlemskap-og-blokkpolitikk.html|titill=NATO-medlemskap og blokkpolitikk|höfundur=Even Lange|vefsíða=Norgeshistorie – Fra steinalderen til i dag. Fortalt av fagfolk|útgefandi=Universitetet i Oslo|dags=25.11.2015}}</ref> [[Norski verkamannaflokkurinn]] hafði hreinan meirihluta á þingi óslitið frá 1945 til 1957 og hefur langoftast farið með forystu í stjórn landsins síðan. Stjórnir verkamannaflokksins komu á [[norrænt velferðarkerfi|norrænu velferðarkerfi]] og [[blandað hagkerfi|blönduðu hagkerfi]] í anda kenninga [[John Maynard Keynes]].<ref>{{vefheimild|url=https://www.norgeshistorie.no/velferdsstat-og-vestvending/1815-frihandel-og-samarbeid.html|titill=Frihandel og samarbeid|höfundur=Even Lange|vefsíða=Norgeshistorie – Fra steinalderen til i dag. Fortalt av fagfolk|útgefandi=Universitetet i Oslo|dags=25.11.2015}}</ref> Lengi eftir stríð glímdi Noregur við gjaldeyris- og vöruskort og notaði [[skömmtun]] sem hagstjórnartæki allt til 1960.<ref>{{vefheimild|url=https://www.norgeshistorie.no/velferdsstat-og-vestvending/1803-hoyere-levestandard-mindre-forskjeller.html|titill=Høyere levestandard, mindre forskjeller|höfundur=Even Lange|vefsíða=Norgeshistorie – Fra steinalderen til i dag. Fortalt av fagfolk|útgefandi=Universitetet i Oslo|dags=25.11.2015}}</ref> Noregur fékk [[Marshall-aðstoðin|Marshall-aðstoð]] 1947 og gekk í [[Efnahags- og framfarastofnunin]]a árið eftir. Landið gekk í fríverslunarbandalagið [[EFTA]] árið 1960 og varð hluti af [[EES]] árið 1994. Norska ríkisstjórnin sótti þrisvar um aðild að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] (1962, 1967 og 1992), en í síðustu tvö skiptin náðist ekki meirihluti fyrir því í þjóðaratkvæðagreiðslum. Í þjóðaratkvæðagreiðslunni 1972 kusu 53% á móti Evrópusambandsaðild, þrátt fyrir að hreinn meirihluti væri fyrir aðild á norska þinginu.<ref>{{vefheimild|url=https://snl.no/norsk_historie_fra_1970_til_1990|titill=norsk historie fra 1970 til 1990|vefsíða=Store norska leksikon|höfundur=Francis Sejersted|dags=6.8.2018}}</ref> [[Mynd:Ekofisk_complex.jpg|thumb|right|Ekofisk-olíuvinnslusvæðið árið 2010.]] Olía var uppgötvuð í Norðursjó árið 1969. Olíuvinnsla hófst á vinnslusvæðinu [[Ekofisk]] árið 1971 og árið 1973 var norska ríkisolíufyrirtækið [[Statoil]] (nú Equinor) stofnað. Olíuvinnslan tók þó ekki að skila tekjum fyrr en á 9. áratugnum vegna hinna miklu fjárfestinga sem hún útheimti. Undir lok 20. aldar var Noregur einn af mestu olíuútflutningsaðilum heims. [[Equinor]] er stærsta olíufyrirtækið og á norska ríkið 2/3 hluta í því. Undir lok 8. áratugarins glímdi norska ríkið við margar áskoranir, háa verðbólgu og staðnað efnahagslíf. Hægristjórn [[Kåre Willoch]] tókst á við þetta með niðurskurði, einkavæðingu og afnámi regluverks. Vinstristjórn [[Gro Harlem Brundtland]] tók við 1986 og hélt efnahagsumbótum áfram, jók iðnvæðingu og hækkaði skatta.<ref>{{vefheimild|url=https://www.norgeshistorie.no/oljealder-og-overflod/1904-mer-marked-svakere-stat.html|titill=Mer marked, svakere stat|höfundur=Hallvard Notaker|vefsíða=Norgeshistorie – Fra steinalderen til i dag. Fortalt av fagfolk|útgefandi=Universitetet i Oslo|dags=25.11.2015}}</ref> Undir lok 20. aldar var Noregur orðið skuldlaust ríki með stóran [[þjóðarsjóður|þjóðarsjóð]]. Síðan þá hefur verið deilt um að hve miklu leyti skuli spara tekjur ríkisins af olíuvinnslunni. Árið 2011 gerði norski hryðjuverkamaðurinn [[Anders Behring Breivik]] [[Hryðjuverkin í Noregi 2011|sprengjuárás í Ósló og skotárás]] á [[Útey]] þar sem 77 létu lífið, mest ungmenni. Á þeim tíma var verkamannaflokkurinn við völd undir stjórn [[Jens Stoltenberg]]. Árið 2017 tók hægristjórn [[Erna Solberg|Ernu Solberg]] við völdum. Ríkisstjórn Noregs er nú undir forystu [[Jonas Gahr Støre|Jonasar Gahr Støre]] frá verkamannaflokknum. ==Landfræði== Strönd Noregs er mjög vogskorin og með ótal fjörðum sem [[ísöld|ísaldarjökullinn]] mótaði. [[Sognfjörður]] er stærsti fjörðurinn og inn af honum ganga margir smáfirðir. Einnig eru margar eyjar undan ströndum Noregs. Eyjaklasinn [[Lófóten|Lófótur]] er rómaður fyrir náttúrufegurð. [[Jan Mayen]] og [[Svalbarði]] heyra undir Noreg. [[Skandinavíufjöll]] liggja frá norðri til suðurs í gegnum landið. Í fjalllendinu [[Jötunheimar(Noregi)|Jötunheimum]] eru jöklar; stærsti jökull fastalands Noregs, [[Jostedalsjökull]], er þar og einnig hæsta fjallið, [[Galdhöpiggen]] (2469 m.). Mun stærri jöklar eru á Svalbarða ([[Austfonnajökull]]). [[Hornindalsvatnet]] er dýpsta vatn Evrópu. Einstakir firðir, [[Geirangursfjörður]] og [[Nærøyfjörður]], hafa verið settir á heimsminjalista [[UNESCO]]. 38% landins eru skógi vaxin. Af trjátegundum má helst nefna [[rauðgreni]], [[skógarfura|skógarfuru]], grá[[elri]], [[ilmbjörk]], [[vörtubirki|hengibjörk]], [[ilmreynir|ilmreyni]] og [[einir|eini]]. Sunnarlega má finna [[beyki]] og [[askur|ask]]. Heiðar í yfir 1000 metra hæð eru algengar í Noregi. Með þeim þekktari er [[Hardangervidda]]. ===Dýralíf=== Dýralíf er fjölbreytt. Til dæmis finnast 90 tegundir spendýra, 250 tegundir staðfugla, 2800 tegundir háplantna, 45 tegundir ferskvatnsfiska, 150 tegundir sjávarfiska og 16.000 tegundir skordýra. Í dag telja líffræðingar að aðeins 80-100 úlfar finnist í norsku óbyggðunum og er [[jarfi|jarfastofninn]] litlu stærri. Uppi á heiðunum finnast læmingjar en þeir ganga í gegnum miklar stofnsveiflur með reglulegu millibili, þannig að stofninn nær hámarki reglulega á 11-12 ára fresti. Á hálendisheiðinni [[Hardangervidda]] og í aðliggjandi fjöllum finnst síðasti villti stofn [[hreindýr]]a í Evrópu. Hann telur nú um 15 þúsund dýr. Elg hefur fjölgað mjög í Noregi á undanförnum 50 árum og er stofninn geysistór þrátt fyrir að 40-50 þúsund dýr séu felld á ári. Bjórnum hefur einnig farnast vel í skjóli friðunar en eftir seinni heimsstyrjöld var heildarstofn hans í gjörvallri Evrópu aðeins rúmlega 500 dýr. Nú hefur hann, bæði í Noregi og víðar, numið gömul vatnasvæði að nýju. Samkvæmt [[Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökin|Alþjóðlegu náttúruverndasamtökunum]] teljast þrjár tegundir landspendýra vera í hættu á að hverfa úr norskri náttúru. Þetta eru [[brúnbjörn|skógarbjörn]], [[úlfur]] og [[heimskautarefur|fjallarefur]] en þeim síðastnefnda hefur fækkað mjög í Noregi á síðustu öld, sennilega vegna hlýnunar. Við hlýnun sækir [[rauðrefur]]inn mun norðar og [[melrakki]]nn hefur ekki roð við honum í harðri samkeppni. Flestar fuglategundir sem teljast til fuglafánu Noregs eru farfuglar. Harðgerðar tegundir eins og [[hrafn]] og [[rjúpa]] eru dæmi um tegundir sem þreyja þorrann í kaldri vetrartíðinni. Sumar fuglategundir fara langt suður á bóginn á veturna meðan aðrar leita aðeins niður á ströndina. Fuglalífið í Noregi er afar fjölbreytt enda eru þar gjöful hafsvæði sem næra milljónir sjófugla, skógar sem hýsa milljónir fugla og heiðalönd sem eru heimkynni rjúpu og annarra tegunda. Í kjarrlendi eru [[akurhæna|akurhænur]] áberandi og í skógunum má sjá [[spæta|spætur]], [[þiður]] og [[orri (fugl)|orra]] auk fjölda tegunda ugla og smærri ránfugla sem veiða þessa fugla auk urmuls smárra spendýra sem lifa í skógunum. Í fuglafánu Noregs er fjöldi tegunda vatna- og votlendisfugla, svo sem [[andfuglar]] og [[rellur]], auk þess sem svartfuglar eru algengir meðfram ströndinni. [[Haförn]]inn er áberandi fugl sem lifir við hina löngu strandlengju Noregs. Langstærsti hluti heimsstofns hafarnarins lifir í Noregi eða á milli 3.500 og 4.000 fuglar en heimsstofninn er vel innan við 5.000 fuglar.<ref>[http://www.visindavefur.is/svar.php?id=54762 Getiði sagt mér eitthvað um dýralíf í Noregi?] Vísindavefur. Skoðað 17. janúar 2016.</ref> ==Stjórnmál== Noregur býr við [[stjórnarskrárbundin konungsstjórn|stjórnarskrárbundna konungsstjórn]] og [[þingræði]]. Samkvæmt [[stjórnarskrá Noregs]] frá 1814 er konungur [[stjórnarleiðtogi]] og kýs sitt eigið [[ríkisráð]], en eftir innleiðingu þingræðis þarf ríkisstjórnin í reynd stuðning meirihluta Stórþingsins. Konungur fer með framkvæmdavald og er yfirmaður [[her Noregs|herafla Noregs]]. Hann hefur víðtæk völd samkvæmt stjórnarskránni, en fer ekki með þau lengur í reynd. Hlutverk hans er því að mestu táknrænt. [[Forsætisráðherra Noregs]] fer fyrir [[ríkisstjórn Noregs]], þar sem sitja sjö ráðherrar sem konungur skipar. Konungur hefur heimild til að skipa ráðherra að vild, en frá 1905 hefur hann nær alltaf skipað þá sem forsætisráðherrann tilnefnir. Frá 2010 hefur Noregur setið í efsta sæti [[lýðræðisvísitala Economist|lýðræðisvísitölu Economist]].<ref>{{vefheimild|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2024/02/14/four-lessons-from-the-2023-democracy-index|titill=Where democracy is most at risk: Four lessons from EIU’s new ranking of democracies|vefsíða=The Economist|dags=14. febrúar 2024}}</ref> [[Mynd:Stortinget,_Oslo,_Norway.jpg|thumb|right|Þinghúsið í Osló.]] Á [[norska stórþingið|Norska stórþinginu]] sitja 169 þingmenn í einni deild. Þingmenn eru kosnir í 19 [[kjördæmi Noregs|kjördæmum]] til 4 ára í senn með [[hlutfallskosning]]u. Kjördæmi með flesta íbúa hafa flesta þingmenn, en dreifbýlustu kjördæmin hafa færri atkvæði á bak við hvern þingmann. Þetta stafar af því að þingmannafjöldinn ræðst bæði af íbúafjölda og stærð kjördæmis, en auk þess dreifast jöfnunarþingmenn á flokka til að jafna miðað við hlutfall atkvæða á landsvísu. Jöfnunarsætin eru samtals 19, eitt á hvert kjördæmi. Kjördæmin miðast við fyrrum [[fylki Noregs]] frá 1919, þegar tekin var upp hlutfallskosning í stað einmenningskjördæma. Fylkjunum var hins vegar fækkað í 15 árið 2020. Á Stórþinginu eru ellefu fagráð (til dæmis réttarfarsráð, fjármálaráð, atvinnuráð o.s.frv.), þar sem megnið af starfi þingsins fer fram. Tólfta fagráð þingsins er stjórnlagaráð. Auk þess eru utanríkismálanefnd, fullveldisnefnd, Evrópunefnd og kosninganefnd.<ref>[https://www.stortinget.no/no/Stortinget-og-demokratiet/Organene/Komiteene/ Stortinget – ''Fagkomiteene''], skoðað 8. ágúst 2017.</ref> Í nefndunum sitja 11 til 18 þingmenn og allir þingmenn þurfa að sitja í minnst einni nefnd. Vinstri-miðjustjórn [[Jonas Gahr Støre]], sem þá var formaður Verkamannaflokksins, tók við völdum 14. október 2021.<ref>{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/business/articles/2021-10-14/norways-prime-minister-present-his-new-government |title=Norway's Prime Minister Presents His New Government |work=U.S. News & World Report |agency=Associated Press |date=14 October 2021 |access-date=9 December 2021 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026095923/https://www.usnews.com/news/business/articles/2021-10-14/norways-prime-minister-present-his-new-government |url-status=live }}</ref> === Stjórnsýslueiningar === Noregur er [[einingarríki]] sem er skipt í 15 [[fylki]]. Hvert fylki er með kjörið fylkisráð sem kjósa sér fylkisstjóra. Að auki er ríkisstjóri (''statsforvalteren'') fulltrúi konungs og ríkisstjórnar í hverju fylki. [[Fylki Noregs]] eru 15 og 357 [[sveitarfélag|sveitarfélög]]. Yfir hverju sveitarfélagi er kosin sveitarstjórn undir forystu sveitarstjóra/bæjarstjóra. Höfuðborgin Ósló er bæði fylki og sveitarfélag. Að auki heyra [[Svalbarði]] og [[Jan Mayen]] undir stjórn Noregs samkvæmt skilyrðum sérstakra alþjóðasamninga, en hvorugt svæðið er hluti af sveitarfélagi eða fylki. Í Noregi eru 108 byggðir með stöðu bæjar eða borgar (''by''). Sögulega veitti konungur bæjum kaupstaðarréttindi, en það breyttist seint á 20. öld. Í dag njóta bæir engra sérstakra réttinda og sveitarfélög geta skilgreint byggð sem bæ. Oftast er einn bær í hverju sveitarfélagi, en til eru undantekningar, eins og [[sveitarfélagið Larvik]] sem nær yfir bæina [[Larvik]] og [[Stavern]].<ref name="byer-norge">{{Cite encyclopedia |title=Byer i Norge |encyclopedia=[[Store norske leksikon]] |publisher=[[Kunnskapsforlaget]] |url=https://snl.no/byer_i_Norge |date=2024-04-08 |editor-last=Thorsnæs |editor-first=Geir |language=no |accessdate=2024-07-01}}</ref> Löng hefð er fyrir því að skipta Noregi í fimm héruð eða landshluta: [[Norður-Noregur|Norður-Noreg]], [[Þrændalög]], [[Vestur-Noregur|Vestur-Noreg]], [[Austur-Noregur|Austur-Noreg]] og [[Suður-Noregur|Suður-Noreg]]. Þessi héruð hafa ekkert stjórnsýslulegt hlutverk. Fylkin eru þessi:<ref name="fylker">{{Cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/|title=Fylkesinndelingen fra 2024 |publisher=Regjeringen|date=2022-07-05|accessdate=2024-03-01|language=no}}</ref> [[File:Fylkesinndeling2024 original.webp|thumb|right|Fylki Noregs árið 2024.]] {| class="wikitable sortable" !# !Fylki 2024 !Höfuðstaður !Hérað |- | align=left|3||[[File:Oslo_komm.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Ósló]] - ''Oslo''||[[Ósló]] - ''Oslo'' || [[Austur-Noregur]] |- | align=left|11||[[File:Rogaland_våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Rogaland|Ryggjafylki]] - ''Rogaland''||[[Stafangur]] - ''Stavanger'' || [[Vestur-Noregur]] |- | align=left|15||[[File:Møre_og_Romsdal_våpen.svg|alt=|tlo|27x27px]] [[Mæri og Raumsdalur]] - ''Møre og Romsdal''||[[Molde]] - ''Molde'' || Vestur-Noregur |- | align=left|18||[[File:Nordland_våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Norðurland (fylki í Noregi)|Norðurland]] - ''Nordland''||[[Bodø (borg)|Boðøy eða Boðvin]] - ''Bodø'' || [[Norður-Noregur]] |- | align=left|31||[[File:Østfold_våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Austfold]] - ''Østfold''||[[Sarpsborg]] - ''Sarpsborg'' || Austur-Noregur |- | align=left|32||[[File:Akershus_våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Akurshús]] - ''Akershus''||[[Ósló]] - ''Oslo'' || Austur-Noregur |- | align=left|33||[[File:Buskerud_våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Biskupsruð]] - ''Buskerud''||[[Drammen|Dröfn]] - ''Drammen'' || Austur-Noregur |- | align=left|34||[[File:Innlandet_våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Innland (fylki í Noregi)|Innland]] - ''Innlandet''||[[Hamar (Noregi)|Hamar]] - ''Hamar'' || Austur-Noregur |- | align=left|39||[[File:Vestfold våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Vestfold]] - ''Vestfold''||[[Tønsberg]] - ''Tønsberg'' || Austur-Noregur |- | align=left|40||[[File:Telemark våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Þelamörk]] - ''Telemark''||[[Skien|Skiða]] - ''Skien'' || Austur-Noregur |- | align=left|42||[[File:Agder_våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Agðir]] - ''Agder''||[[Kristiansand]] - ''Kristiansand'' || [[Suður-Noregur]] |- | align=left|46||[[File:Vestland_våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Vesturland (fylki í Noregi)|Vesturland]] - ''Vestland''||[[Björgvin]] - ''Bergen'' || Vestur-Noregur |- | align=left|50||[[File:Trøndelag våpen.svg|tlo|28x28px]] [[Þrændalög]] - ''Trøndelag''||[[Þrándheimur|Steinker]] - ''Steinkjer'' || [[Þrændalög]] |- | align=left|55||[[File:Troms våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Tromsfylki]] - ''Troms''||[[Tromsø]] - ''Tromsø'' || Norður-Noregur |- | align=left|56||[[File:Finnmark våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Finnmörk]] - ''Finnmark''||[[Vadsø]] - ''Vadsø'' || Norður-Noregur |} == Efnahagslíf == [[File:Norway Product Exports (2019).svg|upright=1.2|thumb|right|Hlutfallslegt virði útflutningsvara frá Noregi árið 2019.]] Í Noregi er [[lönd eftir landsframleiðslu á mann (nafnvirði)|verg landsframleiðsla á mann]] sú önnur hæsta í Evrópu á eftir [[Lúxemborg]] og sú [[lönd eftir landsframleiðslu á mann (KMJ)|sjötta hæsta kaupmáttarjöfnuð]]. Noregur er í dag annað auðugasta land heims að nafnvirði og á stærsta varasjóð í heimi miðað við höfðatölu.<ref>{{cite journal|author=Baltais, Simon|title=Environment And Economy: Can They Co-Exist In The "Smart State"?|journal=Issues|volume=91|year=2010|pages=21–24|url=http://www.issuesmagazine.com.au/article/issue-june-2010/environment-and-economy-can-they-co-exist-%E2%80%9Csmart-state%E2%80%9D.html|access-date=20 March 2015|archive-date=7 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407135011/http://www.issuesmagazine.com.au/article/issue-june-2010/environment-and-economy-can-they-co-exist-%E2%80%9Csmart-state%E2%80%9D.html|url-status=dead}}</ref> Samkvæmt [[CIA World Factbook]] lánar Noregur meira en landið skuldar.<ref name="factbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ |work=The World Factbook |title=Norway |author=Central Intelligence Agency |author-link=Central Intelligence Agency |access-date=20 June 2013 |archive-date=11 janúar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111023530/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ |url-status=dead }}</ref> Noregur var í efsta sæti [[vísitala um þróun lífsgæða|vísitölu um þróun lífsgæða]] sex ár í röð (2001-2006) og náði því svo aftur árið 2009.<ref name="UNDP2023">{{Cite web|url=https://hdr.undp.org/data-center/human-development-indexindicies/HDI|title=2022 Human Development Index Ranking|publisher=United Nations Development Programme|date=2023-03-13|accessdate=2024-03-16|language=en}}</ref> Lífskjör í Noregi eru með því besta sem gerist í heiminum. Tímaritið ''[[Foreign Policy]]'' setti Noreg í síðasta sæti lista yfir [[brostið ríki|brostin ríki]] árin 2009 og 2023, þannig að landið var metið best virkandi og stöðugasta land heims. Í [[betra líf-vísitalan|betra líf-vísitölu]] [[OECD]] var Noregur í 4. sæti og í þriðja sæti yfir teygni tekna milli kynslóða.<ref>[http://www.oecd.org/tax/public-finance/chapter%205%20gfg%202010.pdf A Family Affair: Intergenerational Social Mobility across OECD Countries]. [[OECD]], 2010. Retrieved 27 August 2013.</ref><ref name="OECD Better Life Index">{{cite web|title=OECD Better Life Index|url=http://www.oecdbetterlifeindex.org/#/11111111111|publisher=[[OECD]] |access-date=27 August 2013}}</ref> [[File:Territorial waters - Norway.svg|thumb|upright=1.35|Kort yfir landhelgi sem Noregur gerir tilkall til.]] Norska hagkerfið er dæmigert [[blandað hagkerfi]]; auðugt kapítalískt [[velferðarríki]] með blöndu af [[frjáls markaður|frjálsum markaði]] og eignarhaldi ríkisins í lykilgeirum, undir áhrifum frá frjálslyndum stjórnum 19. aldar og stjórnum [[Verkamannaflokkurinn (Noregi)|Verkamannaflokksins]] eftir síðari heimsstyrjöld. Aðgangur að [[heilbrigðiskerfi Noregs]] er gjaldfrjáls (fyrir utan 2000 króna árgjald fyrir alla yfir 16 ára aldri) og foreldrar fá 46 vikna [[foreldraorlof]].<ref>{{cite web|url=https://www.nav.no/Familie/Svangerskap%2C+f%C3%B8dsel+og+adopsjon/Foreldrepenger+til+far+ved+f%C3%B8dsel+og+adopsjon |title=NAV – Foreldrepenger ved fødsel |publisher=Nav.no |year=2011 |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100226164159/http://www.nav.no/Familie/Svangerskap%2C%2Bf%C3%B8dsel%2Bog%2Badopsjon/Foreldrepenger%2Btil%2Bfar%2Bved%2Bf%C3%B8dsel%2Bog%2Badopsjon |archive-date=26 February 2010 }}</ref> Ríkið hefur miklar tekjur af sölu náttúruauðlinda, þar á meðal frá olíuframleiðslu. [[Atvinnuleysi]] í Noregi er 4,8% og [[atvinnuþátttaka]] er 68%.<ref>{{cite web |url=https://www.ssb.no/en/arbeid-og-lonn/statistikker/akumnd/maaned |title=Labour force survey, seasonally-adjusted figures, September 2016 |date=September 2016 |website=Statistics Norway |access-date=17 December 2016}}</ref> Fólk á vinnumarkaði er ýmist í vinnu eða í leit að vinnu.<ref>{{cite web|url=http://www.ssb.no/en/arbeid-og-lonn/statistikker/aku/kvartal/2013-10-30?fane=om#content |title=Labour force survey – About the statistics|publisher=Ssb.no |date=30 October 2013 |access-date=15 February 2014}}</ref> 9,5% fólks á aldrinum 18-66 ára eru á [[örorka|örorkubótum]]<ref>{{cite web|url=http://www.ssb.no/a/english/aarbok/tab/tab-144.html |title=Statistical Yearbook of Norway 2013, Table 144: National Insurance. Disability pension, by county. 31 December 2012 |publisher=Ssb.no |date=31 December 2012 |access-date=15 February 2014}}</ref> og 30% vinna hjá ríkinu, sem er hæsta hlutfall meðal [[OECD]]-ríkja.<ref>{{cite web |url=http://www.ssb.no/norge/tertiar/ |title=Dette er Norge |publisher=[[Statistics Norway]] |language=no |access-date=2 January 2013}}</ref> Framleiðni á vinnustund er með því mesta sem gerist í heiminum.<ref>{{cite web |url=http://www.bls.gov/fls/intl_gdp_capita_gdp_hour.pdf |title=International Comparisons of GDP per Capita and per Hour, 1960–2010 |author=Bureau of Labor Statistics |work=Division of International Labor Comparisons |access-date=16 March 2016}}</ref><ref>[http://www.bls.gov/news.release/ichcc.t01.htm "Hourly Compensation Costs, U.S. Dollars and U.S. = 100."] United States Department of Labor: Bureau of Labor Statistics, 21 December 2011. Web. 18 September 2012.</ref> [[Jafnaðarhyggja]] einkennir norskt samfélag, þannig að launamunur á þeim hæst og lægst launuðu er miklu minni en í flestum öðrum vestrænum ríkjum.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2172rank.html |title=Country Comparison: Distribution of Family Income – GINI Index |work=The World Factbook |author=Central Intelligence Agency |access-date=20 June 2013 |archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604005151/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/06/12/afx3810988.html |url-status=dead }}</ref> Þetta endurspeglast í lágum [[Gini-stuðull|Gini-stuðli]] Noregs. Ríkið á stóra eignarhluti í lykilgeirum í iðnaði, eins og í olíuiðnaðinum ([[Equinor]]), vatnsaflsvirkjunum ([[Statkraft]]), álframleiðslu ([[Norsk Hydro]]), stærsta norska bankanum ([[DNB ASA]]) og fjarskiptafyritæki ([[Telenor]]). Í gegnum þessi stórfyrirtæki fer ríkið með um 30% af skráðum hlutabréfum í kauphöllinni í Osló. Ef óskráð fyrirtæki eru talin með er hlutur ríkisins jafnvel enn hærri (aðallega vegna eignarhalds á olíuleyfum). Noregur er áberandi í skipaflutningum og á sjötta stærsta kaupskipastól heims, með 1412 skip í norskri eigu. [[File:EU and EFTA.svg|thumb|Aðilar að [[Evrópska efnahagssvæðið|Evrópska efnahagssvæðinu]] (grænir) taka þátt í [[innri markaður Evrópusambandsins|innri markaði Evrópusambandsins]] og eru innan [[Schengen-svæðið|Schengen-svæðisins]].]] Norðmenn höfnuðu ESB-aðild í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum 1972 og 1994. Noregur hefur aðgang að [[innri markaður Evrópusambandsins|innri markaði Evrópusambandsins]], ásamt [[Ísland]]i og [[Liechtenstein]], í gegnum samninginn um [[Evrópska efnahagssvæðið]]. Samningurinn kveður á um innleiðingu Evrópusambandslöggjafar í norsk lög.<ref>{{cite web|url=http://www.lovdata.no/all/nl-19921127-109.html |title=EØS-loven – EØSl. Lov om gjennomføring i norsk rett av hoveddelen i avtale om Det europeiske økonomiske samarbeidsområde (EØS) m.v. (EØS-loven) |publisher=Lovdata.no |access-date=14 February 2009}}</ref> Samningurinn nær ekki að öllu leyti yfir suma geira, eins og landbúnað, olíu og fisk. Noregur á líka aðild að [[Schengen-samkomulagið|Schengen-samkomulaginu]] og fleiri samningum Evrópusambandsríkja. Noregur á mikið af náttúruauðlindum, eins og [[olíulind|olíu-]] og [[gaslind]]ir, [[vatnsafl]], [[fiskimið]], [[skógur|skóga]] og [[jarðefni]]. Á 7. áratug 20. aldar uppgötvuðust stórar olíu- og jarðgaslindir undan ströndum Noregs sem leiddu til mikils vaxtar í efnahagslífinu. Að hluta hefur Noregur náð að skapa bestu lífskjör heims með því að nýta þessar ríkulegu auðlindir miðað við smæð þjóðarinnar. Árið 2011 komu 28% af tekjum norska ríkisins úr olíuiðnaðinum.<ref>"[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3421.htm Norway]," U.S. Department of State</ref> [[Eftirlaunasjóður norska ríkisins]] var stofnaður árið 1990 til að halda utan um tekjur ríkisins af olíuvinnslunni. Árið 2011 var þessi sjóður orðinn stærsti ríkisfjárfestingasjóður heims.<ref>{{vefheimild|url=http://www.ruv.is/frett/norski-oliusjodurinn-staerstur|titill=Norski olíusjóðurinn stærstur|vefsíða=RÚV|dags=11.6.2011|skoðað=2.9.2023}}</ref> == Íbúar == Íbúar Noregs voru um 5,5 milljónir árið 2024.<ref name="befolkning">{{cite web|url=https://www.ssb.no/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Befolkning|website=Statistisk sentralbyrå|date=20. nóvember 2024}}</ref> Fólksfjöldi í Noregi náði einni milljón árið 1822 og fór yfir 5 milljónir árið 2012. Fæðingartíðni er undir jafnvægisgildi, eða 1,4 barn á konu árið 2023.<ref>{{cite web|url=https://www.ssb.no/befolkning/fodte-og-dode/statistikk/fodte/artikler/Marginal-nedgang-i-fruktbarheten|title=Marginal nedgang i fruktbarheten|website=Statistisk sentralbyrå|date=13. mars 2024}}</ref> Líkt og í fleiri Vestur-Evrópuríkjum stafar fólksfjölgun í Noregi aðallega af aðflutningi frá öðrum löndum.<ref name="befolkning" /> Meðalaldur í Noregi er 41,2 ár og fer hækkandi.<ref>{{cite web|url=https://www.ssb.no/befolkning/folketall/artikler/gjennomsnittsalder-i-norge|title=Gjennomsnittsalder i Norge|website=Statistisk sentralbyrå|access-date=13.1.2025}}</ref> Lífslíkur voru 82,9 ár árið 2021 sem er með því hæsta sem gerist í heimi. Helstu dánarorsakir eru [[krabbamein]], [[hjarta- og æðasjúkdómar]], [[heilahrörnunarsjúkdómar]] og [[langvinn lungnateppa]].<ref>{{cite web|url=https://data.who.int/countries/578|title=Norway|website=WHO|date=2024}}</ref> 83% Norðmanna bjuggu í þéttbýli árið 2024. Stærsta borg Noregs er Osló með yfir milljón íbúa, en þar á eftir koma [[Björgvin (Noregi)|Björgvin]] (yfir 270 þúsund) og [[Stafangur]] (um 240 þúsund).<ref>{{cite web|url=https://www.ssb.no/befolkning/folketall/statistikk/tettsteders-befolkning-og-areal|title=Tettsteders befolkning og areal|website=Statistisk sentralbyrå|date=1. október 2024}}</ref> Langflestir íbúar Noregs eru norskir að uppruna og tala [[norska|norsku]] sem fyrsta mál, en ekki er til opinber tölfræði um málnotkun í Noregi.<ref>{{cite web|url=https://www.ssb.no/utdanning/artikler-og-publikasjoner/minoritetsspraak-i-norge|title=Minoritetsspråk i Norge|date=8. mars 2013|website=Statistisk sentralbyrå}}</ref> Um 65% landsmanna eru meðlimir í [[norska þjóðkirkjan|norsku þjóðkirkjunni]], en tæplega 20% eru utan trúfélaga.<ref>{{cite web|url=https://www.ssb.no/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/den-norske-kirke|title=Den norske kirke|website=Statistisk sentralbyrå|date=17. júní 2024}}</ref> Rúmlega 400.000 [[Samar]] búa í Norður-Noregi. Samar eru skilgreindir sem [[frumbyggjar]] með aukið sjálfsforræði.<ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/tema/urfolk-og-minoriteter/samepolitikk/midtspalte/hvem-er-urfolk/id451320/|title=Hvem er urfolk?|date=4.9.2024|website=Regjeringen.no}}</ref> Aðrir skilgreindir innlendir minnihlutahópar sem eiga sér langa sögu búsetu í Noregi eru [[Kvenir]], [[Skógfinnar]], [[Rómafólk]] og [[Gyðingar]].<ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/tema/urfolk-og-minoriteter/nasjonale-minoriteter/id1404/|title=Nasjonale minoriteter|website=Regjeringen.no|access-date=13.1.2025}}</ref> Fram á 7. áratug 20. aldar var stefna norskra stjórnvalda að þessir minnihlutahópar töluðu norsku og tækju upp norska siði.<ref>{{cite web|url=https://snl.no/fornorsking|title=Fornorsking|website=Store norske leksikon|author=Mikkel Berg-Nordlie|date=25. nóvember 2024}}</ref> Aðflutningur fólks hefur farið vaxandi síðustu ár og nú er fjöldi innflytjenda í Noregi (fædd erlendis og fædd í Noregi með báða foreldra fædda erlendis) rúm milljón eða fimmtungur landsmanna.<ref name="innvandrere">{{cite web|url=https://www.ssb.no/befolkning/innvandrere/statistikk/innvandrere-og-norskfodte-med-innvandrerforeldre|title=Innvandrere og norskfødte med innvandrerforeldre|date=7. mars 2024|website=Statistisk sentralbyrå}}</ref> Árið 2024 voru stærstu hópar innflytjenda í Noregi frá [[Pólland]]i, [[Úkraína|Úkraínu]], [[Litáen]], [[Sýrland]]i og [[Svíþjóð]].<ref name="innvandrere" /> === Tungumál === Tungumál Norðmanna er [[norska]] (sem hefur tvenns konar opinbert ritmál, [[bókmál]] og [[nýnorska|nýnorsku]]), ásamt [[Samíska|samískum tungumálum]]. Norskt talmál einkennist af miklum mállýskumun. Að nota mállýsku í venjulegu talmáli er jafn algengt hjá þeim sem rita bókmál eins og þeim sem nota nýnorsku sem ritmál. ==Tilvísanir== {{reflist}} == Tengt efni == * [https://noregur.is Upplýsingasíða frá norska sendiráðinu á Íslandi] * [https://www.regjeringen.no/ Vefur ríkisstjórnar Noregs] * [https://www.visitnorway.com/ Opinber ferðavefur] * {{vefheimild|url=https://www.norden.org/is/information/stadreyndir-um-noreg|titill=Staðreyndir um Noreg|vefsíða=Norden.org}} {{Evrópa}} {{Evrópuráðið}} {{Atlantshafsbandalagið}} {{Norðurlandaráð}} {{Efnahags- og framfarastofnunin}} {{Fríverslunarsamtök Evrópu}} [[Flokkur:Noregur| ]] abajfd84450iqpepegf9u3lmhkhcy1m 0 883 1976740 1973435 2026-08-28T01:52:37Z DoctorHver 2456 1976740 wikitext text/x-wiki '''Sýslumenn''' á [[Ísland|Íslandi]] eru 1 talsins (voru áður lengst af 24 en síðast 9). Verkefni þeirra eru [[aðfarargerðir]], [[dánarbú]], [[Nauðungarsala|nauðungarsölur]], [[Þinglýsing|þinglýsingar]] og leyfi. Þeir fara ekki lengur með [[Lögreglan á Íslandi|lögreglustjórn]] og [[ákæruvald]]. Fyrir lagabreytinguna 2014 fóru sumir sýslumenn auk þess með [[lögreglustjórn]] í sínum umdæmum. Skipulagsbreytingar hjá lögreglunni sem tóku gildi [[1. janúar]] [[2007]] fækkuðu umdæmunum og þar með lögreglustjórum, en fyrir hafði sýslumaðurinn í Reykjavík verið sá eini sem ekki var einnig lögreglustjóri. Árið 2014 voru sett ný lög um sýslumannsembættin sem þá fækkaði úr 24 í 9. Um leið fluttist lögreglustjórn frá öllum sýslumönnum til embætta lögreglustjóra. Sýslumannsembættin eru einnig tengiliðir við [[Tryggingastofnun ríkisins]] og [[Hagstofa Íslands|Hagstofu Íslands]] vegna [[Þjóðskrá|þjóðskrár]] og [[Hlutafélagaskrá|hlutafélagaskrár]]. ==Aðsetur og umdæmi sýslumanna frá 2007 til 2014== {{location map+ |Ísland |float=right |width=700|caption=Sýslumenn á Íslandi|places= <!-- SÝSLUMENN Á HÖFUÐBORGARSVÆÐINU --> {{location map~ |Ísland |lat=64.1 |long=-21.883333 |label=<small>''Sýslumaðurinn í Hafnarfirði''<br>''Sýslumaðurinn í Kópavogi''<br>''Sýslumaðurinn í Reykjavík''</small>|position=bottom}} <!-- AÐRIR SÝSLUMENN --> {{location map~ |Ísland |lat=64.317 |long=-22.0833 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Akranesi''</small>|position=left}} {{location map~ |Ísland |lat=65.683333 |long=-18.1 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Akureyri''</small>|position=right}} {{location map~ |Ísland |lat=65.666667 |long=-20.3 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Blönduósi''</small>|position=left}} {{location map~ |Ísland |lat=66.15 |long=-23.25 |label=<small>''Sýslumaðurinn í Bolungarvík''</small>|position=left}} {{location map~ |Ísland |lat=64.533333 |long=-21.916667 |label=<small>''Sýslumaðurinn í Borgarnesi''</small>|position=right}} {{location map~ |Ísland |lat=65.116667 |long=-21.766667 |label=<small>''Sýslumaðurinn í Búðardal''</small>|position=right}} {{location map~ |Ísland |lat=65.069722 |long=-13.986389 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Eskifirði''</small>|position=left}} {{location map~ |Ísland |lat=65.716667 |long=-21.683333 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Hólmavík''</small>|position=left}} {{location map~ |Ísland |lat=66.05 |long=-17.316667 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Húsavík''</small>|position=right}} {{location map~ |Ísland |lat=63.75 |long=-20.233333 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Hvolsvelli''</small>|position=right}} {{location map~ |Ísland |lat=64.267 |long=-15.198333 |label=''Sýslumaðurinn á Höfn''</small>|position=bottom}} {{location map~ |Ísland |lat=66.075833 |long=-23.126667 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Ísafirði''</small>|position=right}} {{location map~ |Ísland |lat=64.001111 |long=-22.551944 |label=<small>''Sýslumaðurinn í Keflavík''</small>|position=left}} {{location map~ |Ísland |lat=65.583333 |long=-24 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Patreksfirði''</small>|position=bottom}} {{location map~ |Ísland |lat=65.746111 |long=-19.639444 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Sauðárkróki''</small>|position=right}} {{location map~ |Ísland |lat=63.933108 |long=-20.997117 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Selfossi''</small>|position=right}} {{location map~ |Ísland |lat=65.15 |long=-13.6 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Seyðisfirði''</small>|position=top}} {{location map~ |Ísland |lat=66.183333 |long=-18.883333 |label=<small>''Sýslumaðurinn á Siglufirði''</small>|position=right}} {{location map~ |Ísland |lat=65.066667 |long=-22.733333 |label=<small>''Sýslumaður Snæfellinga''</small>|position=left}} {{location map~ |Ísland |lat=63.416667 |long=-20.283333 |label=<small>''Sýslumaðurinn í Vestmannaeyjum''</small>|position=bottom}} {{location map~ |Ísland |lat=63.419444 |long=-19.009722 |label=<small>''Sýslumaðurinn í Vík''</small>|position=right}}}} * ''Sýslumaðurinn í [[Reykjavík]]:'' **[[Reykjavíkurborg]], [[Seltjarnarnesbær]], [[Mosfellsbær]] og [[Kjósarhreppur]]. **Var ekki lögreglustjóri. * '''Sýslumaðurinn á [[Akranes]]i:''' **[[Akraneskaupstaður]]. * '''Sýslumaðurinn í [[Borgarnes]]i:''' **[[Hvalfjarðarsveit]], [[Skorradalshreppur]] og [[Borgarbyggð]]. **Fór einnig með lögreglustjórn í [[Dalabyggð]]. * '''Sýslumaður Snæfellinga - [[Stykkishólmur|Stykkishólmi]]:''' **[[Eyja- og Miklaholtshreppur]], [[Snæfellsbær]], [[Grundarfjarðarbær]], [[Helgafellssveit]] og [[Stykkishólmsbær]]. * '''Sýslumaðurinn í [[Búðardalur|Búðardal]]:''' **[[Dalabyggð]]. **Var ekki lögreglustjóri. * '''Sýslumaðurinn á [[Patreksfjörður|Patreksfirði]]:''' **[[Reykhólahreppur]], [[Vesturbyggð]] og [[Tálknafjarðarhreppur]]. **Var ekki lögreglustjóri. * '''Sýslumaðurinn í [[Bolungarvík]]:''' **[[Bolungarvíkurkaupstaður]]. **Var ekki lögreglustjóri. * '''Sýslumaðurinn á [[Ísafjarðarbær|Ísafirði]]:''' **[[Ísafjarðarbær]] og [[Súðavíkurhreppur]]. **Fór einnig með lögreglustjórn í [[Árneshreppur|Árneshreppi]], [[Bolungarvíkurkaupstaður|Bolungarvík]], [[Bæjarhreppur (Strandasýslu)|Bæjarhreppi]], [[Kaldrananeshreppur|Kaldrananeshreppi]], [[Reykhólahreppur|Reykhólahreppi]], [[Strandabyggð]], [[Tálknafjarðarhreppur|Tálknafjarðarhreppi]] og [[Vesturbyggð]]. * '''Sýslumaðurinn á [[Hólmavík]]:''' **[[Árneshreppur]], [[Kaldrananeshreppur]], [[Strandabyggð]] og [[Bæjarhreppur (Strandasýslu)|Bæjarhreppur]]. **Var ekki lögreglustjóri. * '''Sýslumaðurinn á [[Blönduós]]i:''' **[[Húnaþing vestra]], [[Áshreppur]], [[Húnavatnshreppur]], [[Blönduósbær]], [[Höfðahreppur]] og [[Skagabyggð]]. * '''Sýslumaðurinn á [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]]:''' **[[Sveitarfélagið Skagafjörður]]. * '''Sýslumaðurinn á [[Siglufjörður|Siglufirði]]:''' **[[Fjallabyggð]]. **Var ekki lögreglustjóri. * '''Sýslumaðurinn á [[Akureyri]]:''' **[[Grímseyjarhreppur]], [[Dalvíkurbyggð]], [[Arnarneshreppur]], [[Hörgárbyggð]], [[Akureyrarkaupstaður]], [[Eyjafjarðarsveit]], [[Svalbarðsstrandarhreppur]] og [[Grýtubakkahreppur]]. **Fór einnig með lögreglustjórn í [[Fjallabyggð]] * '''Sýslumaðurinn á [[Húsavík (Skjálfanda)|Húsavík]]:''' **[[Þingeyjarsveit]], [[Skútustaðahreppur]], [[Aðaldælahreppur]], [[Norðurþing]], [[Tjörneshreppur]], [[Raufarhafnarhreppur]], [[Svalbarðshreppur]] og [[Þórshafnarhreppur]]. * '''Sýslumaðurinn á [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]]:''' **[[Skeggjastaðahreppur]], [[Vopnafjarðarhreppur]], [[Fljótsdalshérað]], [[Fljótsdalshreppur]], [[Borgarfjarðarhreppur]] og [[Seyðisfjarðarkaupstaður]]. * '''Sýslumaðurinn á [[Eskifjörður|Eskifirði]]:''' **[[Mjóafjarðarhreppur]], [[Fjarðabyggð]], [[Breiðdalshreppur]] og [[Djúpavogshreppur]]. **Fór einnig með lögreglustjórn í [[Sveitarfélagið Hornafjörður|Sveitarfélaginu Hornafirði]]. * '''Sýslumaðurinn á [[Höfn í Hornafirði|Höfn]]:''' **[[Sveitarfélagið Hornafjörður]]. **Var ekki lögreglustjóri. * '''Sýslumaðurinn í [[Vík í Mýrdal|Vík]]:''' **[[Skaftárhreppur]] og [[Mýrdalshreppur]]. **Var ekki lögreglustjóri. * '''Sýslumaðurinn á [[Hvolsvöllur|Hvolsvelli]]:''' **[[Rangárþing eystra]], [[Rangárþing ytra]] og [[Ásahreppur]]. **Fór einnig með lögreglustjórn í [[Skaftárhreppur|Skaftárhreppi]] og [[Mýrdalshreppur|Mýrdalshreppi]]. * '''Sýslumaðurinn í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]]:''' **[[Vestmannaeyjabær]]. * '''Sýslumaðurinn á [[Selfoss]]i:''' **[[Flóahreppur]], [[Sveitarfélagið Árborg]], [[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]], [[Hrunamannahreppur]], [[Bláskógabyggð]], [[Grímsnes- og Grafningshreppur]], [[Hveragerðisbær]] og [[Sveitarfélagið Ölfus]]. * '''Sýslumaðurinn í [[Keflavík]]:''' **[[Grindavíkurkaupstaður]], [[Sandgerðisbær]], [[Sveitarfélagið Garður]], [[Reykjanesbær]] og [[Sveitarfélagið Vogar]], að varnarsvæðum undanskildum. **Var ekki lögreglustjóri. * '''Sýslumaðurinn í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]:''' **[[Hafnarfjarðarkaupstaður]], [[Garðabær]] og [[Sveitarfélagið Álftanes]]. **Var ekki lögreglustjóri. * '''Sýslumaðurinn í [[Kópavogur|Kópavogi]]:''' **[[Kópavogsbær]]. **Var ekki lögreglustjóri. Hin gamla [[Sýslur á Íslandi|sýsluskipting]] réði oft mörkum umdæmanna en það er þó ekki algilt. ==Heimildir== * [http://www.reglugerd.is/interpro/dkm/WebGuard.nsf/key2/057-1992 Reglugerð um stjórnsýsluumdæmi sýslumanna 057/1992 ásamt breytingum] == Tenglar == *[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1989092.html Lög 92/1989 um framkvæmdarvald ríkisins í héraði] *[http://www.domsmalaraduneyti.is/raduneyti/starfssvid/syslumenn Dómsmálaráðuneytið] {{Innanríkisráðuneyti Íslands}} {{Íslensk stjórnmál}} [[Flokkur:Íslensk stjórnmál]] [[Flokkur:Listar tengdir íslenskum stjórnmálum]] iun1tkb9rjl5rxablmmvq4ud6hrska7 0 950 1976686 1971124 2026-08-27T14:35:08Z Berserkur 10188 /* Hljómplötur */ 1976686 wikitext text/x-wiki [[Image:megas_DSC07085_NY.jpg|thumb|right|260px|Megas á Sjómannadaginn í Reykjavík (2011)]] '''Magnús Þór Jónsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[7. apríl]] [[1945]] í [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i, d. [[6. júlí]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[tónlistarmaður]], dægurlagahöfundur, [[rithöfundur]] og [[myndlistarmaður]], hann var best þekktur undir [[listamannsnafn]]inu '''Megas'''. Megas var sonur skáldkonunnar [[Þórunn Elfa Magnúsdóttir|Þórunnar Elfu Magnúsdóttur]] og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í [[Reykjavík]] og sjómaður. Margrét, amma Megasar, var frá Horni í [[Skorradalur|Skorradal]] en föðurforeldrarnir [[Snæfellsnes|Snæfellingar]]. Megas ólst upp í [[Norðurmýri]]nni í Reykjavík og gekk í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskólann]] og svo í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]], þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í [[Osló]]. Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið um ''Gamla sorrí Grána'' fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru [[Halldór Laxness]] og [[Elvis Presley]]. Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu [[Skugga-Sveinn|Útilegumannanna]] eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tónlist og [[Bob Dylan]] sem hafði mikil áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í [[Háskóli Íslands|Háskólann]]. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann fékk birta eftir sig smásögu í Lesbók [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]. Hann varð að birta söguna undir eigin nafni en notaði listamannsnafnið Megas eftir þetta. <ref>[https://www.ismus.is/einstaklingar/1006899 Magnús Þór Jónsson - Megas] Ísmús.is</ref> Um jólin 1968 gaf hann út bókina ''Megas'', sem innihélt lögin Dauði [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]], [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón Sigurðsson]] & sjálfstæðisbarátta Íslendinga, Með gati, Ófelía, Ragnheiður biskupsdóttir, Silfur [[Egill Skallagrímsson|Egils]], Um óheppilega fundvísi [[Ingólfur Arnarson|Ingólfs Arnarsonar]], Um skáldið [[Jónas Hallgrímsson|Jónas]], Um grimman dauða [[Jón Arason|Jóns Arasonar]] og Vertu mér samferða inní blómalandið, amma. Stuttu síðar kom út annað heftið og það þriðja árið 1973, sem hét ''Megas kominn, en fráleitt farinn''. Áður en fyrsta [[hljómplata]] hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega ''Megas I'' (1968), ''Megas II'' (1969) og ''Megas III'' (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, ''Megas IV''. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans. Á tónlistarferli sínum urðu ein vinsælustu lögin Megasar: ''Spáðu í mig'', ''Tvær stjörnur'', ''Reykjavíkurnætur'' og ''Fatlafól''. <ref>[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/07/07/andlat_megas/?origin=helstu Andlát: Megas] Mbl.is, sótt 7. júlí 2026</ref> Hann vann með fjölda listamanna á ferli sínum, þar á meðal: [[Bubbi Morthens|Bubba]], [[Nýdönsk]], [[Spilverk þjóðanna]] og [[KUKL]]. Viðurkenningar sem hann hlaut á ævinni voru m.a. [[heiðurslaun listamanna]] og [[verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu.<ref>[https://www.visir.is/g/20262906323d/megas-er-latinn Megas er látinn] Vísir.is, sótt 7. júlí 2026</ref> Megas var umdeildur og vakti umtal fyrir líferni sitt og hegðun. Hann um tíma var í sambandi við taílenskan táningsstrák sem hann kom með til Íslands Hann samdi svo lagið ''Litlir sætir strákar'' sem vakti umtal. <ref>[https://heimildin.is/frett/forbodid-samband-megasar-vid-ladyboy/ Fjallað um forboðið samband Megasar við „ladyboy“] Heimildin, 16. apríl 2015</ref> <ref>[https://glatkistan.com/2022/11/16/litlir-saetir-strakar/ Litlit sætir strákar ] Glatkistan.is</ref>. Kona sem kynntist honum tvítug sakaði hann um kynferðisbrot og að hafa stráð salti í sárið með laginu ''Litla ljót'' sem samsvaraði hennar reynslu um atvikið. <ref>[https://www.visir.is/g/20212188353d/-kominn-timi-til-ad-hann-se-opin-beradur- „Kominn tími til að hann sé opin­beraður“] Vísir, 26. nóvember 2021</ref> == Útgefin verk == === Hljómplötur === *[[1972]] - ''[[Megas (hljómplata)|Megas]]'' *[[1975]] - ''[[Millilending]]'' *[[1975]] - ''[[Smáskífa: Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]'' *[[1976]] - ''[[Fram og aftur blindgötuna]]'' *[[1977]] - ''[[Á bleikum náttkjólum]]'' (með Spilverki þjóðanna) *[[1978]] - ''[[Nú er ég klæddur og kominn á ról]]'' *[[1979]] - ''[[Drög að sjálfsmorði]]'' *[[1986]] - ''[[Í góðri trú]]'' *[[1987]] - ''[[Loftmynd (hljómplata)]]'' *[[1988]] - ''[[Höfuðlausnir]]'' *[[1988]] - ''[[Bláir draumar]]'' (með Bubba) *[[1990]] - ''[[Hættuleg Hljómsveit og Glæpakvendið Stella|Hættuleg hljómsveit & glæpakvendið Stella]]'' *[[1992]] - ''[[Þrír blóðdropar]]'' *[[1993]] - ''[[Paradísarfuglinn]]'' - Safnplata *[[1994]] - ''[[Drög að upprisu]]'' - Tónleikar í MH (með Nýdönsk) *[[1996]] - ''[[Til hamingju með fallið]]'' *[[1997]] - ''[[Fláa veröld]]'' *[[2000]] - ''[[Svanasöngur á leiði]]'' *[[2001]] - ''[[Far þinn veg]]'' *[[2001]] - ''[[Haugbrot]]'' *[[2002]] - ''[[(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta]]'' *[[2002]] - ''Megas 1972–2002'' - Safnplata *[[2005]] - ''[[Hús datt (með Súkkat)]]'' *[[2006]] - ''[[Passíusálmar í Skálholti]]'' upptaka frá 2001 *[[2006]] - ''[[Greinilegur púls]]'' með Björk o.fl. *[[2006]] - ''[[Drög að upprisu]]'' - Tónleikar í [[MH]] - aukin útgáfa *[[2006]] - ''[[Hættuleg Hljómsveit og Glæpakvendið Stella|Hættuleg hljómsveit & gæpakvendið Stella]]''- með demó-upptökum *[[2006]] - ''Pældu í því sem pælandi er í'' - Safnplata *[[2007]] - ''[[Frágangur]]'' ásamt Senuþjófunum *[[2007]] - ''[[Hold er mold]]'' ásamt Senuþjófunum *[[2008]] - ''[[Á Morgun|Á morgun]]'' ásamt Senuþjófunum *[[2009]] - ''[[Segðu Ekki Frá (Með Lífsmarki)|Segðu ekki frá (með lífsmarki)]]'' tvöföld tónleikaplata ásamt Senuþjófum *[[2011]] - ''[[(Hugboð um) Vandræði]]'' ásamt Senuþjófunum *[[2011]] - ''[[Aðför að lögum]]'' ásamt Strengjum *[[2012]] - ''Megas raular lögin sín'' *[[2017]] - ''Ósómaljóð'' (Megas syngur Ósómaljóð [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]]) *[[2020]] - ''Syngdu eitthvað gamalt!'' (Safnplata) === Bækur === *[[1968]] - ''[[Megas I, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *[[1968]] - ''[[Megas II, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *[[1973]] - ''[[Megas III, ljóðabók]]'' *[[1990]] - ''[[Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *[[1991]] - ''[[Textar]]'' *[[1994]] - ''[[Björn og Sveinn eða makleg málagjöld]]'' *[[2001]] - ''[[Megas. Greinasafn eftir ýmsa höfunda, myndir, nótur, viðtöl. Mál og menning 2001]]'' * *[[2009]]/[[2010]] - ''Megas I-III Pjáturútgáfa'' (í fyrst 20, svo 100 eintökum númeruð og árituð) [[Flokkur:Megas]] {{fd|1945|2026}} ==Tilvísanir== <references/> == Heimildir == * Þórunn Valdimarsdóttir. 1993. ''Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ''. Mál og menning, Reykjavík. * Jónatan Garðarsson. 2002. ''Megas 1972-2002''. Æviágrip í bæklingi plötunnar ''(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''. Íslenskir tónar, Reykjavík. qaiju6j6ay7h4cvn520cztu7fhqkb5d 1976692 1976686 2026-08-27T14:55:23Z Torfifagri 33930 Breytti uppsetningu á plötulistanum (fleiri flokkar) 1976692 wikitext text/x-wiki [[Image:megas_DSC07085_NY.jpg|thumb|right|260px|Megas á Sjómannadaginn í Reykjavík (2011)]] '''Magnús Þór Jónsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[7. apríl]] [[1945]] í [[Reykjavík]] á [[Ísland]]i, d. [[6. júlí]] [[2026]]) var [[Ísland|íslenskur]] [[tónlistarmaður]], dægurlagahöfundur, [[rithöfundur]] og [[myndlistarmaður]], hann var best þekktur undir [[listamannsnafn]]inu '''Megas'''. Megas var sonur skáldkonunnar [[Þórunn Elfa Magnúsdóttir|Þórunnar Elfu Magnúsdóttur]] og Jóns Þórðarsonar kennara og rithöfundar. Magnús Magnússon nafni hans og móðurafi var verkamaður í [[Reykjavík]] og sjómaður. Margrét, amma Megasar, var frá Horni í [[Skorradalur|Skorradal]] en föðurforeldrarnir [[Snæfellsnes|Snæfellingar]]. Megas ólst upp í [[Norðurmýri]]nni í Reykjavík og gekk í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskólann]] og svo í [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann í Reykjavík]], þaðan sem hann lauk stúdentsprófi árið 1965. Þá vann hann um hríð sem gjaldkeri í Landsbankanum, en hélt svo til Noregs til að stunda nám í þjóðháttafræði við Háskólann í [[Osló]]. Megas byrjaði snemma að fást við lagasmíðar og textagerð, lærði á píanó og samdi meðal annars lagið um ''Gamla sorrí Grána'' fyrir fermingu. Á gagnfræðaskólaárunum samdi hann menúetta áður en hann hellti sér út í þjóðlagapælingar, keypti sér nótnabók með amerískri alþýðutónlist og lagði sig eftir skandinavískum þjóðlögum. Helstu áhrifavaldar Megasar á æskuárum hans voru [[Halldór Laxness]] og [[Elvis Presley]]. Á menntaskólaárunum tók Megas þátt í að mála leiktjöld fyrir hundrað ára afmælissýningu [[Skugga-Sveinn|Útilegumannanna]] eftir Matthías Jochumsson, gerði myndskreytingar í skólablaðið og fékk nokkur ljóða sinna birt í blaðinu og smásögur. Hann hlustaði á klassík, einkum þungmelta tónlist og [[Bob Dylan]] sem hafði mikil áhrif á hann. Að loknu stúdentsprófi innritaðist Megas í [[Háskóli Íslands|Háskólann]]. Þar rakst hann á nafnið Megas í grískri orðabók og ætlaði að nota það sem skáldanafn þegar hann fékk birta eftir sig smásögu í Lesbók [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]. Hann varð að birta söguna undir eigin nafni en notaði listamannsnafnið Megas eftir þetta. <ref>[https://www.ismus.is/einstaklingar/1006899 Magnús Þór Jónsson - Megas] Ísmús.is</ref> Um jólin 1968 gaf hann út bókina ''Megas'', sem innihélt lögin Dauði [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]], [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jón Sigurðsson]] & sjálfstæðisbarátta Íslendinga, Með gati, Ófelía, Ragnheiður biskupsdóttir, Silfur [[Egill Skallagrímsson|Egils]], Um óheppilega fundvísi [[Ingólfur Arnarson|Ingólfs Arnarsonar]], Um skáldið [[Jónas Hallgrímsson|Jónas]], Um grimman dauða [[Jón Arason|Jóns Arasonar]] og Vertu mér samferða inní blómalandið, amma. Stuttu síðar kom út annað heftið og það þriðja árið 1973, sem hét ''Megas kominn, en fráleitt farinn''. Áður en fyrsta [[hljómplata]] hans kom út í Noregi árið 1972 komu út eftir hann þrjú hefti með textum, nótum og teikningum. Þau hétu einfaldlega ''Megas I'' (1968), ''Megas II'' (1969) og ''Megas III'' (1970). Árið 1973 gaf hann heftin þrjú út aftur, endurskoðuð, og bætti fjórða heftinu við, ''Megas IV''. Margt af því efni sem birtist í heftunum átti síðar eftir að rata inn á plöturnar hans. Á tónlistarferli sínum urðu ein vinsælustu lögin Megasar: ''Spáðu í mig'', ''Tvær stjörnur'', ''Reykjavíkurnætur'' og ''Fatlafól''. <ref>[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/07/07/andlat_megas/?origin=helstu Andlát: Megas] Mbl.is, sótt 7. júlí 2026</ref> Hann vann með fjölda listamanna á ferli sínum, þar á meðal: [[Bubbi Morthens|Bubba]], [[Nýdönsk]], [[Spilverk þjóðanna]] og [[KUKL]]. Viðurkenningar sem hann hlaut á ævinni voru m.a. [[heiðurslaun listamanna]] og [[verðlaun Jónasar Hallgrímssonar]] fyrir framlag sitt til íslenskrar tungu.<ref>[https://www.visir.is/g/20262906323d/megas-er-latinn Megas er látinn] Vísir.is, sótt 7. júlí 2026</ref> Megas var umdeildur og vakti umtal fyrir líferni sitt og hegðun. Hann um tíma var í sambandi við taílenskan táningsstrák sem hann kom með til Íslands Hann samdi svo lagið ''Litlir sætir strákar'' sem vakti umtal. <ref>[https://heimildin.is/frett/forbodid-samband-megasar-vid-ladyboy/ Fjallað um forboðið samband Megasar við „ladyboy“] Heimildin, 16. apríl 2015</ref> <ref>[https://glatkistan.com/2022/11/16/litlir-saetir-strakar/ Litlit sætir strákar ] Glatkistan.is</ref>. Kona sem kynntist honum tvítug sakaði hann um kynferðisbrot og að hafa stráð salti í sárið með laginu ''Litla ljót'' sem samsvaraði hennar reynslu um atvikið. <ref>[https://www.visir.is/g/20212188353d/-kominn-timi-til-ad-hann-se-opin-beradur- „Kominn tími til að hann sé opin­beraður“] Vísir, 26. nóvember 2021</ref> == Útgefin verk == === Breiðskífur === *[[1972]] - ''[[Megas (hljómplata)|Megas]]'' *[[1975]] - ''[[Millilending]]'' *[[1976]] - ''[[Fram og aftur blindgötuna]]'' *[[1977]] - ''[[Á bleikum náttkjólum]]'' (með Spilverki þjóðanna) *[[1978]] - ''[[Nú er ég klæddur og kominn á ról]]'' *[[1986]] - ''[[Í góðri trú]]'' *[[1987]] - ''[[Loftmynd (hljómplata)]]'' *[[1988]] - ''[[Höfuðlausnir]]'' *[[1988]] - ''[[Bláir draumar]]'' (með Bubba) *[[1990]] - ''[[Hættuleg Hljómsveit og Glæpakvendið Stella|Hættuleg hljómsveit & glæpakvendið Stella]]'' *[[1992]] - ''[[Þrír blóðdropar]]'' *[[1996]] - ''[[Til hamingju með fallið]]'' *[[1997]] - ''[[Fláa veröld]]'' *[[2000]] - ''[[Svanasöngur á leiði]]'' *[[2001]] - ''[[Far þinn veg]]'' *[[2001]] - ''[[Haugbrot]]'' *[[2005]] - ''[[Hús datt (með Súkkat)]]'' *[[2006]] - ''[[Hættuleg Hljómsveit og Glæpakvendið Stella|Hættuleg hljómsveit & gæpakvendið Stella]]''- með demó-upptökum *[[2007]] - ''[[Frágangur]]'' ásamt Senuþjófunum *[[2007]] - ''[[Hold er mold]]'' ásamt Senuþjófunum *[[2008]] - ''[[Á Morgun|Á morgun]]'' ásamt Senuþjófunum *[[2011]] - ''[[(Hugboð um) Vandræði]]'' ásamt Senuþjófunum *[[2011]] - ''[[Aðför að lögum]]'' ásamt Strengjum *[[2017]] - ''Ósómaljóð'' (Megas syngur Ósómaljóð [[Þorvaldur Þorsteinsson|Þorvaldar Þorsteinssonar]]) === Tónleikaplötur === *[[1979]] - ''[[Drög að sjálfsmorði]]'' - tónleikar í MH *[[1994]] - ''[[Drög að upprisu]]'' - tónleikar í MH (með Nýdönsk) *[[2006]] - ''[[Passíusálmar í Skálholti]]''- upptaka frá 2001 *[[2006]] - ''[[Drög að upprisu]]'' - tónleikar í [[MH]] - aukin útgáfa *[[2006]] - ''[[Greinilegur púls]]'' með Björk o.fl. *[[2009]] - ''[[Segðu ekki frá (með lífsmarki)|Segðu ekki frá (með lífsmarki)]]'' tvöföld tónleikaplata ásamt Senuþjófum === Safnplötur === *[[1993]] - ''[[Paradísarfuglinn]]'' *[[2002]] - ''[[(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta]]'' *[[2002]] - ''Megas 1972–2002'' *[[2012]] - ''Megas raular lögin sín'' *[[2020]] - ''Syngdu eitthvað gamalt!'' === Safnkassar === *[[1986]] - ''Megas allur'' - safnkassi með öllum plötum Megasar fram til 1986, ásamt tveimur plötum með óútgefnu efni og efni af plötum með öðrum listamönnum === Leikhúsplötur === *[[2013]] - ''Jeppi á fjalli'' - lög úr samnefndu leikriti, lög og textar eftir Megas og Braga Valdimar Skúlason === Smáskífur === *[[1975]] - ''[[Smáskífa: Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína|Spáðu í mig / Komdu og skoðaðu í kistuna mína]]'' === Aðrir listamenn flytja lög Megasar === *[[1997]] - ''Megasarlög'' - ýmsir flytjendur *[[2006]] - ''Pældu í því sem pælandi er í'' - ýmsir flytjendur *[[2006]] - ''Magga Stína syngur Megas'' === Bækur === *[[1968]] - ''[[Megas I, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *[[1968]] - ''[[Megas II, ljóðabók, endurútg. 1973]]'' *[[1973]] - ''[[Megas III, ljóðabók]]'' *[[1990]] - ''[[Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ]]'' ásamt [[Þórunn Valdimarsdóttir|Þórunni Valdimarsdóttur]] *[[1991]] - ''[[Textar]]'' *[[1994]] - ''[[Björn og Sveinn eða makleg málagjöld]]'' *[[2001]] - ''[[Megas. Greinasafn eftir ýmsa höfunda, myndir, nótur, viðtöl. Mál og menning 2001]]'' * *[[2009]]/[[2010]] - ''Megas I-III Pjáturútgáfa'' (í fyrst 20, svo 100 eintökum númeruð og árituð) [[Flokkur:Megas]] {{fd|1945|2026}} ==Tilvísanir== <references/> == Heimildir == * Þórunn Valdimarsdóttir. 1993. ''Sól í Norðurmýri: píslarsaga úr Austurbæ''. Mál og menning, Reykjavík. * Jónatan Garðarsson. 2002. ''Megas 1972-2002''. Æviágrip í bæklingi plötunnar ''(Kristilega kærleiksblómin spretta í kringum) Hitt og þetta''. Íslenskir tónar, Reykjavík. gjo3t99adta3v78h3tipvzmx6q6ixck 0 2416 1976662 1852720 2026-08-27T13:32:39Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1976662 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|mars}} '''12. mars''' er 71. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (72. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 294 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[515 f.Kr]] - Byggingu [[Musteri Salómons|musterisins]] í [[Jerúsalem]] lauk. * [[1088]] - [[Úrbanus 2.]] varð [[páfi]]. * [[1144]] - [[Lúsíus 2.]] varð [[páfi]]. * [[1403]] - [[Benedikt 13. mótpáfi]] flúði frá [[Avignon]] til [[Aragon]]. * [[1554]] - [[Klaustur]]hald var formlega aflagt á Íslandi. * [[1609]] - [[Bermúda]] varð ensk nýlenda. * [[1610]] - [[Svíþjóð|Sænskur]] her undir stjórn [[Jacob de la Gardie]] lagði [[Moskva|Moskvu]] undir sig. * [[1664]] - [[New Jersey]] varð [[nýlenda]] [[England]]s. * [[1894]] - [[Coca Cola]] var selt á flöskum í fyrsta sinn. * [[1913]] - [[Canberra]] varð höfuðborg [[Ástralía|Ástralíu]]. * [[1916]] - [[Alþýðusamband Íslands]] og [[Alþýðuflokkurinn]] voru stofnuð. Fyrsti formaður var [[Jón Baldvinsson]]. * [[1921]] - [[Eldur]] varð laus í [[Viti|vitanum]] á [[Stórhöfði|Stórhöfða]] í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] eftir að [[elding]]u laust niður í hann. * [[1921]] - Þjóðsöngur [[Tyrkland]]s, [[İstiklâl Marşı]], var tekinn upp. * [[1947]] - Harry Truman Bandaríkjaforseti kynnti [[Truman-kenningin|Truman-kenninguna]] í ræðu á Bandaríkjaþingi. * [[1948]] - [[Borgarastríðið á Kosta Ríka]] hófst. * [[1965]] - [[Hljómsveit]]in [[Hljómar]] gaf út sína fyrstu plötu með lögunum „Bláu augun þín“ og „Fyrsti kossinn“, bæði eftir [[Gunnar Þórðarson]] en textana samdi [[Ólafur Gaukur]]. * [[1965]] - [[Hljómleikar]] voru haldnir í [[Austurbæjarbíó]]i. Þar kom fram breska hljómsveitin [[The Searchers]] ásamt íslensku hljómsveitunum [[Tónar|Tónum]] og [[Sóló (hljómsveit)|Sóló]]. * [[1967]] - [[Indira Gandhi]] var kjörin formaður [[Kongressflokkurinn|Kongressflokksins]] og [[forsætisráðherra]] [[Indland]]s. * [[1967]] - [[Sukarno]], forseta [[Indónesía|Indónesíu]], var steypt af stóli. * [[1967]] - [[Svetlana Stalin|Svetlana]], dóttir [[Jósef Stalín|Jósefs Stalín]], leitaði hælis á Vesturlöndum og fékk landvistarleyfi í Bandaríkjunum. * [[1968]] - [[Máritíus]] fékk sjálfstæði frá [[Bretland]]i. * [[1974]] - [[Háskóli Íslands]] sæmdi [[Gunnar Gunnarsson]] og [[Þórbergur Þórðarson|Þórberg Þórðarson]] titlinum ''doctor litterarum islandicum honoris causa''. * [[1976]] – [[Arnarflug]] var stofnað og keypti vélar Air Viking. * [[1977]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Morðsaga]]'' var frumsýnd. * [[1979]] - [[Luís Herrera Campíns]] varð [[forseti Venesúela]]. * [[1983]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Húsið (kvikmynd)|Húsið]]'' var frumsýnd. * [[1987]] - Söngleikurinn ''[[Vesalingarnir (söngleikur)|Vesalingarnir]]'' var frumsýndur á [[Broadway]] í [[New York-borg]]. * [[1989]] - Íslenska tímaritið ''[[La Tradukisto]]'' hóf útgáfu. * [[1990]] - [[Patricio Aylwin]] varð fyrsti lýðræðislega kjörni forseti [[Chile]] í 20 ár. * [[1992]] - [[Máritíus]] varð lýðveldi. * [[1992]] - Ítalski stjórnmálamaðurinn [[Salvo Lima]] var myrtur af [[sikileyska mafían|sikileysku mafíunni]] í Palermó. * [[1993]] - 257 létust í sprengjuárásum í [[Mumbai]] á Indlandi. * [[1993]] - Stjórnvöld í [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]] tilkynntu að landið drægi sig út úr [[Samningur um að dreifa ekki kjarnavopnum|Samningnum um að dreifa ekki kjarnavopnum]]. * [[1994]] - Staðfest var að ljósmynd Marmaduke Wetherell af [[Loch Ness-skrímslið|Loch Ness-skrímslinu]] frá 1934 hefði verið sviðsett. * [[1994]] - Fyrstu kvenprestarnir voru skipaðir við [[Enska biskupakirkjan|Ensku biskupakirkjuna]]. * [[1995]] - [[Uppþotin í Gazi]] í Istanbúl hófust. * [[1999]] - [[Ungverjaland]], [[Tékkland]] og [[Pólland]] gerðust aðilar að [[NATO]]. <onlyinclude> * [[2003]] - [[Alþjóða heilbrigðisstofnunin]] lýsti yfir neyðarástandi vegna [[bráðalungnabólga|bráðalungnabólgu]]. * 2003 - Leyniskytta myrti [[Zoran Đinđić]] forsætisráðherra Serbíu í Belgrad. * [[2009]] - [[Íslensk málstefna]] var formlega tekin upp á Alþingi. * [[2013]] - Íbúar [[Falklandseyjar|Falklandseyja]] kusu að vera áfram hluti [[Bretland]]s í þjóðaratkvæðagreiðslu. * [[2015]] - Nígeríski hryðjuverkahópurinn [[Boko Haram]] tilkynnti að þeir hefðu sameinast [[Íslamska ríkið|Íslamska ríkinu]]. * [[2018]] - [[US-Bangla Airlines flug 211]] hrapaði í [[Nepal]] með þeim afleiðingum að 51 fórst. * [[2020]] – [[Svarti fimmtudagurinn]]: Gengi verðbréfa hrundi á mörkuðum um allan heim vegna faraldursins. * [[2022]] - [[Serdar Berdimuhamedow]], sonur fyrrum forseta, var kjörinn forseti Túrkmenistans. * 2022 - 81 [[aftaka]] var framkvæmd í Sádi-Arabíu á einum degi. * [[2023]] - Bandaríska kvikmyndin ''[[Allt, alls staðar, alltaf]]'' hlaut Óskarsverðlaun sem besta kvikmyndin.</onlyinclude> == Fædd == * [[1478]] - [[Giuliano di Lorenzo de' Medici]], ítalskur aðalsmaður og stjórnandi Flórens (d. [[1516]]). * [[1613]] - [[André Le Nôtre]], franskur landslagsarkitekt og garðyrkjumaður (d. [[1700]]). * [[1685]] - [[George Berkeley]], írskur heimspekingur (d. [[1753]]). * [[1759]] - [[Rasmus Nyerup]], danskur sagnfræðingur (d. [[1829]]). * [[1806]] - [[Jane Pierce]], fyrsta forsetafrú [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. * [[1831]] - [[Clement Studebaker]], bandarískur bílasmiður (d. [[1901]]). * [[1824]] - [[Gustav Kirchhoff]], þýskur eðlisfræðingur (d. [[1887]]). * [[1831]] - [[Clement Studebaker]], bandarískur bílasmiður (f. [[1888]]). * [[1863]] - [[Gabriele D'Annunzio]], ítalskur rithöfundur og stjórnmálamaður (d. [[1938]]). * [[1881]] - [[Mustafa Kemal Ataturk]], fyrsti forseti [[Tyrkland]]s (d. [[1938]]). * [[1888]] - [[Þórbergur Þórðarson]], íslenskur rithöfundur (d. [[1974]]). * [[1889]] - [[Idris 1.]], konungur Líbíu (d. [[1983]]). * [[1922]] - [[Jack Kerouac]], bandarískur rithöfundur (d. [[1969]]). * [[1923]] - [[Hjalmar Andersen]], norskur skautahlaupari (d. [[2013]]). * [[1926]] - [[Ólafur K. Magnússon]], íslenskur ljósmyndari (d. [[1997]]). * [[1927]] - [[Raul Alfonsin]], forseti Argentínu (d. [[2009]]). * [[1928]] - [[Edward Albee]], bandarískur leikritahöfundur (d. [[2016]]). * [[1932]] - [[Erna Hjaltalín]], íslenskur flugmaður (d. [[2021]]). * [[1933]] - [[Jesús Gil]], spænskur stjórnmálamaður og forseti [[Atlético Madrid]] (d. [[2004]]). * [[1940]] - [[Al Jarreau]], bandarískur tónlistarmaður (d. [[2017]]). * [[1942]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbískur herforingi (d. [[2026]]). * [[1944]] - [[Karólína Lárusdóttir]], íslensk myndlistarkona. * [[1945]] - [[Sven Ole Fagernæs]], sýslumaður á Svalbarða. * [[1946]] - [[Liza Minnelli]], bandarísk leik- og söngkona. * [[1947]] - [[Mitt Romney]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[1948]] - [[James Taylor]], bandarískur söngvari. * [[1949]] - [[Rob Cohen]], bandarískur kvikmyndaleikstjóri. * [[1953]] - [[Madhav Kumar Nepal]], forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[1953]] - [[Ron Jeremy]], bandarískur klámmyndaleikari. * [[1956]] - [[Steve Harris]], bassaleikari [[Iron Maiden]]. * [[1957]] - [[Marlon Jackson]], bandarískur söngvari ([[The Jackson 5]]). * [[1962]] - [[Jón Bjarni Guðmundsson]], íslenskur leikari. * [[1968]] - [[Ólafur Gottskálksson]], knattspyrnumaður. * [[1969]] - [[Graham Coxon]], meðlimur hljómsveitarinnar [[Blur]]. * [[1970]] - [[Marta Nordal]], íslensk leikkona. * [[1974]] - [[Kári Steinn Reynisson]], knattspyrnumaður. * [[1975]] - [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]], formaður Miðflokksins. * [[1977]] - [[Dísella Lárusdóttir]], íslensk óperusöngkona. * [[1979]] - [[Pete Doherty]], tónlistarmaður ([[The Libertines]] og [[Babyshambles]]). * [[1979]] - [[Edwin Villafuerte]], knattspyrnumaður frá [[Ekvador]]. * [[1985]] - [[Bradley Wright-Philips]], enskur knattspyrnumaður. * [[1985]] - [[Andri Júlíusson]], knattspyrnumaður. * [[1986]] - [[Danny Jones]], breskur söngvari ([[McFly]]). * [[1997]] - [[Ómar Ingi Magnússon]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[1997]] - [[Dean Henderson]], enskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[417]] - [[Innósentíus 1.]] páfi. * [[1316]] - Konungurinn [[Stefán Dragútín af Serbíu]]. * [[1507]] - [[Cesare Borgia]], ítalskur hershöfðingi og stjórnmálamaður (f. [[1475]]). * [[1539]] - [[Thomas Boleyn]], jarl af Wiltshire, enskur stjórnmálamaður og faðir [[Anna Boleyn|Önnu Boleyn]] (f. [[1477]]). * [[1608]] - [[Kōriki Kiyonaga]], japanskur herforingi (f. [[1530]]). * [[1628]] - [[John Bull (tónskáld)|John Bull]], enskt tónskáld (f. um [[1562]]). * [[1648]] - [[Tirso de Molina]], spænskt leikskáld (f. um [[1571]]). * [[1699]] - [[Peder Schumacher Griffenfeld]], danskur stjórnmálamaður (f. [[1635]]). * [[1823]] - [[Stefán Þórarinsson]], íslenskur lögmaður (f. [[1754]]). * [[1925]] - [[Sun Yat-sen]], kínverskur læknir og stjórnmálaleiðtogi (f. [[1866]]). * [[1943]] - [[Gustav Vigeland]], norskur höggmyndalistamaður (f. [[1869]]). * [[1945]] - [[Anna Frank]], þýsk-fædd dagbókarskrifari (f. [[1929]]). * [[1973]] - [[Einar Sveinsson]], íslenskur arkitekt (f. [[1906]]). * [[1985]] - [[Gústi Guðsmaður]], íslenskur fiskimaður (f. [[1897]]). * [[1991]] - [[William Heinesen]], færeyskur rithöfundur (f. [[1900]]). * [[2015]] - [[Terry Pratchett]], enskur ævintýrarithöfundur (f. [[1948]]). * [[2018]] - [[Sverrir Hermannsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1930]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Mars]] n4k1uozluvzafet15t1nryb538d5wht 1976663 1976662 2026-08-27T13:33:27Z TKSnaevarr 53243 /* Fædd */ 1976663 wikitext text/x-wiki {{Dagatal|mars}} '''12. mars''' er 71. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (72. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 294 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[515 f.Kr]] - Byggingu [[Musteri Salómons|musterisins]] í [[Jerúsalem]] lauk. * [[1088]] - [[Úrbanus 2.]] varð [[páfi]]. * [[1144]] - [[Lúsíus 2.]] varð [[páfi]]. * [[1403]] - [[Benedikt 13. mótpáfi]] flúði frá [[Avignon]] til [[Aragon]]. * [[1554]] - [[Klaustur]]hald var formlega aflagt á Íslandi. * [[1609]] - [[Bermúda]] varð ensk nýlenda. * [[1610]] - [[Svíþjóð|Sænskur]] her undir stjórn [[Jacob de la Gardie]] lagði [[Moskva|Moskvu]] undir sig. * [[1664]] - [[New Jersey]] varð [[nýlenda]] [[England]]s. * [[1894]] - [[Coca Cola]] var selt á flöskum í fyrsta sinn. * [[1913]] - [[Canberra]] varð höfuðborg [[Ástralía|Ástralíu]]. * [[1916]] - [[Alþýðusamband Íslands]] og [[Alþýðuflokkurinn]] voru stofnuð. Fyrsti formaður var [[Jón Baldvinsson]]. * [[1921]] - [[Eldur]] varð laus í [[Viti|vitanum]] á [[Stórhöfði|Stórhöfða]] í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]] eftir að [[elding]]u laust niður í hann. * [[1921]] - Þjóðsöngur [[Tyrkland]]s, [[İstiklâl Marşı]], var tekinn upp. * [[1947]] - Harry Truman Bandaríkjaforseti kynnti [[Truman-kenningin|Truman-kenninguna]] í ræðu á Bandaríkjaþingi. * [[1948]] - [[Borgarastríðið á Kosta Ríka]] hófst. * [[1965]] - [[Hljómsveit]]in [[Hljómar]] gaf út sína fyrstu plötu með lögunum „Bláu augun þín“ og „Fyrsti kossinn“, bæði eftir [[Gunnar Þórðarson]] en textana samdi [[Ólafur Gaukur]]. * [[1965]] - [[Hljómleikar]] voru haldnir í [[Austurbæjarbíó]]i. Þar kom fram breska hljómsveitin [[The Searchers]] ásamt íslensku hljómsveitunum [[Tónar|Tónum]] og [[Sóló (hljómsveit)|Sóló]]. * [[1967]] - [[Indira Gandhi]] var kjörin formaður [[Kongressflokkurinn|Kongressflokksins]] og [[forsætisráðherra]] [[Indland]]s. * [[1967]] - [[Sukarno]], forseta [[Indónesía|Indónesíu]], var steypt af stóli. * [[1967]] - [[Svetlana Stalin|Svetlana]], dóttir [[Jósef Stalín|Jósefs Stalín]], leitaði hælis á Vesturlöndum og fékk landvistarleyfi í Bandaríkjunum. * [[1968]] - [[Máritíus]] fékk sjálfstæði frá [[Bretland]]i. * [[1974]] - [[Háskóli Íslands]] sæmdi [[Gunnar Gunnarsson]] og [[Þórbergur Þórðarson|Þórberg Þórðarson]] titlinum ''doctor litterarum islandicum honoris causa''. * [[1976]] – [[Arnarflug]] var stofnað og keypti vélar Air Viking. * [[1977]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Morðsaga]]'' var frumsýnd. * [[1979]] - [[Luís Herrera Campíns]] varð [[forseti Venesúela]]. * [[1983]] - Íslenska kvikmyndin ''[[Húsið (kvikmynd)|Húsið]]'' var frumsýnd. * [[1987]] - Söngleikurinn ''[[Vesalingarnir (söngleikur)|Vesalingarnir]]'' var frumsýndur á [[Broadway]] í [[New York-borg]]. * [[1989]] - Íslenska tímaritið ''[[La Tradukisto]]'' hóf útgáfu. * [[1990]] - [[Patricio Aylwin]] varð fyrsti lýðræðislega kjörni forseti [[Chile]] í 20 ár. * [[1992]] - [[Máritíus]] varð lýðveldi. * [[1992]] - Ítalski stjórnmálamaðurinn [[Salvo Lima]] var myrtur af [[sikileyska mafían|sikileysku mafíunni]] í Palermó. * [[1993]] - 257 létust í sprengjuárásum í [[Mumbai]] á Indlandi. * [[1993]] - Stjórnvöld í [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]] tilkynntu að landið drægi sig út úr [[Samningur um að dreifa ekki kjarnavopnum|Samningnum um að dreifa ekki kjarnavopnum]]. * [[1994]] - Staðfest var að ljósmynd Marmaduke Wetherell af [[Loch Ness-skrímslið|Loch Ness-skrímslinu]] frá 1934 hefði verið sviðsett. * [[1994]] - Fyrstu kvenprestarnir voru skipaðir við [[Enska biskupakirkjan|Ensku biskupakirkjuna]]. * [[1995]] - [[Uppþotin í Gazi]] í Istanbúl hófust. * [[1999]] - [[Ungverjaland]], [[Tékkland]] og [[Pólland]] gerðust aðilar að [[NATO]]. <onlyinclude> * [[2003]] - [[Alþjóða heilbrigðisstofnunin]] lýsti yfir neyðarástandi vegna [[bráðalungnabólga|bráðalungnabólgu]]. * 2003 - Leyniskytta myrti [[Zoran Đinđić]] forsætisráðherra Serbíu í Belgrad. * [[2009]] - [[Íslensk málstefna]] var formlega tekin upp á Alþingi. * [[2013]] - Íbúar [[Falklandseyjar|Falklandseyja]] kusu að vera áfram hluti [[Bretland]]s í þjóðaratkvæðagreiðslu. * [[2015]] - Nígeríski hryðjuverkahópurinn [[Boko Haram]] tilkynnti að þeir hefðu sameinast [[Íslamska ríkið|Íslamska ríkinu]]. * [[2018]] - [[US-Bangla Airlines flug 211]] hrapaði í [[Nepal]] með þeim afleiðingum að 51 fórst. * [[2020]] – [[Svarti fimmtudagurinn]]: Gengi verðbréfa hrundi á mörkuðum um allan heim vegna faraldursins. * [[2022]] - [[Serdar Berdimuhamedow]], sonur fyrrum forseta, var kjörinn forseti Túrkmenistans. * 2022 - 81 [[aftaka]] var framkvæmd í Sádi-Arabíu á einum degi. * [[2023]] - Bandaríska kvikmyndin ''[[Allt, alls staðar, alltaf]]'' hlaut Óskarsverðlaun sem besta kvikmyndin.</onlyinclude> == Fædd == * [[1478]] - [[Giuliano di Lorenzo de' Medici]], ítalskur aðalsmaður og stjórnandi Flórens (d. [[1516]]). * [[1613]] - [[André Le Nôtre]], franskur landslagsarkitekt og garðyrkjumaður (d. [[1700]]). * [[1685]] - [[George Berkeley]], írskur heimspekingur (d. [[1753]]). * [[1759]] - [[Rasmus Nyerup]], danskur sagnfræðingur (d. [[1829]]). * [[1806]] - [[Jane Pierce]], fyrsta forsetafrú [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. * [[1831]] - [[Clement Studebaker]], bandarískur bílasmiður (d. [[1901]]). * [[1824]] - [[Gustav Kirchhoff]], þýskur eðlisfræðingur (d. [[1887]]). * [[1831]] - [[Clement Studebaker]], bandarískur bílasmiður (f. [[1888]]). * [[1863]] - [[Gabriele D'Annunzio]], ítalskur rithöfundur og stjórnmálamaður (d. [[1938]]). * [[1881]] - [[Mustafa Kemal Ataturk]], fyrsti forseti [[Tyrkland]]s (d. [[1938]]). * [[1888]] - [[Þórbergur Þórðarson]], íslenskur rithöfundur (d. [[1974]]). * [[1889]] - [[Idris 1.]], konungur Líbíu (d. [[1983]]). * [[1922]] - [[Jack Kerouac]], bandarískur rithöfundur (d. [[1969]]). * [[1923]] - [[Hjalmar Andersen]], norskur skautahlaupari (d. [[2013]]). * [[1926]] - [[Ólafur K. Magnússon]], íslenskur ljósmyndari (d. [[1997]]). * [[1927]] - [[Raul Alfonsin]], forseti Argentínu (d. [[2009]]). * [[1928]] - [[Edward Albee]], bandarískur leikritahöfundur (d. [[2016]]). * [[1932]] - [[Erna Hjaltalín]], íslenskur flugmaður (d. [[2021]]). * [[1933]] - [[Jesús Gil]], spænskur stjórnmálamaður og forseti [[Atlético Madrid]] (d. [[2004]]). * [[1940]] - [[Al Jarreau]], bandarískur tónlistarmaður (d. [[2017]]). * [[1942]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbískur herforingi (d. [[2026]]). * [[1944]] - [[Karólína Lárusdóttir]], íslensk myndlistarkona (d. [[2019]]). * [[1945]] - [[Sven Ole Fagernæs]], sýslumaður á Svalbarða. * [[1946]] - [[Liza Minnelli]], bandarísk leik- og söngkona. * [[1947]] - [[Mitt Romney]], bandarískur stjórnmálamaður. * [[1948]] - [[James Taylor]], bandarískur söngvari. * [[1949]] - [[Rob Cohen]], bandarískur kvikmyndaleikstjóri. * [[1953]] - [[Madhav Kumar Nepal]], forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[1953]] - [[Ron Jeremy]], bandarískur klámmyndaleikari. * [[1956]] - [[Steve Harris]], bassaleikari [[Iron Maiden]]. * [[1957]] - [[Marlon Jackson]], bandarískur söngvari ([[The Jackson 5]]). * [[1962]] - [[Jón Bjarni Guðmundsson]], íslenskur leikari. * [[1968]] - [[Ólafur Gottskálksson]], knattspyrnumaður. * [[1969]] - [[Graham Coxon]], meðlimur hljómsveitarinnar [[Blur]]. * [[1970]] - [[Marta Nordal]], íslensk leikkona. * [[1974]] - [[Kári Steinn Reynisson]], knattspyrnumaður. * [[1975]] - [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]], formaður Miðflokksins. * [[1977]] - [[Dísella Lárusdóttir]], íslensk óperusöngkona. * [[1979]] - [[Pete Doherty]], tónlistarmaður ([[The Libertines]] og [[Babyshambles]]). * [[1979]] - [[Edwin Villafuerte]], knattspyrnumaður frá [[Ekvador]]. * [[1985]] - [[Bradley Wright-Philips]], enskur knattspyrnumaður. * [[1985]] - [[Andri Júlíusson]], knattspyrnumaður. * [[1986]] - [[Danny Jones]], breskur söngvari ([[McFly]]). * [[1997]] - [[Ómar Ingi Magnússon]], íslenskur handknattleiksmaður. * [[1997]] - [[Dean Henderson]], enskur knattspyrnumaður. == Dáin == * [[417]] - [[Innósentíus 1.]] páfi. * [[1316]] - Konungurinn [[Stefán Dragútín af Serbíu]]. * [[1507]] - [[Cesare Borgia]], ítalskur hershöfðingi og stjórnmálamaður (f. [[1475]]). * [[1539]] - [[Thomas Boleyn]], jarl af Wiltshire, enskur stjórnmálamaður og faðir [[Anna Boleyn|Önnu Boleyn]] (f. [[1477]]). * [[1608]] - [[Kōriki Kiyonaga]], japanskur herforingi (f. [[1530]]). * [[1628]] - [[John Bull (tónskáld)|John Bull]], enskt tónskáld (f. um [[1562]]). * [[1648]] - [[Tirso de Molina]], spænskt leikskáld (f. um [[1571]]). * [[1699]] - [[Peder Schumacher Griffenfeld]], danskur stjórnmálamaður (f. [[1635]]). * [[1823]] - [[Stefán Þórarinsson]], íslenskur lögmaður (f. [[1754]]). * [[1925]] - [[Sun Yat-sen]], kínverskur læknir og stjórnmálaleiðtogi (f. [[1866]]). * [[1943]] - [[Gustav Vigeland]], norskur höggmyndalistamaður (f. [[1869]]). * [[1945]] - [[Anna Frank]], þýsk-fædd dagbókarskrifari (f. [[1929]]). * [[1973]] - [[Einar Sveinsson]], íslenskur arkitekt (f. [[1906]]). * [[1985]] - [[Gústi Guðsmaður]], íslenskur fiskimaður (f. [[1897]]). * [[1991]] - [[William Heinesen]], færeyskur rithöfundur (f. [[1900]]). * [[2015]] - [[Terry Pratchett]], enskur ævintýrarithöfundur (f. [[1948]]). * [[2018]] - [[Sverrir Hermannsson]], íslenskur stjórnmálamaður (f. [[1930]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Mars]] 61i1quds74h3pyki011cmjxh1lkbcrd 0 3427 1976699 1976196 2026-08-27T15:35:15Z ~2026-46756-55 119991 1976699 wikitext text/x-wiki '''Íslenska stafrófið''' er [[stafróf]] sem er notað til að skrifa [[íslenska|íslensku]]. Það hefur 32 bókstafi, eða 26 ef broddstafir eru ekki taldir með. Stafrófið á uppruna sinn í [[latneska stafrófið|latneska stafrófinu]], sem aftur á rætur að rekja til [[gríska stafrófið|gríska stafrófsins]]. Í því eru eftirfarandi [[bókstafur|bókstafir]]:<ref name="isennfornogny">{{vefheimild |url=https://arnastofnun.is/sites/default/files/2018-12/islenska.pdf |titill=Íslenska, í senn forn og ný |mánuðurskoðað=27. mars |árskoðað=2026 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:large;" |- | [[A]] || [[Á (bókstafur)|Á]] || [[B]] || [[D]] || [[Ð]] || [[E]] || [[É]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[Í]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[Ó]] || [[P]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[Ú]] || [[V]] || [[X]] || [[Y]] || [[Ý]] || [[Þ]] || [[Æ]] || [[Ö]] |- | a || á || b || d || ð || e || é || f || g || h || i || í || j || k || l || m || n || o || ó || p || r || s || t || u || ú || v || x || y || ý || þ || æ || ö |} [[Broddur (stafmerki)|Broddar]] (´) yfir [[sérhljóð]]um tákna hvorki [[áhersla|áherslu]] né lengd heldur annað hljóðgildi.<ref name="isennfornogny" /> Fjórtán bókstafir tákna sérhljóð: ''a'', ''á'', ''e'', ''é'', ''i'', ''í'', ''o'', ''ó'', ''u'', ''ú'', ''y'', ''ý'', ''æ'' og ''ö''. Auk þess mynda stafasamböndin ''au'', ''ei'' og ''ey'' tvíhljóð. Átján bókstafir tákna samhljóð: ''b'', ''d'', ''ð'', ''f'', ''g'', ''h'', ''j'', ''k'', ''l'', ''m'', ''n'', ''p'', ''r'', ''s'', ''t'', ''v'', ''x'' og ''þ''. Tveir sérstafir í stafrófinu eru [[Þ]] (þorn) og [[Ð]] (eð), og hefur stafurinn Þ verið í stöðugri notkun í íslensku frá upphafi.<ref name="isennfornogny" /> Stafurinn ''[[Z]]'' var áður hluti af íslenska stafrófinu en var síðar felldur niður úr almennri stafsetningu til einföldunar þar sem hljóðið hafði sameinast S og er nú talað og skrifað sem S. Eftir það var þó heimilt að nota hann í mannanöfnum eins og hann var fyrir notkun starfsmanna. <ref name="zeta">{{vefheimild |url=https://visindavefur.is/svar.php?id=192 |titill=Hvers vegna var bókstafurinn z svona mikið notaður á Íslandi en því svo hætt? |vefur=Vísindavefurinn |mánuðurskoðað=27. mars |árskoðað=2026 }}</ref> Fyrir breytingarnar árið 1973 var stafurinn Z í íslensku bundinn við miðju eða enda orðstofna, þar sem hann táknaði tiltekin söguleg samhljóðaföll. Þar af leiðandi hófust innlend íslensk orð aldrei á stafnum Z, heldur var notkun hans í upphafi orða bundin við erlend tökuorð eða nöfn.<ref>{{Cite web|url=https://old-icelandic.vercel.app/|title=Old Icelandic Dictionary - Geir Zoëga|website=Old Icelandic Dictionary|language=en|access-date=2026-08-27}}</ref> Samkvæmt ritreglum teljast ''[[C (bókstafur)|C]]'', ''[[Q]]'', ''[[W]]'' og ''[[Z]]'' ekki til íslenska stafrófsins. Þeir koma þó fyrir í erlendum orðum, nöfnum og ættarnöfnum, og í eldri framsetningu voru þeir stundum taldir til viðbótarstafa. ''Nýja stafrófskverið: fyrri hluti'' sem var gefið út 1909 innihélt þessa erlendu stafi, en hafði [[Ø]] í staðinn fyrir stórt Ö.<ref name="cqwz">{{vefheimild |url=https://visindavefur.is/svar.php?id=6629 |titill=Hvenær féllu c, q, z og w úr íslenska stafrófinu og hvers vegna? |vefur=Vísindavefurinn |mánuðurskoðað=27. mars |árskoðað=2026 }}</ref><ref>{{vefheimild |url=https://rettritun.arnastofnun.is/kafli/8/ |titill=8 Stafróf og stafrófsröð |vefur=Íslensk réttritun |mánuðurskoðað=27. mars |árskoðað=2026 }}</ref><ref>{{Bókaheimild|titill=Nýja Stafrófskverið: Fyrri hluti|höfundur=Laufey Vilhjálmsdóttir|url=https://baekur.is/bok/bd7dfc47-145c-40c9-8c78-e0d8dcf10ff5/1/38/Nyja#page/n37/mode/1up|ár=1909|útgefandi=Prentsmiðja Martius Thuelsen í Kaupmannahöfn|bls=42}}</ref> == Íslensk stafrófsljóð == Í margar kynslóðir sungu Íslendingar eldra stafrófsljóð frá 1782 eftir Gunnar Pálsson. Hins vegar, þar sem þetta sögulega ljóð innihélt erlenda stafi sem eru ekki hluti af íslenska stafrófinu eins og C, Q og Z en sleppti innfæddum stöfum eins og Á, É og Ð, og var það þá ekki að kenna börnum rétt stafróf. Á málvísindaráðstefnu árið 1986 harmuðu fræðimenn að Ísland skorti nákvæmt stafrófsljóð. [[Þórarinn Eldjárn]] tók áskoruninni og birti þessa endanlegu útgáfu í ljóðabók sinni Óðfluga frá 1991. Það er nú sungið af börnum um allt Ísland við lag hinnar hefðbundnu frönsku þjóðlaga „''Ah! vous dirai-je, maman“'' (sama lag og „''Twinkle, Twinkle, Little Star“'' eða enska stafrófslagið). {| style="margin:auto;" ! Gamla vísan frá 1782 !! Nýja vísan frá 1991 |- |<blockquote>A, B, C, D, E, F, G<br/>eftir kemur H, I, J, K<br />L, M, N, O, einnig P,<br />ætla eg Q þar standi hjá. R, S, T, U, V eru þar næst<br/>X, Y, Ý, Z, Þ, Æ, Ö<br/>allt stafrófið er svo læst<br/>í erindi þessi lítil tvö. -[[Gunnar Pálsson]]</blockquote> |<blockquote>A, Á, B, D, Ð, E, É, <br/>F, G, H, I, Í, J, K.<br/>L, M, N, O, Ó og P,<br/>eiga þar að standa hjá. R, S, T, U, Ú, V næst,<br/>X, Y, Ý, svo Þ, Æ, Ö.<br/>Íslenskt stafróf er hér læst<br/>í erindi þessi skrítin tvö. -[[Þórarinn Eldjárn]]</blockquote> |} === Málfræðileg þýðing textanna === "Eiga þar að standa hjá": Eldjárn valdi þessa setningu vegna þess að hin hefðbundna laglína knýr fram þungt rytmískt hlé. Með því að flokka sérhljóða með áherslu (O, Ó) rétt við hliðina á hvort öðru, viðurkenna textarnir á leikandi hátt hversu þéttpakkað hinir aðgreindu nútímaíslensku sérhljóðar hljóta að vera. „Erindi þessi skrítin tvö“: Skáldið kallar eigin erindi með yfirvísun „undarleg“. Þetta er snjöll vísun í þann einstaka takt sem þarf til að troða öllum 32 opinberum nútímastöfum saman í laglínu sem upphaflega þurfti aðeins að rúma 26. „Íslenskt stafróf er hér læst“: Þessi lína þjónar stafrófslegum tilgangi. Með því að lýsa stafrófinu „læst“ í þessum tveimur erindum, styrkir hún fyrir skólabörnum að staðlaða 32 stafa röðin er opinberlega föst, alveg lokuð fyrir erlendum viðbótum eins og C eða W, og stærðfræðilega leyst. === Stafrófsskrár og brottfall Z í móðurmálsnotkun === Íslenskar stafrófsskrár sýna greinilega hvernig stafrófið hefur þróast með tímanum. Fyrir stafsetninguna árið 1973 sungu landsmenn oft hefðbundna stafrófssönginn eftir Gunnar Pálsson í Hjarðarholti frá 1782. Það lag með erlendu stafina C, Q og Z, en slepptu séríslenskum bókstöfum eins og Á, É og Ð: Þegar bókstafurinn Z var tekinn út úr íslenskri notkun myndaðist gjá í hrynjandi vísunnar þar sem bókstafurinn Z stóð á milli Ý og Þ. Til að vista taktinn og halda réttum takti (sjö atkvæði í línunni) var fylliorðinu „svo“ bætt af handahófi í skarðið á leikvöllum landsins („X, Y, Ý, svo Þ, Æ, Ö”). Þegar Þórarinn Eldjárn skrifaði nútíma opinbera stafrófsversið árið 1991 til að fella inn rétta, nútíma stafrófsröð, hélt hann línunni óbreyttri af ásettu ráði sem vísun í þessa sögulegu staðreynd og hvernig þjóðin brúaði bilið eftir að Z var hætt að nota í móðurmáli. == Fleirri stafrófsvísur og lög == Fleirri hafa reynt við það verk að koma stafrófinu í vísur og söng. === Stafrófið (2006) === Vísan ''Stafrófið'' eftir [[Kristján Hreinsson]] sem var gefin út á barnaplötunni „''Barnalög: mig langar að læra''“ sem kom út 2006.<ref>{{Vefheimild|url=https://glatkistan.com/2022/11/16/stafrofid/|titill=Stafrófið|höfundur=Helgi J|útgefandi=Glatkistan|mánuður=16. nóvember|ár=2022|mánuðurskoðað=20. ágúst|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4148329#page/n63/mode/2up|titill=Eitthvað fyrir krakka - káta krakkalakka|höfundur=Arnar Eggert Thoroddsen|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=16. desember|ár=2006|bls=64}}</ref> {{Tilvitnun2|A, á, b, d, ð, e, é,<br/> f, g, h, i, í, j, k,<br/> l, m, n, o, ó, p,<br/> r, s, t, u, ú, v, þá:<br/> x, y, og þ og æ,<br/> ö ég síðast nefna fæ.<br/><br/> Stórkostlega stafrófið<br/> svo sterkt það fær að lifa,<br/> það leikur sér ef lærum við<br/> að lesa eða skrifa.<br/> |[[Kristján Hreinsson]]}} === S.T.A.F.R.Ó.F. (2014) === Lagið ''S.T.A.F.R.Ó.F.'' með Memfismafían, [[Bragi Valdimar Skúlason|Braga Valdimar]] og [[Ágústa Eva Erlendsdóttir|Ágústu Evu]] kom fram í sjónvarpsþættinum ''Orðbragð'' árið 2014 og gefið út á plötunni ''Karnivalía''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/fyrsta-islenska-stafrofslagid|titill=Fyrsta íslenska stafrófslagið|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=18. september|ár=2014|mánuðurskoðað=20. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Íslenska stafrófið]] [[Flokkur:Afbrigði latneska stafrófsins]] [[Flokkur:Stafróf]] r75zi48xiwgqnmqxw6drirwdi9cpm65 1976701 1976699 2026-08-27T16:08:34Z Berserkur 10188 1976701 wikitext text/x-wiki '''Íslenska stafrófið''' er [[stafróf]] sem er notað til að skrifa [[íslenska|íslensku]]. Það hefur 32 bókstafi, eða 26 ef broddstafir eru ekki taldir með. Stafrófið á uppruna sinn í [[latneska stafrófið|latneska stafrófinu]], sem aftur á rætur að rekja til [[gríska stafrófið|gríska stafrófsins]]. Í því eru eftirfarandi [[bókstafur|bókstafir]]:<ref name="isennfornogny">{{vefheimild |url=https://arnastofnun.is/sites/default/files/2018-12/islenska.pdf |titill=Íslenska, í senn forn og ný |mánuðurskoðað=27. mars |árskoðað=2026 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:large;" |- | [[A]] || [[Á (bókstafur)|Á]] || [[B]] || [[D]] || [[Ð]] || [[E]] || [[É]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[Í]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[Ó]] || [[P]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[Ú]] || [[V]] || [[X]] || [[Y]] || [[Ý]] || [[Þ]] || [[Æ]] || [[Ö]] |- | a || á || b || d || ð || e || é || f || g || h || i || í || j || k || l || m || n || o || ó || p || r || s || t || u || ú || v || x || y || ý || þ || æ || ö |} [[Broddur (stafmerki)|Broddar]] (´) yfir [[sérhljóð]]um tákna hvorki [[áhersla|áherslu]] né lengd heldur annað hljóðgildi.<ref name="isennfornogny" /> Fjórtán bókstafir tákna sérhljóð: ''a'', ''á'', ''e'', ''é'', ''i'', ''í'', ''o'', ''ó'', ''u'', ''ú'', ''y'', ''ý'', ''æ'' og ''ö''. Auk þess mynda stafasamböndin ''au'', ''ei'' og ''ey'' tvíhljóð. Átján bókstafir tákna samhljóð: ''b'', ''d'', ''ð'', ''f'', ''g'', ''h'', ''j'', ''k'', ''l'', ''m'', ''n'', ''p'', ''r'', ''s'', ''t'', ''v'', ''x'' og ''þ''. Tveir sérstafir í stafrófinu eru [[Þ]] (þorn) og [[Ð]] (eð), og hefur stafurinn Þ verið í stöðugri notkun í íslensku frá upphafi.<ref name="isennfornogny" /> Stafurinn ''[[Z]]'' var áður hluti af íslenska stafrófinu en var síðar felldur niður úr almennri stafsetningu til einföldunar þar sem hljóðið hafði sameinast S og er nú talað og skrifað sem S. Eftir það var þó heimilt að nota hann í mannanöfnum eins og hann var fyrir notkun starfsmanna. <ref name="zeta">{{vefheimild |url=https://visindavefur.is/svar.php?id=192 |titill=Hvers vegna var bókstafurinn z svona mikið notaður á Íslandi en því svo hætt? |vefur=Vísindavefurinn |mánuðurskoðað=27. mars |árskoðað=2026 }}</ref> Fyrir breytingarnar árið 1973 var stafurinn Z í íslensku bundinn við miðju eða enda orðstofna, þar sem hann táknaði tiltekin söguleg samhljóðaföll. Þar af leiðandi hófust innlend íslensk orð aldrei á stafnum Z, heldur var notkun hans í upphafi orða bundin við erlend tökuorð eða nöfn.<ref>{{Cite web|url=https://old-icelandic.vercel.app/|title=Old Icelandic Dictionary - Geir Zoëga|website=Old Icelandic Dictionary|language=en|access-date=2026-08-27}}</ref> Samkvæmt ritreglum teljast ''[[C (bókstafur)|C]]'', ''[[Q]]'', ''[[W]]'' og ''[[Z]]'' ekki til íslenska stafrófsins. Þeir koma þó fyrir í erlendum orðum, nöfnum og ættarnöfnum, og í eldri framsetningu voru þeir stundum taldir til viðbótarstafa. ''Nýja stafrófskverið: fyrri hluti'' sem var gefið út 1909 innihélt þessa erlendu stafi, en hafði [[Ø]] í staðinn fyrir stórt Ö.<ref name="cqwz">{{vefheimild |url=https://visindavefur.is/svar.php?id=6629 |titill=Hvenær féllu c, q, z og w úr íslenska stafrófinu og hvers vegna? |vefur=Vísindavefurinn |mánuðurskoðað=27. mars |árskoðað=2026 }}</ref><ref>{{vefheimild |url=https://rettritun.arnastofnun.is/kafli/8/ |titill=8 Stafróf og stafrófsröð |vefur=Íslensk réttritun |mánuðurskoðað=27. mars |árskoðað=2026 }}</ref><ref>{{Bókaheimild|titill=Nýja Stafrófskverið: Fyrri hluti|höfundur=Laufey Vilhjálmsdóttir|url=https://baekur.is/bok/bd7dfc47-145c-40c9-8c78-e0d8dcf10ff5/1/38/Nyja#page/n37/mode/1up|ár=1909|útgefandi=Prentsmiðja Martius Thuelsen í Kaupmannahöfn|bls=42}}</ref> == Íslensk stafrófsljóð == Í margar kynslóðir sungu Íslendingar eldra stafrófsljóð frá 1782 eftir Gunnar Pálsson. Hins vegar, þar sem þetta sögulega ljóð innihélt erlenda stafi sem eru ekki hluti af íslenska stafrófinu eins og C, Q og Z en sleppti innfæddum stöfum eins og Á, É og Ð, og var það þá ekki að kenna börnum rétt stafróf. Á málvísindaráðstefnu árið 1986 harmuðu fræðimenn að Ísland skorti nákvæmt stafrófsljóð. [[Þórarinn Eldjárn]] tók áskoruninni og birti þessa endanlegu útgáfu í ljóðabók sinni Óðfluga frá 1991. Það er nú sungið af börnum um allt Ísland við lag hinnar hefðbundnu frönsku þjóðlaga „''Ah! vous dirai-je, maman“'' (sama lag og „''Twinkle, Twinkle, Little Star“'' eða enska stafrófslagið). {| style="margin:auto;" ! Gamla vísan frá 1782 !! Nýja vísan frá 1991 |- |<blockquote>A, B, C, D, E, F, G<br/>eftir kemur H, I, J, K<br />L, M, N, O, einnig P,<br />ætla eg Q þar standi hjá. R, S, T, U, V eru þar næst<br/>X, Y, Ý, Z, Þ, Æ, Ö<br/>allt stafrófið er svo læst<br/>í erindi þessi lítil tvö. -[[Gunnar Pálsson]]</blockquote> |<blockquote>A, Á, B, D, Ð, E, É, <br/>F, G, H, I, Í, J, K.<br/>L, M, N, O, Ó og P,<br/>eiga þar að standa hjá. R, S, T, U, Ú, V næst,<br/>X, Y, Ý, svo Þ, Æ, Ö.<br/>Íslenskt stafróf er hér læst<br/>í erindi þessi skrítin tvö. -[[Þórarinn Eldjárn]]</blockquote> |} === Málfræðileg þýðing textanna === "Eiga þar að standa hjá": Eldjárn valdi þessa setningu vegna þess að hin hefðbundna laglína knýr fram þungt rytmískt hlé. Með því að flokka sérhljóða með áherslu (O, Ó) rétt við hliðina á hvort öðru, viðurkenna textarnir á leikandi hátt hversu þéttpakkað hinir aðgreindu nútímaíslensku sérhljóðar hljóta að vera. „Erindi þessi skrítin tvö“: Skáldið kallar eigin erindi með yfirvísun „undarleg“. Þetta er snjöll vísun í þann einstaka takt sem þarf til að troða öllum 32 opinberum nútímastöfum saman í laglínu sem upphaflega þurfti aðeins að rúma 26. „Íslenskt stafróf er hér læst“: Þessi lína þjónar stafrófslegum tilgangi. Með því að lýsa stafrófinu „læst“ í þessum tveimur erindum, styrkir hún fyrir skólabörnum að staðlaða 32 stafa röðin er opinberlega föst, alveg lokuð fyrir erlendum viðbótum eins og C eða W, og stærðfræðilega leyst. === Stafrófsskrár og brottfall Z í móðurmálsnotkun === Íslenskar stafrófsskrár sýna greinilega hvernig stafrófið hefur þróast með tímanum. Fyrir stafsetninguna árið 1973 sungu landsmenn oft hefðbundna stafrófssönginn eftir Gunnar Pálsson í Hjarðarholti frá 1782. Það lag með erlendu stafina C, Q og Z, en slepptu séríslenskum bókstöfum eins og Á, É og Ð: Þegar bókstafurinn Z var tekinn út úr íslenskri notkun myndaðist gjá í hrynjandi vísunnar þar sem bókstafurinn Z stóð á milli Ý og Þ. Til að vista taktinn og halda réttum takti (sjö atkvæði í línunni) var fylliorðinu „svo“ bætt af handahófi í skarðið á leikvöllum landsins („X, Y, Ý, svo Þ, Æ, Ö”). Þegar Þórarinn Eldjárn skrifaði nútíma opinbera stafrófsversið árið 1991 til að fella inn rétta, nútíma stafrófsröð, hélt hann línunni óbreyttri af ásettu ráði sem vísun í þessa sögulegu staðreynd og hvernig þjóðin brúaði bilið eftir að Z var hætt að nota í móðurmáli. == Fleiri stafrófsvísur og lög == Fleiri hafa reynt við það verk að koma stafrófinu í vísur og söng. === Stafrófið (2006) === Vísan ''Stafrófið'' eftir [[Kristján Hreinsson]] sem var gefin út á barnaplötunni „''Barnalög: mig langar að læra''“ sem kom út 2006.<ref>{{Vefheimild|url=https://glatkistan.com/2022/11/16/stafrofid/|titill=Stafrófið|höfundur=Helgi J|útgefandi=Glatkistan|mánuður=16. nóvember|ár=2022|mánuðurskoðað=20. ágúst|árskoðað=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4148329#page/n63/mode/2up|titill=Eitthvað fyrir krakka - káta krakkalakka|höfundur=Arnar Eggert Thoroddsen|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=16. desember|ár=2006|bls=64}}</ref> {{Tilvitnun2|A, á, b, d, ð, e, é,<br/> f, g, h, i, í, j, k,<br/> l, m, n, o, ó, p,<br/> r, s, t, u, ú, v, þá:<br/> x, y, og þ og æ,<br/> ö ég síðast nefna fæ.<br/><br/> Stórkostlega stafrófið<br/> svo sterkt það fær að lifa,<br/> það leikur sér ef lærum við<br/> að lesa eða skrifa.<br/> |[[Kristján Hreinsson]]}} === S.T.A.F.R.Ó.F. (2014) === Lagið ''S.T.A.F.R.Ó.F.'' með Memfismafían, [[Bragi Valdimar Skúlason|Braga Valdimar]] og [[Ágústa Eva Erlendsdóttir|Ágústu Evu]] kom fram í sjónvarpsþættinum ''Orðbragð'' árið 2014 og gefið út á plötunni ''Karnivalía''.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/fyrsta-islenska-stafrofslagid|titill=Fyrsta íslenska stafrófslagið|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=18. september|ár=2014|mánuðurskoðað=20. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Íslenska stafrófið]] [[Flokkur:Afbrigði latneska stafrófsins]] [[Flokkur:Stafróf]] i76e488cisfui2qjken7e1fp5xj1h8t 0 4335 1976665 1955736 2026-08-27T13:33:44Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976665 wikitext text/x-wiki '''Opinn hugbúnaður''' er allur [[hugbúnaður]] sem flokkast undir [[#Skilgreining|opnu hugbúnaðarskilgreininguna]]. == Skilgreining == Skilyrði þess að hugbúnaður teljist „opinn hugbúnaður“ er ekki eingöngu það að [[grunnkóði]]nn sé aðgengilegur, heldur þarf [[höfundarréttur|höfundarréttarstaða]] hans að vera samhæfð [https://opensource.org/docs/osd opnu hugbúnaðarskilgreiningunni], sem samanstendur af tíu atriðum. Oftast er höfundarréttarstaðan tryggð með [[hugbúnaðarleyfi]], en einnig flokkast hugbúnaður, sem nýtur ekki verndar [[höfundarlög|höfundarlaga]], sem opinn hugbúnaður. == Tengt efni == *[[Frjáls hugbúnaður]] == Tenglar == * [https://rikisendurskodun.is/wp-content/uploads/2016/01/Frjals_og_opinn_hugbunadur_01.pdf Frjáls og opinn hugbúnaður (útg. Ríkisendurskoðun)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190924073546/https://rikisendurskodun.is/wp-content/uploads/2016/01/Frjals_og_opinn_hugbunadur_01.pdf |date=2019-09-24 }} * [https://www.stjornarradid.is/media/innanrikisraduneyti-media/media/Skyrslur/adgerdaaaetlun_fyrir_innleidingu_frjals_og_opins_hugbunadar_lokaskil.pdf Aðgerðaáætlun Ríkisstjórnar Íslands fyrir innleiðingu frjáls og opins hugbúnaðar hjá opinberum aðilum 2011] *[https://opensource.org/docs/osd Opna hugbúnaðarskilgreiningin] *Greinin [http://www.catb.org/~esr/open-source.html Goodbye, "free software"; hello, "open source"] eftir [[Eric S. Raymond]] *[http://www.gnu.org/philosophy/free-software-for-freedom.html Why “Free Software” is better than “Open Source”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070409041158/http://www.gnu.org/philosophy/free-software-for-freedom.html |date=2007-04-09 }} eftir forsprakka [[frjálsa hugbúnaðarhreyfingin|frjálsu hugbúnaðarhreyfingarinnar]], [[Richard Stallman]]. {{Stubbur|hugbúnaður}} [[Flokkur:Hugbúnaður| ]] oa7ds2ccr5m0ue0uqsz910c8f8y2jx1 0 6183 1976707 1904265 2026-08-27T17:35:48Z Berserkur 10188 1976707 wikitext text/x-wiki '''Tvíhöfði''' er gríntvíeyki þeirra [[Sigurjón Kjartansson|Sigurjóns Kjartanssonar]] og [[Jón Gnarr|Jóns Gnarrs]]. Þeir hafa verið með útvarps eða hlaðvarpsþætti á ýmsum útvarpsstöðvum síðan árið [[1994]]. == Útvarp == Útvarpsþátturinn byrjaði undir nafninu Heimsendir árið 1994 og var í gangi til ársins 1995 á Rás 2. Sumarið 1996 kom þátturinn aftur og hét Tvíhöfði og var á [[Aðalstöðin]]ni og var morgunþáttur en árið 1997 flutti þátturinn yfir á X-ið og árið 2000 yfir á nýju útvarpsstöðina Radíó. Seinna árið 2000 var nafninu breytt í Radíó X og árið 2001 sameinaðist Radíó X og X-ið og hét X-ið. Í febrúar 2002 hætti þátturinn og kom þátturinn Zombie með Sigurjóni og Dr. Gunna í staðinn. Í janúar 2004 kom Tvíhöfði aftur á útvarpsstöðinni Skon­rokk en þátturinn hætti í janúar 2005. Í janúar 2007 kom þátturinn aftur á Rás 2 en var einungis einu sinni í viku og á kvöldin. Þátturinn var þar á dagskrá til ársins 2009 en í ágúst 2009 fór þátturinn yfir á útvarpstöðina Kaninn. Þátturinn yfirgaf Kanann í mars 2010 vegna borgarstjórnarframboðs Jóns. Árið 2013 var Tvíhöfði sem morgunþáttur á Rás 2 en hætti fljótlega þar. Í nóvember 2014 kom þátturinn aftur á hlaðvarpsveitur Kjarnans en hætti í lok febrúar 2015. Tvíhöfði kom aftur saman árið 2017 sem kvöldþáttur einu sinni í viku á Rás 2 og fóru þættirnir einnig inn á hlaðvarpsveitur. Árið 2022 hætti þátturinn á dagskrá Rásar tvö. Í febrúar árið 2023 byrjaði Tvíhöfði aftur í hlaðvarpsformi fyrir hlaðvarpsþjónustuna Tal og gáfu þeir þá út fjóra þætti í mánuði gegn gjaldi. == Sjónvarp == Áður en Tvíhöfði hafði myndast formlega fékk [[Steinn Ármann Magnússon]] Jón og Sigurjón til að flytja skets í þættinum [[Radíus (sjónvarpsþáttur)|Radíus]] á RÚV <ref>[https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-08-27-eini-sem-hlo-a-fyrsta-uppistandinu-var-steinn-armann-485037 Eini sem hló á fyrsta uppistandinu var Steinn Ármann] RÚV, sótt 27. ágúst 2026</ref>. Svo á árunum [[1994]] - [[1996]] var Tvíhöfði með vikuleg innslög í þáttunum [[Dagsljós]] á RÚV. Árið [[1996]] voru gefnir út þættir með öllum innslögum í þáttunum sem hétu ''Tvíhöfði''. Frá [[1997]] - [[2004]] voru þeir tveir í ýmsum sjónvarpsverkefnum svo sem [[Fóstbræður (sjónvarpsþættir)|Fóstbræður]] og [[Svínasúpan]] fyrir [[Stöð 2]]. Árið [[2004]] gerðu þeir svokallaða [[Fullorðnisteiknmyndir|fullorðinsteiknimyndaþætti]] þætti fyrir [[Popptíví]] sem voru tólf teiknaðir [[Sjónvarpsþáttur|sjónvarpsþættir]] fyrir fullorðna. == Skemmtanir == Tvíhöfði hefur haldið skemmtanir í gegnum árin eins og Aðventutónleikar Tvíhöfða sem að voru haldnir árið 2021 og einnig Upprisuhátíð Tvíhöfða sem að voru haldnir um páskana árið 2022. Einnig skemmtu þeir á barnum Húrra. == Listi yfir plötur Tvíhöfða == {| class="wikitable" |+ !Ár !Plata |- |'''[[1998]]''' |''Til hamingju'' |- |'''[[1999]]''' |''Kondí fíling'' |- |'''[[2000]]''' |''Sleikir hamstur'' |- |'''[[2001]]''' |''Konungleg skemmtun'' |- |'''[[2009]]''' |''Gubbað af gleði'' |} {{Stubbur|sjónvarp}} ==Tilvísanir== <references/> {{s|1994}} [[Flokkur:Íslenskir útvarpsþættir]] [[Flokkur:Íslenskir skemmtikraftar]] rcqd82xtj5a1mh71p7p7h7eikwin3vr 1976708 1976707 2026-08-27T17:38:42Z Berserkur 10188 1976708 wikitext text/x-wiki '''Tvíhöfði''' er gríntvíeyki þeirra [[Sigurjón Kjartansson|Sigurjóns Kjartanssonar]] og [[Jón Gnarr|Jóns Gnarrs]]. Þeir hafa verið með útvarps eða hlaðvarpsþætti á ýmsum útvarpsstöðvum síðan árið [[1994]]. == Útvarp == Útvarpsþátturinn byrjaði undir nafninu Heimsendir árið 1994 og var í gangi til ársins 1995 á Rás 2. Sumarið 1996 kom þátturinn aftur og hét Tvíhöfði og var á [[Aðalstöðin]]ni og var morgunþáttur en árið 1997 flutti þátturinn yfir á [[X-ið]] og árið 2000 yfir á nýju útvarpsstöðina Radíó. Seinna árið 2000 var nafninu breytt í Radíó X og árið 2001 sameinaðist Radíó X og X-ið og hét X-ið. Í febrúar 2002 hætti þátturinn og kom þátturinn Zombie með Sigurjóni og Dr. Gunna í staðinn. Í janúar 2004 kom Tvíhöfði aftur á útvarpsstöðinni Skon­rokk en þátturinn hætti í janúar 2005. Í janúar 2007 kom þátturinn aftur á [[Rás 2]] en var einungis einu sinni í viku og á kvöldin. Þátturinn var þar á dagskrá til ársins 2009 en í ágúst 2009 fór þátturinn yfir á útvarpstöðina Kaninn. Þátturinn yfirgaf Kanann í mars 2010 vegna [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2010|borgarstjórnarframboðs Jóns]]. Árið 2013 var Tvíhöfði sem morgunþáttur á Rás 2 en hætti fljótlega þar. Í nóvember 2014 kom þátturinn aftur á [[hlaðvarp]]sveitur Kjarnans en hætti í lok febrúar 2015. Tvíhöfði kom aftur saman árið 2017 sem kvöldþáttur einu sinni í viku á Rás 2 og fóru þættirnir einnig inn á hlaðvarpsveitur. Árið 2022 hætti þátturinn á dagskrá Rásar tvö. Í febrúar árið 2023 byrjaði Tvíhöfði aftur í hlaðvarpsformi fyrir hlaðvarpsþjónustuna Tal og gáfu þeir þá út fjóra þætti í mánuði gegn gjaldi. == Sjónvarp == Áður en Tvíhöfði hafði myndast formlega fékk [[Steinn Ármann Magnússon]] Jón og Sigurjón til að flytja skets í þættinum [[Radíus (sjónvarpsþáttur)|Radíus]] á RÚV <ref>[https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-08-27-eini-sem-hlo-a-fyrsta-uppistandinu-var-steinn-armann-485037 Eini sem hló á fyrsta uppistandinu var Steinn Ármann] RÚV, sótt 27. ágúst 2026</ref>. Svo á árunum [[1994]] - [[1996]] var Tvíhöfði með vikuleg innslög í þáttunum [[Dagsljós]] á RÚV. Árið [[1996]] voru gefnir út þættir með öllum innslögum í þáttunum sem hétu ''Tvíhöfði''. Frá [[1997]] - [[2004]] voru þeir tveir í ýmsum sjónvarpsverkefnum svo sem [[Fóstbræður (sjónvarpsþættir)|Fóstbræður]] og [[Svínasúpan]] fyrir [[Stöð 2]]. Árið [[2004]] gerðu þeir svokallaða [[Fullorðnisteiknmyndir|fullorðinsteiknimyndaþætti]] þætti fyrir [[Popptíví]] sem voru tólf teiknaðir [[Sjónvarpsþáttur|sjónvarpsþættir]] fyrir fullorðna. == Skemmtanir == Tvíhöfði hefur haldið skemmtanir í gegnum árin eins og Aðventutónleikar Tvíhöfða sem að voru haldnir árið 2021 og einnig Upprisuhátíð Tvíhöfða sem að voru haldnir um páskana árið 2022. Einnig skemmtu þeir á barnum Húrra. == Listi yfir plötur Tvíhöfða == {| class="wikitable" |+ !Ár !Plata |- |'''[[1998]]''' |''Til hamingju'' |- |'''[[1999]]''' |''Kondí fíling'' |- |'''[[2000]]''' |''Sleikir hamstur'' |- |'''[[2001]]''' |''Konungleg skemmtun'' |- |'''[[2009]]''' |''Gubbað af gleði'' |} {{Stubbur|sjónvarp}} ==Tilvísanir== <references/> {{s|1994}} [[Flokkur:Íslenskir útvarpsþættir]] [[Flokkur:Íslenskir skemmtikraftar]] p4pvhbd2ucfwybdglncr5bb96i141fx 1976709 1976708 2026-08-27T17:46:51Z Berserkur 10188 1976709 wikitext text/x-wiki '''Tvíhöfði''' er gríntvíeyki þeirra [[Sigurjón Kjartansson|Sigurjóns Kjartanssonar]] og [[Jón Gnarr|Jóns Gnarrs]]. Þeir hafa verið með útvarps eða hlaðvarpsþætti á ýmsum útvarpsstöðvum síðan árið [[1994]]. == Útvarp == Útvarpsþátturinn byrjaði undir nafninu Heimsendir árið 1994 og var í gangi til ársins 1995 á Rás 2. Sumarið 1996 kom þátturinn aftur og hét Tvíhöfði og var á [[Aðalstöðin]]ni og var morgunþáttur en árið 1997 flutti þátturinn yfir á [[X-ið]] og árið 2000 yfir á nýju útvarpsstöðina Radíó. Seinna árið 2000 var nafninu breytt í Radíó X og árið 2001 sameinaðist Radíó X og X-ið og hét X-ið. Í febrúar 2002 hætti þátturinn og kom þátturinn Zombie með Sigurjóni og Dr. Gunna í staðinn. Í janúar 2004 kom Tvíhöfði aftur á útvarpsstöðinni Skon­rokk en þátturinn hætti í janúar 2005. Í janúar 2007 kom þátturinn aftur á [[Rás 2]] en var einungis einu sinni í viku og á kvöldin. Þátturinn var þar á dagskrá til ársins 2009 en í ágúst 2009 fór þátturinn yfir á útvarpstöðina Kaninn. Þátturinn yfirgaf Kanann í mars 2010 vegna [[Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2010|borgarstjórnarframboðs Jóns]]. Árið 2013 var Tvíhöfði sem morgunþáttur á Rás 2 en hætti fljótlega þar. Í nóvember 2014 kom þátturinn aftur á [[hlaðvarp]]sveitur Kjarnans en hætti í lok febrúar 2015. Tvíhöfði kom aftur saman árið 2017 sem kvöldþáttur einu sinni í viku á Rás 2 og fóru þættirnir einnig inn á hlaðvarpsveitur. Árið 2022 hætti þátturinn á dagskrá Rásar tvö. Í febrúar árið 2023 byrjaði Tvíhöfði aftur í hlaðvarpsformi fyrir hlaðvarpsþjónustuna Tal og gáfu þeir þá út fjóra þætti í mánuði gegn gjaldi. == Sjónvarp == Áður en Tvíhöfði hafði myndast formlega léku Jón og Sigurjón í þáttum [[Radíusbræður|Radíusbræðra]] [[Limbó (sjónvarpsþættir)|Limbó]] (1993) og fékk [[Steinn Ármann Magnússon]] þá til að flytja skets í þættinum [[Radíus (sjónvarpsþáttur)|Radíus]] á RÚV <ref>[https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2026-08-27-eini-sem-hlo-a-fyrsta-uppistandinu-var-steinn-armann-485037 Eini sem hló á fyrsta uppistandinu var Steinn Ármann] RÚV, sótt 27. ágúst 2026</ref>. Svo á árunum [[1994]] - [[1996]] var Tvíhöfði með vikuleg innslög í þáttunum [[Dagsljós]] á RÚV. Árið [[1996]] voru gefnir út þættir með öllum innslögum í þáttunum sem hétu ''Tvíhöfði''. Frá [[1997]] - [[2004]] voru þeir tveir í ýmsum sjónvarpsverkefnum svo sem [[Fóstbræður (sjónvarpsþættir)|Fóstbræður]] og [[Svínasúpan]] fyrir [[Stöð 2]]. Árið [[2004]] gerðu þeir svokallaða [[Fullorðnisteiknmyndir|fullorðinsteiknimyndaþætti]] þætti fyrir [[Popptíví]] sem voru tólf teiknaðir [[Sjónvarpsþáttur|sjónvarpsþættir]] fyrir fullorðna. == Skemmtanir == Tvíhöfði hefur haldið skemmtanir í gegnum árin eins og Aðventutónleikar Tvíhöfða sem að voru haldnir árið 2021 og einnig Upprisuhátíð Tvíhöfða sem að voru haldnir um páskana árið 2022. Einnig skemmtu þeir á barnum Húrra. == Listi yfir plötur Tvíhöfða == {| class="wikitable" |+ !Ár !Plata |- |'''[[1998]]''' |''Til hamingju'' |- |'''[[1999]]''' |''Kondí fíling'' |- |'''[[2000]]''' |''Sleikir hamstur'' |- |'''[[2001]]''' |''Konungleg skemmtun'' |- |'''[[2009]]''' |''Gubbað af gleði'' |} {{Stubbur|sjónvarp}} ==Tilvísanir== <references/> {{s|1994}} [[Flokkur:Íslenskir útvarpsþættir]] [[Flokkur:Íslenskir skemmtikraftar]] mhd8iy7oqg72ly9ye19o0edlvm0b4lw 0 6195 1976716 1932181 2026-08-27T20:11:14Z ~2026-46816-09 120004 /* Þýðingar */ 1976716 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Einarmargudmundsson.jpg|thumb|Einar Már Guðmundsson]] [[Mynd:einar-mar-gudmundsson.jpg|thumb|300px|right|Einar Már Guðmundsson]] '''Einar Már Guðmundsson''' ([[fæðing|fæddur]] [[18. september]] [[1954]] í [[Reykjavík]]) er [[Ísland|íslensk]]ur [[rithöfundur]] og [[skáld]]. Árið [[1995]] hlaut hann [[Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs]] fyrir [[skáldsaga|skáldsögu]] sína [[Englar alheimsins (bók)|Englar alheimsins]]. Árið [[2012]] hlaut hann [[Norræn bókmenntaverðlaun sænsku akademíunnar|Norrænu bókmenntaverðlaun sænsku akademíunnar]] fyrir framlag sitt til bókmennta. == Ferill == Einar Már stundaði nám í [[Menntaskólinn við Sund|Menntaskólanum við Tjörnina]] og lauk stúdentsprófi þaðan [[1975]]. Hann nam síðan [[bókmenntir]] og [[sagnfræði]] við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] og lauk B.A.-prófi [[1979]]. Hann stundaði framhaldsnám í [[bókmenntafræði]] við [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] en hann bjó í Kaupmannahöfn í sex ár. Fyrstu [[bók|bækur]] hans voru [[ljóð]]abækurnar ''[[Sendisveinninn er einmana]]'' og ''[[Er nokkur í Kórónafötum hér inni?]]'' [[ár]]ið [[1980]], en hann er þó þekktari sem skáldsagnarhöfundur. Handritið að fyrstu skáldsögu hans, ''[[Riddarar hringstigans]],'' hlaut fyrstu verðlaun í bókmenntasamkeppni sem [[Almenna bókafélagið]] efndi til árið [[1982]] í tilefni 25 ára afmælis síns og var bókin gefin út sama ár. Þekktasta bók hans er skáldsagan ''Englar alheimsins'', sem komið hefur út á ýmsum tungumálum. [[Englar alheimsins (kvikmynd)|Kvikmynd]] gerð eftir sögunni var frumsýnd árið 2000 og skrifaði Einar handritið að henni. Hann skrifaði einnig ásamt [[Friðrik Þór Friðriksson|Friðrik Þór Friðrikssyni]] handrit að myndunum ''[[Börn náttúrunnar]]'' og ''[[Bíódagar]]''. Einar Már var áberandi í umræðunni í kjölfar [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2010|efnahagshrunsins]] haustið 2008 og í [[búsáhaldabyltingin|búsáhaldabyltingunni]], skrifaði fjölda greina í blöð og hélt ræður á útifundum. Tvær síðustu bækur hans, ''Hvíta bókin'' og ''Bankastræti núll'', tengjast þessu og þar er fjallað mjög um þjóðfélagsmál, útrás og ýmsar brotalamir í samfélaginu. Áður hafði hann gegnt stöðu varaborgarfulltrúa fyrir hönd [[Reykjavíkurlistinn|Reykjavíkurlistans]] frá 1999-2002. == Þýðingar == Bækur hans hafa verið þýddar á [[norska|norsku]], [[færeyska|færeysku]], [[grænlenska|grænlensku]], [[sænska|sænsku]], [[danska|dönsku]], [[finnska|finnsku]], [[þýska|þýsku]], [[enska|ensku]], [[ítalska|ítölsku]], [[spænska|spænsku]], [[Búlgarska|búlgörsku]], [[eistneska|eistnesku]], [[galíska|galísku]], kínversku, [[hollenska|hollensku]], [[Slóvenska|slóvensku]], frönsku og [[Kóreska|kóresku]]. Einar Már Guðmundsson hefur þýtt bækur eftir [[Ian McEwan]] á íslensku. == Verk == * 1980: ''[[Sendisveinninn er einmana]],'' ljóð ([[Gallerí Suðurgata 7]], Reykjavík) * 1980: ''[[Er nokkur í Kórónafötum hér inni?]],'' ljóð (Gallerí Suðurgata 7, Reykjavík) * 1981: ''[[Róbinson Krúsó snýr aftur]],'' ljóð ([[Iðunn (bókaútgáfa)|Iðunn]], Reykjavík) * 1982: ''[[Riddarar hringstigans]],'' skáldsaga ([[Almenna bókafélagið]], Reykjavík) * 1983: ''[[Vængjasláttur í þakrennum]],'' skáldsaga (Almenna bókafélagið, Reykjavík) * 1986: ''[[Eftirmáli regndropanna]],'' skáldsaga (Almenna bókafélagið, Reykjavík) * 1988: ''[[Leitin að dýragarðinum]],'' smásögur (Almenna bókafélagið, Reykjavík) * 1990: ''[[Rauðir dagar]],'' skáldsaga (Almenna bókafélagið, Reykjavík) * 1991: ''[[Klettur í hafi]],'' ljóð (Almenna bókafélagið, Reykjavík) * 1992: ''[[Fólkið í steininum]],'' barnasaga (Almenna bókafélagið, Reykjavík) * 1993: ''[[Hundakexið]],'' barnasaga (Almenna bókafélagið, Reykjavík) * 1993: ''[[Englar alheimsins (bók)|Englar alheimsins]],'' skáldsaga (Almenna bókafélagið, Reykjavík) * 1995: ''[[Í augu óreiðunnar: ljóð eða eitthvað í þá áttina]],'' ljóð ([[Mál og menning]], Reykjavík) * 1995: ''[[Ljóð 1980-1981]],'' ljóð (Mál og menning, Reykjavík) * 1997: ''[[Fótspor á himnum]],'' skáldsaga (Mál og menning, Reykjavík) * 2000: ''[[Draumar á jörðu]],'' skáldsaga (Mál og menning, Reykjavík) * 2001: ''[[Kannski er pósturinn svangur]],'' smásögur (Mál og menning, Reykjavík) * 2002: ''[[Ljóð 1980-1995]],'' ljóð (Mál og menning, Reykjavík) * 2002: ''[[Nafnlausir vegir]],'' skáldsaga (Mál og menning, Reykjavik) * 2004: ''[[Bítlaávarpið]],'' skáldsaga (Mál og menning, Reykjavík) * 2006: ''[[Ég stytti mér leið framhjá dauðanum]],'' ljóð (Mál og menning, Reykjavík) * 2007: ''[[Rimlar hugans]],'' skáldsaga (Mál og menning, Reykjavík) * 2009: ''[[Hvíta bókin]],'' greinasafn (Mál og menning, Reykjavík) * 2011: ''[[Bankastræti núll]],'' greinasafn (Mál og menning, Reykjavík) * 2012: ''[[Íslenskir kóngar]],'' skáldsaga (Mál og menning, Reykjavík) * 2015: ''[[Hundadagar (bók)|Hundadagar]],'' skáldsaga (Mál og menning, Reykjavík) *2017: ''[[Passamyndir]]'', skáldsaga (Mál og menning, Reykjavík) *2018: ''[[Höfuðljóð]]'', ([[Hið íslenska bókmenntafélag]], Reykjavík) *2019: [[Til þeirra er málið varðar|''Til þeirra er málið varðar'']], ljóð (Mál og menning, Reykjavík) ==Gallerí== Jazz og upplestur í Árósum <gallery> Mynd:Einar-mar-gudmundsson01.jpg Mynd:Einar-mar-gudmundsson02.jpg Mynd:Einar-mar-gudmundsson03.jpg Mynd:Einar-mar-gudmundsson04.jpg|Christia Wuust (saxófónn), Einar Már Guðmundsson og Peter Laugesen </gallery> == Verðlaun og viðurkenningar == *[[1995]] [[Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs]] fyrir skáldsöguna ''Englar alheimsins''. *[[1999]] [[Karen Blixen medaljen]] frá [[Det Danske Akademi]]. *[[2002]] Riddarakross [[Hin íslenska fálkaorða|Hinnar íslensku fálkaorðu]] fyrir framlag til íslenskra bókmennta. *[[2012]] [[Norræn bókmenntaverðlaun sænsku akademíunnar]] fyrir framlag til norrænna bókmennta. *[[2016]] [[Íslensku bókmenntaverðlaunin]] fyrir skáldsöguna ''Hundadagar.'' == Tengt efni == [[Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs]] [[Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi]] == Tenglar == {{commonscat}} *[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041005155215/www.bokmenntir.is/bokmenntavefurinn.nsf/form/rithofundur.html?Openform&id=EBEE1CCF56B0C6AF00256A3A003CAF08 Borgarbókasafn Reykjavíkur] *[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090708110303/www.bokmenntir.is/rithofundur.asp?cat_id=49&author_id=21 Bókmenntir.is] *[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050302000000/edda.is/net/products.aspx?mId=133 Edda.is] *[http://einarmar.bloggar.is/ Blogg: einarmar.bloggar.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070717073815/http://einarmar.bloggar.is/ |date=2007-07-17 }} [[Flokkur:Íslensk ljóðskáld]] [[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]] [[Flokkur:Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs]] [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Íslenskir aðgerðasinnar]] {{f|1954}} [[Flokkur:Handhafar Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs]] [[Flokkur:Handhafar íslensku bókmenntaverðlaunanna]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Tjörnina]] pm78rerj6zp90cnach247o4gfmre43t 0 8089 1976647 1941762 2026-08-27T12:39:09Z ~2026-46748-89 119985 Lagaði málfræðivillu. 1976647 wikitext text/x-wiki {{Infobox unit | nafn = kílógramm | einingakerfi = [[SI]] | mælir = [[Massi|massa]] | merki = kg }} [[Mynd:CGKilogram.jpg|thumb|right|Tölvugerð mynd af frummyndinni fyrir kílógramm.]] '''Kílógramm''' (óformlega þekkt sem „'''kíló'''“) er [[SI grunneining|grunneining]] [[SI]]-kerfisins fyrir [[Massi|massa]], táknuð með '''kg'''. Nokkrar mælieiningar eru notaðar til að mæla [[massa]] sem eru nátengdar kílógramminu: * 1 [[tonn]] er 1.000 kílógrömm. (Samkvæmt forskeytum í [[SI]]–kerfinu ætti þetta réttilega að heita [[mega]][[gramm]] en í daglegu tali er [[tonn]] algengara.) * 1 [[gramm]] er 1/1.000 úr kílógrammi. * 1 [[milli]][[gramm]] er 1/1.000.000 (einn–milljónasti) úr kílógrammi eða 1/1.000 (einn–þúsundasti) úr grammi. Kílógrammið var upphaflega skilgreint sem massi 1&nbsp;[[lítri|lítra]] af vatni við 4°&nbsp;[[Celsius]] og 1&nbsp;[[atm]] (staðalaðstæður þrýstings). Þessi skilgreining olli nokkrum vandkvæðum þar sem þéttleiki vatns er háður þrýstingi og þrýstingur er háður massa (og þannig er skilgreiningin á mælieiningunni orðin háð sjálfri sér). Kílógrammið var því endurskilgreint sem massi ákveðins sívalnings úr [[Platiníu]] og [[Iridíum]], sem er geymdur í [[Bureau International des Poids et Mesures]]. Algengur misskilningur er að kílógrammið sé mælieining á [[þyngd]], þegar þyngd er í eðlisfræðilegum skilningi [[kraftur]] og er þá mæld í SI-einingunni [[njúton]]. {{SI margfeldi |symbol=g |unit=gramm |note=Algengar einingar eru '''feitletraðar'''. |p= | n= | mc= | m= | k= |xM = megagramm ([[tonn]]) }} {{Alþjóðlega einingakerfið}} {{Stubbur}} [[Flokkur:SI grunneiningar]] [[Flokkur:Þyngdareiningar]] 79t68ha1p5l3ecslllp744tm3ki7fmz 1976652 1976647 2026-08-27T13:08:29Z Akigka 183 1976652 wikitext text/x-wiki {{Infobox unit | nafn = kílógramm | einingakerfi = [[SI]] | mælir = [[Massi|massa]] | merki = kg }} [[Mynd:CGKilogram.jpg|thumb|right|Tölvugerð mynd af frummyndinni fyrir kílógramm.]] '''Kílógramm''' (óformlega þekkt sem „'''kíló'''“) er [[SI grunneining|grunneining]] [[SI]]-kerfisins fyrir [[Massi|massa]], táknuð með '''kg'''. Algengur misskilningur er að kílógramm sé mælieining [[þyngd]]ar, þegar þyngd er í eðlisfræðilegum skilningi [[kraftur]] og er þá mæld með SI-einingunni [[njúton]]. Nokkrar mælieiningar eru notaðar til að mæla massa sem eru nátengdar kílógrammi: * 1 [[tonn]] er 1.000 kílógrömm (samkvæmt forskeytum í SI–kerfinu ætti þetta réttilega að heita „megagramm“ en í daglegu tali er tonn algengara). * 1 [[gramm]] er 1/1.000 úr kílógrammi. * 1 [[milligramm]] er 1/1.000.000 (einn milljónasti) úr kílógrammi eða 1/1.000 (einn þúsundasti) úr grammi. Kílógrammið var upphaflega skilgreint sem massi 1&nbsp;[[lítri|lítra]] af vatni við 4°&nbsp;[[Celsius]] og 1&nbsp;[[atm]] (staðalaðstæður þrýstings). Þessi skilgreining olli nokkrum vandkvæðum þar sem þéttleiki vatns er háður þrýstingi og þrýstingur er háður massa (og þannig er skilgreiningin á mælieiningunni orðin háð sjálfri sér). Kílógrammið var því endurskilgreint sem massi ákveðins sívalnings úr [[platína|platínu]] og [[iridín]]i, sem er geymdur í [[Bureau International des Poids et Mesures]]. {{SI margfeldi |symbol=g |unit=gramm |note=Algengar einingar eru '''feitletraðar'''. |p= | n= | mc= | m= | k= |xM = megagramm (tonn) }} {{Alþjóðlega einingakerfið}} {{Stubbur}} [[Flokkur:SI grunneiningar]] [[Flokkur:Þyngdareiningar]] hvgc4l8h7smfv9zx70d02jod7qesh8b 1976653 1976652 2026-08-27T13:09:48Z Akigka 183 1976653 wikitext text/x-wiki {{Infobox unit | nafn = kílógramm | einingakerfi = [[SI]] | mælir = [[Massi|massa]] | merki = kg }} [[Mynd:CGKilogram.jpg|thumb|right|Tölvugerð mynd af frummyndinni fyrir kílógramm.]] '''Kílógramm''' (óformlega þekkt sem „'''kíló'''“) er [[SI grunneining|grunneining]] [[SI]]-kerfisins fyrir [[Massi|massa]], táknuð með '''kg'''. Algengur misskilningur er að kílógramm sé mælieining [[þyngd]]ar, þegar þyngd er í eðlisfræðilegum skilningi [[kraftur]] og er þá mæld með SI-einingunni [[njúton]]. Nokkrar mælieiningar eru notaðar til að mæla massa sem eru nátengdar kílógrammi: * 1 [[tonn]] er 1.000 kílógrömm (samkvæmt forskeytum í SI–kerfinu ætti þetta réttilega að heita „megagramm“ en í daglegu tali er tonn algengara). * 1 [[gramm]] er 1/1.000 úr kílógrammi. * 1 [[milligramm]] er 1/1.000.000 (einn milljónasti) úr kílógrammi eða 1/1.000 (einn þúsundasti) úr grammi. Kílógrammið var upphaflega skilgreint sem massi 1&nbsp;[[lítri|lítra]] af vatni við 4°&nbsp;[[Celsius]] og 1&nbsp;[[atm]] (staðalaðstæður þrýstings). Þessi skilgreining olli nokkrum vandkvæðum þar sem þéttleiki vatns er háður þrýstingi og þrýstingur er háður massa (og þannig er skilgreiningin á mælieiningunni orðin háð sjálfri sér). Kílógrammið var því endurskilgreint sem massi ákveðins sívalnings úr [[platína|platínu]] og [[iridín]]i, sem er geymdur í [[Bureau international des poids et mesures]]. {{SI margfeldi |symbol=g |unit=gramm |note=Algengar einingar eru '''feitletraðar'''. |p= | n= | mc= | m= | k= |xM = megagramm (tonn) }} {{Alþjóðlega einingakerfið}} {{Stubbur}} [[Flokkur:SI grunneiningar]] [[Flokkur:Þyngdareiningar]] q3qaik985rw14bk8gmxlvdwwgvsh8s4 1976654 1976653 2026-08-27T13:10:33Z Akigka 183 1976654 wikitext text/x-wiki {{Infobox unit | nafn = kílógramm | einingakerfi = [[SI]] | mælir = [[Massi|massa]] | merki = kg }} [[Mynd:CGKilogram.jpg|thumb|right|Tölvugerð mynd af frummyndinni fyrir kílógramm.]] '''Kílógramm''' (óformlega þekkt sem „'''kíló'''“) er [[SI grunneining|grunneining]] [[SI]]-kerfisins fyrir [[Massi|massa]], táknuð með '''kg'''. Algengur misskilningur er að kílógramm sé mælieining [[þyngd]]ar, þegar þyngd er í eðlisfræðilegum skilningi [[kraftur]] og er þá mæld með SI-einingunni [[njúton]]. Nokkrar mælieiningar eru notaðar til að mæla massa sem eru nátengdar kílógrammi: * 1 [[tonn]] er 1.000 kílógrömm (samkvæmt forskeytum í SI-kerfinu ætti þetta að heita „megagramm“, en í daglegu tali er tonn algengara). * 1 [[gramm]] er 1/1.000 úr kílógrammi. * 1 [[milligramm]] er 1/1.000.000 (einn milljónasti) úr kílógrammi eða 1/1.000 (einn þúsundasti) úr grammi. Kílógrammið var upphaflega skilgreint sem massi 1&nbsp;[[lítri|lítra]] af vatni við 4°&nbsp;[[Celsius]] og 1&nbsp;[[atm]] (staðalaðstæður þrýstings). Þessi skilgreining olli nokkrum vandkvæðum þar sem þéttleiki vatns er háður þrýstingi og þrýstingur er háður massa (og þannig er skilgreiningin á mælieiningunni orðin háð sjálfri sér). Kílógrammið var því endurskilgreint sem massi ákveðins sívalnings úr [[platína|platínu]] og [[iridín]]i, sem er geymdur í [[Bureau international des poids et mesures]]. {{SI margfeldi |symbol=g |unit=gramm |note=Algengar einingar eru '''feitletraðar'''. |p= | n= | mc= | m= | k= |xM = megagramm (tonn) }} {{Alþjóðlega einingakerfið}} {{Stubbur}} [[Flokkur:SI grunneiningar]] [[Flokkur:Þyngdareiningar]] s6dr7xwvh4eujoqt1fy29wpz2lkn1is 0 8199 1976778 1841004 2026-08-28T11:30:19Z Demonax 48361 /* Lukkuborgarar */ 1976778 wikitext text/x-wiki Hér á eftir er listi yfir Noregskonunga. <div class="floatright" style="width: 300px;">{{Tímaröð Noregskonunga}}</div> == Ætt Haraldar Hárfagra og Hlaðajarlar == * ~[[872]] – ~[[931]]: [[Haraldur hárfagri]] * ~[[931]] – ~[[933]]: [[Eiríkur blóðöx]] * ~[[933]] – ~[[960]]: [[Hákon Aðalsteinsfóstri]] * ~[[960]] – ~[[970]]: [[Haraldur gráfeldur]] * ~[[970]] – [[995]]: [[Hákon Sigurðarson Hlaðajarl]] * [[995]] – [[1000]]: [[Ólafur Tryggvason]] * [[1000]] – [[1012]]: [[Eiríkur Hákonarson]] og [[Sveinn Hákonarson]] [[Hlaðajarlar]], dönsk yfirráð * [[1012]] – [[1015]]: [[Sveinn Hákonarson]] og [[Hákon Eiríksson]] [[Hlaðajarlar]], dönsk yfirráð * [[1015]] – [[1028]]: [[Ólafur digri]] * [[1028]] – [[1030]]: [[Knútur ríki]] [[Danakonungar|Danakonungur]] * [[1030]] – [[1035]]: [[Sveinn Knútsson]] eða [[Sveinn Alfífuson]] óforsynjukonungur, dönsk yfirráð * [[1035]] – [[1047]]: [[Magnús góði]] * [[1045]] – [[1066]]: [[Haraldur harðráði]] * [[1066]] – [[1069]]: [[Magnús Haraldsson (konungur)]] * [[1067]] – [[1093]]: [[Ólafur kyrri]] * [[1093]] – [[1095]]: [[Hákon Magnússon Þórisfóstri]] * [[1093]] – [[1103]]: [[Magnús berfættur]] eða [[Magnús berbeinn]] * [[1103]] – [[1115]]: [[Ólafur Magnússon (konungur)]] * [[1103]] – [[1123]]: [[Eysteinn Magnússon (konungur)]] * [[1103]] – [[1130]]: [[Sigurður Jórsalafari]] * [[1130]] – [[1135]]: [[Magnús blindi]] * [[1130]] – [[1136]]: [[Haraldur gilli]] * <small> [[Sigurður slembidjákn]] gerði tilkall til krúnunnar [[1136]] – [[1139]]</small> * [[1136]] – [[1155]]: [[Sigurður munnur]] * [[1136]] – [[1161]]: [[Ingi krypplingur]] * [[1142]] – [[1157]]: [[Eysteinn Haraldsson (konungur)]] * [[1157]] – [[1162]]: [[Hákon herðabreiður]] * [[1162]] – [[1184]]: [[Magnús Erlingsson (konungur)]] * <small> [[Eysteinn birkibeinn]] gerði tilkall til valda [[1162]] – [[1177]]</small> == Ætt Sverris konungs == * [[1177]] – [[1202]]: [[Sverrir Sigurðsson (konungur)]] * [[1202]] – [[1204]]: [[Hákon Sverrisson]] eða [[Hákon harmdauði]] * <small> [[1204]] – [[1204]]: [[Guttormur Sigurðsson]] </small> * <small> [[Erlingur steinveggur]] var konungsefni [[baglar|bagla]] [[1204]] – [[1207]]</small> * [[1204]] – [[1217]]: [[Ingi Bárðarson]] * <small> [[Filippus Símonarson]] var konungsefni [[baglar|bagla]] [[1207]] – [[1217]]</small> * [[1217]] – [[1263]]: [[Hákon gamli]] * [[1240]] – [[1257]]: [[Hákon ungi]] – konungur að nafninu til með föður sínum * [[1263]] – [[1280]]: [[Magnús lagabætir]] * [[1280]] – [[1299]]: [[Eiríkur Magnússon prestahatari]] * [[1299]] – [[1319]]: [[Hákon háleggur]] * [[1319]] – [[1355]]: [[Magnús Eiríksson smek]] * [[1343]] – [[1380]]: [[Hákon 6. Magnússon]] * [[1380]] – [[1387]]: [[Ólafur 4. Hákonarson]] == Kalmarsambandið == * [[1387]] – [[1412]]: [[Margrét Valdimarsdóttir mikla]] * [[1389]] – [[1442]]: [[Eiríkur af Pommern]] * [[1442]] – [[1448]]: [[Kristófer af Bæjaralandi]] * [[1449]] – [[1450]]: [[Karl Knútsson Bonde]] == Konungssamband við Danmörku == ;Persónusamband * [[1450]] – [[1481]]: [[Kristján 1. af Aldinborg]] * [[1483]] – [[1513]]: [[Hans Danakonungur|Hans]] * [[1513]] – [[1523]]: [[Kristján 2.]] * [[1524]] – [[1533]]: [[Friðrik 1. Danakonungur|Friðrik 1.]] * [[1534]] – [[1536]]: Konunglaust – [[Greifastríðið]] ;Hluti af danska ríkinu * [[1537]] – [[1559]]: [[Kristján 3.]] * [[1559]] – [[1588]]: [[Friðrik 2. Danakonungur|Friðrik 2.]] * [[1588]] – [[1648]]: [[Kristján 4.]] * [[1648]] – [[1670]]: [[Friðrik 3. Danakonungur|Friðrik 3.]] * [[1670]] – [[1699]]: [[Kristján 5.]] * [[1699]] – [[1730]]: [[Friðrik 4. Danakonungur|Friðrik 4.]] * [[1730]] – [[1746]]: [[Kristján 6.]] * [[1746]] – [[1766]]: [[Friðrik 5. Danakonungur|Friðrik 5.]] * [[1766]] – [[1808]]: [[Kristján 7.]] * [[1808]] – [[1814]]: [[Friðrik 6. Danakonungur|Friðrik 6.]] == 1814 == * [[1814]]: [[Kristján Friðrik]] == Konungssamband við Svíþjóð == * [[1814]] – [[1818]]: [[Karl 2. Noregskonungur|Karl 2.]] * [[1818]] – [[1844]]: [[Karl 3. Noregskonungur|Karl 3.]] * [[1844]] – [[1859]]: [[Óskar 1.]] * [[1859]] – [[1872]]: [[Karl 4. Noregskonungur|Karl 4.]] * [[1872]] – [[1905]]: [[Óskar 2.]] == Lukkuborgarar == * [[1905]] – [[1957]]: [[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon 7.]] * [[1957]] – [[1991]]: [[Ólafur 5.]] * [[1991]] – [[2026]]: [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldur 5.]] == Tengt efni == * [[Konungar Íslands]] * [[Danakonungar]] * [[Svíakonungar]] [[Flokkur:Noregskonungar]] [[Flokkur:Saga Noregs]] [[Flokkur:Listar yfir þjóðhöfðingja og leiðtoga|Noregskonungar]] [[Flokkur:Listar yfir Norðmenn|Konungar]] [[Flokkur:Listar tengdir Noregi|Konungar]] pofpsepivvezbmn79mkdfqp79ploz65 1976779 1976778 2026-08-28T11:31:26Z TKSnaevarr 53243 /* Lukkuborgarar */ 1976779 wikitext text/x-wiki Hér á eftir er listi yfir Noregskonunga. <div class="floatright" style="width: 300px;">{{Tímaröð Noregskonunga}}</div> == Ætt Haraldar Hárfagra og Hlaðajarlar == * ~[[872]] – ~[[931]]: [[Haraldur hárfagri]] * ~[[931]] – ~[[933]]: [[Eiríkur blóðöx]] * ~[[933]] – ~[[960]]: [[Hákon Aðalsteinsfóstri]] * ~[[960]] – ~[[970]]: [[Haraldur gráfeldur]] * ~[[970]] – [[995]]: [[Hákon Sigurðarson Hlaðajarl]] * [[995]] – [[1000]]: [[Ólafur Tryggvason]] * [[1000]] – [[1012]]: [[Eiríkur Hákonarson]] og [[Sveinn Hákonarson]] [[Hlaðajarlar]], dönsk yfirráð * [[1012]] – [[1015]]: [[Sveinn Hákonarson]] og [[Hákon Eiríksson]] [[Hlaðajarlar]], dönsk yfirráð * [[1015]] – [[1028]]: [[Ólafur digri]] * [[1028]] – [[1030]]: [[Knútur ríki]] [[Danakonungar|Danakonungur]] * [[1030]] – [[1035]]: [[Sveinn Knútsson]] eða [[Sveinn Alfífuson]] óforsynjukonungur, dönsk yfirráð * [[1035]] – [[1047]]: [[Magnús góði]] * [[1045]] – [[1066]]: [[Haraldur harðráði]] * [[1066]] – [[1069]]: [[Magnús Haraldsson (konungur)]] * [[1067]] – [[1093]]: [[Ólafur kyrri]] * [[1093]] – [[1095]]: [[Hákon Magnússon Þórisfóstri]] * [[1093]] – [[1103]]: [[Magnús berfættur]] eða [[Magnús berbeinn]] * [[1103]] – [[1115]]: [[Ólafur Magnússon (konungur)]] * [[1103]] – [[1123]]: [[Eysteinn Magnússon (konungur)]] * [[1103]] – [[1130]]: [[Sigurður Jórsalafari]] * [[1130]] – [[1135]]: [[Magnús blindi]] * [[1130]] – [[1136]]: [[Haraldur gilli]] * <small> [[Sigurður slembidjákn]] gerði tilkall til krúnunnar [[1136]] – [[1139]]</small> * [[1136]] – [[1155]]: [[Sigurður munnur]] * [[1136]] – [[1161]]: [[Ingi krypplingur]] * [[1142]] – [[1157]]: [[Eysteinn Haraldsson (konungur)]] * [[1157]] – [[1162]]: [[Hákon herðabreiður]] * [[1162]] – [[1184]]: [[Magnús Erlingsson (konungur)]] * <small> [[Eysteinn birkibeinn]] gerði tilkall til valda [[1162]] – [[1177]]</small> == Ætt Sverris konungs == * [[1177]] – [[1202]]: [[Sverrir Sigurðsson (konungur)]] * [[1202]] – [[1204]]: [[Hákon Sverrisson]] eða [[Hákon harmdauði]] * <small> [[1204]] – [[1204]]: [[Guttormur Sigurðsson]] </small> * <small> [[Erlingur steinveggur]] var konungsefni [[baglar|bagla]] [[1204]] – [[1207]]</small> * [[1204]] – [[1217]]: [[Ingi Bárðarson]] * <small> [[Filippus Símonarson]] var konungsefni [[baglar|bagla]] [[1207]] – [[1217]]</small> * [[1217]] – [[1263]]: [[Hákon gamli]] * [[1240]] – [[1257]]: [[Hákon ungi]] – konungur að nafninu til með föður sínum * [[1263]] – [[1280]]: [[Magnús lagabætir]] * [[1280]] – [[1299]]: [[Eiríkur Magnússon prestahatari]] * [[1299]] – [[1319]]: [[Hákon háleggur]] * [[1319]] – [[1355]]: [[Magnús Eiríksson smek]] * [[1343]] – [[1380]]: [[Hákon 6. Magnússon]] * [[1380]] – [[1387]]: [[Ólafur 4. Hákonarson]] == Kalmarsambandið == * [[1387]] – [[1412]]: [[Margrét Valdimarsdóttir mikla]] * [[1389]] – [[1442]]: [[Eiríkur af Pommern]] * [[1442]] – [[1448]]: [[Kristófer af Bæjaralandi]] * [[1449]] – [[1450]]: [[Karl Knútsson Bonde]] == Konungssamband við Danmörku == ;Persónusamband * [[1450]] – [[1481]]: [[Kristján 1. af Aldinborg]] * [[1483]] – [[1513]]: [[Hans Danakonungur|Hans]] * [[1513]] – [[1523]]: [[Kristján 2.]] * [[1524]] – [[1533]]: [[Friðrik 1. Danakonungur|Friðrik 1.]] * [[1534]] – [[1536]]: Konunglaust – [[Greifastríðið]] ;Hluti af danska ríkinu * [[1537]] – [[1559]]: [[Kristján 3.]] * [[1559]] – [[1588]]: [[Friðrik 2. Danakonungur|Friðrik 2.]] * [[1588]] – [[1648]]: [[Kristján 4.]] * [[1648]] – [[1670]]: [[Friðrik 3. Danakonungur|Friðrik 3.]] * [[1670]] – [[1699]]: [[Kristján 5.]] * [[1699]] – [[1730]]: [[Friðrik 4. Danakonungur|Friðrik 4.]] * [[1730]] – [[1746]]: [[Kristján 6.]] * [[1746]] – [[1766]]: [[Friðrik 5. Danakonungur|Friðrik 5.]] * [[1766]] – [[1808]]: [[Kristján 7.]] * [[1808]] – [[1814]]: [[Friðrik 6. Danakonungur|Friðrik 6.]] == 1814 == * [[1814]]: [[Kristján Friðrik]] == Konungssamband við Svíþjóð == * [[1814]] – [[1818]]: [[Karl 2. Noregskonungur|Karl 2.]] * [[1818]] – [[1844]]: [[Karl 3. Noregskonungur|Karl 3.]] * [[1844]] – [[1859]]: [[Óskar 1.]] * [[1859]] – [[1872]]: [[Karl 4. Noregskonungur|Karl 4.]] * [[1872]] – [[1905]]: [[Óskar 2.]] == Lukkuborgarar == * [[1905]] – [[1957]]: [[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon 7.]] * [[1957]] – [[1991]]: [[Ólafur 5.]] * [[1991]] – [[2026]]: [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldur 5.]] * [[2026]] –: [[Hákon 8.]] == Tengt efni == * [[Konungar Íslands]] * [[Danakonungar]] * [[Svíakonungar]] [[Flokkur:Noregskonungar]] [[Flokkur:Saga Noregs]] [[Flokkur:Listar yfir þjóðhöfðingja og leiðtoga|Noregskonungar]] [[Flokkur:Listar yfir Norðmenn|Konungar]] [[Flokkur:Listar tengdir Noregi|Konungar]] jhza23pokd32gtyi5g9xsvw6rowamqs 14 11011 1976711 1408431 2026-08-27T18:36:15Z MyraMidnight 41218 Fyrrverandi nýlendur ættu ekki að vera yfirflokkur (og miðað við enwiki tengingu þá er þessi flokkur nú þegar fyrrverandi nýlendur) 1976711 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Saga Bretlands]] [[Flokkur:Breska heimsveldið]] ecg4d81cbvxvpg3l44kf9xkjqnz2i6i 1976713 1976711 2026-08-27T18:47:08Z MyraMidnight 41218 flokkun 1976713 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Saga Bretlands]] [[Flokkur:Breska heimsveldið|nýlendur]] hvo5uaclrnvx60fs1apem4jbbqgt1bt 0 11401 1976724 1944014 2026-08-27T22:18:30Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976724 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Bólivarska lýð­veldið Ven­esúela | nafn_á_frummáli = República Bolivariana de Venezuela | fáni = Flag of Venezuela.svg | skjaldarmerki = Coat of arms of Venezuela.svg | nafn_í_eignarfalli = Venesúela | kjörorð = Dios y Federación | kjörorð_tungumál = spænska | kjörorð_þýðing = Guð og bandalag | þjóðsöngur = [[Gloria al Bravo Pueblo]] | staðsetningarkort = Venezuela_Orthographic_Map.svg | höfuðborg = [[Karakas]] | tungumál = [[spænska]] | stjórnarfar = [[Sambandslýðveldi]] | titill_leiðtoga1 = [[Forseti Venesúela|Forseti]] | nafn_leiðtoga1 = [[Delcy Rodríguez]] (starfandi)<br>[[Nicolás Maduro]] (''de jure''<ref group="ath">Maduro hefur verið í haldi Bandaríkjamanna frá 3. janúar 2026 og fer því ekki með völd í reynd.</ref>) | titill_leiðtoga2 = [[Varaforseti Venesúela|Varaforseti]] | nafn_leiðtoga2 = ''Enginn'' | staða = [[Sjálfstæði]] | atburður1 = frá [[Spánn|Spáni]] | atburður2 = frá [[Stór-Kólumbía|Stór-Kólumbíu]] | atburður3 = Viðurkennt | dagsetning1 = [[5. júlí]] [[1811]] | dagsetning2 = [[13. janúar]] [[1830]] | dagsetning3 = [[29. mars]] [[1845]] | flatarmál = 916.445 | stærðarsæti = 32 | hlutfall_vatns = 3,2 | mannfjöldasæti = 53 | fólksfjöldi = 30.518.260 | íbúar_á_ferkílómetra = 34 | mannfjöldaár = 2023 | VLF_ár = 2023 | VLF_sæti = 81 | VLF = 211,926 | VLF_á_mann = 7.985 | VLF_á_mann_sæti = 159 | VÞL = {{hækkun}} 0.699 | VÞL_ár = 2022 | VÞL_sæti = 119 | gjaldmiðill = [[bólívari]] (VES) | tímabelti = [[UTC-4]] | tld = ve | símakóði = 58 | neðanmálsgreinar = <references group="ath"/> }} '''Venesúela''' ([[spænska]]: ''República Bolivariana de Venezuela'') er [[land]] í norðurhluta [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]] með strönd að [[Karíbahaf]]i og [[Atlantshaf]]i í norðri og landamæri að [[Gvæjana]] í austri, [[Brasilía|Brasilíu]] í suðri og [[Kólumbía|Kólumbíu]] í vestri. Úti fyrir strönd Venesúela eru eyríkin [[Arúba]], [[Hollensku Antillaeyjar]] og [[Trínidad og Tóbagó]]. [[Englafossar]], hæsti foss heims, 979 metar að hæð, eru í [[Canaima-þjóðgarður|Canaima-þjóðgarðinum]] í suðausturhluta Venesúela. Venesúela er eitt af þeim löndum heims þar sem [[líffræðileg fjölbreytni]] er talin mest. Landið nær frá [[Andesfjöll]]um í vestri að [[Amasónfrumskógurinn|Amasónfrumskóginum]] í austri. Innan landamæra þess er stór hluti hitabeltisgresjunnar [[Los Llanos]] og það á auk þess strönd að Karíbahafi. [[Ósar Órinókófljóts]] eru í austurhluta landsins. [[Spánn|Spánverjar]] stofnuðu nýlendu í Venesúela árið 1522, þrátt fyrir mótspyrnu [[frumbyggjar Suður-Ameríku|frumbyggja]]. Árið 1811 lýsti nýlendan yfir sjálfstæði, fyrst allra spænskra nýlendna í Suður-Ameríku. Árið 1821 varð Venesúela hluti af sambandsríkinu [[Stór-Kólumbía|Stór-Kólumbíu]] sem náði yfir norðvesturhluta Suður-Ameríku og syðsta hluta [[Mið-Ameríka|Mið-Ameríku]]. Árið 1830 gerðu íbúar uppreisn undir stjórn [[José Antonio Páez]] sem varð í kjölfarið fyrsti forseti Venesúela. [[Þrælahald]] var afnumið í landinu árið 1854 en saga þess á [[19. öld]] einkenndist af pólitískum óstöðugleika og einræði. Lýðræði var komið á árið 1958 en efnahagsáföll á 9. og 10. áratug 20. aldar leiddu til [[Caracazo-uppþotin|Caracazo-uppþotanna]] og tveggja valdaránstilrauna árið 1992. Í forsetakosningum árið 1998 komst [[Hugo Chávez]] til valda og [[stjórnlagaþing Venesúela 1999]] samdi nýja [[stjórnarskrá Venesúela|stjórnarskrá]]. Eftir lát Chávez árið 2013 hófust útbreidd mótmæli og uppþot andstæðinga stjórnarinnar. Venesúela er [[sambandsríki]] þar sem forsetinn leiðir ríkisstjórn. Landið skiptist í 23 [[fylki Venesúela|fylki]], [[höfuðborgarumdæmi Venesúela]] og [[alríkissvæði]] (eyjarnar undan strönd landsins). Venesúela gerir auk þess formlegt tilkall til landsvæðis í [[Gvæjana]] vestan við ána [[Essequibo]] ([[Guayana Esequiba]]). Íbúar Venesúela eru um 29 milljónir og búa langflestir í borgum í norðurhluta landsins, þar af um þrjár milljónir í höfuðborginni, [[Caracas]], sem er jafnframt stærsta borg landsins. Eftir að [[jarðolía]] fannst í landinu á fyrri hluta 20. aldar hefur Venesúela verið eitt mesta olíuútflutningsríki heims, en áður byggðist efnahagslíf landsins á [[kaffi]]- og [[kakó]]ræktun. Lækkun olíuverðs á 9. áratugnum leiddi til [[skuldakreppan í Rómönsku Ameríku|skuldakreppu]] og langvinnrar efnahagskreppu þar sem hlutfall íbúa undir fátæktarmörkum náði 66% árið 1995 og verðbólga náði 100% árið 1996. Hækkun olíuverðs frá [[2001]] bætti um skeið hag landsins verulega og dró úr [[ójöfnuður|ójöfnuði]] og [[fátækt]]. Vöruskortur árið 2013 leiddi hins vegar til [[gengisfelling]]ar og aukinnar verðbólgu. Frá árinu 2015 hafa um 4 milljónir flúið land vegna kreppunnar.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-48570455|title=Venezuela crisis: Border with Colombia reopens after four months|website=BBC|access-date=8. júní 2019}}</ref> == Heiti == Algengasta skýringin á heiti landsins er sú að [[Amerigo Vespucci]], sem var siglingafræðingur í leiðangri [[Alonso de Ojeda]] 1499, hafi gefið landinu nafnið ''Veneziola'' eða „litlu [[Feneyjar]]“ út af [[stultuhús]]um innfæddra við ströndina sem minntu hann á hús í Feneyjum.<ref>{{cite book|author=Massabié, Germán|year=2008|title=Venezuela: A Petro-State Using Renewable Energies|publisher=Springer|isbn=978-3-531-15994-2}}</ref> Nafnið hafi síðan orðið ''Venezuela'' á spænsku.<ref>{{cite book|author=Thomas, Hugh|year=2005|title=Rivers of Gold: The Rise of the Spanish Empire, from Columbus to Magellan|url=https://archive.org/details/riversofgoldrise0000thom_k0t7|publisher=Random House|isbn=978-0-375-50204-0}}</ref> Einn áhafnarmeðlima leiðangursins, [[Martín Fernández de Enciso]], gaf hins vegar þá skýringu á nafninu að innfæddir íbúar svæðisins hafi kallað sig ''Veneciuela''. Það er því hugsanlegt að heiti landsins komi úr máli innfæddra.<ref>{{cite book|author=Castro, V. A.|chapter=Contextos y descontextos en Venezuela frente a los cambios y regresiones en América Latina|title=Luchas sociales, justicia contextual y dignidad de los pueblos|page=117|year=2020|publisher=Ariadna Ediciones|url=https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/22381/Salas%209789568416928.pdf}}</ref> Opinberlega hét ríkið ''Estado de Venezuela'' frá 1830 til 1856, ''República de Venezuela'' frá 1856 til 1864, ''Estados Unidos de Venezuela'' frá 1864 til 1953 og aftur ''República de Venezuela'' frá 1953 til 1999. == Landfræði == [[File:Venezuela Topography.png|300px|thumb|Hæðakort.]] Venesúela liggur að norðurströnd Suður-Ameríku. Landið situr á [[Suður-Ameríkuflekinn|Suður-Ameríkuflekanum]]. Það er alls 916.445 km² að stærð með 882.050 af þurrlendi, sem gerir það að [[Lönd eftir stærð|33. stærsta landi heims]]. Landsvæði undir stjórn Venesúela liggur milli [[miðbaugur|miðbaugs]] og [[16. breiddargráða norður|16. breiddargráðu norður]], og [[59. lengdargráða vestur|59.]] og [[74. lengdargráða vestur|74. lengdargráðu vestur]]. Landið er þríhyrningslaga. Strandlengjan í norðri er 2800 km að lengd og þar eru margar eyjar í Karíbahafi. Norðausturhluti hennar liggur að Atlantshafi. Venesúela skiptist nokkuð greinilega í fjögur landfræðileg héruð: [[Maracaibo-dældin]]a í norðvestri, fjallgarðana í norðri sem liggja í austur-vestur frá landamærunum við Kólumbíu eftir Karíbahafsströndinni, slétturnar í miðju landsins, og [[Gvæjanahálendið]] í suðaustri. Fjöllin í norðri eru nyrsti hluti [[Andesfjöll|Andesfjalla]]. Hæsti tindurinn, [[Pico Bolívar]], 4979 metrar á hæð, er á þessu svæði. Í suðri liggur Gvæjanahálendið að norðurhluta [[Amasónfrumskógurinn|Amasón]]. Þar eru líka [[Englafossar]], hæstu fossar heims, auk stórra [[stapi|stapafjalla]]. Í miðju landinu eru stórar sléttur sem teygja sig frá landamærunum við Kólumbíu í vestri að ósum Órinókófljóts í austri. Órinókó myndar stærsta vatnasvið landsins. Það kemur upp á stærstu vatnaskilum álfunnar. Aðrar stórar ár eru [[Caroní-á]] og [[Apure-á]]. [[File:Guanaguanare.JPG|thumb|[[Cayo de Agua]], [[Los Roques]] í Karíbahafi.]] Venesúela á landamæri að Kólumbíu í vestri, [[Gvæjana]] í austri og [[Brasilía|Brasilíu]] í suðri. Ýmis eyríki, eins og [[Trínidad og Tóbagó]], [[Grenada]], [[Curaçao]], [[Arúba]], og [[Sotavento-eyjar]], liggja nærri strönd Venesúela. Venesúela á í landadeilum við Gvæjana (áður Bretland) vegna [[Essequibo-hérað]]s, og við Kólumbíu vegna [[Venesúelaflói|Venesúelaflóa]]. Árið 1895 blossuðu deilurnar um Essequibo-á upp eftir tíu ára tilraunir til að leysa þær með samningaviðræðum. Deilunni var vísað til „hlutlausrar“ nefndar þar sem sátu fulltrúar Breta, Bandaríkjamanna og Rússa, en enginn fulltrúi frá Venesúela, sem úrskurðaði Bretlandi í vil. Í Venesúela eru 44 [[þjóðgarður|þjóðgarðar]] sem ná yfir um 20% af landsvæðinu, og yfir 200 [[verndarsvæði]] sem þekja yfir helming landsins.<ref>{{cite web|url=https://www.inparques.gob.ve/cms/main/galeria|title=Parques Nacionales de Venezuuela|website=Inparques|date=2019|access-date=23.3.2025|archive-date=2024-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240926070514/http://www.inparques.gob.ve/cms/main/galeria|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tradingeconomics.com/venezuela/terrestrial-protected-areas-percent-of-total-land-area-wb-data.html|title=Venezuela - Terrestrial Protected Areas (% Of Total Land Area)|website=Trading Economics|date=2022|access-date=23.3.2025}}</ref> == Stjórnmál == === Stjórnsýslueiningar === Venesúela skiptist í 23 fylki (''estados'') og eitt höfuðborgarumdæmi (''distrito capital'') sem nær yfir Caracas, auk alríkishéraða (''dependencias federales''). Sveitarfélög í Venesúela eru 335 talsins og skiptast í yfir 1000 sóknir. Árið 1969 var gefin út tilskipun um flokkun fylkjanna í níu héruð (''regiones administrativas''). Landinu er oft skipt í tíu landfræðileg héruð sem sum hver eru í samræmi við veðurfarsleg og líflandfræðileg svæði. Í norðri eru [[Andesfjöll Venesúela]] og [[Coro-svæðið]], fjalllendi í norðvesturhlutanum. Austan við það eru láglend svæði umhverfis [[Maracaibo-vatn]] og [[Venesúelaflói|Venesúelaflóa]]. [[Strandfjöll Venesúela]] eru fjallgarðar sem liggja meðfram ströndinni og ná yfir hæðirnar umhverfis Caracas og fylkin [[Sucre (fylki)|Sucre]] og [[Monagas]]. [[Eyjar Venesúela]] eru allar eyjarnar sem heyra undir landið í [[Karíbahaf]]i, þar á meðal [[Nueva Esparta]] og [[Alríkishéruð Venesúela|alríkishéruðin]]. Árósar [[Órinókófljót]]s liggja að [[Atlantshaf]]i í norðaustri. {| style="background:transparent;font-size: 90%;float: none;" |- |colspan="4"|{{Image label begin|image=Venezuela location map.svg|width=500|link=}} {{Image label small|x=0.700|y=0.442|scale={{{width|500}}}|text=''[[Bolívar (fylki)|<span style="color:teal;">Bolívar</span>]]''}} {{Image label small|x=0.510|y=0.670|scale={{{width|500}}}|text=''[[Amazonas (fylki)|<span style="color:teal;">Amazonas</span>]]''}} {{Image label small|x=0.350|y=0.415|scale={{{width|500}}}|text=''[[Apure|<span style="color:teal;">Apure</span>]]''}} {{Image label small|x=0.100|y=0.202|scale={{{width|500}}}|text=''[[Zulia|<span style="color:teal;">Zulia</span>]]''}} {{Image label small|x=0.100|y=0.360|scale={{{width|500}}}|text=''[[Táchira|<span style="color:teal;">Táchira</span>]]''}} {{Image label small|x=0.230|y=0.332|scale={{{width|500}}}|text=''[[Barinas (fylki)|<span style="color:teal;">Barinas</span>]]''}} {{Image label small|x=0.140|y=0.302|scale={{{width|500}}}|text=''[[Mérida (fylki)|<span style="color:teal;">Mérida</span>]]''}} {{Image label small|x=0.190|y=0.242|scale={{{width|500}}}|text=''[[Trujillo (fylki)|<span style="color:teal;">Trujillo</span>]]''}} {{Image label small|x=0.258|y=0.190|scale={{{width|500}}}|text=''[[Lara (fylki)|<span style="color:teal;">Lara</span>]]''}} {{Image label small|x=0.255|y=0.272|scale={{{width|500}}}|text=''[[Portuguesa (fylki)|<span style="color:teal;">Portuguesa</span>]]''}} {{Image label small|x=0.480|y=0.282|scale={{{width|500}}}|text=''[[Guárico|<span style="color:teal;">Guárico</span>]]''}} {{Image label small|x=0.340|y=0.245|scale={{{width|500}}}|text=''[[Cojedes (fylki)|<span style="color:teal;">Cojedes</span>]]''}} {{Image label small|x=0.322|y=0.175|scale={{{width|500}}}|text=''[[Yaracuy|<span style="color:teal;">Yaracuy</span>]]''}} {{Image label small|x=0.250|y=0.132|scale={{{width|500}}}|text=''[[Falcón|<span style="color:teal;">Falcón</span>]]''}} {{Image label small|x=0.380|y=0.197|scale={{{width|500}}}|text=''[[Carabobo|<span style="color:teal;">Carabobo</span>]]''}} {{Image label small|x=0.440|y=0.222|scale={{{width|500}}}|text=''[[Aragua|<span style="color:teal;">Aragua</span>]]''}} {{Image label small|x=0.500|y=0.185|scale={{{width|500}}}|text=''[[Miranda (fylki)|<span style="color:teal;">Miranda</span>]]''}} {{Image label small|x=0.460|y=0.168|scale={{{width|500}}}|text=''[[Höfuðborgarsvæði Venesúela|<span style="color:teal;">D. C.</span>]]''}} {{Image label small|x=0.480|y=0.148|scale={{{width|500}}}|text=''[[Vargas (fylki)|<span style="color:teal;">Vargas</span>]]''}} {{Image label small|x=0.630|y=0.282|scale={{{width|500}}}|text=''[[Anzoátegui|<span style="color:teal;">Anzoátegui</span>]]''}} {{Image label small|x=0.720|y=0.170|scale={{{width|500}}}|text=''[[Sucre (fylki)|<span style="color:teal;">Sucre</span>]]''}} {{Image label small|x=0.610|y=0.142|scale={{{width|500}}}|text=''[[Nueva Esparta|<span style="color:teal;">Nueva Esparta</span>]]''}} {{Image label small|x=0.720|y=0.245|scale={{{width|500}}}|text=''[[Monagas|<span style="color:teal;">Monagas</span>]]''}} {{Image label small|x=0.815|y=0.289|scale={{{width|500}}}|text=''[[Delta Amacuro|<span style="color:teal;">Delta Amacuro</span>]]''}} {{Image label small|x=0.400|y=0.070|scale={{{width|500}}}|text=''[[Alríkisumdæmi Venesúela|<span style="color:teal;">Alríkisumdæmi</span>]]''}} {{Image label small|x=0.835|y=0.170|scale={{{width|500}}}|text=''[[Trínidad og Tóbagó|<span style="color:teal;">Trínidad og Tóbagó</span>]]''}} {{Image label small|x=0.930|y=0.462|scale={{{width|500}}}|text=''[[Gvæjana|<span style="color:teal;">Gvæjana</span>]]''}} {{Image label small|x=0.050|y=0.743|scale={{{width|500}}}|text=''[[Kólumbía|<span style="color:teal;">Kólumbía</span>]]''}} {{Image label small|x=0.815|y=0.788|scale={{{width|500}}}|text=''[[Brasilía|<span style="color:teal;">Brasilía</span>]]''}} {{Image label small|x=0.400|y=0.030|scale={{{width|500}}}|text='''[[Karíbahaf|<span style="color:white; font-size: 1.3em">Karíbahaf</span>]]'''}} {{Image label small|x=0.810|y=0.050|scale={{{width|500}}}|text='''[[Atlantshaf|<span style="color:white; font-size: 1.3em">Atlantshaf</span>]]'''}} {{Image label end}} |-style="background:#800020; color:white; text-align:center;" !Fylki !Höfuðstaður !Fylki !Höfuðstaður |- | [[Amazonas (fylki)|Amazonas]] || [[Puerto Ayacucho]] || [[Mérida (fylki)|Mérida]] || [[Mérida (borg)|Mérida]] |- | [[Anzoátegui]] || [[Barcelona (Anzoátegui)|Barcelona]] || [[Miranda (fylki)|Miranda]] || [[Los Teques]] |- | [[Apure]] || [[San Fernando de Apure]] || [[Monagas]] || [[Maturín]] |- | [[Aragua]] || [[Maracay]] || [[Nueva Esparta]] || [[La Asunción]] |- | [[Barinas (fylki)|Barinas]] || [[Barinas (borg)|Barinas]] || [[Portuguesa (fylki)|Portugesa]] || [[Guanare]] |- | [[Bolívar (fylki)|Bolívar]] || [[Ciudad Bolívar]] || [[Sucre (fylki)|Sucre]] || [[Cumaná]] |- | [[Carabobo]] || [[Valencia (Carabobo)|Valencia]] || [[Táchira]] || [[San Cristóbal (Táchira)|San Cristóbal]] |- | [[Cojedes (fylki)|Cojedes]] || [[San Carlos (Cojedes)|San Carlos]] || [[Trujillo (fylki)|Trujillo]] || [[Trujillo (borg)|Trujillo]] |- | [[Delta Amacuro]] || [[Tucupita]] || [[Yaracuy]] || [[San Felipe (Yaracuy)|San Felipe]] |- | [[Caracas]] || [[Caracas]] || [[Zulia]] || [[Maracaibo]] |- | [[Falcón]] || [[Santa Ana de Coro|Coro]] || [[Vargas (fylki)|Vargas]] || [[La Guaira]] |- | [[Guárico]] || [[San Juan de los Morros]] || [[Alríkisumdæmi Venesúela|Alríkisumdæmi]]¹ || [[El Gran Roque]] |- | [[Lara (fylki)|Lara]] || [[Barquisimeto]] || |- | colspan=4 | ¹ ''Alríkisumdæmin eru ekki fylki heldur sérstakar stjórnsýslueiningar.'' |- |} ==Íbúar == [[Mynd:Panorámica_aérea_de_ciudad_Guayana.jpg|thumb|right|Í Ciudad Guayana búa tæplega 380 þúsund.]] Venesúela er eitt af þéttbýlustu löndum Rómönsku Ameríku.<ref name="encartaSA">{{cite encyclopedia |url= http://encarta.msn.com/encyclopedia_761574914_3/South_America.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070421194631/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761574914_3/South_America.html |archive-date=21 April 2007 |title=South America |access-date=13 March 2007 |encyclopedia= [[Encarta]]}}</ref><ref name="UNpopstats">{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/wup1999/WUP99ANNEXTABLES.pdf |title=Annex tables |access-date=13 March 2007 |publisher=United Nations |website=World Urbanization Prospects: The 1999 Revision |archive-date=28 August 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030828135807/https://www.un.org/esa/population/publications/wup1999/WUP99ANNEXTABLES.pdf |url-status=live}}</ref> Mikill meirihluti íbúa Venesúela býr í borgum við norðurströndina, sérstaklega í stærstu borginni, Caracas. Um 93% íbúa búa í þéttbýli í norðurhluta landsins og 73% búa innan við 100 km frá ströndinni.<ref>{{cite web|year=2003 |publisher=World Resources Institute |website=EarthTrends Country Profiles|title=Coastal and Marine Ecosystems—Venezuela |url=http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/coa_cou_862.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318000929/http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/coa_cou_862.pdf |archive-date=18 March 2007 |access-date=10 March 2007}}</ref> Nær helmingur af landrými Venesúela er sunnan við Órinókófljót, en aðeins 5% þjóðarinnar býr þar. Stærsta borgin sunnan við Órinókó er [[Ciudad Guayana]], sem er sjötta stærsta þéttbýlissvæði landsins.<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gob.ve/demografica/salidadistribucion.asp?Tt=Cuadro229&cuadro=cuadro229 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929230946/http://www.ine.gob.ve/demografica/salidadistribucion.asp?Tt=Cuadro229&cuadro=cuadro229 |archive-date=29 September 2011 |title=Cuadro Magnitud y Estructura Demográfica |publisher=Ine.gob.ve |access-date=25 April 2010}}</ref> Aðrar stórar borgir eru [[Barquisimeto]], [[Valencia (Carabobo)|Valencia]], [[Maracay]], [[Maracaibo]], [[Barcelona-Puerto La Cruz]], [[Mérida (Mérida)|Mérida]] og [[San Cristóbal (Táchira)|San Cristóbal]]. Samkvæmt Sameinuðu þjóðunum var íbúafjöldi Venesúela 28.199.867 árið 2021.<ref>{{cite web|url=https://population.un.org/wpp/|title=World Population Prospects|website=Sameinuðu þjóðirnar|access-date=17. júlí 2022}}</ref> Samkvæmt rannsókn frá [[Universidad Central de Venezuela]] frá 2014 höfðu yfir 1,5 milljón Venesúelabúa, eða 4-6% landsmanna, flust brott frá 1999.<ref name=ENHaug28>{{cite news|last1=Maria Delgado|first1=Antonio|title=Venezuela agobiada por la fuga masiva de cerebros|url=http://www.elnuevoherald.com/2014/08/26/1828337/venezuela-agobiada-por-fuga-masiva.html|access-date=28 August 2014|agency=El Nuevo Herald|date=28 August 2014|archive-date=27 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827193549/http://www.elnuevoherald.com/2014/08/26/1828337/venezuela-agobiada-por-fuga-masiva.html|url-status=dead}}</ref><ref name=Elimpulso23AUG>{{cite news|title=El 90% de los venezolanos que se van tienen formación universitaria|url=http://elimpulso.com/articulo/el-90-de-los-venezolanos-que-se-van-tienen-formacion-universitaria|access-date=28 August 2014|agency=El Impulso|date=23 August 2014|archive-date=17 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017034551/http://elimpulso.com/articulo/el-90-de-los-venezolanos-que-se-van-tienen-formacion-universitaria|url-status=live}}</ref> [[Útlendingastofnun]] veitti á sínum tíma Venesúelum alþjóðlega vernd á Íslandi og sóttu þá á um fjórða þúsund um slíka vernd. Sú ákvörðun var síðar afturkölluð.<ref>{{cite web|url=https://nyr.ruv.is/frettir/innlent/2024-11-07-er-i-lagi-ad-koma-svona-fram-vid-folk-426855|title=„Er í lagi að koma svona fram við fólk?“|author=Ástrós Signýjardóttir|date=7.11.2024|website=RÚV}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2023-09-29-1500-manns-fra-venesuela-thurfa-ad-yfirgefa-landid-hid-fyrsta-392783|title=1500 manns frá Venesúela þurfa að yfirgefa landið hið fyrsta|author=Valgerður Gréta Guðmundsdóttir Gröndal|date=29.9.2023|website=RÚV}}</ref> Íbúar á Íslandi fæddir í Venesúela voru tæplega 1400 árið 2024.<ref>{{cite web|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__3_bakgrunnur__Faedingarland/MAN12103.px|title=Mannfjöldi eftir fæðingarlandi, kyni og aldri 1. janúar 1998-2024|website=Hagstofan|access-date=26.3.2025}}</ref> ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Samtök olíuútflutningsríkja}} {{Suður-Ameríka}} {{Stubbur|landafræði}} [[Flokkur:Venesúela| ]] [[Flokkur:Spænskumælandi lönd]] 3736sarwhvzf2inhhc855yrikobfdq4 0 12564 1976680 1600891 2026-08-27T14:31:41Z Berserkur 10188 1976680 wikitext text/x-wiki '''Megas''' er fyrsta [[hljómplata]] [[Megas]]ar, gefin út árið [[1972]]. Platan var endurútgefin [[1994]] og [[2002]]. Öll lögin voru tekin upp í Noregi, í Oslo Teskniske Skole, nema Spáðu í mig, en það var hljóðritað á samkomu Íslendinga í Osló. == Lagalisti == # Skutullinn # Um óþarflega fundvísi Ingólfs Arnarsonar # Silfur Egils # Dauði Snorra Sturlusonar # Um grimman dauða Jóns Arasonar # Um skáldið Jónas # Jón Sigurðsson og sjálfstæðisbarátta Íslendinga # Vertu mér samferða inn í blómalandið amma # Þóttú gleymir guði # Gamli Sorrí Gráni # Síðbúinn mansöngur # Ófelía # Heilræðavísur # Um ástir og örlög Eyjólfs bónda # Spáðu í mig == Hljóðfæraleikur == *Megas: Söngur (gítar í Spáðu í mig) *Inge Rolland: Þverflauta *Tore Tambs-Lyche: Hljómgítar og kontrabassi *Øivind Ekman Jensen: Hljómgítar Útsetningar: Tore Tambs-Lyche og Øivind Ekman Jensen Ljósmyndir: Haraldur S. Blöndal {{Stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1972]] nuop768f2sipb93a60ahggj6uqjqfzt 0 24965 1976648 1946611 2026-08-27T13:02:45Z Berserkur 10188 1976648 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1449]]|[[1450]]|[[1451]]|[[1452]]|[[1453]]|[[1454]]|[[1455]]| [[1441–1450]]|[[1451–1460]]|[[1461–1470]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Hans Burgkmair d. Ä. 005.jpg|thumb|right|Friðrik 3. keisari í krýningarskrúða.]] Árið '''1452''' ('''MCDLII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Gottskálk Keniksson|Gottskálk]] Hólabiskup heimilaði [[Einar Ísleifsson|Einari Ísleifssyni]] ábóta í [[Munkaþverárklaustur|Munkaþverárklaustri]] að selja [[Gásir]] til [[Möðruvallaklaustur]]s og mun verslunarstaðurinn þá hafa verið aflagður. * Þrettán manna hópur á ferð um [[Sölvamannagötur]] á [[Laxárdalsheiði]] lenti í miklu óveðri og hrakningum. Einn úr hópnum var [[Einar Þorleifsson hirðstjóri|Einar Þorleifsson]] hirðstjóri, sem komst lifandi að [[Staður í Hrútafirði|Stað]] í [[Hrútafjörður|Hrútafirði]] en dó þar. * Páfi bannfærði [[Marcellus (d. 1460)|Marcellus]] Skálholtsbiskup. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[Einar Þorleifsson hirðstjóri]] varð úti á [[Laxárdalsheiði]]. == Erlendis == * [[17. mars]] - [[Konungsríkið Kastilía]] vann sigur á Emíratinu Granada nálægt [[Múrsía]] á Spáni. * [[19. mars]] - [[Friðrik 3. (HRR)|Friðrik 3.]] var krýndur keisari hins [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkis]] í [[Róm]]arborg og var síðasti keisarinn sem þar var krýndur. * [[17. október]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Enskir hermenn undir stjórn John Talbot 1. jarli af Shrewsbury komu til Guyenne í suðvestur-Frakklandi með því augnamiði að endurheimta héraðið. Stuttu síðar náði hann yfirráðum yfir borginni [[Bordeaux]]. * [[Edinborg]] varð höfuðborg Skotlands. * Ottómanar sátu um [[Konstantínópel]]. * Mikið [[eldgos]], hugsanlega í eldfjallinu [[Kuwae]] á [[Vanúatú]] í Kyrrahafi olli kólnun loftslags um allan heim og hófst það annað hvort árið 1452 eða 1453. * Stríð stóð yfir milli [[Svíþjóð|Svía]] og [[Danmörk|Dana]] á [[Skánn|Skáni]]. Allmargar orrustur voru háðar og veitti Svíum undir forystu [[Karl Knútsson Bonde|Karls Knútssonar Bonde]] yfirleitt betur. ===Fædd=== * [[6. febrúar]] - [[Jóhanna, krónprinsessa af Portúgal|Jóhanna]], krónprinsessa af Portúgal (d. [[1490]]). * [[10. mars]] - [[Ferdinand 2. af Aragóníu]] (d. [[1516]]). * [[15. apríl]] - [[Leonardo da Vinci]], ítalskur listamaður og uppfinningamaður (d. [[1519]]). * [[10. júlí]] - Jakob 3., Skotakonungur (d. [[1488]]). * [[27. júlí]] - [[Ludovico Sforza]] hertogi af Mílanó (d. [[1508]]). * [[21. september]] - [[Girolamo Savonarola]], ítalskur munkur og umbótamaður í Flórens, brenndur á báli, (d. [[1498]]). * [[2. október]] - [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharður 3. Englandskonungur]] (d. [[1485]]). ===Dáin=== [[Flokkur:1452]] [[Flokkur:1451-1460]] 6z1mf0ubh4zh5rf73k7ga1rzskvsr8o 0 25354 1976666 1486420 2026-08-27T13:37:57Z Berserkur 10188 1976666 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1448]]|[[1449]]|[[1450]]|[[1451]]|[[1452]]|[[1453]]|[[1454]]| [[1441–1450]]|[[1451–1460]]|[[1461–1470]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} Árið '''1451''' ('''MCDLI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) ==Ísland== * [[Oddur Ásmundsson]] varð lögmaður sunnan og austan. ===Fædd=== ===Dáin=== == Erlendis == * [[7. janúar]] [[Háskólinn í Glasgow]] var stofnaður. Kennsla hóft í dómkirkjunni í borginni. * [[3. febrúar]] - [[Mehmed 2.]] tók við sem Tyrkjasoldán eftir lát föður síns. * [[26. mars]] - [[Konungsríkið Napólí]] og [[Konungsríkið Albanía]] skrifuðu undir varnarsamning. * [[30. júní]] - Frakkar endurheimtu [[Bordeaux]] af Englendingum. * [[14. ágúst]] - England og Skotland sömdu um 3 ára vopnahlé í [[Newcastle-upon-Tyne]]. * [[10. september]] - [[Ottómanveldið]] samdi um vopnahlé við [[Konungsríkið Ungverjaland]] og [[Lýðveldið Feneyjar]]. * [[28. október]] - Borgin [[Gent]] hóf uppreisn gegn Filippus, hertoga Búrgund. * [[Írókesar|Írókesabandalagið]] var stofnað meðal frumbyggjaættbálka í núverandi New York, Pennsylvaníu og Ontaríó og Quebec. === Fædd === * [[22. apríl]] - [[Ísabella 1. af Kastilíu]], drottning Kastilíu (d. [[1504]]) * [[30. október]] - [[Kristófer Kólumbus]] landkönnuður (d. [[1506]]). === Dáin === [[Flokkur:1451]] [[Flokkur:1451-1460]] loa85pcck9xayk3083yhmr4d2wh8g7q 1976674 1976666 2026-08-27T13:54:21Z Berserkur 10188 1976674 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1448]]|[[1449]]|[[1450]]|[[1451]]|[[1452]]|[[1453]]|[[1454]]| [[1441–1450]]|[[1451–1460]]|[[1461–1470]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} Árið '''1451''' ('''MCDLI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) ==Ísland== * [[Oddur Ásmundsson]] varð lögmaður sunnan og austan. ===Fædd=== ===Dáin=== == Erlendis == * [[7. janúar]] [[Háskólinn í Glasgow]] var stofnaður. Kennsla hófst í dómkirkjunni í borginni. * [[3. febrúar]] - [[Mehmed 2.]] tók við sem Tyrkjasoldán eftir lát föður síns. * [[26. mars]] - [[Konungsríkið Napólí]] og [[Konungsríkið Albanía]] skrifuðu undir varnarsamning. * [[30. júní]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Frakkar endurheimtu [[Bordeaux]] af Englendingum. * [[14. ágúst]] - England og Skotland sömdu um 3 ára vopnahlé í [[Newcastle-upon-Tyne]]. * [[10. september]] - [[Ottómanveldið]] samdi um vopnahlé við [[Konungsríkið Ungverjaland]] og [[Lýðveldið Feneyjar]]. * [[28. október]] - Borgin [[Gent]] hóf uppreisn gegn Filippus, hertoga Búrgund. * (Líklega) - [[Írókesar|Írókesabandalagið]] var stofnað meðal frumbyggjaættbálka í núverandi New York, Pennsylvaníu og Ontaríó og Quebec. === Fædd === * [[22. apríl]] - [[Ísabella 1. af Kastilíu]], drottning Kastilíu (d. [[1504]]) * [[30. október]] - [[Kristófer Kólumbus]] landkönnuður (d. [[1506]]). === Dáin === [[Flokkur:1451]] [[Flokkur:1451-1460]] 3at2lf1y2erartnacc1lmt61lwkuf9m 1976675 1976674 2026-08-27T13:54:46Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1976675 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1448]]|[[1449]]|[[1450]]|[[1451]]|[[1452]]|[[1453]]|[[1454]]| [[1441–1450]]|[[1451–1460]]|[[1461–1470]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} Árið '''1451''' ('''MCDLI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) ==Ísland== * [[Oddur Ásmundsson]] varð lögmaður sunnan og austan. ===Fædd=== ===Dáin=== == Erlendis == * [[7. janúar]] - [[Háskólinn í Glasgow]] var stofnaður. Kennsla hófst í dómkirkjunni í borginni. * [[3. febrúar]] - [[Mehmed 2.]] tók við sem Tyrkjasoldán eftir lát föður síns. * [[26. mars]] - [[Konungsríkið Napólí]] og [[Konungsríkið Albanía]] skrifuðu undir varnarsamning. * [[30. júní]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Frakkar endurheimtu [[Bordeaux]] af Englendingum. * [[14. ágúst]] - England og Skotland sömdu um 3 ára vopnahlé í [[Newcastle-upon-Tyne]]. * [[10. september]] - [[Ottómanveldið]] samdi um vopnahlé við [[Konungsríkið Ungverjaland]] og [[Lýðveldið Feneyjar]]. * [[28. október]] - Borgin [[Gent]] hóf uppreisn gegn Filippus, hertoga Búrgund. * (Líklega) - [[Írókesar|Írókesabandalagið]] var stofnað meðal frumbyggjaættbálka í núverandi New York, Pennsylvaníu og Ontaríó og Quebec. === Fædd === * [[22. apríl]] - [[Ísabella 1. af Kastilíu]], drottning Kastilíu (d. [[1504]]) * [[30. október]] - [[Kristófer Kólumbus]] landkönnuður (d. [[1506]]). === Dáin === [[Flokkur:1451]] [[Flokkur:1451-1460]] lmxv1sq8mk3zz0z8tihsyvw78rkt6zv 0 25360 1976677 1905386 2026-08-27T14:12:18Z Berserkur 10188 1976677 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1447]]|[[1448]]|[[1449]]|[[1450]]|[[1451]]|[[1452]]|[[1453]]| [[1431–1440]]|[[1441–1450]]|[[1451–1460]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Medalj över Kristian I, Nordisk familjebok.png|thumb|right|Kristján 1. Danakonungur.]] Árið '''1450''' ('''MCDL''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[27. nóvember]] - [[Langaréttarbót]] gerð í [[Kaupmannahöfn]] af [[Kristján 1.|Kristjáni]] konungi 1. Tilgangur hennar var að koma á frið og lögum í landinu og þar er bann lagt við ribbaldaskap, ránsferðum og gripdeildum, fjölmennum yfirreiðum valdssmanna og fleiru slíku og mönnum bannað að halda „manndrápara, biskupsdrápara, prestadrápara, kirknabrjóta og kirknaþjófa". * [[30. nóvember]] - [[Torfi Arason]] fékk [[riddari|riddarabréf]] hjá Kristjáni 1. Danakonungi. * [[Jón Þorkelsson (ábóti)|Jón Þorkelsson]] varð ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]]. ===Fædd=== * [[Solveig Björnsdótti]], hefðarkona (d. [[1495]]). ===Dáin=== * [[Þorsteinn (ábóti í Helgafellsklaustri)|Þorsteinn]] ábóti í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]]. == Erlendis == * [[26. febrúar]] - [[Francesco Sforza]] sat um [[Mílanó]] og sigraði borgina. Hann varð hertogi veldis sem ríkti í öld, [[Hertogadæmið Mílanó]]. * [[2. ágúst]] - [[Kristján 1.]] krýndur [[konungur Noregs]] í [[Niðarósdómkirkja|Niðarósdómkirkju]] af [[Marcellus (d. 1460)|Marcellusi]] Skálholtsbiskupi. Samningur gerður um að [[Noregur]] og [[Danmörk]] skyldu lúta sama konungi að eilífu og að ríkin skyldu hafa jafna stöðu. * [[12. ágúst]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[Cherbourg]], síðasta vígi [[England|Englendinga]] í [[Normandí]], gafst upp fyrir [[Frakkland|Frökkum]]. * [[19. september]] - Keisarinn Yingzong sneri aftur til Kína ([[Mingveldið]]) eftir að hafa verið í gíslingu Mongóla. * [[3. nóvember]] - [[Háskólinn í Barcelona]] stofnaður. * [[23. nóvember]] - Albanir hrökktu um 100.000 Ottóman-hermenn frá landi sínu. * [[Jóhannes Gutenberg|Jóhann Gutenberg]] fékk lán til stofnunar [[prentsmiðja|prentsmiðju]] sinnar hjá Jóhanni Fust í [[Mainz]] og setti prentáhöld sín að veði. Yfirleitt er þetta ár talið upphafsár [[Prentun|prentlistarinnar]]. * [[Machu Picchu]], háfjallastaður Inka var hugsanlega í byggingu. ===Fædd=== * [[Bartolomeu Dias]], portúgalskur landkönnuður (d. [[29. maí]] [[1500]]). * (sennilega) - [[Hieronymus Bosch]], hollenskur listmálari (d. [[1516]]). ===Dáin=== * [[9. febrúar]] - [[Agnes Sorel]], ástkona [[Karl 7. Frakkakonungur|Karls 7.]] Frakkakonungs (f. [[1421]]). * [[18. júlí]] - [[Frans 1. af Bretagne|Frans 1.]], hertogi af Bretagne (f. [[1414]]). * [[Bengt Jönsson Oxenstierna]], sænskur aðalsmaður (f. ca. [[1390]]) [[Flokkur:1450]] [[Flokkur:1441-1450]] 7bvzo0bleb86nn2yj3rl4kns054qmbe 0 25424 1976767 1946610 2026-08-28T10:30:15Z Berserkur 10188 1976767 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1446]]|[[1447]]|[[1448]]|[[1449]]|[[1450]]|[[1451]]|[[1452]]| [[1431–1440]]|[[1441–1450]]|[[1451–1460]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:King Christian I of Denmark and Queen Dorothea.jpg|thumb|right|[[Kristján 1.]] Danakonungur og [[Dóróthea af Brandenborg|Dóróthea]] drottning.]] Árið '''1449''' ('''MCDXLIX''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[17. júní]] - [[Danmörk]] og [[England]] gerðu með sér samning sem gerði Englendingum áfram kleift að sigla til Íslands að fengnu sérstöku leyfi. * [[20. nóvember]] - [[Karl Knútsson Bonde]] Svíakonungur var krýndur [[Noregskonungar|konungur Noregs]] og þar með [[Konungar Íslands|Íslands]] í [[Þrándheimur|Þrándheimi]]. Konungstign hans entist þó ekki nema fram á næsta ár, þá var Kristján 1. hylltur konungur. * [[Gottskálk Keniksson]] fékk umboð erkibiskups yfir Skálholtsstól þótt páfi hefði skipað [[Marcellus (d. 1460)|Marcellus]] biskup í [[Skálholtsbiskupar|Skálholti]]. ;Fædd ;Dáin == Erlendis == * [[6. janúar]] - [[Konstantín 9.]] krýndur síðasti keisari [[Austrómverska keisaradæmið|Austrómverska keisaradæmisins]]. * [[7. apríl]] - [[Felix V]], síðasti [[mótpáfi]]nn, sagði af sér. * [[19. apríl]] - [[Nikulás V]] var kjörinn páfi á [[kirkjuþingið í Basel|kirkjuþinginu í Basel]]. * [[4. júní]] - [[Eiríkur af Pommern]] lét Svíum eftir [[Gotland]]. * [[16. júlí]] - [[Hinrik 6. Englandskonungur]] setti 7 ára bann á hollenskar vörur til Englands. * [[28. október]] - [[Kristján 1.]] var krýndur [[konungur Danmerkur]] og giftist [[Dóróthea af Brandenborg|Dórótheu af Brandenborg]], ekkju [[Kristófer af Bæjaralandi|Kristófers af Bæjaralandi]]. * [[1. september]] - Mongólar sigruðu kínverskan her [[Mingveldið|Mingveldisins]] og hnepptu Xingzong keisara í varðhald. * [[29. október]] - [[Hundrað ára stríðið]]: [[England|Enska]] setuliðið í [[Rúðuborg]] gafst upp fyrir her [[Karl 7. Frakkakonungur|Karls 7. Frakkakonungs]]. * [[20. nóvember]] - [[Karl Knútsson Bonde]], [[konungur Svíþjóðar]], var krýndur [[konungur Noregs]]. ;Fædd * [[1. janúar]] - [[Lorenzo de' Medici]], ítalskur stjórnmálamaður (d. [[1492]]). * [[21. október]] - [[Georg Plantagenet]], hertogi af Clarence, bróðir [[Játvarður 4.|Játvarðar 4.]] og [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharðs 3.]] Englandskonunga (d. 1478). * [[Domenico Ghirlandaio]], ítalskur listmálari (d. [[1494]]). ;Dáin * [[19. febrúar]] - [[Elinóra af Aragóníu]], drottning [[Portúgal]]s, kona [[Játvarður Portúgalskonungur|Játvarðar]] Portúgalskonungs (f. [[1402]]). * [[13. ágúst]] - [[Lúðvík 4. kjörfursti af Pfalz|Lúðvík 4.]], kjörfursti af Pfalz (f. [[1424]]). [[Flokkur:1449]] [[Flokkur:1441-1450]] dgwydw2pzamlj63p6yer37xh79yexeo 0 25425 1976771 1905390 2026-08-28T10:53:12Z Berserkur 10188 1976771 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1445]]|[[1446]]|[[1447]]|[[1448]]|[[1449]]|[[1450]]|[[1451]]| [[1431–1440]]|[[1441–1450]]|[[1451–1460]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Carl II of Sweden 15th century by Bernt Notke 1982 .jpg|thumb|right|[[Karl Knútsson Bonde]], ríkisstjóri og síðar konungur Svíþjóðar.]] Árið '''1448''' ('''MCDXLVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[15. apríl]] - [[Marcellus (d. 1460)|Marcellus]] de Niveriis skipaður [[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]]. Hann kom þó aldrei til landsins. * [[Guðmundur Arason ríki]] á Reykhólum sigldi til Englands og kom ekki aftur. ===Fædd=== ===Dáin=== * Desember - [[Jón Sigurðsson (biskup)|Jón Sigurðsson]] Skálholtsbiskup. * (líklega) - [[Guðmundur Arason ríki]] á Reykhólum. == Erlendis == * [[4. mars]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] setti fé til höfuðs albanska leiðtoganum [[Skanderbeg]]. * [[16. mars]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Englendingar gáfust upp fyrir Frökkum við [[Le Mans]]. * [[19. mars]] - Hermenn Konungsríkisins Kastilía töpuðu orrustu gegn Emíratinu Granada og misstu um 600 hermenn. * [[20. júní]] - [[Karl Knútsson Bonde]] var kjörinn konungur [[Svíþjóð]]ar. * [[29. júlí]] - Sænskir hershöfðingjar réðust inn í [[Gotland]] sem var á valdi Danmerkur og [[Eiríkur af Pommern|Eiríks af Pommern]]. Árásinni var hrundið. * [[31. júlí]] - Albanir gáfust upp fyrir Ottómönum við Svetigrad eftir 10 vikna umsátur. * [[3. september]] - [[Hússítar]] náðu yfirráðum yfir [[Prag]]. * [[28. september]] - [[Kristján 1.]] var hylltur konungur Danmerkur. Þar með tók [[Aldinborgarætt]] við völdum. * [[4. október]] - Albanía og Lýðveldið Feneyjar sömdu um frið. * [[20. október]] - [[Tyrkland|Tyrkir]] unnu sigur á [[Ungverjaland|Ungverjum]] undir forystu [[Janos Hunyadi]] í orrustu í Kósovó. * [[28. október]] - [[Kristján 1.]] var hylltur konungur [[Danmörk|Danmerkur]] á landsþingi í [[Viborg]]. * [[Nikulás V]] páfi byrjaði að flytja bókasafn páfastóls í [[Vatíkanið]]. [[Bókasafn Vatíkansins]] var þó ekki formlega stofnað fyrr en [[1475]]. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[6. janúar]] - [[Kristófer af Bæjaralandi]], konungur Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar (f. [[1416]]). * [[31. oktober]] - [[Jóhannes 8. Palæologos]], keisari austurrómverska ríkisins. [[Flokkur:1448]] [[Flokkur:1441-1450]] 0kc1vlpoi4n2lg140wq31i1jl6sn3db 1976772 1976771 2026-08-28T10:55:31Z Berserkur 10188 /* Erlendis */ 1976772 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1445]]|[[1446]]|[[1447]]|[[1448]]|[[1449]]|[[1450]]|[[1451]]| [[1431–1440]]|[[1441–1450]]|[[1451–1460]]| [[14. öldin]]|[[15. öldin]]|[[16. öldin]]| }} [[Mynd:Carl II of Sweden 15th century by Bernt Notke 1982 .jpg|thumb|right|[[Karl Knútsson Bonde]], ríkisstjóri og síðar konungur Svíþjóðar.]] Árið '''1448''' ('''MCDXLVIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[15. apríl]] - [[Marcellus (d. 1460)|Marcellus]] de Niveriis skipaður [[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]]. Hann kom þó aldrei til landsins. * [[Guðmundur Arason ríki]] á Reykhólum sigldi til Englands og kom ekki aftur. ===Fædd=== ===Dáin=== * Desember - [[Jón Sigurðsson (biskup)|Jón Sigurðsson]] Skálholtsbiskup. * (líklega) - [[Guðmundur Arason ríki]] á Reykhólum. == Erlendis == * [[4. mars]] - [[Lýðveldið Feneyjar]] setti fé til höfuðs albanska leiðtoganum [[Skanderbeg]]. * [[16. mars]] - [[Hundrað ára stríðið]]: Englendingar gáfust upp fyrir Frökkum við [[Le Mans]]. * [[19. mars]] - Hermenn [[Konungsríkið Kastilía|Konungsríkisins Kastilíu]] töpuðu orrustu gegn Emíratinu Granada nærri [[Malaga]] og misstu um 600 hermenn. * [[20. júní]] - [[Karl Knútsson Bonde]] var kjörinn konungur [[Svíþjóð]]ar. * [[29. júlí]] - Sænskir hershöfðingjar réðust inn í [[Gotland]] sem var á valdi Danmerkur og [[Eiríkur af Pommern|Eiríks af Pommern]]. Árásinni var hrundið. * [[31. júlí]] - Albanir gáfust upp fyrir Ottómönum við Svetigrad eftir 10 vikna umsátur. * [[3. september]] - [[Hússítar]] náðu yfirráðum yfir [[Prag]]. * [[28. september]] - [[Kristján 1.]] var hylltur konungur Danmerkur. Þar með tók [[Aldinborgarætt]] við völdum. * [[4. október]] - Albanía og Lýðveldið Feneyjar sömdu um frið. * [[20. október]] - [[Tyrkland|Tyrkir]] unnu sigur á [[Ungverjaland|Ungverjum]] undir forystu [[Janos Hunyadi]] í orrustu í Kósovó. * [[28. október]] - [[Kristján 1.]] var hylltur konungur [[Danmörk|Danmerkur]] á landsþingi í [[Viborg]]. * [[Nikulás V]] páfi byrjaði að flytja bókasafn páfastóls í [[Vatíkanið]]. [[Bókasafn Vatíkansins]] var þó ekki formlega stofnað fyrr en [[1475]]. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[6. janúar]] - [[Kristófer af Bæjaralandi]], konungur Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar (f. [[1416]]). * [[31. oktober]] - [[Jóhannes 8. Palæologos]], keisari austurrómverska ríkisins. [[Flokkur:1448]] [[Flokkur:1441-1450]] fhlnqce7bykef2kifmnunlyzve0dqwr 0 25562 1976683 1753827 2026-08-27T14:33:52Z Berserkur 10188 1976683 wikitext text/x-wiki [[mynd:Megas_og_Spilverki%C3%B0_-_Svart-hv%C3%ADt_mynd_-_730x497_pixel%2C_file_size_72_KB.jpg|thumb|Megas og Spilverk þjóðanna]] '''Á bleikum náttkjólum''' er [[hljómplata]] sem [[Megas]] gaf út árið [[1977]] í samstarfi við [[Spilverk Þjóðanna]]. Það var [[Jóhann Páll Valdimarsson]] bókaútgefandi sem fékk [[Megas]] til að ganga í eina sæng með [[Spilverk þjóðanna|Spilverki Þjóðanna]] og skapa '''Á bleikum náttkjólum'''. [[Egill Ólafsson]] fékk kjallara á [[Bergstaðastræti]]nu lánaðan hjá tengdaföður sínum til æfinga og þar vörðu hljómlistarmennirnir sumrinu í að stilla saman strengi. Upptökur fóru fram í Hljóðrita í Hafnarfirði og hófust þær yfirleitt seinni part kvölds. Þegar spurðist út hvað væri í gangi, vakti það furðu margra að þessir listamenn störfuðu saman því þeir þóttu nokkuð ólíkir. Ýmsir sem þekktu til birtust í stúdíóinu til að sannreyna orðróminn og gefa góð ráð. Auk Spilverksins komu nokkrir aðrir tónlistarmenn að gerð plötunnar svo sem [[Karl Sighvatsson]]. Útlit plötunnar sá [[Kristján Kristjánsson (myndlistarmaður)|Kristján Kristjánsson]] um. Á framhlið plötunnar er þrívíddar [[collage]] þar sem stuðst er að nokkru við texta plötunnar í táknmyndum en einnig spilar tíðarandinn inn í myndverkið. Þegar platan kom út var gerð sjónvarpsauglýsing sem tekin var upp í [[Iðnó]] en hún var stöðvuð eftir tvær birtingar vegna ósæmilegs innihalds. Einnig kom platan út á snældu og fylgdi þar aukalag sem ekki var á plötunni. == Lagalisti == # Heilnæm eftirdæmi # Saga úr sveitinni # Heimspekilegar vangaveltur um þjóðfélagsstöðu # Gamli skrjóðurinn # Útumholtoghólablús # Fátækleg kveðjuorð (til-) # Paradísarfuglinn # Af Síra Sæma # Jón Sívertsen og sjálfstæðisbarningur ísfirskra # Orfeus og Evridís # Við sem heima sitjum #45 # Vögguljóð á tólftu hæð Á sérútgáfu plötunar bættust eftirfarandi lög við: # Hugboð um borgarastyrjöld # Um raungildisendurmat umframstaðreynda # Gamli skrjóðurinn (orgelsversion) # Um raungildisendurmat umframstaðreynda (demó) # Brúðarnótt # Þórdísarstofa # Til heiðurs hitaveitunni # Tarzan # Huggun # Heyri ég hljóm [[Mynd:Megas_og_Spilverki%C3%B0_%C3%AD_I%C3%B0n%C3%B3_-730x417pixel72kb.jpeg|thumb|Megas og Spilverk þjóðanna - Sjónvarpsauglýsing]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1977]] [[Flokkur:Megas]] ei0706jaacg369x6ogghwcmkn3em9rr 0 25886 1976762 1928709 2026-08-28T09:29:05Z TKSnaevarr 53243 1976762 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | forskeyti = | nafn = Jonas Gahr Støre | mynd = Prime Minister Gahr Store in April 2025.jpg | titill = [[Forsætisráðherra Noregs]] | stjórnartíð_start = [[14. október]] [[2021]] | stjórnartíð_end = | einvaldur = [[Haraldur 5.]]<br>[[Hákon 8.]] | forveri = [[Erna Solberg]] | myndatexti1 = Støre árið 2025. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1960|8|25}} | fæðingarstaður = [[Ósló]], [[Noregur|Noregi]] | þjóderni = [[Noregur|Norskur]] | maki = {{marriage|Marit Slagsvold|1988}} | stjórnmálaflokkur = [[Verkamannaflokkurinn (Noregur)|Verkamannaflokkurinn]] | börn = 2 | háskóli = [[Sjøkrigsskolen]]<br>[[Sciences Po]]<br>[[London School of Economics]] | undirskrift = Signature of Jonas Gahr Støre.svg }} '''Jonas Gahr Støre''' (fæddur [[25. ágúst]] [[1960]]) er [[Noregur|norskur]] stjórnmálamaður og núverandi [[forsætisráðherra Noregs]]. Støre hefur verið leiðtogi norska [[Verkamannaflokkurinn (Noregur)|Verkamannaflokksins]] frá árinu 2014 og var utanríkisráðherra Noregs í annarri ríkisstjórn [[Jens Stoltenberg]]s frá 2005 til 2012. Støre tók við embætti forsætisráðherra í október árið 2021 eftir þingkosningar mánuðinn áður. ==Æviágrip== Hann gekk í Berg-menntaskólann í [[Ósló]] og hlaut eftir það þjálfun hjá norska sjóhernum. Seinna nam hann [[stjórnmálafræði]] í [[París]] og hóf doktorsnám við [[London School of Economics]] en hætti fljótt við. Þá lá leið hans fyrst til lagadeildar [[Harvard]]-háskóla þar sem hann kenndi í eitt skólaár. Frá [[1986]] til [[1989]] stundaði hann fræðastörf við Norwegian School of Management. Á árunum [[1989]] til [[1995]] starfaði hann sem ráðgjafi hjá forsætisráðuneyti Noregs. Því næst var hann sendiherra Noregs hjá [[Sameinuðu Þjóðirnar|SÞ]] frá [[1995]] til [[1998]]. Á eftir fylgdi staða hjá [[Alþjóðaheilbrigðisstofnunin]]ni undir [[Gro Harlem Brundtland]]. Því næst var hann ráðinn starfsmannastjóri [[Jens Stoltenberg]]s 2000-1. Jonas vann [[2002]] til [[2003]] hjá norsku hugveitunni ''Econ Analyse'' og [[2003]] til [[2005]] sem framkvæmdastjóri norska Rauða krossins. Norska vinstriblokkin vann sigur í þingkosningum í september árið 2021.<ref>{{Vefheimild|titill=Vinstriblokkin hafði betur í Noregi|url=https://www.ruv.is/frett/2021/09/13/vinstriblokkin-hafdi-betur-i-noregi|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2021|mánuður=13. september|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=13. september|höfundur=Ingvar Þór Björnsson}}</ref> Støre tók við af Ernu Solberg sem forsætisráðherra Noregs þann 14. október og myndaði [[minnihlutastjórn]] Verkamannaflokksins og [[Miðflokkurinn (Noregur)|Miðflokksins]].<ref>{{Vefheimild|titill=Minnihlutastjórn sem getur ekki valið leikfélaga|url=https://www.ruv.is/frett/2021/10/14/minnihlutastjorn-sem-getur-ekki-valid-leikfelaga|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2021|mánuður=14. október|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=14. október|höfundur=Arnhildur Hálfdánardóttir}}</ref> Verkamannaflokkurinn tapaði fylgi fyrstu árin eftir að Støre varð forsætisráðherra. Í sveitastjórnarkosningum árið 2023 lenti Verkamannaflokkurinn í öðru sæti og var þetta í fyrsta skipti í tæpa öld sem flokkurinn hlaut ekki flest atkvæði.<ref>{{Vefheimild|titill=Ekki lengur í fyrsta sæti eftir 99 ár – hægri sveifla í Noregi|url=https://vardberg.is/frettir/ekki-lengur-i-fyrsta-saeti-eftir-99-ar-haegri-sveifla-i-noregi/|útgefandi=[[Varðberg]]|dags=12. september 2023|skoðað=20. október 2023}}</ref> Ríkisstjórn Støre sprakk þann 30. janúar 2025 vegna ósættis milli Verkamannaflokksins og Miðflokksins um innleiðingu [[Fjórði orkupakkinn|fjórða orkupakka]] Evrópusambandsins, sem Verkamannaflokkurinn vildi innleiða í norskan rétt samkvæmt [[EES]]-samstarfinu en Miðflokkurinn ekki.<ref>{{Vefheimild|titill=Norska stjórnin sprungin: Ósátt um orkumál og valdframsal til ESB|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2025/01/30/norska_stjornin_sprungin_osatt_um_orkumal_og_valdfr/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=30. janúar 2025|skoðað=31. janúar 2025}}</ref> Støre var endurkjörinn formaður Verkamannaflokksins án mótframboðs 3. apríl 2025. Flokkurinn hafði þá rétt úr kútnum í skoðanakönnunum eftir að Miðflokkurinn yfirgaf stjórnina.<ref>{{Vefheimild|titill=Støre endurkjörinn formaður Verkamannaflokksins|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-04-03-store-endurkjorinn-formadur-verkamannaflokksins-440729|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 3. apríl 2025 |skoðað=4. apríl 2025|höfundur=Þorgils Jónsson}}</ref> Í þingkosningum sem haldnar voru í Noregi 8. september 2025 viðhélt norska vinstriblokkin naumum meirihluta þingsæta. Verkamannaflokkurinn hlaut um 28,2% atkvæðanna.<ref>{{Vefheimild|titill=Jonas Gahr Støre lýsir yfir sigri í þingkosningunum |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-09-08-jonas-gahr-store-lysir-yfir-sigri-i-thingkosningunum-452982|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 8. september 2025 |skoðað=9. septembre 2025|höfundur=Guðmundur Atli Hlynsson}}</ref> ==Tenglar== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla|fyrir=[[Erna Solberg]]|titill=[[Forsætisráðherra Noregs]]|frá=[[14. október]] [[2021]]|til=|eftir=Enn í embætti}} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Noregs}} {{DEFAULTSORT:Støre, Jonas Gahr}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Noregs]] [[Flokkur:Utanríkisráðherrar Noregs|Støre, Jonas Gahr]] {{fe|1960|Støre, Jonas Gahr}} 3peamqglwe28xkqb486h6b79jhjwhek 0 27501 1976684 1976537 2026-08-27T14:34:31Z Berserkur 10188 1976684 wikitext text/x-wiki '''''Drög að sjálfsmorði''''' er tónleikaplata sem [[Megas]] gaf út árið [[1979]]. Þegar hann ákvað að taka upp Drög að sjálfsmorði, sem átti að fylgja „konseptalbúmaelítunni“ á þeim tíma var ekki til nægt fjármagn til að taka hana upp í [[stúdíó]]i og þess vegna var hún hljóðrituð á tvennum tónleikum, sem haldnir voru í [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|MH]] 3. nóv 1978 við góðar undirtektir. Hljóðfæraleikarar á plötunni fyrir utan Megas eru Björgvin Gíslason, Guðmundur Ingólfsson, Lárus Grímsson, Pálmi Gunnarsson og Sigurður Karlsson. Eftir DAS hvarf Megas í nokkurn tíma og uppi voru sögusagnir um að hann hefði [[sjálfsmorð|stytt sér aldur]].<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/3383473?iabr=on|titill="Sjálfsmorðið er eftirminnilegast|höfundur=BÁ|útgefandi=Reykjaprent h/f|mánuður=desember|ár=1978|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2026}}</ref> == Lagalisti == Plata eitt: # Forleikur # Ef þú smælar framan í heiminn # Gleymdur tími # Grísalappalísa # Formsatriði var ekki fullnægt # Skríddu ofaní öskutunnuna # Þjóðvegaræningi á krossgötum # Fatamorgana á flæðiskerinu # Ekkert er útilokað Plata tvö: # Í skotgröfinni # Aðeins draumur # Ég horfi niður # Þegar lyfturnar í blokkinni bila # Ódisseifur snýr aftur # Pan & pípan # Um ástir & örlög Eyjólfs bónda 2: heim # Frægur sigur # Hvell-Geiri # Sláið hjartans hörpustrengi == Hljóðfæraleikur == Sjálfsmorðssveitin; *Björgvin Gíslason – gítarar *Guðmundur Ingólfsson – harmonikka, píanó og rafmagnspíanó *Lárus Grímsson – orgel, hljómborð, flautur og tambúrína *Pálmi Gunnarsson – bassi *Sigurður Karlsson – trommur, ásláttur og slagverk Hljóðblöndun í sal annaðist Magnús Kjartansson. Upptöku annaðist Hljóðriti. Stjórnandi upptöku var Anthony Cook. Honum til aðstoðar voru Gunnar Smári Helgason og Jón Þór Sveinbjörnsson. Engar viðbótarupptökur fóru fram að hljómleikunum loknum. Hljómblöndun: Anthony Cook & aðstandendur. Móðurskurður: Pye, Lundúnum. Pressun: CBS, Haarlem. Umslag: Iðunn & Prisma Ljósmyndir: Loftur Ásgeirsson og Leifur Rögnvaldsson {{Stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] Iðunn [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1979]] cddfbcfgo6dwoojc8e6lru6hwvnplzg 1976685 1976684 2026-08-27T14:34:42Z Berserkur 10188 1976685 wikitext text/x-wiki '''''Drög að sjálfsmorði''''' er tónleikaplata sem [[Megas]] gaf út árið [[1979]]. Þegar hann ákvað að taka upp Drög að sjálfsmorði, sem átti að fylgja „konseptalbúmaelítunni“ á þeim tíma var ekki til nægt fjármagn til að taka hana upp í [[stúdíó]]i og þess vegna var hún hljóðrituð á tvennum tónleikum, sem haldnir voru í [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|MH]] 3. nóv 1978 við góðar undirtektir. Hljóðfæraleikarar á plötunni fyrir utan Megas eru Björgvin Gíslason, Guðmundur Ingólfsson, Lárus Grímsson, Pálmi Gunnarsson og Sigurður Karlsson. Eftir DAS hvarf Megas í nokkurn tíma og uppi voru sögusagnir um að hann hefði [[sjálfsmorð|stytt sér aldur]].<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/3383473?iabr=on|titill="Sjálfsmorðið er eftirminnilegast|höfundur=BÁ|útgefandi=Reykjaprent h/f|mánuður=desember|ár=1978|mánuðurskoðað=ágúst|árskoðað=2026}}</ref> == Lagalisti == Plata eitt: # Forleikur # Ef þú smælar framan í heiminn # Gleymdur tími # Grísalappalísa # Formsatriði var ekki fullnægt # Skríddu ofaní öskutunnuna # Þjóðvegaræningi á krossgötum # Fatamorgana á flæðiskerinu # Ekkert er útilokað Plata tvö: # Í skotgröfinni # Aðeins draumur # Ég horfi niður # Þegar lyfturnar í blokkinni bila # Ódisseifur snýr aftur # Pan & pípan # Um ástir & örlög Eyjólfs bónda 2: heim # Frægur sigur # Hvell-Geiri # Sláið hjartans hörpustrengi == Hljóðfæraleikur == Sjálfsmorðssveitin; *Björgvin Gíslason – gítarar *Guðmundur Ingólfsson – harmonikka, píanó og rafmagnspíanó *Lárus Grímsson – orgel, hljómborð, flautur og tambúrína *Pálmi Gunnarsson – bassi *Sigurður Karlsson – trommur, ásláttur og slagverk Hljóðblöndun í sal annaðist Magnús Kjartansson. Upptöku annaðist Hljóðriti. Stjórnandi upptöku var Anthony Cook. Honum til aðstoðar voru Gunnar Smári Helgason og Jón Þór Sveinbjörnsson. Engar viðbótarupptökur fóru fram að hljómleikunum loknum. Hljómblöndun: Anthony Cook & aðstandendur. Móðurskurður: Pye, Lundúnum. Pressun: CBS, Haarlem. Umslag: Iðunn & Prisma Ljósmyndir: Loftur Ásgeirsson og Leifur Rögnvaldsson {{Stubbur|tónlist}} [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1979]] qhgqir1vi6dp9tu0hl7b3ur6gbxnbgy 0 29710 1976731 1961144 2026-08-28T00:01:11Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976731 wikitext text/x-wiki {{Hlutleysi|sjá [[Spjall:Íslam|spjallsíðu]]. Vinsamlegast ekki taka út merkið fyrr en deila er til lykta leidd}} <onlyinclude> '''Íslam''' ([[arabíska]] الإسلام ''al-islām'' {{framburður|Ar-al islam.ogg}}), einnig nefnt '''múhameðstrú''', er [[eingyðistrú]] og er [[guð]] þeirra nefndur [[Allah]] á [[arabíska|arabísku]] og rekur uppruna sinn til arabíska spámannsins [[Múhameð]]s sem var uppi á 6. og 7. öld eftir Krist. Fylgjendur íslams kallast ''múslimar''. Íslam er af [[Abrahamísk trúarbrögð|abrahamískum stofni]] og talin næst fjölmennustu [[trúarbrögð]] [[Jörðin|heims]] á eftir [[kristni]]. Í samanburði við önnur trúarbrögð á íslam einna mest skylt við kristni og sækir ýmislegt til [[Gyðingdómur|gyðingdóms]] þar sem lifað er eftir reglum svo sem hvað varðar matarvenjur, föstu á ákveðnum tímum, umskurn á kynfærum, reglulegar bænir og fleira. Margir trúarsiðir í íslam eru upprunnir úr heiðnum trúarbrögðum araba frá því fyrir tíma Múhameðs. Íslam er ekki einungis trúarbrögð heldur er þeim oft lýst sem allsherjar lífsreglum sem taka til allra þátta lífs múslima, bæði félagslegra, efnahagslegra, siðferðislegra og andlegra.<ref>''Islam í stuttu máli'', Grein á vefsíðu Félags íslenskra múslima, http://www.islam.is/index.php?option=com_content&view=article&id=6&Itemid=3&lang=is {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021020/http://www.islam.is/index.php?option=com_content&view=article&id=6&Itemid=3&lang=is |date=2016-03-05 }}. Skoðað 3.10.2009.</ref> Stjórnskipan, réttarfar, löggjöf, refsingar og almennar lífsvenjur múslima taka mið af trúartextum íslams og lífi spámannsins Múhameðs. Íslam er stundum nefnd múhameðstrú á [[íslenska|íslensku]]. Samsvarandi heiti voru notuð í flestum Evrópumálum en eru nú óðum á undanhaldi. Ástæðan er sú að [[múslimi|múslimar]] (fylgjendur íslam) álíta [[hugtak]]ið „múhameðstrú“ villandi þar sem Múhameð er spámaður en ekki [[Guð]]. == Múslimar == [[file:Supplicating Pilgrim at Masjid Al Haram. Mecca, Saudi Arabia.jpg|thumb|right| múslimi maður að biðja]] Múslimar ([[arabíska]]: مسلم) eru fylgjendur íslams, en orðið þýðir bókstaflega sá sem „sýnir undirgefni“ eða „hlýðir“ Guði. Þeir fylgja leiðsögn Múhammeðs spámanns en þeir trúa á Guð og tilbiðja Guð, skapara alheimsins. Múslimi trúir að Guð sé einn (án milliliða) og þess vegna verðskuldar aðeins Guð (Allah á Arabísku) tilbeiðslu. Hann trúir líka að Guð hafi sent öllum þjóðum jarðar þessi skilaboð gegnum spámenn ([[Adam]], [[Nói|Nóa]], [[Abraham]], [[Móses]] og [[Jesús]], auk Múhammeðs) og að í Kóraninum sé lokaopinberun Guðs til manna. Múslimi lifir í undirgefni við vilja Guðs því hann trúir að með þessum hætti öðlist hann innri frið og hamingju í þessu lífi og ekki síst eftir dauða, í himnaríki. === Orðsifjar === Á [[Arabíska|arabísku]] kemur orðið „múslimi“ úr þriggja stafa rótinni S-L-M, sem hefur merkinguna „friðsamleg undirgefni; að gefa sig; að hlýða; friður“. Önnur arabísk orð sem eru dregin af S-L-M rótinni: ''Islām'' sem þýðir „undirgefni/hlýðni“, það er að segja undirgefni við Guð. Múslimar greinast í mörg [[trúfélög múslima|trúfélög]], langstærst þeirra eru [[sjía]]-múslimar og [[súnní]]-múslimar. Bænahús múslima heita [[Moska|moskur]]. Talið er að fjöldi múslima í heiminum í dag sé 1,57 milljarðar, þar af búa 38 milljónir múslima í Evrópu og 2,4 milljónir í Bandaríkjunum.<ref>''A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population'', The Pew Forum on Religion and Public Life, október 2009, http://pewforum.org/docs/?DocID=451 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100417050431/http://pewforum.org/docs/?DocID=451 |date=2010-04-17 }}, skoðað 17.10.2009</ref> [[Íslam á Íslandi|Múslimar á Íslandi]] eru um 1300 samkvæmt [[Hagstofa Íslands|Hagstofu Íslands]].<ref>Hagstofa Íslands, http://www.hagstofa.is, skoðað 19.10.2009</ref></onlyinclude> == Orðsifjar == Á arabísku kemur orðið ''Islām'' úr þriggja stafa rótinni ''S-L-M'', sem hefur merkinguna „undirgefni; að gefa sig; að hlýða“.<ref>{{cite web |url=http://www.usc.edu/dept/MSA/notislam/misconceptions.html#HEADING1 |title=USC-MSA Compendium of Muslim Texts |access-date=2016-03-16 |archive-date=2008-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080914142504/http://www.usc.edu/dept/MSA/notislam/misconceptions.html#HEADING1 |url-status=dead }}</ref> Islām þýðir bókstaflega „undirgefni/hlýðni,“ það er að segja undirgefni við [[Allah]], sem er nafn guðs í íslam. Önnur arabísk orð sem eru dregin af S-L-M rótinni: * Salām, þýðir „friður“, og er algengt að heilsast með þessu ávarpi * Muslim, fylgjandi íslam, þýðir sá sem „sýnir undirgefni“ eða „hlýðir“ Guði. == Trú == Múslímar trúa því að Guð (á arabísku ''[[Allah]]''; einnig á [[arameísku]] ''Alaha'') hafi opinberað boðskap sinn til manna fyrir [[Múhameð]] [[spámaður|spámanni]] sem uppi var í [[Arabía|Arabíu]] [[570]]-[[632]] (samkvæmt [[Gregoríanskt tímatal|gregoríanska tímatalinu]]). Þeir trúa því einnig að aðrir [[spámaður|spámenn]] Guðs, þar á meðal [[Adam og Eva|Adam]], [[Nói]], [[Abraham]], [[Móses]] og [[Jesús]] (sem þeir kalla [[Isa]]) hafi fengið opinberanir frá honum. Múslimar trúa því að Múhameð sé síðasti og mesti spámaðurinn eða „innsiglið“. Opinberanir hans munu endast fram að [[Dómsdagur|Dómsdegi]]. [[Mynd:Mohammed kaaba 1315.jpg|thumb|Elsta mynd sem til er af Múhameð]] Aðalrit múslíma er ''[[Kóraninn]]'' en þeir trúa því að hann hafi verið skrifaður af Múhameð beint eftir [[Gabríel (engill)|Gabríel]] [[Erkiengill|erkiengli]] samkvæmt boði Guðs. ''Kóraninn'' er samkvæmt múslímum óbrengluð orð Guðs (ólíkt [[Biblían|Biblíu]] [[Kristni|kristinna]] manna, sem á að vera texti venjulegra manna innblásinn af Guði) og var opinberaður á arabísku. Mikið er lagt upp úr því í samfélögum múslima að fólk geti lesið (og helst talað) arabísku og þar með lesið ''Kóraninn'' á frummáli. Múslimar trúa því að hluti af [[Guðspjall|guðspjöllunum]], [[Torah]] og spádómabækur Gyðinga hafi, þrátt fyrir heilagan uppruna þeirra, verið vantúlkaðar og þær misfarist af manna völdum. Frá þessu sjónarhorni er Kóraninn leiðrétting á heilögum ritum Gyðinga og kristinna manna og lokaopinberun. Múslímar álíta að íslam sé í aðalatriðum sú sama trú sem aðrir spámenn og sendiboðar Guðs hafa opinberað mönnum allt frá Adam og Abraham. Kóraninn kallar Gyðinga og kristna „fólk bókarinnar“. Grundvallartrúarjátningu íslam er að finna í ''[[šahādatān]]'' („tvær erfðaskrár“, á arabísku: لا إله إلا الله ومحمد رسول الله ): ''lā ilāhā illā-llāhu; muhammadur-rasūlu-llāhi''— „Það er enginn guð nema Guð (Allāh); Múhameð er spámaður Guðs (Allah).“ Til að gerast múslimi verður að hafa þessa setningu yfir (á arabísku) og trúa henni í vitna viðurvist. Það er ekki hægt að neyða neinn til að gerast múslimi, einungis sá sem virkilega óskar þess getur orðið það. Fyrir utan Kóraninn eru frásagnirnar um gerðir og ummæli Múhameðs, sem nefndar eru [[hadith]], mikilvægustu undirstoðir trúarskoðana og réttarkerfis múslima. == Fimm stoðir íslam == Íslam hefur fimm stoðir, fimm grundvallaratriði trúarinnar. Staða þeirra er umdeild milli gerða íslam, en í öllum eru þær mikilvægar. Stoðirnar fimm eru: * ''Shahādah (sjahada, trúarjátningin)'' – Yfirlýsing um að það sé enginn guð annar en Allah og Múhameð sé sendiboði hans. * ''Salat ([[Salat - tilbeiðslan|salat]], [[bæn]]in)'' – Það að biðja skuli fimm sinnum á dag og krjúpa í átt að [[Kaaba]] hofinu í [[Mekka]] * ''Sawm (saúm, [[fasta]]n)'' – Að sleppa því að borða, drekka og stunda kynlíf frá dögun til sólseturs í tunglmánuðinum [[Ramadan]]. * ''Zakāt (sakat, [[ölmusa]])'' – Ætlast er til þess að allir múslimar greiði fasta [[Prósenta|prósentu]] sem svo er útdeilt til fátækra. * ''Hajj ([[hadsjí]] (pílagrímsferð)'' – Ætlast er til þess að allir múslimar, svo lengi sem fjárhagur og heilsa leyfi, fari til [[Mekka]] í það minnsta einu sinni um ævina. == Guð == [[Mynd:Allah.svg|thumb|Arabíska orðið ''Allāh'', eða Guð, skrifað með skrautskript.]] Grundvallarhugmynd íslam er að [[Guð]] sé einn og óskiptanlegur (á arabísku ''tawhid''). Íslam er því eingyðistrú. Guð er skapari heimsins og drottnar yfr öllu sem lifir, eins og í kristinni trú. Guð er skilgreindur í Kóraninum, [[Súra|súru]] 112 á þennan hátt: :''Segðu „Hann er Guð, einn og sá eini. Allāh, hinn Eilífi, Allsherjar sjálfvaldur meistari. Hann getur engan og er ekki getinn, og enginn er líkur Honum.“ ([http://www.islam101.com/quran/yusufAli/QURAN/112.htm Yusuf A. Ali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905051127/http://www.islam101.com/quran/yusufAli/QURAN/112.htm |date=2019-09-05 }}). Orðið ''Allāh'' er einnig notað um Guð af arabískumælandi Gyðingum og kristnum. Nafnið Allāh er einungis hægt að nota í eintölu og það hefur ekkert kyn. Múslímar deila ekki hugmynd kristninnar um „[[heilög þrenning|heilaga þrenningu]]“ (samfélag föður og sonar og heilags anda í einum guðdómi). Skurðgoðasmíð er litin hornauga í Kóraninum eins og Biblíunni. Ekki skal gera mynd af Guði, hvorki [[Tvívídd|tví-]] eða [[þrívídd|þrívíða]]. Nöfn Guðs eru 99 talsins í Kóraninum'' en allar súrurnar, utan einnar, hefjast á orðunum: „Í nafni Guðs, hins náðuga, hins miskunnsama“. == Saga == [[Mynd:Age of Caliphs.png|thumb|350 px|Yfirráðasvæði kalífatsins árið 750]] Árið [[610]] fékk [[Múhameð]] (samkvæmt múslimum) kall sitt sem spámaður í helli nokkrum stutt frá Mekka. Honum á þá að hafa verið falið það verkefni að opinbera þann texta sem í dag er kallaður ''Kóraninn'' og boða stranga eingyðistrú þar sem kjarninn var koma dómsdags þar sem fólk yrði reist úr dauðanum, ranglátir myndu brenna í vítislogum Allah en réttlátir hefðu vísa vist í paradís hans. Mikið er til af heimildum um líf Múhameðs og fyrstu ár íslams, færðar í rit einni til tveimur öldum eftir dauða hans. Samtímaheimildir eru helst vers kóranins, en mikið af þeim höfðu verið rituð niður um og eftir dauða Múhameðs. Helstu heimildir, og þær virtustu meðal múslima, eru Kóraninn (sem var fyrst skráð eftir dauða Múhameðs) sjálfur, Hadith textarnir (eða hefðirnar) og Sira (fyrsta ritið um ævi Múhameðs). Ef þessi rit eru lesin í samhengi má sjá glögglega flesta meginatburði á upphafstíma íslams og hvernig og hvers vegna vitranir Múhameðs koma fram. Þetta er mjög frábrugðið sagnfræði kristinna manna, búddista og annarra trúarhópa þar sem lítið er til af sagnfræðilegum heimildum öðrum en trúartextum. Söguhefðir shía og súnnímúslima um upphafstíma íslam er ýmsum atriðum allólíkar og grundvöllur klofnings safnaðanna.<ref>Madelung, Wilferd (1997). The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate. Cambridge University Press. ISBN 0-521-64696-0.</ref> Múhameð fékk fáa fylgismenn í upphafi, og aðallega úr lægri stéttum samfélagsins, en Múhameð sjálfur tilheyrði yfirstéttinni í Mekka, sem meðal annars stjórnaði hofinu Kaba. Árið [[622]] voru Múhameð og fylgismenn hans neyddir til að flýja til borgarinnar [[Medína]]. Í kjölfar þess taka Múhameð og fylgismenn hans upp vopnaða baráttu og herja á yfirstéttina í Mekka og samfélög gyðinga í og kringum Medína. Meðal annars með ránum og mannvígum tókst Múhameð og fylgismönnum hans að beygja undir sig fleiri og fleiri ættbálka á Arabíuskaganum. Þegar Múhameð lést árið [[632]] náði veldi hans og þar með veldi íslam yfir bróðurpart Arabíu. Þegar hann lést tók vinur hans [[Abu Bakr]] við völdum en næstu tveir [[Kalífi|kalífar]] (leiðtogar hins íslamska ríkis) voru skyldmenni Múhameðs. Á þessum tíma stækkaði yfirráðasvæði íslamska ríkisins, sem nefnt hefur verið [[Kalífatið]], mjög mikið og varð að mjög stóru heimsveldi. Fjórði kalífinn var hins vegar tengdasonur Múhameðs, [[Alí ibn Abu Talib]], og deilan um réttmæti valda hans eru undirrótin að skiptingu múslima í [[sjía]] og [[súnní]]. Sjía-múslimar trúa því að þeir sem á undan honum voru hafi verið ólögmætir vegna þess að Múhameð hafi nefnt hann sem eftirmann sinn á dánarbeði sínu, en súnníar eru ósammála þessu. Kalífatið náði hámarki sem eitt ríki um 750. Það klofnaði í fleiri ríki í raun, en hinir nýorðu múslimar [[Tyrkland|Tyrkir]] náðu völdum yfir nokkurn veginn öllu landsvæðinu á elleftu öld með [[Ottómanska veldið|Ottómanska veldinu]]. Fjölmennasta nútímaríki þar sem meirihluti íbúa eru múslimar er [[Indónesía]]. [[Mynd:Islam by country.png|thumb|350 px|Kort sem sýnir áætlað hlutfall múslima eftir löndum. Rauði liturinn táknar hér sjía og sá græni súnní, drekkt litar sýnir hlutfall]] == Tengt efni == * [[Allah]] * [[Múhameð]] * [[Íslam á Íslandi]] * [[Íslam í Evrópu]] * [[Múslimahatur]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.islam.is Vefsíða félags múslima á Íslandi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517102609/http://islam.is/ |date=2014-05-17 }} * [https://www.islam-qa.com/en Islam Question and Answer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222115413/http://islam-qa.com/en |date=2013-12-22 }} * [https://www.islamonline.net Islam Online.net] * [http://www.islamicnetwork.com Islamic Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121235630/http://islamicnetwork.com/ |date=2016-01-21 }} * [https://www.islam.com/ www.islam.com] * [https://www.islamreligion.com The Religion of Islam] * [http://www.understanding-islam.com/ Understanding Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307202240/http://www.understanding-islam.com/ |date=2016-03-07 }} * [http://www.al-islam.com/eng/ Kingdom of Saudi Arabia Ministry of Islamic Affairs, Endowments, Da‘wah and Guidance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101030401/http://al-islam.com/eng |date=2020-11-01 }} * [http://www.islamfortoday.com/ Islam for today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316074434/http://islamfortoday.com/ |date=2016-03-16 }} [[Flokkur:Íslam| ]] cs2v3cprj4hdiutrquxxrkkbdshs33f 0 31048 1976656 1939175 2026-08-27T13:12:28Z MyraMidnight 41218 bæti flottu ættartré 1976656 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Krókódíll | fossil_range = [[trías]] til okkar daga | image = China-Alligator.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'') | ordo = '''''Crocodilia''''' | ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842 | subdivision_ranks = Undirættbálkar | subdivision = * ''[[Eusuchia]]'' * ''[[Protosuchia]]'' † * ''[[Mesosuchia]]'' † * ''[[Sebecosuchia]]'' † * ''[[Thalattosuchia]]'' † }} '''Krókódílaættbálkur''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórra [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]]. {{clade |style=font-size:85%;line-height:85% |label1='''Crocodilia''' |1={{clade |label1=[[Alligatoridae]] |1={{clade |label1=[[Alligatorinae]] |1=''[[Alligator]]'' [[File:Alligator white background.jpg|100 px]] |label2=[[Caimaninae]] |2={{clade |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]] |2={{clade |1=''[[Caiman (genus)|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]] |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]] }} }} }} |label2=[[Longirostres]] |2={{clade |label1=[[Gavialidae]] |1={{clade |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]] |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]] }} |label2=[[Crocodylidae]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]] }} |2={{clade |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]] |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]] }} }} }} }} }} Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: * [[Breiðtrýningaætt|Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'') * [[Langtrýningar|Langtrýninga]] (''[[Gavialidae]]'') - 2 tegundir * [[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'') - 14 tegundir ** [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'') ** [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'') ** [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)'' [[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|left|550px|Útbreiðsla hinna ýmsu krókódílategunda.]] {{ryðja}} ==Tenglar== *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177 Getið þið sagt mér allt um krókódíla? - Vísindavefurinn] {{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaættbálkur]] hmsp0kxj3t9dmjz2vdag7xse4o2o80l 1976658 1976656 2026-08-27T13:19:07Z MyraMidnight 41218 lauma inn upplýsingum frá krókódíll greininni sem var breytt í endurbeiningu. 1976658 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Krókódíll | fossil_range = [[trías]] til okkar daga | image = China-Alligator.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'') | ordo = '''''Crocodilia''''' | ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842 | subdivision_ranks = Undirættbálkar | subdivision = * ''[[Eusuchia]]'' * ''[[Protosuchia]]'' † * ''[[Mesosuchia]]'' † * ''[[Sebecosuchia]]'' † * ''[[Thalattosuchia]]'' † }} '''Krókódílaættbálkur''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórra [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]]. Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Þannig er til dæmis krókódíll að nafni Mr. Freshy í ástralska dýragarðinum 130 ára. {{clade |style=font-size:85%;line-height:85% |label1='''Crocodilia''' |1={{clade |label1=[[Alligatoridae]] |1={{clade |label1=[[Alligatorinae]] |1=''[[Alligator]]'' [[File:Alligator white background.jpg|100 px]] |label2=[[Caimaninae]] |2={{clade |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]] |2={{clade |1=''[[Caiman (genus)|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]] |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]] }} }} }} |label2=[[Longirostres]] |2={{clade |label1=[[Gavialidae]] |1={{clade |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]] |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]] }} |label2=[[Crocodylidae]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]] }} |2={{clade |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]] |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]] }} }} }} }} }} Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: * [[Breiðtrýningaætt|Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'') * [[Langtrýningar|Langtrýninga]] (''[[Gavialidae]]'') - 2 tegundir * [[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'') - 14 tegundir ** [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'') ** [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'') ** [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)'' [[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|left|550px|Útbreiðsla hinna ýmsu krókódílategunda.]] {{ryðja}} ==Tenglar== *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177 Getið þið sagt mér allt um krókódíla? - Vísindavefurinn] {{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaættbálkur]] ppbrpo3rvizfdcjcz73w7bf0vp2ixyc 1976661 1976658 2026-08-27T13:29:08Z MyraMidnight 41218 tengill í flatmunna 1976661 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Krókódíll | fossil_range = [[trías]] til okkar daga | image = China-Alligator.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'') | ordo = '''''Crocodilia''''' | ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842 | subdivision_ranks = Undirættbálkar | subdivision = * ''[[Eusuchia]]'' * ''[[Protosuchia]]'' † * ''[[Mesosuchia]]'' † * ''[[Sebecosuchia]]'' † * ''[[Thalattosuchia]]'' † }} '''Krókódílaættbálkur''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórra [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]]. Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Þannig er til dæmis krókódíll að nafni Mr. Freshy í ástralska dýragarðinum 130 ára. {{clade |style=font-size:85%;line-height:85% |label1='''Crocodilia''' |1={{clade |label1=[[Alligatoridae]] |1={{clade |label1=[[Alligatorinae]] |1=''[[Alligator]]'' [[File:Alligator white background.jpg|100 px]] |label2=[[Caimaninae]] |2={{clade |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]] |2={{clade |1=''[[Caiman (genus)|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]] |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]] }} }} }} |label2=[[Longirostres]] |2={{clade |label1=[[Gavialidae]] |1={{clade |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]] |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]] }} |label2=[[Crocodylidae]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]] }} |2={{clade |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]] |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]] }} }} }} }} }} Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: * [[Breiðtrýningaætt|Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'') ** [[Flatmunni]] (''Alligator'' ''mississippiensis'') * [[Langtrýningar|Langtrýninga]] (''[[Gavialidae]]'') - 2 tegundir * [[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'') - 14 tegundir ** [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'') ** [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'') ** [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)'' [[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|left|550px|Útbreiðsla hinna ýmsu krókódílategunda.]] {{ryðja}} ==Tenglar== *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177 Getið þið sagt mér allt um krókódíla? - Vísindavefurinn] {{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaættbálkur]] otzny11tgjw0nqcl2zz2twb1n9zwdsy 1976671 1976661 2026-08-27T13:47:40Z Berserkur 10188 heimild 1976671 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Krókódíll | fossil_range = [[trías]] til okkar daga | image = China-Alligator.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'') | ordo = '''''Crocodilia''''' | ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842 | subdivision_ranks = Undirættbálkar | subdivision = * ''[[Eusuchia]]'' * ''[[Protosuchia]]'' † * ''[[Mesosuchia]]'' † * ''[[Sebecosuchia]]'' † * ''[[Thalattosuchia]]'' † }} '''Krókódílaættbálkur''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórra [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]]. Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára <ref>[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010</ref>. {{clade |style=font-size:85%;line-height:85% |label1='''Crocodilia''' |1={{clade |label1=[[Alligatoridae]] |1={{clade |label1=[[Alligatorinae]] |1=''[[Alligator]]'' [[File:Alligator white background.jpg|100 px]] |label2=[[Caimaninae]] |2={{clade |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]] |2={{clade |1=''[[Caiman (genus)|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]] |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]] }} }} }} |label2=[[Longirostres]] |2={{clade |label1=[[Gavialidae]] |1={{clade |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]] |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]] }} |label2=[[Crocodylidae]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]] }} |2={{clade |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]] |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]] }} }} }} }} }} Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: * [[Breiðtrýningaætt|Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'') ** [[Flatmunni]] (''Alligator'' ''mississippiensis'') * [[Langtrýningar|Langtrýninga]] (''[[Gavialidae]]'') - 2 tegundir * [[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'') - 14 tegundir ** [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'') ** [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'') ** [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)'' [[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|left|550px|Útbreiðsla hinna ýmsu krókódílategunda.]] {{ryðja}} ==Tilvísanir== <references/> ==Tenglar== *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177 Getið þið sagt mér allt um krókódíla? - Vísindavefurinn] {{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaættbálkur]] 4rdtrn01xss8x66iyra1u4f57apj018 1976693 1976671 2026-08-27T15:05:10Z MyraMidnight 41218 fann nokkur íslensk heiti á krókódílum, og bæti við hluta um veiði og vernd 1976693 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Krókódíll | fossil_range = [[trías]] til okkar daga | image = China-Alligator.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'') | ordo = '''''Crocodilia''''' | ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842 | subdivision_ranks = Undirættbálkar | subdivision = * ''[[Eusuchia]]'' * ''[[Protosuchia]]'' † * ''[[Mesosuchia]]'' † * ''[[Sebecosuchia]]'' † * ''[[Thalattosuchia]]'' † }} '''Krókódílaættbálkur''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórra [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]]. Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára <ref>[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010</ref>. {{clade |style=font-size:85%;line-height:85% |label1='''Crocodilia''' |1={{clade |label1=[[Alligatoridae]] |1={{clade |label1=[[Alligatorinae]] |1=''[[Alligator]]'' [[File:Alligator white background.jpg|100 px]] |label2=[[Caimaninae]] |2={{clade |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]] |2={{clade |1=''[[Caiman (genus)|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]] |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]] }} }} }} |label2=[[Longirostres]] |2={{clade |label1=[[Gavialidae]] |1={{clade |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]] |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]] }} |label2=[[Crocodylidae]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]] }} |2={{clade |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]] |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]] }} }} }} }} }} [[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|550px|Útbreiðsla hinna ýmsu krókódílategunda.]] Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: * [[Breiðtrýningaætt|Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'') ** [[Flatmunni]] (''Alligator'' ''mississippiensis'') * [[Langtrýningar|Langtrýninga]] (''[[Gavialidae]]'') - 2 tegundir ** [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus)'' * [[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'') - 14 tegundir ** [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'') ** [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'') ** [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)'' ** [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)'' ** [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)'' ** [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)'' ** [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'') ==Búsvæði == Flestir krókódílar lifa í fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram ströndum og í árósum þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].<ref>{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}</ref> == Veiði og vernd == Veiðar á krókódílum eru almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti, en reglur um veiðar eru mismunandi eftir löndum og svæðum. Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða, en árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> ==Tenglar== *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177 Getið þið sagt mér allt um krókódíla? - Vísindavefurinn] {{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaættbálkur]] mke43x0sufbiocf6ex6rbdzymd18oum 1976695 1976693 2026-08-27T15:26:14Z MyraMidnight 41218 sortering í flokki 1976695 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Krókódíll | fossil_range = [[trías]] til okkar daga | image = China-Alligator.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'') | ordo = '''''Crocodilia''''' | ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842 | subdivision_ranks = Undirættbálkar | subdivision = * ''[[Eusuchia]]'' * ''[[Protosuchia]]'' † * ''[[Mesosuchia]]'' † * ''[[Sebecosuchia]]'' † * ''[[Thalattosuchia]]'' † }} '''Krókódílaættbálkur''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórra [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]]. Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára <ref>[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010</ref>. {{clade |style=font-size:85%;line-height:85% |label1='''Crocodilia''' |1={{clade |label1=[[Alligatoridae]] |1={{clade |label1=[[Alligatorinae]] |1=''[[Alligator]]'' [[File:Alligator white background.jpg|100 px]] |label2=[[Caimaninae]] |2={{clade |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]] |2={{clade |1=''[[Caiman (genus)|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]] |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]] }} }} }} |label2=[[Longirostres]] |2={{clade |label1=[[Gavialidae]] |1={{clade |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]] |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]] }} |label2=[[Crocodylidae]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]] }} |2={{clade |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]] |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]] }} }} }} }} }} [[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|550px|Útbreiðsla hinna ýmsu krókódílategunda.]] Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: * [[Breiðtrýningaætt|Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'') ** [[Flatmunni]] (''Alligator'' ''mississippiensis'') * [[Langtrýningar|Langtrýninga]] (''[[Gavialidae]]'') - 2 tegundir ** [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus)'' * [[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'') - 14 tegundir ** [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'') ** [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'') ** [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)'' ** [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)'' ** [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)'' ** [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)'' ** [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'') ==Búsvæði == Flestir krókódílar lifa í fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram ströndum og í árósum þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].<ref>{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}</ref> == Veiði og vernd == Veiðar á krókódílum eru almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti, en reglur um veiðar eru mismunandi eftir löndum og svæðum. Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða, en árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> ==Tenglar== *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177 Getið þið sagt mér allt um krókódíla? - Vísindavefurinn] {{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]] 0xsai6cdpzvd686trwdmrzksuy5gt3c 1976732 1976695 2026-08-28T00:09:32Z MyraMidnight 41218 Snyrta þetta, bæti fyrirsögnum. 1976732 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Krókódíll | fossil_range = [[trías]] til okkar daga | image = China-Alligator.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'') | ordo = '''''Crocodilia''''' | ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842 | subdivision_ranks = Undirættbálkar | subdivision = * ''[[Eusuchia]]'' * ''[[Protosuchia]]'' † * ''[[Mesosuchia]]'' † * ''[[Sebecosuchia]]'' † * ''[[Thalattosuchia]]'' † }} '''Krókódílaættbálkurinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórvaxina [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru allavega 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]]. Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára <ref>[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010</ref>. Í daglegu tali eru allir meðlimir þessa ættbálks kallaðir krókódílar, en meðlimir krókódílaættarinnar (''[[Crocodylidae]]'') sem eru taldir hinir eiginlegu krókódílar og er ættin þeirra sú sem inniheldur flestar þekktar tegundir krókódíla. Minnsta ættin eru langtrýningarnir.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=14. júní|ár=2002|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> == Ættir == Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: [[breiðtrýningaætt]]in, [[langtrýningaætt]]in og [[krókódílaætt]]in. {{clade |style=font-size:85%;line-height:85% |label1='''Crocodilia''' |1={{clade |label1=[[Alligatoridae]] |1={{clade |label1=[[Alligatorinae]] |1=''[[Alligator]]'' [[File:Alligator white background.jpg|100 px]] |label2=[[Caimaninae]] |2={{clade |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]] |2={{clade |1=''[[Caiman (genus)|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]] |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]] }} }} }} |label2=[[Longirostres]] |2={{clade |label1=[[Gavialidae]] |1={{clade |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]] |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]] }} |label2=[[Crocodylidae]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]] }} |2={{clade |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]] |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]] }} }} }} }} }} [[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|550px|Útbreiðsla hinna ýmsu meðlimi krókódílaættarinnar.]] === Breiðtrýningar (Alligatoridae) === * [[Flatmunni]] (''Alligator'' ''mississippiensis'') === Langtrýningar (Gavialidae) === * [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus)'' === Krókódílaættin (Crocodylidae) === * [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'') * [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'') * [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)'' * [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)'' * [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)'' * [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)'' * [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'') ==Búsvæði == Flestir krókódílar lifa í fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram ströndum og í árósum þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].<ref>{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}</ref> == Veiði og vernd == Veiðar á krókódílum eru almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti, en reglur um veiðar eru mismunandi eftir löndum og svæðum. Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða, en árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> ==Tenglar== *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177 Getið þið sagt mér allt um krókódíla? - Vísindavefurinn] {{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]] hggk9dg5yxt69q51wx1mh8972xx7ef1 1976746 1976732 2026-08-28T08:28:31Z MyraMidnight 41218 Gleraugnaglámur 1976746 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Krókódíll | fossil_range = [[trías]] til okkar daga | image = China-Alligator.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'') | ordo = '''''Crocodilia''''' | ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842 | subdivision_ranks = Undirættbálkar | subdivision = * ''[[Eusuchia]]'' * ''[[Protosuchia]]'' † * ''[[Mesosuchia]]'' † * ''[[Sebecosuchia]]'' † * ''[[Thalattosuchia]]'' † }} '''Krókódílaættbálkurinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórvaxina [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru allavega 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]]. Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára <ref>[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010</ref>. Í daglegu tali eru allir meðlimir þessa ættbálks kallaðir krókódílar, en meðlimir krókódílaættarinnar (''[[Crocodylidae]]'') sem eru taldir hinir eiginlegu krókódílar og er ættin þeirra sú sem inniheldur flestar þekktar tegundir krókódíla. Minnsta ættin eru langtrýningarnir.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=14. júní|ár=2002|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> == Ættir == Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: [[breiðtrýningaætt]]in, [[langtrýningaætt]]in og [[krókódílaætt]]in. {{clade |style=font-size:85%;line-height:85% |label1='''Crocodilia''' |1={{clade |label1=[[Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'') |1={{clade |label1=[[Alligatorinae]] |1=[[Flatmunnar]] (''[[Alligator]]'') [[File:Alligator white background.jpg|100 px]] |label2=[[Caimaninae]] |2={{clade |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]] |2={{clade |1=[[Gleraugnaglámur]] (''[[Kaiman krókódílar|Caiman]]'') [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]] |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]] }} }} }} |label2=[[Longirostres]] |2={{clade |label1=[[Langtrýningar]] (''[[Gavialidae]]'') |1={{clade |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]] |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]] }} |label2=[[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'') |2={{clade |1={{clade |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]] }} |2={{clade |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]] |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]] }} }} }} }} }} [[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|550px|Útbreiðsla hinna ýmsu meðlimi krókódílaættarinnar.]] === Breiðtrýningar (Alligatoridae) === * [[Flatmunni|Amerískur flatmunni]] (''Alligator mississippiensis'') * [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'') * [[Kaiman krókódílar]] (''Caiman'') === Langtrýningar (Gavialidae) === * [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus'') === Krókódílaættin (Crocodylidae) === * [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'') * [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'') * [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)'' * [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)'' * [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)'' * [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)'' * [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'') ==Búsvæði == Flestir krókódílar lifa í fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram ströndum og í árósum þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].<ref>{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}</ref> == Veiði og vernd == Veiðar á krókódílum eru almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti, en reglur um veiðar eru mismunandi eftir löndum og svæðum. Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða, en árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> ==Tenglar== *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177 Getið þið sagt mér allt um krókódíla? - Vísindavefurinn] {{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]] 0ks74469n5zaogd62qxif6103is1h7h 1976748 1976746 2026-08-28T08:39:25Z MyraMidnight 41218 Gleraugnaglámur undir kaiman 1976748 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Krókódíll | fossil_range = [[trías]] til okkar daga | image = China-Alligator.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'') | ordo = '''''Crocodilia''''' | ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842 | subdivision_ranks = Undirættbálkar | subdivision = * ''[[Eusuchia]]'' * ''[[Protosuchia]]'' † * ''[[Mesosuchia]]'' † * ''[[Sebecosuchia]]'' † * ''[[Thalattosuchia]]'' † }} '''Krókódílaættbálkurinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórvaxina [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru allavega 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]]. Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára <ref>[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010</ref>. Í daglegu tali eru allir meðlimir þessa ættbálks kallaðir krókódílar, en meðlimir krókódílaættarinnar (''[[Crocodylidae]]'') sem eru taldir hinir eiginlegu krókódílar og er ættin þeirra sú sem inniheldur flestar þekktar tegundir krókódíla. Minnsta ættin eru langtrýningarnir.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=14. júní|ár=2002|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> == Ættir == Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: [[breiðtrýningaætt]]in, [[langtrýningaætt]]in og [[krókódílaætt]]in. {{clade |style=font-size:85%;line-height:85% |label1='''Crocodilia''' |1={{clade |label1=[[Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'') |1={{clade |label1=''[[Alligatorinae]]'' |1=[[Flatmunnar]] (''[[Alligator]]'') [[File:Alligator white background.jpg|100 px]] |label2=''[[Caimaninae]]'' |2={{clade |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]] |2={{clade |1=''[[Kaiman krókódílar|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]] |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]] }} }} }} |label2=''[[Longirostres]]'' |2={{clade |label1=[[Langtrýningar]] (''[[Gavialidae]]'') |1={{clade |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]] |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]] }} |label2=[[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'') |2={{clade |1={{clade |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]] }} |2={{clade |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]] |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]] }} }} }} }} }} [[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|550px|Útbreiðsla hinna ýmsu meðlimi krókódílaættarinnar.]] === Breiðtrýningar (Alligatoridae) === * [[Flatmunni|Amerískur flatmunni]] (''Alligator mississippiensis'') * [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'') * [[Kaiman krókódílar]] (''Caiman'') ** [[Gleraugnaglámur]] (''Caiman crocodilus'') === Langtrýningar (Gavialidae) === * [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus'') === Krókódílaættin (Crocodylidae) === * [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'') * [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'') * [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)'' * [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)'' * [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)'' * [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)'' * [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'') ==Búsvæði == Flestir krókódílar lifa í fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram ströndum og í árósum þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].<ref>{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}</ref> == Veiði og vernd == Veiðar á krókódílum eru almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti, en reglur um veiðar eru mismunandi eftir löndum og svæðum. Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða, en árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> ==Tenglar== *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177 Getið þið sagt mér allt um krókódíla? - Vísindavefurinn] {{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}} {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]] 0k5x3ecpbno5dkr8akqzh7fad0jksd8 0 31084 1976697 1955934 2026-08-27T15:28:18Z MyraMidnight 41218 breyti flokki 1976697 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Nílarkrókódíll | status = {{StatusLeastConcern}} | image = Nilkrokodile.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'') | ordo = [[Krókódílar]] (''Crocodilia'') | familia = [[Krókódílaætt]] (''Crocodylidae'') | subfamilia = ''[[Crocodylinae]]'' | genus = ''[[Crocodylus]]'' | species = '''''C. niloticus''''' | binomial = ''Crocodylus niloticus'' | binomial_authority = ([[Joseph Nicolai Laurenti|Laurenti]], [[1768]]) | range_map = Crocodylus niloticus Distribution.png }} [[File:Crocodylus niloticus MHNT REP 392.jpg|thumb| ''Crocodylus niloticus'']] [[File:Crocodylus niloticus MHNT REP 204.jpg|thumb| ''Crocodylus niloticus'']] '''Nílarkrókódíll''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodylus niloticus'') er stór [[krókódíll|krókódílategund]] sem lifir í [[Afríka|Afríku]]. Hann er ein af stærstu tegundum ættarinnar og er hættulegur bæði dýrum og mönnum. Hann dregur nafn sinn af ánni [[Níl]]. Nílarkrókódíll er næststærsti krókódíll í heimi. Hann getur orðið allt að 6 metrar á lengd og allt að 730 kg að þyngd. Meðalstærð krókódílsins er 5 metrar og 225 kg. Það eru engin dýr nema maðurinn sem ógna krókódílnum eitthvað. == Lýsing == Nílarkrókódíll er ein af stærstu krókódílategundum heims. Stærstu einstaklingarnir sem fundist hafa voru yfir sex metra langir og vógu 750 [[kílógramm|kg]]. Nílarkrókódílar eru stór eðlulaga skriðdýr, með fjóra stuttar lappir og stóra vöðvastæltann hala. krókódílinn er með dökkan ólívulit. Nílarkrókódíll er með langa kjálka og tennurnar sjást þótt kjafturinn sé lokaður. Eins og aðrir krókódílar getur hann bitið en ekki tuggið. Þetta getur orðið vandamál þegar bráðin er stór, t.d. sebrahestur eða gnýr. Nílarkrókódíllinn tekur á þeim vanda með því að draga bráðina niður í vatnið og snúa sér snöggt til að rífa af henni stykki. ==Fæða== Nílar krókódílinn borðar næstum hvað sem er út vatninu, t.d. fiska, skjaldbökur, eða fugla. Þessir krókódílar eiga það til að borða fólk ef fólkið er óheppið að verða á vegi krókódílsins. Þegar þeir eru að veiða í vatni þá eru þeir næstum ósýnilegir, það eina sem sést í þá er í raun augun og nefið. ==Æxlun== Nílarkrókódílar makast frá nóvember til desember. Kvendýrið grefur holu rétt frá bakanum og holan er um það bil hálfur metri á dýft. Hún verpir 40-60 eggjum í einu og verndar eggin allan tímann. Það tekur 80-90 daga fyrir eggin að klekjast út. Eftir að þau klekjast út þá verndar móðirin ungana með því að halda þeim með munninum. ==Heimkynni== Hann lifir í ám, ferskvatni, fenjum og mýrum. hann býr sér til greni til að fela sig í þegar það verður of heitt. == Útbreiðsla == Nílarkrókódílar finnast í [[stöðuvatn|stöðuvötnum]], [[á (landform)|ám]] og [[fen]]jum um nær alla Afríku og á [[Madagaskar]]. == Nílarkrókódílar og menningin == Nílarkrókódílar höfðu mikilvægt hlutverk í trúarbrögðum [[Egyptaland hið forna|Forn-Egypta]]. Guðinn [[Sebek]] var með krókódílshöfuð og bærinn [[Krókódílópólis]] var vígður honum og krókódílum hans. Margir [[smurning|smurðir]] krókódílar hafa fundist í gröfum um allt Egyptaland. Nílarkrókódíllinn er auk þess það rándýr sem drepur flest fólk í Afríku árlega. == Heimildir == * Allison F. (2000). ''Nile Corcodile''. sótt þann 22.05.2014 af vefslóð: https://www.blueplanetbiomes.org/nile_crocodile.htm * National Geographic.(án ártals).''Nile crocodiles''. Sótt þann 16.05.2014 af vefslóð: http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/nile-crocodile/ {{Stubbur|líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaætt]] inhnis21zvys2lswu77ii1002owwwgk 0 31109 1976670 1768574 2026-08-27T13:45:58Z MyraMidnight 41218 sjá hreisturdýraættbálk fyrir spendýr 1976670 wikitext text/x-wiki {{sjá|hreisturdýraættbálkur|hreisturdýr (spendýr)}} {{Taxobox | name = Hreisturdýr | image = Black_Mamba_01.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Svört mamba]] er eitraðasta slanga Afríku. | regnum = [[Dýraríki]] (''[[Animalia]]'') | phylum = [[Seildýr]] (''[[Chordata]]'') | classis = [[Skriðdýr]] (''[[Sauropsida]]'') | ordo = '''Hreisturdýr''' (''Squamata'') | ordo_authority = [[Nicolaus Michael Oppel|Oppel]], [[1811]] | range_map = World.distribution.sauria.1.png | range_map_caption = Heimkynni hreisturdýra | range_map_width = 250px | subdivision_ranks = Undirættbálkar | subdivision = * [[Eðlur]] (''[[Lacertilia]]'') * [[Slöngur]] (''[[Serpentes]]'') * [[Ormskriðdýr]] (''[[Amphisbaenia]]'') }} <onlyinclude> '''Hreisturdýr''' ([[fræðiheiti]]: ''Squamata'') eru stærsti núlifandi [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] [[skriðdýr]]a og telur bæði [[slöngur]], [[eðlur]] og [[ormskriðdýr]]. Hreisturdýr hafa sveigjanleg [[kjálkabein]] þar sem [[kjálki]]nn tengist við [[höfuðkúpa|höfuðkúpuna]] sem í [[spendýr]]um er orðinn að [[steðji (bein)|steðjanum]] í [[eyra]]nu. Gríðarlega sveigjanlegt gin gerir þeim kleift að gleypa stóra bráð og mjaka henni niður [[meltingarvegur|meltingarveginn]]. </onlyinclude> Tvær megin þróunarlínur: * [[Iguania]] - 3 ættir: Iguanaeðlur, agamaeðlur og kamelljón * [[Sceroglossia]] - 19 eðluættir þ.m.t. gekkóar, skinkur, og fótalausar eðlur og 17 snákaættir {{commonscat|Squamata|hreisturdýrum}} [[Flokkur:Hreisturdýr| ]] b5ihcsqzxn2daxhlfaa53kmn9oxi9vy 0 33256 1976705 1952267 2026-08-27T16:50:22Z Cicihwahyuni6 91811 1976705 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg|thumb|right|Járnbrautarlest í [[Argentína|Argentínu]].]] [[Mynd:Landsspitalinn nielsen.jpg|thumb|Hér sjást járnbrautarteinar við Landspítalann.]] {{alþjóðavæða}} '''Járnbrautarlest''' er [[farartæki]], sem ekur eftir [[járnbrautarteinar|teinum]]. Samanstendur oftast af [[eimreið]] með mismarga [[járnbrautarvagn]]a í eftirdragi. Flestar járnbrautarlestir eru knúnar áfram með [[díselvél]] eða [[rafmagn]]i, sem kemur úr raflínum við teinana. Fyrstu járnbrautarlestirnar voru [[gufuvél|gufuknúnar]] eimreiðar og sú tækni var í notkun fram yfir miðja [[20. öldin|20. öld]]. == Járnbrautarlestir á Íslandi == Fyrsta járnbrautarlestin á á Íslandi var eimreið sem gekk milli [[Öskjuhlíð]]ar og niður á strönd þegar framkvæmdir stóðu yfir við [[Reykjavíkurhöfn]] árin 1913 til 1917. Árið 1928 var hætt að nota hana og síðustu teinarnir voru fjarlægðir á tímum [[Seinni heimstyrjöldin|seinni heimstyrjaldarinnar]]. Járnbrautarlest var einnig notuð við gerð Dalvíkurhafnar á árunum 1939 til 1945<ref>{{Bókaheimild|titill=Íslenskar hafnir og hafnargerð.|útgefandi=Siglingastofunin Íslands|höfundur=Kristján Sveinsson|ár=2009}}</ref>. Járnbrautarlestir hafa ekki verið notaðar til almenningssamgangna en einstaka sinnum við stórframkvæmdir eins og á [[Kárahnjúkavirkjun|Kárahnjúkum]] þar sem [[Lestarslys á Íslandi|nokkur slys]] urðu. == Myndir == <center><gallery caption="" widths="180px" heights="120px" perrow="4"> File:20th Century Limited.jpg|Gufuknúin járnbrautarlest í [[New York]] fyrir [[1920]]. File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg| File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg| File:ID_diesel_loco_CC_204-06_060403_2512_mri.jpg| [...] </gallery></center> == Sjá einnig == * [[Háhraðalest]] * [[Léttlest]] * [[Snarlest]] == Tenglar == {{wikiorðabók|járnbrautarlest}} {{commons|Train|járnbrautarlestum}} * [http://www.timarit.is/?issueID=436223&pageSelected=2&lang=0 ''Draumurinn um eimreið austur í sveitir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Stubbur|samgöngur}} [[Flokkur:Farartæki]] [[Flokkur:Almenningssamgöngur]] [[Flokkur:Lestarsamgöngur]] rhlw4eaqadywtcch9tgvdmnzjgfvd35 0 33620 1976725 1946252 2026-08-27T22:23:55Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976725 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Council_of_Four_Versailles.jpg|thumb|right|Frá vinstri til hægri: [[David Lloyd George]] frá Bretlandi, [[Vittorio Orlando]] frá Ítalíu, [[Georges Clemenceau]] frá Frakklandi og [[Woodrow Wilson]] frá Bandaríkjunum.]] [[File:The signing of the peace treaty of Versailles.webm|thumb|thumbtime=5|''The Signing of the Peace Treaty of Versailles'']] '''Versalasamningurinn''' var friðarsáttmáli sem batt enda [[Fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimstyrjöldina]] opinberlega. Samningurinn var undirritaður í [[Versalir|Versölum]] utan við [[París]] árið [[1919]] þann 28. júní, fimm árum upp á dag eftir morðið á [[Franz Ferdinand erkihertogi|Franz Ferdinand erkihertoga]]. Samningurinn var gerður milli [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|Bandamanna]] og [[Þýskaland|Þjóðverja]] og lagði fram á að Þýskaland bæri ábyrgð fyrir styrjöldinni. Samningurinn kvað á um skilyrðislausar breytingar á landamærum Þýskalands, þar á meðal endurheimtingu Frakklands á Alsace-Lorraine og að láta frekari svæði af hendi eins og Danzig (Gdansk í dag), pörtum af Sílesíu og Prússlandi til [[Pólland]]s, hluta af Slésvík-Holsetaland sem varð partur af [[Danmörk|Danmerkur]] eftir þjóðaratkvæðagreiðslu sem ákvað nýju landamærin á milli Danmörku og Þýskalands, og frekari landtöp til [[Tékkóslóvakía|Tékkóslóvakíu]] og [[Belgía|Belgíu]]. Sum héruð voru í hernumin af [[þjóðabandalagið|Þjóðabandalagsins]] þangað til að varanlegt fyrirkomulag yrði ákveðið. Ennfremur var öllum nýlendum Þjóðverja skipt upp milli annarra nýlenduvelda. Samningurinn takmarkaði einnig hergetu Þýskalands. Landinu var meinað frá því að vera með stærri her en 100.000 manns, takmarkanir voru settar á magn og stærð þýskra herskipa, og var því bannað að hafa flugher. Rínarlandi (allt þýskt land vestan við Rín) var ætlað að vera undir áframhaldandi hernámi í upp að 15 ár með þeim skilyrðum að það tímabil gæti lengst ef Þýskaland greiddi ekki skuldir sínar til bandamanna. Einnig bannaði samningurinn Þýskalandi að sameinast [[Austurríki]]. Samningurinn var einnig með mörg efnahagsleg ákvæði, þar á meðal að innflutningur frá bandamönnum myndi vera fluttur inn í Þýskaland tolllaust (án gagnkvæmra skylda bandamanna), stjórn Frakklands á iðnaði í Saar-dal í fimmtán ár þar sem nokkrar af auðugustu kolanámum Þýskalands voru staðsettar, greiðslu 132 miljarða í gullmörkum til bandamann og gefa upp kaupskipaflota sinn til bandamanna. Samningurinn var upprunalega samin af fulltrúum bandamanna án samningaviðræða við ríkisstjórn Þýskalands á milli janúar og maí 1919. Þýska ríkisstjórnin reyndi að breyta samningum með tillögum um lækkun skulda sem var neitað af bandamönnum. Þýska ríkisstjórnin sem var nýmynduð það ár ritaði undir samninginn 28. júní 1919 eftir þrýsting frá bandamönnum og innri pólitískri krísu. Versalasamningarnir orsökuðu margar breytingar á þýskum efnahag og iðnaði, þar á meðal vegna þess að innviðir og auðlindir sem höfðu verið partur af Þýskalandi voru núna fyrir utan það og gerði það erfiðara fyrir iðnaða að verða sér út um hrávörur til skammtíma, sérstaklega fyrir Austur-Prússland og Sílesíu þar sem landamærabreytingar höfðu mestu neikvæðu áhrifin. Versalasamningarnir höfðu einnig einhver jákvæð áhrif á þýskan efnahag. Ný störf, endurbættur iðnaður, og sumur iðnaður hafði hag af lágu verði á alþjóðlegum hráefnamarkaði án tolla til innflutnings. Eignarnám erlendra eigna og fjárfestinga í gegnum stríðið var ekki skilað til eigenda sinna og var í staðinn greidd til þeirra í bótum af þýsku ríkisstjórninni. Bætur greiddar til bandamanna á milli 1920-1923 samsvöruðu u.þ.b. 5.5 % af þjóðartekjum að meðaltali og var á sínu hæsta  8% árið 1921. 52% af þessum upphæðum voru greidd til Frakklands, 22% til Bretlands og restin til annara bandamanna. Hagfræðingar, sérstaklega [[John Maynard Keynes]], töldu samninginn of strangan og litu svo á að skaðabótaupphæðin væri of há og myndi ekki hafa tilætluð áhrif. Sagnfræðingar fjölmargra landa hafa æ síðan deilt um þessi sjónarmið. Á hinn bóginn fannst mörgum í röðum Bandamanna, þ. á m. franska marskálknum [[Ferdinand Foch]], sáttmálinn taka of mildilega á Þjóðverjum og ekki gera nóg til þess að draga úr hernaðargetu þeirra til frambúðar. Ólík ætlunarverk sigurvegaranna leiddu til málamiðlunar sem geðjaðist engum: Þýskaland var hvorki friðþægt né sátt, né veikt til frambúðar. Samningurinn var óvinsæll í Þýskalandi og hafði veruleg áhrif á pólitík Þýskalands frá árunum 1919 til 1933. Margir hafa kennt Versalasamningunum um valdatöku [[nasismi|nasista]] í Þýskalandi vegna þess að samningurinn og afleiðingar hans voru tákn ósigurs og niðurlægingar sem Nasistar nýttu sér til áróðurs. == Tengill == * [http://history.sandiego.edu/gen/text/versaillestreaty/all440.html Versalasamningurinn í fullri lengd á ensku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070617024837/http://history.sandiego.edu/gen/text/versaillestreaty/all440.html |date=2007-06-17 }} == Heimild == * {{bókaheimild|höfundur=Gunnar Þór Bjarnason og Margrét Gunnarsdóttir|titill=Íslands- og mannkynssaga NBII|útgefandi=Nýja Bókafélagið|ár=2001|ISBN=ISBN 9979-764-02-3}} * Theo Balderston (2002) Economics And Politics In The Weimar Republic, Cambridge University Press, https://assets.cambridge.org/97805215/83756/sample/9780521583756ws.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251026210233/https://assets.cambridge.org/97805215/83756/sample/9780521583756ws.pdf |date=2025-10-26 }} {{Stubbur|saga}} [[Flokkur:Friðarsáttmálar]] [[Flokkur:Fyrri heimsstyrjöldin]] i7jwiybqhuxh35abdj2dp5d72dhnqua 0 33996 1976694 1972276 2026-08-27T15:08:45Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976694 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Delhi_main_bazaar.jpg|hægri|thumb|300x300dp|Rekstrarhagfræði greinir þau markaðsferli sem gera kaupendum og seljendum kleift að koma á afstæðum verðum meðal vara og þjónustu. Mynd frá markaði í [[Delí]].]] Rekstrarhagfræði er sá hluti [[Hagfræði|hagfræðinnar]] sem fjallar um hegðun einstaklinga og fyrirtækja við ákvarðanir varðandi úthlutun auðlinda við ríkjandi skort, og áhrifin þeirra á milli.<ref>{{Cite web|url=http://nmlites.org/standards/socialstudies/glossary.html|title=Social Studies Standards Glossary|publisher=New Mexico Public Education Department|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808200604/http://nmlites.org/standards/socialstudies/glossary.html|archive-date=2007-08-08|access-date=2008-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/aec/aec75/aec75.pdf|title=Macroeconomics and International Policy Terms|last=Marchant|first=Mary A.|last2=Snell, William M.|publisher=[[University of Kentucky]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070318072324/http://www.ca.uky.edu/agc/pubs/aec/aec75/aec75.pdf|archive-date=2007-03-18|access-date=2007-05-04}}</ref><ref name="glossary">{{Cite web|url=http://www.mcwdn.org/ECONOMICS/EcoGlossary.html|title=Economics G{{!}}ossary|publisher=Monroe County Women's Disability Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20080204220231/http://www.mcwdn.org/ECONOMICS/EcoGlossary.html|archive-date=2008-02-04|access-date=2008-02-22}}</ref> Rekstrarhagfræðin leggur áherslu á rannsóknir á stökum markaði, geira eða iðnaði, í samanburði við hagkerfið í heild (sem er viðfangsefni [[Þjóðhagfræði|þjóðhagfræðinnar]]). Eitt af markmiðum rekstrarhagfræði er að greina markaðsferlin sem koma við ákvarðanir á jafnvægisverði vara og þjónustu, en einnig hvernig auðlindum er úthlutað við ríkjandi skort. Samkvæmt rekstrarhagfræðinni eru skilyrðin þau að frjáls markaður leiði til æskilegrar úthlutunar.<ref>{{Cite book|title=Microeconomics of Market Failures|url=https://archive.org/details/microeconomicsof0000sala|last=Salanié|first=Bernard|publisher=[[MIT Press]]|year=2000|isbn=9780262528566|edition=1st|location=Cambridge|language=en}}</ref> Reikstrarhagfræðin fjallar einnig um [[Markaðsbrestur|markaðsbresti]], en það er þegar markaðir eru óskilvirkir og ná ekki að þjóna tilgangi sínum. Á meðan rekstrarhagfræði leggur áherslu á fyrirtæki og einstaklinga, leggur þjóðhagfræði áherslu heildarsamhengið í hagkerfinu, þ.e. [[vextir]], [[verðbólga]] og [[atvinnuleysi]] - og þær stefnur sem tengist þessum málum.<ref name="glossary" /> Rekstrarhagfræðin fjallar einnig um áhrif efnahagsstefnu stjórnvalda (svo sem breytingar á [[Skattur|skattlagningu]]) á rekstrarhagfræðilega hegðun og þar með á áðurnefnda þætti hagkerfisins.<ref>{{Cite web|url=http://www.econ100.com/eu5e/open/glossary.html|title=Glossary|publisher=ECON100|archive-url=https://web.archive.org/web/20060411174547/http://www.econ100.com/eu5e/open/glossary.html|archive-date=2006-04-11|access-date=2008-02-22}}</ref> Í kjölfar [[gagnrýni Lucasar]] hefur stór hluti af nútíma þjóðhagfræðikenningum byggst á grunni smástiga, þ.e. byggt á grunnforsendum um hegðun einstaklinga og fyrirtækja á smáskala. == Forsendur og skilgreiningar == Í gegnum tíðina hefur rekstrarhagfræði fylgt kenningunni um jafnvægi (e. equilibrium), sem var þróuð af Léon Walras í bókinni ''Elements of Pure Economics'' (1874) og hlutjafnvægiskenningu, sem kynnt var af Alfred Marshall í ''Principles of Economics'' (1890).<ref>{{Citation|last=Kriesler|first=Peter|title=Partial Equilibrium Analysis|date=2016|url=https://doi.org/10.1057/978-1-137-47529-9_4|pages=33–37|editor-last=Halevi|editor-first=Joseph|periodical=Post-Keynesian Essays from Down Under Volume IV: Essays on Theory: Theory and Policy in an Historical Context|place=London|publisher=Palgrave Macmillan UK|language=en|doi=10.1057/978-1-137-47529-9_4|isbn=978-1-137-47529-9|access-date=2023-07-30|editor2-last=Harcourt|editor2-first=G. C.|editor3-last=Kriesler|editor3-first=Peter|editor4-last=Nevile|editor4-first=J. W.}}</ref> Rannsóknir í rekstrarhagfræði byggjast iðulega á rannsóknum á "hinum skinsama einstaklingi" sem reyir að hámarka nytjar sínar. Í augum hagfræðinga þýðir skynsemi að hver einstaklingur hafi stöðuga, en jafnframt valfrjálsa forgangsröðun fyrir hverja ákvörðun sem hann tekur. Sú tilgáta um að forgangsröðun einstaklingsing nái yfir allar mögulegar ákvarðanir (sé samfelld) er nauðsynleg forsenda [[Nytjafall|nytjafallsins]]. Þótt rekstrarhagfræðilegar kenningar geti haldið án þessarar forsendu, myndi hún gera [[Jafnvægisgreining|jafnvægisgreiningu]] ómögulega, þar sem það er engin trygging fyrir því að nytjafallið væri diffranlegt. [[Mynd:Supply-demand-right-shift-demand.svg|thumb|Framleiðslu- og eftirspurnarlíkan lýsir því hvernig verð er breytilegt vegna jafnvægis milli vöruframleiðslu við hvert verð (framboð) og kauplöngun þeirra sem hafa kaupmátt við hvert verð (eftirspurn). Grafið sýnir tilfærslu á eftirspurnarferilsins til hægri frá D₁ til D₂ ásamt hækkun á verði og magni sem þarf til að ná nýju jafnvægi á framboðsferlinum (S).]] Kenningin um [[framboð og eftirspurn]] gerir venjulega ráð fyrir að á markaði sé [[fullkomin samkeppni]]. Þetta gefur til kynna að það séu margir kaupendur og seljendur á markaðnum og að enginn þeirra hafi getu til að hafa veruleg áhrif á verð á vörum og þjónustu. Í raunveruleikanum bregst þessi tilgáta oft vegna þess að ákveðnir einstaklingar eða seljendur hafa getu til að hafa áhrif á verð. Mjög oft er þörf á flóknari greiningu til að geta skilið jöfnu í góðu framboðs/eftispurnar líkani. Hins vegar á kenningin vel við í aðstæðum sem uppfylla þessar forsendur. Eftirspurn einstaklinga eftir vörum og þjónustu á markaði er almennt talin vera afleiðing nytjahámörkunar, þar sem hver einstaklingur reynir að hámarka eigin nytjar út frá eigin tekjum og neyslumynstri. === Ráðstöfun takmarkaðra gæða === Einstaklingar og fyrirtæki þurfa að úthluta takmörkuðum gæðum til að tryggja velferð allra aðila í hagkerfinu. Fyrirtæki ákveða hvaða vörur og þjónustu þau framleiða með því að íhuga kostnað við [[vinnuafl]], [[hráefni]] og [[fjármagn]], og hvort hagnaður sé mögulegur. Neytendur velja vöru og þjónustu sem mun hámarka hamingju þeirra (nytjar) með tilliti til takmarkaðs fjár. Ríkisstjórnir geta tekið ákvarðanir um úthlutun þessa, leyft henni að ákvarðast af neytendum og fyrirtækjum. Dæmi um þetta eru [[Sovétríkin]], þar sem ríkisstjórnin sagði bílframleiðendum hvaða bíla þeir ættu að framleiða, og síðan hvaða neytendur fengju aðgang að bíl.<ref name=":1">{{Cite book|title=Microeconomics|url=https://archive.org/details/microeconomics0000perl_g0m3|last=Perloff|first=Jeffrey M.|date=2018|isbn=978-1292215693|edition=8th|location=New York}}</ref> == Rekstarhagfræðikenningar == === Eftirspurnarkenningin === Eftirspurnarkenningin tengir saman val neytenda við neyslu á bæði [[Vara|vörum]] og þjónustu við útgjaldahliðina. Sambandið á milli neytendavals og neysluútgjalda er notað til að setja upp eftirspurnarfall hans. Tengslin milli einstaklingsbundns vals, neyslu og eftirspurnarferilsins eru eitt mest rannsakaða fyrirbærið í hagfræði. Hægt er að greina hvernig neytendur geta náð jafnvægi milli valkostanna sem þeir standa frammi fyrir og útgjalda, með því að hámarka nytjar sínar með tilliti til takmarkaða tekna. === Framleiðslukenningin === Framleiðslukenningin fjallar um á framleiðslu, eða m.ö.o. það ferli sem felst í því að breyta hráefni í vöru.<ref>[https://assets.cambridge.org/97811070/36161/frontmatter/9781107036161_frontmatter.pdf Sickles, R., & Zelenyuk, V. (2019). Measurement of Productivity and Efficiency: Theory and Practice. Cambridge: Cambridge University Press] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190510043056/https://assets.cambridge.org/97811070/36161/frontmatter/9781107036161_frontmatter.pdf |date=2019-05-10 }}. {{Doi|10.1017/9781139565981}}</ref> Við framleiðslu eru notaðar [[Auðlind|auðlindir]] til að búa til fullunna vöru eða [[Þjónusta|þjónustu]], til að nota, gefa eða [[Viðskipti|skipta]]. Fremleiðsluferlið getur falið í sér [[Framleiðsla|framleiðslu]], geymslu, sendingu og pökkun. Sumir hagfræðingar skilgreina framleiðslu almennt sem alla efnahagslega starfsemi aðra en neyslu. === Fastur og breytilegur kostnaður === * Fastur kostnaður (FC) - Þessi kostnaður breytist ekki með framleiðslumagni. Það felur í sér viðskiptakostnað eins og leigu, laun og tækjakostnað. * Breytilegur kostnaður (VC) - Þessi kostnaður breytist eftir því sem framleiðsla breytist. Þetta felur í sér kostnað við hráefni, sendingarkostnað og framleiðslubirgðir. Til skemmri tíma litið (fáir mánuðir) er flestur kostnaður fastur þar sem fyrirtækið þarf að greiða laun, flutningskostnað og hráefni sem notað er til að framleiða ýmsar vörur. Til lengri tíma litið (2-3 ár) er hægt að líta á þennan sama kostnað sem breytilegan. Fyrirtæki geta ákveðið að draga úr framleiðslu, kaupa minna hráefni og jafnvel selja nokkrar vélar. Á 10 árum verður flestir kostnaður breytilegur þar sem starfsmenn geta verið reknir eða nýjar vélar geta verið keyptar til að skipta um gamla vélar. <ref>{{Cite web|url=https://socialsci.libretexts.org/Bookshelves/Economics/Principles_of_Microeconomics_(Curtis_and_Irvine)|title=Principles of Microeconomics (Curtis and Irvine)|date=5 July 2021|website=Social Sci LibreTexts|language=en}}</ref> Horfinn kostnaður (e. sunk cost) - Þetta er fastur kostnaður sem hefur þegar verið greiddur og ekki er hægt að endurheimta. Dæmi um þetta getur verið rannsóknarkostnaður lyfjaframleiðslu, þar sem hundruðum milljóna er varið við þróun á nýjum lyfjum, sem misheppnast síðan. Þetta er dæmi um horfinn kostnað. <ref>{{Cite book|title=Microeconomics|url=https://archive.org/details/microeconomics0000pind_t3v2|last=Pindyck|first=Robert S.|date=2018|isbn=978-1292213378|edition=9th|location=Harlow, UK}}</ref> === Fórnarkostnaður === {{Aðalgrein|Fórnarkostnaður}} Fórnarkostnaður er andvirði þess sem er næstbest að gera í staðinn. Fórnarkostnaður er einungis háður virði þess sem er næstbest að gera. == Rekstrarhagfræðilíkön == === Framleiðsla og eftirspurn === Framleiðsla og eftirspurn er hagfræðilíkan sem útskýrir verðákvörðun á [[Markaður|markaði]] þar sem fullkomin samkeppni ríkir. Í meginatriðum er sú ályktun dregin að magn eftirspurnar eftir tiltekinni vöru við [[jafnvægisverð]], jafngildi magni framboðsmagni frá framleiðendum. Til að þetta standist verður markaður að vera: * Með fullkomna samkeppni * Án ytri áhrifa/íhlutana * Án einingaskatts * Án verðlagsaðhalds [[Mynd:Supply-demand-right-shift-demand.svg|alt=A graph depicting Quantity on the X-axis and Price on the Y-axis|thumb|Framleiðslu- og eftirspurnarlíkan lýsir því hvernig verð er breytilegt vegna jafnvægis milli framleiðslumagns og eftirspurnar eftir vöru. Grafið sýnir tilfærslu á eftirspurnarferilsins til hægri frá D₁ til D₂ ásamt hækkun á verði og magni sem þarf til að ná nýju jafnvægi á framboðsferlinum (S).]] Lögmál eftirspurnar segir að almennt sé verð og magn sem krafist er á tilteknum markaði speglað. Það er, því hærra verð sem verð er á vöru, því minna af henni er fólk tilbúið til að kaupa (að öllu öðru óbreyttu). Þegar verð á vöru lækkar, munu neytendur velja vöruna fram yfir hlutfallslega dýrari vörumr (skiptaáhrif). Auk þess veldur verðlækkunin aukningu í [[Kaupmáttur|kaupmætti]] ([[tekjuáhrif]]). Aðrir þættir geta haft áhrif á eftirspurn, til dæmis mun aukning á tekjum hliðra eftirspurnarferlinum út á við (fyrir venjulegar vörur), eins og á myndinni. Allir ákvarðanir eru fyrst og fremst teknar sem fastir þættir í framboði og eftirspurn. Markaðsjafnvægi á sér stað þegar framleiðslumagn vöru er jafnt magni eftirspurnar (þar sem framboðs- og eftirspurnarferlarnir skerast á myndinni hér til hliðar ofan). Við verð undir jafnvægisverði er skortur á framleiðslumagni miðað við eftirspurn. Þetta mun að lokum valda verðhækkun á markaði. Þegar verð er yfir jafnvægisverði er umframframleiðslumagn miðað við magn eftirspurnar. Þetta ýtir verðinu niður. Framboðs- og eftirspurnarlíkanið spáir því að fyrir gefin framboðs- og eftirspurnarföll, muni verð og magn leitast eftir að ná jafnvægi. == Markaðsgerðir == Markaðsgerð vísar til eiginleika markaðar, þar á meðal fjölda fyrirtækja á honum, dreifingu markaðshlutdeildar á milli fyrirtækjanna, einsleitni vöru milli fyrirtækja, hversu auðvelt það er fyrir fyrirtæki að komast inn og út af markaðinum og samkeppnisform.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/economicscontemp0000mcea/page/166|title=Economics: A Contemporary Introduction|last=McEachern|first=William A.|date=2006|publisher=Thomson South-Western|isbn=978-0-324-28860-5|pages=[https://archive.org/details/economicscontemp0000mcea/page/166 166]}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-875943-0|last1=Hashimzade|first1=Nigar|last2=Myles|first2=Gareth|last3=Black|first3=John|title=market structure|encyclopedia=A Dictionary of Economics|date=2017|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198759430.001.0001/acref-9780198759430-e-1937}}</ref> Samkeppni virkar eins og eftirlitskerfi fyrir markaði, þar sem stjórnvöld geta sett reglugerðir þar sem ekki er hægt að búast við að markaðurinn geti stjórnað sjálfum sér. Reglugerðir hjálpa til við að draga úr neikvæðum ytri áhrifum þegar jafnvægi á seljenda á markaðnum passar ekki við jafnvægi samfélagsins. Eitt dæmi um þetta eru [[Byggingarreglugerð|byggingarreglugerðir]], en búast mætti við því að á frjálsum markaði væri vinnustaðaöryggi verulega ábótavant, þar sem enginn þrýstingur væri á fyrirtækin til að tryggja það, vegna þess kostnaðar sem því fylgir (með tilheyrandi áhrifum á hagnað). === Fullkomin samkeppni === Fullkomin samkeppni er ástand þar sem mörg lítil fyrirtæki sem framleiða sömu vörur keppa sín á milli í tiltekinni atvinnugrein. Fullkominn samkeppni leiðir til þess að fyrirtækin framleiða kjörmagn við lægsta mögulega kostnað á einingu. Fyrirtæki í fullkominni samkeppni eru "verðþolar" (þau hafa ekki nægt vald á markaðnum til að hækka verð á vörum sínum eða þjónustu). Gott dæmi um þetta væri netmarkaður, svo sem [[Bland|eBay]], þar sem margir mismunandi seljendur selja svipaðar vörur til margra mismunandi kaupenda. Neytendur á markaði með fullkomna samkeppni hafa fullkomna þekkingu á vörum sem eru seldar á markaðnum. === Ófullkomin samkeppni === Ófullkominn samkeppni er markaðsgerð sem hefur suma (en ekki alla) eiginleika samkeppnishæfra markaða. Í fullkominni samkeppni er ekki hægt að ná valdi á markaðnum vegna fjölda framleiðenda, sem veldur mikilli samkeppni. Þess vegna jafngildir verð [[Jaðarkostnaður|jaðarkostnaði]] við þær aðstæður. Við einokun er markaðsvaldið í höndum staks fyrirtækis, sem leiðir til þess að verð eru hærri en kostnaðarverð.<ref>{{Cite book|title=Microeconomics|last=Goolsbee|first=Austan|date=2019|publisher=Macmillan Learning|isbn=978-1319325435|edition=3rd|location=New York}}</ref> Á milli þessara tveggja markaðsgerða eru fyrirtæki sem starfa hvorki við fullkomna samkeppni né einokun. Fyrirtæki eins og [[PepsiCo|Pepsi]] og [[The Coca-Cola Company|Coke]] og [[Sony]], [[Nintendo]] og [[Microsoft]] stjórna kóla- og tölvuleikjabransanum. Þessi fyrirtæki starfa við '''ófullkomna samkeppni'''.<ref>{{Cite book|title=Microeconomics|last=Goolsbee|first=Austan|date=2019|publisher=Macmillan Learning|isbn=978-1319325435|edition=3rd|location=New York}}</ref> === Einkasölusamkeppni === Einkasölusamkeppni er ástand þar sem mörg fyrirtæki með svipaðar en örlítið mismunandi vörur eiga í samkeppni. Framleiðslukostnaður er yfir því sem hægt er að ná við fullkomna samkeppni, en samfélagið nýtur góðs af vöruaðgreiningunni (úrvalinu). Dæmi um atvinnugreinar með slíka markaðsgerð eru veitingastaðir, fata-, skó- og þjónustuiðnaður í stórum borgum. === Einokun === {{Aðalgrein|Einokun}} Einokun er þegar markaði eða iðnaði er stjórnað af einum birgja tiltekinnar vöru eða þjónustu. Vegna þess að við einokun ríkir engin samkeppni, hafa seljendur tilhneigingu til að selja vörur og þjónustu á hærra verði og framleiða magn sem er undir félagslega besta framleiðslumagni. Hins vegar er ekki öll einokun slæm, sérstaklega í greinum þar sem mörg fyrirtæki myndu leiða til hærri kostnaðar en ávinnings (þ.e. náttúruleg einokun).<ref>{{Cite news|url=https://www.economicshelp.org/microessays/markets/monopoly/|title=Monopoly - Economics Help|work=Economics Help|access-date=2018-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314104615/https://www.economicshelp.org/microessays/markets/monopoly/|archive-date=2018-03-14|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.economicsonline.co.uk/Business_economics/Natural_monopolies.html|title=Natural monopolies|last=Krylovskiy|first=Nikolay|date=20 January 2020|website=Economics Online|language=en-US|access-date=2020-09-03}}</ref> * Náttúruleg einokun: Einokun í iðnaði þar sem einn framleiðandi getur framleitt vöru á lægri kostnaði en margir litlir framleiðendur. === Fákeppni === {{Aðalgrein|Fákeppni}} Fákeppni er markaðsgerð þar sem markaði eða iðnaði er stjórnað af litlum fjölda fyrirtækja (fákeppnismenn). Fákeppnisástand getur skapað hvata fyrir fyrirtæki til að taka þátt í [[Verðsamráð|verðsamráði]] sem dregur úr samkeppni og leiðir til hærra verðs fyrir neytendur og minni heildarframleiðslu.<ref>{{Cite web|url=http://www.ftc.gov/bc/edu/pubs/consumer/general/zgen01.shtm|title=Competition Counts|date=11 June 2013|website=ftstatus=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204132757/http://www.ftc.gov/bc/edu/pubs/consumer/general/zgen01.shtm|archive-date=4 December 2013}}</ref> Dæmi um þetta er [[Samráð olíufélaganna|samráð íslensku olíufélaganna]]. Á hinn bóginn eru til dæmi um að fákeppni geti leitt til mikilar samkeppnishörku milli aðila<ref>{{Cite journal|last=Erickson|first=Gary M.|year=2009|title=Gary M. Erickson (2009). "An Oligopoly Model of Dynamic Advertising Competition". ''European Journal of Operational Research'' 197 (2009): 374–388.|url=https://econpapers.repec.org/article/eeeejores/v_3a197_3ay_3a2009_3ai_3a1_3ap_3a374-388.htm|journal=European Journal of Operational Research|volume=197|issue=1|pages=374–388|doi=10.1016/j.ejor.2008.06.023}}</ref> * Tvíkeppni: Sérstök gerð fákeppni þar sem aðeins tvö fyrirtæki keppast á markaði. [[Leikjafræði]] er notuð til að útskýra hegðun fyrirtækja við fá- og tvíkeppni.<ref> {{Cite web|url=http://www.apeconreview.com/oligopoly.html|title=Oligopoly/Duopoly and Game Theory|date=2017|website=AP Microeconomics Review|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625002834/http://www.apeconreview.com/oligopoly.html|archive-date=2016-06-25|access-date=2017-06-11|quote=Game theory is the main way economists [sic] understands the behavior of firms within this market structure.}} </ref> === Einkeypi === {{Aðalgrein|Einkeypi}} Einkeypi er markaður þar sem er aðeins einn kaupandi og margir seljendur. === Gagnkvæm einkasala === Gagnkvæm einkasala er markaður sem er sambland af bæði einokun (einn seljandi) og einokun (einn kaupandi). === Fákeypi === Fákeypi er markaður þar sem það eru fáir kaupendur og margir seljendur. == Leikjafræði == {{Aðalgrein|Leikjafræði}} Leikjafræði er grein tengd [[stærðfræði]] og [[hagfræði]] sem notast við líkön til þess að spá fyrir um mögulega þróun innan lokaðs kerfis þar sem skilgreindir eru þátttakendur og tengdar breytur. Hugtakið "leikur" felur hér í sér þau samskipti sem eiga sér stað milli fólks. == Upplýsingahagfræði == Upplýsingahagfræði er grein af rekstrarhagfræði sem fjallar um hvernig upplýsingar og [[Upplýsingatækni|upplýsingakerfi]] hafa áhrif á hagkerfi og efnahagslegar ákvarðanir. Upplýsingar hafa þann sérstaka eiginleika að er auðvelt að búa þær til, en erfitt að treysta þeim. Það er auðvelt að dreifa þeim, en erfitt að stjórna þeim. Upplýsingar hafa gríðarleg áhrif á margar ákvarðanir.<ref>• Beth Allen, 1990. "Information as an Economic Commodity," ''American Economic Review'', 80(2), pp. [https://www.jstor.org/pss/2006582 268]–273.<br /><br />• [[Kenneth Arrow|Kenneth J. Arrow]], 1999. "Information and the Organization of Industry," ch. 1, in Graciela Chichilnisky ''Markets, Information, and Uncertainty.'' Cambridge University Press, pp. [https://books.google.com/books?id=m6PLCb18RrsC&dq=false&pg=PA20 20–21].<br /><br />• _____, 1996. "The Economics of Information: An Exposition," ''Empirica'', 23(2), pp.&nbsp;[[doi:10.1007/BF00925335|119]]<nowiki/>–128.<br /><br />• _____, 1984. ''Collected Papers of Kenneth J. Arrow'', v. 4, ''The Economics of Information''. [http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674137639 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330214121/http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674137639|date=2012-03-30}} and chapter-preview [https://books.google.com/books?id=ZYIiFsrT0dcC&pg=PP9=onepage links.]<br /><br />• [[Jean-Jacques Laffont]], 1989. ''The Economics of Uncertainty and Information'', MIT Press. [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=7640 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125171634/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=7640|date=2012-01-25}} and chapter-preview [https://books.google.com/books/p/harvard?id=7r484x3HVu4C&printsec=find&pg=PR5=#v=onepage&q&f=false links].</ref> Þessir eiginleikar (í samanburði eiginleika annarra vara) flækja margar staðlaðar hagfræðikenningar þegar kemur að því að fjalla um upplýsingar.<ref name="Varian H.R. 1987">Varian H.R. (1987) Microeconomics. In: Palgrave Macmillan (eds) The New Palgrave Dictionary of Economics. Palgrave Macmillan, London.</ref> Upplýsingahagfræðin hefur því nýlega vakið áhuga margra - hugsanlega vegna aukinnar upplýsingamiðlunar innan tækniiðnaðarins. == Sjá einnig == * [[Hagfræði]] * [[Þjóðhagfræði]] == Tilvísanir == {{Reflist|30em}} [[Flokkur:Hagfræði]] [[Flokkur:Rekstrarhagfræði]] 94fnsayvhecndklu6wpjsjwpe9t5qh2 0 35276 1976689 444096 2026-08-27T14:36:09Z Berserkur 10188 1976689 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa| Nafn=Passíusálmar í Skálholti| Gerð=Breiðskífa| Tónlistarmaður=Megas| Forsíða=| Bakgrunnur=orange| Gefin út=| Tekin upp=13. apríl 2001| Tónlistarstefna=[[Popptónlist|Popp]]| Lengd=| Útgáfufyrirtæki=| Upptökustjóri=| Gagnrýni=| Síðasta breiðskífa=''[[Hús datt]]''<br />(2005)| Þessi breiðskífa='''''Passíusálmar í Skálholti'''''<br />(2001)| Næsta breiðskífa=''[[Greinilegur púls]]''<br />(2006)| }} '''Passíusálmar í Skálholti''' er tónleikaplata frá [[Megas]]i með upptökum frá [[Skálholt]]skirkju þann [[13. apríl]] [[2001]]. Á plötunni flytur hann, ásamt öðrum, [[Passíusálmarnir|Passíusálma]] [[Hallgrímur Pétursson|Hallgríms Péturssonar]]. == Tónlist == * Megas, söngur; * Hermann Jónsson, kassagítar; * [[Hilmar Örn Agnarsson]], orgel og kórstjórn; * Hjörtur B. Hjartarson, klarínettur og þverflauta; * Kjartan Guðnason, kontrabassi: * Skúli Arason, slagverk; * Sveinn Pálsson, rafgítar; * [[Kammerkór Biskupstungna]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2001]] [[Flokkur:Megas]] 1ao0bm27avd9cwpfbjb4itx9qgmfotv 1976690 1976689 2026-08-27T14:37:02Z Berserkur 10188 1976690 wikitext text/x-wiki {{Breiðskífa| Nafn=Passíusálmar í Skálholti| Gerð=Breiðskífa| Tónlistarmaður=Megas| Forsíða=| Bakgrunnur=orange| Gefin út=|2006 Tekin upp=13. apríl 2001| Tónlistarstefna=[[Popptónlist|Popp]]| Lengd=| Útgáfufyrirtæki=| Upptökustjóri=| Gagnrýni=| Síðasta breiðskífa=''[[Hús datt]]''<br />(2005)| Þessi breiðskífa='''''Passíusálmar í Skálholti'''''<br />(2001)| Næsta breiðskífa=''[[Greinilegur púls]]''<br />(2006)| }} '''Passíusálmar í Skálholti''' er tónleikaplata frá [[Megas]]i með upptökum frá [[Skálholt]]skirkju þann [[13. apríl]] [[2001]]. Á plötunni flytur hann, ásamt öðrum, [[Passíusálmarnir|Passíusálma]] [[Hallgrímur Pétursson|Hallgríms Péturssonar]]. == Tónlist == * Megas, söngur; * Hermann Jónsson, kassagítar; * [[Hilmar Örn Agnarsson]], orgel og kórstjórn; * Hjörtur B. Hjartarson, klarínettur og þverflauta; * Kjartan Guðnason, kontrabassi: * Skúli Arason, slagverk; * Sveinn Pálsson, rafgítar; * [[Kammerkór Biskupstungna]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 2006]] [[Flokkur:Megas]] 9jp7eb5mc0hg5w9pcid4uhf8htaq1cy 0 39178 1976706 1970392 2026-08-27T17:05:49Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976706 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Turkeye.Urgüp02.jpg|thumb|right|Silkiþræðir spunnir úr púpum í Tyrklandi.]] '''Silki''' er ofið náttúrulegt efni. Það er meðal annars unnið úr þráðum [[Silkiormur|silkiormsins]]. [[Silkivegurinn]] er söguleg [[verslunarleið]] í [[Mið-Asía|Mið-Asíu]]. Ýmis smádýr af fylkingu liðdýra eins og [[könguló|kóngulær]] og nokkrir ættbálkar skordýra framleiða silki, ýmist sem fullorðin dýr eða á lirfustigi, en mórberjasilkifiðrildið er sú tegund sem helst býr til silki sem menn geta nýtt sér. Lirfa fiðrildisins framleiðir silkið í púpu sína. Hún breytir laufum [[mórberjatré]]sins í límkennda froðu sem verður að þræði þegar það kemur úr munni lirfunnar. Úr þessum hárfína þræði býr lirfan svo til púpu. Hægt er að fá þrjár gerðir af silki úr púpunum. Hespusilki eru löngu þræðirnir yst á púpunni og eru þeir um 1000-1500 m langir. Schappelsilki er unnið úr því sem eftir er af púpunni og eru þeir þræðir aðeins 5-30 cm. Hrásilki er svo unnið úr leifum þeirrar vinnslu og eru þeir þræðir styttri en 5 cm. == Eiginleikar silkisins == Silkiþráður er eitt af sterkustu efnum heims miðað við þyngd og það er einnig sveigjanlegt og togsterkt. Silki er mjúkt í að taka og vel einangrandi. Ef silki fær rétta umhirðu hleypur það ekki í þvotti. Ómeðhöndlað silki missir gljáa og góða eiginleika við sólarljós. Það krumpast minna en bómull en meira en ull. Flest silkiefni þola vélþvott á stilingu fyrir viðkvæman þvott en þola ekki þurrkara. Silki er ekki mjög slitsterkt, það rafmagnast auðveldlega og er mölsækið. Efnafræðilega er þráðurinn samsettur úr löngum [[amínósýra|amínósýrusameindum]], mjög svo svipuðum [[keratín]]i, en það er efni sem til dæmis er í [[hár|hári]], [[fjaðrir|fjöðrum]] og [[neglur|nöglum]] ýmissa annarra dýra. ==Listi yfir nokkrar villtar tegundir silkiorma== * ''[[Antheraea assamensis]]'' (Helfer, 1837) – frá [[Assam]]. Svonefnt Muga-silki. Var einungis í boði fyrir höfðingjaættir í Assam í 600 ár.<ref name="fao.org" /><ref name="organicclothing.blogs.com">[http://organicclothing.blogs.com/my_weblog/2007/03/raw_organic_sil.html "Raw & Organic Silk: Facts behind the Fibers"]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> * ''[[Antheraea paphia]]'' (Linnaeus, 1758) – "tasar" silkiormur.<ref>{{cite web|url=http://www.saturniidae-moths.de/Lepidoptera/Saturniidae/Database_-_caterpillars_from_S/mylitta/mylitta.html|title=Saturniidae|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413154340/http://www.saturniidae-moths.de/Lepidoptera/Saturniidae/Database_-_caterpillars_from_S/mylitta/mylitta.html|archive-date=2009-04-13|url-status=dead}}</ref> * ''[[Antheraea pernyi]]'' (Guénerin-Méneville, 1855) – "Chinese tussah moth". Litur og gæði silkisins fer eftir veðurfari og jarðvegi.<ref name="fao.org" /> * ''[[Antheraea polyphemus]]'' – Norður Amerískt fiðrildi.<ref name="fao.org" /> * ''[[Antheraea yamamai]]'' (Guénerin-Méneville, 1861) – '''tensan''' silkifiðrildi (天蚕). Hefur verið ræktað í Japan í 1000 ár. Silkið er hvítt, sterkt og teygjanlegt, en tekur lítiið lit. Það er nú sjaldgæft og dýrt.<ref name="fao.org" /> * ''[[Anisota senatoria]]'' (J. E. Smith, 1797) – "Orange-tipped oakworm moth" frá Norður-Ameríku.<ref>{{cite web|title=Orange-tipped oakworm moth ''Anisota senatoria'' (J.E. Smith, 1797)|work=Butterflies and Moths of North America|url=http://www.butterfliesandmoths.org/species?l=3347|access-date=2022-07-22|archive-date=2007-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070311174813/http://www.butterfliesandmoths.org/species?l=3347|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.silkmoths.bizland.com/sasenato.htm|title=''Anisota senatoria''|archive-date=2012-02-24|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224074845/http://www.silkmoths.bizland.com/sasenato.htm}}</ref> * ''[[Automeris io]]'' (Fabricius, 1775) – Norður Amerískt fiðrildi.<ref>{{cite web|url=http://www3.islandtelecom.com/~oehlkew/saio.htm|title=''Automeris io'' moth (Fabricius, 1775)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117164916/http://www3.islandtelecom.com/~oehlkew/saio.htm|archive-date=2013-01-17}}</ref> * ''[[Bombyx mandarina]]'' (Moore) – Hugsanlega villt tegund ''[[Silkiormur|B. mori]]''. * ''[[Bombyx sinensis]]'' – frá Kína. Algengt en smáar púpur.<ref name="fao.org">{{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/005/y4351e/y4351e0d.htm|title=Chapter 9|work=FAO.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021093643/http://www.fao.org/docrep/005/y4351e/y4351e0d.htm|archive-date=2012-10-21|url-status=dead}}</ref> * ''[[Borocera cajani]]'' – Malagasy silkiormur<ref>[https://news.mongabay.com/2019/08/madagascar-whats-good-for-the-forest-is-good-for-the-native-silk-industry/ Madagascar: What’s good for the forest is good for the native silk industry]</ref><ref>{{cite web |url=https://www.zed.fr/en/tv/distribution/catalogue/programme/the-secret-life-of-mangroves?media=3808 |title=The secret life of mangroves documentary (episode 2) |access-date=2022-07-22 |archive-date=2022-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406194758/https://www.zed.fr/en/tv/distribution/catalogue/programme/the-secret-life-of-mangroves?media=3808 |url-status=dead }}</ref> * ''[[Callosamia promethea]]'' – Norður Amerískt fiðrildi. * [[Euchiera socialis|''Euchiera socialis'']] – Madrone fiðrildi frá Mið Ameríku. Myndar stór silkikennd hreiður sem voru notuð í pappírslíkt efni á tímum [[Moctezuma II]],<ref name=":0">{{Cite book|title=Latin American insects and entomology|url=https://archive.org/details/latinamericanins00hogu|url-access=limited|last=Hogue|first=Charles Leonard|date=1993|publisher=University of California Press|isbn=978-0520078499|location=Berkeley|pages=[https://archive.org/details/latinamericanins00hogu/page/n175 328]|oclc=25164105|author-link=Charles L. Hogue}}</ref> og hafa síðar verið spunnin.<ref name=":1">{{Cite book|url=https://www.getty.edu/conservation/publications_resources/pdf_publications/pdf/unbroken_thread_eng_vl.pdf|title=The Unbroken Thread: Conserving the Textile Traditions of Oaxaca|last=de Avila|first=Alejandro|publisher=The Getty Conservation Institute|year=1997|editor-last=Klein|editor-first=Kathryn|location=Los Angeles|pages=125|access-date=2022-07-22|archive-date=2020-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206161850/https://www.getty.edu/conservation/publications_resources/pdf_publications/pdf/unbroken_thread_eng_vl.pdf|url-status=dead}}</ref> *''[[Eutachyptera|Eutachyptera psidii]]'' – frá Mið Ameríku (einnig þekkt sem ''Gloveria psidii'' <ref>{{Cite web|url=https://pir2.uniprot.org/taxonomy/151306|title=Eutachyptera psidii|website=pir2.uniprot.org|language=en|access-date=2018-09-25}}</ref>'').'' Nýtt svipað og ''Euchiera socialis'' hér fyrir ofan.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> * ''[[Gonometa postica]]'' Walker – frá [[Kalahari]] svæðinu.<ref>[http://www.holidaytravel.com.na/index.php?fArticleId=499 "Kalahari Wild Silk"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219115124/http://www.holidaytravel.com.na/index.php?fArticleId=499 |date=2012-02-19 }} By Amy Schoeman</ref> * ''[[Gonometa]] rufobrunnea'' Aurivillius. Frá Suður-Afríku. * ''[[Hyalophora cecropia]]'' – Norður Amerískt fiðrildi. Gæði silkisins fara eftir fæðutegundinni.<ref name="fao.org" /> * ''[[Pachypasa otus]]'' – Frá Vestur-Miðjarðarhafssvæðisins.<ref name="MW">[https://www.merriam-webster.com/dictionary/Bombyx Bombyx] in [[Merriam Webster]].</ref> * ''[[Samia cynthia]]'' (Drury, 1773) – Ailanthus silkifiðrildið frá Kína.<ref name="fao.org" /><ref name="organicclothing.blogs.com"/> {{wikibækur|Silki|Silki}} {{stubbur}} == Heimildir == <references/> [[Flokkur:Vefnaður]] 6xxb9ouqtxhqeqlf954wkrm1r1mlzxv 0 39437 1976768 1956568 2026-08-28T10:39:09Z Berserkur 10188 1976768 wikitext text/x-wiki [[Mynd:ClareCollegeAndKingsChapel.jpg|thumb|right|235px|Clare College og King's Chapel í Cambridge.]] '''Cambridge-háskóli''' ([[enska]] '''University of Cambridge''' eða '''Cambridge University''') er [[England|enskur]] [[háskóli]] í bænum [[Cambridge]] á [[England]]i. Hann er næstelsti háskólinn í [[Enska|enskumælandi]] landi og er af mörgum talinn annar af tveimur bestu háskólum Bretlands (ásamt [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]]) og einn besti háskóli í heimi. Gamlar heimildir benda til þess að skólinn hafi verið stofnaður af óánægðum fræðimönnum frá Oxford, sennilega árið [[1209]], í kjölfarið á uppþoti og óeirðum í Oxford þar sem til átaka kom milli háskólamanna og nemenda annars vegar og þorpsbúa hins vegar. Háskólarnir í Oxford og Cambridge eru oft nefndir einu nafni ''[[Oxbridge]]''. Í skólanum eru á 26. þúsund nemendur, þar af rúmlega 16. þúsund grunnnemar og tæplega 10 þúsund framhaldsnemar. Einkunnarorð skólans eru: ''Hinc lucem et pocula sacra'', sem þýðir (bókstaflega) „Héðan kemur ljós og helgir teygar“ eða (ekki bókstaflega) „Héðan þiggjum við upplýsingu og verðmæta þekkingu“. == Skólar innan skólans == Innan háskólans eru 31 smærri skóli (e. college) sem er að einhverju leyti sjálfstæð stjórnsýslueining en að einhverju leyti lúta þeir sameiginlegri yfirstjórn háskólans. {{Dökkt þema ferill}} {| class="t-ferill" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- bgcolor="#efefef" ! Litir ! Skóli ! Stofnaður ! Grunnemar ! Framhaldsnemar ! Heimasíða |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#663300"|&nbsp; |bgcolor="#663300"|&nbsp; |bgcolor="#663300"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#663300"|&nbsp; |bgcolor="#663300"|&nbsp; |bgcolor="#663300"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#663300"|&nbsp; |bgcolor="#663300"|&nbsp; |bgcolor="#663300"|&nbsp; |} |[[Christ's College, Cambridge|Christ's College]] |[[1505]] |395 |95 |[https://www.christs.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FF9999"|&nbsp; |bgcolor="#663300"|&nbsp; |bgcolor="#FF9999"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FF9999"|&nbsp; |bgcolor="#663300"|&nbsp; |bgcolor="#FF9999"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |} |[[Churchill College, Cambridge|Churchill College]] |[[1960]] |482 |210 |[http://www.chu.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FFFF00"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FFFF00"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |} |[[Clare College, Cambridge|Clare College]] |[[1326]] |400 |180 |[http://www.clare.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FFCC00"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#FFCC00"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FFCC00"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#FFCC00"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |} |[[Clare Hall, Cambridge|Clare Hall]] |[[1965]] |Engir |135 |[https://www.clarehall.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#FF0099"|&nbsp; |bgcolor="#FF0099"|&nbsp; |bgcolor="#FF0099"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#FF0099"|&nbsp; |bgcolor="#FF0099"|&nbsp; |bgcolor="#FF0099"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#FF0099"|&nbsp; |bgcolor="#FF0099"|&nbsp; |bgcolor="#FF0099"|&nbsp; |} |[[Corpus Christi College, Cambridge|Corpus Christi College]] |[[1352]] |250 |210 |[http://www.corpus.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#FFFF00"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#FFFF00"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |} |[[Darwin College, Cambridge|Darwin College]] |[[1964]] |Engir |570 |[http://www.dar.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FF00FF"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FF00FF"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FF00FF"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |} |[[Downing College, Cambridge|Downing College]] |[[1800]] |409 |292 |[http://www.dow.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FF6699"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FF6699"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |} |[[Emmanuel College, Cambridge|Emmanuel College]] |[[1584]] |494 |98 |[https://www.emma.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#990033"|&nbsp; |bgcolor="#990033"|&nbsp; |bgcolor="#990033"|&nbsp; |bgcolor="#999999"|&nbsp; |bgcolor="#990033"|&nbsp; |bgcolor="#990033"|&nbsp; |bgcolor="#990033"|&nbsp; |bgcolor="#999999"|&nbsp; |bgcolor="#990033"|&nbsp; |bgcolor="#990033"|&nbsp; |bgcolor="#990033"|&nbsp; |} |[[Fitzwilliam College, Cambridge|Fitzwilliam College]] |[[1966]] |474 |180 |[https://www.fitz.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#009900"|&nbsp; |bgcolor="#009900"|&nbsp; |bgcolor="#009900"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#009900"|&nbsp; |bgcolor="#009900"|&nbsp; |bgcolor="#009900"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#009900"|&nbsp; |bgcolor="#009900"|&nbsp; |bgcolor="#009900"|&nbsp; |} |[[Girton College, Cambridge|Girton College]] |[[1869]] |503 |201 |[https://www.girton.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |} |[[Gonville and Caius College, Cambridge|Gonville and Caius College]] |[[1348]] |468 |291 |[https://www.cai.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |} |[[Homerton College, Cambridge|Homerton College]] |[[1976]] |550 |500 |[https://www.homerton.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#0066CC"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#0066CC"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#0066CC"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#0066CC"|&nbsp; |} |[[Hughes Hall, Cambridge|Hughes Hall]] |[[1885]] |39^† |314 |[https://www.hughes.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |} |[[Jesus College, Cambridge|Jesus College]] |[[1496]] |503 |237 |[https://www.jesus.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#9900CC"|&nbsp; |bgcolor="#9900CC"|&nbsp; |bgcolor="#9900CC"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#9900CC"|&nbsp; |bgcolor="#9900CC"|&nbsp; |bgcolor="#9900CC"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#9900CC"|&nbsp; |bgcolor="#9900CC"|&nbsp; |bgcolor="#9900CC"|&nbsp; |} |[[King's College, Cambridge|King's College]] |[[1441]] |397 |239 |[http://www.kings.cam.ac.uk/ Heimasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110216204439/http://www.kings.cam.ac.uk/ |date=2011-02-16 }} |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |bgcolor="#0000CC"|&nbsp; |} |[[Lucy Cavendish College, Cambridge|Lucy Cavendish College]] |[[1965]] |106^*† |116^* |[http://www.lucy-cav.cam.ac.uk/ Heimasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080325062217/http://www.lucy-cav.cam.ac.uk/ |date=2008-03-25 }} |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FF99FF"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FF99FF"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |} |[[Magdalene College, Cambridge|Magdalene College]] |[[1428]] |335 |169 |[https://www.magd.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FFFF00"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#FFFF00"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |} |[[New Hall, Cambridge|New Hall]] |[[1954]] |377^* |74^* |[http://www.newhall.cam.ac.uk/ Heimasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190803083035/http://www.newhall.cam.ac.uk/ |date=2019-08-03 }} |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#999999"|&nbsp; |bgcolor="#999999"|&nbsp; |bgcolor="#999999"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FFCC00"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#999999"|&nbsp; |bgcolor="#999999"|&nbsp; |bgcolor="#999999"|&nbsp; |} |[[Newnham College, Cambridge|Newnham College]] |[[1871]] |396^* |120^* |[https://www.newn.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |} |[[Pembroke College, Cambridge|Pembroke College]] |[[1347]] |420 |194 |[http://www.pem.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |} |[[Peterhouse, Cambridge|Peterhouse]] |[[1284]] |270 |125 |[https://www.pet.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#006600"|&nbsp; |bgcolor="#006600"|&nbsp; |bgcolor="#006600"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#006600"|&nbsp; |bgcolor="#006600"|&nbsp; |bgcolor="#006600"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#006600"|&nbsp; |bgcolor="#006600"|&nbsp; |bgcolor="#006600"|&nbsp; |} |[[Queens' College, Cambridge|Queens' College]] |[[1448]] |490 |270 |[https://www.quns.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#999999"|&nbsp; |bgcolor="#FF9900"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#999999"|&nbsp; |bgcolor="#999999"|&nbsp; |bgcolor="#999999"|&nbsp; |} |[[Robinson College, Cambridge|Robinson College]] |[[1977]] |385 |105 |[https://www.robinson.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#660033"|&nbsp; |bgcolor="#660033"|&nbsp; |bgcolor="#660033"|&nbsp; |bgcolor="#FF99CC"|&nbsp; |bgcolor="#660033"|&nbsp; |bgcolor="#660033"|&nbsp; |bgcolor="#660033"|&nbsp; |bgcolor="#FF99CC"|&nbsp; |bgcolor="#660033"|&nbsp; |bgcolor="#660033"|&nbsp; |bgcolor="#660033"|&nbsp; |} |[[St Catharine's College, Cambridge|St Catharine's College]] |[[1473]] |436 |165 |[https://www.caths.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |bgcolor="#000099"|&nbsp; |} |[[St Edmund's College, Cambridge|St Edmund's College]] |[[1896]] |100^† |200 |[https://www.st-edmunds.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#66CCFF"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |} |[[St John's College, Cambridge|St John's College]] |[[1511]] |570 |340 |[https://www.joh.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#CC9900"|&nbsp; |bgcolor="#CC9900"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#CC9900"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#CC9900"|&nbsp; |bgcolor="#CC9900"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |} |[[Selwyn College, Cambridge|Selwyn College]] |[[1882]] |360 |140 |[https://www.sel.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#CC0000"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |} |[[Sidney Sussex College, Cambridge|Sidney Sussex College]] |[[1596]] |338 |181 |[https://www.sid.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FFFF00"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#FFFF00"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |bgcolor="#000066"|&nbsp; |} |[[Trinity College, Cambridge|Trinity College]] |[[1546]] |656 |380 |[http://www.trin.cam.ac.uk/ Heimasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228091257/http://www.trin.cam.ac.uk/ |date=2011-02-28 }} |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |bgcolor="#000000"|&nbsp; |} |[[Trinity Hall, Cambridge|Trinity Hall]] |[[1350]] |364 |241 |[https://www.trinhall.cam.ac.uk/ Heimasíða] |- | {|style="cellpadding="2" cellspacing="0" width="100%" |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#FFCC00"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#FFCC00"|&nbsp; |bgcolor="#FFFFFF"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |bgcolor="#FF0000"|&nbsp; |} |[[Wolfson College, Cambridge|Wolfson College]] |[[1965]] |90^† |510 |[http://www.wolfson.cam.ac.uk/ Heimasíða] |} == Markverðir nemendur og kennarar == {| border="0" cellpadding="10" cellspacing="0" |- valign="top" | * [[G.E.M. Anscombe]] (Newnham) * [[Charles Babbage]] (Trinity, Peterhouse) * [[Sir Francis Bacon]] (Trinity) * [[Sir William Lawrence Bragg]] (Trinity) * [[Subhash Chandra Bose]] (Fitzwilliam) * [[Byron lávarður]] (Trinity) * [[James Chadwick]] (Gonville & Caius) * [[John Cleese]] (Downing) * [[Samuel Taylor Coleridge]] (Jesus) * [[Francis Crick]] (Gonville & Caius) * [[Oliver Cromwell]] (Sidney Sussex) * [[Charles Darwin]] (Christ’s) * [[Paul Dirac]] (St John’s) * [[Desiderius Erasmus]] (Queens’) * [[Rosalind Franklin]] (Newnham) * [[Germaine Greer]] (Newnham) * [[William Harvey]] (Gonville & Caius) * [[Stephen Hawking]] (Trinity Hall, Gonville & Caius) * [[Ted Hughes]] (Pembroke) * [[Karl Bretaprins|Karl, prins af Wales]] (Trinity) * [[Allama Mohammad Iqbal]] (Trinity) * [[Jinyong|Jinyong (Louis Cha)]] (St John’s) * [[William Thomson, 1st Baron Kelvin|Lord Kelvin]] (Peterhouse) * [[John Maynard Keynes]] (King’s) * [[Kim Dae-Jung]] (Clare Hall) * [[C. S. Lewis]] (Magdalene) * [[Christopher Marlowe]] (Corpus Christi) | * [[James Clerk Maxwell]] (Peterhouse, Trinity) * [[Ian McKellen]] (St Catharine’s) * [[A. A. Milne]] (Trinity) * [[John Milton]] (Christ’s) * [[Vladimir Nabokov]] (Trinity) * [[Jawaharlal Nehru]] (Trinity) * [[Isaac Newton]] (Trinity) * [[Sylvia Plath]] (Newnham) * [[Salman Rushdie]] (King’s) * [[Bertrand Russell]] (Trinity) * [[Ernest Rutherford]] (Trinity) * [[Fred Sanger]] (St John’s) * [[Siegfried Sassoon]] (Clare) * [[Simon Schama]] (Christ’s) * [[Amartya Sen]] (Trinity) * [[Manmohan Singh]] (St. John’s) * [[Alfred, Lord Tennyson]] (Trinity) * [[J. J. Thomson]] (Trinity) * [[Emma Thompson]] (Newnham) * [[Alan Turing]] (King’s) * [[James D. Watson]] (Clare) * [[William Wilberforce]] (St John’s) * [[Maurice Wilkins]] (St John’s) * [[Bernard Williams]] (King's) * [[Ludwig Wittgenstein]] (Trinity) * [[William Wordsworth]] (St John’s) * [[Lee Kuan Yew]] (Fitzwilliam) * [[Þorsteinn Ingi Sigfússon]] (Darwin) * [[Ghil'ad Zuckermann]] (Churchill) | |} {{s|1209}} [[Flokkur:Cambridge]] [[Flokkur:Háskólar á Bretlandi]] 77px0aw1kon6es56wf5bgs0qb1007w9 0 41099 1976780 1968232 2026-08-28T11:34:40Z Berserkur 10188 1976780 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league | name = Premier League | pixels = 270px | sport = [[Association football]] | country = England | confed = [[UEFA]] | founded = {{start date and age|1992|02|20|df=y}} | relegation = [[EFL Championship]] | levels = 1 | teams = 20 | domest_cup = <div class="plainlist"> * [[FA Cup]] * [[FA Community Shield]] </div> | league_cup = [[EFL Cup]] | confed_cup = <div class="plainlist"> * [[Meistaradeild Evrópu]] * [[Evrópukeppni félagsliða]] * [[Sambandsdeild Evrópu]] </div> | champions = [[Arsenal]] (4. titill) | season = 2025–26 | most_successful_club = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] (13 titlar) | most_appearances = [[James Milner]] (658) | top_goalscorer = [[Alan Shearer]] (260) | tv = <div class="plainlist"> * [[Sky Sports]], [[BT Sport]], [[Amazon Prime Video]] (beinar útsendingar) * Sky Sports, [[BBC Sport]] (yfirferð) </div> | website = [https://www.premierleague.com premierleague.com] | current = }} '''Enska úrvalsdeildin''' er efsta atvinnumannadeildin í [[knattspyrna|knattspyrnu]] á [[England]]i (og [[Wales]]). Hún er vinsælasta deild í heimi og einnig sú arðbærasta. Tímabil deildarinnar er frá ágúst og fram í maí, liðin eru 20 og eru alls 38 leikir á lið. Neðstu þrjú liðin falla í lok tímabils og þrjú lið koma í staðinn á næsta tímabili úr [[enska meistaradeildin|ensku meistaradeildinni]]. Meðaltal áhorfenda á leikjum er rúmlega 40.000 (2024-2025) <ref>[https://global.espn.com/soccer/stats/_/league/ENG.1/season/2024/view/performance Season English Premier League Performance Stats - 2024-2025] ESPN, sótt 24. apríl 2026</ref> sem er það annað mesta í heiminum á eftir þýsku [[Bundesliga]]. Hámarksstigafjöldi sem lið getur náð á einni leiktíð er 114 stig en stigametið í deildinni er 100 stig. == Söguágrip== Enska úrvalsdeildin var stofnuð árið [[1992]] af félögunum í [[Gamla enska fyrsta deildin|gömlu fyrstu deildinni]] sem hafði verið starfrækt í 104 ár. Alls hafa 49 lið tekið þátt í deildinni frá upphafi. Fyrst um sinn voru lið yfir hvert tímabil 22 en tímabilið 1995-1996 var liðum fækkað í 20. Eftir aldamót var farið að tala um stóru 4 liðið (''Big four''): Manchester United, Liverpool, Chelsea og Arsenal. Eftir 2010 var farið að tala um ''stóru sex'' (''Big six''), þá voru Tottenham Hotspur og Manchester City komin hóp stærri liða. Manchester City vann titillinn tímabilið 2011–12 og varð fyrsta liðið utan hinna stóru fjögurra til að vinna deildina síðan Blackburn Rovers tímabilið 1994–95. Síðar dró saman með liðum og önnur lið komust ofar á töfluna. Tímabilið 2003–04 var Arsenal taplaust og er það í eina skipti sem það hefur gerst. Liðið var kallað ''Hinir ósigrandi'' (e. ''The Invincibles''). Sjö lið hafa unnið deildina hingað til: [[Manchester United]] (13), [[Arsenal]] (4), [[Manchester City]] (8), [[Chelsea FC]] (5) [[Blackburn Rovers]] (1), [[Liverpool FC]] (2) og [[Leicester City]] (1). Fjögur lið hafa unnið [[Meistaradeild Evrópu]]: Liverpool (2005), Manchester United (2008) og Chelsea (2012), Manchester City (2023) Með flest mörk á einu tímabili er [[Erling Haaland]] með en hann sló metið tímabilið 2022-2023. Áður var [[Mohamed Salah]] með 32 mörk og með 31 mark deildu metinu [[Alan Shearer]], [[Cristiano Ronaldo]], [[Luis Suárez]]. [[Thierry Henry]] hefur oftast verið markakóngur eða 4 sinnum. Tímabilið 2019-2020 hóf deildin að nota [[VAR]]-myndbandsdómgæslu. Tímabilið 2022-2023 fjölgaði skiptingum úr 3 í 5 leikmenn á leik. === Sigurvegarar ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em;" |- !width="75" | Leiktímabil !width="130" | Sigurvegari |- |2025-2026 |Arsenal |- |2024-25 |Liverpool FC |- |2023-24 |Manchester City |- |2022-23 |Manchester City |- |2021-22 |Manchester City |- |[[2020-21]] |[[Manchester City]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2019-20|2019-20]] |[[Liverpool FC]] |- |[[2018-19]] |[[Manchester City]] |- |[[2017-18]] |[[Manchester City]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2016-17|2016-17]] |[[Chelsea F.C.]] |- |[[Enska úrvalsdeildin 2015-16|2015-16]] |[[Leicester City F.C.]] |- |[[2014-15]] |[[Chelsea F.C.]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2013-14|2013–14]] | [[Manchester City]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2012-13|2012–13]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2011-12|2011–12]] | [[Manchester City]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2010-11|2010–11]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2009-10|2009–10]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2008-09|2008–09]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2006-07|2006–07]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2005-06|2005–06]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2004-05|2004–05]] | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2003-04|2003–04]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2002-03|2002–03]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2001-02|2001–02]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 2000-01|2000–01]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1999-00|1999–00]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1998-99|1998-99]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1997-98|1997–98]] | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1996-97|1996–97]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1995-96|1995–96]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1994-95|1994–95]] | [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1993-94|1993–94]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |- | align="center" | [[Enska úrvalsdeildin 1992-93|1992–93]] | [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |} == Lið tímabilið 2026-2027 == {| class="wikitable sortable" !width=100| Félag !width=70| Hámarksfjöldi !width=100| Leikvangur |- | style="text-align:center;" |[[Manchester United F.C.|Manchester United]] || style="text-align:center;" | 74.197 || [[Old Trafford]] |- |style="text-align:center;" | [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] || style="text-align:center;" | 62.850 || [[Tottenham Hotspur Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Liverpool F.C.|Liverpool]] || style="text-align:center;" | 61.276|| [[Anfield]] |- | style="text-align:center;" | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || style="text-align:center;" | 60.704 || [[Emirates Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || style="text-align:center;" | 52.900 || [[Etihad Stadium]] |- | style="text-align:center;" |[[Everton F.C.|Everton]] || style="text-align:center;" | 52.769 || [[Everton Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] || style="text-align:center;" | 52.258 || [[St James' Park]] |- | style="text-align:center;" |[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] || style="text-align:center;" | 49.000|| [[Stadium of Light]] |- | style="text-align:center;" | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || style="text-align:center;" | 40.173 || [[Stamford Bridge]] |- | style="text-align:center;" |[[Leeds United]] || style="text-align:center;" | 37.645|| [[Elland Road]] |- | style="text-align:center;" | [[Aston Villa]] || style="text-align:center;" | 37.000 || [[Villa Park]] |- | style="text-align:center;" | [[Coventry City F.C.|Coventry City]] || style="text-align:center;" | 32.000 || [[Ricoh Arena|Coventry Building Society Arena]] |- | style="text-align:center;" |[[Brighton & Hove Albion]] || style="text-align:center;" | 31.876|| [[Falmer Stadium|Amex Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Nottingham Forest]]|| style="text-align:center;" | 30.404 || [[City Ground]] |- | style="text-align:center;" | [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|| style="text-align:center;" | 30.056 || [[Portman Road]] |- | style="text-align:center;" |[[Fulham F.C.]] || style="text-align:center;" | 29.589|| [[Craven Cottage]] |- | style="text-align:center;" | [[Hull City F.C.|Hull City]]|| style="text-align:center;" | 25.686 || [[KCOM Stsdium|MKM Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[Crystal Palace]] || style="text-align:center;" | 25.194 || [[Selhurst Park]] |- | style="text-align:center;" |[[Burnley F.C.]] || style="text-align:center;" | 21.944|| [[Turf Moor]] |- | style="text-align:center;" | [[Brentford FC]] || style="text-align:center;" | 17.250 || [[Brentford Community Stadium]] |- | style="text-align:center;" | [[AFC Bournemouth]] || style="text-align:center;" | 11.307 || [[Dean Court]] |- |} ==Tölfræði== === Markahæstu menn frá upphafi (yfir 100 mörk) === <small>''Uppfært 24.5. 2026.'' Feitletraðir leikmenn spila enn í PL.</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Mörk |- |1 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Alan Shearer]]||260 |- |2 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Harry Kane]]||213 |- |3 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Wayne Rooney]]||208 |- |4 |style="text-align:left;"|{{EGY}} [[Mohamed Salah]] ||193 |- |5 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Andrew Cole]] ||187 |- |6 |style="text-align:left;"|{{ARG}} [[Sergio Agüero]]||184 |- |7 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Frank Lampard]] ||177 |- |8 |style="text-align:left;"|{{FRA}} [[Thierry Henry]]||175 |- |9 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Robbie Fowler]] ||163 |- |10 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jermain Defoe]] ||162 |- |11 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Michael Owen]] ||150 |- |12 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Les Ferdinand]] ||149 |- |13 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Teddy Sheringham]] ||146 |- |14 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jamie Vardy]]||145 |- |15 |style="text-align:left;"|{{NLD}} [[Robin van Persie]] ||144 |- |16 |style="text-align:left;"|{{NLD}} [[Jimmy Floyd Hasselbaink]] ||127 |- |16 |style="text-align:left;"|{{KOR}} [[Son Heung-min]] ||127 |- |17 |style="text-align:left;"|{{IRL}} [[Robbie Keane]] ||126 |- |18 |style="text-align:left;"|{{FRA}} [[Nicolas Anelka]] ||125 |- |20 |style="text-align:left;"|{{TTO}} [[Dwight Yorke]] ||123 |- |20 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Raheem Sterling]]||123 |- |21 |style="text-align:left;"|{{BEL}} [[Romelu Lukaku]] ||121 |- |22 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Steven Gerrard]] ||120 |- |23 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Ian Wright]] ||113 |- |24 |style="text-align:left;"|{{NOR}} '''[[Erling Haaland]]''' ||112 |- |25 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Dion Dublin]] ||111 |- |25 |style="text-align:left;"|{{SEN}} [[Sadio Mané]] ||111 |- |26 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Emile Heskey]] ||110 |- |27 |style="text-align:left;"|{{WAL}} [[Ryan Giggs]] ||109 |- |28 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Peter Crouch]]||108 |- |29 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Paul Scholes]] ||107 |- |30 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Darren Bent]] ||106 |- |31 |style="text-align:left;"|{{CIV}} [[Didier Drogba]] ||104 |- |32 |style="text-align:left;"|{{PRT}} [[Cristiano Ronaldo]] ||103 |- |33 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Matt Le Tissier]] ||100 |- |} ===Stoðsendingar=== <small>Leikmenn sem enn eru spilandi '''feitletraðir'''. Uppfært 24.4 2026.</small> {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |+ Flestar stoðsendingar |- ! style="width:20px" abbr="Position"|Röð ! style="width:175px" |Nafn ! style="width:40px" abbr="Goals"|Stoðsendingar ! style="width:40px" abbr="Games Played"|Leikir ! style="width:65px" abbr="APG"|Stoðsendingar á leik ! style="width:50px" abbr="Position"|Leikstaða |- | 1 | style="text-align:left"| [[Ryan Giggs]] || '''162''' || 632 || 0.26 || Miðjumaður |- | 2 | style="text-align:left"| [[Kevin De Bruyne]] || '''119''' || 284|| 0.42 || Miðjumaður |- | 3 | style="text-align:left"| [[Cesc Fàbregas]] || '''111''' || 350 || 0.32 || Miðjumaður |- | 4 | style="text-align:left"| [[Wayne Rooney]] || '''103''' || 491 || 0.21 || Framherji |- | 5 | style="text-align:left"| [[Frank Lampard]] || '''102''' || 609 || 0.17 || Miðjumaður |- | 6 | style="text-align:left"| [[Dennis Bergkamp]] || '''94''' || 315 || 0.30 || Framherji |- | 7 | style="text-align:left"| [[Mohamed Salah]] || '''93''' || 323 || 0.29 || Miðjumaður |- | 7 | style="text-align:left"| [[David Silva]] || '''93''' || 304 || 0.30 ||Miðjumaður |- | 8 | style="text-align:left"| [[Steven Gerrard]] || '''92''' || 504 || 0.18 || Miðjumaður |- | 9 | style="text-align:left"| [[James Milner]] || '''90''' || 658|| 0.14 || Miðjumaður |- |}<ref name="PL-assists">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|title=Premier League Player Stats: Assists – All Seasons|publisher=Premier League|accessdate=26 April 2017|archive-date=24 júní 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624144700/https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|url-status=dead}}</ref> === Leikmenn með meira en 500 leiki spilaða === <small>''Uppfært 19.6. 2026.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Sæti!!Leikmaður!!Leikir |- |1 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[James Milner]] ||658 |- |2 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Gareth Barry]]||653 |- |3 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Ryan Giggs]]||632 |- |4 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Frank Lampard]] ||609 |- |5 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[David James]] ||572 |- |6 |style="text-align:left;"|{{WAL}} [[Gary Speed]]||535 |- |7 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Emile Heskey]] ||516 |- |8 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Mark Schwarzer]] ||514 |- |9 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Jamie Carragher]] ||508 |- |10 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Phil Neville]] ||505 |- |11 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Steven Gerrard]] ||504 |- |12 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Rio Ferdinand]] ||504 |- |13 |style="text-align:left;"|{{ENG}} [[Sol Campbell]] ||503 |- |} ===Markmenn=== ''uppfært í jan. 2023'' {| class="wikitable sortable" |+ Flest skipti haldið hreinu |- ! Röð !! Leikmaður !! Hrein mörk |- | align=center | 1 || [[Petr Čech]] || align="center" |202 |- | align=center | 2 || [[David James]] || align=center | 169 |- | align=center | 3 || [[Mark Schwarzer]] || align=center | 151 |- | align=center | 4 || [[David Seaman]] || align=center | 140 |- | align=center | 5 || [[David de Gea]] || align=center | 138 |- | align=center | 6 || [[Nigel Martyn]] || align=center | 137 |- | align=center | 7 || [[Pepe Reina]] || align=center | 136 |- | align=center rowspan="3"|8 || [[Edwin van der Sar]] || align=center rowspan="3" | 132 |- | align=left| [[Tim Howard]] |- | align=left| [[Brad Friedel]] |- | align=center | 9 || [[Peter Schmeichel]] || align=center | 128 |} ===Mörk úr aukaspyrnum=== <small>''Uppfært í maí 2025.''</small> {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- !Sæti !style="width:175px"| Nafn !style="width:50px"| Mörk !Leikir !style="width:50px"| Staða |- | 1 |style="text-align:left"| [[David Beckham]] || '''18''' || 265 || Miðherji |- |2 |style="text-align:left"| [[James Ward-Prowse]] || '''17'''|| 378 || Miðherji |- | rowspan="3" | 3 |style="text-align:left"| [[Gianfranco Zola]] || rowspan="3" | '''12''' || 229 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Thierry Henry]] || 258 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Cristiano Ronaldo]] || 222 || Framherji |- | rowspan="2" | 6 |style="text-align:left"| [[Laurent Robert]] || rowspan="2" | '''11''' || 150 || Framherji |- |style="text-align:left"| [[Sebastian Larsson]] || 282 || Miðherji |- | rowspan="2" | 8 |style="text-align:left"| [[Ian Harte]] || rowspan="2" | '''10''' || 237 || Varnarmaður |- |style="text-align:left"| [[Morten Gamst Pedersen]] || 260 || Miðherji |- | rowspan="4" | 10 |style="text-align:left"| '''[[James Maddison]]''' || rowspan="4" | '''9''' || 221 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Jamie Redknapp]] || 295 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Nolberto Solano]] || 302 || Miðherji |- |style="text-align:left"| [[Frank Lampard]] || 609 || Miðherji |} ===Markahæstu Íslendingar í ensku úrvalsdeildinni=== <small>''Uppfært 16/4 2021.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Mörk |- |1 |style="text-align:left;"| [[Gylfi Þór Sigurðsson]]||67 |- |2 |style="text-align:left;"| [[Eiður Smári Guðjohnsen]]||55 |- |3 |style="text-align:left;"|[[Heiðar Helguson]] ||28 |- |4 |style="text-align:left;"| [[ Hermann Hreiðarsson]] ||14 |- |5 |style="text-align:left;"| [[Jóhann Berg Guðmundsson]] ||10 |- |6 |style="text-align:left;"| [[Guðni Bergsson]]||8 |- |7 |style="text-align:left;"|[[Ívar Ingimarsson]] ||4 |- |8 |style="text-align:left;"|[[Grétar Rafn Steinsson]] ||4 |- |9 |style="text-align:left;"|[[Brynjar Björn Gunnarsson]] ||3 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Arnar Gunnlaugsson]] ||3 |- |11 |style="text-align:left;"| [[Jóhannes Karl Guðjónsson]] ||2 |- |12 |style="text-align:left;"| [[Aron Einar Gunnarsson]] ||2 |- |13 |style="text-align:left;"| [[Þórður Guðjónsson]] ||1 |- |14 |style="text-align:left;"|[[Þorvaldur Örlygsson]] ||1 |- |colspan="3"|<small>Feitletraðir leikmenn spila enn í ensku úrvalsdeildinni</small> |} ===Fjöldi stoðsendinga Íslendinga í Premier League=== <small>''Uppfært 20/5 2021.''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Sæti!!Leikmaður!!Stoðsendingar |- |1 |style="text-align:left;"| [[Gylfi Þór Sigurðsson]]||50 |- |2 |style="text-align:left;"| [[Eiður Smári Guðjohnsen]]||28 |- |3 |style="text-align:left;"|[[Jóhann Berg Guðmundsson]] ||17 |- |4 |style="text-align:left;"| [[ Hermann Hreiðarsson]] ||15 |- |5 |style="text-align:left;"| [[Heiðar Helguson]] ||9 |- |6 |style="text-align:left;"| [[Grétar Rafn Steinsson]]||8 |- |7 |style="text-align:left;"|[[Guðni Bergsson]] ||4 |- |8 |style="text-align:left;"|[[Aron Einar Gunnarsson]] ||3 |- |9 |style="text-align:left;"|[[Jóhannes Karl Guðjónsson]] ||2 |- |9 |style="text-align:left;"| [[Arnar Gunnlaugsson]] ||2 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Ívar Ingimarsson]] ||1 |- |10 |style="text-align:left;"| [[Lárus Sigurðsson]] ||1 |- |colspan="3"|<small>Feitletraðir leikmenn spila enn í ensku úrvalsdeildinni</small> |} ==Tengt efni== [[Enska úrvalsdeild kvenna]] er efsta deild kvennaknattspyrnunnar á Englandi. == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Premier League | mánuðurskoðað = 12. apríl | árskoðað = 2018}} * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Premier League records and statistics | mánuðurskoðað = 8. feb. | árskoðað = 2021}} * „[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/5237764.stm Premiership club-by-club guide]“, ''BBC Sport'', skoðað 7. maí 2007. * „[http://stats.premierleague.com/ Premier League] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613181649/http://stats.premierleague.com/ |date=2006-06-13 }}“, skoðað 7. maí 2007. {{S|1992}} {{Enska úrvalsdeildin}} ==Tilvísanir== [[Flokkur:Enskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Enska úrvalsdeildin| ]] [[Flokkur:Úrvalsdeildir knattspyrnu í Evrópu]] [[Flokkur:Knattspyrnumót og -keppnir félagsliða]] 52e7mrzdj8kvw7eamdfrlmdgf2h4m7a 0 41338 1976745 1976635 2026-08-28T08:27:54Z TKSnaevarr 53243 1976745 wikitext text/x-wiki {{Konungur |mynd = King Harald V 2021.jpg |titill = Noregskonungur |ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]] |skjaldarmerki = Royal CoA of Norway.svg |nafn = Haraldur 5. |ríkisár = 17. janúar 1991 – 28. ágúst 2026 |skírnarnafn = Harald |kjörorð = |fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1937|2|21}} |fæðingarstaður = [[Skaugum]], [[Akershus]] nærri [[Osló]] |dánardagur = {{dánardagur og aldur|2026|8|28|1937|2|21}} |dánarstaður = [[Ósló]], Noregi |grafinn = |undirskrift = Harald V of Norway Signature.svg |faðir = [[Ólafur 5.]] Noregskonungur |móðir = [[Marta krónprinsessa Noregs|Marta krónprinsessa]] |titill_maka = Drottning |maki = [[Sonja Noregsdrottning|Sonja Haraldsen]] |börn =[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Marta Lovísa]] (f. [[1971]])<br>[[Hákon krónprins|Hákon Magnús]] (f. [[1973]]) }} '''Haraldur 5.''' (21. febrúar 1937 – 28. ágúst 2026) var konungur [[Noregur|Noregs]]. Haraldur var settur inn í konungsembættið [[17. janúar]] [[1991]]. Haraldur er af [[Lukkuborgarætt]]. Hann var þriðja barn [[Ólafur 5.|Ólafs 5.]] Noregskonungs og [[Marta krónprinsessa Noregs|Mörthu krónprinsessu]] en eini sonur þeirra. Þegar hann fæddist var afi hans [[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon 7.]] konungur en Haraldur annar í erfðaröð á eftir föður sínum. Haraldur dvaldi í útlegð með fjölskyldu sinni í [[Svíþjóð]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] á meðan Noregur var hernuminn í [[Seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjöldinni]]. Hann varð krónprins við fráfall afa síns árið [[1957]]. Haraldur stundaði [[siglingar]] á yngri árum og keppti í þeim fyrir hönd Noregs á [[Sumarólympíuleikarnir 1964|Ólympíuleikum 1964]], [[Sumarólympíuleikarnir 1968|1968]] og [[Sumarólympíuleikarnir 1972|1972]]. == Fjölskylda == Haraldur giftist [[Sonja Noregsdrottning|Sonju Haraldsen]] árið [[1968]]. Þau eiga tvö börn: * '''[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Mörtu Lovísu]]''' (f. [[1971]]). Hún á þrjár dætur með fyrrverandi manni sínum [[Ari Behn|Ara Behn]] rithöfundi: **[[Maud Angelica Behn]] (f. [[2003]]) ** [[Leah Isadora Behn]] (f. [[2005]]) ** [[Emma Tallulah Behn]] (f. [[2008]]) * '''[[Hákon krónprins|Hákon Magnús]]''' (f. [[1973]]). Hann á tvö börn með eiginkonu sinni [[Mette-Marit krónprinsessa|Mette-Marit]]: ** [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríði Alexöndru]] (f. [[2004]]) ** [[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverri Magnús]] (f. [[2005]]) == Tenglar == *[http://www.kongehuset.no/ Kongehuset]. Skoðað 18. október 2010. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Ólafur 5.]] | eftir=[[Hákon 8.]] | frá=1991 | til=2026| titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]] }} {{Töfluendir}} {{Norskir einvaldar}} {{stubbur|æviágrip|saga}} {{fd|1937|2026}} [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Noregskonungar]] [[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]] [[Flokkur:Lukkuborgarætt]] qth1ng40d2ov957tr44lh2mx7tm2lkg 1976751 1976745 2026-08-28T09:15:03Z TKSnaevarr 53243 1976751 wikitext text/x-wiki {{Konungur |mynd = King Harald V 2021.jpg |titill = Noregskonungur |ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]] |skjaldarmerki = Royal CoA of Norway.svg |nafn = Haraldur 5. |ríkisár = 17. janúar 1991 – 28. ágúst 2026 |skírnarnafn = Harald |kjörorð = |fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1937|2|21}} |fæðingarstaður = [[Skaugum]], [[Akershus]] nærri [[Osló]] |dánardagur = {{dánardagur og aldur|2026|8|28|1937|2|21}} |dánarstaður = [[Ósló]], Noregi |grafinn = |undirskrift = Harald V of Norway Signature.svg |faðir = [[Ólafur 5.]] Noregskonungur |móðir = [[Marta krónprinsessa Noregs|Marta krónprinsessa]] |titill_maka = Drottning |maki = [[Sonja Noregsdrottning|Sonja Haraldsen]] |börn =[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Marta Lovísa]] (f. [[1971]])<br>[[Hákon krónprins|Hákon Magnús]] (f. [[1973]]) }} '''Haraldur 5.''' (21. febrúar 1937 – 28. ágúst 2026) var konungur [[Noregur|Noregs]]. Haraldur var settur inn í konungsembættið [[17. janúar]] [[1991]]. Haraldur er af [[Lukkuborgarætt]]. Hann var þriðja barn [[Ólafur 5.|Ólafs 5.]] Noregskonungs og [[Marta krónprinsessa Noregs|Mörthu krónprinsessu]] en eini sonur þeirra. Þegar hann fæddist var afi hans [[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon 7.]] konungur en Haraldur annar í erfðaröð á eftir föður sínum. Haraldur dvaldi í útlegð með fjölskyldu sinni í [[Svíþjóð]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] á meðan Noregur var hernuminn í [[Seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjöldinni]]. Hann varð krónprins við fráfall afa síns árið [[1957]]. Haraldur stundaði [[siglingar]] á yngri árum og keppti í þeim fyrir hönd Noregs á [[Sumarólympíuleikarnir 1964|Ólympíuleikum 1964]], [[Sumarólympíuleikarnir 1968|1968]] og [[Sumarólympíuleikarnir 1972|1972]]. Haraldur lést eftir stutta sjúkdómslegu á nítugasta aldursári þann 28. ágúst 2026.<ref>{{Vefheimild|titill=Haraldur Noregskonungur er látinn|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-08-28-haraldur-noregskonungur-er-latinn-484776|útgefandi=[[RÚV]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Haraldur V Noregs­konungur er látinn|url=https://www.visir.is/g/20262926676d/haraldur-v-noregs-konungur-er-latinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> == Fjölskylda == Haraldur giftist [[Sonja Noregsdrottning|Sonju Haraldsen]] árið [[1968]]. Þau eiga tvö börn: * '''[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Mörtu Lovísu]]''' (f. [[1971]]). Hún á þrjár dætur með fyrrverandi manni sínum [[Ari Behn|Ara Behn]] rithöfundi: **[[Maud Angelica Behn]] (f. [[2003]]) ** [[Leah Isadora Behn]] (f. [[2005]]) ** [[Emma Tallulah Behn]] (f. [[2008]]) * '''[[Hákon krónprins|Hákon Magnús]]''' (f. [[1973]]). Hann á tvö börn með eiginkonu sinni [[Mette-Marit krónprinsessa|Mette-Marit]]: ** [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríði Alexöndru]] (f. [[2004]]) ** [[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverri Magnús]] (f. [[2005]]) ==Tilvísanir== <references/> == Tenglar == *[http://www.kongehuset.no/ Kongehuset]. Skoðað 18. október 2010. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Ólafur 5.]] | eftir=[[Hákon 8.]] | frá=1991 | til=2026| titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]] }} {{Töfluendir}} {{Norskir einvaldar}} {{stubbur|æviágrip|saga}} {{fd|1937|2026}} [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Noregskonungar]] [[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]] [[Flokkur:Lukkuborgarætt]] kowzdpzw2bxutv6k7ymvr7wgdroi5vp 1976752 1976751 2026-08-28T09:15:21Z TKSnaevarr 53243 1976752 wikitext text/x-wiki {{Konungur |mynd = King Harald V 2021.jpg |titill = Noregskonungur |ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]] |skjaldarmerki = Royal CoA of Norway.svg |nafn = Haraldur 5. |ríkisár = 17. janúar 1991 – 28. ágúst 2026 |skírnarnafn = Harald |kjörorð = |fæðingardagur = {{fæðingardagur|1937|2|21}} |fæðingarstaður = [[Skaugum]], [[Akershus]] nærri [[Osló]] |dánardagur = {{dánardagur og aldur|2026|8|28|1937|2|21}} |dánarstaður = [[Ósló]], Noregi |grafinn = |undirskrift = Harald V of Norway Signature.svg |faðir = [[Ólafur 5.]] Noregskonungur |móðir = [[Marta krónprinsessa Noregs|Marta krónprinsessa]] |titill_maka = Drottning |maki = [[Sonja Noregsdrottning|Sonja Haraldsen]] |börn =[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Marta Lovísa]] (f. [[1971]])<br>[[Hákon krónprins|Hákon Magnús]] (f. [[1973]]) }} '''Haraldur 5.''' (21. febrúar 1937 – 28. ágúst 2026) var konungur [[Noregur|Noregs]]. Haraldur var settur inn í konungsembættið [[17. janúar]] [[1991]]. Haraldur er af [[Lukkuborgarætt]]. Hann var þriðja barn [[Ólafur 5.|Ólafs 5.]] Noregskonungs og [[Marta krónprinsessa Noregs|Mörthu krónprinsessu]] en eini sonur þeirra. Þegar hann fæddist var afi hans [[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon 7.]] konungur en Haraldur annar í erfðaröð á eftir föður sínum. Haraldur dvaldi í útlegð með fjölskyldu sinni í [[Svíþjóð]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] á meðan Noregur var hernuminn í [[Seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjöldinni]]. Hann varð krónprins við fráfall afa síns árið [[1957]]. Haraldur stundaði [[siglingar]] á yngri árum og keppti í þeim fyrir hönd Noregs á [[Sumarólympíuleikarnir 1964|Ólympíuleikum 1964]], [[Sumarólympíuleikarnir 1968|1968]] og [[Sumarólympíuleikarnir 1972|1972]]. Haraldur lést eftir stutta sjúkdómslegu á nítugasta aldursári þann 28. ágúst 2026.<ref>{{Vefheimild|titill=Haraldur Noregskonungur er látinn|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-08-28-haraldur-noregskonungur-er-latinn-484776|útgefandi=[[RÚV]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref><ref>{{Vefheimild|titill=Haraldur V Noregs­konungur er látinn|url=https://www.visir.is/g/20262926676d/haraldur-v-noregs-konungur-er-latinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> == Fjölskylda == Haraldur giftist [[Sonja Noregsdrottning|Sonju Haraldsen]] árið [[1968]]. Þau eiga tvö börn: * '''[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Mörtu Lovísu]]''' (f. [[1971]]). Hún á þrjár dætur með fyrrverandi manni sínum [[Ari Behn|Ara Behn]] rithöfundi: **[[Maud Angelica Behn]] (f. [[2003]]) ** [[Leah Isadora Behn]] (f. [[2005]]) ** [[Emma Tallulah Behn]] (f. [[2008]]) * '''[[Hákon krónprins|Hákon Magnús]]''' (f. [[1973]]). Hann á tvö börn með eiginkonu sinni [[Mette-Marit krónprinsessa|Mette-Marit]]: ** [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríði Alexöndru]] (f. [[2004]]) ** [[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverri Magnús]] (f. [[2005]]) ==Tilvísanir== <references/> == Tenglar == *[http://www.kongehuset.no/ Kongehuset]. Skoðað 18. október 2010. {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Ólafur 5.]] | eftir=[[Hákon 8.]] | frá=1991 | til=2026| titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]] }} {{Töfluendir}} {{Norskir einvaldar}} {{stubbur|æviágrip|saga}} {{fd|1937|2026}} [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Noregskonungar]] [[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]] [[Flokkur:Lukkuborgarætt]] omeh5adnio952zk2pnqffnht14paut4 0 41444 1976753 1944604 2026-08-28T09:18:06Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Hákon krónprins]] á [[Hákon 8.]] 1944604 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Crown Prince Håkon (50).jpg|thumb|right|250px|Hákon krónprins að halda ræðu.]] '''Hákon krónprins''' (''Haakon Magnus'') (f. [[20. júlí]] [[1973]]) er [[krónprins]] [[Noregur|Noregs]]. Hann er sonur [[Haraldur V af Noregi|Haraldar Noregskonungs]] og [[Sonja Noregsdrottning|Sonju drottningar]]. == Fjölskylda == Þann [[25. ágúst]] [[2001]] giftist Hákon [[Mette-Marit krónprinsessa|Mette-Marit Tjessem Høiby]], og við giftinguna varð hún krónprinsessa Noregs. Mette-Marit var einstæð móðir þegar þau kynntust, og varð það til þess að margir [[Noregur|Norðmenn]] voru ekki alls kostar sáttir við konuefni prinsins. Hákon á tvö börn með Mette-Marit, [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríði Alexöndru]] (f. [[21. janúar]] [[2004]]) og [[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverri Magnús]] (f. [[3. desember]] [[2005]]). {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1973]] [[Flokkur:Lukkuborgarætt]] [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] cdqmy1tyd92u1fblhst6r1add3b34et 1976757 1976753 2026-08-28T09:25:20Z TKSnaevarr 53243 1976757 wikitext text/x-wiki {{Konungur |mynd = Sametingsåpning - 51609646697 (Haakon).jpg |titill = Noregskonungur |ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]] |skjaldarmerki = Royal CoA of Norway.svg |nafn = Hákon 8. |ríkisár = 28. ágúst 2026 – |skírnarnafn = Haakon Magnus |kjörorð = |fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1973|7|20}} |fæðingarstaður = [[Ósló]], Noregi |undirskrift = Harald V of Norway Signature.svg |faðir = [[Haraldur 5. Noregskonungur]] |móðir = [[Sonja Noregsdrottning]] |titill_maka = Drottning |maki = [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit Tjessem Høiby]] |börn = [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríður Alexandra]]<br>[[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverrir Magnús]] }} '''Hákon 8.''' (''Haakon Magnus'') (f. [[20. júlí]] [[1973]]) er [[konungur]] [[Noregur|Noregs]]. Hann er sonur [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldar Noregskonungs]] og [[Sonja Noregsdrottning|Sonju drottningar]]. Hákon varð konungur við andlát föður síns þann 28. ágúst 2026.<ref>{{Vefheimild|titill=Haraldur Noregskonungur er látinn|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-08-28-haraldur-noregskonungur-er-latinn-484776|útgefandi=[[RÚV]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> == Fjölskylda == Þann [[25. ágúst]] [[2001]] giftist Hákon [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit Tjessem Høiby]], og við giftinguna varð hún krónprinsessa Noregs. Mette-Marit var einstæð móðir þegar þau kynntust, og varð það til þess að margir [[Noregur|Norðmenn]] voru ekki alls kostar sáttir við konuefni prinsins. Hákon á tvö börn með Mette-Marit, [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríði Alexöndru]] (f. [[21. janúar]] [[2004]]) og [[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverri Magnús]] (f. [[3. desember]] [[2005]]). ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldur 5.]] | eftir=Enn í embætti | frá=28. ágúst 2026| til=| titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]] }} {{Töfluendir}} {{Norskir einvaldar}} {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Noregskonungar]] [[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1973]] [[Flokkur:Lukkuborgarætt]] [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] 7who4cts5bjz3r4cu4djp4evhy6v4yl 1976766 1976757 2026-08-28T10:13:26Z Akigka 183 röng undirskrift 1976766 wikitext text/x-wiki {{Konungur |mynd = Sametingsåpning - 51609646697 (Haakon).jpg |titill = Noregskonungur |ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]] |skjaldarmerki = Royal CoA of Norway.svg |nafn = Hákon 8. |ríkisár = 28. ágúst 2026 – |skírnarnafn = Haakon Magnus |kjörorð = |fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1973|7|20}} |fæðingarstaður = [[Ósló]], Noregi |undirskrift = |faðir = [[Haraldur 5. Noregskonungur]] |móðir = [[Sonja Noregsdrottning]] |titill_maka = Drottning |maki = [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit Tjessem Høiby]] |börn = [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríður Alexandra]]<br>[[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverrir Magnús]] }} '''Hákon 8.''' (''Haakon Magnus'') (f. [[20. júlí]] [[1973]]) er [[konungur]] [[Noregur|Noregs]]. Hann er sonur [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldar Noregskonungs]] og [[Sonja Noregsdrottning|Sonju drottningar]]. Hákon varð konungur við andlát föður síns þann 28. ágúst 2026.<ref>{{Vefheimild|titill=Haraldur Noregskonungur er látinn|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-08-28-haraldur-noregskonungur-er-latinn-484776|útgefandi=[[RÚV]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> == Fjölskylda == Þann [[25. ágúst]] [[2001]] giftist Hákon [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit Tjessem Høiby]], og við giftinguna varð hún krónprinsessa Noregs. Mette-Marit var einstæð móðir þegar þau kynntust, og varð það til þess að margir [[Noregur|Norðmenn]] voru ekki alls kostar sáttir við konuefni prinsins. Hákon á tvö börn með Mette-Marit, [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríði Alexöndru]] (f. [[21. janúar]] [[2004]]) og [[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverri Magnús]] (f. [[3. desember]] [[2005]]). ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldur 5.]] | eftir=Enn í embætti | frá=28. ágúst 2026| til=| titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]] }} {{Töfluendir}} {{Norskir einvaldar}} {{Stubbur|æviágrip}} [[Flokkur:Noregskonungar]] [[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1973]] [[Flokkur:Lukkuborgarætt]] [[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]] 2uhh3sho9xklch6chrlgffjhpc1cgre 0 53383 1976714 1929333 2026-08-27T18:47:51Z MyraMidnight 41218 flokkun 1976714 wikitext text/x-wiki [[Mynd:The British Empire 5.png|thumb|Svæði sem voru undir yfirráðum Breta á einhverjum tíma. Undirstrikuðu heitin eru enn breskar hjálendur.]] [[Mynd:British Empire 1897.jpg|thumb|right|Land Breska heimsveldisins árið 1897 merkt bleikum lit.]] '''Breska heimsveldið''' náði yfir [[sjálfstjórnarnýlenda|sjálfstjórnarnýlendur]], [[nýlenda|nýlendur]], [[verndarríki]], [[umboðsstjórn]]arríki og önnur landsvæði undir stjórn [[Bretland]]s og aðildarríkja þess.<ref>{{vísindavefurinn|2758|Hvaða lönd tilheyra Bretlandi?|höfundur=Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir|dags=4.10.2002}}</ref> Breska heimsveldið var stærsta [[heimsveldi]] sögunnar og öflugasta ríki jarðar á hátindi sínum, seint á 19. öld og í byrjun 20. aldar.<ref>{{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |author-link=Niall Ferguson |url=https://archive.org/details/empire00nial |title=Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power |date=2002 |publisher=Basic Books |isbn=978-0-4650-2329-5}}</ref> Það var afrakstur [[landafundirnir miklu|landafundanna miklu]] sem hófust með sjóferðum og landkönnun Evrópubúa seint á [[15. öld]]inni. Fyrstu nýlendur Breta voru kaupstaðir og nýlendur sem [[England|Englendingar]] og síðar [[Skotland|Skotar]] stofnuðu á 16. og 17. öld.<ref>{{cite web |title=Colonial histories and legacies in our museums |url=https://www.nms.ac.uk/collections/colonial-histories-and-legacies |website=National Museums Scotland |access-date=1 March 2025 |language=en}}</ref> Sagt var að [[Heimsveldi þar sem sólin sest aldrei|sólin settist aldrei]] í Breska heimsveldinu vegna þess hversu útbreitt það var, en yfirráðasvæði þess náði yfir nær öll tímabelti heimsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.labrujulaverde.com/en/2023/12/the-origin-and-history-of-the-phrase-the-empire-on-which-the-sun-never-sets-used-since-antiquity/|title=The Origin and History of the Phrase 'The Empire on which the Sun never sets,' used since Antiquity|last=Álvarez|first=Jorge|date=2023-12-11|website=LBV Magazine English Edition|language=en|access-date=2024-10-16}}</ref> Árið 1921 bjuggu 458 milljónir manna í Breska heimsveldinu, en það var um það bil fjórðungur [[fólksfjöldi heimsins|fólksfjölda heimsins]] á þeim tíma. Það náði yfir um það bil 33 milljónir km², sem er rúmur fjórðungur af landsvæði jarðar. Á þeim tíma var Bretland þó ekki lengur leiðandi stórveldi á heimsvísu. [[Hernám Japana]] í Asíu og Eyjaálfu í [[síðari heimsstyrjöld]] dró úr trú á hernaðarmátt Breta. Eftir stríðið hófst [[afnýlenduvæðing]] um allan heim þegar fyrrum nýlendur evrópsku heimsveldanna fengu sjálfstæði ein af annarri. Stærsta og verðmætasta nýlenda Breta, [[Indland]], hlaut sjálfstæði árið 1947. [[Súeskreppan]] 1956 er sögð hafa gert Bretum ljóst að heimsveldið væri úr sögunni, en aðrir vilja miða við afhendingu [[Hong Kong]] til Kína árið 1997 sem formleg endalok þess.<ref>{{Cite book |last=Brendon |first=Piers |author-link=Piers Brendon |title=The Decline and Fall of the British Empire, 1781–1997 |url=https://archive.org/details/declinefallofbri0000bren_c3y8 |date=2007 |publisher=Random House |isbn=978-0-2240-6222-0}}</ref> [[Karl 3. Bretakonungur]] er enn í dag konungur í 14 fyrrum nýlendum Breta, auk Bretlands sjálfs.<ref>{{Cite web|url=https://www.royal.uk/commonwealth-and-overseas|title=The Commonwealth|website=Royal.uk|access-date=20.8.2025}}</ref> Þetta eru í dag sjálfstæð ríki sem eiga aðild að [[Breska samveldið|Breska samveldinu]]. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur|Sagnfræði}} [[Flokkur:Breska heimsveldið| ]] [[Flokkur:Heimsvaldastefna]] lnufyvuw7dzaf1n5cvou0r9narqqfnl 0 59268 1976687 1975769 2026-08-27T14:35:53Z ~2026-46765-99 119989 skráning í töflu - það sem ég synti 16.08.2026 1976687 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Videyjarsund.jpg|thumbnail]] '''Viðeyjarsund''' er [[Sund (landslagsþáttur)|sundið]] milli [[Viðey]]jar á [[Kollafjörður (Faxaflóa)|Kollafirði]] og [[Laugarnes]]s. Sundkappar synda stundum yfir það, og þykir það hraustlega gert. Sjálft sundið er um 20 metra djúpt þar sem það er dýpst og það er nokkuð þungur straumur í því, svo að það hefur komið fyrir að fólk drukkni þar. Nú til dags hefur sundið þrengst mjög vegna landfyllinga í kring um [[Sundahöfn]]. == Formlegt Viðeyjarsund sundkappa == Með formlegu Viðeyjarsundi er átt við sundleiðina frá Viðey, oftast Viðeyjarbryggju og inn í Reykjavíkurhöfn, oftast flotbryggju við gamla slippinn. Einnig er mögulegt að synda úr Reykjavíkurhöfn og út í Viðey. Sundleiðin er um 4,3&nbsp;km í beinni loftlínu. Fyrstur til að synda þetta sund svo vitað sé var Benedikt G. Waage en hann synti frá Viðey að Völundarbryggju í Reykjavík þann 6. september 1914. Var þetta þá talið vera lengsta sund sem synt hafði verið hér við land á síðustu öldum. Benedikt var mjög þekktur fyrir sundíþrótt sína og tókst vel upp með sundið enda var logn og sjór spegilsléttur meðan á sundinu stóð. Þrátt fyrir það er haft eftir heimildum að fjórir straumar hafi borið hann af leið. Sundið tók 1 klukkustund og 56 mínútur. Benedikt var smurður með ýmis konar feiti fyrir sundið. Ásta Jóhannesdóttir er fyrsta konan sem synti Viðeyjarsund árið 1928 og var samkvæmt heimildum einnig 1 klukkustund og 56 mínútur á leiðinni. Írena Líf Jónsdóttir er sú eina sem synt hefur fram og tilbaka. Það sem helst þarf að gæta varúðar á þessu sundi er skipa‐ og bátaumferð. Hafa þarf samband við hafnaryfirvöld fyrir sund til að láta vita af sér og fá leyfi. Þessir hafa synt formlegt Viðeyjarsund: {{Sjósund-tafla|titill= Fólk sem hefur synt Viðeyjarsundið| {{Sjósund-röð |nr=1 |nafn=Benedikt G. Waage |fyrsta={{já}} |dags=6.9.1914 |hiti=10,5° |lengd=4,4 km |veður="Lítill austankaldi var þegar róið var út í eyna en brátt lygndi og gerði þá sléttan sjó". "Var blæalogn á sjónum, en lofthiti ekki mikill." |aðferð=Bringjusund með þolskriðsundi inn á milli |tími=1 klst 56 mín |leið=Frá kletti fyrir neðan Viðeyjarstofu og inn í Loftsbryggju (Nú flotbryggjur við gamla slipp) |búnaður=Roðinn svínafeiti hátt og lágt um allan líkamann og þar yfir helt lýsi miklu. |fylgd=Kappróðarbátur og 2 aðrir bátar |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3951208</ref><ref>http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=834317</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=2 |nafn=Erlingur Pálsson |fyrsta={{já}} |dags=23.8.1925 |hiti=12° |lengd=5,5 km |veður="Veður var blítt, sjávarhiti 12 stig, hæg vestlæg átt og ofturlítil vindbára, sem heldur var til tafar, en útfall" |aðferð=Bringusund og afbrigði af skriðsundi |tími=2 klst 40 mín 22 sek |leið=Frá Þórsnesi, austast á eynni, móts við Gufunes |búnaður=Smurður feiti |fylgd=Árabátur: Sigurjón Sigurjón Pétursson, Marteinn Pétursson, Jón bróðir Erlings og Baldur Sveinsson blaðamaður. |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1128205</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=3 |nafn=Ásta Jóhannesdóttir Briem |fyrsta={{já}} |dags=5.8.1928 |hiti=12,5° |lengd=4,4 km |veður="Blæjalogn og engin alda, en aðf all var að byrja og mun straumur hafa ljett henni sundið nokkuð" |aðferð=Bringusund |tími=1 klst 55 mín 30 sek |leið=Frá kletti (sundhelli) fyrir neðan Viðeyjarstofu og inn í Loftsbryggju (Nú flotbryggjur við gamla slipp) |búnaður=Smurð feiti |fylgd=Ekki vitað |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=4 |nafn=Magnús Magnússon |fyrsta={{já}} |dags=5.8.1930 |hiti= |lengd=4,4 km |veður="Var nú kominn vestankaldi og talsverð alda, sem sundmaðurinn hafði í fangið" |aðferð=Bringusund |tími=2 klst |leið=Frá fjöru fyrir neðan Viðeyjarstofu og að steinbryggjuna gömlu |búnaður=Smurður m. feiti |fylgd=Jón Pálsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1135527</ref> }}{{Sjósund-röð |nr=5 |nafn=Haukur Einarsson |fyrsta={{já}} |dags=29.8.1931 |hiti=12,5° |lengd=4,4 km |veður="Sjór var sljettur" |aðferð=Bringsund og skriðsund |tími=1 klst 53 mín 40 sek |leið=Frá kletti (sundhelli) fyrir neðan Viðeyjarstofu og inn í Loftsbryggju (Nú flotbryggjur við gamla slipp) |búnaður= |fylgd= |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1221716</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=6 |nafn=Pétur Eiríksson |fyrsta={{já}} |dags=12.9.1935 |hiti=11° |lengd=4,4 km |veður="Veður var hið besta, lítil alda" |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 30 mín |leið= |búnaður= |fylgd=Bátur: Jón Pálsson, Benedikt Jakobsson og Óskar Þórðarsson læknir |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3546533</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=7 |nafn=Pétur Eiríksson |fyrsta={{nei}} |dags=24.9.1937 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Tók lítið eitt að bera á norðaustan kviku, er varð honum til þyngsla inn í hafnarmynnið — en í höfninni var smágáróttur honum erfiðara fyrir um andardráttinn, sjór, sem gerði og tafði þetta hann nokkuð. |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 32 mín |leið=Virkinu, þar sem kallað er Hákarlabás og að steinbryggju |búnaður= |fylgd= |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=973552</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=8 |nafn=Sigurður Runólfsson |fyrsta={{já}} |dags=9.8.1941 |hiti= |lengd=3.5 |veður= |aðferð=bringusund |tími=1 klst 45 mín |leið=Frá Viðey og að Faxagarði |búnaður= |fylgd=Erlingur Pálsson |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=9 |nafn=[[Eyjólfur Jónsson (sundkappi)|Eyjólfur Jónsson]] |fyrsta={{já}} |dags= |hiti= |lengd=5,5 og 4,5 |veður= |aðferð= |tími= |leið=Fyrst frá Þórsnesi,m síðan frá vörinni fyrir neðan Viðeyjarstofu þar sem bryggja er nú og frá Lofstsbryggju og að viðey |búnaður= |fylgd= |ath=Synti 10 sinnum á árunum 1951–1961 }} {{Sjósund-röð |nr=10 |nafn=Helga Haraldsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=28.7.1959 |hiti=11° |lengd=4,4 km |veður=Stillt veður en mikil þoka á meðan sundinu stóð sem tafði sundið |aðferð=Bringu og skriðsund |tími=1 klst 47 mín |leið=Frá fjöru fyrir neðan Viðeyjarstofu og að loftsbryggju |búnaður=Smurð |fylgd=Eyjólfur Jónsson og Pétur Eiríksson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1037344</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=11 |nafn=Guðjón Guðlaugsson |fyrsta={{já}} |dags=26.8.1959 |hiti=8° |lengd=4,4 km |veður= |aðferð=Bringusund |tími= |leið=Frá fjöru fyrir neðan Viðeyjarstofu og að loftsbryggju |búnaður=ósmurður og sundhettulaus |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=12 |nafn=Axel Kvaran |fyrsta={{já}} |dags=11.08.1960 |hiti=12,5° |lengd=4,4 km |veður=Gott veður |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 10 mín |leið=Frá kletti (sundhelli) fyrir neðan Viðeyjarstofu og inn í Loftsbryggju (Nú flotbryggjur við gamla slipp) |búnaður=ósmurðir |fylgd=Eyjólfur Jónsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1041591</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=13 |nafn=Björn Eisteinn Kristjánsson |fyrsta={{já}} |dags=11.08.1960 |hiti=12,5° |lengd=4,4 km |veður=Gott veður |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 11 mín |leið=Frá kletti (sundhelli) fyrir neðan Viðeyjarstofu og inn í Loftsbryggju (Nú flotbryggjur við gamla slipp) |búnaður=ósmurðir |fylgd=Eyjólfur Jónsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1041591</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=14 |nafn=Magnús Thorvaldsson |fyrsta={{já}} |dags= |hiti= |lengd=4,4 km |veður= |aðferð= |tími= |leið= |búnaður=ósmurðir |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=15 |nafn=Guðni Sturlaugsson |fyrsta={{já}} |dags=14.8.1960 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Veður var mjög gott |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 7 mín |leið=Frá Loftsbryggju og að Viðey, fjara fyrir neðan Viðeyjarstofu |búnaður=ósmurðir |fylgd=Pétur Eiríksson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1041650</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=16 |nafn=Guðmundur Þorvaldsson |fyrsta={{já}} |dags=14.8.1960 |hiti= |lengd=4,4 km |veður= |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 7 mín |leið=Frá Loftsbryggju og að Viðey, fjara fyrir neðan Viðeyjarstofu |búnaður=ósmurðir |fylgd=Pétur Eiríksson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1041650</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=17 |nafn=Halldór Einarsson |fyrsta={{já}} |dags=14.8.1960 |hiti= |lengd=4,4 km |veður= |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 7 mín |leið=Frá Loftsbryggju og að Viðey, fjara fyrir neðan Viðeyjarstofu |búnaður=ósmurðir |fylgd=Pétur Eiríksson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1041650</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=18 |nafn=Axel Kvaran (ásamt Eyjólfi) |fyrsta={{já}} |dags=11.08.1961 |hiti=11° |lengd= |veður= |aðferð=Aðallega skriðsund með bringu inn á milli |tími=2 klst 8 mín |leið=Frá fjöru fyrir neðan Viðeyjarstofu og að loftsbryggju |búnaður=ósmurðir |fylgd= |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2361178</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=19 |nafn=Kristinn Einarsson |fyrsta={{já}} |dags=08.08.1981 |hiti=12° |lengd=4,4 km |veður=Bjart veður. Öldugangur og straumur á móti við hafnarminnið |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 20 mín |leið=Frá austustu verðbúðarbryggjuni og að bryggjunni í Viðey |búnaður=ósmurður og án sundhettu |fylgd=Eyjólfur Jónsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1544398</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=20 |nafn=Kristinn Einarsson |fyrsta={{nei}} |dags=07.08.1982 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Öldugangur og straumur |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 3 mín |leið=Frá Viðey og að austustu Verðbúðarbryggjuni |búnaður=Án sundhetti í hefðbundinni skýlu |fylgd= |heimild=<ref>DV 1982. Stór og viða mikill grein um Viðeyjarsund</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=21 |nafn=Kristinn Einarsson |fyrsta={{nei}} |dags=16.6.1994 |hiti=12° |lengd=4,4 km |veður=Bjart veður og sléttur sjór |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 2 mín |leið=Frá austustu verðbúðarbryggjuni og að bryggjunni í Viðey |búnaður=Án sundhetti í hefðbundinni skýlu |fylgd=Eyjólfur Jónsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1811771</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=22 |nafn=Kristinn Magnússon |fyrsta={{já}} |dags=04.07.1998 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Nokkur alda, þungbúið og skýjað |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 22 mín |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður=Neon frean sundskýla, ósmurður |fylgd=Eyjólfur Jónsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1909291</ref> |- }} {{Sjósund-röð |nr=23 |nafn=Kristinn Magnússon |fyrsta={{nei}} |dags=29.7.2000 |hiti=12° |lengd=4,4 km |veður=Norðvestan gjóla og talsverður sjór |aðferð=Bringa og skriðsund |tími=Tæpar 2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður=Neon frean sundskýla, ósmurður |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1974493</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=24 |nafn=Fylkir Þór Sævarsson |fyrsta= |dags=29.7.2000 |hiti=12° |lengd=4,4 km |veður=Norðvestan gjóla og talsverður sjór |aðferð=Bringa og skriðsund |tími=Tæpar 2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður=Neon frean sundskýla, ósmurður |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1974493</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=25 |nafn=Björn Ásgeir Guðmundsson |fyrsta={{já}} |dags=29.7.2000 |hiti=12° |lengd=4,4 km |veður=Norðvestan gjóla og talsverður sjór |aðferð=Bringa og skriðsund |tími=Tæpar 2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður=Neon frean sundskýla, ósmurður |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1974493</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=24 |nafn=Kristinn Magnússon |fyrsta={{nei}} |dags=13.8.2002 |hiti=10° |lengd=4,4 km |veður=Lygn veður og sjór |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 25 mín |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður=Neon frean sundskýla, ósmurður |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=250740&pageId=3448990&lang=is&q=Kristinn%20Magn%FAsson%20Vi%F0eyjarsund</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=25 |nafn=Jóhannes Páll Gunnarsson |fyrsta={{já}} |dags=30.8.2003 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Lygn sjór og gott kvöldveður |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 7 mín |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður="Á sundskýlum með sundhettur, en ekki í blautbúningum. Þeir segjast ætla að smyrja á sig samtals kílói af ullarfeiti til að og minnka áhrifin frá kuldanum. |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3478046</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=26 |nafn=Ari Gunnarsson |fyrsta={{já}} |dags=30.8.2003 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Lygn sjór og gott kvöldveður |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 7 mín |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður= |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3478262</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=27 |nafn=Heimir Örn Sveinsson |fyrsta={{já}} |dags=31.7.2008 |hiti=13° |lengd=4,6 km |veður=Talsverð hliðaralda. Norvestan 4 ms. |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 8 mín 50 sek |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=PointZero keppnisgalli. |fylgd=Benedkit Hjartarsson,Birna Björnsdóttr, Björn Ásgeir Guðmundsson |heimild=<ref>http://sjosund.blogspot.com/2008/08/heimir-syndir-vieyjarsund-mettma.html</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=28 |nafn=Heimir Örn Sveinsson |fyrsta={{nei}} |dags=20.7.2009 |hiti=13° |lengd=4,6 km |veður=Vonaðist eftir austan átt en breyttist í norð austan 4-6 ms. Mikil Hliðaralda |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 1 mín 36 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=PointZero keppnisgalli. |fylgd=Sveinn Kjartan (faðir Heimis), Björn Ásgeir og Birna Björnsdóttir |heimild=<ref>http://sjosund.blogspot.com/2009/07/islandsmet-i-vieyjarsundi-btt-um-6-min.html</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=29 |nafn=Jón Kristinn Þórsson |fyrsta={{já}} |dags=01.09.2009 |hiti=4,4 km |lengd=Lygn sjór en frekar kalt í veðri |veður= |aðferð= |tími=2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður= |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=30 |nafn=Arnþór Davíðsson |fyrsta={{já}} |dags=01.09.2009 |hiti= |lengd= |veður=Lygn sjór en frekar kalt í veðri |aðferð= |tími=2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður= |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=31 |nafn=Sigfús Benóný Harðarson |fyrsta={{já}} |dags=01.09.2009 |hiti= |lengd= |veður=Lygn sjór en frekar kalt í veðri |aðferð= |tími=2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður= |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=32 |nafn=Hálfdán Freyr örnólfsson |fyrsta={{já}} |dags= |hiti= |lengd= |veður= |aðferð= |tími= |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður= |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=33 |nafn=Árni Þór Árnason |fyrsta={{já}} |dags=28.07.2010 |hiti=13° |lengd=4.4 km |veður=Skýjað en alveg lygn sjór og vindur |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 26 mín 11 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Sundskýla og sundhetta |fylgd=Heimir Örn Sveinsson og fl |heimild=<ref>{{Cite web |url=http://sjosund.is/?p=780#comments |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-29 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502112655/http://sjosund.is/?p=780#comments |url-status=dead }}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=34 |nafn=[[Benedikt Hjartarson]] |fyrsta={{já}} |dags=28.07.2010 |hiti=13° |lengd=4.4 km |veður=Skýjað en alveg lygn sjór og vindur |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 30 mín 23 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Sundskýla og sundhetta |fylgd=Heimir Örn Sveinsson og fl |heimild=<ref>{{Cite web |url=http://sjosund.is/?p=780#comments |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-29 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502112655/http://sjosund.is/?p=780#comments |url-status=dead }}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=35 |nafn=Þórdís Hrönn Pálsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=28.07.2010 |hiti=13° |lengd=4.4 km |veður=Skýjað en alveg lygn sjór og vindur |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 22 mín 11 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=TYR keppnisgalli |fylgd=Heimir Örn Sveinsson og fl |heimild=<ref>{{Cite web |url=http://sjosund.is/?p=780#comments |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-29 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502112655/http://sjosund.is/?p=780#comments |url-status=dead }}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=36 |nafn=Birna Hrönn Sigurjónsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=12.08.2011 |hiti=13,7° |lengd=4.4 km |veður=Veður og Sjávarfar Vestan vindur og nokkur vindbára og straumur á móti sundleið en hægði á þegar líða tók á sundið. Lofthiti 13 C |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 37 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Bikiní, sundhetta og ósmurð |fylgd=Fylgdarlið Björgunarsveitarmenn, María Haraldsdóttir, Haraldur Þór Guðmundsson og Indro Indriði Candi |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=37 |nafn=Ragnheiður Valgarðsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=12.08.2011 |hiti=13,7° |lengd=4.4 km |veður=Veður og Sjávarfar Vestan vindur og nokkur vindbára og straumur á móti sundleið en hægði á þegar líða tók á sundið. Lofthiti 13 C |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 8 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Bikiní, sundhetta og ósmurð |fylgd=Fylgdarlið Björgunarsveitarmenn, María Haraldsdóttir, Haraldur Þór Guðmundsson og Indro Indriði Candi |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=38 |nafn=Kristbjörg Rán Valgarðsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=12.08.2011 |hiti=13,7° |lengd=4.4 km |veður=Veður og Sjávarfar Vestan vindur og nokkur vindbára og straumur á móti sundleið en hægði á þegar líða tók á sundið. Lofthiti 13 C |aðferð=Bringusund |tími=3 klst 2 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Bikiní, sundhetta og ósmurð |fylgd=|Fylgdarlið Björgunarsveitarmenn, María Haraldsdóttir, Haraldur Þór Guðmundsson og Indro Indriði Candi |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=39 |nafn=[[Sigrún Þuríður Geirsdóttir]] |fyrsta={{já}} |dags=21.08.2011 |hiti=12,4° |lengd=4.4 km |veður=Veður var gott og straumar hagstæðir |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 26 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=hefðbundin sundbolur, sundhetta, Kolbrún ekki með sundhettu |fylgd=Birgir Skúlason, Leifur Dam Leifsson, Gunnar Þór Grettisson |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=40 |nafn=Kolbrún Karlsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=21.08.2011 |hiti=12,4° |lengd=4.4 km |veður=Veður var gott og straumar hagstæðir |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 26 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=hefðbundin sundbolur, sundhetta, Kolbrún ekki með sundhettu |fylgd=Birgir Skúlason, Leifur Dam Leifsson, Gunnar Þór Grettisson |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=41 |nafn=Sædís Rán Sveinsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=21.08.2011 |hiti=12,4° |lengd=4.4 km |veður=Veður var gott og straumar hagstæðir |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 31 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=hefðbundin sundbolur, sundhetta, Kolbrún ekki með sundhettu |fylgd=Birgir Skúlason, Leifur Dam Leifsson, Gunnar Þór Grettisson |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=42 |nafn=Írena Líf Jónsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=9.09.2011 |hiti=12° |lengd=4,6 km |veður=Góðar |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 18 mín 1 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundbolur, sundhetta. |fylgd=Benedikt Hjartarson |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=43 |nafn=Helena Breiðfjörð Bæringsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=27.06.2011 |hiti=10° |lengd=4.4 km |veður=Skiptist á með rigningu og sól. Hluta leiðarinnar fylgdi Benni kafario henni syndandi |aðferð=Bringusund |tími=1 klst 48 mín 28 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundbolur, sundhetta. |fylgd=Benedikt Hjartarson og Benni Kafari |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=44 |nafn=Georg Garðarsson |fyrsta={{já}} |dags=5.07.2012 |hiti=13,3° |lengd=4.4 km |veður=Sól, smá Gola |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 27 mín 6 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Skýla,gleraugu og sundhetta |fylgd=Benedikt Hjartarson og Sæþór |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=45 |nafn=Eva Ósk Jónsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=22.07.2012 |hiti=15° |lengd=4.4 km |veður=Sól, spegilsléttur sjór |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 40 mín 58 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundbolur, sundhetta. |fylgd=Benedikt Hjartarson og Helena Breiðfjörð Bæringsdóttir |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr= |nafn=Írena Líf Jónsdóttir |fyrsta={{nei}} |dags= |hiti= |lengd= |veður= |aðferð= |tími= |leið=Báðar leiðir |búnaður= |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=46 |nafn=Harpa Hrund Berndsen |fyrsta={{já}} |dags=16.08.2012 |hiti=13,5° |lengd=4.4 Km |veður=Mótalda, 4-5 metrar á sek. Meðstraumur |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 20 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundbolur og hetta |fylgd=Birgir Skúlason og Benni Kafari |heimild=<ref>{{cite web |url=http://sjosund.is/?p=2585 |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-29 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502055300/http://sjosund.is/?p=2585 |url-status=dead }}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=47 |nafn=Eygló Halldórsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=16.08.2012 |hiti=13,5° |lengd=4.4 Km |veður=Mótalda, 4-5 metrar á sek. Meðstraumur |aðferð=Bringusund |tími=3 klst 2 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundbolur og hetta |fylgd=Birgir Skúlason og Benni Kafari |heimild=<ref>{{cite web |url=http://sjosund.is/?p=2585 |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-29 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502055300/http://sjosund.is/?p=2585 |url-status=dead }}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=48 |nafn=Jón Kristinn Þórsson |fyrsta={{nei}} |dags=9.07.2014 |hiti= |lengd=4.4 Km |veður= |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundföt. Sundskýla og hetta |fylgd= |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/07/09/sersveitarmenn_syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=49 |nafn=Jón Sigurðarson |fyrsta={{já}} |dags=1.09.2014 |hiti=11,5° |lengd=4.4 Km |veður=Norðan 3&nbsp;m/sek, undiralda öflugt útstreymi úr höfninni tafði för |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst 5 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Sundhetta/ gleraugu og sundskýla |fylgd=Kolbeinn Pálsson og Benedikt Hjartarson |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=50 |nafn=Harpa Hrund Berndsen |fyrsta={{nei}} |dags=3.08.2017 |hiti=12,8 |lengd=4.4 Km |veður=Mótalda, 3&nbsp;m/sek. Meðstraumur. |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst 7 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=sundbolur, sundgleraugu og sundhetta |fylgd=Birgir Skúlason |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=51 |nafn=[[Sigrún Þuríður Geirsdóttir]] |fyrsta={{nei}} |dags=3.08.2017 |hiti=12,8 |lengd=4.4 Km |veður=Mótalda, 3&nbsp;m/sek. Meðstraumur. |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst 7 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=sundbolur, sundgleraugu og sundhetta |fylgd=Birgir Skúlason |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=52 |nafn=Aðalsteinn Friðriksson |fyrsta={{já}} |dags=19.07.2020 |hiti=11,7° |lengd=4.4 Km |veður=Norðvestan gjóla og smá öldur í upphafi sunds, en lægði og sólin braust fram þegar á leið |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 45 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=í sundskýlu með sundhettu og sundgleraugu. Eingöngu FINA vottaður fatnaður |fylgd=Arnþór Magnússon, Kristbjörg Kamilla Sigtryggsdóttir, Andrés Pétursson, Erna Héðinsdóttir og Landhelgisgæslan |heimild=<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.sundsamband.is/frettir/frett/2020/09/01/Fjogur-syntu-Videyjarsund/|title=Fjögur syntu Viðeyjarsund|website=www.sundsamband.is|language=is|access-date=2020-09-01}}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=53 |nafn=Magnea Hilmarsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=19.07.2020 |hiti=11,7° |lengd=4.4 Km |veður=Norðvestan gjóla og smá öldur í upphafi sunds, en lægði og sólin braust fram þegar á leið |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst 13 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=í bikiní með sundhettu og sundgleraugu. Eingöngu FINA vottaður fatnaður |fylgd=Kristian Guttesen, Kristbjörg Kamilla Sigtryggsdóttir, Andrés Pétursson, Erna Héðinsdóttir og Landhelgisgæslan |heimild=<ref name=":0" /> }} {{Sjósund-röð |nr=54 |nafn=Ingibjörg Ingvadóttir |fyrsta={{já}} |dags=19.07.2020 |hiti=11,7° |lengd=4.4 Km |veður=Norðvestan gjóla og smá öldur í upphafi sunds, en lægði og sólin braust fram þegar á leið |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst 13 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=í bikiní með sundhettu, sundgleraugu og froskalappir |fylgd=Anna Þórðardóttir, Berglind Steinsdóttir, Kristbjörg Kamilla Sigtryggsdóttir, Andrés Pétursson, Erna Héðinsdóttir og Landhelgisgæslan |heimild=<ref name=":0" /> }} {{Sjósund-röð |nr=55 |nafn=Magnús Halldórsson |fyrsta={{já}} |dags=19.07.2020 |hiti=11,7° |lengd=4.4 Km |veður=Norðvestan gjóla og smá öldur í upphafi sunds, en lægði og sólin braust fram þegar á leið |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 54 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=í neoprene galla með neoprene lambhúshettu og neoprene sokkum, sundgleraugu og froskalappir |fylgd=Frímann Ingi Helgason, Jón Helgi Geirsson, Kristbjörg Kamilla Sigtryggsdóttir, Andrés Pétursson, Erna Héðinsdóttir og Landhelgisgæslan |heimild=<ref name=":0" /> }} {{Sjósund-röð |nr=56 |nafn=Magnús Halldórsson |fyrsta={{nei}} |dags=24.07.2021 |hiti=11,7° |lengd=4.4 Km |veður=Suðaustan 4-5 metrar á sekúndu |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 56 mín |leið=Frá Viðeyjarbryggju og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Í neoprene skýlu með neoprene lambhúshettu og neoprene sokkum, sundgleraugu og froskalappir |fylgd=Þorvaldur Hafberg, Ingibjörg Ingvadóttir og Magnea Hilmarsdóttir á mótorbát og Jóhann Bertelsen á kayak |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=57 |nafn=Bjarni Þór Gíslason |fyrsta= |dags=01.08.2024 |hiti=11,3° |lengd=4.4 Km |veður=Suðaustan 7 metrar á sekúndu, lítil alda. |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 21 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundföt. Sundskýla og hetta |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=58 |nafn=Jónas Atli Pálsson |fyrsta={{já}} |dags=07.06.2025 |hiti=8,9° |lengd=4.6 Km |veður=Suðvestan 5 metrar á sekúndu, nokkur mótalda |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 23 mín |leið=Frá Viðeyjarbryggju og inn RVK höfn, Miðbakki |búnaður=Hefðbundin sundskýla og hetta, léttsmurður |fylgd=Kristján Arason, Björgunarsveit Hafnarfjarðar |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=59 |nafn=Laufey Rún Þorsteinsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=07.06.2025 |hiti=8,9° |lengd=4.6 Km |veður=Suðvestan 5 metrar á sekúndu, nokkur mótalda |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 22 mín 44 sek |leið=Frá Viðeyjarbryggju og inn RVK höfn, Miðbakki |búnaður=Hefðbundinn sundbolur og hetta, 150 gr. vaselín |fylgd=Kristján Arason, Björgunarsveit Hafnarfjarðar |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=60 |nafn=Aðalbjörg Sif Kristinsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=16.08.2026 |hiti=12° |lengd=4,5km |veður=Norðan vindur 2-4m/s og lítil alda. Heiðskírt og lofthiti 13° |aðferð=Skriðsundsfótatök |tími=1 klst 51mín |leið=Frá Viðeyjarbryggju fjörunni, og inn í Reykjavíkur höfn, að flotbryggju við Ægisgarð |búnaður=Bikiní, sundhetta, froskalappir og bauja |fylgd=Björgunarsveitin Ársæll, bátur og gúmmítuðra, kajakræðari Svanur Daníelsson |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=61 |nafn=Agnieszka Narkiewicz-Czurylo |fyrsta={{já}} |dags=16.08.2026 |hiti=12° |lengd=4,5km |veður=Norðan vindur 2-4m/s og lítil alda. Heiðskírt og lofthiti 13° |aðferð=Skriðsundsfótatök |tími=1 klst 51mín |leið=Frá Viðeyjarbryggju fjörunni, og inn í Reykjavíkur höfn, að flotbryggju við Ægisgarð |búnaður=Hefðbundin sundbolur, sundhetta, ósmurð |fylgd=Björgunarsveitin Ársæll, bátur og gúmmítuðra, kajakræðari Jón Bjarki Björnsson |heimild= }} <!-- Sjósundtafla endar -->}} Taka skal fram að Podkastið Podkastalinn hefur einnig synt þetta sund og á töluvert betri tíma en allir aðrir. Tíminn var reyndar ekki tekinn en það voru vitni á staðnum. == Sjá einnig == *[[Grettissund]] *[[Eyjasund]] == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|landafræði|Reykjavík}} [[Flokkur:Örnefni í Reykjavík]] [[Flokkur:Viðey]] [[Flokkur:Sund]] [[Flokkur:Sund (landslagsþáttur)]] ksmvayryaou1xotb0gbgxy41h6d3f56 1976691 1976687 2026-08-27T14:37:16Z ~2026-46765-99 119989 lagast 1976691 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Videyjarsund.jpg|thumbnail]] '''Viðeyjarsund''' er [[Sund (landslagsþáttur)|sundið]] milli [[Viðey]]jar á [[Kollafjörður (Faxaflóa)|Kollafirði]] og [[Laugarnes]]s. Sundkappar synda stundum yfir það, og þykir það hraustlega gert. Sjálft sundið er um 20 metra djúpt þar sem það er dýpst og það er nokkuð þungur straumur í því, svo að það hefur komið fyrir að fólk drukkni þar. Nú til dags hefur sundið þrengst mjög vegna landfyllinga í kring um [[Sundahöfn]]. == Formlegt Viðeyjarsund sundkappa == Með formlegu Viðeyjarsundi er átt við sundleiðina frá Viðey, oftast Viðeyjarbryggju og inn í Reykjavíkurhöfn, oftast flotbryggju við gamla slippinn. Einnig er mögulegt að synda úr Reykjavíkurhöfn og út í Viðey. Sundleiðin er um 4,3&nbsp;km í beinni loftlínu. Fyrstur til að synda þetta sund svo vitað sé var Benedikt G. Waage en hann synti frá Viðey að Völundarbryggju í Reykjavík þann 6. september 1914. Var þetta þá talið vera lengsta sund sem synt hafði verið hér við land á síðustu öldum. Benedikt var mjög þekktur fyrir sundíþrótt sína og tókst vel upp með sundið enda var logn og sjór spegilsléttur meðan á sundinu stóð. Þrátt fyrir það er haft eftir heimildum að fjórir straumar hafi borið hann af leið. Sundið tók 1 klukkustund og 56 mínútur. Benedikt var smurður með ýmis konar feiti fyrir sundið. Ásta Jóhannesdóttir er fyrsta konan sem synti Viðeyjarsund árið 1928 og var samkvæmt heimildum einnig 1 klukkustund og 56 mínútur á leiðinni. Írena Líf Jónsdóttir er sú eina sem synt hefur fram og tilbaka. Það sem helst þarf að gæta varúðar á þessu sundi er skipa‐ og bátaumferð. Hafa þarf samband við hafnaryfirvöld fyrir sund til að láta vita af sér og fá leyfi. Þessir hafa synt formlegt Viðeyjarsund: {{Sjósund-tafla|titill= Fólk sem hefur synt Viðeyjarsundið| {{Sjósund-röð |nr=1 |nafn=Benedikt G. Waage |fyrsta={{já}} |dags=6.9.1914 |hiti=10,5° |lengd=4,4 km |veður="Lítill austankaldi var þegar róið var út í eyna en brátt lygndi og gerði þá sléttan sjó". "Var blæalogn á sjónum, en lofthiti ekki mikill." |aðferð=Bringjusund með þolskriðsundi inn á milli |tími=1 klst 56 mín |leið=Frá kletti fyrir neðan Viðeyjarstofu og inn í Loftsbryggju (Nú flotbryggjur við gamla slipp) |búnaður=Roðinn svínafeiti hátt og lágt um allan líkamann og þar yfir helt lýsi miklu. |fylgd=Kappróðarbátur og 2 aðrir bátar |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3951208</ref><ref>http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=834317</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=2 |nafn=Erlingur Pálsson |fyrsta={{já}} |dags=23.8.1925 |hiti=12° |lengd=5,5 km |veður="Veður var blítt, sjávarhiti 12 stig, hæg vestlæg átt og ofturlítil vindbára, sem heldur var til tafar, en útfall" |aðferð=Bringusund og afbrigði af skriðsundi |tími=2 klst 40 mín 22 sek |leið=Frá Þórsnesi, austast á eynni, móts við Gufunes |búnaður=Smurður feiti |fylgd=Árabátur: Sigurjón Sigurjón Pétursson, Marteinn Pétursson, Jón bróðir Erlings og Baldur Sveinsson blaðamaður. |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1128205</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=3 |nafn=Ásta Jóhannesdóttir Briem |fyrsta={{já}} |dags=5.8.1928 |hiti=12,5° |lengd=4,4 km |veður="Blæjalogn og engin alda, en aðf all var að byrja og mun straumur hafa ljett henni sundið nokkuð" |aðferð=Bringusund |tími=1 klst 55 mín 30 sek |leið=Frá kletti (sundhelli) fyrir neðan Viðeyjarstofu og inn í Loftsbryggju (Nú flotbryggjur við gamla slipp) |búnaður=Smurð feiti |fylgd=Ekki vitað |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=4 |nafn=Magnús Magnússon |fyrsta={{já}} |dags=5.8.1930 |hiti= |lengd=4,4 km |veður="Var nú kominn vestankaldi og talsverð alda, sem sundmaðurinn hafði í fangið" |aðferð=Bringusund |tími=2 klst |leið=Frá fjöru fyrir neðan Viðeyjarstofu og að steinbryggjuna gömlu |búnaður=Smurður m. feiti |fylgd=Jón Pálsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1135527</ref> }}{{Sjósund-röð |nr=5 |nafn=Haukur Einarsson |fyrsta={{já}} |dags=29.8.1931 |hiti=12,5° |lengd=4,4 km |veður="Sjór var sljettur" |aðferð=Bringsund og skriðsund |tími=1 klst 53 mín 40 sek |leið=Frá kletti (sundhelli) fyrir neðan Viðeyjarstofu og inn í Loftsbryggju (Nú flotbryggjur við gamla slipp) |búnaður= |fylgd= |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1221716</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=6 |nafn=Pétur Eiríksson |fyrsta={{já}} |dags=12.9.1935 |hiti=11° |lengd=4,4 km |veður="Veður var hið besta, lítil alda" |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 30 mín |leið= |búnaður= |fylgd=Bátur: Jón Pálsson, Benedikt Jakobsson og Óskar Þórðarsson læknir |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3546533</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=7 |nafn=Pétur Eiríksson |fyrsta={{nei}} |dags=24.9.1937 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Tók lítið eitt að bera á norðaustan kviku, er varð honum til þyngsla inn í hafnarmynnið — en í höfninni var smágáróttur honum erfiðara fyrir um andardráttinn, sjór, sem gerði og tafði þetta hann nokkuð. |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 32 mín |leið=Virkinu, þar sem kallað er Hákarlabás og að steinbryggju |búnaður= |fylgd= |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=973552</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=8 |nafn=Sigurður Runólfsson |fyrsta={{já}} |dags=9.8.1941 |hiti= |lengd=3.5 |veður= |aðferð=bringusund |tími=1 klst 45 mín |leið=Frá Viðey og að Faxagarði |búnaður= |fylgd=Erlingur Pálsson |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=9 |nafn=[[Eyjólfur Jónsson (sundkappi)|Eyjólfur Jónsson]] |fyrsta={{já}} |dags= |hiti= |lengd=5,5 og 4,5 |veður= |aðferð= |tími= |leið=Fyrst frá Þórsnesi,m síðan frá vörinni fyrir neðan Viðeyjarstofu þar sem bryggja er nú og frá Lofstsbryggju og að viðey |búnaður= |fylgd= |ath=Synti 10 sinnum á árunum 1951–1961 }} {{Sjósund-röð |nr=10 |nafn=Helga Haraldsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=28.7.1959 |hiti=11° |lengd=4,4 km |veður=Stillt veður en mikil þoka á meðan sundinu stóð sem tafði sundið |aðferð=Bringu og skriðsund |tími=1 klst 47 mín |leið=Frá fjöru fyrir neðan Viðeyjarstofu og að loftsbryggju |búnaður=Smurð |fylgd=Eyjólfur Jónsson og Pétur Eiríksson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1037344</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=11 |nafn=Guðjón Guðlaugsson |fyrsta={{já}} |dags=26.8.1959 |hiti=8° |lengd=4,4 km |veður= |aðferð=Bringusund |tími= |leið=Frá fjöru fyrir neðan Viðeyjarstofu og að loftsbryggju |búnaður=ósmurður og sundhettulaus |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=12 |nafn=Axel Kvaran |fyrsta={{já}} |dags=11.08.1960 |hiti=12,5° |lengd=4,4 km |veður=Gott veður |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 10 mín |leið=Frá kletti (sundhelli) fyrir neðan Viðeyjarstofu og inn í Loftsbryggju (Nú flotbryggjur við gamla slipp) |búnaður=ósmurðir |fylgd=Eyjólfur Jónsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1041591</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=13 |nafn=Björn Eisteinn Kristjánsson |fyrsta={{já}} |dags=11.08.1960 |hiti=12,5° |lengd=4,4 km |veður=Gott veður |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 11 mín |leið=Frá kletti (sundhelli) fyrir neðan Viðeyjarstofu og inn í Loftsbryggju (Nú flotbryggjur við gamla slipp) |búnaður=ósmurðir |fylgd=Eyjólfur Jónsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1041591</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=14 |nafn=Magnús Thorvaldsson |fyrsta={{já}} |dags= |hiti= |lengd=4,4 km |veður= |aðferð= |tími= |leið= |búnaður=ósmurðir |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=15 |nafn=Guðni Sturlaugsson |fyrsta={{já}} |dags=14.8.1960 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Veður var mjög gott |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 7 mín |leið=Frá Loftsbryggju og að Viðey, fjara fyrir neðan Viðeyjarstofu |búnaður=ósmurðir |fylgd=Pétur Eiríksson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1041650</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=16 |nafn=Guðmundur Þorvaldsson |fyrsta={{já}} |dags=14.8.1960 |hiti= |lengd=4,4 km |veður= |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 7 mín |leið=Frá Loftsbryggju og að Viðey, fjara fyrir neðan Viðeyjarstofu |búnaður=ósmurðir |fylgd=Pétur Eiríksson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1041650</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=17 |nafn=Halldór Einarsson |fyrsta={{já}} |dags=14.8.1960 |hiti= |lengd=4,4 km |veður= |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 7 mín |leið=Frá Loftsbryggju og að Viðey, fjara fyrir neðan Viðeyjarstofu |búnaður=ósmurðir |fylgd=Pétur Eiríksson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1041650</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=18 |nafn=Axel Kvaran (ásamt Eyjólfi) |fyrsta={{já}} |dags=11.08.1961 |hiti=11° |lengd= |veður= |aðferð=Aðallega skriðsund með bringu inn á milli |tími=2 klst 8 mín |leið=Frá fjöru fyrir neðan Viðeyjarstofu og að loftsbryggju |búnaður=ósmurðir |fylgd= |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2361178</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=19 |nafn=Kristinn Einarsson |fyrsta={{já}} |dags=08.08.1981 |hiti=12° |lengd=4,4 km |veður=Bjart veður. Öldugangur og straumur á móti við hafnarminnið |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 20 mín |leið=Frá austustu verðbúðarbryggjuni og að bryggjunni í Viðey |búnaður=ósmurður og án sundhettu |fylgd=Eyjólfur Jónsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1544398</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=20 |nafn=Kristinn Einarsson |fyrsta={{nei}} |dags=07.08.1982 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Öldugangur og straumur |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 3 mín |leið=Frá Viðey og að austustu Verðbúðarbryggjuni |búnaður=Án sundhetti í hefðbundinni skýlu |fylgd= |heimild=<ref>DV 1982. Stór og viða mikill grein um Viðeyjarsund</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=21 |nafn=Kristinn Einarsson |fyrsta={{nei}} |dags=16.6.1994 |hiti=12° |lengd=4,4 km |veður=Bjart veður og sléttur sjór |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 2 mín |leið=Frá austustu verðbúðarbryggjuni og að bryggjunni í Viðey |búnaður=Án sundhetti í hefðbundinni skýlu |fylgd=Eyjólfur Jónsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1811771</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=22 |nafn=Kristinn Magnússon |fyrsta={{já}} |dags=04.07.1998 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Nokkur alda, þungbúið og skýjað |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 22 mín |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður=Neon frean sundskýla, ósmurður |fylgd=Eyjólfur Jónsson |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1909291</ref> |- }} {{Sjósund-röð |nr=23 |nafn=Kristinn Magnússon |fyrsta={{nei}} |dags=29.7.2000 |hiti=12° |lengd=4,4 km |veður=Norðvestan gjóla og talsverður sjór |aðferð=Bringa og skriðsund |tími=Tæpar 2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður=Neon frean sundskýla, ósmurður |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1974493</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=24 |nafn=Fylkir Þór Sævarsson |fyrsta= |dags=29.7.2000 |hiti=12° |lengd=4,4 km |veður=Norðvestan gjóla og talsverður sjór |aðferð=Bringa og skriðsund |tími=Tæpar 2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður=Neon frean sundskýla, ósmurður |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1974493</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=25 |nafn=Björn Ásgeir Guðmundsson |fyrsta={{já}} |dags=29.7.2000 |hiti=12° |lengd=4,4 km |veður=Norðvestan gjóla og talsverður sjór |aðferð=Bringa og skriðsund |tími=Tæpar 2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður=Neon frean sundskýla, ósmurður |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1974493</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=24 |nafn=Kristinn Magnússon |fyrsta={{nei}} |dags=13.8.2002 |hiti=10° |lengd=4,4 km |veður=Lygn veður og sjór |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 25 mín |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður=Neon frean sundskýla, ósmurður |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=250740&pageId=3448990&lang=is&q=Kristinn%20Magn%FAsson%20Vi%F0eyjarsund</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=25 |nafn=Jóhannes Páll Gunnarsson |fyrsta={{já}} |dags=30.8.2003 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Lygn sjór og gott kvöldveður |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 7 mín |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður="Á sundskýlum með sundhettur, en ekki í blautbúningum. Þeir segjast ætla að smyrja á sig samtals kílói af ullarfeiti til að og minnka áhrifin frá kuldanum. |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3478046</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=26 |nafn=Ari Gunnarsson |fyrsta={{já}} |dags=30.8.2003 |hiti= |lengd=4,4 km |veður=Lygn sjór og gott kvöldveður |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 7 mín |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn. Suðurbugt |búnaður= |fylgd=Björgunarsveitarmenn |heimild=<ref>http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3478262</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=27 |nafn=Heimir Örn Sveinsson |fyrsta={{já}} |dags=31.7.2008 |hiti=13° |lengd=4,6 km |veður=Talsverð hliðaralda. Norvestan 4 ms. |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 8 mín 50 sek |leið=Frá Viðeyjarbr og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=PointZero keppnisgalli. |fylgd=Benedkit Hjartarsson,Birna Björnsdóttr, Björn Ásgeir Guðmundsson |heimild=<ref>http://sjosund.blogspot.com/2008/08/heimir-syndir-vieyjarsund-mettma.html</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=28 |nafn=Heimir Örn Sveinsson |fyrsta={{nei}} |dags=20.7.2009 |hiti=13° |lengd=4,6 km |veður=Vonaðist eftir austan átt en breyttist í norð austan 4-6 ms. Mikil Hliðaralda |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 1 mín 36 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=PointZero keppnisgalli. |fylgd=Sveinn Kjartan (faðir Heimis), Björn Ásgeir og Birna Björnsdóttir |heimild=<ref>http://sjosund.blogspot.com/2009/07/islandsmet-i-vieyjarsundi-btt-um-6-min.html</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=29 |nafn=Jón Kristinn Þórsson |fyrsta={{já}} |dags=01.09.2009 |hiti=4,4 km |lengd=Lygn sjór en frekar kalt í veðri |veður= |aðferð= |tími=2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður= |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=30 |nafn=Arnþór Davíðsson |fyrsta={{já}} |dags=01.09.2009 |hiti= |lengd= |veður=Lygn sjór en frekar kalt í veðri |aðferð= |tími=2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður= |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=31 |nafn=Sigfús Benóný Harðarson |fyrsta={{já}} |dags=01.09.2009 |hiti= |lengd= |veður=Lygn sjór en frekar kalt í veðri |aðferð= |tími=2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður= |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=32 |nafn=Hálfdán Freyr örnólfsson |fyrsta={{já}} |dags= |hiti= |lengd= |veður= |aðferð= |tími= |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður= |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=33 |nafn=Árni Þór Árnason |fyrsta={{já}} |dags=28.07.2010 |hiti=13° |lengd=4.4 km |veður=Skýjað en alveg lygn sjór og vindur |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 26 mín 11 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Sundskýla og sundhetta |fylgd=Heimir Örn Sveinsson og fl |heimild=<ref>{{Cite web |url=http://sjosund.is/?p=780#comments |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-29 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502112655/http://sjosund.is/?p=780#comments |url-status=dead }}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=34 |nafn=[[Benedikt Hjartarson]] |fyrsta={{já}} |dags=28.07.2010 |hiti=13° |lengd=4.4 km |veður=Skýjað en alveg lygn sjór og vindur |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 30 mín 23 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Sundskýla og sundhetta |fylgd=Heimir Örn Sveinsson og fl |heimild=<ref>{{Cite web |url=http://sjosund.is/?p=780#comments |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-29 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502112655/http://sjosund.is/?p=780#comments |url-status=dead }}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=35 |nafn=Þórdís Hrönn Pálsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=28.07.2010 |hiti=13° |lengd=4.4 km |veður=Skýjað en alveg lygn sjór og vindur |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 22 mín 11 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=TYR keppnisgalli |fylgd=Heimir Örn Sveinsson og fl |heimild=<ref>{{Cite web |url=http://sjosund.is/?p=780#comments |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-29 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502112655/http://sjosund.is/?p=780#comments |url-status=dead }}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=36 |nafn=Birna Hrönn Sigurjónsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=12.08.2011 |hiti=13,7° |lengd=4.4 km |veður=Veður og Sjávarfar Vestan vindur og nokkur vindbára og straumur á móti sundleið en hægði á þegar líða tók á sundið. Lofthiti 13 C |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 37 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Bikiní, sundhetta og ósmurð |fylgd=Fylgdarlið Björgunarsveitarmenn, María Haraldsdóttir, Haraldur Þór Guðmundsson og Indro Indriði Candi |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=37 |nafn=Ragnheiður Valgarðsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=12.08.2011 |hiti=13,7° |lengd=4.4 km |veður=Veður og Sjávarfar Vestan vindur og nokkur vindbára og straumur á móti sundleið en hægði á þegar líða tók á sundið. Lofthiti 13 C |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 8 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Bikiní, sundhetta og ósmurð |fylgd=Fylgdarlið Björgunarsveitarmenn, María Haraldsdóttir, Haraldur Þór Guðmundsson og Indro Indriði Candi |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=38 |nafn=Kristbjörg Rán Valgarðsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=12.08.2011 |hiti=13,7° |lengd=4.4 km |veður=Veður og Sjávarfar Vestan vindur og nokkur vindbára og straumur á móti sundleið en hægði á þegar líða tók á sundið. Lofthiti 13 C |aðferð=Bringusund |tími=3 klst 2 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Bikiní, sundhetta og ósmurð |fylgd=|Fylgdarlið Björgunarsveitarmenn, María Haraldsdóttir, Haraldur Þór Guðmundsson og Indro Indriði Candi |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=39 |nafn=[[Sigrún Þuríður Geirsdóttir]] |fyrsta={{já}} |dags=21.08.2011 |hiti=12,4° |lengd=4.4 km |veður=Veður var gott og straumar hagstæðir |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 26 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=hefðbundin sundbolur, sundhetta, Kolbrún ekki með sundhettu |fylgd=Birgir Skúlason, Leifur Dam Leifsson, Gunnar Þór Grettisson |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=40 |nafn=Kolbrún Karlsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=21.08.2011 |hiti=12,4° |lengd=4.4 km |veður=Veður var gott og straumar hagstæðir |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 26 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=hefðbundin sundbolur, sundhetta, Kolbrún ekki með sundhettu |fylgd=Birgir Skúlason, Leifur Dam Leifsson, Gunnar Þór Grettisson |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=41 |nafn=Sædís Rán Sveinsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=21.08.2011 |hiti=12,4° |lengd=4.4 km |veður=Veður var gott og straumar hagstæðir |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 31 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=hefðbundin sundbolur, sundhetta, Kolbrún ekki með sundhettu |fylgd=Birgir Skúlason, Leifur Dam Leifsson, Gunnar Þór Grettisson |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2011/08/14/syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=42 |nafn=Írena Líf Jónsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=9.09.2011 |hiti=12° |lengd=4,6 km |veður=Góðar |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 18 mín 1 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundbolur, sundhetta. |fylgd=Benedikt Hjartarson |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=43 |nafn=Helena Breiðfjörð Bæringsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=27.06.2011 |hiti=10° |lengd=4.4 km |veður=Skiptist á með rigningu og sól. Hluta leiðarinnar fylgdi Benni kafario henni syndandi |aðferð=Bringusund |tími=1 klst 48 mín 28 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundbolur, sundhetta. |fylgd=Benedikt Hjartarson og Benni Kafari |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=44 |nafn=Georg Garðarsson |fyrsta={{já}} |dags=5.07.2012 |hiti=13,3° |lengd=4.4 km |veður=Sól, smá Gola |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 27 mín 6 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Skýla,gleraugu og sundhetta |fylgd=Benedikt Hjartarson og Sæþór |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=45 |nafn=Eva Ósk Jónsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=22.07.2012 |hiti=15° |lengd=4.4 km |veður=Sól, spegilsléttur sjór |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 40 mín 58 sek |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundbolur, sundhetta. |fylgd=Benedikt Hjartarson og Helena Breiðfjörð Bæringsdóttir |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr= |nafn=Írena Líf Jónsdóttir |fyrsta={{nei}} |dags= |hiti= |lengd= |veður= |aðferð= |tími= |leið=Báðar leiðir |búnaður= |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=46 |nafn=Harpa Hrund Berndsen |fyrsta={{já}} |dags=16.08.2012 |hiti=13,5° |lengd=4.4 Km |veður=Mótalda, 4-5 metrar á sek. Meðstraumur |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 20 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundbolur og hetta |fylgd=Birgir Skúlason og Benni Kafari |heimild=<ref>{{cite web |url=http://sjosund.is/?p=2585 |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-29 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502055300/http://sjosund.is/?p=2585 |url-status=dead }}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=47 |nafn=Eygló Halldórsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=16.08.2012 |hiti=13,5° |lengd=4.4 Km |veður=Mótalda, 4-5 metrar á sek. Meðstraumur |aðferð=Bringusund |tími=3 klst 2 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundbolur og hetta |fylgd=Birgir Skúlason og Benni Kafari |heimild=<ref>{{cite web |url=http://sjosund.is/?p=2585 |title=Geymd eintak |access-date=2018-08-29 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502055300/http://sjosund.is/?p=2585 |url-status=dead }}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=48 |nafn=Jón Kristinn Þórsson |fyrsta={{nei}} |dags=9.07.2014 |hiti= |lengd=4.4 Km |veður= |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundföt. Sundskýla og hetta |fylgd= |heimild=<ref>http://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/07/09/sersveitarmenn_syntu_videyjarsund/</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=49 |nafn=Jón Sigurðarson |fyrsta={{já}} |dags=1.09.2014 |hiti=11,5° |lengd=4.4 Km |veður=Norðan 3&nbsp;m/sek, undiralda öflugt útstreymi úr höfninni tafði för |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst 5 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Sundhetta/ gleraugu og sundskýla |fylgd=Kolbeinn Pálsson og Benedikt Hjartarson |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=50 |nafn=Harpa Hrund Berndsen |fyrsta={{nei}} |dags=3.08.2017 |hiti=12,8 |lengd=4.4 Km |veður=Mótalda, 3&nbsp;m/sek. Meðstraumur. |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst 7 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=sundbolur, sundgleraugu og sundhetta |fylgd=Birgir Skúlason |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=51 |nafn=[[Sigrún Þuríður Geirsdóttir]] |fyrsta={{nei}} |dags=3.08.2017 |hiti=12,8 |lengd=4.4 Km |veður=Mótalda, 3&nbsp;m/sek. Meðstraumur. |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst 7 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=sundbolur, sundgleraugu og sundhetta |fylgd=Birgir Skúlason |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=52 |nafn=Aðalsteinn Friðriksson |fyrsta={{já}} |dags=19.07.2020 |hiti=11,7° |lengd=4.4 Km |veður=Norðvestan gjóla og smá öldur í upphafi sunds, en lægði og sólin braust fram þegar á leið |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 45 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=í sundskýlu með sundhettu og sundgleraugu. Eingöngu FINA vottaður fatnaður |fylgd=Arnþór Magnússon, Kristbjörg Kamilla Sigtryggsdóttir, Andrés Pétursson, Erna Héðinsdóttir og Landhelgisgæslan |heimild=<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.sundsamband.is/frettir/frett/2020/09/01/Fjogur-syntu-Videyjarsund/|title=Fjögur syntu Viðeyjarsund|website=www.sundsamband.is|language=is|access-date=2020-09-01}}</ref> }} {{Sjósund-röð |nr=53 |nafn=Magnea Hilmarsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=19.07.2020 |hiti=11,7° |lengd=4.4 Km |veður=Norðvestan gjóla og smá öldur í upphafi sunds, en lægði og sólin braust fram þegar á leið |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst 13 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=í bikiní með sundhettu og sundgleraugu. Eingöngu FINA vottaður fatnaður |fylgd=Kristian Guttesen, Kristbjörg Kamilla Sigtryggsdóttir, Andrés Pétursson, Erna Héðinsdóttir og Landhelgisgæslan |heimild=<ref name=":0" /> }} {{Sjósund-röð |nr=54 |nafn=Ingibjörg Ingvadóttir |fyrsta={{já}} |dags=19.07.2020 |hiti=11,7° |lengd=4.4 Km |veður=Norðvestan gjóla og smá öldur í upphafi sunds, en lægði og sólin braust fram þegar á leið |aðferð=Skriðsund |tími=2 klst 13 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=í bikiní með sundhettu, sundgleraugu og froskalappir |fylgd=Anna Þórðardóttir, Berglind Steinsdóttir, Kristbjörg Kamilla Sigtryggsdóttir, Andrés Pétursson, Erna Héðinsdóttir og Landhelgisgæslan |heimild=<ref name=":0" /> }} {{Sjósund-röð |nr=55 |nafn=Magnús Halldórsson |fyrsta={{já}} |dags=19.07.2020 |hiti=11,7° |lengd=4.4 Km |veður=Norðvestan gjóla og smá öldur í upphafi sunds, en lægði og sólin braust fram þegar á leið |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 54 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=í neoprene galla með neoprene lambhúshettu og neoprene sokkum, sundgleraugu og froskalappir |fylgd=Frímann Ingi Helgason, Jón Helgi Geirsson, Kristbjörg Kamilla Sigtryggsdóttir, Andrés Pétursson, Erna Héðinsdóttir og Landhelgisgæslan |heimild=<ref name=":0" /> }} {{Sjósund-röð |nr=56 |nafn=Magnús Halldórsson |fyrsta={{nei}} |dags=24.07.2021 |hiti=11,7° |lengd=4.4 Km |veður=Suðaustan 4-5 metrar á sekúndu |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 56 mín |leið=Frá Viðeyjarbryggju og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Í neoprene skýlu með neoprene lambhúshettu og neoprene sokkum, sundgleraugu og froskalappir |fylgd=Þorvaldur Hafberg, Ingibjörg Ingvadóttir og Magnea Hilmarsdóttir á mótorbát og Jóhann Bertelsen á kayak |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=57 |nafn=Bjarni Þór Gíslason |fyrsta= |dags=01.08.2024 |hiti=11,3° |lengd=4.4 Km |veður=Suðaustan 7 metrar á sekúndu, lítil alda. |aðferð=Bringusund |tími=2 klst 21 mín |leið=Frá Viðeyjarbr(fast land) og inn RVK höfn, gamli slippur |búnaður=Hefðbundin sundföt. Sundskýla og hetta |fylgd= |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=58 |nafn=Jónas Atli Pálsson |fyrsta={{já}} |dags=07.06.2025 |hiti=8,9° |lengd=4.6 Km |veður=Suðvestan 5 metrar á sekúndu, nokkur mótalda |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 23 mín |leið=Frá Viðeyjarbryggju og inn RVK höfn, Miðbakki |búnaður=Hefðbundin sundskýla og hetta, léttsmurður |fylgd=Kristján Arason, Björgunarsveit Hafnarfjarðar |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=59 |nafn=Laufey Rún Þorsteinsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=07.06.2025 |hiti=8,9° |lengd=4.6 Km |veður=Suðvestan 5 metrar á sekúndu, nokkur mótalda |aðferð=Skriðsund |tími=1 klst 22 mín 44 sek |leið=Frá Viðeyjarbryggju og inn RVK höfn, Miðbakki |búnaður=Hefðbundinn sundbolur og hetta, 150 gr. vaselín |fylgd=Kristján Arason, Björgunarsveit Hafnarfjarðar |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=60 |nafn=Aðalbjörg Sif Kristinsdóttir |fyrsta={{já}} |dags=16.08.2026 |hiti=12° |lengd=4,5km |veður=Norðan vindur 2-4m/s og lítil alda. Heiðskírt og lofthiti 13° |aðferð=Skriðsundsfótatök |tími=1 klst 51mín |leið=Frá Viðeyjarbryggju fjörunni, og inn í Reykjavíkur höfn, að flotbryggju við Ægisgarð |búnaður=Bikiní, sundhetta, froskalappir og bauja |fylgd=Björgunarsveitin Ársæll, bátur og gúmmítuðra, kajakræðari Svanur Daníelsson |heimild= }} {{Sjósund-röð |nr=61 |nafn=Agnieszka Narkiewicz-Czurylo |fyrsta={{já}} |dags=16.08.2026 |hiti=12° |lengd=4,5km |veður=Norðan vindur 2-4m/s og lítil alda. Heiðskírt og lofthiti 13° |aðferð=Skríðsund |tími=1 klst 51mín |leið=Frá Viðeyjarbryggju fjörunni, og inn í Reykjavíkur höfn, að flotbryggju við Ægisgarð |búnaður=Hefðbundin sundbolur, sundhetta, ósmurð |fylgd=Björgunarsveitin Ársæll, bátur og gúmmítuðra, kajakræðari Jón Bjarki Björnsson |heimild= }} <!-- Sjósundtafla endar -->}} Taka skal fram að Podkastið Podkastalinn hefur einnig synt þetta sund og á töluvert betri tíma en allir aðrir. Tíminn var reyndar ekki tekinn en það voru vitni á staðnum. == Sjá einnig == *[[Grettissund]] *[[Eyjasund]] == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur|landafræði|Reykjavík}} [[Flokkur:Örnefni í Reykjavík]] [[Flokkur:Viðey]] [[Flokkur:Sund]] [[Flokkur:Sund (landslagsþáttur)]] bcv6j3frrlt5cbygatpqm192wxn6ww0 0 62004 1976664 1970249 2026-08-27T13:33:36Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976664 wikitext text/x-wiki [[Mynd:PhD Comics Open Access Week 2012.ogv|right|thumb|9-mínútna kynningarmyndskeið um Opinn aðgang.]] '''Opinn aðgangur''' (e. open access) er ókeypis aðgangur á [[Internet|netinu]] að heildartexta á niðurstöðum [[vísindi|vísindalegra]] rannsókna. Aðallega er talað um opinn aðgang í tengslum við útgáfu [[ritrýni|ritrýndra]] vísindagreina. Efni í opnum aðgangi má því lesa, afrita og miðla áfram með litlum eða engum takmörkunum öðrum en [[höfundarréttur|höfundarréttarlegum]]. Til eru tvær meginleiðir að opnum aðgangi: safnvistun og opin útgáfa. Helsti munurinn á opinni útgáfu og eigin safnvistun er að í opinni útgáfu eru greinarnar oftast ritrýndar.<ref name="overview">{{cite web |url=http://www.earlham.edu/~peters/fos/overview.htm |title=Open Access Overview - Focusing on open access to peer-reviewed research articles and their preprints |access-date=2011-03-09 |archive-date=2007-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070519103647/http://www.earlham.edu/~peters/fos/overview.htm |url-status=dead }}</ref> Þekktar menntastofnanir eins og [[Harvardháskóli]]<ref>[http://osc.hul.harvard.edu/ Office for Scholarly Communication]</ref> og [[MIT]] hafa sett sér stefnu um opinn aðgang.<ref>{{Cite web |url=http://info-libraries.mit.edu/scholarly/mit-open-access/open-access-at-mit/mit-open-access-policy/ |title=MIT Faculty Open Access Policy |access-date=2011-03-09 |archive-date=2011-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225144744/http://info-libraries.mit.edu/scholarly/mit-open-access/open-access-at-mit/mit-open-access-policy/ |url-status=dead }}</ref> == Röksemdir == [[Mynd:Open Access logo PLoS white.svg|thumb|right|Merki fyrir opinn aðgang var upphaflega hannað af stofnuninni [[Public Library of Science]].]] Hröð tækniþróun undanfarinna ára og áratuga á sviði [[upplýsingatækni]] hefur gert upplýsingamiðlun margfalt auðveldari, hraðari og ódýrari en þekktist fyrir tíma internetsins. Þessar framfarir gera opinn aðgang mögulegan. Það er að segja, engir tæknilegir annmarkar eru því til fyrirstöðu að dreifa fræðiefni með opnum hætti. Helsta röksemdin að baki opins aðgangs að niðurstöðum rannsókna sem unnar eru af opinberum menntastofnunum er að rekstur þeirra, þar með taldar launagreiðslur til vísindamannsins, sé greiddur með [[skattur|skattfé]] almennra borgara. Því sé það óeðlilegt að afraksturinn sé afhentur þriðja aðila eða útgefanda sem svo rukki gjald fyrir aðgang.<ref>[http://www.taxpayeraccess.org/ The Alliance for Taxpayer Access]</ref> Til þess að bæta gráu ofan á svart hafa áskriftargjöld hækkað mikið á síðustu árum og jafnvel áratugum þannig að talað er um ''ritraðakrísu'' (e. [[:en:serials crisis|serials crisis]]). Margar rannsóknir hafa verið gerðar sem sýna að fræðiefni í opnum aðgangi sé lesið af fleirum og að fleiri vitni í greinar í opnum aðgangi.<ref>[http://www.fasebj.org/content/25/7/2129 Open access, readership, citations: a randomized controlled trial of scientific journal publishing]<br />[http://www.bmj.com/content/337/bmj.a568 Open access publishing, article downloads, and citations: randomised controlled trial]<br />[http://opcit.eprints.org/oacitation-biblio.html The effect of open access and downloads ('hits') on citation impact: a bibliography of studies]<br />[http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0013636 Self-Selected or Mandated, Open Access Increases Citation Impact for Higher Quality Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221114301/https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0013636 |date=2020-02-21 }}</ref> John Houghton, prófessor við Victoriaháskóla í Ástralíu, komst t.d. að þeirri niðurstöðu í rannsókn á útgáfumálum í Bretlandi, Hollandi og Danmörku að það væri hagkvæmt að auka opinn aðgang að vísindagreinum.<ref>{{Cite web |url=http://www.knowledge-exchange.info/Admin/Public/DWSDownload.aspx?File=%2fFiles%2fFiler%2fdownloads%2fOA_What_are_the_economic_benefits_-_a_comparison_of_UK-NL-DK__FINAL_logos.pdf |title=Open Access – What are the economic benefits? A comparison of the United Kingdom, Netherlands and Denmark |access-date=2011-03-11 |archive-date=2016-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316024957/https://www.knowledge-exchange.info/Admin/Public/DWSDownload.aspx?File=/Files/Filer/downloads/OA_What_are_the_economic_benefits_-_a_comparison_of_UK-NL-DK__FINAL_logos.pdf |url-status=dead }}</ref> == Aðferðir == Talað er um að tvær leiðir standi til boða við miðlun fræðiefnis í opnum aðgangi. === Safnvistun === Eigin [[safnvistun]], einnig kölluð „græna leiðin“<ref>{{vefheimild|url=https://doi.org/10.1016/j.serrev.2004.09.013|höfundur=Stevan Harnad et al.|titill=The Access/Impact Problem and the Green and Gold Roads to Open Access|ritverk=Serials Review, vol. 30, issue 4|ár=2004}}; [http://www.soros.org/openaccess/read.shtml Budapest Open Access Initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820061017/http://www.soros.org./openaccess/read.shtml |date=2008-08-20 }}</ref>, felur í sér að höfundur gerir efni sitt aðgengilegt á netinu, venjulega með því að koma því fyrir á varðveislusafni tiltekinnar stofnunar, eins og t.d. [[háskólabókasafn]]s, eða með því að senda hana í miðlægt varðveislusafn á viðkomandi fræðasviði, t.d. PubMed fyrir greinar í [[læknisfræði]]<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/ PubMed home]</ref> eða arXiv fyrir eðlisfræði,<ref>[http://arxiv.org/ arXiv.org e-Print archive]</ref> burt séð frá því hvort hann gefur grein sína út í hefðbundnu [[tímarit]]i eða ekki. Í slíkum söfnum er oft að finna fjölbreytt efni, drög að vísindagreinum, kennsluefni, gögn í gagnagrunnum eða á skrám, og jafnvel hljóð eða myndbandsskrár.<ref name="overview"/> === Opin útgáfa === Opin útgáfa, einnig kölluð „gullna leiðin“<ref>Stevan Harnad, ''op cit.''</ref> felur í sér að höfundur gefur greinina út í tímariti í opnum aðgangi sem gerir allar greinar sem það gefur út strax aðgengilegar í opnum aðgangi á netinu. Um 10% af um 25.000 ritrýndum tímaritum á skrá eru gefin út í opnum aðgangi.<ref>[http://www.ulrichsweb.com/ulrichsweb/ ulrichsweb.com(TM) - The Global Source for Periodicals]</ref> Af þeim 10.000 ritrýndu tímaritum sem eru í skrá [[EPrints]] yfir útgáfustefnu tímarita eru 90% fylgjandi safnvistun í varðveislusöfnum.<ref>{{cite web |url=http://romeo.eprints.org/stats.php |title=EPrints: Journal Policies - Summary Statistics So Far |access-date=2008-02-28 |archive-date=2011-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104181050/http://romeo.eprints.org/stats.php |url-status=dead }}</ref> 62% styðja safnvistun á ritrýndu eintaki (eftir prentun) en 29% styðja safnvistun fyrir prentun. Í rannsókn sem gerð var árið 2009 var áætlað að 20,4% af ritrýndum fræðigreinum væru í opnum aðgangi.<ref>[http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0011273 Open Access to the Scientific Journal Literature: Situation 2009]</ref> == Þróun erlendis == [[Bókasafn|Bókasöfn]] og [[bókasafnsfræði]]ngar hafa leikið lykilhlutverki í hreyfingunni í kringum opinn aðgang með því að benda á hækkun áskriftargjalda (''ritraðarkrísan''). Samtök rannsóknarbókasafna í Bandaríkjunum (e. ''The Association of Research Libraries'') stofnuðu samstarfsnetið ''SPARC'' (e. ''Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition'') árið 1997 sem átti að leita lausna við vandanum um aðgangi að fræðiefni. Fyrstu opnu fræðiritin sem voru bundin við netið (sem seinna voru nefnd í opnum aðgangi) komu fram á seinni hluta níunda áratugarins. Meðal þeirra voru ''Bryn Mawr Classical Review'',<ref>[http://bmcr.brynmawr.edu/ "The Bryn Mawr Classical Review"]. Bryn Mawr Classical Review.</ref> ''Postmodern Culture''<ref>[http://muse.jhu.edu/journals/postmodern_culture/ Project MUSE – Postmodern Culture]. Muse.jhu.edu.</ref> and ''Psycoloquy''.<ref>[http://www.cogsci.ecs.soton.ac.uk/cgi/psyc/newpsy "HyperPsycoloquy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029124746/http://www.cogsci.ecs.soton.ac.uk/cgi/psyc/newpsy |date=2013-10-29 }}. Psycprints.ecs.soton.ac.uk.</ref> === Tíundi áratugurinn === [[Mynd:Development of Open Access.png|thumb|right|Graf sem sýnir þróun útgefinna greina í opnum aðgangi 1993-2009.]] Fyrsta varðveislusafnið fyrir fræðigreinar var arXiv.org, sem var stofnað árið 1991 af Paul Ginsparg. Upprunalega átti það að vera vettvangur til birtingar á rannsóknum í vinnslu (s.k. ''preprint''). Skráning þeirra sömu og senda inn efnið er orðið venju á sviði [[eðlisfræði]] í kjölfarið. Þessi áhersla á opinn aðgang er sérstaklega áberandi á sviði [[öreindafræði]].<ref>Till, James E., 2001. [http://arxiv.org/abs/physics/0102004 "Predecessors of preprint servers"]. Arxiv.org, 4. febrúar 2001.</ref> Í dag er efni sem tilheyrir fjölda fræðigreina á arXiv, þar með talið [[tölvunarfræði]], [[stærðfræði]], [[líffræði]], [[fjármálaverkfræði]] og [[tölfræði]]. Stærstu útgefendur á sviði eðlisfræði, [[American Physical Society]] and [[Institute of Physics]] Publishing, segja birtingu á arXiv ekki hafa áhrif á fræðirit sín.<ref>Swan, Alma. 2005. [http://eprints.soton.ac.uk/261006/ "Open access self-archiving: an Introduction"]. Eprints.ecs.soton.ac.uk.</ref> Undir lok tíunda áratugarins var búið að stofna [[PubMed]], bókasafnsskrá Heilbrigðisvísindabókasafns Bandaríkjanna (e. ''National Library of Medicine''), sem var höfð opin og jókst notkun upplýsinga úr gagnagrunninum hröðum skrefum. Margir fræðimenn höfðu þá þegar vanist því að deila vinnu sinni í gegnum [[FTP]]-þjóna. Fræðitímaritið ''The Journal of Medical Internet Research (JMIR)'', eitt fyrsta fræðitímaritið á sviði læknavísinda í opnum aðgangi var stofnað 1998 og fyrsta tölublað þess kom út 1999. Árið 1999 var átaksverkefnið Opin varðveislusöfn (e. ''Open Archives Initiative'') stofnað sem lagði grunn að OAI-PMH (e. ''Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting'') samskiptareglunum milli rafrænna varðveislusafna. Með því var stigið stórt skref í átt að stöðlun á varðveislusöfnun. Útgáfa 2 af OAI-PMH-samskiptareglunum var síðast uppfærð árið 2008. === 21. öldin === Fyrsta alþjóðlega yfirlýsingin sem vakti mikla athygli var [[Búdapest-yfirlýsingin]] sem var gefin út í febrúar 2002. Yfirlýsingin taldi rúmlega 1.100 orð og var undirrituð af 16 fræðimönnum víðsvegar að.<ref>[http://budapestopenaccessinitiative.org/ Budapest Open Access Initiative]<br>[http://www.earlham.edu/~peters/fos/boaifaq.htm Budapest Open Access Initiative, FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060703153606/http://www.earlham.edu/~peters/fos/boaifaq.htm |date=2006-07-03 }}</ref> Þetta var gert fyrir tilstilli meðal annars milljarðamæringsins [[George Soros]] sem lagði til fjármagn í gegnum samtök sín [[Open Society Institute]]. Þar var í fyrsta sinn mælt með tveimur leiðum: gullnu og grænu leiðinni við birtingu í opnum aðgangi. Í kjölfarið fylgdi Berlínaryfirlýsingin í október 2003.<ref>[http://oa.mpg.de/lang/en-uk/berlin-prozess/berliner-erklarung/ Berlínaryfirlýsingin]</ref> Í henni var skilgreining á fræðiefni til opins aðgangs víkkuð út til þess að ná til rannsóknarniðurstaðna, [[gögn|gagna]] og [[lýsigögn|lýsigagna]], [[stafræn endurgerð|stafrænt endurgerðs]] efnis og [[margmiðlun]]arefnis. Samtök tækniháskóla í [[Finnland]]i hafa mótað með sér stefnu um opinn aðgang að öllum lokaritgerðum nema og rannsóknum starfsmanna.<ref>{{cite web |url=http://theseus.fi/web/guest/open-access-lausuma |title=Theseus.fi - Electronic Library of the Universities of Applied Sciences - Universities of Applied Sciences Open Access Statement |access-date=2011-03-11 |archive-date=2011-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110215123832/http://www.theseus.fi/web/guest/open-access-lausuma |url-status=dead }}</ref> Árið 2010 opnaði [[framkvæmdastjórn Evrópusambandsins]] í samvinnu við fjölda evrópskra háskóla [[varðveislusafn]]ið OpenAIRE.<ref>{{Cite web |url=http://www.openaire.eu/ |title=OpenAIRE - Open Access Infrastructure Research for Europe |access-date=2011-03-11 |archive-date=2012-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120909015936/http://www.openaire.eu/ |url-status=dead }}</ref> Í júní 2012 kom út hin svonefnda Finch-skýrsla á vegum breskra yfirvalda um það hvernig mætti auka aðgengi að rannsóknarniðurstöðum. Í henni var komist að þeirri niðurstöðu að leggja ætti áherslu á opinn aðgang, sérstaklega í þeim tilvikum þar sem rannsóknir væru fjármagnaðar af skattfé og að þróunin í átt að opnum aðgang væri umfangsmikið breytingaskeið sem Bretland ætti að taka opnum örmum.<ref>{{Cite web |url=http://www.researchinfonet.org/wp-content/uploads/2012/06/Finch-Group-report-FINAL-VERSION.pdf |title=Accessibility, sustainability, excellence: how to expand access to research publications. |access-date=2013-11-14 |archive-date=2012-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619050440/http://www.researchinfonet.org/wp-content/uploads/2012/06/Finch-Group-report-FINAL-VERSION.pdf |url-status=dead }}</ref> Aðeins þremur dögum eftir birtingu Finch-skýrslunnar samþykkti Vísinda- og tækniráð [[Danmörk|Danmerkur]] að skilyrða fjárveitingar til vísindarannsókna við að niðurstöðurnar yrðu birtar í opnum aðgangi.<ref>[http://fivu.dk/forskning-og-innovation/samspil-mellem-viden-og-innovation/open-science/open-access-politik-for-offentlige-forskningsrad-og-fonde/open-access-politik-for-raad-og-fonde.pdf Open Access-politik for offentlige forskningsråd og fonde]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Í júlí sama ár beindi framkvæmdastjórn ESB því til aðildarríkja sinna að setja sér stefnu um opinn aðgang.<ref>[http://ec.europa.eu/research/science-society/document_library/pdf_06/era-communication-towards-better-access-to-scientific-information_en.pdf Towards better access to scientific information: Boosting the benefits of public investments in research]</ref> Styrkir næsta rannsóknarverkefnis ESB, [[Horizon 2020]], sem hleypt verður af stokkunum 2014, verða skilyrtir við birtingu rannsóknarniðurstaðna í opnum aðgangi. Í skýrslu sem [[Þjóðbókasafn Bretlands]] og SAGE útgáfufyrirtækið unnu í sameiningu um þýðingu opins aðgangs fyrir rannsóknarbókasöfn var áætlað að hlutfall fræðigreina í opnum aðgangi myndi hækka í 15-50% á næsta áratug.<ref>{{cite web |url=http://www.uk.sagepub.com/oareport |title=Moving towards an open access future: the role of academic libraries |access-date=2013-11-14 |archive-date=2012-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121126150222/http://www.uk.sagepub.com/oareport/ |url-status=dead }}</ref> Í Svíþjóð er rætt um að árið 2013 verði ef til vill árið sem hætt verði að spyrja hvers vegna taka ætti upp stefnu um opinn aðgang og þess í stað byrjað að velta því fyrir sér hvernig megi framkvæma hana.<ref>[http://www.sciecom.org/ojs/index.php/sciecominfo/article/view/5766/4962 Open Access in Sweden - going from why to how]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Aaron Swartz-málið === [[Mynd:AaronSwartzPIPA.jpg|thumb|right|Aaron Swartz við mótmæli vegna [[PIPA]]-löggjafarinnar í Bandaríkjunum.]] Í byrjun árs 2013 fyrirfór 26 ára gamall maður sér, [[Aaron Swartz]] að nafni. Þrátt fyrir ungan aldur hafði hann þegar áorkað ýmsu á sviði tölvutækni og bættu aðgengi að upplýsingum. tveimur árum fyrr hafði hann verið handtekinn og ákærður fyrir [[stórtækur þjófnaður|stórtækan þjófnað]] og innbrot í tölvur. Glæpurinn sem hann var kærður fyrir var að sækja um 4,8 milljónir skráa (~70 gígabæti) í gegnum tölvukerfi [[Massachusetts Institute of Technology|MIT-háskólans]] í Bandaríkjunum. Það er út af fyrir sig ekki glæpur að sækja mikið magn af skjölum í gegnum tölvunet. En Swartz var frægur fyrir starf sitt á sviði tölvutækni og þekktur fyrir róttæka afstöðu varðandi opinn aðgang. Sumarið 2008 hafði hann skrifað stefnuyfirlýsingu sem hann nefndi „Guerilla Open access Manifesto“ og hefst með orðunum „''information is power. But like all power, there are those who want to keep it for themselves.''“ Í niðurlaginu segir: „''We need to download scientific journals and upload them to file sharing networks. We need to fight for guerilla Open access. With enough of us, around the world, we‘ll not just send a strong message opposing the privatization of knowledge — we‘ll make it a thing of the past. Will you join us?''“<ref>[http://archive.org/stream/GuerillaOpenAccessManifesto/Goamjuly2008_djvu.txt Full text of "Guerilla Open Access Manifesto"]</ref> [[Ríkissaksóknari Bandaríkjanna]], [[Carmen M. Ortiz]] ákvað að lögsækja Swartz fyrir glæpi sem hefðu getað þýtt 35 ára fangelsisdóm að viðbættum þremur árum í [[stofufangelsi]] og sekt upp á 1 milljón dali. Þessi aðgerð bandaríska ríkissaksóknarans er [[forvirkar aðgerðir|forvirk]] þar sem að fórnarlamb meints glæps, [[JSTOR]], ákvað að lögsækja ekki. Glæpurinn var heldur ekki skeður, Swartz hafði ekki dreift gögnunum en hafði lýst yfir [[ásetningur|ásetningi]] um að gera það. Í kjölfarið var ríkissaksóknarinn harðlega gagnrýndur fyrir að hafa gengið fram með offorsi.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2013/03/25/aaron-swartz-carmen-ortiz_n_2951478.html Aaron Swartz Prosecutor Carmen Ortiz Admonished In 2004 For Aggressive Tactic]<br />[http://news.cnet.com/8301-13578_3-57570635-38/u.s-attorney-criticism-of-aaron-swartz-prosecution-is-unfair/ U.S. attorney: Criticism of Aaron Swartz prosecution is 'unfair']</ref> Ákvörðun MIT um að halda málaferlunum áfram var einnig harðlega gagnrýnd og leiddi til sérstakrar skýrslu um aðkomu MIT.<ref>[http://swartz-report.mit.edu/ Report to the President: MIT and the Prosecution of Aaron Swartz]</ref> == Opinn aðgangur á Íslandi == Vorið 2006 stofnaði [[Landspítali Íslands]] Hirsluna, „rafrænt varðveislusafn sem er sérhannað til að vista, varðveita og miðla því vísinda- og fræðsluefni sem starfsmenn spítalans hafa gefið út samhliða vinnu sinni eða námi við spítalann.“<ref>[http://www.hirsla.lsh.is/lsh/pages/faq-icelandic1.html Spurningar og svör - Hirsla, varðveislusafn LSH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140827105609/http://www.hirsla.lsh.is/lsh/pages/faq-icelandic1.html |date=2014-08-27 }}<br />[http://hirsla.lsh.is/lsh/bitstream/2336/19023/1/O2007-02-25-A2.pdf Hirsla – varðveislusafn LSH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160404104604/http://hirsla.lsh.is/lsh/bitstream/2336/19023/1/O2007-02-25-A2.pdf |date=2016-04-04 }}</ref> Á sama ári hóf [[Háskólinn á Akureyri]] útgáfu veftímaritsins ''Nordicum-Mediterraneum'' í opnum aðgangi.<ref>[http://nome.unak.is/ Nordicum-Mediterraneum]</ref> Ári seinna hóf [[Háskólinn á Bifröst]] að gefa út ''Bifröst Journal of Social Science'' á ensku.<ref>{{cite web |url=http://bjss.bifrost.is/index.php/bjss |title=Bifröst Journal of Social Science |access-date=2011-03-10 |archive-date=2011-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305063135/http://bjss.bifrost.is/index.php/bjss |url-status=dead }}</ref> Veftímaritið [[Stjórnmál og stjórnsýsla]] sem hefur komið út frá 2005 á vegum [[Stofnun stjórnsýslufræða og stjórnmála|Stofnunar stjórnsýslufræða og stjórnmála]] hjá Háskóla Íslands er í opnum aðgangi.<ref>{{Cite web |url=http://www.stjornmalogstjornsysla.is/ |title=Stjórnmál og stjórnsýsla |access-date=2013-11-09 |archive-date=2013-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020130303/http://www.stjornmalogstjornsysla.is/ |url-status=dead }}</ref> Í stefnu [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] fyrir árin 2011-2016 kemur fram að móta eigi stefnu um opinn aðgang að rannsóknarniðurstöðum og lokaverkefnum.<ref>{{cite web |url=http://www.hi.is/skolinn/stefna_haskola_islands_2011%E2%80%932016 |title=Stefna Háskóla Íslands 2011–2016 |access-date=2012-02-06 |archive-date=2012-02-06 |archive-url=https://archive.today/20120206/http://www.hi.is/skolinn/stefna_haskola_islands_2011–2016 |url-status=dead }}</ref> Í febrúar 2014 samþykkti háskólaráð Háskóla Íslands formlega stefnu um opinn aðgang.<ref>{{cite web |url=http://www.hi.is/adalvefur/stefna_um_opinn_adgang |title=Stefna um opinn aðgang |access-date=2014-03-20 |archive-date=2014-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815085236/http://www.hi.is/adalvefur/stefna_um_opinn_adgang |url-status=dead }}</ref> Skemman.is er rafrænt varðveislusafn Háskóla Íslands, Háskólans á Akureyri, Háskólans á Bifröst, [[Háskólinn í Reykjavík|Háskólans í Reykjavík]], [[Landbúnaðarháskóli Íslands|Landbúnaðarháskóla Íslands]], [[Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn|Landsbókasafns Íslands - Háskólabókasafns]] og [[Listaháskóli Íslands|Listaháskóla Íslands]] sem geymir lokaverkefni nemenda og rannsóknarrit kennara og fræðimanna. Sumt af því efni er í opnum aðgangi en Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn sem rekur vefinn styður opinn aðgang.<ref>[http://landsbokasafn.is/index.php/bokasafnid/um-safnid/stefna Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn - Stefna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803212558/http://landsbokasafn.is/index.php/bokasafnid/um-safnid/stefna |date=2012-08-03 }};[http://skemman.is/about Um vefinn | Skemman]</ref> Í lok árs 2012 voru lög nr. 149/2012 um breytingu á lögum um opinberan stuðning við vísindarannsóknir, nr. 3/2003 sett, en í þeim sagði: {{tilvitnun2|Niðurstöður rannsókna, sem kostaðar eru með styrkjum úr sjóðum er falla undir lög þessi, skulu birtar í opnum aðgangi og vera öllum tiltækar nema um annað sé samið. Styrkþegar skulu í öllum ritsmíðum sínum um niðurstöður rannsókna geta um þátt sjóðanna í viðkomandi verki.|[http://www.althingi.is/altext/stjt/2012.149.html Lög um breytingu á lögum um opinberan stuðning við vísindarannsóknir, nr. 3/2003.]}} == Tilvísanir == <div class="references-small">{{reflist|colwidth=30em}}</div> == Tenglar == {{Commonscat|Open access (publishing)|Opnum aðgangi}} * [http://cyber.law.harvard.edu/hoap/Open_Access_(the_book) Open Access], bók [https://plus.google.com/109377556796183035206/about#109377556796183035206/about Peter Suber] við Harvardháskóla * [http://www.openaire.eu OpenAIRE - Open Access Infrastructure Research for Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909015936/http://www.openaire.eu/ |date=2012-09-09 }} * [http://www.plos.org/index.php Public Library of Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325112732/http://www.plos.org/index.php |date=2011-03-25 }}, samtök sem vinna að opnum aðgangi vísindagreina * [http://www.doaj.org/ Directory of Open Access Journals] * [http://roar.eprints.org/ Registry of Open Access Repositories (ROAR)] * [http://www.opendoar.org/ The Directory of Open Access Repositories - OpenDOAR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226000645/http://opendoar.org/ |date=2011-02-26 }} * [http://dash.harvard.edu/ DASH] - efni í opnum aðgangi hjá [[Harvardháskóli|Harvardháskóla]] * [http://ec.europa.eu/research/science-society/document_library/pdf_06/open-access-handbook_en.pdf Open Access Opportunities and Challenges], handbók gefin út af Framkvæmdastjórn ESB árið 2008 * [http://nordbib.net.dynamicweb.dk/Files/Filer/Documents%20for%20download/Open_Acces_in_the_Nordic_Countries_Hedlund_Rabow_Nordbib.pdf Open Access in the Nordic Countries - a State of the Art Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070716074827/http://nordbib.net.dynamicweb.dk/Files/Filer/Documents%20for%20download/Open_Acces_in_the_Nordic_Countries_Hedlund_Rabow_Nordbib.pdf |date=2007-07-16 }}, skýrsla [http://www.nordbib.net/ Nordbib] frá 2007 * [http://www.uk.sagepub.com/repository/binaries/pdf/Library-OAReport.pdf Moving towards and Open Access future] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031192735/http://www.uk.sagepub.com/repository/binaries/pdf/Library-OAReport.pdf |date=2012-10-31 }} (pdf), Siân Harris. A report on a roundtable commissioned by SAGE, in association with the British Library, August 2012 === Íslenskt efni === * [http://www.opinvisindi.is Opin vísindi, varðveislusafn fyrir ritrýndar vísindagreinar og efni sem birtist í opnum aðgangi] * [http://www.opinnadgangur.is Opinn aðgangur.is] * [http://www.skemman.is Skemman.is, rafrænt varðveislusafn rekið sem samstarfsverkefni opinberu háskólanna] * [http://hirsla.lsh.is/lsh/ Hirsla, vísinda- og fræðsluefnissafn Landspítalans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201211904/http://hirsla.lsh.is/lsh/ |date=2010-12-01 }} === Greinar === * [http://www.laeknabladid.is/2005/03/nr/1928 Opið aðgengi og rafræn geymslusöfn vísindagreina], grein eftir Sólveigu Þorsteinsdóttur í Læknablaðinu 03. tbl 91. árg. 2005 * [http://www.sciecom.org/ojs/index.php/sciecominfo/article/view/4762 The University of Iceland‘s digital repository, Skemman - open access or closed?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318035624/http://www.sciecom.org/ojs/index.php/sciecominfo/article/view/4762 |date=2022-03-18 }} * [http://www.sciecom.org/ojs/index.php/sciecominfo/article/view/243 Open Access in Iceland, State-of-the-art report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318035626/http://www.sciecom.org/ojs/index.php/sciecominfo/article/view/243 |date=2022-03-18 }} * [http://www.guardian.co.uk/science/2012/sep/07/uk-government-open-access-publishing UK government earmarks £10m for open access publishing], frétt á vef Guardian * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20140429173152/http://kjarninn.is/kerfi/wp-content/uploads/2013/10/2013_10_24.pdf Markaðsvæðing þekkingar], grein í 10. tbl. Kjarnans eftir Hrafn H. Malmquist * [http://www.visir.is/vika-opins-adgangs/article/2013710259983 Vika opins aðgangs], grein á Visir.is 25. október 2013 {{Hugverkaréttur}} {{Gæðagrein}} [[Flokkur:Rannsóknir]] [[Flokkur:Útgáfa]] dyphfpe7f65eessrctnb0k44tzvvgkd 0 65961 1976764 1974930 2026-08-28T09:37:43Z TKSnaevarr 53243 1976764 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = [[Konungur Svíþjóðar]] | ætt = [[Vasaættin|Vasaætt]] | skjaldarmerki = Arms of the House of Vasa.svg | nafn = Gústaf 2. Adólf | mynd = Gustav_II_of_Sweden.jpg | skírnarnafn = Gustav Adolf | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1594|12|9}} | fæðingarstaður = [[Tre Kronor]], [[Svíþjóð]] | kjörorð = Ära vare den högste, de sinas tillflykt (latína: ''Gloria altissimo suorum refugio'')<br>Med Gud och de segerrika vapnen (latína: ''Deo et victricibus armis'')<br>Gud med oss (þýska: ''Gott mit uns'') | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1632|11|6|1594|12|9}} | dánarstaður = [[Lützen]], [[Kjörfurstadæmið Saxland|Saxlandi]], [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkinu]] | grafinn = Riddarahólmskirkjunni, [[Stokkhólmur|Stokkhólmi]], Svíþjóð | ríkisár = 30. október 1611 – 6. nóvember 1632 | undirskrift = Gustav II Adolf Signature.svg | faðir = [[Karl 9. Svíakonungur]] | móðir = [[Kristín af Holstein-Gottorp]] | maki = {{gifting|[[María Leónóra af Brandenborg]]|1620}} | titill_maka = Drottning | börn = {{plainlist| *[[Kristín Svíadrottning]] *[[Gústaf af Vasaborg]] (óskilgetinn) }} }} '''Gústaf 2. Adólf''' ([[9. desember]] [[1594]] – [[6. nóvember]] [[1632]]) var [[konungur Svíþjóðar]] frá [[1611]]. Í [[saga Svíþjóðar|sögu Svíþjóðar]] miðast upphaf [[Stórveldistími Svíþjóðar|stórveldistímans]] við valdatöku hans. Hann var sonur [[Karl hertogi|Karls hertoga]] og konu hans [[Kristín af Holstein-Gottorp|Kristínar af Holstein-Gottorp]]. Frændi hans, [[Sigmundur 3.]], Póllandskonungur, gerði áfram tilkall til sænsku krúnunnar og deilurnar um ríkiserfðir héldu áfram milli landanna. [[1626]] réðist Gústaf inn í [[Lífland]] og hóf með því [[pólsk-sænska stríðið (1626-1629)]] og í júní [[1630]] réðist hann inn í [[Þýskaland]] sem verndari málstaðar [[mótmælendatrú|mótmælenda]] í [[Þrjátíu ára stríðið|þrjátíu ára stríðinu]]. Sænski herinn sneri stríðsgæfunni skjótt mótmælendum í hag en Gústaf sjálfur féll í [[Orrustan við Lützen (1632)|orrustunni við Lützen]] tveimur árum síðar.<ref>{{Tímarit.is|2885507|Gústaf Adólf og Wallenstein|blað=[[Þjóðviljinn]]|útgáfudagsetning=8. janúar 1983|blaðsíða=10–11; 27|höfundur=Dagur Þorleifsson}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = [[Svíakonungur]] | frá = 1611 | til = 1632 | fyrir = [[Karl hertogi|Karl 9.]] | eftir = [[Kristín Svíadrottning|Kristín]] }} {{Töfluendir}} {{Einvaldar Svíþjóðar}} {{stubbur|æviágrip}} {{fd|1594|1632}} [[Flokkur:Svíakonungar]] [[Flokkur:Vasaætt]] n9d8ztpz5ncu0pte2rj21zl13wtl1lu 0 68806 1976696 1975984 2026-08-27T15:27:45Z MyraMidnight 41218 breyti flokki 1976696 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Fenjakrókódíll | status = VU | status_system = iucn3.1 | image = Basking in the sun (2120341021).jpg | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'') | ordo = [[Krókódílaættbálkur]] (''Crocodilia'') | familia = [[Krókódílaætt]] (''Crocodylidae'') | subfamilia = ''[[Crocodylinae]]'' | genus = ''[[Crocodylus]]'' | species = '''''C. palustris''''' | binomial = ''Crocodylus palustris'' | binomial_authority = [[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1831 | range_map = Crocodylus palustris Distribution.png | range_map_caption = Útbreiðsla ''Crocodylus palustris''}} '''Fenjakrókódíll''' (eða '''persneski krókódíllinn''') ([[fræðiheiti]]: ''Crocodylus palustris'') er [[krókódíll|krókódílategund]] sem er að finna á [[Indland]]i, [[Pakistan]] og [[Srí Lanka]]. Hann er einnig að finna í hluta [[Nepal]]s og [[Íran]]s. Á [[Enska|ensku]] nefnist fenjakrókódíllinn ''Mugger Crocodile'', en „mugger“ er ensk ummyndun á orðinu ''magar'' á [[Hindí]] sem merkir „vatnaskrímsli“. Í [[Nýir dýrheimar|Nýjum dýrheimum]] (''The Second Jungle Book'') eftir [[Rudyard Kipling]], sem [[Gísli Guðmundsson (1903-1973)|Gísli Guðmundsson]] þýddi á [[Íslenska|íslensku]], kemur fyrir fenjakrókódíll. Gísli nefnir í [[þýðing]]u sinni tegundina '''mugg''' (nf. muggur). Fenjakrókódíll getur orðið allt að fimm metra langur. Hann hefur átt það til að ráðast á fólk, en þó aðallega börn. {{Stubbur|Líffræði}} [[Flokkur:Krókódílaætt]] 5ddb9w0nnothq6dwgik08qm244icfir 0 68952 1976688 1973337 2026-08-27T14:35:59Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976688 wikitext text/x-wiki '''Próventa''' hét sú [[Miðaldir|miðaldahefð]] þar sem aldraðir gáfu eignir sínar munka- eða nunnuklaustri með því skilyrði að það sæi fyrir þeim í ellinni. Auk þess að þjóna félagslegum tilgangi var hún mikilvæg tekjulind fyrir kirkjuna.<ref>{{Cite web|url=https://is.nat.is/klaustur-a-islandi/|title=Klaustur á Íslandi - NAT ferðavísir|date=2020-05-25|language=is|access-date=2026-07-22}}</ref> Orðið ''próventa'' vísar bæði til framfærslunnar og þeirra fjármuna sem klaustrin fengu fyrir umsjá. Próventugjafarnir hétu próventumenn eða próventukonur.<ref name=":0">{{Bókaheimild|titill=Allt hafði annan róm áður í páfadóm: Nunnuklaustrin tvö á Íslandi á miðöldum og brot úr kristnisögu|url=https://baekur.is/bok/9eaabb72-3981-4644-a16b-d06f4a2ae263/0/6/Allt_hafdi_annan_rom_adur_i#page/n5/mode/2up|höfundur=Anna Sigurðardóttir|útgefandi=Kvennasögusafn Íslands|ár=1988|bls=283–287}}</ref> == Orðsifjafræði == Orðið próventa er leitt af ''prōvidēre'' sem á [[Latína|latínu]] þýðir að sjá fyrir einhverjum<ref>{{Cite web|url=https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|title=Íslensk orðsifjabók|website=ordsifjabok.arnastofnun.is|language=|access-date=2026-07-22|archive-date=2025-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605010705/https://ordsifjabok.arnastofnun.is/|url-status=dead}}</ref> en hefur stundum verið einnig kallað ''arfsal'' eða ''arfsala''. Samkvæmt íslenskri orðabók merkir arfsal „samningur þar sem einn leggur eigur sínar í annars bú gegn því að fá hjá honum framfærslu til æviloka, próventa“.<ref>{{Bókaheimild|titill=A Lexicon of Medieval Nordic Law|höfundur=Jeffrey Love|höfundur2=Inger Larsson|höfundur3=Ulrika Djärv|höfundur4=Christine Peel|höfundur5=Erik Simensen|ár=2020|url=https://books.openbookpublishers.com/10.11647/obp.0188/ch1.xhtml|tungumál=en}}</ref> == Saga == Ekki er vitað nákvæmlega hvenær próventa hófst á landinu en í [[Biskupasögur|Biskupa sögum]] er getið um tvær próventukonur í biskupstíð [[Sigvarður Þéttmarsson]] í [[Skálholt|Skálholti]] (1238–1268) sem önnur þeirra er Þuríður Ormsdóttir systir Hallveigar konu [[Snorri Sturluson|Snorra Sturlusonar]] og hin Arnfríður Bjarnadóttir. Í bréfi frá árinu 1290 er að finna elstu heimildina um próventu en það bendir til þess að hún sé mjög gömul hefð.<ref name=":0" /> Líklegt er að próventa hafi verið siður í öðrum [[Norðurlöndin|Norðurlöndum]] en skriflegar heimildir eru torfundnar. Í [[Noregur|Noregi]] fyrirbauð Páll [[erkibiskup]] í [[Niðarós|Niðarósi]] klaustrum að taka próventumenn árið 1334. Vera má að þessi hefð hafi haldið áfram en einfaldlega án heimilda.<ref name=":0" /> Yfirleitt greiddu ekkjur próventu klaustrum eða öðrum kirkjustofnunum. Einnig var algengt að hjón eða jafnvel systkini greiddu próventu sína saman.<ref name=":0" /> Mörg klaustur hérlendis tóku próventufólk en það tóku stundum einnig venjuleg heimili einkum eftir að klaustrin voru lögð niður um miðja 16. öld. Hefðin hélst fram undir aldamót 1900 þó hægt sé að hún hafi haldist lengur.<ref name=":0" /> == Greiðsla og umsjá == Próventumenn fengu „sæng og kistu“, mat og klæði fyrir föt. Dæmigert var að próventumenn fengu 20 [[Alin|álnir]] af [[Vaðmál|vaðmáli]] árlega en sumir fengu fleira í viðbót, t.d. léreft, eftir samningi. Skór voru yfirleitt ekki taldir með próventu. Án sérstaks samnings samanstóð maturinn venjulega m.a. af smjöri, mjólk, skreið og skyri en þó var oft samið um aðra fæðu (t.d. kjöt) eða stærri skammta, t.d. „nóg skyr“ í tilviki Illuga Björgólfssonar.<ref name=":0" /> Próventugjafir voru m.a. kvikfénaður, matföng, jarðir eða ítök.<ref name=":1">{{Vefheimild|url=https://www.glaumbaer.is/static/files/Skjol/xii-reynistadarklaustur.pdf|titill=Nunnuklaustrið að Reynistað|höfundur=Sigríður Gunnarsdóttir|útgefandi=Byggðasafns Skagfirðinga}}</ref> Nokkur dæmi um próventusamninga frá [[Reynistaðarklaustur|Reynistaðarklaustri]] eru eftirfarandi:<ref name=":1" /> * Árið 1380 gaf Jón Bjarnason í próventu fyrir sig og Guðrúnu systur sína m.a. 27 [[kúgildi]], 5 hundruð í hrossum og 18 hundruð í heyjum Fyrir þetta fékk Jón árlega „7 álnir af járngráu vaðmáli, 12 álnir af hvítu [þ.e. fiskur] og 12 álnir af lérefti til klæða“ en Guðrún fékk „nægan kost til lífsviðurværis og 8 álnir vaðmáls árlega til klæða“. * Árið 1394 gaf Loðinn Skeggjason klaustrinu jörðina Heiði í Skörðum „en samið var um að Benedikt Brynjólfsson hefði ýmis hlunnindi af [henni]“. Loðinn fékk árlega tvítuga voð, (helming svartan og helming hvítan) og 2 álnir af lérefti. * Árið 1459 gaf Helga Finnsdóttir klaustrinu „20 kúgildi og 10 hundruð í ófríðum peningi [þ.e. annað en kvikfé]“. Hún átti að fá fyrir þetta „sæmilegt borðhald, smjör og skreið, [fisk] einn rétt … og heita mjólk og kjöt [ef] það væri haft. [T]vítuga voð, ermaklæði, stiku lérefts og skæði eins og hún þarfnaðist“.<ref name=":1" /> == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Miðaldir]] [[Flokkur:Hagsaga Íslands]] g1mfbzc5w6acdz9wn5g48shfl3t0psk 0 70279 1976676 1510961 2026-08-27T14:00:00Z MyraMidnight 41218 myndasafn af hreistruðum dýrum 1976676 wikitext text/x-wiki '''Hreistur''' eru smáar, skaraðar [[beinflögur]] á roði sumra fiska og á húð fleiri dýra. Hreistur gróa sem hlífðarlag, en þau má einnig finna á vængum fiðrilda, en þar mynda þau litamynstur þeirra. Hreistur eru algeng á dýrum en þau hafa þróast margsinnis með mismunandi hætti - hreistur fiska hafa þróast frá öðruvísi efni en hreistur skriðdýra. Hreistur eru flokkuð sem hluti hlífðarlíffærakerfis. <gallery> Fish scales.jpg|Hreistur á fiskum Denticules cutanés du requin citron Negaprion brevirostris vus au microscope électronique à balayage.jpg|Hreistur á hákarli (negaprion brevirostris) Indian_pangolin_(Manis_crassicaudata)_-_oo_246940_(cropped_to_A).jpg|Hreistur-þakið [[Hreisturdýraættbálkur|hreisturdýr]] Marsh_Mugger_Close-ups_(21274413728).jpg|Hreistrað skinn [[fenjakrókódíll|fenjakrókódíls]] Riesenseeadler_Fang.JPG|Hreistraðar klær [[Risahaförn|risahafarnarins]] Gold_Dust_Day_Gecko_closeup_hawaii_edit_1.jpg|Hreistrug [[gekkó]] eðla </gallery> [[Flokkur:Líffræði]] t3v68mk8ebn7jv71w05jq7zy635ilhz 1 81847 1976755 769034 2026-08-28T09:18:06Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Spjall:Hákon krónprins]] á [[Spjall:Hákon 8.]] 769034 wikitext text/x-wiki {{Æviágrip lifandi fólks}} b75xrfi0grej1bw61lv8tkm8pd648up 0 88720 1976737 1955056 2026-08-28T00:27:03Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976737 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Ólafsdalur 2.JPG|thumb|Ólafsdalsskólinn]] '''Ólafsdalsskólinn''' var [[Búfræði|bændaskóli]] sem starfræktur var [[1880]] til 1907 í [[Ólafsdalur|Ólafsdal]] í [[Gilsfjörður|Gilsfirði]]. Skólastjóri hans var [[Torfi Bjarnason]]. Ólafsdalsskólinn var fyrsti bændaskóli á Íslandi og tilgangur með stofnun hans að kenna [[Bændasamtök Íslands|bændum]] verklega og bóklega [[Landbúnaður|jarðrækt]]. Húnvetningar höfðu haft hug á að stofna til þessa sérstaklega fyrirmyndarbú og fá Torfa til forustu þess. Í því skyni sigldi Torfi til [[Skotland]]s til að læra jarðyrkju fyrstur íslendinga og hafði Torfi meðferðis til baka [[landbúnaður|búfræðiþekkingu]] frá Skotlandi. Ólafsdalsskóli var settur á stofn fyrir sakir áhrifa strauma erlendis frá, en með stofnun hans var formgerð þekking Torfa og fleiri sem þá störfuðu víða um land sem farandbúfræðingar. Skólinn var settur i fyrsta sinn 1. júní 1880 þegar fimm ungir menn hófu þar nám. Var námsárið frá vori til vors og námstíminn tvö ár. Voru nemendur ráðnir til ársvistar í senn með áskilnaði um skipulagt jarðræktarnám. Áhersla í námi var á kennslu í notkun [[hestaverkfæri|hestaverkfæra]] við jarðræktarstörf og heyskap og komu nemendur jafnframt að smíði á eigin [[verkfæri|verkfærum]]. Bókleg kennsla var í [[Stærðfræði samheiti|reikningi]], [[efnafræði]], [[grasafræði|grasa]]- og [[Landbúnaður|jarðræktarfræði]], [[hagfræði]] og [[teikning|teikningu]], [[dýrafræði|húsdýrafræði]] og [[eðlisfræði]]. Nemendur gengu jafnt til allra verka sem og undirbúnings fyrirlestra kennarans. Innritaðir nemendur á starfstíma Ólafsdalskóla 1880-1907 töldu 154 alls. Í Skotlandsdvöl sinni 1866-1867 kynnti Torfi sér m.a [[steinsmíði]] er nýttist vel við uppbyggingu húsakosts í Ólafsdal. Skólahúsið frá 1896 var viðgert og allt yfirfarið 1995-1996 og stendur þar enn.<ref>{{cite web |url=http://www.bondi.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=2892 |title=Fylgirit með Bændablaðinu 10. júlí 2010 |access-date=2010-07-09 |archive-date=2010-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100714091517/http://www.bondi.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=2892 |url-status=dead }}</ref> == Tengt efni == * [[Ólafsdalur]] * [[Torfi Bjarnason]] * [[Búfræði]] * [[Guðlaug Zakaríasdóttir]] * [[Torfaljárinn]] * [[Ólafsdalsplógur]] == Tilvísanir == {{reflist}} == Tengill == * [https://www.olafsdalur.is/ Vefur Ólafsdalsfélagsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260308231510/https://olafsdalur.is/ |date=2026-03-08 }} {{stubbur|skóli}} [[Flokkur:Aflagðir skólar á Íslandi]] [[Flokkur:Íslenskur landbúnaður]] [[Flokkur:Dalabyggð]] {{s|1880}} te5m5axx7p9n1vy84er2pedd6oa8oj4 0 93279 1976657 1684910 2026-08-27T13:17:15Z MyraMidnight 41218 Það er nú þegar grein um Nílarkrókódílinn og þessi grein þjónar betur tilgangi að vera tilvísun á krókódílaættbálkinn. Og mr.fresh var ekki nílarkrókódíll. 1976657 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Krókódílaættbálkur]] phha30xki8pk3dsxbvdxnhe4vz2tswo 0 99696 1976738 1957516 2026-08-28T01:22:20Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976738 wikitext text/x-wiki '''Þórður Þorkelsson Vídalín''' ([[1661]] – [[14. janúar]] [[1742]]) var [[skólameistari]] í [[Skálholtsskóli|Skálholti]] og síðan bóndi og umboðsmaður í [[Lón|Lóni]] í [[Austur-Skaftafellssýsla|Austur-Skaftafellssýslu]] og lagði stund á lækningar. Hann stundaði einnig vísindarannsóknir, var fyrsti Íslendingurinn sem gaf sig að [[jöklarannsóknir|jöklarannsóknum]] og skrifaði fræðirit um [[Jökull|jökla]]. [[Þórðarhyrna]] (1659 m) í [[Vatnajökull|Vatnajökli]] er nefnd eftir honum. Þórður var sonur [[Þorkell Arngrímsson|Þorkels Arngrímssonar]] prests í [[Garðar (Álftanesi)|Görðum]] á Álftanesi, sonar [[Arngrímur Jónsson lærði|Arngríms lærða]], og konu hans Margrétar Þorsteinsdóttur. Bræður hans voru [[Jón Vídalín]] Skálholtsbiskup og [[Arngrímur Vídalín]], skólameistari í [[Nakskov]] í [[Danmörk]]u. Þórður þótti geysilega góður námsmaður. Hann var í þrjú ár í Skálholtsskóla og varð stúdent sextán ára gamall. Næstu tvö árin lærði hann áfram hérlendis hjá föður sínum og hjá [[Oddur Eyjólfsson|Oddi Eyjólfssyni]] presti í Holti og áður skólameistara. Hann fór svo til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]] og lauk [[guðfræði]]prófi frá [[Kaupmannahafnarháskóli|háskólanum]] með góðum orðstír en stundaði einnig nám í [[læknisfræði]]. Þorkell faðir hans hafði á sínum tíma orðið fyrstur Íslendinga til að nema læknisfræði við háskóla. Fyrst eftir heimkomuna var Þórður í tvö ár á [[Bessastaðir|Bessastöðum]] sem aðstoðarmaður [[Kristofer Heidemann|Heidemanns]] fógeta en 1686 var hann fenginn til að kenna við Skálholtsskóla og varð svo skólameistari [[1688]]. Hann gegndi starfinu í tvö ár en sagði þá af sér, flutti austur í Lón og bjó þar embættislaus til æviloka en hafði umboð konungsjarða. Hann stundaði lækningar og ýmsar vísindarannsóknir, skrifaði [[lækningabók]] og einnig eitt elsta vísindarit sem til er í heiminum um jökla. Ritið var á [[latína|latínu]], skrifað [[1695]], kom út á [[þýska|þýsku]] [[1754]] en ekki þýtt á [[íslenska|íslensku]] fyrr en [[1965]]. Þórður byggði ritið einkum á rannsóknum sínum á [[Lambatungnajökull|Lambatungnajökli]] í Lóni. Hann var talinn einn lærðasti og gáfaðasti maður landsins en meðal almennings hafði hann á sér [[Galdrar|galdraorð]] og eru til ýmsar þjóðsögur um fjökynngi hans. Þórður var drykkfelldur og talinn ógæfumaður. Hann giftist ekki en átti nokkur lausaleiksbörn og ein barnsmóðir hans, Helga Magnúsdóttir vinnukona í Lóni, fargaði barni því sem hún ól honum. Fyrir það var henni [[drekking|drekkt]] [[19. júlí]] [[1709]]. == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2041382|titill=„Skólameistararöð í Skálholti“. Norðanfari, 3.-4. tölublað 1880.}} == Tenglar == * [http://sagnagrunnur.com/s/#legend/9041 Þórður Þorkelsson.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170909205620/http://sagnagrunnur.com/s/#legend/9041 |date=2017-09-09 }} Sagnagrunnur, skoðað 13. febrúar 2017. * [https://www.snerpa.is/net/thjod/tilber.htm Tilberar.] Af snerpu.is, skoðað 26. júní 2011. [[Flokkur:Íslendingar sem gengið hafa í Kaupmannahafnarháskóla]] [[Flokkur:Íslenskir læknar]] [[Flokkur:Íslenskir náttúrufræðingar]] [[Flokkur:Íslenskir skólameistarar]] {{fd|1661|1742}} t4x6xul77nfeih3elwfwvrrhnythumw 0 100090 1976775 1975033 2026-08-28T11:26:12Z Berserkur 10188 1976775 wikitext text/x-wiki Á Íslandi eru morð tiltölulega sjaldgæf, rétt rúmlega tvö morð á ári að meðaltali. Tíðnin hérlendis er hundraðfalt lægri en í morðglaðasta ríki heim, [[El Salvador]], um sex sinnum lægri en í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], og örlitlu lægri en í [[Danmörk]]u.<ref name="UNODC">{{cite web|title=UNODC Statistics Online|url=https://dataunodc.un.org/crime/intentional-homicide-victims|publisher=United Nations Office On Drugs and Crime|accessdate=12 May 2018}}".</ref> == Listi yfir morð á Íslandi == :''Sjá ítarlegri [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969|lista yfir morð frá 1874–1969]], [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999|lista yfir morð frá 1970–1999]], og [[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000|lista yfir morð frá 2000]]'' {| class="wikitable" style="max-width: 750px" |+ ! style="min-width: 65px;" |Ár ! style="max-width: 300px;" |Stutt lýsing ! style="min-width: 90px;" |Staðsetning ! style="min-width: 90px;" |Nánari lýsing |- !1692 |Morðið við Gíslakletta. Kona að nafni Ingibjörg Oddsdóttir myrðir eiginmann sinn, Gísla Pétursson. Hafði verið að halda við danska verslunarmanninn Pétur Wibe. Síðan eru Gíslaklettar svo nefndir. |Vestmannaeyjar |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#September 1874|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1874 |Nýfætt barn myrt | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#September 1874|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1877 |Nýfætt barn myrt | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#12. september 1877|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1891 |Kona kæfð og hent í á |[[Norðurland eystra]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#13. september 1891|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1893 |Nýfætt barn myrt |[[Þistilfjörður]], [[Norðurland eystra|Norðurlandi eystra]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#12. janúar 1893|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1893 |Nýfætt barn myrt |[[Egilsstaðir]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#3. júní 1893|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1903 |Barn deyr eftir mikla vanrækslu | [[Vestur-Skaftafellssýsla|Vestur-Skaftafellsýsla]], [[Suðurland]]i |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#Ágúst 1906|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1906 |Nýfætt barn myrt |[[Bíldudalur]], [[Vestfirðir|Vestfjörðum]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#Ágúst 1906|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1913 |Nýfætt barn myrt |[[Furufjörður]], [[Vestfirðir|Vestfjörðum]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#6. ágúst 1913|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona byrlar bróður sínum rottueitur |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#1. nóvember 1913|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1929 |Þjófur myrðir húseiganda |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#30. nóvember 1929|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1941 |Tveir bandarískir hermenn skjóta á hóp manna og einn deyr<ref name="morð á 13 ára stúlku">{{vefheimild |höfundur=Alma Ómarsdóttir |titill=Morð á 13 ára stúlku á tímum hernámsins óskráð - RÚV.is |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2023-04-09-mord-a-13-ara-stulku-a-timum-hernamsins-oskrad |ritverk=RÚV |dags=9. apríl 2023}}</ref> |[[Hafnarfjörður]] | |- !1942 |Bandarískur hermaður skýtur á bíl sem sinnir ekki stöðvunarmerki og drepur farþega<ref name="morð á 13 ára stúlku" /> |[[Reykjavík]] | |- !1942 |Bandarískur hermaður skýtur 12 ára dreng í höfuðið<ref name="morð á 13 ára stúlku" /> |[[Reykjavík]] | |- !1944 |Bandarískur hermaður ræðst á 13 ára stúlku<ref name="morð á 13 ára stúlku" /> |[[Reykjavík]] | |- !1945 |'''Óupplýst''' morð á prentara sem myrtur var með barefli |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#26. desember 1945|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1947 |Maður ræðst á 2 ára stúlku með hníf í braggahverfi |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#3. maí 1947|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1952 |Maður skýtur eiginkonu sína og síðan sjálfan sig |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#18. júní 1952|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1953 |Maður eitrar fyrir sér og allri fjölskyldu sinni |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#26. febrúar 1953|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Líkamsárás á skemmtanalífinu |[[Keflavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#24. mars 1953|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1957 |Maður skýtur unnustu sína. |[[Hveragerði]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#6. janúar 1957|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1958 |Hnífsárás eftir heimiliserjur | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#1. mars 1958|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1959 |Ölvaður maður brýst inn á elliheimili og kyrkir konu |[[Akranes]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#30. ágúst 1959|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1961 |Maður ber konu sína til dauða |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#1. október 1961|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1963 |'''Óupplýst''' líkamsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#22. júní 1963|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1966 |Maður skýtur kærasta sinnar fyrrverandi og síðan sjálfan sig. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#21. desember 1966|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1967 |Maður stingur fyrrverandi eiginkonu sína með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#7. janúar 1967|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1968 |'''Óupplýst''' morð á leigubílstjóra sem skotinn var hnakkann í bifreið sinni |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#18. janúar 1968|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður skýtur yfirmann sinn eftir að hafa verið rekinn úr vinnu |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#9. maí 1968|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1971 |Maður stingur konu sína með hníf |[[Seyðisfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#24. mars 1971|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1973 |Maður skýtur vin sinn með haglabyssu eftir rifrildi |[[Höfn í Hornafirði]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#28. janúar 1973|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður stingur móður sína með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#26. desember 1973|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="4" |1974 |Maður bundinn og kyrktur |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#4. september 1974|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#25. október 1974|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |'''Óupplýst''' morð eftir slagsmál |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#9. nóvember 1974|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#8. desember 1974|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1975 |Hnífsstunga í kjölfar slagsmála |[[Ólafsvík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#14. maí 1975|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="4" |1976 |Slagsmál milli vina enda með því að annar er kyrktur |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#10. janúar 1976|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Unglingur skýtur mann með riffli |[[Akureyri]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#4. apríl 1976|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Unglingar slá grjóthnullungi í höfuð manns |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#6. júlí 1976|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Innbrotsþjófur slær húsráðenda í höfuðið með kúbeini |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#26. ágúst 1976|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1977 |Líkamsárás á samfanga |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#19. júlí 1977|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður skýtur unnustu sína og gerir tilraun til sjálfsmorðs |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#15. ágúst 1977|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |1978 |Kona ræðst á mann sinn með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#19. febrúar 1978|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður sviptir sig og konu sína lífi |[[Mosfellssveit]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#29. ágúst 1978|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Unglingur kyrkir vinkonu sína eftir rifrildi |[[Vestfirðir]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#5. september 1978|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1979 |Hnífsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#1. apríl 1979|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður lemur móður sína í höfuðið með kertastjaka |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#3. desember 1979|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1980 |Maður ræðst á tvo skipsfélaga sína með hníf og kastar sjálfum sér síðan í sjóinn. |Úti á sjó |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#7. janúar 1980|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1981 |Kona hellir bensíni yfir mann sinn og kveikir í. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#25. janúar 1981|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður stingur annan með skærum eftir kynferðisárás. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#18. september 1981|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1982 |Maður skýtur [[Frakkland|franska]] konu sem hafði fengið far hjá honum eftir að rifrildi braust út |[[Skeiðarársandur]], [[Austurland|Suðausturlandi]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#16. ágúst 1982|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1983 |Hnífsárás í nýárspartíi |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#1. janúar 1983|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1985 |Maður brenndur inni |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#15. mars 1985|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás í kjölfar slagsmála |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#September 1985|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="4" |1988 |Maður kyrkir eiginkonu sína |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#10. janúar 1988|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður skýtur konu sína og síðan sjálfan sig |[[Keflavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#21. febrúar 1988|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður kyrkir konu eftir dansleik. |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#3. september 1988|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður í geðrofi af völdum [[ofskynjunarlyf]]sins [[LSD]] ræðst á annan með hníf. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#15. nóvember 1988|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1989 |Ungum dreng drekkt í á. Gerandinn var 12 ára og drekkti öðrum næsta ár. |[[Akureyri]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#5. júní 1989|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1990 |Ræningjar ráðast á afgreiðslumann á bensínstöð |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#25. apríl 1990|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Ungum dreng drekkt í á. Gerandinn var 12 ára og hafði drekkt öðrum árið áður. |[[Akureyri]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#2. maí 1990|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |1991 |Maður ræðst á konu, bæði voru þau á meðferðarheimili fyrir þroskahamlaða. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#14. febrúar 1991|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás á heimili |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#17. febrúar 1991|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Grunnskólanemar ræna mann og veita honum höfuðáverka |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#3. mars 1991|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1992 |Heimiliserjur |[[Vestmannaeyjar]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#11. janúar 1992|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1993 |Dæmdur morðingi stingur mann með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#22. ágúst 1993|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1995 |Drengur ekur á hjólreiðamann sem hafði átt barn með móður hans. |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#13. maí 1995|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1996 |Maður skýtur annan með haglabyssu. Sá myrti átti að hafa misnotað morðingjann kynferðislega á unglingsárum hans. |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#29. desember 1996|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |1997 |Drengur ræðst á stjúpföður sinn með hníf á nýársnótt. |[[Sandgerði]], [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#1. janúar 1997|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Slagsmál á nektarstað |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#13. maí 1997|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Tvíburabræður ræna manni og veita honum höfuðhögg |[[Heiðmörk]], nærri [[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#2. október 1997|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1999 |Hnífsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#14. júní 1999|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Þjófur brýst inn til gamallar konu og stingur hana með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#3. desember 1999|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="5" |2000 |Maður skýtur föður sinn með riffli, mögulega af slysni. | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#18. mars 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona stungin ítrekað með hníf | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#15. apríl 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Konu hrint fram af svölum á 10. hæð í blokk |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#27. maí 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona kyrkir vin sinn í veislu |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#23. júlí 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður sleginn í höfuð með hamri | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#8. nóvember 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !2001 |Maður stunginn ítrekað með hníf, laminn með kylfu, og kæfður með plastpoka. Morðinginn taldi að verið væri að veitast að sér kynferðislega. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#27. október 2001|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="5" |2002 |Maður undir áhrifum fíkniefna ræðst á annan með kjötexi án ástæðu. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#18. febrúar 2002|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona stingur mann sinn eftir að hann barði hana. | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#6. mars 2002|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona kyrkir níu ára dóttur sína |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Líkamsárás á næturlífinu |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#25. maí 2002|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás á heimili |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#26. september 2002|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="5" |2004 |Móðir stingur unga dóttur sína með hníf. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#31. maí 2004|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður myrðir sína fyrrverandi með kúbeini og losar sig við líkið úti í hrauni. | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#4. júlí 2004|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kyrking |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#1. nóvember 2004|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Líkamsárás |[[Keflavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#13. nóvember 2004|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Líkamsárás á veitingastað |[[Mosfellsbær]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#12. desember 2004|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2005 |Hnífsárás í veislu |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#15. maí 2005|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás | [[Keflavíkurstöðin|Herstöðin í Keflavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. ágúst 2005|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Uppdópaður maður veitist að félaga sínum með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#20. ágúst 2005|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |2007 |Maður skotinn með riffli. Morðinginn svipti sig svo lífi. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#29. júlí 2007|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Höfuðáverkar | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#7. október 2007|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !2009 |Höfuðáverkar |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#17. ágúst 2009|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2010 |Tilefnislaus líkamsárás. |[[Reykjanesbær]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#8. maí 2010|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður brýst inn til forstjóra sælgætisverksmiðju og ræðst á hann með hníf. Maðurinn hafði áður birt myndband af ástarjátningu sinni til kærustu forstjórans. |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#15. ágúst 2010|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður gengur í skrokk á föður sínum. | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. nóvember 2010|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2011 |Maður kyrkir kærustu sína |[[Heiðmörk]], nærri [[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#12. maí 2011|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Móðir kyrkir nýfætt barn sitt og sker í andlit þess |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#2. júlí 2011|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður stunginn til bana á veitingastað |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. júlí 2011|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !2012 |Maður stingur unnustu sína með hníf |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#3. febrúar 2012|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2013 |Maður hristir ungt barn sitt harkalega. | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#17. mars 2013|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás á heimili |[[Egilsstaðir]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#7. maí 2013|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Lögregla skýtur geðveilan mann á heimili sínu sem hafði skotið á móti þeim |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#2. desember 2013|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !2014 |Maður kyrkir eiginkonu sína |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#27. september 2014|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2015 |Kona stingur sambýlismann sinn með hníf |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. febrúar 2015|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kyrking |[[Akranes]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#2. október 2015|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Morð í búsetukjarna fyrir geðfatlaða |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#október 2015|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !2016 |Maður skýtur konu sína og síðan sjálfan sig |[[Akranes]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#13. apríl 2016|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="4" |2017 | [[Grænland|Grænlenskur]] sjómaður tekur stúlku upp í bíl sinn niðri í [[Miðborg Reykjavíkur|miðbæ Reykjavíkur]] og kastar henni út í sjó á [[Suðurland]]i. |[[Suðurland]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. janúar 2017|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Líkamsárás í Mosfellsdal |Nágrenni [[Reykjavík]]ur |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#7. júní 2017|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður slær konu með glerflöskum og slökkvitæki vegna öfundar |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#21. september 2017|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás um nótt. Ungur [[Albanía|albanskur]] maður myrtur. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#3. desember 2017|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |2018 |Maður ræðst á bróður sinn |[[Suðurland]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#31. mars 2018|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Tveir látast í eldsvoða eftir að kveikt er í pítsukassa |[[Suðurland]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#31. október 2018|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="1" |2019 |Manni hrint af svölum |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#Desember 2019|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2020 |Kona fannst látin á heimili sínu. Grunur um saknæmt athæfi kom fram í krufningu |[[Sandgerði]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#28. mars 2020|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Sonur réðst á móður og stjúpföður með hníf |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#6. apríl 2020|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Þrír létust í eldsvoða eftir að kveikt var í húsi á Bræðraborgarstíg |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#25. júni 2020|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |2021 |Maður skotinn til bana fyrir utan heimili hans í austurbænum |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#13. febrúar 2021|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður lést eftir líkamsárás í Kópavogi |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#13. febrúar 2021|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2022 |Maður finnst látinn fyrir framan heimili sitt |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#4. júní 2022|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona myrt á heimili sínu, árásaraðili deyr á staðnum |[[Blönduós]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#21. ágúst 2022|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður stunginn til bana í heimahúsi |[[Ólafsfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#3. október 2022|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="4" |2023 |Maður stunginn til bana á bílastæði í Hafnarfirði |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#20. apríl 2023|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Konu ráðinn bani í heimahúsi |[[Selfoss]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#27. apríl 2023|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður stunginn til bana í Hafnarfirði |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#17. júni 2023|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður lést í heimahúsi eftir líkamsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#21. september 2023|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="7" |2024 |Móðir banar barni |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#31. janúar 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Manni banað í sumarhúsi |[[Kiðjaberg]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#20. apríl 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona myrt af manni sínum |[[Akureyri]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#22. apríl 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hjón fundust látin á heimili sínu |[[Neskaupstaður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#22. ágúst 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Stúlka lést eftir hnífaárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#24. ágúst 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Faðir banar barni |[[Krýsuvík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#15. september 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Sonur banar móður |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#24. október 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2025 |Maður lést eftir frelsissviptingu og fjárkúgun |[[Grafarvogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#11. mars 2025|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður fannst látinn í heimahúsi |[[Garðabær]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#11. apríl 2025|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Feðgin fundust látin á Edition hótelinu |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. júní 2025|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan= "1" |2026 |Einn í haldi vegna rannsóknar á mannsláti |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#28. Júlí 2026|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] | | |} == Eini raðmorðingi Íslandssögunnar == [[Axlar-Björn]], eða Björn Pétursson, (um 1555–1596) er eini Íslendingurinn sem vitað er til að hafi gerst sekur um raðmorð. Sagan segir að móður hans hafi þyrst í blóð á meðan hún gekk með Björn, og hafi faðir Björns gefið henni blóð úr sér að drekka. Ungur var hann sendur í vist hjá Ormi Þorleifssyni ríka að Knerri, en þar dysjaði hann fyrsta fórnarlamb sitt í flórnum í fjósinu. Er hann náðist árið 1596 játaði hann á sig 18 morð, en ekki er þó hægt að staðfesta þá tölu. Eftir fyrsta fórnarlambið myrti Björn aðallega ferðamenn og farandverkamenn sem áttu leið hjá landi hans, Öxl við Búðavík á Snæfellsnesi. Þeim fórnarlömbum sökkti hann í Íglutjörn fyrir neðan túnið á bænum. Kona og þrjú börn hennar höfðu beðið um gistingu hjá Birni en Björn lokkaði börnin til sín eitt í einu og drap. Móðir þeirra komst undan og gat sagt frá því sem hún varð vitni að. Eftir að upp komst um Björn var hann '''dæmdur til dauða''' á Laugarbrekkuþingi. Hann var tekinn af lífi á Laugarbrekku. Björn var festur niður og útlimir hans brotnir með trésleggjum, en það tók afar langan tíma. Eftir að búið var að mölbrjóta útlimi hans var hann afhöfðaður og síðan var líkami hans bútaður niður og einstakir partar stjaksettir, meðal annars höfuð hans. Kynfærum hans var fleygt í fang konu hans, Steinunnar/Þórdísar (''heimildum ber ekki saman um nafn hennar''), sem var látin fylgjast með aftöku bónda síns. Hún var hýdd fyrir glæpi sína. Ekki finnst annar eins morðingi í sögum Íslendinga og er Axlar-Björn því bæði sérstaklega óhugnanlegur og einstakur.<ref>[https://www.snerpa.is/net/thjod/axlarbj.htm Axlar-Björn] [http://www.nat.is/travelguide/ahugav_st_oxl_axlar_bjorn.htm Axlar-Björn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328075431/http://www.nat.is/travelguide/ahugav_st_oxl_axlar_bjorn.htm |date=2013-03-28 }} [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=1987 Hver var Axlar-Björn?]</ref> == Afbrotatölfræði lögreglunnar == Samkvæmt tölfræði lögreglu voru 40 morð framin á árunum 2001 - 2022. Það eru rétt tæp tvö morð á ári að meðaltali, 75% voru framin á höfuðborgarsvæðinu.<ref>{{Cite web|url=https://app.powerbi.com/view?r=eyJrIjoiZWU2YjllZjItMWQ5NC00YjExLWE0YWItODk0NTFjMDIxOTUxIiwidCI6IjUwOTQ4NGE4LWMwZmYtNDk2MC1iNWRhLTNiZGI3NWU5ODQ2MCIsImMiOjl9|title=Power BI Report|website=app.powerbi.com|access-date=2025-06-26}}</ref> Árin 1998, 2003, 2006 og 2008 voru ekki framin nein morð hér á landi.<ref>[http://logreglan.is/upload/files/rls_afbrot11.html Afbrotatölfræði 2011]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Árið 2024 voru 8 manndráp á Íslandi, þau hafa aldrei verið fleiri á einu ári.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/425595|title=Aldrei fleiri manndráp: „Eitthvað að gerast í íslensku samfélagi“ - RÚV.is|last=Sigurþórsdóttir|first=Sunna Karen|date=2024-10-24|website=RÚV|access-date=2025-06-26}}</ref> Á árunum 1999 - 2023 létust 21 kona og 33 karlmenn vegna manndrápa, þegar skoðað var tengsl milli þolenda og gerenda voru það makar eða fyrrum makar sem myrtu 40% kvennanna. Algengasta verknaðaraðferð var eggvopn í 39% tilfella þar á eftir kyrking eða köfnun í 25% tilfella. <ref>{{Cite web|url=https://www.logreglan.is/alls-hefur-21-kona-latist-vegna-manndraps-a-sidustu-25-arum/|title=Alls hefur 21 kona látist vegna manndráps á síðustu 25 árum|date=2024-11-25|website=Lögreglan|language=is|access-date=2025-06-26|archive-date=2025-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250425195017/https://www.logreglan.is/alls-hefur-21-kona-latist-vegna-manndraps-a-sidustu-25-arum/|url-status=dead}}</ref> == Refsiþyngd == Yfirleitt eru morðdómar 16 ár. Þyngstu dómar sem fallið hafa í morðmáli á Íslandi eru á bilinu 17-20 ára fangelsi, það eru 8 dæmi um dóma á því bili, oftast eru hegningaraukar vegna annarra brota, til dæmis fíkniefnalagabrota sem leiða til lengri dóma.<ref>[https://www.ruv.is/frett/thomas-daemdur-i-nitjan-ara-fangelsi Thomas dæmdur í nítján ára fangelsi] Vísir, skoðað 29. sept, 2017.</ref> [[Héraðsdómar Íslands|Héraðsdómur]] Reykjavíkur og Sakadómur Reykjavíkur hafa dæmt fólki í lífstíðarfangelsi eins og [https://www.althingi.is/lagas/nuna/1940019.html almenn hegningarlög] heimila. == Sjá einnig == * [[Mannshvörf á Íslandi]] == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] [[Flokkur:Morð á Íslandi| ]] opiobnpw7orwwjt3gkgn8ht3yz6m81c 1976777 1976775 2026-08-28T11:28:19Z Berserkur 10188 Úreltar upplýsingar 1976777 wikitext text/x-wiki Á Íslandi eru morð tiltölulega sjaldgæf, rétt rúmlega tvö morð á ári að meðaltali. == Listi yfir morð á Íslandi == :''Sjá ítarlegri [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969|lista yfir morð frá 1874–1969]], [[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999|lista yfir morð frá 1970–1999]], og [[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000|lista yfir morð frá 2000]]'' {| class="wikitable" style="max-width: 750px" |+ ! style="min-width: 65px;" |Ár ! style="max-width: 300px;" |Stutt lýsing ! style="min-width: 90px;" |Staðsetning ! style="min-width: 90px;" |Nánari lýsing |- !1692 |Morðið við Gíslakletta. Kona að nafni Ingibjörg Oddsdóttir myrðir eiginmann sinn, Gísla Pétursson. Hafði verið að halda við danska verslunarmanninn Pétur Wibe. Síðan eru Gíslaklettar svo nefndir. |Vestmannaeyjar |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#September 1874|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1874 |Nýfætt barn myrt | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#September 1874|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1877 |Nýfætt barn myrt | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#12. september 1877|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1891 |Kona kæfð og hent í á |[[Norðurland eystra]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#13. september 1891|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1893 |Nýfætt barn myrt |[[Þistilfjörður]], [[Norðurland eystra|Norðurlandi eystra]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#12. janúar 1893|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1893 |Nýfætt barn myrt |[[Egilsstaðir]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#3. júní 1893|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1903 |Barn deyr eftir mikla vanrækslu | [[Vestur-Skaftafellssýsla|Vestur-Skaftafellsýsla]], [[Suðurland]]i |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#Ágúst 1906|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1906 |Nýfætt barn myrt |[[Bíldudalur]], [[Vestfirðir|Vestfjörðum]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#Ágúst 1906|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1913 |Nýfætt barn myrt |[[Furufjörður]], [[Vestfirðir|Vestfjörðum]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#6. ágúst 1913|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona byrlar bróður sínum rottueitur |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#1. nóvember 1913|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1929 |Þjófur myrðir húseiganda |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#30. nóvember 1929|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1941 |Tveir bandarískir hermenn skjóta á hóp manna og einn deyr<ref name="morð á 13 ára stúlku">{{vefheimild |höfundur=Alma Ómarsdóttir |titill=Morð á 13 ára stúlku á tímum hernámsins óskráð - RÚV.is |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2023-04-09-mord-a-13-ara-stulku-a-timum-hernamsins-oskrad |ritverk=RÚV |dags=9. apríl 2023}}</ref> |[[Hafnarfjörður]] | |- !1942 |Bandarískur hermaður skýtur á bíl sem sinnir ekki stöðvunarmerki og drepur farþega<ref name="morð á 13 ára stúlku" /> |[[Reykjavík]] | |- !1942 |Bandarískur hermaður skýtur 12 ára dreng í höfuðið<ref name="morð á 13 ára stúlku" /> |[[Reykjavík]] | |- !1944 |Bandarískur hermaður ræðst á 13 ára stúlku<ref name="morð á 13 ára stúlku" /> |[[Reykjavík]] | |- !1945 |'''Óupplýst''' morð á prentara sem myrtur var með barefli |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#26. desember 1945|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1947 |Maður ræðst á 2 ára stúlku með hníf í braggahverfi |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#3. maí 1947|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1952 |Maður skýtur eiginkonu sína og síðan sjálfan sig |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#18. júní 1952|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1953 |Maður eitrar fyrir sér og allri fjölskyldu sinni |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#26. febrúar 1953|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Líkamsárás á skemmtanalífinu |[[Keflavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#24. mars 1953|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1957 |Maður skýtur unnustu sína. |[[Hveragerði]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#6. janúar 1957|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1958 |Hnífsárás eftir heimiliserjur | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#1. mars 1958|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1959 |Ölvaður maður brýst inn á elliheimili og kyrkir konu |[[Akranes]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#30. ágúst 1959|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1961 |Maður ber konu sína til dauða |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#1. október 1961|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1963 |'''Óupplýst''' líkamsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#22. júní 1963|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1966 |Maður skýtur kærasta sinnar fyrrverandi og síðan sjálfan sig. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#21. desember 1966|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1967 |Maður stingur fyrrverandi eiginkonu sína með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#7. janúar 1967|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1968 |'''Óupplýst''' morð á leigubílstjóra sem skotinn var hnakkann í bifreið sinni |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#18. janúar 1968|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður skýtur yfirmann sinn eftir að hafa verið rekinn úr vinnu |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1874–1969#9. maí 1968|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1971 |Maður stingur konu sína með hníf |[[Seyðisfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#24. mars 1971|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1973 |Maður skýtur vin sinn með haglabyssu eftir rifrildi |[[Höfn í Hornafirði]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#28. janúar 1973|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður stingur móður sína með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#26. desember 1973|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="4" |1974 |Maður bundinn og kyrktur |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#4. september 1974|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#25. október 1974|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |'''Óupplýst''' morð eftir slagsmál |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#9. nóvember 1974|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#8. desember 1974|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1975 |Hnífsstunga í kjölfar slagsmála |[[Ólafsvík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#14. maí 1975|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="4" |1976 |Slagsmál milli vina enda með því að annar er kyrktur |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#10. janúar 1976|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Unglingur skýtur mann með riffli |[[Akureyri]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#4. apríl 1976|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Unglingar slá grjóthnullungi í höfuð manns |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#6. júlí 1976|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Innbrotsþjófur slær húsráðenda í höfuðið með kúbeini |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#26. ágúst 1976|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1977 |Líkamsárás á samfanga |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#19. júlí 1977|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður skýtur unnustu sína og gerir tilraun til sjálfsmorðs |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#15. ágúst 1977|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |1978 |Kona ræðst á mann sinn með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#19. febrúar 1978|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður sviptir sig og konu sína lífi |[[Mosfellssveit]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#29. ágúst 1978|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Unglingur kyrkir vinkonu sína eftir rifrildi |[[Vestfirðir]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#5. september 1978|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1979 |Hnífsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#1. apríl 1979|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður lemur móður sína í höfuðið með kertastjaka |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#3. desember 1979|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1980 |Maður ræðst á tvo skipsfélaga sína með hníf og kastar sjálfum sér síðan í sjóinn. |Úti á sjó |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#7. janúar 1980|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1981 |Kona hellir bensíni yfir mann sinn og kveikir í. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#25. janúar 1981|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður stingur annan með skærum eftir kynferðisárás. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#18. september 1981|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1982 |Maður skýtur [[Frakkland|franska]] konu sem hafði fengið far hjá honum eftir að rifrildi braust út |[[Skeiðarársandur]], [[Austurland|Suðausturlandi]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#16. ágúst 1982|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1983 |Hnífsárás í nýárspartíi |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#1. janúar 1983|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1985 |Maður brenndur inni |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#15. mars 1985|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás í kjölfar slagsmála |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#September 1985|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="4" |1988 |Maður kyrkir eiginkonu sína |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#10. janúar 1988|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður skýtur konu sína og síðan sjálfan sig |[[Keflavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#21. febrúar 1988|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður kyrkir konu eftir dansleik. |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#3. september 1988|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður í geðrofi af völdum [[ofskynjunarlyf]]sins [[LSD]] ræðst á annan með hníf. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#15. nóvember 1988|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1989 |Ungum dreng drekkt í á. Gerandinn var 12 ára og drekkti öðrum næsta ár. |[[Akureyri]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#5. júní 1989|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1990 |Ræningjar ráðast á afgreiðslumann á bensínstöð |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#25. apríl 1990|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Ungum dreng drekkt í á. Gerandinn var 12 ára og hafði drekkt öðrum árið áður. |[[Akureyri]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#2. maí 1990|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |1991 |Maður ræðst á konu, bæði voru þau á meðferðarheimili fyrir þroskahamlaða. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#14. febrúar 1991|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás á heimili |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#17. febrúar 1991|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Grunnskólanemar ræna mann og veita honum höfuðáverka |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#3. mars 1991|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1992 |Heimiliserjur |[[Vestmannaeyjar]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#11. janúar 1992|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1993 |Dæmdur morðingi stingur mann með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#22. ágúst 1993|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1995 |Drengur ekur á hjólreiðamann sem hafði átt barn með móður hans. |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#13. maí 1995|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !1996 |Maður skýtur annan með haglabyssu. Sá myrti átti að hafa misnotað morðingjann kynferðislega á unglingsárum hans. |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#29. desember 1996|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |1997 |Drengur ræðst á stjúpföður sinn með hníf á nýársnótt. |[[Sandgerði]], [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#1. janúar 1997|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Slagsmál á nektarstað |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#13. maí 1997|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Tvíburabræður ræna manni og veita honum höfuðhögg |[[Heiðmörk]], nærri [[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#2. október 1997|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |1999 |Hnífsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#14. júní 1999|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Þjófur brýst inn til gamallar konu og stingur hana með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 1970–1999#3. desember 1999|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="5" |2000 |Maður skýtur föður sinn með riffli, mögulega af slysni. | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#18. mars 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona stungin ítrekað með hníf | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#15. apríl 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Konu hrint fram af svölum á 10. hæð í blokk |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#27. maí 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona kyrkir vin sinn í veislu |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#23. júlí 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður sleginn í höfuð með hamri | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#8. nóvember 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !2001 |Maður stunginn ítrekað með hníf, laminn með kylfu, og kæfður með plastpoka. Morðinginn taldi að verið væri að veitast að sér kynferðislega. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#27. október 2001|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="5" |2002 |Maður undir áhrifum fíkniefna ræðst á annan með kjötexi án ástæðu. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#18. febrúar 2002|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona stingur mann sinn eftir að hann barði hana. | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#6. mars 2002|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona kyrkir níu ára dóttur sína |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Líkamsárás á næturlífinu |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#25. maí 2002|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás á heimili |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#26. september 2002|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="5" |2004 |Móðir stingur unga dóttur sína með hníf. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#31. maí 2004|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður myrðir sína fyrrverandi með kúbeini og losar sig við líkið úti í hrauni. | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#4. júlí 2004|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kyrking |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#1. nóvember 2004|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Líkamsárás |[[Keflavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#13. nóvember 2004|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Líkamsárás á veitingastað |[[Mosfellsbær]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#12. desember 2004|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2005 |Hnífsárás í veislu |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#15. maí 2005|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás | [[Keflavíkurstöðin|Herstöðin í Keflavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. ágúst 2005|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Uppdópaður maður veitist að félaga sínum með hníf |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#20. ágúst 2005|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |2007 |Maður skotinn með riffli. Morðinginn svipti sig svo lífi. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#29. júlí 2007|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Höfuðáverkar | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#7. október 2007|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !2009 |Höfuðáverkar |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#17. ágúst 2009|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2010 |Tilefnislaus líkamsárás. |[[Reykjanesbær]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#8. maí 2010|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður brýst inn til forstjóra sælgætisverksmiðju og ræðst á hann með hníf. Maðurinn hafði áður birt myndband af ástarjátningu sinni til kærustu forstjórans. |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#15. ágúst 2010|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður gengur í skrokk á föður sínum. | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. nóvember 2010|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2011 |Maður kyrkir kærustu sína |[[Heiðmörk]], nærri [[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#12. maí 2011|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Móðir kyrkir nýfætt barn sitt og sker í andlit þess |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#2. júlí 2011|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður stunginn til bana á veitingastað |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. júlí 2011|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !2012 |Maður stingur unnustu sína með hníf |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#3. febrúar 2012|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2013 |Maður hristir ungt barn sitt harkalega. | |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#17. mars 2013|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás á heimili |[[Egilsstaðir]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#7. maí 2013|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Lögregla skýtur geðveilan mann á heimili sínu sem hafði skotið á móti þeim |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#2. desember 2013|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !2014 |Maður kyrkir eiginkonu sína |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#27. september 2014|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2015 |Kona stingur sambýlismann sinn með hníf |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. febrúar 2015|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kyrking |[[Akranes]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#2. október 2015|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Morð í búsetukjarna fyrir geðfatlaða |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#október 2015|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- !2016 |Maður skýtur konu sína og síðan sjálfan sig |[[Akranes]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#13. apríl 2016|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="4" |2017 | [[Grænland|Grænlenskur]] sjómaður tekur stúlku upp í bíl sinn niðri í [[Miðborg Reykjavíkur|miðbæ Reykjavíkur]] og kastar henni út í sjó á [[Suðurland]]i. |[[Suðurland]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. janúar 2017|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Líkamsárás í Mosfellsdal |Nágrenni [[Reykjavík]]ur |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#7. júní 2017|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður slær konu með glerflöskum og slökkvitæki vegna öfundar |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#21. september 2017|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hnífsárás um nótt. Ungur [[Albanía|albanskur]] maður myrtur. |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#3. desember 2017|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |2018 |Maður ræðst á bróður sinn |[[Suðurland]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#31. mars 2018|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Tveir látast í eldsvoða eftir að kveikt er í pítsukassa |[[Suðurland]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#31. október 2018|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="1" |2019 |Manni hrint af svölum |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#Desember 2019|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2020 |Kona fannst látin á heimili sínu. Grunur um saknæmt athæfi kom fram í krufningu |[[Sandgerði]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#28. mars 2020|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Sonur réðst á móður og stjúpföður með hníf |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#6. apríl 2020|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Þrír létust í eldsvoða eftir að kveikt var í húsi á Bræðraborgarstíg |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#25. júni 2020|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="2" |2021 |Maður skotinn til bana fyrir utan heimili hans í austurbænum |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#13. febrúar 2021|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður lést eftir líkamsárás í Kópavogi |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#13. febrúar 2021|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2022 |Maður finnst látinn fyrir framan heimili sitt |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#4. júní 2022|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona myrt á heimili sínu, árásaraðili deyr á staðnum |[[Blönduós]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#21. ágúst 2022|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður stunginn til bana í heimahúsi |[[Ólafsfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#3. október 2022|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="4" |2023 |Maður stunginn til bana á bílastæði í Hafnarfirði |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#20. apríl 2023|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Konu ráðinn bani í heimahúsi |[[Selfoss]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#27. apríl 2023|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður stunginn til bana í Hafnarfirði |[[Hafnarfjörður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#17. júni 2023|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður lést í heimahúsi eftir líkamsárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#21. september 2023|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="7" |2024 |Móðir banar barni |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#31. janúar 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Manni banað í sumarhúsi |[[Kiðjaberg]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#20. apríl 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Kona myrt af manni sínum |[[Akureyri]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#22. apríl 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Hjón fundust látin á heimili sínu |[[Neskaupstaður]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#22. ágúst 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Stúlka lést eftir hnífaárás |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#24. ágúst 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Faðir banar barni |[[Krýsuvík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#15. september 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Sonur banar móður |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#24. október 2024|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan="3" |2025 |Maður lést eftir frelsissviptingu og fjárkúgun |[[Grafarvogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#11. mars 2025|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Maður fannst látinn í heimahúsi |[[Garðabær]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#11. apríl 2025|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- |Feðgin fundust látin á Edition hótelinu |[[Reykjavík]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#14. júní 2025|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] |- ! rowspan= "1" |2026 |Einn í haldi vegna rannsóknar á mannsláti |[[Kópavogur]] |[[Listi yfir morð á Íslandi frá 2000#28. Júlí 2026|<nowiki>[</nowiki>Lesa meira<nowiki>]</nowiki>]] | | |} == Eini raðmorðingi Íslandssögunnar == [[Axlar-Björn]], eða Björn Pétursson, (um 1555–1596) er eini Íslendingurinn sem vitað er til að hafi gerst sekur um raðmorð. Sagan segir að móður hans hafi þyrst í blóð á meðan hún gekk með Björn, og hafi faðir Björns gefið henni blóð úr sér að drekka. Ungur var hann sendur í vist hjá Ormi Þorleifssyni ríka að Knerri, en þar dysjaði hann fyrsta fórnarlamb sitt í flórnum í fjósinu. Er hann náðist árið 1596 játaði hann á sig 18 morð, en ekki er þó hægt að staðfesta þá tölu. Eftir fyrsta fórnarlambið myrti Björn aðallega ferðamenn og farandverkamenn sem áttu leið hjá landi hans, Öxl við Búðavík á Snæfellsnesi. Þeim fórnarlömbum sökkti hann í Íglutjörn fyrir neðan túnið á bænum. Kona og þrjú börn hennar höfðu beðið um gistingu hjá Birni en Björn lokkaði börnin til sín eitt í einu og drap. Móðir þeirra komst undan og gat sagt frá því sem hún varð vitni að. Eftir að upp komst um Björn var hann '''dæmdur til dauða''' á Laugarbrekkuþingi. Hann var tekinn af lífi á Laugarbrekku. Björn var festur niður og útlimir hans brotnir með trésleggjum, en það tók afar langan tíma. Eftir að búið var að mölbrjóta útlimi hans var hann afhöfðaður og síðan var líkami hans bútaður niður og einstakir partar stjaksettir, meðal annars höfuð hans. Kynfærum hans var fleygt í fang konu hans, Steinunnar/Þórdísar (''heimildum ber ekki saman um nafn hennar''), sem var látin fylgjast með aftöku bónda síns. Hún var hýdd fyrir glæpi sína. Ekki finnst annar eins morðingi í sögum Íslendinga og er Axlar-Björn því bæði sérstaklega óhugnanlegur og einstakur.<ref>[https://www.snerpa.is/net/thjod/axlarbj.htm Axlar-Björn] [http://www.nat.is/travelguide/ahugav_st_oxl_axlar_bjorn.htm Axlar-Björn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328075431/http://www.nat.is/travelguide/ahugav_st_oxl_axlar_bjorn.htm |date=2013-03-28 }} [https://www.visindavefur.is/svar.php?id=1987 Hver var Axlar-Björn?]</ref> == Afbrotatölfræði lögreglunnar == Samkvæmt tölfræði lögreglu voru 40 morð framin á árunum 2001 - 2022. Það eru rétt tæp tvö morð á ári að meðaltali, 75% voru framin á höfuðborgarsvæðinu.<ref>{{Cite web|url=https://app.powerbi.com/view?r=eyJrIjoiZWU2YjllZjItMWQ5NC00YjExLWE0YWItODk0NTFjMDIxOTUxIiwidCI6IjUwOTQ4NGE4LWMwZmYtNDk2MC1iNWRhLTNiZGI3NWU5ODQ2MCIsImMiOjl9|title=Power BI Report|website=app.powerbi.com|access-date=2025-06-26}}</ref> Árin 1998, 2003, 2006 og 2008 voru ekki framin nein morð hér á landi.<ref>[http://logreglan.is/upload/files/rls_afbrot11.html Afbrotatölfræði 2011]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Árið 2024 voru 8 manndráp á Íslandi, þau hafa aldrei verið fleiri á einu ári.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/425595|title=Aldrei fleiri manndráp: „Eitthvað að gerast í íslensku samfélagi“ - RÚV.is|last=Sigurþórsdóttir|first=Sunna Karen|date=2024-10-24|website=RÚV|access-date=2025-06-26}}</ref> Á árunum 1999 - 2023 létust 21 kona og 33 karlmenn vegna manndrápa, þegar skoðað var tengsl milli þolenda og gerenda voru það makar eða fyrrum makar sem myrtu 40% kvennanna. Algengasta verknaðaraðferð var eggvopn í 39% tilfella þar á eftir kyrking eða köfnun í 25% tilfella. <ref>{{Cite web|url=https://www.logreglan.is/alls-hefur-21-kona-latist-vegna-manndraps-a-sidustu-25-arum/|title=Alls hefur 21 kona látist vegna manndráps á síðustu 25 árum|date=2024-11-25|website=Lögreglan|language=is|access-date=2025-06-26|archive-date=2025-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250425195017/https://www.logreglan.is/alls-hefur-21-kona-latist-vegna-manndraps-a-sidustu-25-arum/|url-status=dead}}</ref> == Refsiþyngd == Yfirleitt eru morðdómar 16 ár. Þyngstu dómar sem fallið hafa í morðmáli á Íslandi eru á bilinu 17-20 ára fangelsi, það eru 8 dæmi um dóma á því bili, oftast eru hegningaraukar vegna annarra brota, til dæmis fíkniefnalagabrota sem leiða til lengri dóma.<ref>[https://www.ruv.is/frett/thomas-daemdur-i-nitjan-ara-fangelsi Thomas dæmdur í nítján ára fangelsi] Vísir, skoðað 29. sept, 2017.</ref> [[Héraðsdómar Íslands|Héraðsdómur]] Reykjavíkur og Sakadómur Reykjavíkur hafa dæmt fólki í lífstíðarfangelsi eins og [https://www.althingi.is/lagas/nuna/1940019.html almenn hegningarlög] heimila. == Sjá einnig == * [[Mannshvörf á Íslandi]] == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Listar tengdir Íslandi]] [[Flokkur:Morð á Íslandi| ]] 27ob2qgihjq86kduoa8bb0j9b9ud2sw 0 105042 1976729 1958237 2026-08-27T23:12:56Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976729 wikitext text/x-wiki [[Mynd:William Morris age 53.jpg|thumb|William Morris, 53 ára gamall]] [[Mynd:William morris self-portrait 1856.jpg|right|thumb|270px|William Morris sjálfsteikning, 1856.]] '''William Morris''' ([[24. mars]] [[1834]] – [[3. október]] [[1896]]) var [[Bretland|breskur]] textílhönnuður, listamaður, rithöfundur og hugsjónamaður. Hann skrifaði og gaf út ljóð, skáldsögur og þýðingar á fornritum og miðaldatextum. [[Mynd:La Belle Iseult - Willam Morris (1858).jpg|thumb|right|Málverk eftir Morris ''La belle Iseult'' sem einnig hefur verið kallað ''Queen Guinevere''. Þetta verk er núna í Tate listasafninu.]] [[Mynd:Frederick Hollyer Burne-Jones and Morris 1890.jpg|right|thumb|200px|William Morris með listamanninum [[Edward Burne-Jones]] árið 1890.]] Morris lagði áherslu á varðveita umhverfi fyrir áhrifum af mengun frá iðnaði. Hann hafði mikinn áhuga á germönskum og norrænum fræðum og þýddi ásamt [[Eiríkur Magnússon|Eiríki Magnússyni]] margar Íslendingasögur yfir á ensku og endursagði í verkum sínum. Morris hitti Eirík Magnússon árið 1868 og Eiríkur kenndi honum íslensku. Morris gaf út [[Gunnlaugs saga Ormstungu|Gunnlaugs sögu Ormstungu]] og [[Grettis saga|Grettissögu]] út árið 1869 og [[Völsunga saga|Völsungasögu]] út árið 1870. Morris samdi mikið af ævintýrasögum sem höfðu áhrif marga breska ævintýrasagnahöfunda eins og [[Tolkien]], [[C.S. Lewis]] og [[James Joyce]]. [[Mynd:Morris Cabbage and Vine tapestry 1879.jpg|thumb|right|Cabbage and vine tapestry, 1879]] Morris lærði útsaum og þjálfaði konu sína og systur hennar í að sauma út verk sem hann hannaði. [[Mynd:Morris Tulip and Willow design 1873.jpg|thumb|right|Design for „Tulip and Willow“ [[indigo dye|indigo-discharge]] wood-block printed fabric, 1873]] Endurtekið mynstur kemur fyrst fyrir í veggfóðri frá Morris árið 1862 en það var ekki framleitt fyrr en 1864. Árið 1868 hannaði hann fyrstu mynstur sín sérstaklega fyrir efni. Morris hannaði tvær leturgerðir sem byggðar voru á fyrirmyndum frá miðöldum. Safnið [[William Morris Gallery]] í [[Walthamstow]] í England er helgað ævi og verkum og áhrifum Morris. ==Útgefin verk== === Þýðingar á Íslendingasögum === * ''Grettis Saga: The Story of Grettir the Strong'' with Eiríkr Magnússon (1869) * ''The Saga of Gunnlaug the Worm-tongue and Rafn the Skald'' with Eiríkr Magnússon (1869) * ''Völsung Saga: The Story of the Volsungs and Niblungs, with Certain Songs from the Elder Edda'' with Eiríkr Magnússon (1870) (from ''[[Völsunga saga|Volsunga saga]]'') * ''Three Northern Love Stories, and Other Tales'' with Eiríkr Magnússon (1875) *''The Saga Library: Done into English out of the Icelandic'' with Eiríkr Magnússon, 6 vols (London: Quaritch, 1891-1905). == Gallery == === Glerverk hönnuð af Morris og framleidd af fyrirtæki hans Morris & Co. === <gallery> File:David's Charge to Solomon, by Burne-Jones and Morris, Trinity Church, Boston, Massachusetts.JPG|''David's Charge to Solomon'' (1882), a stained-glass window by Edward Burne-Jones and William Morris in [[Trinity Church, Boston]], Massachusetts. File:Boston Trinity Church 04.jpg|Burne-Jones–designed and Morris & Co.-executed [[Nativity of Jesus in art|Nativity]] windows (1882), Trinity Church, Boston File:USA Massachusetts Boston Trinity Nativity-window.jpg[Burne-Jones–designed and Morris & Co.-executed ''The Worship of the [[Magi]]'' window (1882), Trinity Church, Boston. File:USA Massachusetts Boston Trinity-Nativity-detail-2.jpg|Burne-Jones–designed and Morris & Co.-executed ''The Worship of the Shepherds'' window (1882), Trinity Church, Boston. File:USA Massachusetts Boston Trinity Nativity-detail-1.jpg|Detail from ''The Worship of the Shepherds'' window (1882). File:St Cecilia narthex.jpg|Burne-Jones-designed and Morris & Co.-executed ''Saint Cecilia'' window at [[Second Presbyterian Church (Chicago, Illinois)]] </gallery> === Efni frá Morris & Co. === <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="4"> File:Morris Acanthus Wallpaper 1875.jpg|''Acanthus'' wallpaper, 1875 File:Morris Snakeshead printed textile 1876 v 2.jpg|''Snakeshead'' printed textile, 1876 File:Morris Peacock and Dragon Fabric 1878 v2.jpg|"Peacock and Dragon" woven wool furnishing fabric, 1878 File:Morris Windrush textile design 1881-83.jpg|Design for ''Windrush'' printed textile, 1881–83 File:Morris Woodpecker tapestry detail.jpg|Detail of ''Woodpecker'' tapestry, 1885 File:Galahad grail.jpg|''The Vision of the Holy Grail'' tapestry, 1890 File:Embroidered Panel Morris and Company.jpg|''Acanthus'' embroidered panel, designed Morris, 1890 File:Strawberrythief.jpg|[[Strawberry Thief (William Morris)|Strawberry Thief]], furnishing fabric, designed Morris, 1883 File:Brooklyn Museum - Wallpaper Sample Book 1 - William Morris and Company - page029.jpg|Wallpaper - Hyacinth, pattern #480 - 1915-17 File:Brooklyn Museum - Wallpaper Sample Book 1 - William Morris and Company - page025.jpg|Wallpaper - Blackberry, pattern #388 - 1915-17 File:Morris Little Flower carpet design detail.jpg|Detail of a watercolour design for the Little Flower [[carpet]] showing a portion of the central medallion, by William Morris </gallery> === Skrautmunir === <gallery> File:Rubaiyat Morris Burne-Jones Manuscript.jpg|The [[Rubaiyat of Omar Khayyam]], text and decoration by Morris with illustrations by Burne-Jones, 1870s File:Morris tiles de Morgan 1876.jpg|Panel of ceramic tiles designed by Morris and produced by [[William De Morgan]], 1876 </gallery> === Prentgripir === <gallery> File:Kelmscott Press Typefaces Detail.jpg|[[Kelmscott Press]] typefaces and colophon, 1897 File:Wmmorris3248.jpg|William Morris, publisher File:Kelmscott Press - The Nature of Gothic by John Ruskin (first page).jpg|''The Nature of Gothic'' by [[John Ruskin]], printed by Kelmscott Press. First page of text, with typical ornamented border File:Kelmscott Troilus.jpg|[[Troilus and Criseyde]], from the Kelmscott ''Chaucer''. Illustration by Burne-Jones and decorations and typefaces by Morris </gallery> == Tenglar == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000515343 William Morris 150 ár.] * [http://www.theguardian.com/artanddesign/2010/mar/27/william-morris-iceland-ian-mcqueen William Morris in Iceland (Guardian 27. mars 2010)] * [https://www.gutenberg.org/browse/authors/m#a107 Works by William Morris] í Project Gutenberg. * [http://www.archive.org/search.php?query=creator%3A(Morris%2C%20William%2C%201834-1896)%20-contributor%3Agutenberg%20AND%20mediatype%3Atexts Works by William Morris] í Internet Archive. Skannaðar bækur, margar myndskreyttar. * [https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Morris%2c%20William%2c%201834%2d1896 Works by William Morris] at [[The Online Books Page]]. * [http://www.sacred-texts.com/neu/morris/index.htm Works by William Morris] at sacred-texts.com, including full text of The Earthly Paradise. * [https://theotherpages.org/poems/poem-mn.html#morris William Morris Index Entry at Poets' Corner] * [http://www.marxists.org/archive/morris/index.htm The William Morris Internet Archive] (marxists.org) * [http://www.morrissociety.org/bio.html Biography by J. W. Mackail (''Dictionary of National Biography'', 1901)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513212748/http://www.morrissociety.org/bio.html |date=2008-05-13 }} * [http://books.google.com/books?id=ioBpbI-sCwUC&pg=PA153 "William Morris"], [[Stephen Gwynn]] in ''Macmillan's Magazine'', Vol. LXXVIII, May to Oct., 1898, pp.&nbsp;153–160 ===Annað=== * [http://www.hrc.utexas.edu/exhibitions/online/morris/ ''William Morris and his Circle''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307222943/http://www.hrc.utexas.edu/exhibitions/online/morris/ |date=2007-03-07 }} * [http://www.stainedglassphotography.com/Galleries/Morris/Morris1.htm ''William Morris Stained Glass''] * [http://morris.artpassions.net''William Morris at Art Passions''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312025723/http://morris.artpassions.net/ |date=2007-03-12 }} * [https://www.williammorristile.com/morris_arts_and_crafts.html''William Morris - The Soul of Arts and Crafts''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160831132828/http://williammorristile.com/morris_arts_and_crafts.html |date=2016-08-31 }} * [http://www1.walthamforest.gov.uk/wmg/home.htm The William Morris Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060822074838/http://www1.walthamforest.gov.uk/wmg/home.htm |date=2006-08-22 }} (London Borough of Waltham Forest) * [http://www.morrissociety.org/ The William Morris Society] * [http://www.vam.ac.uk/collections/ceramics/object_stories/morris_demorgan_tile_panel/index.html A Morris and De Morgan tile panel at the Victoria and Albert Museum, London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070708155649/http://www.vam.ac.uk/collections/ceramics/object_stories/morris_demorgan_tile_panel/index.html |date=2007-07-08 }} * [http://pre-raphs.bmagonline.org/ The Pre-Raph Pack] Discover more about the artists, the techniques they used and a timeline spanning 100 years. * [http://www.hrc.utexas.edu/exhibitions/web/morris/ William Morris online exhibition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203083034/http://www.hrc.utexas.edu/exhibitions/web/morris// |date=2012-02-03 }} at the [[Harry Ransom Center]] at [[the University of Texas at Austin]] * [https://www.mccunecollection.org/gems.html Examples of pages from the Kelmscott Chaucer] {{fde|1834|1896|Morris, William}} [[Flokkur:Breskir listamenn|Morris, William]] af26dhy2dc8ljsb47kposaq29cl32p7 0 105464 1976741 1943432 2026-08-28T05:44:40Z CommonsDelinker 1159 Skráin Noemi-25.jpg var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Krd|Krd]] vegna þess að No permission since 20 August 2026 1976741 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Noemi | mynd = | stærð = 220 px | myndatexti = | nafn = Noemi | nefni = | fæðing = [[25. janúar]] [[1982]] | dauði = | uppruni = {{ITA}} [[Ítalía]] - [[Róm]] | hljóðfæri = [[Píanó]],<br />[[Gítar]] | gerð = | rödd = | stefna = [[Popptónlist]],<br />[[Sálartónlist]],<br />[[Blús]],<br />[[Ryþmablús]],<br />[[Rokk]] | titill = [[söngvari|söngkona]], | ár = [[2009]] – í dag | útgefandi = [[Sony]] | samvinna = | vefsíða = [http://www.noemiofficial.it/ noemiofficial.it]<br />[http://www.arcadinoemi.it/ arcadinoemi.it] | meðlimir = | fyrri_meðlimir = }} '''Veronica Scopelliti''' (fædd [[25. janúar]] [[1982]] í [[Róm]]), þekktust sem '''Noemi''', er [[Ítalía|ítölsk]] [[söngvari|söngkona]]. == Útgefið efni == === Breiðskífur === * [[2009]] - ''Sulla mia pelle'' (2 platína fyrir - 140.000 eintök) * [[2011]] - ''RossoNoemi'' (gull fyrir - 50.000 eintök) === Stuttskífur === * [[2009]] - ''Noemi'' (gull fyrir - 50.000 eintök) === Smáskífur === [[File:Noemimannoia.jpg|thumb|right|Noemi og Fiorella Mannoia]] * [[2009]] - ''Briciole'' (gull fyrir - 15.000 eintök) * [[2009]] - ''L'amore si odia'' (Noemi og Fiorella Mannoia) (2 platína fyrir - 60.000 eintök) * [[2010]] - ''Per tutta la vita'' (platína fyrir - 30.000 eintök) * [[2010]] - ''Vertigini'' * [[2011]] - ''Vuoto a perdere'' (platína fyrir - 30.000 eintök) * [[2011]] - ''Odio tutti i cantanti'' * [[2011]] - ''Poi inventi il modo'' * [[2012]] - ''Sono solo parole'' (platína fyrir - 30.000 eintök) == Sanremo-tónlistarhátíðinni == * [[2010]] - ''Per tutta la vita'': Fjórða (4) * [[2012]] - ''Sono solo parole'': Þriðja (3) == Tenglar == {{commons|Noemi (singer)}} * [http://www.noemiofficial.it/ noemiofficial.it] * [http://www.arcadinoemi.it/ arcadinoemi.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724051735/http://www.arcadinoemi.it/ |date=2010-07-24 }} [[Flokkur:Ítalskir söngvarar]] {{fe|1982|Noemi}} cffh3ng5b4ekutfh79fabcng5tsgnb8 0 131138 1976644 1976640 2026-08-27T12:13:15Z Berserkur 10188 1976644 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum [[Crans Montana]] í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]]: ** [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. ** [[Sagrada Família]] í [[Barselóna]] varð hæsta kirkja í heimi þegar hún tók fram úr [[dómkirkjan í Ulm|dómkirkjunni í Ulm]]. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið hófst þegar Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í [[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]] þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árásum á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]]: **[[Andy Burnham]] tók við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. ** [[Daniel Ortega]], forseti [[Níkaragva]] lýsti yfir að framvegis yrðu engar kosningar í landinu. * [[23. júlí]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Sjálfstjórnarhéraðið Madríd|héraðinu Madríd]] á Spáni vegna [[skógareldar|skógarelda]]. Einnig geisuðu skógareldar í Frakklandi og Portúgal. * [[28. júlí]]: ** Jarðskjálfti að stærð 6,8 varð á [[Kyushu]] í Japan nálægt borginni [[Kumamoto]] þar sem verslunarmiðstöð og verksmiðja voru meðal mannvirkja sem eyðilögðust. Yfir 30 létust og hundruð slösuðust. ** [[Keiko Fujimori]], tók við sem forseti [[Perú]]. * [[29. júlí]]: ** Nokkur þúsund [[minkur|minkar]] sluppu úr minkabúi í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] eftir innbrot í búið. ** [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Sádi-Arabía gerðu árásir á herstöðvar í Írak þar sem hópar hliðhollir Íran dvöldu. * [[30. júlí]]: ** Landhelgisgæslan og sérsveit ríkislögreglustjóra tóku við stjórn Bandero, skipi [[Paul Watson]]-samtakanna vegna ógnana við hvalveiðiskipið [[Hvalur 9|Hvals 9]] og neitun á samvinnu við yfirvöld. Skipið var fært til hafnar og 21 skipverja var vísað úr landi. ** 111 létust þegar um 80.000 flóttafólks fóru yfir til spænsku [[hólmlenda|hólmlendunnar]] [[Ceuta]] frá norðurodda [[Marokkó]]. ===Ágúst=== * [[7. ágúst]] - Skógareldar í sunnanverðri [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] ollu því að 20.000 íbúar rýmdu svæðið og einn lést. * [[10. ágúst]]: ** [[Úkraína]] gerði drónárásir í fjölda rússneskra héraða, þ.á.m. á olíuhreinsunarstöð í [[Tatarstan]] þar sem 13 létust. ** Yfir 330 manns létust í [[Jarðskjálftinn í Kólumbíu 2026|jarðskjálfta í vestanverðri Kólumbíu]]. * [[11. ágúst]]: ** Sýrlenskur dómstóll dæmdi [[Bashar Al-Assad]] fyrrum forseta landsins, bróður hans Maher og embættismenn eins og varnarmálaráðherrann og yfirmann öryggissveitanna, til dauða. ** Nálægt 100 létust í ferjuslysi í [[Simbabve]]. * [[12. ágúst]]: ** [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] átti sér stað á [[norðurhvel]]i. Á Íslandi, Spáni og Grænlandi var hægt að sjá almyrkva. ** Úkraínuher gerði loftárásir á flotastöð í rússnesku borginni [[Novorossíjsk]] við [[Svartahaf]]. * [[14. ágúst]] - 103 létust þegar jarðskjálfti af stærðinni 7,7 varð nálægt eyjunni [[Flores]] við [[Litlu-Sundaeyjar]] í Indónesíu. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 létust í námuslysi í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]]. * [[19. ágúst]] - [[András Baka]] varð forseti [[Ungverjaland]]s. * [[20. ágúst]]: [[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]] var að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[26. ágúst]] - Skyndiflóð varð í Bhote-Koshi-fljóti á mörkum [[Nepal]]s og [[Tíbet]]s með þeim afleiðingum að yfir 350 létust og um 1.500 eru týndir. * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla er fyrirhuguð]] um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]]. ===September=== * [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ===Desember=== ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) . * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]] - [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). * [[20. júlí]] - [[Kevin Keegan]], enskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri (f. [[1951]]). * [[24. júlí]] - [[Gunnar Rósinkranz]], íslenskur byggingarverkfræðingur (f. [[1941]]). * [[29. júlí]]: **[[Glen Hansard]], írskur tónlistarmaður (f. [[1970]]) ** [[Gunnar Þórðarson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1945]]) * [[31. júlí]] - [[Franco Baresi]], ítalskur knattspyrnumaður (f. [[1960]]). * [[9. ágúst]] - [[Don Nelson]], bandarískur körfuknattleiksþjálfari og leikmaður (f. [[1940]]). * [[13. ágúst]] - [[Bogi Ísak Nilsson]], ríkissaksóknari og ríkislögreglustjóri (f. [[1940]]). * [[14. ágúst]] - [[Yayoi Kusama]], japönsk listakona (f. [[1929]]. * [[17. ágúst]] - [[Frank Beard]], bandarískur trommari ([[ZZ Top]]) (f. [[1949]]). * [[21. ágúst]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1964]]). * [[25. ágúst]]: **[[Dolly Parton]], bandarísk söngkona (f. [[1946]]) **[[Tim Curry]], enskur leikari (f. [[1946]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] a40x9byyzjt1wscv49xicty0fgiz3h0 1976668 1976644 2026-08-27T13:40:13Z Berserkur 10188 1976668 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum [[Crans Montana]] í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]]: ** [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. ** [[Sagrada Família]] í [[Barselóna]] varð hæsta kirkja í heimi þegar hún tók fram úr [[dómkirkjan í Ulm|dómkirkjunni í Ulm]]. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið hófst þegar Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í [[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]] þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árásum á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]]: **[[Andy Burnham]] tók við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. ** [[Daniel Ortega]], forseti [[Níkaragva]] lýsti yfir að framvegis yrðu engar kosningar í landinu. * [[23. júlí]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Sjálfstjórnarhéraðið Madríd|héraðinu Madríd]] á Spáni vegna [[skógareldar|skógarelda]]. Einnig geisuðu skógareldar í Frakklandi og Portúgal. * [[28. júlí]]: ** Jarðskjálfti að stærð 6,8 varð á [[Kyushu]] í Japan nálægt borginni [[Kumamoto]] þar sem verslunarmiðstöð og verksmiðja voru meðal mannvirkja sem eyðilögðust. Yfir 30 létust og hundruð slösuðust. ** [[Keiko Fujimori]], tók við sem forseti [[Perú]]. * [[29. júlí]]: ** Nokkur þúsund [[minkur|minkar]] sluppu úr minkabúi í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] eftir innbrot í búið. ** [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Sádi-Arabía gerðu árásir á herstöðvar í Írak þar sem hópar hliðhollir Íran dvöldu. * [[30. júlí]]: ** Landhelgisgæslan og sérsveit ríkislögreglustjóra tóku við stjórn Bandero, skipi [[Paul Watson]]-samtakanna vegna ógnana við hvalveiðiskipið [[Hvalur 9|Hvals 9]] og neitun á samvinnu við yfirvöld. Skipið var fært til hafnar og 21 skipverja var vísað úr landi. ** 111 létust þegar um 80.000 flóttafólks fóru yfir til spænsku [[hólmlenda|hólmlendunnar]] [[Ceuta]] frá norðurodda [[Marokkó]]. ===Ágúst=== * [[7. ágúst]] - Skógareldar í sunnanverðri [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] ollu því að 20.000 íbúar rýmdu svæðið og einn lést. * [[10. ágúst]]: ** [[Úkraína]] gerði drónárásir í fjölda rússneskra héraða, þ.á.m. á olíuhreinsunarstöð í [[Tatarstan]] þar sem 13 létust. ** Yfir 330 manns létust í [[Jarðskjálftinn í Kólumbíu 2026|jarðskjálfta í vestanverðri Kólumbíu]]. * [[11. ágúst]]: ** Sýrlenskur dómstóll dæmdi [[Bashar Al-Assad]] fyrrum forseta landsins, bróður hans Maher og embættismenn eins og varnarmálaráðherrann og yfirmann öryggissveitanna, til dauða. ** Nálægt 100 létust í ferjuslysi í [[Simbabve]]. * [[12. ágúst]]: ** [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] átti sér stað á [[norðurhvel]]i. Á Íslandi, Spáni og Grænlandi var hægt að sjá almyrkva. ** Úkraínuher gerði loftárásir á flotastöð í rússnesku borginni [[Novorossíjsk]] við [[Svartahaf]]. * [[14. ágúst]] - 103 létust þegar jarðskjálfti af stærðinni 7,7 varð nálægt eyjunni [[Flores]] við [[Litlu-Sundaeyjar]] í Indónesíu. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 létust í námuslysi í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]]. * [[19. ágúst]] - [[András Baka]] varð forseti [[Ungverjaland]]s. * [[20. ágúst]]: [[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]] var að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[26. ágúst]] - Skyndiflóð varð í Bhote-Koshi-fljóti á mörkum [[Nepal]]s og [[Tíbet]]s með þeim afleiðingum að yfir 350 létust og um 1.500 eru týndir. * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla er fyrirhuguð]] um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]]. ===September=== * [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ===Desember=== ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) . * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]] - [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). * [[20. júlí]] - [[Kevin Keegan]], enskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri (f. [[1951]]). * [[24. júlí]] - [[Gunnar Rósinkranz]], íslenskur byggingarverkfræðingur (f. [[1941]]). * [[29. júlí]]: **[[Glen Hansard]], írskur tónlistarmaður (f. [[1970]]) ** [[Gunnar Þórðarson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1945]]) * [[31. júlí]] - [[Franco Baresi]], ítalskur knattspyrnumaður (f. [[1960]]). * [[9. ágúst]] - [[Don Nelson]], bandarískur körfuknattleiksþjálfari og leikmaður (f. [[1940]]). * [[13. ágúst]] - [[Bogi Ísak Nilsson]], ríkissaksóknari og ríkislögreglustjóri (f. [[1940]]). * [[14. ágúst]] - [[Yayoi Kusama]], japönsk listakona (f. [[1929]]. * [[17. ágúst]] - [[Frank Beard]], bandarískur trommari ([[ZZ Top]]) (f. [[1949]]). * [[21. ágúst]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1964]]). * [[25. ágúst]]: **[[Dolly Parton]], bandarísk söngkona (f. [[1946]]). **[[Tim Curry]], enskur leikari (f. [[1946]]). * [[27. ágúst]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbneskur hershöfðingi (f. [[1942]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] 4jib1229fhlild9ovv654xra5el89jt 1976758 1976668 2026-08-28T09:25:54Z Berserkur 10188 1976758 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum [[Crans Montana]] í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]]: ** [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. ** [[Sagrada Família]] í [[Barselóna]] varð hæsta kirkja í heimi þegar hún tók fram úr [[dómkirkjan í Ulm|dómkirkjunni í Ulm]]. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið hófst þegar Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í [[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]] þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árásum á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]]: **[[Andy Burnham]] tók við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. ** [[Daniel Ortega]], forseti [[Níkaragva]] lýsti yfir að framvegis yrðu engar kosningar í landinu. * [[23. júlí]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Sjálfstjórnarhéraðið Madríd|héraðinu Madríd]] á Spáni vegna [[skógareldar|skógarelda]]. Einnig geisuðu skógareldar í Frakklandi og Portúgal. * [[28. júlí]]: ** Jarðskjálfti að stærð 6,8 varð á [[Kyushu]] í Japan nálægt borginni [[Kumamoto]] þar sem verslunarmiðstöð og verksmiðja voru meðal mannvirkja sem eyðilögðust. Yfir 30 létust og hundruð slösuðust. ** [[Keiko Fujimori]], tók við sem forseti [[Perú]]. * [[29. júlí]]: ** Nokkur þúsund [[minkur|minkar]] sluppu úr minkabúi í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] eftir innbrot í búið. ** [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Sádi-Arabía gerðu árásir á herstöðvar í Írak þar sem hópar hliðhollir Íran dvöldu. * [[30. júlí]]: ** Landhelgisgæslan og sérsveit ríkislögreglustjóra tóku við stjórn Bandero, skipi [[Paul Watson]]-samtakanna vegna ógnana við hvalveiðiskipið [[Hvalur 9|Hvals 9]] og neitun á samvinnu við yfirvöld. Skipið var fært til hafnar og 21 skipverja var vísað úr landi. ** 111 létust þegar um 80.000 flóttafólks fóru yfir til spænsku [[hólmlenda|hólmlendunnar]] [[Ceuta]] frá norðurodda [[Marokkó]]. ===Ágúst=== * [[7. ágúst]] - Skógareldar í sunnanverðri [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] ollu því að 20.000 íbúar rýmdu svæðið og einn lést. * [[10. ágúst]]: ** [[Úkraína]] gerði drónárásir í fjölda rússneskra héraða, þ.á.m. á olíuhreinsunarstöð í [[Tatarstan]] þar sem 13 létust. ** Yfir 330 manns létust í [[Jarðskjálftinn í Kólumbíu 2026|jarðskjálfta í vestanverðri Kólumbíu]]. * [[11. ágúst]]: ** Sýrlenskur dómstóll dæmdi [[Bashar Al-Assad]] fyrrum forseta landsins, bróður hans Maher og embættismenn eins og varnarmálaráðherrann og yfirmann öryggissveitanna, til dauða. ** Nálægt 100 létust í ferjuslysi í [[Simbabve]]. * [[12. ágúst]]: ** [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] átti sér stað á [[norðurhvel]]i. Á Íslandi, Spáni og Grænlandi var hægt að sjá almyrkva. ** Úkraínuher gerði loftárásir á flotastöð í rússnesku borginni [[Novorossíjsk]] við [[Svartahaf]]. * [[14. ágúst]] - 103 létust þegar jarðskjálfti af stærðinni 7,7 varð nálægt eyjunni [[Flores]] við [[Litlu-Sundaeyjar]] í Indónesíu. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 létust í námuslysi í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]]. * [[19. ágúst]] - [[András Baka]] varð forseti [[Ungverjaland]]s. * [[20. ágúst]]: [[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]] var að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[26. ágúst]] - Skyndiflóð varð í Bhote-Koshi-fljóti á mörkum [[Nepal]]s og [[Tíbet]]s með þeim afleiðingum að yfir 350 létust og um 1.500 eru týndir. * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla er fyrirhuguð]] um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]]. ===September=== * [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ===Desember=== ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) . * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]] - [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). * [[20. júlí]] - [[Kevin Keegan]], enskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri (f. [[1951]]). * [[24. júlí]] - [[Gunnar Rósinkranz]], íslenskur byggingarverkfræðingur (f. [[1941]]). * [[29. júlí]]: **[[Glen Hansard]], írskur tónlistarmaður (f. [[1970]]) ** [[Gunnar Þórðarson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1945]]) * [[31. júlí]] - [[Franco Baresi]], ítalskur knattspyrnumaður (f. [[1960]]). * [[9. ágúst]] - [[Don Nelson]], bandarískur körfuknattleiksþjálfari og leikmaður (f. [[1940]]). * [[13. ágúst]] - [[Bogi Ísak Nilsson]], ríkissaksóknari og ríkislögreglustjóri (f. [[1940]]). * [[14. ágúst]] - [[Yayoi Kusama]], japönsk listakona (f. [[1929]]. * [[17. ágúst]] - [[Frank Beard]], bandarískur trommari ([[ZZ Top]]) (f. [[1949]]). * [[21. ágúst]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1964]]). * [[25. ágúst]]: **[[Dolly Parton]], bandarísk söngkona (f. [[1946]]). **[[Tim Curry]], enskur leikari (f. [[1946]]). * [[27. ágúst]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbneskur hershöfðingi (f. [[1942]]). * [[28. ágúst]] - [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (f. [[1937]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] jisxj1y9vboqg1yrgeq2yji2in8ecak 1976765 1976758 2026-08-28T09:54:26Z Berserkur 10188 1976765 wikitext text/x-wiki {{Ár nav}} Árið '''2026''' ('''MMXXVI''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) er í [[Gregoríanska tímatalið|gregoríanska tímatalinu]] [[almennt ár sem byrjar á fimmtudegi]]. == Atburðir == ===Janúar=== * [[1. janúar]]: **[[Búlgaría]] tók upp [[evra|evru]]. ** 41 lést í eldsvoða sem varð í á bar í skíðabænum [[Crans Montana]] í [[Sviss]]. ** Tónlistarstöðvar [[MTV]] hættu útsendingum. * [[3. janúar]]: ** [[Árásir Bandaríkjanna á Venesúela 2026]]: Bandaríkjaher gerði loftárásir á [[Venesúela]]. Tugir létust í árásunum og var [[Nicolás Maduro]], forseti landsins, handsamaður. [[Delcy Rodríguez]] var skipuð forseti landsins. ** [[Eygló Fanndal Sturludóttir]], kraftlyftingarkona var valin [[íþróttamaður ársins]]. ** [[Miðbaugs-Gínea]] flutti höfuðborg sína frá [[Malabó]] til [[Ciudad de la Paz]]. * [[7. janúar]] - Bandaríkin tóku yfir stjórn á olíuflutningaskipið Marinera sem sigldi undir rússneskum fána 200 km suðaustan við Ísland. * [[8. janúar]] - [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] sagði af sér embætti menntamálaráðherra vegna veikinda. * [[Mótmælin í Íran 2025–2026|Mótmæli í Íran]] gegn stjórnvöldum stigmögnuðust. Þúsundir létust. * [[14. janúar]] - Utanríkisráðherra Danmerkur og [[Grænland]]s funduðu með [[Marco Rubio]], utanríkisráðherra Bandaríkjanna og [[JD Vance]], varaforseta Bandaríkjanna um [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|málefni Grænlands]]. * [[15. janúar]] - 1. febrúar: Evrópukeppnin í [[handbolti|handbolta]] fór fram í Skandinavíu. Þýskaland og Danmörk mættust í úrslitum og vann [[Danska karlalandsliðið í handknattleik]] mótið. * [[16. janúar]] - [[Yoweri Museveni]] var endurkjörinn forseti [[Úganda]]. Ásakanir voru um kosningasvindl. * [[18. janúar]]: ** Átta Evrópuþjóðir gáfu út yfirlýsingu gagnvart hótunum [[Donald Trump]] um að innlima Grænland, að þær græfu undan samskiptum Evrópu og Bandaríkjanna. ** 46 létust og hátt í 300 slösuðust þegar tvær háhraðalestir skullu saman nálægt [[Córdoba]] á suður-Spáni. ** [[Senegalska karlalandsliðið í knattspyrnu]] vann [[Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla]]. Titillinn var síðar sviptur af þeim og Marokkó afhentur titillinn. * [[19. janúar]] - Helmingur íbúa [[Kýiv]] varð rafmagnslaus eftir árásir Rússlandshers. * [[19. janúar]] - [[23. janúar]]: [[Heimsviðskiptaráðstefnan í Davos]] fór fram. * [[20. janúar]] - Stjórnarher [[Sýrland]]s náði yfirráðum yfir megninu af svæði sem [[Lýðræðissveitir Sýrlands]] höfðu á valdi sínu í norðurhluta landsins. * [[22. janúar]]: ** Bandaríkin sögðu sig formlega úr [[Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin]]ni. ** [[Laugarnestangi]] í Reykjavík var friðlýstur. * [[23. janúar]] - [[Ílíjana Jotova]] varð fyrsti kvenforseti [[Búlgaría|Búlgaríu]] eftir afsögn [[Rúmen Radev]]. * [[24. janúar]] - Maður var skotinn til bana í [[Minneapolis]] af útsendurum [[ICE]]-innflytjendaeftirlitsins, rúmum tveimur vikum eftir að kona var skotin til bana af þeim. Mikil mótmæli voru gegn ICE í borginni. Ríkisstjóri Minnesota, [[Tim Walz]] ásamt borgarstjóra Minneapolis, [[Jacob Frey]], kröfðust enn á ný að ICE-liðar yfirgæfu borgina og fylkið. * [[27. janúar]] - [[Evrópusambandið]] og [[Indland]] gerðu fríverslunarsamning. * [[28. janúar]] - Yfir 200 létust þegar náma féll saman í miklum rigningum í [[Lýðveldið Kongó|Lýðveldinu Kongó]]. * [[30. janúar]] - [[Epstein-skjölin]] voru birt. Þau innihéldu nær 3.5 milljón skjöl, myndir og myndbönd sem viðkomu kynferðisglæpamanninum [[Jeffrey Epstein]] og hans innsta hring. ===Febrúar=== * [[1. febrúar]] - [[Laura Fernández Delgado]] var kosin forseti [[Kosta Ríka]]. * [[6. febrúar]] - [[22. febrúar]]: [[Vetrarólympíuleikarnir 2026]] fóru fram í Mílanó og Cortina d'Ampezzo á Ítalíu. * [[8. febrúar]]: **Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn undir forystu [[Sanae Takaichi]] vann sigur í þingkosningum í [[Japan]]. ** [[António José Seguro]] var kjörinn forseti Portúgals. * [[11. febrúar]] - 18 ára byssumaður drap 6 í framhaldsskóla í Tumbler Ridge í [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] í Kandada ásamt því að drepa móður sína, stjúpbróður og loks sjálfan sig. * [[15. febrúar]] - [[Lilja Alfreðsdóttir]] var kjörin formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]]. * [[19. febrúar]] - [[Yoon Suk-yeol]], fyrrum forseti Suður-Kóreu, var dæmdur í ævilangt fangelsi. * [[20. febrúar]]: ** [[Hæstiréttur Bandaríkjanna]] felldi úr gildi tolla sem [[Donald Trump]], forseti, hafði sett á lönd heimsins fyrr á forsetatíð sinni. ** [[Sagrada Família]] í [[Barselóna]] varð hæsta kirkja í heimi þegar hún tók fram úr [[dómkirkjan í Ulm|dómkirkjunni í Ulm]]. * [[22. febrúar]] - Yfir 60 létust í lögregluaðgerðum í [[Jalisco]], Mexíkó. Þar á meðal var fíkniefnabaróninn Nemesio Oseguera ''El Mencho'' Cervantes. * [[23. febrúar]] - [[Rob Jetten]] tók við embætti forsætisráðherra [[Holland]]s. * [[26. febrúar]] - [[Pakistan]] gerði loftárásir á [[Afganistan]] og lýsti stríði á hendur stjórn [[Talibanar|Talibana]]. * [[28. febrúar]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið hófst þegar Ísrael og Bandaríkin gerðu loftárásir á Íran]]. Nokkrir leiðtogar landsins létust í árásunum: [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins, varnarmálaráðherann og fleiri. Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar í nágrannaríkjum þess. ===Mars=== * [[2. mars]]: ** [[Hezbollah]] gerði árásir á Ísrael sem svaraði með árásum á [[Beirút]]. ** Um 170 voru drepnir í árás vopnaðra ungmenna í [[Suður-Súdan]]. * [[4. mars]] - Bandaríkjaher sökkti íranska herskipinu ''IRIS Dena'' undan ströndum [[Srí Lanka]]. Nálægt 90 voru taldir af en yfir 30 björguðust. * [[8. mars]] - [[Mojtaba Khamenei]] var valinn [[æðsti leiðtogi Írans]]. * [[14. mars]] - Bandaríkin gerðu loftárásir á [[Kharg-eyja|Kharg-eyju]] undan ströndum [[Íran]]s. * [[17. mars]] - Yfir 400 létust í árás [[Pakistan]]s á spítala í [[Kabúl]], Afganistan. * [[18. mars]] - [[Ísrael]] gerði árás á gasvinnslustöðvar í [[Íran]]. Íran gerði árásir á olíu- og gasvinnslu í [[Katar]] og [[Kúveit]]. * [[24. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Danmörk]]u. [[Mette Frederiksen]], forsætisráðherra frá 2019, fékk umboð til stjórnarmyndunar en Jafnaðarmannaflokkur hennar tapaði þó fylgi. * [[25. mars]] - [[Úkraína]] gerði drónaárás á olíu og gas-stöðvar við höfnina í bænum Ust-Luga í [[Leníngradfylki]] Rússlands. * [[26. mars]] - Þingkosningarnar fóru fram í [[Færeyjar|Færeyjum]]. [[Fólkaflokkurinn]] hlaut flest atkvæði. * [[27. mars]] - [[Balendra Shah]] varð forsætisráðherra [[Nepal]]s. * [[28. mars]] - [[Hútar]] í [[Jemen]] skutu flugskeytum á [[Ísrael]]. ===Apríl=== [[Mynd:Earth From the Perspective of Artemis II.jpg|thumb|Mynd tekin úr Artemis II.]] * [[1. apríl]] - [[NASA]] hóf fyrstu [[tunglið|tunglferðina]], [[Artemis II]], síðan [[1972]]. * [[6. apríl]] - Áhöfn Artemis II sló metið yfir vegalengd sem menn hafa komist fjarri jörðu og komust 406.773 km. * [[7. apríl]]: **[[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Íran sömdu um 2 vikna vopnahlé. ** [[Tô Lâm]] var kosinn forseti [[Víetnam]]s. * [[8. apríl]] - [[Ísrael]] gerði loftárásir á miðborg [[Beirút]] þar sem yfir 300 létust. * [[10. apríl]] - Áhöfn Artemis II lenti í sjónum við Kyrrahaf nálægt [[San Diego]]. * [[12. apríl]] - Þingkosningar fóru fram í [[Ungverjaland]]i. [[Fidesz]]-flokkur [[Viktor Orbán]] tapaði fyrir stjórnmálaflokknum [[Tisza-flokkurinn|Tisza]] undir forystu [[Péter Magyar]]. * [[16. apríl]] - [[Donald Trump]] boðaði 10 daga [[vopnahlé]] milli [[Ísrael]]s og [[Líbanon]]s. * [[17. apríl]] - [[Íran]] opnaði [[Hormússund]] fyrir skipaumferð tímabundið. * [[19. apríl]] - Þingkosningar í [[Búlgaría|Búlgaríu]]. Flokkur [[Rúmen Radev]], fyrrum forseti, hlaut flest atkvæði. * [[22. apríl]] - Íran gerði árásir á vöruflutningaskip við [[Hormússund]]. * [[25. apríl]] - Íslamskir vígahópar gerðu árásir á byggðir í [[Malí]]. * [[28. apríl]] - Úkraína gerði þriðju árás sína í mánuðinum á olíubirgðastöð Rússa í Tuapse í [[Krasnodarfylki]]. ===Maí=== * [[1. maí]] - [[Sameinuðu arabísku furstadæmin]] yfirgáfu [[Samtök olíuútflutningslanda]] (OPEC). * [[10. maí]] - Farþegar á hollensku skemmtiferðaskipi voru fluttir til sinna heimalanda frá [[Tenerife]] eftir að [[hantaveira|hantaveirufaraldur]] hafði verið um borð og létust þrír farþega. * [[12. maí]] - [[16. maí]]: [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026|Eurovision]] var haldið í Austurríki. Lagið ''Bangaranga'' frá Búlgaríu vann. * [[14. maí]] - [[Evika Siliņa]], forsætisráðherra [[Lettland]]s, sagði af sér vegna viðbragða stjórnarinnar við [[Drónahernaður|drónahernaði]] Úkraínu. * [[16. maí]]: **[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitarstjórnarkosningar]] voru haldnar. Sjálfstæðisflokkurinn átti góðu gengi að fagna í stærstu sveitarfélögum landsins á suðvesturhorninu. ** Sameining sveitarfélaga: [[Skorradalshreppur]] sameinaðist [[Borgarbyggð]]. * [[19. maí]] - [[Arsenal]] varð meistari í ensku úrvalsdeildinni í fyrsta sinn í 22 ár. * [[23. maí]] - Rússland gerði yfir 600 dróna og loftskeytaárásir á Úkraínu. * [[24. maí]] - 82 létust í námuslysi í norður-[[Kína]]. * [[26. maí]] - Hitamet var sett fyrir maí á Englandi þegar hiti fór í 35,1 C° í [[Konunglegi grasagarðurinn í Kew|Kew-grasagarðinum]] í London. * [[27. maí]] - [[Sjálfstæðisflokkur]], [[Viðreisn]] og [[Framsókn]] mynduðu meirihluta í [[borgarstjórn Reykjavíkur]]. * [[29. maí]] - Rússneskt [[flygildi]] hafnaði á fjölbýlishúsi í borginni [[Galaţi]] í Rúmeníu, nálægt landamærum Úkraínu. Rúmenía rak í kjölfarið rússneska ræðismanninn í borginni [[Constanta]]. ===Júní=== * [[2. júní]] - [[Hildur Björnsdóttir]] tók við sem [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. * [[3. júní]]: ** Íran gerði loftárás á alþjóðaflugvöllinn í [[Kúveit]]. ** Úkraína gerði drónaárás á olíuvinnslu við [[Sankti Pétursborg]]. Nokkrum dögum síðar voru enn frekari árásir gerðar á hernaðarskotmörk. * [[7. júní]]: ** Þingkosningar voru haldnar í [[Armenía|Armeníu]]. Stjórn [[Níkol Pasjínjan]] hélt velli. ** Íran gerði loftárásir á norður-Ísrael. Ísrael svaraði í sömu mynt. * [[8. júní]] - [[Jarðskjálfti]] af stærð 7,8 varð á Filippseyjum, sá stærsti síðan 1990. * [[9. júní]] - [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin gerðu árásir á Íran eftir að bandarísk þyrla var skotin niður. Íran gerði eldflaugaárásir á bandarískar herstöðvar í Barein, Jórdaníu og Kúveit. * [[11. júní]] - [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2026]] hófst. Mótið var haldið í Mexíkó, Bandaríkjunum og Kanada. * [[12. júní]] - [[Elon Musk]] varð fyrsti billjónamæringur sögunnar eftir að opnað var fyrir viðskipti með fyrirtæki hans, [[SpaceX]], á [[NASDAQ]]-hlutabréfamarkaðnum. * [[14. júní]]: ** Bandaríkin og Íran gerðu samkomulag til að binda enda á [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]. ** [[New York Knicks]] varð [[NBA]]-meistari í fyrsta sinn síðan 1973. * [[18. júní]] - Úkraína gerði mestu árásir sínar á Moskvu síðan [[innrás Rússlands í Úkraínu]] hófst. * [[21. júní]] - Hægrimaðurinn [[Abelardo de la Espriella]] sigraði í forsetakosningum í [[Kólumbía|Kólumbíu]]. * [[22. júní]]: ** [[Keir Starmer]] tilkynnti um afsögn sína sem [[forsætisráðherra Bretlands]] og sem formaður Breska verkamannaflokksins. ** Fyrstu hvalirnir voru veiddir við Ísland frá árinu 2023, tvær [[langreyður|langreyðar]] af [[Hvalur 9 RE-399|Hval 9]]. * [[24. júní]]: ** [[Jarðskjálftarnir í Venesúela 2026|Jarðskjálftar af stærðinni 7,2 og 7,2 riðu yfir Venesúela]] vestur af [[Karakas]]. Fjölbýlishús hrundu og týndu mörg þúsund lífi. ** Ný brú yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð. Brúin leysti af einbreiða brú sem byggð var árið [[1961]] og stytti [[hringvegurinn|hringveginn]] um 12 kílómetra. * [[26. júní]] - Íran gerði drónaárás á flutningaskip við [[Hormússund]]. Bandaríkin svöruðu með árásum á dróna- og vopnageymslur í Íran. * Hitamet voru slegin í Danmörku, Þýskalandi, Póllandi og Tékklandi. ===Júlí=== * [[1. júlí]] - [[Háskóli Íslands]] og [[Hólaskóli (háskóli)|Háskólinn á Hólum]] sameinuðust. * [[3. júlí]] - Rússar gerðu loftárásir á [[Kýiv]] þar sem tugir létust. * [[8. júlí]] - Vopnahléi lauk í [[Íransstríðið 2026|Íransstríðinu]] þegar Íran skaut á olíuflutningaskip og Bandaríkin svöruðu með árásum á Íran. * [[17. júlí]] - Yfir 100 hús brunnu í [[Drammen]] í Noregi. * [[19. júlí]] - [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spánn]] vann [[Argentínska karlalandsliðið í knattspyrnu|Argentínu]] í úrslitum [[HM 2026]] í knattspyrnu. * [[20. júlí]]: **[[Andy Burnham]] tók við sem [[forsætisráðherra Bretlands]] af [[Keir Starmer]]. ** [[Daniel Ortega]], forseti [[Níkaragva]] lýsti yfir að framvegis yrðu engar kosningar í landinu. * [[23. júlí]] - Neyðarástandi var lýst yfir í [[Sjálfstjórnarhéraðið Madríd|héraðinu Madríd]] á Spáni vegna [[skógareldar|skógarelda]]. Einnig geisuðu skógareldar í Frakklandi og Portúgal. * [[28. júlí]]: ** Jarðskjálfti að stærð 6,8 varð á [[Kyushu]] í Japan nálægt borginni [[Kumamoto]] þar sem verslunarmiðstöð og verksmiðja voru meðal mannvirkja sem eyðilögðust. Yfir 30 létust og hundruð slösuðust. ** [[Keiko Fujimori]], tók við sem forseti [[Perú]]. * [[29. júlí]]: ** Nokkur þúsund [[minkur|minkar]] sluppu úr minkabúi í [[Mosfellsbær|Mosfellsbæ]] eftir innbrot í búið. ** [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]: Bandaríkin og Sádi-Arabía gerðu árásir á herstöðvar í Írak þar sem hópar hliðhollir Íran dvöldu. * [[30. júlí]]: ** Landhelgisgæslan og sérsveit ríkislögreglustjóra tóku við stjórn Bandero, skipi [[Paul Watson]]-samtakanna vegna ógnana við hvalveiðiskipið [[Hvalur 9|Hvals 9]] og neitun á samvinnu við yfirvöld. Skipið var fært til hafnar og 21 skipverja var vísað úr landi. ** 111 létust þegar um 80.000 flóttafólks fóru yfir til spænsku [[hólmlenda|hólmlendunnar]] [[Ceuta]] frá norðurodda [[Marokkó]]. ===Ágúst=== * [[7. ágúst]] - Skógareldar í sunnanverðri [[Breska Kólumbía|Bresku Kólumbíu]] ollu því að 20.000 íbúar rýmdu svæðið og einn lést. * [[10. ágúst]]: ** [[Úkraína]] gerði drónárásir í fjölda rússneskra héraða, þ.á.m. á olíuhreinsunarstöð í [[Tatarstan]] þar sem 13 létust. ** Yfir 330 manns létust í [[Jarðskjálftinn í Kólumbíu 2026|jarðskjálfta í vestanverðri Kólumbíu]]. * [[11. ágúst]]: ** Sýrlenskur dómstóll dæmdi [[Bashar Al-Assad]] fyrrum forseta landsins, bróður hans Maher og embættismenn eins og varnarmálaráðherrann og yfirmann öryggissveitanna, til dauða. ** Nálægt 100 létust í ferjuslysi í [[Simbabve]]. * [[12. ágúst]]: ** [[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Sólmyrkvi]] átti sér stað á [[norðurhvel]]i. Á Íslandi, Spáni og Grænlandi var hægt að sjá almyrkva. ** Úkraínuher gerði loftárásir á flotastöð í rússnesku borginni [[Novorossíjsk]] við [[Svartahaf]]. * [[14. ágúst]] - 103 létust þegar jarðskjálfti af stærðinni 7,7 varð nálægt eyjunni [[Flores]] við [[Litlu-Sundaeyjar]] í Indónesíu. * [[18. ágúst]] - Yfir 100 létust í námuslysi í [[Mið-Afríkulýðveldið|Mið-Afríkulýðveldinu]]. * [[19. ágúst]] - [[András Baka]] varð forseti [[Ungverjaland]]s. * [[20. ágúst]]: [[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]] var að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[26. ágúst]] - [[Flóðin í Nepal 2026|Skyndiflóð varð í Bhote-Koshi-fljóti]] á mörkum [[Nepal]]s og [[Tíbet]]s með þeim afleiðingum að yfir 500 létust og um 3.000 eru týndir. * [[28. ágúst]] - [[Hákon krónprins]] varð [[Hákon 8.]], konungur Noregs, eftir andlát föðurs síns [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haralds 8.]] * [[29. ágúst]] - [[Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla er fyrirhuguð]] um áframhaldandi viðræður [[Ísland]]s við [[Evrópusambandið]]. ===September=== * [[13. september]] - Þingkosningar verða í Svíþjóð. ===Október=== * [[4. október]] - Þingkosningar verða í Brasilíu. ===Nóvember=== * [[3. nóvember]] - Kosningar verða haldnar í Bandaríkjunum. * [[7. nóvember]] - Brasilíska [[þungarokk]]ssveitin [[Sepultura]] spilar á sínum síðustu tónleikum. ===Desember=== ==Dáin== * [[3. janúar]] - [[Guðmundur Oddur Magnússon]], ''Goddur'', listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands. (f. [[1955]]) * [[9. janúar]] - [[Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)|Magnús Eiríksson]], tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[10. janúar]] - [[Sturla Böðvarsson]], alþingismaður og ráðherra (f. [[1945]]). * [[13. janúar]] - [[Baltasar Samper]], katalónsk-íslenskur listmálari (f. [[1938]]). * [[18. janúar]] - [[Heidi Strand]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1953]]). * [[21. janúar]] - [[Kristinn Svavarsson]], saxófónleikari ([[Mezzoforte]]) og kennari (f. [[1947]]). * [[22. janúar]] - [[Floyd Vivino]], bandarískur leikari og sviðslistamaður (f. [[1951]]) * [[25. janúar]] - [[Jón Þ. Ólafsson]], frjálsíþróttamaður (f. [[1941]]). * [[30. janúar]] - [[Catherine O´Hara]], kanadísk-bandarísk leikkona (f. [[1954]]) * [[11. febrúar]] - [[James Van Der Beek]], bandarískur leikari (f. [[1977]]) * [[15. febrúar]] - [[Robert Duvall]], bandarískur leikari (f. [[1931]]). * [[17. febrúar]] - [[Jesse Jackson]], bandarískur mannréttindafrömuður (f. [[1941]]) * [[18. febrúar]]: ** [[Haraldur Sigurðsson (leikari)|Haraldur Sigurðsson]], leikari (f. [[1942]]) ** [[Jan Timman]], hollenskur stórmeistari í skák. (f. [[1951]]). * [[20. febrúar]] - [[Frank Booker]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1964]]) * [[28. febrúar]] - [[Ali Khamenei]], æðstiklerkur [[Íran]]s (f. [[1939]]). * [[1. mars]] - [[Davíð Oddsson]], forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins (f. [[1948]]) . * [[13. mars]]: **[[Hjálmar H. Ragnarsson]], tónskáld og tónlistarfræðingur (f. [[1952]]). ** [[Phil Campbell]], enskur gítarleikari ([[Motörhead]]) (f. [[1961]]) * [[14. mars]] - [[Jürgen Habermas]], þýskur heimspekingur og félagsfræðingur (f. [[1929]]). * [[19. mars]] - [[Chuck Norris]], bandarískur leikari og bardagaíþróttamaður (f. [[1940]]). * [[20. mars]]: ** [[Robert Mueller]], formaður bandarísku alríkislögreglunnar (f. [[1944]]). ** [[Nicholas Brendon]], bandarískur leikari (f. [[1971]]). * [[22. mars]] - [[Lionel Jospin]], forsætisráðherra Frakklands (f. [[1937]]). * [[30. mars]] - [[Chan Santokhi]], forseti Súrínam (f. [[1959]]) * [[9. apríl]] - [[Björgvin Halldórsson]], íslenskur söngvari (f. [[1951]]). * [[13. apríl]] - [[Moya Brennan]], írsk söngkona (f. [[1952]]). * [[17. apríl]] - [[Oscar Schmidt]], brasilískur körfuknattleiksmaður (f. [[1958]]). * [[19. apríl]] - [[Desmond Morris]], breskur dýrafræðingur (f. [[1928]]) * [[20. apríl]] - [[Valdimar Örnólfsson]], íþróttamaður og fimleikakennari (f. [[1932]]). * [[6. maí]] - [[Ted Turner]], bandarískur viðskiptamaður og sjónvarpsframleiðandi (f. [[1938]]). * [[28. maí]] - [[Aðalsteinn Bergdal]], íslenskur leikari og tónlistarmaður (f. [[1949]]). * [[4. júní]] - [[Marjane Satrapi]], íransk-franskur rithöfundur (f. [[1969]]). * [[8. júní]] - [[Tryggvi Gíslason]], skólameistari Menntaskólans á Akureyri (f. [[1938]]). * [[17. júní]] - [[Margrét Helga Jóhannsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1940]]). * [[5. júlí]] - [[Þrúður Vilhjálmsdóttir]], íslensk leikkona (f. [[1973]]) * [[6. júlí]] - [[Magnús Þór Jónsson]] (Megas), tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[8. júlí]] - [[Bonnie Tyler]], velsk söngkona (f. [[1951]]). * [[9. júlí]] - [[Ann Widdecombe]], bresk þingkona og ráðherra (f. [[1947]]). * [[10. júlí]] - [[Kinu Rochford]], bandarískur körfuboltamaður (f. [[1990]]) * [[11. júlí]] - [[Lindsey Graham ]], bandarískur þingmaður (f. [[1955]]). * [[13. júlí]] - [[Sam Neill]], nýsjálenskur leikari (f. [[1947]]). * [[20. júlí]] - [[Kevin Keegan]], enskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri (f. [[1951]]). * [[24. júlí]] - [[Gunnar Rósinkranz]], íslenskur byggingarverkfræðingur (f. [[1941]]). * [[29. júlí]]: **[[Glen Hansard]], írskur tónlistarmaður (f. [[1970]]) ** [[Gunnar Þórðarson]], íslenskur tónlistarmaður (f. [[1945]]) * [[31. júlí]] - [[Franco Baresi]], ítalskur knattspyrnumaður (f. [[1960]]). * [[9. ágúst]] - [[Don Nelson]], bandarískur körfuknattleiksþjálfari og leikmaður (f. [[1940]]). * [[13. ágúst]] - [[Bogi Ísak Nilsson]], ríkissaksóknari og ríkislögreglustjóri (f. [[1940]]). * [[14. ágúst]] - [[Yayoi Kusama]], japönsk listakona (f. [[1929]]. * [[17. ágúst]] - [[Frank Beard]], bandarískur trommari ([[ZZ Top]]) (f. [[1949]]). * [[21. ágúst]] - [[Steinn Ármann Magnússon]], íslenskur leikari (f. [[1964]]). * [[25. ágúst]]: **[[Dolly Parton]], bandarísk söngkona (f. [[1946]]). **[[Tim Curry]], enskur leikari (f. [[1946]]). * [[27. ágúst]] - [[Ratko Mladić]], bosníu-serbneskur hershöfðingi (f. [[1942]]). * [[28. ágúst]] - [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (f. [[1937]]). [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:2021-2030]] 7u86ca9dzeryqgfzm3b26qhongqp0db 0 134138 1976704 1748428 2026-08-27T16:48:33Z ~2026-46856-02 119976 /* */ ritháttur 1976704 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Antilópur | status = LC | image = Blesbok sa 2003.jpg | image_caption = ''Antilópur'' |regnum= [[Dýraríki]] (''Animalia'') |phylum= [[Seildýr]] (''Chordata'') |classis= [[Spendýr]] (''Mammalia'') |ordo= [[Klaufdýr]] (''Artiodactyla'') |familia= [[Slíðurhyrningar]] (''Bovidae'') | subfamilia = '''Antilopinae''' }} '''Antilópur''' eða '''antílópur''' tilheyra ætt slíðurhyrninga (Bovidae) en innan hennar eru fjölmargar tegundir grasbíta. Antilópur eru allar þær tegundir slíðurhyrninga sem ekki eru nautgripir, sauðfé eða geitur og eru það alls um 90 tegundir. Dæmi um antilópur eru moskusantilópa, þumalína og dvergantilópa. Antilópur er aðallega að finna í Afríku, en þær er einnig að finna í Evrasíu. ==Útlit== Antílóputegundir eru margar og allólíkar í útliti. Þær eru þó allar klaufdýr og flestar með lárétt sjáöldur. Karldýrin eru alltaf hyrnd og á sumum tegundum kvendýrin líka. Hornin eru mjög mismunandi að stærð og útliti, þau geta verið bein, snúin eða bogin. Flestar tegundir hafa tvö horn á hausnum, en til eru þó ferhyrndar tegundir. Hornin geta verið mjög mismunandi að lengd, en minni breytileiki er í gildleika. Feldurinn á antilópum er í rauðum, gulum, brúnum eða gráum litbrigðum, en oftast er hann hvítur á kviði, haus og afturenda. Antilópur eru gjarnan frá því að vera á stærð við geit upp í að vera á við hreindýr, en til er þó að þær séu mun stærri eða mun minni. Stærsta tegundin getur t.d. orðið allt að 1,8 metrar á hæð og og vegið um 1 tonn, á meðan önnur tegund er aðeins 24 cm á hæð og 1,5 kg. ==Lifnaðarhættir== ===Búsvæði=== [[Mynd:Topi masai mara.jpg|thumb|Antilópur]] Antilópur lifa flestar á opnum grassléttum og eyða allri ævi sinni þar. Sumar tegundir lifa þó í skógum, þar sem nóg er af gróðri sem grasbítar eins og þær geta nýtt sér. Þær geta samt víða komist af ef nóg er af gróðri, ein tegund lifir t.d hátt uppi í fjöllum Kenýa. Sumar tegundir eru líka háðari vatni en aðrar, og kjósa sér þess vegna búsvæði nálægt ám eða þar sem nóg er af vatni. ===Mataræði=== Antilópur eru jurtaætur og aðalfæða þeirra gras og lauf. Til eru þó tegundir sem éta líka skordýr, lítil spendýr og fugla en það er fátítt. Þær fara víða um á beit sinni og ein áhugaverð tegund eltir zebrahesta sem bíta hávaxnara gras og étur svo sneggra grasið sem þeir skilja eftir. ===Líf antilópa=== Meðgöngutími antilópanna er mismunandi eftir stærð tegundanna, oft 4-9 mánuðir. Eftir burð gætir antilópan kálfsins á meðan hann er á spena og felur hann oft fyrstu vikurnar í háu grasi eða laut svo rándýr finni hann síður. Þegar kálfarnir eru orðnir nógu stórir fara þeir saman við hjörðina og mynda hópa með öðrum kálfum. Æxlunarferli hjá antilópum er allmismunandi. Sumar tegundir eru einkvænisdýr og eiga bara einn maka ævina út á meðan aðrar tegundir eiga marga, og fer það nokkuð eftir því hvernig búsvæði þeirra eru. Antilópur geta lifað allt að 10 ár úti í náttúrunni, en allt að 20 ár í umönnun manna. ==Varnarhættir== Antilópur eiga ýmsar varnir sem þær geta beitt gegn rándýrum sem veiða þau. Flestar tegundirnar eru gríðarlega sprettharðar og nýta sér það vel, þær taka á rás um leið og þær skynja hættu. Þegar þær hlaupa eiga þær til að hoppa á marga skrýtna vegu og rugla rándýrin þannig í ríminu. Ýmsar antilópur eru líka mjög góðar í að fela sig og nýta sér það mikið. Ef ekkert af þessu dugar eru þær með horn sem eru beitt og sumar tegundir nota þau óspart sér til varnar ef þær þurfa. ==Tenglar== http://animals.sandiegozoo.org/animals/antelope http://www.softschools.com/facts/animals/antelope_facts/39/ http://www.visindavefur.is/svar.php?id=6043 http://animalsadda.com/antelope/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160510103105/http://animalsadda.com/antelope/ |date=2016-05-10 }} http://a-z-animals.com/animals/antelope/ qwfly26nwko6khn0xb20rlf87h8mfw6 0 137199 1976703 1974338 2026-08-27T16:18:30Z Berserkur 10188 1976703 wikitext text/x-wiki <small>Listi þessi er ekki tæmandi og inniheldur yfirleitt þekktari fjöll:</small> #[[Hvannadalshnjúkur]] 2.110 m #[[Sveinstindur (Öræfajökli)|Sveinstindur]] (Öræfajökli) 2.044 m #[[Snæbreið]] (Öræfajökli) 2.041 m #[[Bárðarbunga]] 2.000 m # [[Skarphéðinstindur]] ([[Kverkfjöll]]) 1.936 m #[[Hrútfjallstindar]] 1.875 m #[[Snæfell (Eyjabakkajökull)|Snæfell]] 1.826 m #[[Hofsjökull]] 1.765 m #[[Þuríðartindur]] (Öræfajökli) 1.741 m #[[Grímsfjall]] 1.725 m #[[Herðubreið]] 1.686 m #[[Eiríksjökull]] 1.675 m #[[Eyjafjallajökull]] 1.639 m #[[Þórðarhyrna]] (Vatnajökli) 1.659 m #[[Hamarinn (fjall)|Hamarinn]] 1.573 m #[[Þverártindsegg]] 1.554 m #[[Tungnafellsjökull]] (Háhyrna) 1.540 m #[[Kerling (Eyjafirði)|Kerling]] í Eyjafirði 1.538 m #[[Grendill (Vatnajökli)|Grendill]] (Vatnajökli) 1.522 m #[[Þorvaldstindur]] ([[Askja (fjall)|við Öskju]]) 1.510 m #[[Hekla]] 1.491 m #[[Mýrdalsjökull]] 1.480 m #[[Snækollur]] ([[Kerlingarfjöll]]) 1.477 m #[[Tindfjallajökull]] 1.462 m #[[Trölladyngja (Ódáðahrauni)|Trölladyngja]] (Ódáðahrauni) 1.460 m #[[Miklafell]] 1.456 m #[[Geirvörtur]] (Vatnajökli) 1.447 m #[[Snæfellsjökull]] 1.446 m #[[Dýjafjallshnjúkur]] í Skíðadal 1.445 m #[[Mávabyggðir]] (Vatnajökli) 1.442 m #[[Miðfellstindur]] 1.430 m #[[Loðmundur (fjall)|Loðmundur]] ([[Kerlingarfjöll]]) 1.429 m #[[Péturshnúkur]] ([[Tungnahryggsjökull]]) 1.406 m #[[Geitlandsjökull]] 1.400 m #[[Grjótbotnstindur]] (Vatnajökli) 1.397 m #[[Hrútfell]] 1.396 m #[[Skarðatindur]] (við Vatnajökul) 1.385 m #[[Rimar]] í Svarfaðardal 1.371 m #[[Þórisjökull]] 1.350 m #[[Jökulgilstindar]] (Lónsöræfi) 1.337 m #[[Birnudalstindur]] (við Vatnajökul) 1.326 m #[[Sauðhamarstindur]] (Lónsöræfi) 1.319 m #[[Syðri-Háganga]] 1.284 m #[[Þumall, Skaftafellsfjöllum|Þumall]] (Vatnajökli) 1.279 m #[[Nyrðri-Háganga]] 1.278 m #[[Kaldaklofsfjöll]] 1.278 m #[[Smjörfjöll]] 1.251 m #[[Þrándarjökull]] (Austurlandi) 1.248 m #[[Prestahnúkur]] (við Langjökul) 1.226 m #[[Hlíðarfjall]] 1.224 m #[[Stóllinn]] 1.215 m #[[Kambsmýrarhnjúkur]] 1.214 #[[Súlur]] 1.213 m #[[Blámannshattur]] 1.212 m #[[Hnappadalstindur]] (Lónsöræfi) 1.212 m #[[Bláfell]] 1.204 m #[[Torfajökull]] 1.190 m #[[Hlöðufell]] 1.186 m #[[Ok]] 1.177 m #[[Kaldbakur (Eyjafirði)|Kaldbakur]] (Eyjafjörður) 1.167 m #[[Arnarfell hið litla]] 1.143 m #[[Arnarfell hið mikla]] 1.137 m #[[Mælifellshnjúkur]] 1.138 m #[[Esjufjöll]] 1.138 m #[[Dyrfjöll]] 1.136 m #[[Hrafntinnusker]] 1.128 m #[[Kristínartindar]] 1.126 m #[[Kerahnjúkur]] 1.097 m #[[Víknafjöll]] 1.094 m #[[Syðsta-Súla]] ([[Botnssúlur]]) 1.093 m #[[Böggvisstaðafjall]] 1.091 #[[Sveinstindur (Langasjó)|Sveinstindur]] (við Langasjó) 1.090 m #[[Upptyppingar]] 1.084 m #[[Skersgnípa]] 1.079 m #[[Löðmundur]] 1.077 m #[[Hraundrangi]] 1.075 m #[[Búlandstindur]] 1.069 m #[[Hofsjökull (eystri)|Hofsjökull]] (eystri) 1.069 m #[[Blágnípa]] 1.068 m #[[Ljósufjöll]] 1.063 m #[[Skjaldbreiður]] 1.060 m #[[Heiðarhorn]] ([[Skarðsheiði]]) 1.054 #[[Jarlhettur|Innsta-Jarlhetta]] 1.050 m #[[Miðtindur]] (Snæfellsnesi) 1.045 m #[[Bleikur (fjall)|Bleikur]] (Snæfellsnesi) 1.021 m #[[Vatnsdalsfjall]] 1.018 m #[[Högnhöfði]] 1.002 m #[[Gráni (fjall)|Gráni]] (Snæfellsnesi) 1.001 m #[[Tröllakirkja (við Holtavörðuheiði)|Tröllakirkja]] (vestur af Holtavörðuheiði) 1.001 m #[[Kaldbakur (Vestfjörðum)|Kaldbakur]] (Vestfirðir) 998 m #[[Víðidalsfjall]] 990 m #[[Tindastóll (fjall)|Tindastóll]] 989 m #[[Böðvarskúla]] ([[Helgrindur]]) 988 m #[[Fjórðungsalda]] 972 m #[[Skessuhorn]] 967 m #[[Ólafsfjarðarmúli]] 960 m #[[Tröllhetta]] ([[Jarlhettur]]) 943 m #[[Bláhnúkur]] 940 m #[[Strútur (Vesturlandi)|Strútur]] (Vesturlandi) 938 m #[[Drangajökull]] 925 m #[[Hafratindur]] (Dölum) 923 m #[[Baula]] 917 m #[[Esja]] 914 m #[[Glóðafeykir]] 910 m #[[Hattafell]] 910 m #[[Vatnaöldur]] 896 m #[[Brennisteinsalda]] 881 m #[[Skúmhöttur (Loðmundarfirði)|Skúmhöttur]] (Loðmundarfirði) 868 m #[[Kolbeinsstaðafjall]] 862 m #[[Sauratindar]] (fyrir ofan Súðavík) 856 m #[[Brennisteinsalda]] 855 m #[[Hvalfell]] 852 m #[[Hafnarfjall]] 844 m #[[Kárahnjúkar]] 836 m #[[Langadalsfjall]] 834 m #[[Skælingur (fjall)|Skælingur]] 830 m #[[Krafla]] 818 m #[[Tindaskagi]] 816 m #[[Steinafjall]] 810 m #[[Móskarðshnúkar]] 807 m #[[Vörðu-Skeggi]] 805 m #[[Útigönguhöfði]] 805 m #[[Hengill]] 803 m #[[Búrfell (Þingvallasveit)|Búrfell]] (Þingvallasveit) 783 m #[[Hvítserkur (fjall)|Hvítserkur]] 774 m #[[Skálafell (Kjósarhreppi)|Skálafell]], austur af Esju. 771 m #[[Lómagnúpur]] 767 m (standbergið syðst er 671 m.) #[[Hrafnabjörg]] 763 m #[[Eystrahorn]] 756 m #[[Hafursfell]] 748 m #[[Bjarnarfjall]] 737 m #[[Þorfinnur (fjall)|Þorfinnur]] 730 m #[[Gunnólfsvíkurfjall]] 719 m #[[Bláfjöll|Bláfjallahorn]] 702 m #[[Fagraskógarfjall]] 684 m #[[Þríhyrningur (fjall)|Þríhyrningur]] 678 m #[[Búrfell (Þjórsárdal)|Búrfell]] (Þjórsárdal) 672 m #[[Ernir (Skutulsfjörður)|Ernir (Skutulsfirði)]] 665 m #[[Vífilsfell]] 665 m #[[Norðlingaalda]] 658 m #[[Stálfjall]] 650 m #[[Akrafjall]] 643 m #[[Traðarhyrna]] 640 m #[[Spákonufellsborg]] 639 m #[[Bolafjall]] 638 m #[[Hvanndalabjarg]] 630 m #[[Efstadalsfjall]] 627 m #[[Hafursey]] 582 m #[[Skálafell]] (vestur af Hveragerði) 574 m #[[Þórólfsfell]] 574 m #[[Skarðsmýrarfjall]] 570 m #[[Hrómundartindur]] 552 m #[[Ingólfsfjall]] 551 m #[[Klofningsfjall]] 545 m #[[Hestur (Hestfjörður)]] 540 m #[[Búrfell (Grímsnesi)|Búrfell]] (Grímsnesi) 534 m #[[Drápuhlíðarfjall]] 527 m #[[Stapafell]] 521 m #[[Stóri-Meitill]] 514 m #[[Kaldbakshorn]] 508 m #[[Námafjall]] 482 m #[[Hagafjall]] (Skeiða- og Gnúpverjahreppi) 473 m #[[Kirkjufell]] 469 m #[[Hraunsnefsöxl]] 464 m #[[Eyrarfjall (Kjós)|Eyrarfjall]] (Kjós) 456 m #[[Vestrahorn]] 454 m #[[Göltur (fjall)|Göltur]] 450 m #[[Bjólfell]] 443 m #[[Látrabjarg]] 441 m #[[Geirólfsnúpur]] 433 m #[[Straumnesfjall]] 430 m #[[Kolgrafamúli]] 427 m #[[Ólafsvíkurenni]] 418 m #[[Húsavíkurfjall]] 417 m #[[Klakkur (Strandir)|Klakkur]] 413 (Strandir) #[[Grænadyngja]] (Reykjanesi) 402 m #[[Sveifluháls]] 395 m #[[Vörðufell]] 392 m #[[Fagradalsfjall]] 390 m #[[Þyrill]] 388 m #[[Keilir]] 379 m #[[Trölladyngja (Reykjanesi)|Trölladyngja]] (Reykjanesi) 379 m #[[Reynisfjall]] 340 m #[[Skriðufell (fjall)|Skriðufell]] 337 m #[[Helgafell (Hafnarfirði)]] 338 m #[[Skarðsfjall (Landsveit)|Skarðsfjall]] (Landsveit) 336 m #[[Reynisfjall]] 326 m #[[Hestfjall (Árnessýslu)|Hestfjall]] (Árnessýslu) 317 m #[[Litli-Hrútur]] 310 m #[[Úlfarsfell (fjall)|Úlfarsfell]] 296 m #[[Litla-Sandfell]] 294 m #[[Húsfell]] 285 m #[[Heimaklettur]] 283 m #[[Sámsstaðamúli]] 280 m #[[Mosfell (Grímsnesi)|Mosfell]] (Grímsnesi) 254 m #[[Pétursey]] 274 m #[[Brimlárhöfði]] 268 m #[[Þorbjörn (fjall)|Þorbjörn]] 243 m #[[Hjörleifshöfði]] 221 m #[[Helgafell (Mosfellssveit)|Helgafell]] (Mosfellssveit) 215 m #[[Eldfell]] 200 m #[[Drangaskörð]] 200 m #[[Sýlingarfell]] 197 m #[[Gaukshöfði]] 188 m #[[Stóra-Skógfell]] 184 m #[[Grábrók]] 170 m #[[Hagafell]] 158 m #[[Sundhnúkur]] 134 m #[[Skálafell]] á Reykjanesi 76 m #[[Helgafell (Snæfellsnesi)]] 73 m ==Tenglar== [http://www.nat.is/travelguide/haestu_fjoll.htm Nat.is: Hæstu fjöll Íslands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424030510/http://www.nat.is/travelguide/haestu_fjoll.htm |date=2017-04-24 }} [[Flokkur:Fjöll á Íslandi|*]] [[Flokkur:Listar um íslenska landafræði]] 52sui5k6poh0q7mojjj1a4o19g51pms 0 139549 1976736 1974257 2026-08-28T00:23:33Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976736 wikitext text/x-wiki {{Íþróttafélag | Fullt nafn = Íþróttafélagið Vestri | Skammstöfun = | Mynd = | Stofnað = 2016 | Aðsetur = [[Ísafjarðarbær]] }} '''Íþróttafélagið Vestri''' er fjölgreina íþróttafélag í Ísafjarðarbæ. Það heldur úti deildum í akstri, blaki, hjólreiðum, knattspyrnu, körfuknattleik og sundi. Félagið var stofnað 15. janúar 2016 með sameiningu blakfélagsins Skellur, BÍ/Bolungarvíkur, Körfuknattleiksfélags Ísafjarðar og sundfélagsins Vestra.<ref>{{cite news|url=http://www.ruv.is/frett/vestri-nytt-ithrottafelag-a-vestfjordum |title=Vestri – nýtt íþróttafélag á Vestfjörðum |author=Halla Ólafsdóttir |work=[[RÚV]] |date=15. janúar 2016 |accessdate=7. ágúst 2017}}</ref> ==Knattspyrnudeild== {{fyrir|meistaraflokk karla|Vestri (knattspyrna karla)}} {{fyrir|meistaraflokk kvenna|Vestri (knattspyrna kvenna)}} Boltafélag Ísafjarðar (stofnað árið 1986) og knattspyrnudeild [[Ungmennafélag Bolungarvíkur|Ungmennafélags Bolungarvíkur]] voru áður með samstarfsverkefni sem kallaðist '''BÍ/Bolungarvík''' sem starfaði frá 2006 þar til þau sameinuðust sem knattspyrnudeild Vestri.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.umfi.is/media/bcsptdez/go-ngubo-k-umfi-2022-compressed.pdf|titill=Sambandsaðilar UMFÍ á Vestfjörðum|útgefandi=Göngubók UMFÍ|ár=2022|bls=42}}</ref> Árið 2025 vann deildin sinn fyrsta stóra titil er hún vann [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu]]. ==Körfuknattleiksdeild== {{fyrir|meistaraflokk karla|Vestri (körfuknattleikur karla)}} {{fyrir|meistaraflokk kvenna|Vestri (körfuknattleikur kvenna)}} Körfuknattleiksdeild Vestra var stofnuð árið 1965 sem '''Körfuknattleiksfélag Ísafjarðar'''. == Tilvísanir == {{reflist}} ==Tenglar== *[https://www.vestri.is/ Vestri.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{s|2016}} [[Flokkur:Íþróttafélög á Ísafirði]] [[Flokkur:Íslensk blakfélög]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög]] [[Flokkur:Íslensk sundfélög]] jjn4b2ytbh5ece8x7by7n7i68dgwmu4 0 140152 1976655 1976642 2026-08-27T13:12:16Z Akigka 183 1976655 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Suharto | búseta = | mynd = President Suharto, 1993.jpg | myndastærð = 250px | myndatexti1 = Suharto árið 1993. | titill= Forseti Indónesíu | stjórnartíð_start = [[27. mars]] [[1967]] | stjórnartíð_end = [[21. maí]] [[1998]] | vara_forseti = {{Collapsible list|title = Listi|1=[[Hamengkubuwono 9.]] (1973–1978)<br>[[Adam Malik]]<br>(1978–1983)<br>[[Umar Wirahadikusumah]] (1983–1988)<br>[[Sudharmono]] (1988–1993)<br>[[Try Sutrisno]] (1993–1998)<br>[[B. J. Habibie]] (1998) }} | forveri = [[Sukarno]] | eftirmaður = [[B. J. Habibie]] | fæðingarnafn = | fæddur = [[8. júní]] [[1921]] | fæðingarstaður = [[Kemusuk]], [[Hollensku Austur-Indíur|hollensku Austur-Indíum]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2008|1|27|1921|8|6}} | dánarstaður = [[Jakarta]], [[Indónesía|Indónesíu]] | orsök_dauða = | stjórnmálaflokkur = [[Golkar]] | þekktur_fyrir = | starf = Herforingi, stjórnmálamaður | laun = | trú = | maki = Siti Hartinah (g. 1947–1996) | börn = Siti Hardiyanti Rukmana (Tutut), Sigit Harjojudanto, Bambang Trihatmodjo, Siti Hediati Hariyadi (Titiek), Hutomo Mandala Putra (Tommy), Siti Hutami Endang Adiningsih | foreldrar = | heimasíða = | niðurmál = | hæð = | þyngd = |undirskrift = Suharto signature.svg }} '''Suharto''' (einnig ritað '''Soeharto''' eða umritað '''Muhammad Soeharto''' á [[Javíska|javísku]]) (8. júní 1921 – 27. janúar 2008) var annar forseti [[Indónesía|Indónesíu]]. Hann gegndi því embætti í 31 ár eftir að hafa steypt [[Sukarno]] af stóli árið 1967 þar til hann sagði af sér árið 1998. Suharto fæddist í smáþorpinu Kemusuk nærri borginni Yogykarta á tíma [[Holland|hollenskra]] nýlenduyfirráða í Indónesíu.<ref>{{cite book|authors=Soeharto, as related to G. Dwipayana and Ramadhan K.H.|date=1989|title=Soeharto: Pikiran, ucapan dan tindakan saya: otobiografi|trans-title=Soeharto: My thoughts, words and deeds: an autobiography|publisher=PT Citra Lamtoro Gung Persada|place=Jakarta}}</ref> Hann ólst upp við fátæklegar aðstæður. Foreldrar hans skildu stuttu eftir að hann fæddist og hann var sendur á milli ýmissa fósturforeldra mestan hluta barnæsku sinnar. Á meðan á hernámi [[Japanska keisaradæmið|Japana]] stóð í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]] gekk Suharto í varnarlið Indónesíumanna undir stjórn Japana. Í sjálfstæðisbaráttu Indónesíumanna gekk Suharto í hinn nýstofnaða [[Indónesíuher]]. Eftir sjálfstæði Indónesíu varð Suharto yfirhershöfðingi. Hermenn undir stjórn Suhartos kváðu þann 30. september 1965 niður valdaránstilraun af hálfu indónesíska kommúnistaflokksins.<ref>Friend, Theodore (2003). ''Indonesian Destinies''. The Belknap Press of Harvard University Press, bls. 107–109; Chris Hilton (höfundur og leikstjóri) (2001). ''Shadowplay'' (sjónvarpsheimildarmynd). Vagabond Films and Hilton Cordell Productions.; Ricklefs, M.C. (1991). ''A History of Modern Indonesia since c. 1300''. 2nd Edition. Stanford: Stanford University Press, bls. 280–283, 284, 287–290</ref> Herinn stóð síðan fyrir andkommúnískum hreinsunum sem [[Central Intelligence Agency|bandaríska leyniþjónustan]] lýsti sem „einu versta fjöldamorði tuttugustu aldarinnar“.<ref>Mark Aarons (2007). "[https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&lpg=PA80&pg=PA69#v=onepage&q&f=false Justice Betrayed: Post-1945 Responses to Genocide]." In David A. Blumenthal and Timothy L. H. McCormack (eds). ''[http://www.brill.com/legacy-nuremberg-civilising-influence-or-institutionalised-vengeance The Legacy of Nuremberg: Civilising Influence or Institutionalised Vengeance? (International Humanitarian Law).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160105053952/http://www.brill.com/legacy-nuremberg-civilising-influence-or-institutionalised-vengeance |date=2016-01-05 }}'' [[Martinus Nijhoff Publishers]]. p.&nbsp;[https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&pg=PA81 81].</ref> Í kjölfarið hrifsaði Suharto til sín völd frá fyrsta forseta Indónesíu, [[Sukarno]]. Hann gerðist bráðabirgðaforseti árið 1967 og var kjörinn forseti næsta ár. Hann stóð fyrir samfélagsherferð sem kölluð var „af-Sukarnovæðing“ til þess að má út orðspor forvera síns. Stuðningur við stjórn Suhartos var mikill á áttunda og níunda áratugnum. Á tíunda áratugnum ollu alræðistilburðir og spilling ríkisstjórnarinnar<ref>{{cite news |last=Ignatius |first=Adi |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1660967,00.html?iid=sphere-inline-sidebar |title=Mulls Indonesia Court Ruling |work=Time |date=11 September 2007 |accessdate=9 August 2009 |archive-date=22 mars 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322050757/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1660967,00.html?iid=sphere-inline-sidebar |url-status=dead }}; Haskin, Colin, [https://www.theglobeandmail.com/news/world/article663945.ece "Suharto dead at 86"]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, ''The Globe and Mail'', 27 January 2008</ref> óánægju og [[Fjármálakreppan í Asíu|efnahagskreppa árið 1997]] leiddi til mikilla óeirða og afsagnar Suhartos árið 1998. Suharto lést árið 2008 og fékk ríkisútför. Deilt er um 31 árs valdatíð Suhartos bæði í Indónesíu og erlendis. Á valdatíð sinni byggði Suharto upp sterka, miðstýrða herstjórn. Geta hans til að viðhalda stöðugleika í hinni stóru og fjölbreyttu Indónesíu ásamt andkommúnískum sjónarmiðum sínum gerði honum kleift að stofna til efnahags- og hernaðarbandalaga við vesturveldin í [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]]. Mestalla forsetatíð hans var mikill hagvöxtur í Indónesíu og hröð iðnvæðing<ref> Miguel, Edward; Paul Gertler; David I. Levine (January 2005). [https://www.smh.com.au/news/world/no-end-to-ambition/2008/01/27/1201368944638.html Does Social Capital Promote Industrialization? Evidence from a Rapid Industrializer]. Econometrics Software Laboratory, University of California, Berkeley.</ref> Indónesísk stjórnvöld lýstu Suharto formlega þjóðhetju þann 10. nóvember 2025.<ref>{{cite news|title= Indonesia names ex-dictator Suharto a 'national hero'|url= https://www.bbc.com/news/articles/cn40p2vwyn7o|work=BBC News|date=10 November 2025|last=Head|first=Jonathan|access-date=10 November 2025}}</ref> Samkvæmt spillingarvísitölu [[Transparency International]] er Suharto spilltasti leiðtogi nútímasögunnar og dró sér um 15–35 milljarða Bandaríkjadollara úr ríkissjóði á valdatíð sinni.<ref name="BBC_20040325">{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3567745.stm | title=Suharto tops corruption rankings |publisher=BBC News | date= 25 March 2004 | accessdate=4 February 2006}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla| titill=Forseti Indónesíu| frá=[[27. mars]] [[1967]]| til=[[21. maí]] [[1998]]| fyrir=[[Sukarno]]| eftir=[[B. J. Habibie]]| }} {{Töfluendir}} {{Forsetar Indónesíu}} {{fde|1921|2008|Suharto}} [[Flokkur:Forsetar Indónesíu]] [[Flokkur:Aðalritarar Samtaka hlutlausra ríkja]] so3kyw2vu6gbm5b9jv614b0k8itcdnh 0 143055 1976733 1861386 2026-08-28T00:11:05Z Juan carlos perez rodriguez 80100 1976733 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Anatoly Karpov 2017 april.jpg|thumb|Anatoly Karpov (mynd tekin árið 2017)]] '''Anatolíj Jevgenjevítsj Karpov''' (f. [[23. maí]] [[1951]]) er [[Rússland|rússneskur]] stórmeistari í [[skák]] og fyrrum heimsmeistari. Anatolíj Karpov varð heimsmeistari [[1975]] aðeins 24 ára gamall, þegar [[Bobby Fischer]] neitaði að verja heimsmeistaratitil sem hann vann í [[Reykjavík]] þremur árum áður. Karpov hélt heimsmeistaratitli sínum frá [[1975]] til [[1985]] en var þá sigraður af [[Garry Kasparov]]. Árin [[1984]] til [[1990]] háðu Karpov og Kasparov 5 einvígi um heimsmeistaratitilinn. == Tengill == * [http://taflfelag.is/anatoly-karpov-til-islands/ Anatoly Karpov til Íslands ] == Virðing <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Anatolíj Karpov mótið]</ref> == Anatolíj Karpov-mótið (eða Poikovsky-mótið) er virðulegt árlegt skákmót sem haldið er í rússneska bænum Poikovsky. Mótið er einstakt í skákheiminum þar sem það heiðrar tólfta heimsmeistarann-á meðan hann er enn á lífi! Teflt er samkæmt allir-við-alla-fyrirkomulagi og tíu stórmeistarar taka þátt. {|class="wikitable" ! # !! Ár !! Sigurvegari/ar |- | I || 2000 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] |- | II || 2001 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] |- | III || 2002 || {{USA}} [[Alexander Onischuk]] |- | IV || 2003 || {{FRA}} [[Joël Lautier]] /// {{RUS}} [[Peter Svidler]] |- | V || 2004 || {{RUS}} [[Sergei Rublevsky]] /// {{RUS}} [[Alexander Grischuk]] |- | VI || 2005 || {{FRA}} [[Étienne Bacrot]] /// {{MDA}} [[Victor Bologan]] |- | VII || 2006 || {{ESP}} [[Alexei Shirov]] |- | VIII || 2007 || {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | IX || 2008 || {{AZE}} [[Vugar Gashimov]] /// {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] /// {{RUS}} [[Sergei Rublevsky]] /// {{ESP}} [[Alexei Shirov]] |- | X || 2009 || {{ROU}} [[Alexander Motylev]] |- | XI || 2010 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] /// {{RUS}} [[Sergey Karjakin]] |- | XII || 2011 || {{FRA}} [[Étienne Bacrot]] /// {{RUS}} [[Sergey Karjakin]] |- | XIII || 2012 || {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | XIV || 2013 || {{UKR}} [[Pavel Eljanov]] |- | XV || 2014 || {{RUS}} [[Alexander Morozevich]] |- | XVI || 2015 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] /// {{UKR}} [[Anton Korobov]] |- | XVII || 2016 || {{UKR}} [[Anton Korobov]] |- | XVIII || 2017 || {{RUS}} [[Evgeniy Najer]] /// {{ISR}} [[Emil Sutovsky]] |- | XIX || 2018 || {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | XX || 2019 || {{RUS}} [[Vladislav Artemiev]] /// {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | XXI || 2022 || {{HUN}} [[Sanan Sjugirov]] |- | XXII || 2025 || {{IRN}} [[Amin Tabatabaei]] |- | XXIII || 2026 || {{BLR}} [[Denis Lazavik]] |- |} == Tilvísanir == {{fe|1951|Karpov, Anatoly}} {{stubbur|æviágrip|skák}} {{DEFAULTSORT:Karpov, Anatolíj}} [[Flokkur:Sovéskir skákmenn]] [[Flokkur:Rússneskir skákmenn|Karpov, Anatoly]] [[Flokkur:Rússneskir stjórnmálamenn]] ag3pqggx1qdfnuj0l1vkkyw3228mqz9 1976734 1976733 2026-08-28T00:13:36Z Juan carlos perez rodriguez 80100 /* Tilvísanir */ 1976734 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Anatoly Karpov 2017 april.jpg|thumb|Anatoly Karpov (mynd tekin árið 2017)]] '''Anatolíj Jevgenjevítsj Karpov''' (f. [[23. maí]] [[1951]]) er [[Rússland|rússneskur]] stórmeistari í [[skák]] og fyrrum heimsmeistari. Anatolíj Karpov varð heimsmeistari [[1975]] aðeins 24 ára gamall, þegar [[Bobby Fischer]] neitaði að verja heimsmeistaratitil sem hann vann í [[Reykjavík]] þremur árum áður. Karpov hélt heimsmeistaratitli sínum frá [[1975]] til [[1985]] en var þá sigraður af [[Garry Kasparov]]. Árin [[1984]] til [[1990]] háðu Karpov og Kasparov 5 einvígi um heimsmeistaratitilinn. == Tengill == * [http://taflfelag.is/anatoly-karpov-til-islands/ Anatoly Karpov til Íslands ] == Virðing <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Anatolíj Karpov mótið]</ref> == Anatolíj Karpov-mótið (eða Poikovsky-mótið) er virðulegt árlegt skákmót sem haldið er í rússneska bænum Poikovsky. Mótið er einstakt í skákheiminum þar sem það heiðrar tólfta heimsmeistarann-á meðan hann er enn á lífi! Teflt er samkæmt allir-við-alla-fyrirkomulagi og tíu stórmeistarar taka þátt. {|class="wikitable" ! # !! Ár !! Sigurvegari/ar |- | I || 2000 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] |- | II || 2001 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] |- | III || 2002 || {{USA}} [[Alexander Onischuk]] |- | IV || 2003 || {{FRA}} [[Joël Lautier]] /// {{RUS}} [[Peter Svidler]] |- | V || 2004 || {{RUS}} [[Sergei Rublevsky]] /// {{RUS}} [[Alexander Grischuk]] |- | VI || 2005 || {{FRA}} [[Étienne Bacrot]] /// {{MDA}} [[Victor Bologan]] |- | VII || 2006 || {{ESP}} [[Alexei Shirov]] |- | VIII || 2007 || {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | IX || 2008 || {{AZE}} [[Vugar Gashimov]] /// {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] /// {{RUS}} [[Sergei Rublevsky]] /// {{ESP}} [[Alexei Shirov]] |- | X || 2009 || {{ROU}} [[Alexander Motylev]] |- | XI || 2010 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] /// {{RUS}} [[Sergey Karjakin]] |- | XII || 2011 || {{FRA}} [[Étienne Bacrot]] /// {{RUS}} [[Sergey Karjakin]] |- | XIII || 2012 || {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | XIV || 2013 || {{UKR}} [[Pavel Eljanov]] |- | XV || 2014 || {{RUS}} [[Alexander Morozevich]] |- | XVI || 2015 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] /// {{UKR}} [[Anton Korobov]] |- | XVII || 2016 || {{UKR}} [[Anton Korobov]] |- | XVIII || 2017 || {{RUS}} [[Evgeniy Najer]] /// {{ISR}} [[Emil Sutovsky]] |- | XIX || 2018 || {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | XX || 2019 || {{RUS}} [[Vladislav Artemiev]] /// {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | XXI || 2022 || {{HUN}} [[Sanan Sjugirov]] |- | XXII || 2025 || {{IRN}} [[Amin Tabatabaei]] |- | XXIII || 2026 || {{BLR}} [[Denis Lazavik]] |- |} == Tilvísanir == {{fe|1951|Karpov, Anatoly}} {{stubbur|æviágrip|skák}} {{DEFAULTSORT:Karpov, Anatolíj}} [[Flokkur:Sovéskir skákmenn]] [[Flokkur:Rússneskir skákmenn|Karpov, Anatoly]] [[Flokkur:Rússneskir stjórnmálamenn]] rpq2hlutrxvc5os5uhcsbd1psnie339 1976735 1976734 2026-08-28T00:14:23Z Juan carlos perez rodriguez 80100 /* Tilvísanir */ 1976735 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Anatoly Karpov 2017 april.jpg|thumb|Anatoly Karpov (mynd tekin árið 2017)]] '''Anatolíj Jevgenjevítsj Karpov''' (f. [[23. maí]] [[1951]]) er [[Rússland|rússneskur]] stórmeistari í [[skák]] og fyrrum heimsmeistari. Anatolíj Karpov varð heimsmeistari [[1975]] aðeins 24 ára gamall, þegar [[Bobby Fischer]] neitaði að verja heimsmeistaratitil sem hann vann í [[Reykjavík]] þremur árum áður. Karpov hélt heimsmeistaratitli sínum frá [[1975]] til [[1985]] en var þá sigraður af [[Garry Kasparov]]. Árin [[1984]] til [[1990]] háðu Karpov og Kasparov 5 einvígi um heimsmeistaratitilinn. == Tengill == * [http://taflfelag.is/anatoly-karpov-til-islands/ Anatoly Karpov til Íslands ] == Virðing <ref>[https://www.chessfocus.com/tournament-series/Poikovsky-Karpov Anatolíj Karpov mótið]</ref> == Anatolíj Karpov-mótið (eða Poikovsky-mótið) er virðulegt árlegt skákmót sem haldið er í rússneska bænum Poikovsky. Mótið er einstakt í skákheiminum þar sem það heiðrar tólfta heimsmeistarann-á meðan hann er enn á lífi! Teflt er samkæmt allir-við-alla-fyrirkomulagi og tíu stórmeistarar taka þátt. {|class="wikitable" ! # !! Ár !! Sigurvegari/ar |- | I || 2000 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] |- | II || 2001 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] |- | III || 2002 || {{USA}} [[Alexander Onischuk]] |- | IV || 2003 || {{FRA}} [[Joël Lautier]] /// {{RUS}} [[Peter Svidler]] |- | V || 2004 || {{RUS}} [[Sergei Rublevsky]] /// {{RUS}} [[Alexander Grischuk]] |- | VI || 2005 || {{FRA}} [[Étienne Bacrot]] /// {{MDA}} [[Victor Bologan]] |- | VII || 2006 || {{ESP}} [[Alexei Shirov]] |- | VIII || 2007 || {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | IX || 2008 || {{AZE}} [[Vugar Gashimov]] /// {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] /// {{RUS}} [[Sergei Rublevsky]] /// {{ESP}} [[Alexei Shirov]] |- | X || 2009 || {{ROU}} [[Alexander Motylev]] |- | XI || 2010 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] /// {{RUS}} [[Sergey Karjakin]] |- | XII || 2011 || {{FRA}} [[Étienne Bacrot]] /// {{RUS}} [[Sergey Karjakin]] |- | XIII || 2012 || {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | XIV || 2013 || {{UKR}} [[Pavel Eljanov]] |- | XV || 2014 || {{RUS}} [[Alexander Morozevich]] |- | XVI || 2015 || {{MDA}} [[Victor Bologan]] /// {{UKR}} [[Anton Korobov]] |- | XVII || 2016 || {{UKR}} [[Anton Korobov]] |- | XVIII || 2017 || {{RUS}} [[Evgeniy Najer]] /// {{ISR}} [[Emil Sutovsky]] |- | XIX || 2018 || {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | XX || 2019 || {{RUS}} [[Vladislav Artemiev]] /// {{RUS}} [[Dmitry Jakovenko]] |- | XXI || 2022 || {{HUN}} [[Sanan Sjugirov]] |- | XXII || 2025 || {{IRN}} [[Amin Tabatabaei]] |- | XXIII || 2026 || {{BLR}} [[Denis Lazavik]] |- |} == Tilvísanir == {{fe|1951|Karpov, Anatoly}} {{stubbur|æviágrip|skák}} {{DEFAULTSORT:Karpov, Anatolíj}} [[Flokkur:Sovéskir skákmenn]] [[Flokkur:Rússneskir skákmenn|Karpov, Anatoly]] [[Flokkur:Rússneskir stjórnmálamenn]] 5g3gfioh19hkpum8nejgwujg15yevfz 1976763 1976735 2026-08-28T09:32:01Z Berserkur 10188 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/Juan carlos perez rodriguez|Juan carlos perez rodriguez]] ([[User talk:Juan carlos perez rodriguez|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] 1861386 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Anatoly Karpov 2017 april.jpg|thumb|Anatoly Karpov (mynd tekin árið 2017)]] '''Anatolíj Jevgenjevítsj Karpov''' (f. [[23. maí]] [[1951]]) er [[Rússland|rússneskur]] stórmeistari í [[skák]] og fyrrum heimsmeistari. Anatolíj Karpov varð heimsmeistari [[1975]] aðeins 24 ára gamall, þegar [[Bobby Fischer]] neitaði að verja heimsmeistaratitil sem hann vann í [[Reykjavík]] þremur árum áður. Karpov hélt heimsmeistaratitli sínum frá [[1975]] til [[1985]] en var þá sigraður af [[Garry Kasparov]]. Árin [[1984]] til [[1990]] háðu Karpov og Kasparov 5 einvígi um heimsmeistaratitilinn. == Tengill == * [http://taflfelag.is/anatoly-karpov-til-islands/ Anatoly Karpov til Íslands ] {{fe|1951|Karpov, Anatoly}} {{stubbur|æviágrip|skák}} {{DEFAULTSORT:Karpov, Anatolíj}} [[Flokkur:Sovéskir skákmenn]] [[Flokkur:Rússneskir skákmenn|Karpov, Anatoly]] [[Flokkur:Rússneskir stjórnmálamenn]] 3d521wpnjibhtvmnwdh1crnncjxmtqy 10 143582 1976759 1973600 2026-08-28T09:27:25Z TKSnaevarr 53243 1976759 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Einvaldar Noregs | title = [[Listi yfir Noregskonunga|Einvaldar]] [[Noregur|Noregs]] | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | groupstyle = line-height:1.1em; | liststyle = background:transparent; | group1 = Ætt Haraldar hárfagra og Hlaðajarlar | list1 = {{Navbox|child | groupstyle=font-size:80%; font-weight:normal; | group1 =872–1184 | list1 = * [[Haraldur hárfagri]] * [[Eiríkur blóðöx]] * [[Hákon góði]] * [[Haraldur gráfeldur]] * ''[[Haraldur blátönn]]'' & ''[[Hákon Sigurðarson Hlaðajarl]]'' * [[Ólafur Tryggvason]] * ''[[Sveinn tjúguskegg]]'' & ''[[Eiríkur Hákonarson]]'' & ''[[Sveinn Hákonarson]]'' * [[Ólafur digri]] * ''[[Knútur ríki]]'' & ''[[Hákon Eiríksson]]'' & ''[[Sveinn Knútsson]]'' (''[[Ælfgifa]]'') * [[Magnús góði]] * [[Haraldur harðráði]] * [[Magnús Haraldsson (konungur)|Magnús 2.]] * [[Ólafur kyrri]] * [[Hákon Magnússon Þórisfóstri]] * [[Magnús berfættur]] * [[Ólafur Magnússon (konungur)|Ólafur Magnússon]] * [[Eysteinn Magnússon (konungur)|Eysteinn Magnússon]] * [[Sigurður Jórsalafari]] * [[Haraldur gilli]] * [[Magnús blindi]] * [[Sigurður munnur]] * [[Ingi krypplingur]] * [[Eysteinn Haraldsson (konungur)|Eysteinn Haraldsson]] * ([[Magnús Haraldsson (1135)|Magnús Haraldsson]]) * [[Hákon herðabreiður]] * [[Magnús Erlingsson (konungur)|Magnús Erlingsson]] }} | group2 = Ætt Sverris konungs | list2 = * {{Navbox|child | groupstyle=font-size:80%; font-weight:normal; | group1 =1177–1387 | list1 = * [[Sverrir Sigurðsson (konungur)|Sverrir Sigurðsson]] * [[Hákon Sverrisson]] * ([[Guttormur Sigurðsson]]) * [[Ingi Bárðarson]] * [[Hákon gamli]] * ([[Hákon ungi]]) * [[Magnús lagabætir]] * [[Eiríkur Magnússon prestahatari]] * [[Hákon háleggur]] * [[Magnús Eiríksson smek]] * [[Hákon 6. Magnússon]] * [[Ólafur 4. Hákonarson]] }} | group3 = [[Kalmarsambandið]] | list3 = * {{Navbox|child | groupstyle=font-size:80%; font-weight:normal; | group1 =1387–1450 | list1 = * [[Margrét Valdimarsdóttir mikla]] * [[Eiríkur af Pommern]] * [[Kristófer af Bæjaralandi]] * ''[[Karl Knútsson Bonde]]'' }} | group4 = [[Dansk-norska ríkið|Konungssamband við Danmörku]] | list4 = * {{Navbox|child | groupstyle=font-size:80%; font-weight:normal; | group1 =1450–1814 | list1 = * [[Kristján 1.]] * [[Hans Danakonungur|Hans]] * [[Kristján 2.]] * [[Friðrik 1. Danakonungur|Friðrik 1.]] * Konungslaust tímabil * [[Kristján 3.]] * [[Friðrik 2. Danakonungur|Friðrik 2.]] * [[Kristján 4.]] * [[Friðrik 3. Danakonungur|Friðrik 3.]] * [[Kristján 5.]] * [[Friðrik 4. Danakonungur|Friðrik 4.]] * [[Kristján 6.]] * [[Friðrik 5. Danakonungur|Friðrik 5.]] * [[Kristján 7.]] * [[Friðrik 6. Danakonungur|Friðrik 6.]] }} | group5 = Noregur sjálfstæður | list5 = * {{Navbox|child | groupstyle=font-size:80%; font-weight:normal; | group1 =1814 | list1 = * [[Kristján 8.|Kristján Friðrik]] }} | group6 = [[Sænsk-norska sambandið|Konungssamband við Svíþjóð]] | list6 = * {{Navbox|child | groupstyle=font-size:80%; font-weight:normal; | group1 =1814–1905 | list1 = * [[Karl 13.|Karl 2.]] * [[Karl 14. Jóhann|Karl 3.]] * [[Óskar 1. Svíakonungur|Óskar 1.]] * [[Karl 15.|Karl 4.]] * [[Óskar 2. Svíakonungur|Óskar 2.]] }} | group7 = Noregur sjálfstæður ([[Lukkuborgarætt]]) | list7 = * {{Navbox|child | groupstyle=font-size:80%; font-weight:normal; | group1 =1905– | list1 = * [[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon 7.]] * [[Ólafur 5.]] * [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldur 5.]] * [[Hákon 8.]] }} }}<noinclude> [[Flokkur:Þemasnið]] </noinclude> kxx2q0rhgweudlzu7sire5dcp4db9x8 0 145253 1976681 1905866 2026-08-27T14:32:26Z Berserkur 10188 1976681 wikitext text/x-wiki '''Millilending''' er önnur hljómplata [[Megas]]ar, gefin út árið [[1975]]. Platan var endurútgefin [[2002]]. Upptökur fóru fram í Hljóðrita Hf, Hafnarfirði. Meðlimir úr hljómsveitinni Júdas sáu um undirspil. Demant gaf út. == Lagalisti == ===Hlið A=== *Jónas Ólafur Jóhannesson frá Hriflu *Súlnareki *Ég hef ekki tölu *Erfðaskrá *Ég á mig sjálf (söngurinn hennar Diddu) ===Hlið B=== *Ragnheiður biskupsdóttir *Sennilega það síðasta (sem víkingurinn mælti um & eftir fráfall sitt) *Fjögurmilljóndollara&níutíu&níusenta) mannúðarmálfræði *Silfurskotturnar hafa sungið fyrir mig == Hljóðfæraleikur == *Magnús Kjartansson: Píanó, orgel og ARP synthesizer *Vignir Bergmann: Hljómgítar og rafmagnsgítar *Finnbogi Kjartansson: Bassi *Hrólfur Gunnarsson: Trommur og tambúrín (Ofangreindir hljóðfæraleikarar úr hljómsveitinni Júdas) *Kristján Möndull: Hjómgítar *Magnús Eiríksson: Munnharpa *Rúnar Georgsson: Þverflauta *Kristinn Sigmarsson og Snæbjörn Jónsson: Trompetar *Reynir Sigurðsson: Víbrafónn og pákur *Jónas R. Jónasson: Sírena *Megas: Söngur *Ljósmynd á framhlið umslags: Árni Páll *Ljósmynd á bakhlið: Björgvin Pálsson *Lög og textar og allar útsetningar: Megas Gratias maximas agimus: Jónasi R., Tony Cook og Óttari Felix [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1975]] [[Flokkur:Megas]] cmyc6ryi7saeqdrgyycbuuzbur5yvh7 0 145268 1976682 1976520 2026-08-27T14:33:17Z Berserkur 10188 1976682 wikitext text/x-wiki '''Fram og aftur blindgötuna''' er þriðja hljómplata [[Megas]]ar, gefin út árið [[1976]]. Platan var endurútgefin 1995 og 2002. Upptökur fóru fram í Hljóðrita Hf í júlí 1976. Upptökumaður var Tony Cook. == Lagalisti == Lög og textar: Megas (nema annað komi fram) Hlið A *Sút fló í brjóstið inn *Ekki sýnd en aðeins gefin veiðin *Napóleon Bekk (upprunalegur texti: Kristinn Einarsson) *Vinaminni *Jólanáttburður Hlið B *Gamla gasstöðin við Hlemm *Skírnin *Í speglasalinn *Enn (að minnsta kosti) == Hljóðfæraleikur == *Megas: Söngur (í öllum lögum), munnharpa (í Napóleon Bekk) *Sigurður Karlsson: Trommur (í öllum lögum nema Jólanáttburður), marimba (í Jólanáttburður og Í speglasalinn), conga (í Ekki sýnd en aðeins gefin veiðin og Jólanáttburður), tambúrín (í Jólanáttburður og Skírnin), maracas (í Gamla gasstöðin við Hlemm og Í speglasalinn) *Þorsteinn Magnússon: Rafmagnsgítar og hljómgítar *Birgir Guðmundsson: Rafmagnsgítar og hljómgítar *Pálmi Gunnarsson: Bassi (í öllum lögum), tambúrín (í Í speglasalinn), tambúrín og conga(í Sút fló í brjóstið inn) *Lárus H. Grímsson: Píanó (í Sút fló í brjóstið inn, Ekki sýnd en aðeins gefin veiðin, Napóleon Bekk, Vinaminni og Í speglasalinn), orgel (í Vinaminni, Gamla gasstöðin við Hlemm og Í speglasalinn), flauta (í Jólanáttburður og Enn (að minnsta kosti)) *Aagot Óskarsdóttir: Píanó (í Enn (að minnsta kosti)) *Þorleifur Gíslason: Saxófónn (í Ekki sýnd en aðeins gefin veiðin og Vinaminni) *Hönnun umslags: Megas og Hrím hf *Ljósmyndir: Ragnar Th. Sigurðsson *Upptökumaður: Tony Cook *Hljóðblöndun: Pálmi Gunnarsson, Sigurður Karlsson, Megas og Tony Cook Platan var upprunalega gefin út af Hrím hf. [[Flokkur:Megas]] [[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]] [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1976]] fh0h1kbe3wk6hwf97rovux5dsax9qqc 0 146597 1976646 1976623 2026-08-27T12:30:28Z MyraMidnight 41218 Ekki viss um að ættkvíslinn kallist kíví 1976646 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Tokoeka kívífugl | image = Tokoeka.jpg | image_width = 250px | image_caption = Kívífugl (''Apteryx australis'') | status = VU | status_system = IUCN3.1 | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Snípustrútar]] (''Apterygiformes'') | familia = (''Apterygidae'') | genus = (''Apteryx'') | species = '''''A. australis''''' | binomial = ''Apteryx australis'' | binomial_authority = [[George Shaw|Shaw]], 1813 | subspecies = ''A. a. australis''<br> ''A. a. lawryi'' }} '''Tokoeka kívífugl''' ([[fræðiheiti]]: ''Apteryx australis'') er tegund af dökkbrúnum [[Kíví (fugl)|kívífuglum]] frá [[Nýja-Sjáland|Nýja-Sjálandi]], eða nánar tiltekið Haast fjallgarðinum. Eins og allir kívífuglar þá eru þeir næturdýr og ófleygir, og til eru þrjú afbrigði af tokoeka sem eru allar í útrýmingarhættu: Haast, Fiordland og Rakiura.<ref>Hanzak, J. (1971). ''Stóra fuglabók Fjölva'' ([[Friðrik Sigurbjörnsson]] þýddi). [[Fjölvi (Útgáfuforlag)|Fjölvi]].</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=68201|titill=Af hverju er kívífuglinn í útrýmingarhættu|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=25. nóvember|ár=2014|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}</ref><ref name=":0">{{Vefheimild|url=https://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/birds/birds-a-z/kiwi/tokoeka/|titill=Tokoeka|útgefandi=Náttúruverndardeild Nýja-Sjálands|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026|tungumál=enska}}</ref> Á [[Maóríska|maórísku]] þýðir ''tokoeka'' „weka með göngustaf“, en [[weka]] er önnur tegund af ófleygum fuglum þar í landi.<ref name=":0" /> == Heimildaskrá == {{reflist}} {{commonscat|Apteryx australis|kívífuglum}} {{Wikilífverur|Apteryx australis|kívífuglum}} [[Flokkur:Snípustrútar]] {{stubbur}} bw5tkdqftar98tfg9s2fu1etr1cdixx 0 153762 1976715 1932183 2026-08-27T19:26:14Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976715 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Svanborg Rannveig Jónsdóttir | búseta = | mynd = Svanborg Rannveig.jpg | myndastærð = 250px | myndatexti = | alt = | fæðingarnafn = | fæðingardagur = 7. febrúar 1953 | fæðingarstaður = Fljót í Skagafirði | dauðadagur = | dauðastaður = | orsök_dauða = | virkur = | þekktur_fyrir = | þekkt_fyrir = | þjóðerni = | starf = Prófessor í listum og skapandi starfi við Menntavísindasvið [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] | titill = | verðlaun = | laun = | trú = | maki = | börn = | foreldrar = | háskóli = | stjórnmálaflokkur = | niðurmál = | hæð = | þyngd = | tilvitnun = | undirskrift = | heimasíða = }} '''Svanborg Rannveig Jónsdóttir''' (f. 7. febrúar 1953) er [[prófessor]] í listum og skapandi starfi við Menntavísindasvið [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. == Einkalíf == Svanborg er fædd í Fljótum í Skagafirði og er næst yngst 10 barna Jóns Einarssonar [[vélstjóri|vélstjóra]] (1917-2010) frá Siglufirði og Önnu Halldórsdóttur saumakonu og húsmóður (1913-1978) frá Ísafirði. Systkini Svanborgar eru Svanfríður (f. 1955) [[hjúkrunarfræðingur]] og hótelrekandi, Einar (1951) bókari, Ólöf Jónsdóttir (1950) bókari, Lovísa (1949) bókari, Gunnar (1947) vélvirkja- og bifvélavirkjameistari, Þórelfur leikskólakennari (1945-2015), Margrét grunnskólakennari (1944), Halldór Friðgeir (1941) vélvirki og Svana bankastarfsmaður og húsmóðir (1939). Svanborg er gift Valdimari Jóhannssyni (1951) [[bóndi|bónda]] og eiga þau fimm börn. Börn þeirra eru Jóhann (1974) vélsmíðameistari, Bryndís (1978) [[kennari|grunnskólakennari]] Anna Sigríður (1981) [[náttúrufræðingur]], Jón Einar (1983) húsasmíðameistari og kennari og Auður Gróa (1990) [[sálfræðingur]].<ref>Svanborg Rannveig Jónsdóttir. [https://uni.hi.is/svanjons/en/um-mig/ About myself]. Sótt 27. ágúst 2019</ref> == Ferill == Svanborg lauk [[landspróf|landsprófi]] frá [[Flensborgarskóli|Flensborg]] í Hafnarfirði, stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn við Sund|Menntaskólanum við Tjörnina]] 1973 og kennaraprófi frá [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraháskóla Íslands]] 1978. Hún lauk diplómu í smíðakennslu við Kennaraháskólann 2001 og MA í menntunarfræðum frá Félagsvísindasvið Háskóla Íslands 2005. Svanborg lauk doktorsnámi í uppeldis- og kennslufræði frá Menntavísindasviði Háskóla Íslands 2011<ref name="ferilskrá">{{vefheimild|url=https://uni.hi.is/svanjons/um-mig/ferilskra/|titill=Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. Ferilskrá|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2019}}</ref> og snerist rannsókn hennar um nýsköpunarkennslu í íslenskum grunnskólum.<ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/visindin/taekifaeri_i_hindrunum Tækifæri í hindrunum]. Sótt 27. ágúst 2019</ref> Heiti ritgerðarinnar er "The location of innovation education in Icelandic compulsory schools"<ref>Skemman. [https://skemman.is/handle/1946/10748 Lokaverkefni (Doktors)].Sótt 31. ágúst 2019.</ref>. == Kennsla == Svanborg starfaði frá hausti 1978 sem grunnskólakennari til 2006. Svanborg innleiddi nýsköpunarmennt<ref>Svanborg R. Jónsdóttir. (2004). [http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm Nýsköpun í grunnskóla. Skapandi skóli í tengslum við raunveruleikann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181042/http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun.</ref> í Gnúpverjaskóla (síðar Brautarholts- og Gnúpverjaskóli og Þjórsárskóli frá 2004) og hefur verið virkur þátttakandi í þróun þess námssviðs á Íslandi. Svanborg var stundakennari við Kennaraháskólann og síðar HÍ Menntavísindasvið frá 2006 til 2011, [[lektor]] frá 2012, [[dósent]] frá 2015 og prófessor 2019. Hún hefur kennt ýmis námskeið í uppeldis- og menntunarfræðum með áherslu á nýsköpun, sköpun og listræna nálgun í námi og kennslu. Hún hefur m.a. kennt á endurmenntunarnámskeiðum fyrir starfandi kennara frá 2003 og verið með kynningar, fræðslu og kennslu um nýsköpunarmennt víða á Íslandi og erlendis fyrir kennara, skólastjórnendur, kennaranema, stjórnmálasamtök, almenning og félagasamtök.<ref name="ferilskrá" /> == Rannsóknir == Rannsóknir Svanborgar hafa einkum snúist um nýsköpunar- og frumkvöðlamennt, skapandi skólastarf, breytingastarf, sameiginlega getu kennara til breytinga, starfstengda sjálfsrýni í kennslu og kennaramenntun (self-study of teaching and teacher education practice S-STTEP) og leiðsögn meistaranema.<ref>Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. [https://uni.hi.is/svanjons/ritaskra/ Ritaskrá]. Sótt 27. ágúst 2019</ref> Svanborg hefur stýrt tveimur rannsóknarhópum RASKA 1 og RASKA 2<ref>Háskóli Íslands. [https://www.hi.is/visindin/hinn_skapandi_thattur_i_nami Hinn skapandi þáttur í námi]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> sem voru starfandi kennarar sem unnu starfendarannsóknir á eigin starfi þar sem athyglinni var beint að sköpun í námi og kennslu. RASKA 1 (RAnnsókn á SKApandi skólastarfi) fór fram árin 2013-2015. Rannsóknin<ref>Svanborg R. Jónsdóttir. (2017).[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1871187117300275 Narratives of creativity: How eight teachers on four school levels integrate creativity into teaching and learning].Thinking Skills and Creativity, 24, 127-139.</ref> náði til þriggja kennara á Menntavísindasviði og fimm íslensku- og stærðfræðikennara í leik-, grunn- og framhaldsskólum. Kennararnir gerðu úttekt á kennslu sinni og skoðuðu hvernig þeir gætu eflt hinn skapandi þátt í framkvæmd skólastarfsins. RASKA2 hópurinn samanstóð af átta list- og verkgreinakennara á þremur skólastigum, grunn-, framhaldsskóla og háskólastigi, sem rýndu í eigin starfshætti til að greina hvernig þeir unnu að því að efla sköpun í námi nemenda sinna. Rannsóknin fór fram árin 2016-2018. === Samstarf í rannsóknum === *Sameiginleg hópleiðsögn meistaranema. Rannsóknir á þróun hópleiðsagnar meistaranema ásamt Karen Rut Gísladóttur og Hafdísi Guðjónsdóttur. Rannsóknirnar eru hluti af stöðugri þróun í starfi kennara í kennaramenntun þar sem beitt er aðferðum starfstengdrar sjálfsrýni (e. self-study) til að skilja þróun kennslunnar og til að bæta leiðsögnina. Nokkrir ritrýndir bókarkaflar og greinar hafa verið birtar um afrakstur rannsóknanna m.a. greinin [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17425964.2015.1013026 ''Using Self-study to develop a third space for collaborative supervision of master´s projects in teacher education''] í tímaritinu Studying Teacher Education: A Journal of Self-Study of Teacher Education Practices, og greinin [https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881?fbclid=IwAR1QrXIaGXI-ThNvwPQIQpDi7uA7Da3GGupCSY7y6kuR8AUqeK-8AUMC1M4 ''Að vinna meistaraprófsverkefni í námssamfélagi nemenda og leiðbeinenda''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181039/https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881%3Ffbclid%3DIwAR1QrXIaGXI-ThNvwPQIQpDi7uA7Da3GGupCSY7y6kuR8AUqeK-8AUMC1M4 |date=2019-08-27 }} í tímaritinu Tímarit um uppeldi og menntun. *''SAM-GETA (CTE – Collective teacher efficacy in a changing world)''. Rannsókn í íslenskum skólum frá 2010 – 2016. Rannsóknin samGETA<ref>[https://skrif.hi.is/samgeta/ SamGETA. Trú kennara á sameiginlegri getu kennarahópsins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827182546/https://skrif.hi.is/samgeta/ |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> gekk út á að skoða hlutverk og getu kennara til að takast á við ný og ómótuð námskrársvið s.s. vísindi og tækni í samfélaginu, menntun til sjálfbærni, nýsköpunarmennt og notkun upplýsingatækni til náms og starfa. *Rannsókn á þróun kennaranámskeiðs um kennslu í skóla án aðgreiningar ásamt Karen Rut Gísladóttur og Hafdísi Guðjónsdóttur. Niðurstöður hafa verið birtar í nokkrum bókarköflum og ritrýndum greinum.<ref>Bank Street Occasional Paper Series. (2015). [https://educate.bankstreet.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://www.google.com/&httpsredir=1&article=1005&context=occasional-paper-series Creating meaningful learning opportunities Online]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> *RASKA 1 og RASKA 2 samstarfsrannsókn kennara í hefðbundnum kennslugreinum á fjórum skólastigum um sköpun í skólastarfi 2013-2015 og list- og verkgreinakennurum 2016-2018. *Rannsókn á þróun NFM á Fljótsdalshéraði með Rósu Gunnarsdóttur, niðurstöður m.a. birtar í bókinni [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 ''The road to independence: Emancipatory pedagogy'']. *''Leikum, lærum, lifum'', á vegum RannUng<ref>[http://menntavisindastofnun.hi.is/rannung RannUng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181047/http://menntavisindastofnun.hi.is/rannung |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref>, starfendarannsókn hóps rannsakenda af Menntavísindaasviði með skólafólki á vettvangi um innleiðingu grunnþátta menntunar. Niðurstöður birtar í bókinni [http://haskolautgafan.hi.is/leikum_laerum_lifum ''Leikum lærum lifum''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181052/http://haskolautgafan.hi.is/leikum_laerum_lifum |date=2019-08-27 }}. *Rannsókn á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt á framhaldsskólastigi í samstarfi við Nýsköpunarmiðstöð, Mennta- og menningarmálaráðuneyti og Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti - skýrsla 2013.<ref>Svanborg R. Jónsdóttir. (2013). [http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf Staða nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar á framhaldsskólastigi á Íslandi og mat á þörf skóla og vinnumarkaðar fyrir fólk með slíka menntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181038/http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf |date=2019-08-27 }}. Nýsköpunarmiðstöð Íslands.</ref> Tvær greinar, 2013<ref>Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Gunnar E. Finnbogason og Jóhanna Karlsdóttir. (2013). [http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf Rætur nýsköpunarog frumkvöðlamenntar í íslenskum námskrám og skólamálaumræðu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. Sérrit 2013 – Fagið og fræðin.</ref> og 2014<ref>Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Jóhanna Karlsdóttir og Gunnar E. Finnbogason. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf Að uppfæra Ísland. Sýn stjórnenda íslenskra framhaldsskóla á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt og framkvæmd námssviðsins í námskrárfræðilegu ljósi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181045/http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun.</ref> voru skrifaðar um grundvöll nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar og niðurstöður rannsóknarinnar í samstarfi við Meyvant Þórólfsson, Gunnar E Finnbogason og Jóhönnu Karlsdóttur. *Þáttaka í rannsókninni ''Vilji og veruleiki''.<ref>Kennaraháskóli Íslands. (2007). [http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125094920/http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf |date=2021-01-25 }}.</ref> Frá 2005-2007 vann rannsóknarhópur við Kennaraháskóla Íslands að rannsókn á námi og kennslu í náttúru-vísindum og tækni í íslenskum skólum. == Félagsstörf og forysta == Svanborg var formaður Ungmennafélags Gnúpverja 1987-89 og tók þátt í starfsemi þjálfunarsamtakanna Jóru um fimm ára bil og sat í stjórn samtakanna í tvö ár. Hún var skólastjóri Gnúpverjaskóla 1991-1992, í stjórn Kennarafélags Suðurlands 1995-1997<ref>Kennarasamband Íslands. (2016). [http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%C3%B3rnir-ks Gamlar stjórnir KS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181039/http://www.ki.is/ks/frettir/9-um-ks/7-gamlar-stj%25C3%25B3rnir-ks |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> og sat í stjórn Félags íslenskra smíðakennara um tveggja ára skeið. Árið 2005 stóð hún að stofnun félags kennara og áhugafólks um nýsköpunarmennt FÍKNF (Félags íslenskra kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt) – nú FLINK (Félag kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt). Hún var formaður félagsins til 2010. Svanborg stóð að stofnun félags doktorsnema við Menntavísindasvið 2007 og var formaður stjórnar frá stofnun til 2010. Svanborg var ritstjóri Netlu (ritrýnt veftímarit um uppeldi og menntun) ásamt Torfa Hjartarsyni og Robert Berman 2012-2014.<ref>Netal. [https://netla.hi.is/?page_id=3996#toggle-id-6 Ritstjórn Netlu frá upphafi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191025002925/http://netla.hi.is/?page_id=3996#toggle-id-6 |date=2019-10-25 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> Hún stóð fyrir stofnun Rannsóknarstofu um skapandi skólastarf (RASK<ref>[http://menntavisindastofnun.hi.is/rask/forsida Rannsóknarstofa um skapandi skólastarf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181051/http://menntavisindastofnun.hi.is/rask/forsida |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref>) á Menntavísindasviði 2012 og hefur stýrt henni síðan. Svanborg hefur mótað og stýrt kjörsviðinu Nýsköpunarmennt og margbreytileiki<ref>Háskóli Íslands. [https://ugla.hi.is/kennsluskra/index.php?tab=skoli&chapter=content&id=39353 Kjörsvið: Nýsköpunarmennt og margbreytileiki].</ref> í Deild menntunar og margbreytileika á Menntavísindasviði og stjórnar þeim námskeiðum sem tilheyra nýsköpunarmennt á því kjörsviði. Svanborg stýrði Evrópuverkefninu ''PEAT-EU'' (Practical Entrepreneurial Assessment Tool for Europe) 2016-2018.<ref>Svanborg Rannveig Jónsdóttir. Prófessor í listum og skapandi starfi. [https://uni.hi.is/svanjons/ Heim]. Sótt 27. ágúst 2019</ref> == Samstarf og þátttaka í alþjóðlegum verkefnum == Svanborg hefur verið í samstarfi við ýmsa aðila í menntun m.a. gegnum Evrópuverkefni. Svanborg tók þátt í Evrópuverkefninu MakEY<ref>[https://makeyproject.wordpress.com/2017/03/06/first-blog-post/ MakEY]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref>. Verkefnið snerist um börn og notkun stafrænna miðla - heimafyrir og í nýsköpunarsmiðjum eða gerverum (e. makerspaces). Menntavísindasvið Háskóla Íslands tók þátt í MakEY<ref>MakEY. [https://makeyproject.eu/projects/iceland/ Iceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181046/https://makeyproject.eu/projects/iceland/ |date=2019-08-27 }}. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> (Makerspaces in the early years: Enhancing digital literacy and creativity). Verkefnið var samstarfsverkefni fjölmargra háskóla og stofnana innan Evrópu og utan, undir forystu Sheffield University í Bretlandi. Nokkrar íslenskar stofnanir tóku þátt í verkefninu ásamt Menntavísindasviði HÍ (HA, Nýsköpunarmiðstöð Íslands og RG Menntaráðgjöf/INNOENT). Svanborg stýrði Evrópuverkefninu''PEAT-EU'' (Practical Entrepreneurial Assessment Tool for Europe) sem snerist um að þróa námsmat í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt. Samstarfsaðilar voru frá Spáni, Wales, Svíþjóð og Íslandi. Verkefnið hófst í október 2016 og lauk í október 2018. Afurðir verkefnisins eru birtar á síðunni Entre Assess.<ref>[http://entreassess.com/ Entre Assess. Erasmus+]. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> Hún var einnig fulltrúi Háskóla Íslands, Menntavísindasviðs í verkefninu ''Find your inner inventor'' (2016-2019) sem var samstarf við pólska og tékkneska háskóla. Svanborg var fulltrúi Menntavísindasviðs í evrópska samstarfsverkefninu ADEPTT<ref>[http://www.foster-inclusion.eu/pdf/ADEPTT_Training_model_EN.pdf ADEPTT TRAINING MODEL eng]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Project Number: 2011-1-ES1-LEO05-36404. Project funded by the European Commission through the Spanish NA, OAPEE. Sótt 31. ágúst 2019.</ref> sem snerist um að þróa [https://leonewel.files.wordpress.com/2013/07/adeptt-guide-version-2.pdf kennslulíkan]/námskeið fyrir kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt. Löndin sem áttu fulltrúa í verkefninu eru: [[Spánn]], [[Portúgal]], Flanders, [[Þýskaland]], [[Wales]], [[Noregur]] og [[Ísland]]. Verkefninu lauk í nóvember 2013. == Námsefni == Svanborg hefur komið að og skrifað námsefni í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt ásamt Rósu Gunnarsdóttur og Erni Daníel Jónssyni: 2007 [https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ ''Tíra – skapandi hugsun, hagnýt nálgun''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181041/https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ |date=2019-08-27 }}, gefin út af Iðnú, Hún var einnig ráðgjafi fyrir þýðingar á útgáfu Námsgagnastofnunar á námsefninu: [https://mms.is/namsefni/nyskopunarmennt-handbok-kennara ''Komdu með í uppfinningaferð: Nýsköpunarmennt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/https://mms.is/namsefni/nyskopunarmennt-handbok-kennara |date=2019-08-27 }} – æfingar'' 2010 og útgáfu Menntamálastofnunar 2018: [https://mms.is/namsefni?title=N%C3%BDsk%C3%B6pun+og+frumkv%C3%B6%C3%B0lafr%C3%A6%C3%B0i+&level=All&category=All&type=All&year=All&sort_by=title&sort_order=ASC&view_as=on ''Næsta stig, Nýsköpun og frumkvöðlafræði fyrir 7-10 bekk og Vertu þinn eigin yfirmaður, Nýsköpun og frumkvöðlafræði fyrir 5-7 bekk'']. Bókin [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 ''The road to independence: Emancipatory pedagogy''] sem Svanborg skrifaði ásamt Rósu Gunnarsdóttur er hugsuð sem kennslubók um eflandi kennslufræði nýsköpunarmenntar, fyrir kennara og aðra áhugasama um námssviðið. == Helstu ritverk == === Doktorsritgerð === Jónsdóttir, S. R. (2011). The location of innovation education in Icelandic compulsory schools. Unpublished Ph.D. thesis. University of Iceland, Reykjavík. === Greinar === *Jónsdóttir, S. R., & Macdonald, A. (2019). [https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/JSBED-08-2018-0251/full/html The feasibility of innovation and entrepreneurial education in middle schools]. Journal of Small Business and Enterprise Development, 26(2), 255-272. *Svanborg R Jónsdóttir, Hafdís Guðjónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2018). [https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705161142/https://ojs.hi.is/tuuom/article/view/2881 |date=2019-07-05 }} Að vinna meistaraprófsverkefni í námssamfélagi nemenda og leiðbeinenda]. Tímarit um uppeldi og menntun. 27(2), 2018, 201−223. *Svanborg R. Jónsdóttir. (2018). [http://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/07.pdfExchanging curriculum ideas for 21st century education: Australian ‘technologies’ and Icelandic ‘innovation education’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181056/http://netla.hi.is/greinar/2018/ryn/07.pdfExchanging/ |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Svanborg R Jónsdóttir. (2017). [https://doi.org/10.1016/j.tsc.2017.02.008 Narratives of creativity: How eight teachers on four school levels integrate creativity into teaching and learning]. Thinking Skills and Creativity, 24, bls 127–139. *Sara M. Ólafsdóttir, & Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). [http://netla.hi.is/greinar/2016/alm/01_alm_arsrit_2016.pdf Nýsköpunarmennt í leikskólastarfi: Hugmyndir barna um hönnun leikskólalóðar]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222205509/http://netla.hi.is/greinar/2016/alm/01_alm_arsrit_2016.pdf |date=2018-12-22 }} Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Jónsdóttir, S. R, Guðjónsdóttir, H. & Gísladóttir, K. R. (2015). Using Self-study to develop a third space for collaborative super vision of master´s projects in teacher education. Studying Teacher Education: A Journal of Self-Study of Teacher Education Practices, 11(1), 32-48. *Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Jóhanna Karlsdóttir og Gunnar E. Finnbogason. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf Að uppfæra Ísland - Sýn stjórnenda íslenskra framhaldsskóla á nýsköpunar- og frumkvöðlamennt og framkvæmd námssviðsins í námskrárfræðilegu ljósi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181045/http://netla.hi.is/greinar/2014/ryn/011.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Svanborg R. Jónsdóttir and Julie Davis. (2014). [http://netla.hi.is/greinar/2014/alm/002.pdf Designing for a childhood focusing on conservation and sustainability: The Lone Pine Child and Family Centre project in Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129014820/https://netla.hi.is/greinar/2014/alm/002.pdf |date=2020-11-29 }}. Ritstýrð grein. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. *Svanborg R. Jónsdóttir, Meyvant Þórólfsson, Gunnar E. Finnbogason og Jóhanna Karlsdóttir. (2013). [http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf Rætur nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar í íslenskum námskrám og skólamálaumræðu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181050/http://netla.hi.is/serrit/2013/fagid_og_fraedin/006.pdf |date=2019-08-27 }}. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun: Sérrit 2013 – Fagið og fræðin. *Hafdís Guðjónsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2012). [http://netla.hi.is/menntakvika2012/008.pdf Háskólakennarar rýna í starf sitt: Þróun framhaldsnámskeiðs í kennaramenntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181047/http://netla.hi.is/menntakvika2012/008.pdf |date=2019-08-27 }}. Ráðstefnurit Netlu – Menntakvika 2012. *Jónsdóttir, S., Page, T., Thorsteinsson, G., & Nicolescu, A. (2008). An investigation into the development of innovation education as a new subject in secondary school education Cognition, Brain, Behavior. An Interdisciplinary Journal, 12(4). *Jónsdóttir, S. R. (2007a). [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/8021/Fyrirmyndarverkefni%20-%20Analysis%20of%20Entrepreneurship.pdf?sequence=1 Analysis of entrepreneurship education in vocational education and training in Iceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230609144314/https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/8021/Fyrirmyndarverkefni%20-%20Analysis%20of%20Entrepreneurship.pdf?sequence=1 |date=2023-06-09 }}. Reykjavík: Leonardo National Agency, Iceland. *Jónsdóttir, S. R. (2007b). [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5016311 Nýsköpunarmennt í íslenskum grunnskólum. Uppeldi og menntun,] 16(1), 53-71. *Jónsdóttir, S. R. (2008c). Two sides of the same coin: Innovation education and entrepreneurial education in Iceland. Bulletin of Institute of Vocational and Technical Education(5), 109-118. *Jónsdóttir, S. R. (2004). [http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm Nýsköpun í grunnskóla. Skapandi skóli í tengslum við raunveruleikann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181042/http://netla.hi.is/greinar/2004/002/index.htm |date=2019-08-27 }} [Innovation education in a compulsory school. A creative school in connection with real life]. Netla - Veftímarit um uppeldi og menntun. === Bækur === *Svanborg R Jónsdóttir og Rósa Gunnarsdóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789463008006 The road to independence: Emancipatory pedagogy]. Ritstjóri bókaflokks Bharath Sriraman. Rotterdam: Sense. *Rósa Gunnarsdóttir, Örn Daníel Jónsson og Svanborg R. Jónsdóttir. (2007). [https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ Tíra – skapandi hugsun, hagnýt nálgun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181041/https://www.idnu.is/vara/tira-skapandi-hugsun-hagnyt-nalgun/ |date=2019-08-27 }}. Reykjavík: Iðnú. === Bókakaflar === *Hafdís Guðjónsdóttir, Svanborg R. Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789811034299#aboutBook Collaborative supervision: Using core reflection to understand our supervison of master´s projects]. Í R. Brandenburg, K. Glasswell, M. Jones & J. Ryan (Ritstj.), Reflective theory and practice in teacher education (bls. 237-255). Signapore: Springer. *Svanborg R Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2017). [https://www.springer.com/gp/book/9789463008693 Developing teachers´professional identities: Weaving the tapestry of professional working theory]. Í M. Dalmau, H. Guðjónsdóttir & D. Tidwell (Ritstj.), Taking a fresh look at education: Framing professional learning in education through self-study (bls. 149-168). Rotterdam: Sense. *Ragnarsdóttir, H., & Jónsdóttir, S. R. (2017). [https://rafhladan.is/bitstream/handle/10802/15443/Antologi_Vem-f%c3%a5r-vara-med_webb.pdf?sequence=1 Kreativitet i mångkulturella kontexter i Island: Fall från Reykjavik]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. Í K. Windell, E. Peurell & G. Myrberg (ritstj.), Vem får vara med? Perspektiv på inkludering och integration i kulturlivet i de nordiska länderna (pp. 1888-204). Stockholm: Myndigheten för kulturanalys. *Hafdís Guðjónsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). [https://www.researchgate.net/publication/311558223_Emancipatory_pedagogy_for_inclusive_practices_enacting_self-study_as_methodology Emancipatory pedagogy for inclusive practices, enacting self-study as methodology]. Í D. Garbett & A. Ovens (Ritstj.) Enacting self-study as methodology for professional inquiry (bls. 299-304). Aukland: Self-Study of Teacher Education Practices (S-STEP). *Svanborg R. Jónsdóttir og Karen Rut Gísladóttir. (2016). [https://www.researchgate.net/publication/311557912_Strengthening_teacher_identity_through_development_of_professional_working_theory Strengthening teacher identity through development of professional working theory]. Í D. Garbett & A. Ovens (Ritstj.) Enacting self-study as methodology for professional inquiry (bls. 449-454). Aukland: Self-Study of Teacher Education Practices (S-STEP). *Lena Sólborg Valgarðsdóttir og Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). Leikur og sköpun – samstarfsrannsókn. 5. Kafli. Kristín Karlsdóttir og Anna Magnea Hreinsdóttir (ritstjórar). (2016). Leikum, lærum, lifum: Námssvið leikskóla og grunnþættir menntunar (bls. 95-122). Reykjavík: RannUng og Háskólaútgáfan. *Svanborg R. Jónsdóttir. (2016). Sköpun í skólastarfi. 4. Kafli. Kristín Karlsdóttir og Anna Magnea Hreinsdóttir (ritstjórar). (2016). Leikum, lærum, lifum: Námssvið leikskóla og grunnþættir menntunar (bls 77–94). Reykjavík: RannUng og Háskólaútgáfan. *Guðjónsdóttir H., Gísladóttir K. R., Jónsdóttir S. R. (2014). [https://www.researchgate.net/publication/266394979_Collaborative_supervision_of_master's_projects_A_self-study_by_three_university-based_teacher_educators Collaborative supervision of master‘s projects: A self-study by three university-based teacher educators. Changing Practices for Changing Times: Past, Present and Future Possibilities for Self-Study Research]. Proceedings of The Tenth International Conference on Self-Study of Teacher Education Practices, Herstmonceux Castle, East Sussex, Uk, 2-7 August 2014. Dawn Garbett and Alan Ovens (Eds.). *Svanborg R. Jónsdóttir og Allyson Macdonald. (2013). Pedagogy and settings in innovation education. In L. V. Shavinina (Ed.), [https://www.routledge.com/The-Routledge-International-Handbook-of-Innovation-Education-1st-Edition/Shavinina/p/book/9780415682213 The Routledge international handbook of innovation education] (pp. 273-287). London: Routledge. *Guðjónsdóttir, H., & Jónsdóttir, S. R. (2012). Preparing teachers for teaching a diverse group of learners in a changing world. In J. R. Young, L. B. Erickson & S. Pinnegar (Eds.), The Ninth International Conference on Self-Study of Teacher Education Practices. Extending Inquiry Communities: Illuminating Teacher Education Through Self-Study (pp. 151-154). Herstmonceux Castle, East Sussex, England: Self-Study of Teacher Education Practices. === Skýrslur === *Svanborg R Jónsdóttir. (2018). [http://menntavisindastofnun.hi.is/sites/menntavisindastofnun.hi.is/files/2018.08.23._fva_fenu_verkefni_landsbyggdarvina_framtidin_er_nuna_saga_og_ferli_.pdfSkýrsla um verkefni Landsbyggðarvina: Framtíðin er núna!]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} *Svanborg R. Jónsdóttir. (2013). [http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf Staða nýsköpunar- og frumkvöðlamenntar á framhaldsskólastigi á Íslandi og mat á þörf skóla og vinnumarkaðar fyrir fólk með slíka menntun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827181038/http://dev.nmi.is/media/178460/lokask_rsla-svanborg-innanh_sprentun.pdf |date=2019-08-27 }}. Reykjavík: Nýsköpunarmiðstöð Íslands. *Svanborg R. Jónsdóttir og Allyson Macdonald. (2013). [https://skemman.is/bitstream/1946/26435/1/nyskopunar-_og_frumkvodlamennt_grunnskolinn_austan_vatna.pdf Nýsköpunar- og frumkvöðlamennt: Grunnskólinn austan Vatna]. Reykjavík: SamGETA og Menntavísindastofnun. *Svanborg var meðhöfundur í [http://uni.hi.is/svanjons/ritaskra/ níu skýrslum] í verkefninu [http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf ''Vilja og veruleika''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125094920/http://mennta.hi.is/starfsfolk/kristjan/vv/Short%20report%20for%20general%20distribution/VV-nokkrar-nidurstodur-des07.pdf |date=2021-01-25 }} um náttúrufræði og tæknimenntun á Íslandi. *Chappell, K., Craft, A., Jonsdottir, S., & Clack, J. (2008). [https://pdfs.semanticscholar.org/cd1d/648aabb0731bf0cdd6301e0f5e016f72359b.pdf ''Aspire South West'']. Report to Qualifications and Curriculum Authority. == Heimildir == {{reflist}} {{f|1953}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum við Tjörnina]] cijn2gsbc4uumekfoxszpk4xy32n8ky 4 154362 1976660 1976513 2026-08-27T13:20:59Z TKSnaevarr 53243 1976660 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Totality_as_seen_from_Valladolid,_Spain_on_August_12,_2026.jpg|170px|right|alt=Sólmyrkvinn|Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026, myndaður í Valladolid á Spáni]] * [[29. ágúst]]: '''[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]]''' fer fram. * [[20. ágúst]]: '''[[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]]''' er að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[12. ágúst]]: '''[[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Almyrkvi á sólu]]''' (''sjá mynd'') gengur yfir Ísland, Grænland og Spán. '''Yfirstandandi:''' [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Ratko Mladić]] (27. ágúst) &nbsp;• [[Dolly Parton]] (25. ágúst) &nbsp;• [[Steinn Ármann Magnússon]] (21. ágúst) &nbsp;• [[Don Nelson]] (9. ágúst) &nbsp;• [[Gunnar Þórðarson]] (29. júlí) &nbsp;• [[Glen Hansard]] (29. júlí) kpz7v0yo2dnbeldl2o9bme4udxxb6am 1976760 1976660 2026-08-28T09:27:56Z Berserkur 10188 1976760 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Totality_as_seen_from_Valladolid,_Spain_on_August_12,_2026.jpg|170px|right|alt=Sólmyrkvinn|Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026, myndaður í Valladolid á Spáni]] * [[29. ágúst]]: '''[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]]''' fer fram. * [[20. ágúst]]: '''[[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]]''' er að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s. * [[12. ágúst]]: '''[[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Almyrkvi á sólu]]''' (''sjá mynd'') gengur yfir Ísland, Grænland og Spán. '''Yfirstandandi:''' [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]] <br> '''Nýleg andlát''': [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (28. ágúst) &nbsp;• [[Ratko Mladić]] (27. ágúst) &nbsp;• [[Dolly Parton]] (25. ágúst) &nbsp;• [[Steinn Ármann Magnússon]] (21. ágúst) &nbsp;• [[Don Nelson]] (9. ágúst) iofhi46dsk1ea4vxw83j5ilxuisxsiy 0 159029 1976773 1956528 2026-08-28T11:12:58Z TKSnaevarr 53243 1976773 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur | litur = #318CE7 | mynd = | flokksnafn_íslenska = Réttlætisflokkurinn | flokksnafn_formlegt = Partido Justicialista | forseti = [[Alberto Fernández]] | varaforseti = [[Cristina Álvarez Rodríguez]] | þingflokksformaður = [[José Mayans]] (efri deild)<br>[[Máximo Kirchner]] (neðri deild) | stofnandi = [[Juan Perón]] | stofnár = {{start date and age|1946|11|21}} | samruni= [[Verkamannaflokkurinn (Argentína)|Verkamannaflokksins]] og [[Óháði flokkurinn (Argentína)|Óháða flokksins]] | hugmyndafræði = [[Perónismi]] | höfuðstöðvar = Matheu 130, [[Búenos Aíres]] | félagatal = 3.626.728 (2012) | einkennislitur = Blár {{Colorbox|#318CE7}} |vettvangur1 = Öldungadeild |sæti1 = 25 |sæti1alls = 72 |vettvangur2 = Fulltrúadeild |sæti2 = 83 |sæti2alls = 257 | vefsíða = [https://www.pj.org.ar/ www.pj.org.ar/] }} '''Réttlætisflokkurinn'''<ref>{{Tímarit.is|4041897|Argentína sekkur æ dýpra í skuldafenið|útgáfudagsetning=3. október 1987|blað=[[Tíminn]]|skoðað=19. september 2020|höfundur=Þórður Ægir Óskarsson}}</ref><ref>{{Tímarit.is|7171822|Tangó Argentínó|útgáfudagsetning=1. maí 2002|blað=[[Tímarit Máls og menningar]]|skoðað=19. september 2020|höfundur=Vigfús Geirdal}}</ref> (sp. ''Partido Justicialista'' eða PJ), gjarnan kallaður '''Perónistaflokkurinn''', er helsti stjórnmálaflokkur [[Argentína|Argentínu]] og stærsti flokkurinn sem kennir sig við [[Perónismi|perónisma]].<ref>{{cite web|url=https://www.pj.org.ar/|title=Partido Justicialista|website=Pj.org.ar|accessdate=19. september 2020|archive-date=2009-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090126031711/http://pj.org.ar/|url-status=dead}}</ref> [[Forseti Argentínu|Forsetar landsins]] úr flokknum hafa verið [[Juan Perón]], [[Héctor Cámpora]], [[Raúl Alberto Lastiri]], [[Isabel Perón]], [[Carlos Menem]], [[Ramón Puerta]], [[Adolfo Rodríguez Saá]], [[Eduardo Camaño]], [[Eduardo Duhalde]], [[Néstor Kirchner]], [[Cristina Fernández de Kirchner]] og [[Alberto Fernández]]. Réttlætisflokkurinn hefur verið stærsti flokkurinn á argentínska þinginu nánast óslitið frá árinu 1987. Þótt flokkurinn sé enn sá stærsti á þinginu takmarkast völd hans nokkuð þar sem flokkurinn skiptist á milli nokkurra fylkinga. Hluti flokksins aðhyllist [[Lýðhyggja|popúlíska]] [[Vinstristefna|vinstristefnu]], svokallaðan kirchnerisma, en annar vængur flokksins er hlynntur [[Hægristefna|hægrisinnuðum]] og [[Íhaldsstefna|íhaldssömum]] „sambands-perónisma“. ==Hugmyndafræði== Allt frá stofnun sinni hefur Réttlætisflokkurinn verið „breiðfylking“ [[Perónismi|perónista]],<ref name=catch>{{cite web|url=http://www.stabroeknews.com/2010/opinion/editorial/10/29/the-death-of-nestor-kirchner/|title=The death of Néstor Kirchner|date=29 October 2010|website=Stabroeknews.com|accessdate=19. september 2020}}</ref> sem sameinast í kringum arfleifð [[Juan Perón|Juans Perón]] forseta og eiginkonu hans, [[Eva Perón|Evu Perón]], og efnahagslegan [[Lýðhyggja|popúlisma]] þeirra. Flokkurinn viðhélt sömu stefnumálum eftir tíma [[herforingjastjórn]]arinnar sem réð ríkjum í Argentínu frá 1976 til 1983. Á stjórnartíð Perónistaflokksins í á níunda og tíunda áratugnum þróaðist flokkurinn í miðhægriflokk en helsti keppinautur hans, [[Róttæka borgarabandalagið]], varð miðvinstriflokkur. Frá árinu 2003 hafa vinstrisinnaðir perónistar, hin svokallaða „Sigurfylking“ undir forystu [[Néstor Kirchner|Néstors Kirchner]], gert byltingu innan flokksins. Fylkingin kynnti til sögunnar svokallaðan [[Kirchnerismi|kirchnerisma]], sem blandar saman [[Sósíalismi|sósíalisma]], vinstrisinnaðri [[Þjóðernishyggja|þjóðernishyggju]] og pólitískri róttækni. Kirchner var kjörinn forseti Argentínu árið 2003 og náði um skeið miklum vinsældum. Eftir dauða hans tók eiginkona hans, [[Cristina Fernández de Kirchner]], við forystu Sigurfylkingarinnar, sem er enn mikilvægur hópur innan Réttlætisflokksins. ==Tilvísanir== <references/> {{s|1946}} [[Flokkur:Argentínskir stjórnmálaflokkar]] 0jozjfa5uykro53xwyfushx8udse5dk 0 162619 1976702 1964899 2026-08-27T16:10:17Z Berserkur 10188 1976702 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Enslaved_2026.jpg|thumb|Enslaved (2026).]] [[Mynd:Enslaved Wave-Gotik-Treffen 2016 08.jpg|thumb|Grutle Kjellson (2016).]] '''Enslaved''' er norsk [[framsækið þungarokk|framsækin]] [[svartmálmur|svartmálms]]þungarokksveit sem stofnuð var í [[Haugesund]] árið 1991. Stofnmeðlimir eru Ivar Bjørnson and Grutle Kjellson. Aðrir meðlimir hafa tekið breytingum í áranna rás. Tónlistin hefur einnig breyst yfir því að vera hrár svartmálmur yfir í framúrstefnulegri, melódískari átt þó svartmálmurinn blandist með því. Þema á plötum þeirra hafa meðal annars verið [[víkingar]] og [[norræn goðafræði]]. Árið 2014 voru Ivar Bjørnson og félagi hans Einar Selvik (í [[Wardruna]]) fengnir til að semja tónverk í tilefni 200 ára afmælis norsku stjórnarskrárinnar. Enslaved tók upp myndbandið við ''Jettegrytta'' af plötunni Utgard á Íslandi. Árið 2015 spilaði sveitin á [[Eistnaflug]]i. Hljómsveitin vinnur frá [[Bergen]] í dag. ==Meðlimir== *Grutle Kjellson – bassi, aðalsöngur (1991–) *Ivar Bjørnson – gítar, hljóðgervill, bakraddir (1991–) *Arve "Ice Dale" Isdal – gítar, bakraddir (2002–) *Håkon Vinje – hljómborð, hreinar raddir (2017–) *Iver Sandøy – trommur, hreinar raddir (2018–) ===Fyrrum meðlimir=== *Trym Torson – trommur (1991–1995) *Harald Helgeson – trommur (1995–1997) *Per "Dirge Rep" Husebø – trommur (1997–2003) *Richard "Roy" Kronheim – gítar (1997–2002) *Herbrand Larsen – hljómborð, hreinar raddir, gítar á tónleikum (2004–2016) *Cato Bekkevold – trommur (2003–2018) ==Breiðskífur== *Vikingligr Veldi (1994) *Frost (1994) *Eld (1997) *Blodhemn (1998) *Mardraum – Beyond the Within (2000) *Monumension (2001) *Below the Lights (2003) *Isa (2004) *Ruun (2006) *Vertebrae (2008) *Axioma Ethica Odini (2010) *RIITIIR (2012) *In Times (2015) *E (2017) *Utgard (2020) *Heimdal (2023) *Mið (2026) ==Stuttskífur== *Hordanes Land (1993) *The Sleeping Gods (2011) *Thorn (2011) *Caravans to the Outer Worlds (2021) [[Flokkur:Norskar þungarokkshljómsveitir]] {{s|1991}} 0qu08lqc263m7ow7p7rioadqj9lumho 0 168988 1976726 1971652 2026-08-27T22:29:54Z Friðþjófur 104929 /* 30px Íþróttafélag Hafnarfjarðar */ 1976726 wikitext text/x-wiki '''Stærstu deildarsigrar og töp íslenskra karlaliða í knattspyrnu''' er tafla yfir metsigra og -tapleiki íslenskra karlaliða í knattspyrnu. Taldar eru viðureignir liðanna í deildarkeppni [[Íslenska knattspyrnusambandið|KSÍ]]. ==A-deild== === [[Mynd:Fimleikafelag_hafnafjordur.png|30px]] [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]] === * Stærstu sigrar: 10:2 gegn [[Mynd:Reynir.png|20px]] [[Reynir Sandgerði|Reyni Sandgerði]] [[2. deild karla í knattspyrnu 1979|B-deild 1979]] 8:0 gegn [[Mynd:Breidablik.png|20px]] [[Breiðablik|Breiðabliki]] [[2. deild karla í knattspyrnu 1965|B-deild 1965]] 8:0 gegn [[Mynd:UMFS.png|20px]] [[Ungmennafélag Selfoss|Selfossi]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1974|B-deild 1974]] 8:0 gegn [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1979|B-deild 1979]] 8:0 gegn [[Mynd:Fylkir.png|20px]] [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylki]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2012|A-deild 2012]] * Stærsta tap: 1:8 gegn [[Mynd:Valur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1991|A-deild 1991]] === [[Mynd:Ibv-logo.png|30px]] [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]] === * Stærsti sigur: 11:0 gegn [[Mynd:UMFS.png|20px]] [[Ungmennafélag Selfoss|Selfossi]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1976|B-deild 1976]] * Stærstu töp: 1:7 gegn [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]], [[Samskipadeild karla í knattspyrnu 1992|A-deild 1992]] 1:7 gegn [[Mynd:Keflavik ÍF.gif|20px]] [[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1957|B-deild 1957]] 0:6 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1991|A-deild 1991]] 0:6 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]], [[Besta deild karla í knattspyrnu 2023|A-deild 2023]] === [[Mynd:ÍA-Akranes.png|30px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|Íþróttabandalag Akraness]] === * Stærstu sigrar: 10:1 gegn [[Mynd:Breidablik.png|20px]] [[Breiðablik|Breiðabliki]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1973|A-deild 1973]] 10:1 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingum]], [[Getraunadeild karla í knattspyrnu 1993|A-deild 1993]] 9:0 gegn [[Mynd:Keflavik ÍF.gif|20px]] [[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1959|A-deild 1959]] 9:0 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið_Haukar.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukum]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1991|B-deild 1991]] * Stærsta tap: 0:9 gegn [[Mynd:Valur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|A-deild 2017]] === [[Mynd:Þór.png|30px]] [[Íþróttafélagið Þór Akureyri|Þór Akureyri]] === * Stærstu sigrar: 8:0 gegn [[Mynd:Fjarðarbyggð.jpg|20px]] [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðabyggð]], [[1. deild karla í knattspyrnu 2010|B-deild 2010]] 8:0 gegn [[Knattspyrnufélagið Valur/Austri|KVA]], C-deild 2000 * Stærsta tap: 0:8 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1998|B-deild 1998]] === [[Mynd:Ka-logo.png|30px]] [[Knattspyrnufélag Akureyrar]] === * Stærsti sigur: 13:0 gegn [[Mynd:Skallagrimur.png|20px]] [[Skallagrímur|Skallagrími]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1986|B-deild 1986]] * Stærstu töp: 0:6 gegn [[Mynd:Fjölnir.png|20px]] [[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölni]], [[1. deild karla í knattspyrnu 2007|B-deild 2007]] 0:6 gegn [[Mynd:VíkÓl.png|20px]] [[Ungmennafélagið Víkingur|Víkingi Ólafsvík]], [[1. deild karla í knattspyrnu 2007|B-deild 2007]] === [[Mynd:KR Reykjavík.png|30px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]] === * Stærsti sigur: 9:1 gegn [[Mynd:Valur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]], [[Samskipadeild karla í knattspyrnu 1992|A-deild 1992]] * Stærstu töp: 0:7 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1922|A-deild 1922]] 0:7 gegn [[Mynd:Fimleikafelag_hafnafjordur.png|20px]] [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]], [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2003|A-deild 2003]] 0:7 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]], [[Besta_deild_karla_í_knattspyrnu_2025|A-deild 2025]] === [[Mynd:Keflavik ÍF.gif|30px]] [[Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur|Keflavík]] === * Stærsti sigur: 8:0 gegn [[Mynd:Breidablik.png|20px]] [[Breiðablik|Breiðabliki]] [[2. deild karla í knattspyrnu 1957|B-deild 1957]] * Stærsta tap: 0:9 gegn [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1959|A-deild 1959]] === [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|30px]] [[Knattspyrnufélagið Fram]] === * Stærsti sigur: 12:2 gegn [[Mynd:Þróttur_R..png|20px]][[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þrótti]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1954|A-deild 1954]] * Stærsta tap: 0:8 gegn [[Mynd:Valur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Valur|Val]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|A-deild 1930]] === [[Mynd:Valur.png|30px]] [[Knattspyrnufélagið Valur]] === * Stærsti sigur: 13:1 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Víkingur]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1934|A-deild 1934]] * Stærsta tap: 0:9 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1919|A-deild 1919]] === [[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|30px]] [[Knattspyrnufélagið Víkingur]] === * Stærsti sigur: 16:0 gegn [[Mynd:Völsungur.gif|20px]] [[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungi]], [[1. deild karla í knattspyrnu 2013|B-deild 2013]] * Stærsta tap: 1:13 gegn [[Mynd:Valur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1934|A-deild 1934]] === [[Mynd:Breidablik.png|30px]] [[Breiðablik|Ungmennafélagið Breiðablik]] === * Stærsti sigur: 13:0 gegn [[Mynd:HK-K.png|20px]] [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1998|B-deild 1998]] B-deild 1998 * Stærstu töp: 1:10 gegn [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1973|A-deild 1973]] 0:9 gegn [[Mynd:Þróttur_R..png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þrótti]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1963|B-deild 1963]] === [[Mynd:Stjarnan.png|30px]] [[Ungmennafélagið Stjarnan|Ungmennafélagið Stjarnan]] === * Stærsti sigur: 9:0 gegn Ungmennafélaginu Víkverja, C-deild 1988 * Stærsta tap: 1:7 gegn [[Mynd:Fylkir.png|20px]] [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylki]], C-deild 1984 ==B-deild== === [[Mynd:HK-K.png|30px]] [[Handknattleiksfélag Kópavogs]] === * Stærsti sigur: 9:0 gegn Boltafélaginu Bruna, D-deild 2001 * Stærsta tap: 0:13 gegn [[Mynd:Breidablik.png|20px]] [[Breiðablik|Breiðabliki]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1998|B-deild 1998]] === [[Mynd:UMFA.png|30px]] [[Ungmennafélagið Afturelding]] === * Stærsti sigur: 12:0 gegn [[Ungmennafélagið Hrafna-Flóki|Hrafna-Flóka]], D-deild 1983 * Stærsta tap: 0:11 gegn [[Mynd:UMFG,_Grindavík.png|30px]] [[Ungmennafélag Grindavíkur|Grindavík]], C-deild 1987 === [[Mynd:Knattspyrnufélagið-ægir.jpg|30px]] [[Knattspyrnufélagið Ægir|Ægir Þorlákshöfn]] === * Stærsti sigur: 17:0 gegn Kóngunum, E-deild 2019 * Stærstu töp: 1:10 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið_Haukar.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukum]], D-deild 1988 0:9 gegn [[Mynd:Reynir.png|20px]] [[Reynir Sandgerði|Reyni Sandgerði]], D-deild 2003 === [[Mynd:Fylkir.png|30px]] [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]] === * Stærstu sigrar: 13:0 gegn [[Mynd:Leiknir.svg|20px]] [[Íþróttafélagið Leiknir|Leikni]], C-deild 1974 13:0 gegn [[Mynd:Leiknir.svg|20px]] [[Íþróttafélagið Leiknir|Leikni]], C-deild 1975 * Stærsta tap: 0:8 gegn [[Mynd:Fimleikafelag_hafnafjordur.png|20px]] [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2012|A-deild 2012]] === [[Mynd:Leiknir.svg|30px]] [[Íþróttafélagið Leiknir]] === * Stærsti sigur: 15:0 gegn Knattspyrnufélaginu Hvatberum, D-deild 1993 * Stærstu töp: 0:13 gegn [[Mynd:Fylkir.png|20px]] [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylki]], C-deild 1974 0:13 gegn [[Mynd:Fylkir.png|20px]] [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylki]], C-deild 1975 === [[Mynd:Njarðvík.jpg|30px]] [[Ungmennafélag Njarðvíkur|Njarðvík]] === * Stærsti sigur: 13:0 gegn Knattspyrnufélaginu Hvatberum, D-deild 1993 * Stærstu töp: 0:8 gegn [[Mynd:Vidismerki.jpg|20px]] [[Knattspyrnufélagið Víðir|Víði]], C-deild 1972 0:8 gegn [[Mynd:Þróttur_R..png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Þróttur|Þrótti Reykjavík]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1986|B-deild 1986]] === [[Mynd:Grótta.png|30px]] [[Íþróttafélagið Grótta|Grótta]] === * Stærsti sigur: 15:1 gegn [[Léttir knattspyrnufélag|Létti]], D-deild 1991 * Stærsta tap: 1:18 gegn [[Mynd:ÍR.png|20px]] [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]], D-deild 1983 === [[Mynd:Völsungur.gif|30px]] [[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] === * Stærsti sigur: 11:0 gegn [[Mynd:Skallagrimur.png|20px]] [[Skallagrímur|Skallagrími]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1986|B-deild 1986]] * Stærsta tap: 0:16 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingum]], [[1. deild karla í knattspyrnu 2013|B-deild 2013]] === [[Mynd:UMFG,_Grindavík.png|30px]] [[Ungmennafélag Grindavíkur]] === * Stærsti sigur: 13:2 gegn [[Mynd:UMFA.png|20px]] [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingu]], C-deild 1987 * Stærsta tap: 0:10 gegn [[Mynd:Njarðvík.jpg|20px]] [[Ungmennafélag Njarðvíkur|Njarðvík]], C-deild 1971 === [[Mynd:Þróttur_R..png|30px]] [[Knattspyrnufélagið Þróttur]] === * Stærsti sigur: 10:0 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1962|B-deild 1962]] * Stærsta tap: 2:12 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Efsta_deild_karla_í_knattspyrnu_1954|A-deild 1954]] === [[Mynd:ÍR.png|30px]] [[Íþróttafélag Reykjavíkur]] === * Stærsti sigur: 16:1 gegn [[Mynd:Grótta.png|20px]] [[Íþróttafélagið Grótta|Gróttu]], D-deild 1983 * Stærstu töp: 1:8 gegn [[Mynd:UMFA.png|20px]] [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingu]], C-deild 1976 0:7 gegn [[Mynd:Ka-logo.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1993|B-deild 1993]] 0:7 gegn [[Mynd:Fimleikafelag_hafnafjordur.png|20px]] [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]], [[1. deild karla í knattspyrnu 2000|B-deild 2000]] === [[Mynd:Vestri.svg|30px]] [[Íþróttafélagið Vestri]] === * Stærsti sigur: 14:0 gegn [[Mynd:UMF_Snæfell.png|20px]] [[Ungmennafélagið Snæfell|Snæfelli]], D-deild 2007 * Stærstu töp: 0:6 gegn [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]], [[1. deild karla í knattspyrnu 2011|B-deild 2012]] 0:6 gegn [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]], [[1. deild karla í knattspyrnu 2014|B-deild 2014]] ==C-deild== === [[Mynd:Fjölnir.png|30px]] [[Ungmennafélagið Fjölnir]] === * Stærsti sigur: 10:0 gegn [[Mynd:Hamar_hveragerdi.JPG|20px]] [[Íþróttafélagið Hamar|Hamri]], D-deild 1993 * Stærsta tap: 0:10 gegn [[UMFS Dalvík|Dalvík]], C-deild 1998 === [[Knattspyrnufélag Austfjarða]] === * Stærsti sigur: 8:1 [[Kormákur/Hvöt]], C-deild 2025 * Stærsta tap: 0:5 [[Mynd:Höttur.svg|20px]][[Mynd:Íþróttafélagið Huginn.gif|20px]] [[Höttur]]/[[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]], C-deild 2022 3:8 [[Mynd:Völsungur.gif|20px]] [[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]], C-deild 2024 === [[Mynd:UMFS.png|30px]] [[Ungmennafélag Selfoss]] === * Stærsti sigur: 10:0 gegn [[Mynd:ÞórÞ.png|20px]] [[Ungmennafélagið Þór Þorlákshöfn|Þór Þorlákshöfn]], C-deild 1978 * Stærsta tap: 0:11 gegn [[Mynd:Ibv-logo.png|20px]] [[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1976|B-deild 1976]] === [[Knattspyrnufélag Garðabæjar]] === * Stærsti sigur: 13:0 gegn Ísbirninum, E-deild 2015 * Stærsta tap: 0:7 gegn [[Mynd:Íþróttafélag_Hafnarfjarðar.JPG|20px]] [[Íþróttafélag Hafnarfjarðar|ÍH]], D-deild 2012 === [[Dalvík/Reynir]] === * Stærsti sigur: 9:0 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið_Framherjar-Smástund.jpg|20px]] [[Knattspyrnufélagið Framherjar-Smástund|KFS]], C-deild 2012 * Stærsta tap: 0:7 gegn [[Mynd:KF-logo.jpg|20px]] [[Knattspyrnufélag Fjallabyggðar|Knattspyrnufélagi Fjallabyggðar]], C-deild 2015 === [[Mynd:Knattspyrnufélagið_Haukar.png|30px]] [[Knattspyrnufélagið Haukar]] === * Stærstu sigrar: 14:0 gegn [[Ungmennafélagið Hrafna-Flóki|Hrafna-Flóka]], D-deild 1983 14:0 gegn [[Skotfélag Reykjavíkur|Skotfélagi Reykjavíkur]], D-deild 1986 * Stærsta tap: 0:9 gegn [[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1991|B-deild 1991]] === [[Ungmennafélagið Víkingur|Víkingur Ólafsvík]] === * Stærsti sigur: 15:1 gegn [[Mynd:SR_Skautafélag_Reykjavíkur.svg|20px]] [[Skautafélag Reykjavíkur|Skautafélagi Reykjavíkur]], D-deild 1996 * Stærstu töp: 0:11 gegn [[Mynd:Breidablik.png|20px]] [[Breiðablik|Breiðabliki]] [[2. deild karla í knattspyrnu 1975|B-deild 1975]] 0:11 gegn [[Mynd:UMFA.png|20px]] [[Ungmennafélagið Afturelding|Aftureldingu]], D-deild 1998 === [[Kormákur/Hvöt]] === * Stærsti sigur: 9:0 gegn [[Íþróttafélagið Afríka|Afríku]], E-deild 2019 * Stærstu töp: 1:10 gegn [[Hvíti riddarinn|Hvíta riddaranum]], E-deild 2016 0:9 gegn Létti, E-deild 2016 === [[Mynd:Magni.png|30px]] [[Íþróttafélagið Magni|Magni Grenivík]] === * Stærsti sigur: 19:0 gegn [[Ungmennafélagið Austri Raufarhöfn|Austra Raufarhöfn]], D-deild 1990 * Stærsta tap: 1:9 gegn [[UMF Reynir Árskógsströnd|Reynir Árskógsströnd]], C-deild 1974 === [[Þróttur Vogum]] === * Stærsti sigur: 17:0 gegn [[Mynd:UMF_Snæfell.png|20px]] [[Ungmennafélagið Snæfell|Snæfelli]], D-deild 2012 * Stærstu töp: 0:8 gegn [[Mynd:Fjölnir.png|20px]] [[Ungmennafélagið Fjölnir]], D-deild 2000 0:8 gegn Boltafélaginu Bruna, D-deild 2000 === [[Mynd:Knattspyrnufélagið Kári.jpg|30px]] [[Knattspyrnufélagið Kári|Kári]] === * Stærsti sigur: 16:1 gegn [[Íþróttafélagið Afríka|Afríku]], D-deild 2007 * Stærstu töp: 0:9 gegn [[Mynd:HK-K.png|20px]] [[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]], D-deild 2001 0:9 gegn [[Mynd:Fjarðarbyggð.jpg|20px]] [[Knattspyrnufélag Fjarðabyggðar|Fjarðabyggð]], D-deild 2013 ==D-deild== === [[Mynd:Reynir.png|30px]] [[Reynir Sandgerði]] === * Stærsti sigur: 13:0 gegn [[Knattspyrnufélagið Árvakur|Árvakri]], D-deild 1992 * Stærstu töp: 2:10 gegn [[Mynd:Fimleikafelag_hafnafjordur.png|20px]] [[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1979|B-deild 1979]] 0:8 gegn [[Mynd:KSlogo.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Siglufjarðar|KS]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1965|B-deild 1965]] 0:8 gegn [[Mynd:ÍR.png|20px]] [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1997|B-deild 1997]] 0:8 gegn [[Mynd:Fjölnir.png|20px]] [[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölni]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1997|B-deild 2007]] === [[Mynd:Vidismerki.jpg|30px]] [[Knattspyrnufélagið Víðir|Víðir Garði]] === * Stærsti sigur: 18:0 gegn [[Íþróttafélagið Afríka|Afríku]], D-deild 2007 * Stærsta tap: 0:8 gegn [[Mynd:Fylkir.png|20px]] [[Íþróttafélagið Fylkir|Fylki]], [[2. deild karla í knattspyrnu 1995|B-deild 1995]] === [[Mynd:Knattspyrnufélag_Fjallabyggðar.jpg|30px]] [[Knattspyrnufélag Fjallabyggðar]] === * Stærstu sigrar: 8:1 gegn [[Mynd:Skallagrimur.png|20px]] [[Skallagrímur|Skallagrími]], D-deild 2019 7:0 gegn [[Dalvík/Reynir|Dalvík/Reyni]], C-deild 2015 * Stærsta tap: 0:12 gegn [[Hvíti riddarinn|Hvíta riddaranum]], D-deild 2025 === [[Mynd:UMF_Sindri.jpg|30px]] [[UMF Sindri|Sindri, Höfn]] === * Stærsti sigur: 19:0 gegn Stjörnunni Berufirði, D-deild 1986 * Stærsta tap: 0:12 gegn [[Mynd:ÞrótturN.png|20px]] [[Íþróttafélagið Þróttur Neskaupstað|Þrótti Nes.]], C-deild 1983 === [[Mynd:Augnablik_félag.svg|30px]] Augnablik === * Stærsti sigur: 13:0 gegn Stál-úlfi, D-deild 2011 * Stærsta tap: 0:13 gegn [[Mynd:Knattspyrnufélagið Framherjar-Smástund.jpg|20px]] [[Knattspyrnufélagið Framherjar-Smástund|KFS]], D-deild 2009 === [[Mynd:Knattspyrnufélag Vesturbæjar.png|30px]] [[Knattspyrnufélag Vesturbæjar]] === * Stærstu sigrar: 8:1 gegn [[Mynd:Skallagrimur.png|20px]] [[Ungmennafélagið Skallagrímur|Skallagrími]], D-deild 2019 7:0 gegn [[K.F.R.|Knattspyrnufélagi Rangæinga]], D-deild 2008 7:0 gegn [[Keilufélagið Keila|KFK]], D-deild 2009 9:2 gegn [[Keilufélagið Keila|KFK]], D-deild 2009 * Stærsta tap: 0:7 gegn [[Knattspyrnufélagið Berserkir|Berserkjum]], D-deild 2008 ==E-deild== === [[Mynd:Knattspyrnufélagið Framherjar-Smástund.jpg|30px]] [[Knattspyrnufélagið Framherjar-Smástund|KFS]] === * Stærsti sigur: 19:0 gegn Kóngunum, E-deild 2019 * Stærsta tap: 0:9 gegn Þorláki, F-deild 2026 1:10 gegn Knattspyrnufélagi Ásvalla, E-deild 2025 === [[Mynd:Íþróttafélag_Hafnarfjarðar.JPG|30px]] [[Íþróttafélag Hafnarfjarðar]] === * Stærstu sigrar: 15:1 gegn Kóngunum, E-deild 2015 14:0 gegn [[Mynd:UMF_Snæfell.png|20px]] [[Ungmennafélagið Snæfell|Snæfelli]], E-deild 2016 * Stærsta tap: 0:16 gegn [[Mynd:Alftanes merki vector.pdf|20px]] [[Ungmennafélag Álftaness |Álftanesi]], E-deild 2025 ==Lið sem hætt hafa starfsemi== === [[Kórdrengir]] === * Stærsti sigur: 15:1 gegn [[Mynd:UMF Snæfell.png|20px]] [[Ungmennafélagið Snæfell|Snæfell]]/[[Ungmennasamband Dalamanna og N-Breiðfirðinga|UDN]], E-deild 2017 * Stærsta tap: 1:9 gegn [[Mynd:Umfá_álftanes.jpg|20px]] [[Ungmennafélag Álftaness|Álftanesi]], E-deild 2017 === [[Mynd:Höttur.svg|30px]][[Mynd:Íþróttafélagið Huginn.gif|30px]] [[Höttur]]/[[Íþróttafélagið Huginn|Huginn]] === * Stærstu sigrar: 5:0 gegn [[Mynd:Reynir.png|20px]] [[Reynir Sandgerði|Reyni Sandgerði]], C-deild 2022 5:0 gegn [[Knattspyrnufélag Austfjarða|Knattspyrnufélagi Austfjarða]], C-deild 2022 5:0 gegn [[Ungmennafélagið Neisti (Djúpavogi)|Neista Djúpavogi]], D-deild 2002 * Stærstu töp: 2:8 gegn [[Knattspyrnufélag Austfjarða|Knattspyrnufélagi Austfjarða]], C-deild 2024 [[Flokkur:knattspyrna á Íslandi]] t0mpeh82ro7w3zqqhl4kh66hfs44yk9 0 169561 1976672 1773168 2026-08-27T13:48:32Z MyraMidnight 41218 sjá aðra grein um skriðdýrin 1976672 wikitext text/x-wiki {{sjá|hreisturdýr|ættbálk skriðdýra}} {{Taxobox | name = Pholidota | status = | image = Pholidota.jpg | image_caption = Ættirnar [[Manidae]], [[Patriomanidae]], [[Eomanis|Eomanidae]] og [[Eurotamandua|†Eurotamanduidae]] | regnum = [[Dýraríkið]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Spendýr]] (''Mammalia'') | ordo = '''Pholidota''' | ordo_authority = [[Max Carl Wilhelm Weber|Weber]], 1904 | range_map = Minus ranges.png | range_map_caption = Útbreiðsla núlifandi tegunda |synonyms = {{collapsible list |bullets=true |title=listi samheita: |Afredentata {{small|(Szalay & Schrenk, 1994)}} |Lepidota {{small|(Lane, 1910)}} |Manides {{small|(Gervais, 1854)}} |Maniformes {{small|(Zagorodniuk, 2008)}}<ref>Zagorodniuk, I. (2008.) [https://www.academia.edu/27585773/%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8_%D1%80%D1%8F%D0%B4%D1%96%D0%B2_%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%86%D1%96%D0%B2_%D0%B2%D1%96%D0%B4_%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85_%D0%B4%D0%BE_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%84%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%85_Scientific_names_of_mammalian_orders_from_descriptive_to_uniform_ "Scientific names of mammal orders: from descriptive to uniform"] Visnyk of Lviv University, Biology series, Is. 48. P. 33-43</ref> |Manitheria {{small|(Haeckel, 1895)}} |Nomarthra {{small|(Cope, 1889)}}<ref>E. D. Cope. (1889.) "The Edentata of North America." American Naturalist 23(272):657–664</ref> |Pholidotheria {{small|(Haeckel, 1895)}} |Pholidotiformes {{small|(Kinman, 1994)}} |Pholidotina {{small|(Pearse, 1936)}}<ref>Arthur Sperry Pearse, (1936.) [https://archive.org/details/zoologicalnamesl1936pear/page/24/mode/2up?q=Creodontina "Zoological names. A list of phyla, classes, and orders, prepared for section F, American Association for the Advancement of Science"] Duke University Press</ref> |Repentia {{small|(Newman, 1843)}} |Scutata {{small|(Murray, 1866)}} |Squamata {{small|(Huxley, 1872)}} |Squamigera {{small|(Gill, 1910)}} }} }} '''Hreisturdýr''' ([[fræðiheiti]]: ''Pholidota'') er ættbálkur [[Spendýr|spendýra]]. Hann skiptist í eina [[ætt]], [[Manidae]], sem skiptist ennfremur í þrjár núlifandi [[ættkvísl]]ir: [[Manis]], [[Phataginus]] og [[Smutsia]]. ==Tenglar== *[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=79615 Hvers konar dýr eru hreisturdýr og hvað eru til margar tegundir af þeim? - Vísindavefur] {{reflist}} {{commonscat|Pholidota}} {{Wikilífverur|Pholidota}} {{stubbur}} [[Flokkur:Spendýr]] f3tknqf1xjrvlsx60lultllspgx7x62 0 177894 1976698 1842359 2026-08-27T15:32:37Z MyraMidnight 41218 breyti flokki 1976698 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Breiðtrýningar | image = Florida Alligator.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Flatmunni]] (''Alligator mississippiensis'') | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'') | ordo = [[Krókódílaættbálkur|Krókódílar]] (''Crocodilia'') | familia = '''''Alligatoridae''''' | familia_authority = [[John Edward Gray|Gray]], 1844 | color = pink }} '''Breiðtrýningar''' ([[Tvínefni|fræðiheiti]]: ''Alligatoridae'') er ætt [[Krókódílaættbálkur|krókódíla]].<ref>{{Bókaheimild|titill=Ensk-latnesk-íslensk og latnesk-íslensk-ensk dýra- og plöntuorðabók|höfundur=Óskar Ingimarsson|útgefandi=Örn og Örlygur|ár=1989|bls=248}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Alligatoridae}} {{Wikilífverur|Alligatoridae}} [[Flokkur:Krókódílaættbálkur]] {{stubbur|líffræði}} 2wxvjmusxpt6yrkemhe4v56wpa05l05 0 177897 1976730 1842371 2026-08-28T00:01:08Z MyraMidnight 41218 Bæti við upplýsingarnar (það er til ein önnur tegund af flatmunna í kína). 1976730 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Amerískur flatmunni | image = American Alligator.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''Alligator mississippiensis'' | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'') | ordo = [[Krókódílaættbálkur|Krókódílar]] (''Crocodilia'') | familia = [[Breiðtrýningar]] (''Alligatoridae'') | species = '''A. mississippiensis''' | genus = Flatmunni (''[[Alligator]]'') | binomial = ''Alligator mississippiensis'' | binomial_authority = [[François Marie Daudin|Daudin]], 1802 | range_map4 = The range of the American Alligator.png | range_map4_caption = Útbreiðslukort | range_map4_width = 250px | color = pink }} '''Amerískur krókódíll''' eða '''flatmunni''' ([[Tvínefni|fræðiheiti]]: ''Alligator mississippiensis'') er tegund [[Krókódílaættbálkur|krókódíla]] af ætt [[Breiðtrýningar|breiðtrýninga]] sem er að finna í suðaustur hluta [[Bandaríkin|Bandaríkjana]].<ref>{{Bókaheimild|titill=Ensk-latnesk-íslensk og latnesk-íslensk-ensk dýra- og plöntuorðabók|höfundur=Óskar Ingimarsson|útgefandi=Örn og Örlygur|ár=1989|bls=248}}</ref> == Veiðar og friðun == Árið 1967 var hann alfriðaður eftir að hann var ofveiddur á fyrri hluta 20. aldarinnar. Það eru undantekningar sem leyfa veiðar á honum í nokkrum ríkjum þar sem stofninn hefur tekið vel við sér á undanförnum áratugum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón M'ar Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=3. febrúar|ár=2021|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{commonscat|Alligator mississippiensis}} {{Wikilífverur|Alligator mississippiensis}} [[Flokkur:Breiðtrýningar]] {{stubbur|líffræði}} cu3i2xb2ber7bjmqu1z9nho8w7pwx7m 0 178234 1976718 1957727 2026-08-27T21:39:13Z Cinquantecinq 12601 Fjörður 2026 1976718 wikitext text/x-wiki {{Verðlaun | nafn = Gullpálminn | mynd = Palme d'Or gold silhouette.svg | veitt_fyrir = Framúrskarandi árangur í kvikmyndagerð | staðsetning = [[Cannes]] | land = Frakkland | kynnir = [[Kvikmyndahátíðin í Cannes]] | ár = 1955 | vefsíða = {{URL|https://www.festival-cannes.com}} | undirtitill = ''Palme d'Or'' | sigurvegari = ''Fjörður'' (2026) | sigurvegari_titill = Núverandi sigurvegari }} [[Mynd:Ruben_Ostlund_-_The_Square_Golden_Palm.jpg|thumb|right|Ruben Östlund með gullpálmann árið 2017.]] '''Gullpálminn''' ([[franska]]: '''Palme d'Or''') eru aðalverðlaun [[Kvikmyndahátíðin í Cannes|Kvikmyndahátíðarinnar í Cannes]]. Verðlaunin voru fyrst veitt árið 1955 en frá 1939 til 1954 kölluðust aðalverðlaun hátíðarinnar '''Grand Prix du Festival International du Film'''. Árið 1964 var ''Palme'' ''d'Or'' skipt út fyrir ''Grand Prix'', en var svo tekið aftur upp árið 1975. Gullpálminn er oft talinn vera virtustu verðlaun kvikmyndaiðnaðarins. == Verðlaunahafar == {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Framleiðsluland/lönd |- !1939 | colspan="4" rowspan="1" |Hætt við hátíð vegna [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjaldarinnar]] |- ! colspan="5" rowspan="1" |Verðlaun veitt sem ''Grand Prix du Festival International du Film'' |- ! colspan="1" rowspan="11" |1946 |''[[Brief Encounter]]'' |''Stutt kynni'' |[[David Lean]] |{{Fáni|Bretland}} |- |''[[Die Letzte Chance]]'' | |[[Leopold Lindtberg]] |{{Fáni|Sviss}} |- |''[[The Lost Weekend]]'' |''Glötuð helgi'' |[[Billy Wilder]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''[[María Candelaria]]'' | |[[Emilio Fernández]] |{{Fáni|Mexíkó}} |- |''[[Muži bez křídel]]'' | |[[František Čáp]] |{{Fáni|Tékkóslóvakía}} |- |''[[Neecha Nagar]]'' | |[[Chetan Anand]] |{{Fáni|Indland}} |- |''[[La symphonie pastorale]]'' |''Blinda stúlkan og presturinn'' |[[Jean Delannoy]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''[[De røde enge]]'' |''Hin rauðu engi'' |[[Bodil Ipsen]] & [[Lau Lauritzen, Jr.]] |{{Fáni|Danmörk}} |- |''[[Roma, città aperta]]'' |''Róm óvarin borg'' |[[Roberto Rossellini]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''[[Hets]]'' | |[[Alf Sjöberg]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- |''[[Великий перелом]]'' |''Hin miklu þáttaskil'' |[[Frídríkh Ermler]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- ! colspan="5" |Verðlaun veitt sem ''Grand Prix'' |- ! colspan="1" rowspan="5" |1947 |''[[Antoine et Antoinette]]'' |''Tvö í París'' |[[Jacques Becker]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''[[Crossfire]]'' | |[[Edward Dmytryk]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''[[Les Maudits]]'' |''Hinir fordæmdu'' |[[René Clément]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |''[[Dúmbó|Dumbo]]'' | |[[Ben Sharpsteen]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''[[Ziegfeld Follies]]'' | |[[Vincente Minnelli]] | |- !1948 | colspan="4" rowspan="1" |Hætt við hátíð |- !1949 |''[[The Third Man]]'' |''Þriðji maðurinn'' |[[Carol Reed]] |{{Fáni|Bretland}} |- !1950 | colspan="4" rowspan="1" |Hætt við hátíð |- ! colspan="1" rowspan="2" |1951 |''[[Miracolo a Milano]]'' |''Kraftaverk í Mílanó'' |[[Vittorio De Sica]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''[[Fröken Julie]]'' |''Fröken Júlía'' |[[Alf Sjöberg]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1952 |''[[Óþelló (kvikmynd frá 1951)|Othello]]'' |''Óþelló'' |[[Orson Welles]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Marokkó}} |- |''[[Due soldi di speranza]]'' |''Tveggja aura von'' |[[Renato Castellani]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !1953 |''[[Le salaire de la peur]]'' |''Laun óttans'' |[[Henri-Georges Clouzot]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !1954 |''[[地獄門]]'' |''Hlið heljar'' |[[Teinosuke Kinugasa]] |{{Fáni|Japan}} |- ! colspan="5" |Verðlaun veitt sem ''Palme d'Or'' |- !1955 | colspan="2" |''[[Marty]]'' |[[Delbert Mann]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1956 |''[[Le monde du silence]]'' |''Í djúpi þagnar'' |[[Jacques Cousteau]] & [[Louis Malle]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !1957 |''[[Friendly Persuasion]]'' |''Elska skaltu náungann'' |[[William Wyler]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1958 |''[[Летят журавли]]'' |''Trönurnar fljúga'' |[[Míkhaíl Kalatozov]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- !1959 |''[[Orfeu Negro]]'' |''Hátíð blökkumannanna'' |[[Marcel Camus]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Brasilía}} |- !1960 |''[[La Dolce Vita]]'' | |[[Federico Fellini]] |{{Fáni|Ítalía}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1961 |''[[Une aussi longue absence]]'' |''Langur aðskilnaður'' |[[Henri Colpi]] |{{Fáni|Frakkland}} |- | colspan="2" |''[[Viridiana]]'' |[[Luis Buñuel]] |{{Fáni|Spánn}} |- !1962 |''[[O Pagador de Promessas]]'' |''Gefið loforð'' |[[Anselmo Duarte]] |{{Fáni|Brasilía}} |- !1963 |''[[Il gattopardo]]'' |''Hlébarðinn'' |[[Luchino Visconti]] |{{Fáni|Ítalía}} |- ! colspan="5" |Verðlaun veitt sem ''Grand Prix du Festival International du Film'' |- !1964 |''[[Les parapluies de Cherbourg]]'' |''Regnhlífarnar í Cberbourg'' |[[Jacques Demy]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !1965 |''[[The Knack ... and How to Get It]]'' |''Allt vill lagið hafa'' |[[Richard Lester]] |{{Fáni|Bretland}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1966 |''[[Signore e signori]]'' |''Góða nótt, herrar mínir og frúr'' |[[Pietro Germi]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''[[Un homme et une femme]]'' |''Maður og kona'' |[[Claude Lelouch]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !1967 |''[[Blowup]]'' | |[[Michelangelo Antonioni]] |{{Fáni|Bretland}} |- !1968 | colspan="4" |Hætt við hátíð vegna [[Stúdentauppreisnin í París 1968|stúdentaóeirðanna í París]] |- !1969 |''[[If....]]'' |''Ef...'' |[[Lindsay Anderson]] |{{Fáni|Bretland}} |- !1970 |''[[MASH]]'' | |[[Robert Altman]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1971 |''[[The Go-Between]]'' |''Sensiboðinn'' |[[Joseph Losey]] |{{Fáni|Bretland}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1972 |''[[Il caso Mattei]]'' |''Var Mattei myrtur?'' |[[Francesco Rosi]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''[[La classe operaia va in paradiso]]'' | |[[Elio Petri]] | |- ! colspan="1" rowspan="2" |1973 |''[[The Hireling]]'' |''Ekkjan og ekillinn'' |[[Alan Bridges]] |{{Fáni|Bretland}} |- |''[[Scarecrow]]'' |''Fuglahræðan'' |[[Jerry Schatzberg]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1974 |''[[The Conversation]]'' | |[[Francis Ford Coppola]] | |- ! colspan="5" |Verðlaun veitt sem ''Palme d'Or'' |- !1975 |''[[Chronique des années de braise]]'' | |[[Mohammed Lakhdar-Hamina]] |{{Fáni|Alsír}} |- !1976 |''[[Taxi Driver]]'' | |[[Martin Scorsese]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1977 |''[[Padre Padrone]]'' |''Höfuð ættarinnar'' |[[Paolo og Vittorio Taviani]] | colspan="1" rowspan="2" |{{Fáni|Ítalía}} |- !1978 |''[[L'albero degli zoccoli]]'' |''Zoccoli-tréið'' |[[Ermanno Olmi]] |- ! colspan="1" rowspan="2" |1979 |''[[Apocalypse Now]]'' |''Dómsdagur nú'' |[[Francis Ford Coppola]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''[[Die Blechtrommel]]'' |''Tintromman'' |[[Volker Schlöndorff]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}}, {{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1980 |''[[All That Jazz]]'' | |[[Bob Fosse]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''[[影武者]]'' | |[[Akíra Kúrósava]] |{{Fáni|Japan}} |- !1981 |''[[Człowiek z żelaza]]'' |''Járnmaðurinn'' |[[Andrzej Wajda]] |{{Fáni|Pólland}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1982 |''[[Missing]]'' |''Týndur'' eða ''Saknað'' |[[Costa-Gavras]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''[[Yol]]'' |''Leiðin'' |[[Yılmaz Güney & Şerif Gören]] |{{Fáni|Tyrkland}} |- !1983 |''[[楢山節考]]'' |''Átök í Narayama'' |[[Shohei Imamura]] |{{Fáni|Japan}} |- !1984 |''[[Paris, Texas]]'' | |[[Wim Wenders]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}}, {{Fáni|Frakkland}} |- !1985 |''[[Отац на службеном путу]]'' |''Þegar faðir minn var að heiman í viðskiptaerindum'' |[[Emir Kusturica]] |{{Fáni|Júgóslavía}} |- !1986 |''[[The Mission]]'' |''Trúboðsstöðin'' |[[Roland Joffé]] |{{Fáni|Bretland}} |- !1987 |''[[Sous le soleil de Satan]]'' |''Undir satanssól eða Myrkraverk'' |[[Maurice Pialat]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !1988 |''[[Pelle Erobreren]]'' |''Pelle sigurvegari'' |[[Bille August]] |{{Fáni|Danmörk}} |- !1989 |''[[Sex, Lies, and Videotape]]'' |''Kynlíf, lygar og myndbönd'' |[[Steven Soderbergh]] | colspan="1" rowspan="3" |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1990 |''[[Wild at Heart]]'' |''Tryllt ást'' |[[David Lynch]] |- !1991 | colspan="2" |''[[Barton Fink]]'' |[[Joel Coen]] |- !1992 |''[[Den goda viljan]]'' |''Góður ásetningur'' |[[Bille August]] |{{Fáni|Danmörk}}, {{Fáni|Svíþjóð}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1993 |''[[霸王別姬]]'' |''Farvel, frilla mín'' |[[Chen Kaige]] |{{Fáni|Hong Kong}} |- |''[[The Piano]]'' |''Píanó'' |[[Jane Campion]] |{{Fáni|Nýja-Sjáland}}, {{Fáni|Ástralía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- !1994 |''[[Reyfari|Pulp Fiction]]'' |''[[Reyfari]]'' |[[Quentin Tarantino]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !1995 |''[[Подземље]]'' |''Neðanjarðar'' |[[Emir Kusturica]] |{{Fáni|Júgóslavía}} |- !1996 |''[[Secrets & Lies]]'' |''Leyndarmál og lygar'' |[[Mike Leigh]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Bretland}} |- ! colspan="1" rowspan="2" |1997 |''[[うなぎ]]'' |''Állinn'' |[[Shohei Imamura]] |{{Fáni|Japan}} |- |''[[طعم گيلاس]]'' |''Keimur af kirsuberjum'' |[[Abbas Kiarostami]] |{{Fáni|Íran}} |- !1998 |''[[Μια αιωνιότητα και μια μέρα]]'' |''Eilífð og einn dagur'' |[[Theo Angelopoulos]] |{{Fáni|Grikkland}} |- !1999 | colspan="2" |''[[Rosetta (kvikmynd)|Rosetta]]'' |[[Dardenne-bræður|Jean-Pierre & Luc Dardenne]] |{{Fáni|Belgía}} |- !2000 |''Dancer in the Dark'' |''[[Myrkradansarinn]]'' |[[Lars von Trier]] |{{Fáni|Danmörk}} |- !2001 |''[[La stanza del figlio]]'' |''Herbergi sonarins'' |[[Nanni Moretti]] |{{Fáni|Ítalía}} |- !2002 |''[[The Pianist]]'' |''Píanóleikarinn'' |[[Roman Polanski]] |{{Fáni|Pólland}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}}, {{Fáni|Bretland}} |- !2003 |''[[Elephant]]'' |''Fíll'' |[[Gus Van Sant]] | colspan="1" rowspan="2" |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !2004 |''[[Fahrenheit 9/11]]'' | |[[Michael Moore]] |- !2005 |''[[L'Enfant]]'' |''Barnið'' |[[Dardenne-bræður|Jean-Pierre & Luc Dardenne]] |{{Fáni|Belgía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- !2006 |''[[The Wind That Shakes the Barley]]'' |''Vindurinn sem skekur byggið'' |[[Ken Loach]] |{{Fáni|Írland}}, {{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Þýskaland}} |- !2007 |''[[4 luni, 3 săptămâni și 2 zile]]'' |''Fjórir mánuðir, 3 vikur og 2 dagar'' |[[Cristian Mungiu]] |{{Fáni|Rúmenía}} |- !2008 |''[[Entre les murs]]'' |''Skólabekkurinn'' |[[Laurent Cantet]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !2009 |''[[Das weiße Band, Eine deutsche Kindergeschichte]]'' |''Hvíti borðinn'' |[[Michael Haneke]] |{{Fáni|Þýskaland}}, {{Fáni|Austurríki}}, {{Fáni|Frakkland}} |- !2010 |''[[ลุงบุญมีระลึกชาติ]]'' |''Boonmee frændi, sem man eftir fyrri lífum'' |[[Apichatpong Weerasethakul]] |{{Fáni|Taíland}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}} |- !2011 |''[[The Tree of Life]]'' |''Lífsins tré'' |[[Terrence Malick]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !2012 |''[[Amour]]'' |''Ást'' |[[Michael Haneke]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}}, {{Fáni|Austurríki}} |- !2013 |''[[La Vie d'Adèle: Chapitres 1 et 2]]'' |''Líf Adele'' |[[Abdellatif Kechiche]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Belgía}}, {{Fáni|Spánn}} |- !2014 |''[[Kış Uykusu]]'' |''Vetrarsvefn'' |[[Nuri Bilge Ceylan]] |{{Fáni|Tyrkland}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}} |- !2015 |''[[Dheepan]]'' | |[[Jacques Audiard]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !2016 |''[[I, Daniel Blake]]'' |''Ég, Daniel Blake'' |[[Ken Loach]] |{{Fáni|Bretland}} |- !2017 |''[[The Square]]'' |''Ferningurinn'' |[[Ruben Östlund]] |{{Fáni|Svíþjóð}}, {{Fáni|Þýskaland}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Danmörk}} |- !2018 |''[[万引き家族]]'' |''Búðarþjófar'' |[[Hirokazu Kore-eda]] |{{Fáni|Japan}} |- !2019 |''[[Sníkjudýrin|기생충]]'' |''[[Sníkjudýrin]]'' |[[Bong Joon-ho]] |{{Fáni|Suður-Kórea}} |- !2020 | colspan="4" rowspan="1" |Hætt við hátíð vegna [[Covid-19 faraldurinn|COVID-19 faraldursins]] |- !2021 |''[[Titane]]'' | |[[Julia Ducournau]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Belgía}} |- !2022 |''[[Triangle of Sadness]]'' |''Sorgarþríhyrningurinn'' |[[Ruben Östlund]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- !2023 |''[[Anatomie d'une chute]]'' |''Fallið er hátt'' |[[Justine Triet]] |{{Fáni|Frakkland}} |- !2024 |''Anora'' | |[[Sean Baker]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- !2025 |یک تصادف ساده |''Þetta var bara slys'' |[[Jafar Panahi]] |{{Fáni|Íran}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Lúxemborg}} |- !2026 |''Fjord'' |''Fjörður'' |[[Cristian Mungiu]] |{{Fáni|Rúmenía}}, {{Fáni|Noregur}}, {{Fáni|Danmörk}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Svíþjóð}} |} [[Flokkur:Kvikmyndaverðlaun]] sltm4e5cjirrzat3cw78n95mjnmwx66 0 178929 1976700 1853206 2026-08-27T15:56:10Z ~2026-46685-06 119992 Innsláttarvilla 1976700 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Náttskuggi | image = Solanum dulcamara (5386574212).jpg | image_width = 240px | image_caption = | regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'') | subregnum = ''[[Tracheobionta]]'' | divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'') | classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'') | subclassis = ''[[Asteridae]]'' | ordo = [[Kartöflubálkur]] (''Solanales'') | familia = [[Náttskuggaætt]] (''Solanaceae'') | genus = ''[[Solanum]]'' | species = '''Náttskuggi''' | binomial = ''Solanum dulcamara'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name="ipni">''Sp. Pl.'' 1: 185. 1753 [1 May 1753] {{cite web |url=http://www.ipni.org:80/ipni/idPlantNameSearch.do;jsessionid=12A6FE0D312091D16F44EBF65C7108FE?id=285213-2 |title=Plant Name Details for ''Solanum dulcamura'' |publisher=[[International Plant Names Index|IPNI]] |access-date=December 1, 2009}}</ref> | synonyms = {{Collapsible list| ''Solanum scandens'' <small>[[Noël Martin Joseph de Necker|Neck.]]</small><br>''Solanum rupestre'' <small>[[Franz Wilibald Schmidt|F. W. Schmidt]]</small><br>''Solanum marinum'' <small>([[Charles Cardale Babington|Bab.]]) [[Antonina Ivanovna Pojarkova|Pojark.]]</small><br>''Solanum littorale'' <small>Raab</small><br>''Solanum dulcamarum'' <small>St. Lag.</small><br>''Solanum dulcamara villosissimum'' <small>[[Nicaise Auguste Desvaux|Desv.]]</small><br>''Solanum dulcamara pusztarum'' <small>Soo</small><br>''Solanum dulcamara marinum'' <small>Babington</small><br>''Solanum dulcamara indivisum'' <small>[[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]]</small><br>''Solanum dulcamara pusztarum'' <small>(R. Soo) R. Soo</small><br>''Solanum dulcamara lucidum'' <small>Mathe</small><br>''Solanum assimile'' <small>Frivald.</small><br>''Solanum lignosa'' <small>[[Jean-Emmanuel Gilibert|Gilib.]]</small><br>''Solanum flexuosa'' <small>[[Conrad Moench|Moench]]</small> }} | range_map = Solanum-dulcamara-Distribution-PhytoKeys-022-001-g036.jpg | range_map_width = 240px | range_map_caption = Náttúrulegt útbreiðslusvæði }} '''Náttskuggi''' ([[fræðiheiti]]: ''Solanum dulcamara'') er klifurrunni jurt af [[náttskuggaætt]] ættaður frá Evrasíu og hefur breiðst út víða um um heim. Hann er allur eitraður og þá líka berin sem líkjast örsmáum tómötum. Hann hefur verið nýttur til lækninga um aldir.<ref name="grieve">{{cite book|title=A Modern Herbal: The Medicinal, Culinary, Cosmetic and Economic Properties, Cultivation and Folk-lore of Herbs, Grasses, Fungi, Shrubs, & Trees with All Their Modern Scientific Uses, Volume 1|url=https://archive.org/details/modernherbalmedi01mrsm|author=Grieve, Maud|year=1971}}</ref> Náttskuggi hefur reynst harðgerður á Íslandi.<ref>{{Cite web|url=https://www.lystigardur.akureyri.is/is/plontur/gardaflora/solanum-dulcamara|title=Garðaflóra|last=Akureyrarbær|website=Lystigarður Akureyrar|language=is|access-date=2024-02-17}}</ref> [[File:Illustration Solanum dulcamara0.jpg|thumb|left|Teikning úr ''Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz'', 1885, eftir Otto Wilhelm Thomé og Kurt Stüber [https://www.biodiversitylibrary.org/item/194265#page/1/mode/1up Biodiversity Heritage Library]]] ==Tilvísanir== {{Reflist}} {{commonscat|Solanum dulcamara}} {{wikilífverur|Solanum dulcamara}} {{stubbur|grasafræði}} [[Flokkur:Náttskuggaætt]] hd7tkifnisgx6zds4q690ebndkaqmg2 0 178977 1976722 1920153 2026-08-27T22:07:21Z Cinquantecinq 12601 2026 1976722 wikitext text/x-wiki {{Verðlaun | nafn = Grand Prix | mynd = Joachim Trier awardee interview at 2025 Cannes Film Festival.jpg | staðsetning = [[Cannes]] í Frakklandi | land = | umsjón = [[Kvikmyndahátíðin í Cannes]] | ár = 1967 | vefsíða = {{URL|https://www.festival-cannes.com/}} | sigurvegari = [[Joachim Trier]]<br>''Affeksjonsverdi'' (2025) | sigurvegari_titill = Núverandi sigurvegari | mynd_texti = Handhafi verðlaunanna árið 2025; [[Joachim Trier]]. }} '''Grand Prix''' eru verðlaun sem veitt eru á [[Kvikmyndahátíðin í Cannes|Kvikmyndahátíðinni í Cannes]] sem dómnefnd hátíðarinnar veitir einni af keppnismyndunum. Verðlaunin voru fyrst veitt árið 1967 og eru veitt árlega kvikmynd í fullri lengd. Þau eru önnur virtustu verðlaun keppninnar á eftir aðalverðlaunum hátíðarinnar, [[Gullpálminn|Gullpálmanum]]. == Sigurvegarar == {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Framleiðsluland |- ! colspan="5" rowspan="1" |1967-1969 |- ! colspan="5" rowspan="1" |Verðlaun veitt sem ''Grand Prix Spécial du Jury'' |- | colspan="1" rowspan="2" |1967 |''Accident'' | |[[Joseph Losey]] |{{Fáni|Bretland}} |- |''Skupljači perja'' | | [[Aleksandar Petrović]] |{{Fáni|Júgóslavía}} |- |1969 |''Ådalen 31'' | |[[Bo Widerberg]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |1970-1979 |- |1970 |''Indagine su un cittadino al di sopra di ogni sospetto'' |''Rannsókn á borgara, höfnum yfir grun'' |[[Elio Petri]] |{{Fáni|Ítalía}} |- | colspan="1" rowspan="2" |1971 |''Johnny Got His Gun'' | |[[Dalton Trumbo]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''Taking Off'' |''Kynslóðabilið'' |[[Miloš Forman]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |1972 |''Солярис'' | |[[Andrej Tarkovskíj]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- |1973 |''La Maman et la putain'' |''Mamman og mellan'' |[[Jean Eustache]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |1974 |''Il fiore delle Mille e una notte'' |''1001 nótt'' |[[Pier Paolo Pasolini]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |1975 |''Jeder für sich und Gott gegen alle'' |''Hver fyrir sig og guð gegn öllum'' |[[Werner Herzog]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- | colspan="1" rowspan="2" |1976 |''Cría Cuervos'' |''Hrægammar'' |[[Carlos Saura]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''Die Marquise von O...'' |''Greifafrúin'' |[[Éric Rohmer]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- | colspan="1" rowspan="2" |1978 |''Ciao maschio'' |''Sigldu þinn sjó, karlhlunkur eða Apadraumur'' |[[Marco Ferreri]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |''The Shout'' |''Öskrið'' |[[Jerzy Skolimowski]] |{{Fáni|Bretland}} |- |1979 |''Сибириада'' | |[[Andrej Kontsjalovskíj]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |1980-1989 |- |1980 |''Mon oncle d'Amérique'' |''Ameríski frændinn'' |[[Alain Resnais]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |1981 |''Les Années lumière'' |''Ljósár'' |[[Alain Tanner]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Sviss}} |- |1982 |''La Notte di San Lorenzo'' |''San Lorenzo nóttin'' |[[Paolo og Vittorio Taviani]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |1983 |''Monty Python's The Meaning of Life'' |''Tilgangur lífsins'' |[[Terry Jones]] |{{Fáni|Bretland}} |- |1984 |''Napló gyermekeimnek'' |''Dagbókarbrot'' |[[Márta Mészáros]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |1985 |''Birdy'' | |[[Alan Parker]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |1986 |''Offret'' |''Fórnin'' |[[Andrej Tarkovskíj]] |{{Fáni|Svíþjóð}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Bretland}} |- |1987 |''მონანიება'' |''Eftirsjá'' |[[Tengiz Abuladze]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- |1988 |''A World Apart'' |''Aðakildir heimar'' |[[Chris Menges]] |{{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Simbabve}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |Verðlaun veitt sem ''Grand Prix du Jury'' |- | colspan="1" rowspan="2" |1989 |''Nuovo Cinema Paradiso'' |''Paradísarbíóið'' |[[Giuseppe Tornatore]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''Trop belle pour toi'' |''Of falleg fyrir þig'' |[[Bertrand Blier]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |1990-1999 |- | colspan="1" rowspan="2" |1990 |''死の棘'' |''Stingur dauðans'' eða ''Banastungan'' |[[Kōhei Oguri]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Tilaï'' | |[[Idrissa Ouedraogo]] |{{Fáni|Búrkína Fasó}}, {{Fáni|Sviss}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}}, {{Fáni|Bretland}} |- |1991 |''La Belle Noiseuse'' | |[[Jacques Rivette]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Sviss}} |- |1992 |''Il Ladro di bambini'' |''Stolin börn'' |[[Gianni Amelio]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |1993 |''In weiter Ferne, so nah!'' | |[[Wim Wenders]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- | colspan="1" rowspan="2" |1994 |''Утомлённые солнцем'' |''Sólbruni'' |[[Níkíta Míkhalkov]] |{{Fáni|Rússland}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |''活着'' |''Að lifa'' |[[Zhang Yimou]] |{{Fáni|Kína}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |Verðlaun veitt sem ''Grand Prix'' |- |1995 |''To Vlemma tou Odyssea'' |''Augnaráð Ódysseifs'' |[[Theo Angelopoulos]] |{{Fáni|Grikkland}} |- |1996 |''Breaking the Waves'' |''Brimbrot'' |[[Lars von Trier]] |{{Fáni|Danmörk}}, {{Fáni|Bretland}} |- |1997 |''The Sweet Hereafter'' |''Hin ljúfa eilífð'' |[[Atom Egoyan]] |{{Fáni|Kanada}} |- |1998 |''La vita è bella'' |''Lífið er fallegt'' |[[Roberto Benigni]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |1999 |''Humanité'' |''Mannúð'' |[[Bruno Dumont]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |2000-2009 |- |2000 |''鬼子来了'' |''Djöflar í dyrunum'' |[[Jiang Wen]] |{{Fáni|Kína}} |- |2001 |''La Pianiste'' |''Píanókennarinn'' |[[Michael Haneke]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Austurríki}}, {{Fáni|Þýskaland}} |- |2002 |''Mies vailla menneisyyttä'' |''Maður án fortíðar'' |[[Aki Kaurismäki]] |{{Fáni|Finnland}} |- |2003 |''Uzak'' |''Einvera'' eða ''Í fjarlægð'' |[[Nuri Bilge Ceylan]] |{{Fáni|Tyrkland}} |- |2004 |''올드보이'' | |[[Park Chan-wook]] |{{Fáni|Suður-Kórea}} |- |2005 |''Broken Flowers'' | |[[Jim Jarmusch]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Bandaríkin}} |- |2006 |''Flanders'' | |[[Bruno Dumont]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |2007 |''殯の森'' |''Syrgjandi skógurinn'' |[[Naomi Kawase]] |{{Fáni|Japan}} |- |2008 |''Gomorra'' | |[[Matteo Garrone]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |2009 |''Un prophète'' |''Spámaðurinn'' |[[Jacques Audiard]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |2010-2019 |- |2010 |''Des hommes et des dieux'' | |[[Xavier Beauvois]] |{{Fáni|Frakkland}} |- | colspan="1" rowspan="2" |2011 |''Le Gamin au vélo'' |''Strákur á hjóli'' |[[Dardenne-bræður|Jean-Pierre & Luc Dardenne]] |{{Fáni|Belgía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |''Bir Zamanlar Anadolu'da'' | |[[Nuri Bilge Ceylan]] |{{Fáni|Tyrkland}}, {{Fáni|Bosnía og Hersegóvína}} |- |2012 |''Reality'' | |[[Matteo Garrone]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |2013 |''Inside Llewyn Davis'' | |[[Joel & Ethan Coen]] |{{Fáni|Bandaríkin}}, {{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |2014 |''Le meraviglie'' | |[[Alice Rohrwacher]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Sviss}}, {{Fáni|Þýskaland}} |- |2015 |''Saul fia'' |''Sonur Sáls'' |[[László Nemes]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |2016 |''Juste la fin du monde'' |''Þetta er bara heimsendir'' |[[Xavier Dolan]] |{{Fáni|Kanada}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |2017 |''120 battements par minute'' |''120 slög á mínútu'' |[[Robin Campillo]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |2018 |''BlacKkKlansman'' | |[[Spike Lee]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |2019 |''Atlantique'' |''Atlantshafs'' |[[Mati Diop]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Senegal}}, {{Fáni|Belgía}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |2020-2029 |- | colspan="1" rowspan="2" |2021 |''Hytti nro 6'' |''Klefi númer sex'' |[[Juho Kuosmanen]] |{{Fáni|Finnland}}, {{Fáni|Þýskaland}}, {{Fáni|Eistland}}, {{Fáni|Rússland}} |- |''قهرمان'' | |[[Asghar Farhadi]] |{{Fáni|Íran}}, {{Fáni|Frakkland}} |- | colspan="1" rowspan="2" |2022 |''Close'' |''Nánd'' |[[Lukas Dhont]] |{{Fáni|Belgía}}, {{Fáni|Holland}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |''Stars at Noon'' | |[[Claire Denis]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |2023 |''The Zone of Interest'' | |[[Jonathan Glazer]] |{{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Pólland}} |- |2024 |''All We Imagine as Light'' | |[[Payal Kapadia]] |{{Fáni|Indland}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Holland}}, {{Fáni|Lúxemborg}} |- |2025 |''Affeksjonsverdi'' | |[[Joachim Trier]] |{{Fáni|Noregur}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}}, {{Fáni|Danmörk}}, {{Fáni|Svíþjóð}}, {{Fáni|Bretland}} |- |2026 |Минотавр | |[[Andrej Zvjagíntsev]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Lettland}}, {{Fáni|Þýskaland}} |} == Sjá einnig == * [[Gullpálminn]] [[Flokkur:Kvikmyndaverðlaun]] 0oxe962dutmcey7yomxcme6akskf8sv 1976723 1976722 2026-08-27T22:08:34Z Cinquantecinq 12601 Минотавр 1976723 wikitext text/x-wiki {{Verðlaun | nafn = Grand Prix | mynd = Joachim Trier awardee interview at 2025 Cannes Film Festival.jpg | staðsetning = [[Cannes]] í Frakklandi | land = | umsjón = [[Kvikmyndahátíðin í Cannes]] | ár = 1967 | vefsíða = {{URL|https://www.festival-cannes.com/}} | sigurvegari = [[Andrej Zvjagíntsev]]<br>''Минотавр'' (2026) | sigurvegari_titill = Núverandi sigurvegari | mynd_texti = Handhafi verðlaunanna árið 2025; [[Joachim Trier]]. }} '''Grand Prix''' eru verðlaun sem veitt eru á [[Kvikmyndahátíðin í Cannes|Kvikmyndahátíðinni í Cannes]] sem dómnefnd hátíðarinnar veitir einni af keppnismyndunum. Verðlaunin voru fyrst veitt árið 1967 og eru veitt árlega kvikmynd í fullri lengd. Þau eru önnur virtustu verðlaun keppninnar á eftir aðalverðlaunum hátíðarinnar, [[Gullpálminn|Gullpálmanum]]. == Sigurvegarar == {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Leikstjórn !Framleiðsluland |- ! colspan="5" rowspan="1" |1967-1969 |- ! colspan="5" rowspan="1" |Verðlaun veitt sem ''Grand Prix Spécial du Jury'' |- | colspan="1" rowspan="2" |1967 |''Accident'' | |[[Joseph Losey]] |{{Fáni|Bretland}} |- |''Skupljači perja'' | | [[Aleksandar Petrović]] |{{Fáni|Júgóslavía}} |- |1969 |''Ådalen 31'' | |[[Bo Widerberg]] |{{Fáni|Svíþjóð}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |1970-1979 |- |1970 |''Indagine su un cittadino al di sopra di ogni sospetto'' |''Rannsókn á borgara, höfnum yfir grun'' |[[Elio Petri]] |{{Fáni|Ítalía}} |- | colspan="1" rowspan="2" |1971 |''Johnny Got His Gun'' | |[[Dalton Trumbo]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |''Taking Off'' |''Kynslóðabilið'' |[[Miloš Forman]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |1972 |''Солярис'' | |[[Andrej Tarkovskíj]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- |1973 |''La Maman et la putain'' |''Mamman og mellan'' |[[Jean Eustache]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |1974 |''Il fiore delle Mille e una notte'' |''1001 nótt'' |[[Pier Paolo Pasolini]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |1975 |''Jeder für sich und Gott gegen alle'' |''Hver fyrir sig og guð gegn öllum'' |[[Werner Herzog]] |{{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- | colspan="1" rowspan="2" |1976 |''Cría Cuervos'' |''Hrægammar'' |[[Carlos Saura]] |{{Fáni|Spánn}} |- |''Die Marquise von O...'' |''Greifafrúin'' |[[Éric Rohmer]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Vestur-Þýskaland}} |- | colspan="1" rowspan="2" |1978 |''Ciao maschio'' |''Sigldu þinn sjó, karlhlunkur eða Apadraumur'' |[[Marco Ferreri]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |''The Shout'' |''Öskrið'' |[[Jerzy Skolimowski]] |{{Fáni|Bretland}} |- |1979 |''Сибириада'' | |[[Andrej Kontsjalovskíj]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |1980-1989 |- |1980 |''Mon oncle d'Amérique'' |''Ameríski frændinn'' |[[Alain Resnais]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |1981 |''Les Années lumière'' |''Ljósár'' |[[Alain Tanner]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Sviss}} |- |1982 |''La Notte di San Lorenzo'' |''San Lorenzo nóttin'' |[[Paolo og Vittorio Taviani]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |1983 |''Monty Python's The Meaning of Life'' |''Tilgangur lífsins'' |[[Terry Jones]] |{{Fáni|Bretland}} |- |1984 |''Napló gyermekeimnek'' |''Dagbókarbrot'' |[[Márta Mészáros]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |1985 |''Birdy'' | |[[Alan Parker]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |1986 |''Offret'' |''Fórnin'' |[[Andrej Tarkovskíj]] |{{Fáni|Svíþjóð}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Bretland}} |- |1987 |''მონანიება'' |''Eftirsjá'' |[[Tengiz Abuladze]] |{{Fáni|Sovétríkin}} |- |1988 |''A World Apart'' |''Aðakildir heimar'' |[[Chris Menges]] |{{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Simbabve}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |Verðlaun veitt sem ''Grand Prix du Jury'' |- | colspan="1" rowspan="2" |1989 |''Nuovo Cinema Paradiso'' |''Paradísarbíóið'' |[[Giuseppe Tornatore]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |''Trop belle pour toi'' |''Of falleg fyrir þig'' |[[Bertrand Blier]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |1990-1999 |- | colspan="1" rowspan="2" |1990 |''死の棘'' |''Stingur dauðans'' eða ''Banastungan'' |[[Kōhei Oguri]] |{{Fáni|Japan}} |- |''Tilaï'' | |[[Idrissa Ouedraogo]] |{{Fáni|Búrkína Fasó}}, {{Fáni|Sviss}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}}, {{Fáni|Bretland}} |- |1991 |''La Belle Noiseuse'' | |[[Jacques Rivette]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Sviss}} |- |1992 |''Il Ladro di bambini'' |''Stolin börn'' |[[Gianni Amelio]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |1993 |''In weiter Ferne, so nah!'' | |[[Wim Wenders]] |{{Fáni|Þýskaland}} |- | colspan="1" rowspan="2" |1994 |''Утомлённые солнцем'' |''Sólbruni'' |[[Níkíta Míkhalkov]] |{{Fáni|Rússland}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |''活着'' |''Að lifa'' |[[Zhang Yimou]] |{{Fáni|Kína}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |Verðlaun veitt sem ''Grand Prix'' |- |1995 |''To Vlemma tou Odyssea'' |''Augnaráð Ódysseifs'' |[[Theo Angelopoulos]] |{{Fáni|Grikkland}} |- |1996 |''Breaking the Waves'' |''Brimbrot'' |[[Lars von Trier]] |{{Fáni|Danmörk}}, {{Fáni|Bretland}} |- |1997 |''The Sweet Hereafter'' |''Hin ljúfa eilífð'' |[[Atom Egoyan]] |{{Fáni|Kanada}} |- |1998 |''La vita è bella'' |''Lífið er fallegt'' |[[Roberto Benigni]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |1999 |''Humanité'' |''Mannúð'' |[[Bruno Dumont]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |2000-2009 |- |2000 |''鬼子来了'' |''Djöflar í dyrunum'' |[[Jiang Wen]] |{{Fáni|Kína}} |- |2001 |''La Pianiste'' |''Píanókennarinn'' |[[Michael Haneke]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Austurríki}}, {{Fáni|Þýskaland}} |- |2002 |''Mies vailla menneisyyttä'' |''Maður án fortíðar'' |[[Aki Kaurismäki]] |{{Fáni|Finnland}} |- |2003 |''Uzak'' |''Einvera'' eða ''Í fjarlægð'' |[[Nuri Bilge Ceylan]] |{{Fáni|Tyrkland}} |- |2004 |''올드보이'' | |[[Park Chan-wook]] |{{Fáni|Suður-Kórea}} |- |2005 |''Broken Flowers'' | |[[Jim Jarmusch]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Bandaríkin}} |- |2006 |''Flanders'' | |[[Bruno Dumont]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |2007 |''殯の森'' |''Syrgjandi skógurinn'' |[[Naomi Kawase]] |{{Fáni|Japan}} |- |2008 |''Gomorra'' | |[[Matteo Garrone]] |{{Fáni|Ítalía}} |- |2009 |''Un prophète'' |''Spámaðurinn'' |[[Jacques Audiard]] |{{Fáni|Frakkland}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |2010-2019 |- |2010 |''Des hommes et des dieux'' | |[[Xavier Beauvois]] |{{Fáni|Frakkland}} |- | colspan="1" rowspan="2" |2011 |''Le Gamin au vélo'' |''Strákur á hjóli'' |[[Dardenne-bræður|Jean-Pierre & Luc Dardenne]] |{{Fáni|Belgía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |''Bir Zamanlar Anadolu'da'' | |[[Nuri Bilge Ceylan]] |{{Fáni|Tyrkland}}, {{Fáni|Bosnía og Hersegóvína}} |- |2012 |''Reality'' | |[[Matteo Garrone]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |2013 |''Inside Llewyn Davis'' | |[[Joel & Ethan Coen]] |{{Fáni|Bandaríkin}}, {{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |2014 |''Le meraviglie'' | |[[Alice Rohrwacher]] |{{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Sviss}}, {{Fáni|Þýskaland}} |- |2015 |''Saul fia'' |''Sonur Sáls'' |[[László Nemes]] |{{Fáni|Ungverjaland}} |- |2016 |''Juste la fin du monde'' |''Þetta er bara heimsendir'' |[[Xavier Dolan]] |{{Fáni|Kanada}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |2017 |''120 battements par minute'' |''120 slög á mínútu'' |[[Robin Campillo]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |2018 |''BlacKkKlansman'' | |[[Spike Lee]] |{{Fáni|Bandaríkin}} |- |2019 |''Atlantique'' |''Atlantshafs'' |[[Mati Diop]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Senegal}}, {{Fáni|Belgía}} |- ! colspan="5" rowspan="1" |2020-2029 |- | colspan="1" rowspan="2" |2021 |''Hytti nro 6'' |''Klefi númer sex'' |[[Juho Kuosmanen]] |{{Fáni|Finnland}}, {{Fáni|Þýskaland}}, {{Fáni|Eistland}}, {{Fáni|Rússland}} |- |''قهرمان'' | |[[Asghar Farhadi]] |{{Fáni|Íran}}, {{Fáni|Frakkland}} |- | colspan="1" rowspan="2" |2022 |''Close'' |''Nánd'' |[[Lukas Dhont]] |{{Fáni|Belgía}}, {{Fáni|Holland}}, {{Fáni|Frakkland}} |- |''Stars at Noon'' | |[[Claire Denis]] |{{Fáni|Frakkland}} |- |2023 |''The Zone of Interest'' | |[[Jonathan Glazer]] |{{Fáni|Bretland}}, {{Fáni|Pólland}} |- |2024 |''All We Imagine as Light'' | |[[Payal Kapadia]] |{{Fáni|Indland}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Ítalía}}, {{Fáni|Holland}}, {{Fáni|Lúxemborg}} |- |2025 |''Affeksjonsverdi'' | |[[Joachim Trier]] |{{Fáni|Noregur}}, {{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Þýskaland}}, {{Fáni|Danmörk}}, {{Fáni|Svíþjóð}}, {{Fáni|Bretland}} |- |2026 |Минотавр | |[[Andrej Zvjagíntsev]] |{{Fáni|Frakkland}}, {{Fáni|Lettland}}, {{Fáni|Þýskaland}} |} == Sjá einnig == * [[Gullpálminn]] [[Flokkur:Kvikmyndaverðlaun]] bmosuh61og315pa6y3t1oq5h81ecaqs 0 179435 1976720 1920149 2026-08-27T21:54:46Z Cinquantecinq 12601 2026 sigurvegarar 1976720 wikitext text/x-wiki {{Verðlaun | nafn = Besti leikstjóri | mynd = Kleber Mendonça Filho-6484.jpg | veitt_fyrir = Framúrskarandi árangur við leikstjórn | land = [[Frakkland]] | kynnir = [[Kvikmyndahátíðin í Cannes]] | ár = 1946 | vefsíða = {{URL|www.festival-cannes.com/}} | undirtitill = ''Prix de la mise en scène'' ([[franska]]) | mynd_texti = Sigurvegari ársins 2025; [[Kleber Mendonça Filho]]. | sigurvegari = [[Kleber Mendonça Filho]]<br>''O Agente Secreto'' (2025) | sigurvegari_titill = Núverandi sigurvegari }} '''Besti leikstjóri''' ([[franska]]: ''Prix de la mise en scène'') eru verðlaun sem veitt eru árlega á [[Kvikmyndahátíðin í Cannes|Kvikmyndahátíðinni í Cannes]] í Frakklandi og voru fyrst veitt árið 1946. Verðlaunin eru veitt leikstjóra einnar kvikmyndar úr keppnisskrá hátíðarinnar hverju sinni fyrir glæstan árangur í leikstjórn sem valin er af alþjóðlegri dómnefnd. == Sigurvegarar == {| class="wikitable" !Ár !Leikstjórn !Upprunalegur titill !Íslenskur titill |- ! colspan="4" rowspan="1" |1946-1949 |- !1946 | colspan="1" rowspan="2" |{{Flagicon|Frakkland}} [[René Clément]] |''La Bataille du rail'' | |- !1949 |''Au-delà des grilles'' |''Skuggi fortíðarinnar'' |- ! colspan="4" rowspan="1" |1950-1959 |- !1951 |{{Flagicon|Ítalía}}/{{Flagicon|Spánn}} [[Luis Buñuel]] |''Los Olvidados'' |''Þeir gleymdu'' |- !1952 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Christian Jaque]] |''Fanfan la Tulipe'' |''Túlípaninn Fanfan'' |- ! colspan="1" rowspan="2" |1955 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Jules Dassin]] |''Du rififi chez les hommes'' | |- |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Sergei Vasilyev]] |''Герои Шипки'' | |- !1956 |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Sergei Yutkevich]] |''Отелло'' |''Óþelló'' |- !1957 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Robert Bresson]] |''Un condamné à mort s'est échappé ou Le vent souffle où il veut'' |''Maður flúði'' |- !1958 |{{Flagicon|Svíþjóð}} [[Ingmar Bergman]] |''Nära livet'' |''Við lífsins dyr'' |- !1959 |{{Flagicon|Frakkland}} [[François Truffaut]] |''Les Quatre Cents Coups'' |''Fjögur hundruð högg'' |- ! colspan="4" rowspan="1" |1960-1969 |- !1961 |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Yuliya Solntseva]] |''Повесть пламенных лет'' | |- !1965 |{{Flagicon|Rúmenía}} [[Liviu Ciulei]] |''Pădurea spânzuraților'' | |- !1966 |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Sergei Yutkevich]] |''Ленин в Польше'' |''Lenín í Póllandi'' |- !1967 |{{Flagicon|Ungverjaland}} [[Ferenc Kósa]] |''Tízezer nap'' |''Tíu þúsund sólir'' |- ! colspan="1" rowspan="2" |1969 |{{Flagicon|Brasilía}} [[Glauber Rocha]] |''O Dragão da Maldade contra o Santo Guerreiro'' |''Antonio, maður dauðans'' |- |{{Flagicon|Tékkóslóvakía}} [[Vojtěch Jasný]] |''Všichni dobří rodáci'' | |- ! colspan="4" rowspan="1" |1970-1979 |- !1970 |{{Flagicon|Bretland}} [[John Boorman]] |''Leo the Last'' |''Leó prins í London'' eða ''Síðasta ljónið'' |- !1972 |{{Flagicon|Ungverjaland}} [[Miklós Jancsó]] |''Még kér a nép'' |''Rauði sálmurinn'' |- ! colspan="1" rowspan="2" |1975 |{{Flagicon|Kanada}} [[Michel Brault]] |''Les Ordres'' |''Skipanir'' |- |{{Flagicon|Grikkland}}/{{Flagicon|Frakkland}} [[Costa-Gavras]] |''Section spéciale'' |''Sérsveitin'' |- !1976 |{{Flagicon|Ítalía}} [[Ettore Scola]] |''Brutti, sporchi e cattivi'' |''Á unaðshæð'' eða ''Ljótir, skítugir og vondir'' |- !1978 |{{Flagicon|Japan}} [[Nagisa Ōshima]] |''愛の亡霊'' |''Veldi tilfinningana'' |- !1979 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Terrence Malick]] |''Days of Heaven'' |''Sælidagar'' eða ''Dagar himins'' |- ! colspan="4" rowspan="1" |1980-1989 |- !1982 |{{Flagicon|Þýskaland}} [[Werner Herzog]] |''Fitzcarraldo'' | |- ! colspan="1" rowspan="2" |1983 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Robert Bresson]] |''L'Argent'' | |- |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Andrej Tarkovskíj]] |''Nostalghia'' | |- !1984 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Bertrand Tavernier]] |''Un dimanche à la campagne'' |''Sunnudagur í sveitinni'' |- !1985 |{{Flagicon|Frakkland}} [[André Téchiné]] |''Rendez-vous'' | |- !1986 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Martin Scorsese]] |''After Hours'' | |- !1987 |{{Flagicon|Þýskaland}} [[Wim Wenders]] |''Der Himmel über Berlin'' |''Himininn yfir Berlín'' |- !1988 |{{Flagicon|Argentína}} [[Fernando Solanas]] |''Sur'' | |- !1989 |{{Flagicon|Júgóslavía}} [[Emir Kusturica]] |''Дом за вешање'' |''Sígaunalíf'' |- ! colspan="4" rowspan="1" |1990-1999 |- !1990 |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Pavel Lungin]] |''Такси-блюз'' |''Taxablús'' |- !1991 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Joel Coen]] |''Barton Fink'' | |- !1992 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Robert Altman]] |''The Player'' | |- !1993 |{{Flagicon|Bretland}} [[Mike Leigh]] |''Naked'' |''Nakinn'' |- !1994 |{{Flagicon|Ítalía}} [[Nanni Moretti]] |''Caro diario'' |''Kæra dagbók'' |- !1995 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Mathieu Kassovitz]] |''La Haine'' |''Hatur'' |- !1996 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Joel Coen]] | colspan="2" |''Fargo'' |- !1997 |{{Flagicon|Hong Kong}} [[Wong Kar-wai]] |''春光乍洩'' |''Glöð saman'' |- !1998 |{{Flagicon|Bretland}} [[John Boorman]] |''The General'' |''Hershöfðinginn'' |- !1999 |{{Flagicon|Spánn}} [[Pedro Almodóvar]] |''Todo sobre mi madre'' |''Allt um móður mína'' |- ! colspan="4" rowspan="1" |2000-2009 |- !2000 |{{Flagicon|Taívan}} [[Edward Yang]] |''Yi Yi'' |''Einn og tveir'' |- ! colspan="1" rowspan="2" |2001 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Joel Coen]] |''The Man Who Wasn't There'' |''Maðurinn sem ekki var til staðar'' |- |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[David Lynch]] |''Mulholland Drive'' | |- ! colspan="1" rowspan="2" |2002 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Paul Thomas Anderson]] |''Punch-Drunk Love'' |''Örvita af ást'' |- |{{Flagicon|Suður-Kórea}} [[Im Kwon-taek]] |''취화선'' | |- !2003 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Gus Van Sant]] |''Elephant'' |''Fíll'' |- !2004 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Tony Gatlif]] |''Exils'' | |- !2005 |{{Flagicon|Austurríki}}/{{Flagicon|Þýskaland}} [[Michael Haneke]] |''Caché'' |''Í leyni'' |- !2006 |{{Flagicon|Mexíkó}} [[Alejandro González Iñárritu]] |''Babel'' | |- !2007 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Julian Schnabel]] |''Le Scaphandre et le Papillon'' |''Fiðrildið og köfunarbjallan'' |- !2008 |{{Flagicon|Tyrkland}} [[Nuri Bilge Ceylan]] |''Üç Maymun'' |''Þrír apar'' |- !2009 |{{Flagicon|Filippseyjar}} [[Brillante Mendoza]] |''Kinatay'' | |- ! colspan="4" rowspan="1" |2010-2019 |- !2010 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Mathieu Amalric]] |''Tournée'' | |- !2011 |{{Flagicon|Danmörk}} [[Nicolas Winding Refn]] |''Drive'' | |- !2012 |{{Flagicon|Mexíkó}} [[Carlos Reygadas]] |''Post Tenebras Lux'' | |- !2013 |{{Flagicon|Mexíkó}} [[Amat Escalante]] |''Heli'' | |- !2014 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Bennett Miller]] |''Foxcatcher'' | |- !2015 |{{Flagicon|Taívan}} [[Hou Hsiao-hsien]] |''刺客聶隱娘'' | |- ! colspan="1" rowspan="2" |2016 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Olivier Assayas]] |''Personal Shopper'' | |- |{{Flagicon|Rúmenía}} [[Cristian Mungiu]] |''Bacalaureat'' |''Útskrift'' |- !2017 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Sofia Coppola]] |''The Beguiled'' | |- !2018 |{{Flagicon|Pólland}} [[Paweł Pawlikowski]] |''Zimna wojna'' |''Kalt stríð'' |- !2019 |{{Flagicon|Belgía}} [[Dardenne-bræður|Jean-Pierre & Luc Dardenne]] |''Le Jeune Ahmed'' | |- ! colspan="4" rowspan="1" |2020- |- !2021 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Leos Carax]] |''Annette'' | |- !2022 |{{Flagicon|Suður-Kórea}} [[Park Chan-wook]] |''헤어질 결심'' |''Að fara'' |- !2023 |{{Flagicon|Frakkland}}/{{Flagicon|Víetnam}} [[Tran Anh Hung]] |''La Passion de Dodin Bouffant'' | |- !2024 |{{Flagicon|Portúgal}} [[Miguel Gomes]] |''Grand Tour'' | |- !2025 |{{Flagicon|Brasilía}} [[Kleber Mendonça Filho]] |''O Agente Secreto'' |''Leyniþjón­ustumaður­inn'' |- ! rowspan="2" |2026 |[[Javier Calvo]] og [[Javier Ambrossi]] |''La bola negra'' | |- |[[Paweł Pawlikowski]] |''Fatherland'' | |} [[Flokkur:Kvikmyndaverðlaun]] kkhz416hg15xhnd33lt08mp4e48esrq 1976721 1976720 2026-08-27T21:56:08Z Cinquantecinq 12601 1976721 wikitext text/x-wiki {{Verðlaun | nafn = Besti leikstjóri | mynd = Kleber Mendonça Filho-6484.jpg | veitt_fyrir = Framúrskarandi árangur við leikstjórn | land = [[Frakkland]] | kynnir = [[Kvikmyndahátíðin í Cannes]] | ár = 1946 | vefsíða = {{URL|www.festival-cannes.com/}} | undirtitill = ''Prix de la mise en scène'' ([[franska]]) | mynd_texti = Sigurvegari ársins 2025; [[Kleber Mendonça Filho]]. | sigurvegari = | sigurvegari_titill = Núverandi sigurvegari }} '''Besti leikstjóri''' ([[franska]]: ''Prix de la mise en scène'') eru verðlaun sem veitt eru árlega á [[Kvikmyndahátíðin í Cannes|Kvikmyndahátíðinni í Cannes]] í Frakklandi og voru fyrst veitt árið 1946. Verðlaunin eru veitt leikstjóra einnar kvikmyndar úr keppnisskrá hátíðarinnar hverju sinni fyrir glæstan árangur í leikstjórn sem valin er af alþjóðlegri dómnefnd. == Sigurvegarar == {| class="wikitable" !Ár !Leikstjórn !Upprunalegur titill !Íslenskur titill |- ! colspan="4" rowspan="1" |1946-1949 |- !1946 | colspan="1" rowspan="2" |{{Flagicon|Frakkland}} [[René Clément]] |''La Bataille du rail'' | |- !1949 |''Au-delà des grilles'' |''Skuggi fortíðarinnar'' |- ! colspan="4" rowspan="1" |1950-1959 |- !1951 |{{Flagicon|Ítalía}}/{{Flagicon|Spánn}} [[Luis Buñuel]] |''Los Olvidados'' |''Þeir gleymdu'' |- !1952 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Christian Jaque]] |''Fanfan la Tulipe'' |''Túlípaninn Fanfan'' |- ! colspan="1" rowspan="2" |1955 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Jules Dassin]] |''Du rififi chez les hommes'' | |- |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Sergei Vasilyev]] |''Герои Шипки'' | |- !1956 |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Sergei Yutkevich]] |''Отелло'' |''Óþelló'' |- !1957 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Robert Bresson]] |''Un condamné à mort s'est échappé ou Le vent souffle où il veut'' |''Maður flúði'' |- !1958 |{{Flagicon|Svíþjóð}} [[Ingmar Bergman]] |''Nära livet'' |''Við lífsins dyr'' |- !1959 |{{Flagicon|Frakkland}} [[François Truffaut]] |''Les Quatre Cents Coups'' |''Fjögur hundruð högg'' |- ! colspan="4" rowspan="1" |1960-1969 |- !1961 |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Yuliya Solntseva]] |''Повесть пламенных лет'' | |- !1965 |{{Flagicon|Rúmenía}} [[Liviu Ciulei]] |''Pădurea spânzuraților'' | |- !1966 |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Sergei Yutkevich]] |''Ленин в Польше'' |''Lenín í Póllandi'' |- !1967 |{{Flagicon|Ungverjaland}} [[Ferenc Kósa]] |''Tízezer nap'' |''Tíu þúsund sólir'' |- ! colspan="1" rowspan="2" |1969 |{{Flagicon|Brasilía}} [[Glauber Rocha]] |''O Dragão da Maldade contra o Santo Guerreiro'' |''Antonio, maður dauðans'' |- |{{Flagicon|Tékkóslóvakía}} [[Vojtěch Jasný]] |''Všichni dobří rodáci'' | |- ! colspan="4" rowspan="1" |1970-1979 |- !1970 |{{Flagicon|Bretland}} [[John Boorman]] |''Leo the Last'' |''Leó prins í London'' eða ''Síðasta ljónið'' |- !1972 |{{Flagicon|Ungverjaland}} [[Miklós Jancsó]] |''Még kér a nép'' |''Rauði sálmurinn'' |- ! colspan="1" rowspan="2" |1975 |{{Flagicon|Kanada}} [[Michel Brault]] |''Les Ordres'' |''Skipanir'' |- |{{Flagicon|Grikkland}}/{{Flagicon|Frakkland}} [[Costa-Gavras]] |''Section spéciale'' |''Sérsveitin'' |- !1976 |{{Flagicon|Ítalía}} [[Ettore Scola]] |''Brutti, sporchi e cattivi'' |''Á unaðshæð'' eða ''Ljótir, skítugir og vondir'' |- !1978 |{{Flagicon|Japan}} [[Nagisa Ōshima]] |''愛の亡霊'' |''Veldi tilfinningana'' |- !1979 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Terrence Malick]] |''Days of Heaven'' |''Sælidagar'' eða ''Dagar himins'' |- ! colspan="4" rowspan="1" |1980-1989 |- !1982 |{{Flagicon|Þýskaland}} [[Werner Herzog]] |''Fitzcarraldo'' | |- ! colspan="1" rowspan="2" |1983 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Robert Bresson]] |''L'Argent'' | |- |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Andrej Tarkovskíj]] |''Nostalghia'' | |- !1984 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Bertrand Tavernier]] |''Un dimanche à la campagne'' |''Sunnudagur í sveitinni'' |- !1985 |{{Flagicon|Frakkland}} [[André Téchiné]] |''Rendez-vous'' | |- !1986 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Martin Scorsese]] |''After Hours'' | |- !1987 |{{Flagicon|Þýskaland}} [[Wim Wenders]] |''Der Himmel über Berlin'' |''Himininn yfir Berlín'' |- !1988 |{{Flagicon|Argentína}} [[Fernando Solanas]] |''Sur'' | |- !1989 |{{Flagicon|Júgóslavía}} [[Emir Kusturica]] |''Дом за вешање'' |''Sígaunalíf'' |- ! colspan="4" rowspan="1" |1990-1999 |- !1990 |{{Flagicon|Sovétríkin}} [[Pavel Lungin]] |''Такси-блюз'' |''Taxablús'' |- !1991 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Joel Coen]] |''Barton Fink'' | |- !1992 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Robert Altman]] |''The Player'' | |- !1993 |{{Flagicon|Bretland}} [[Mike Leigh]] |''Naked'' |''Nakinn'' |- !1994 |{{Flagicon|Ítalía}} [[Nanni Moretti]] |''Caro diario'' |''Kæra dagbók'' |- !1995 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Mathieu Kassovitz]] |''La Haine'' |''Hatur'' |- !1996 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Joel Coen]] | colspan="2" |''Fargo'' |- !1997 |{{Flagicon|Hong Kong}} [[Wong Kar-wai]] |''春光乍洩'' |''Glöð saman'' |- !1998 |{{Flagicon|Bretland}} [[John Boorman]] |''The General'' |''Hershöfðinginn'' |- !1999 |{{Flagicon|Spánn}} [[Pedro Almodóvar]] |''Todo sobre mi madre'' |''Allt um móður mína'' |- ! colspan="4" rowspan="1" |2000-2009 |- !2000 |{{Flagicon|Taívan}} [[Edward Yang]] |''Yi Yi'' |''Einn og tveir'' |- ! colspan="1" rowspan="2" |2001 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Joel Coen]] |''The Man Who Wasn't There'' |''Maðurinn sem ekki var til staðar'' |- |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[David Lynch]] |''Mulholland Drive'' | |- ! colspan="1" rowspan="2" |2002 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Paul Thomas Anderson]] |''Punch-Drunk Love'' |''Örvita af ást'' |- |{{Flagicon|Suður-Kórea}} [[Im Kwon-taek]] |''취화선'' | |- !2003 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Gus Van Sant]] |''Elephant'' |''Fíll'' |- !2004 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Tony Gatlif]] |''Exils'' | |- !2005 |{{Flagicon|Austurríki}}/{{Flagicon|Þýskaland}} [[Michael Haneke]] |''Caché'' |''Í leyni'' |- !2006 |{{Flagicon|Mexíkó}} [[Alejandro González Iñárritu]] |''Babel'' | |- !2007 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Julian Schnabel]] |''Le Scaphandre et le Papillon'' |''Fiðrildið og köfunarbjallan'' |- !2008 |{{Flagicon|Tyrkland}} [[Nuri Bilge Ceylan]] |''Üç Maymun'' |''Þrír apar'' |- !2009 |{{Flagicon|Filippseyjar}} [[Brillante Mendoza]] |''Kinatay'' | |- ! colspan="4" rowspan="1" |2010-2019 |- !2010 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Mathieu Amalric]] |''Tournée'' | |- !2011 |{{Flagicon|Danmörk}} [[Nicolas Winding Refn]] |''Drive'' | |- !2012 |{{Flagicon|Mexíkó}} [[Carlos Reygadas]] |''Post Tenebras Lux'' | |- !2013 |{{Flagicon|Mexíkó}} [[Amat Escalante]] |''Heli'' | |- !2014 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Bennett Miller]] |''Foxcatcher'' | |- !2015 |{{Flagicon|Taívan}} [[Hou Hsiao-hsien]] |''刺客聶隱娘'' | |- ! colspan="1" rowspan="2" |2016 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Olivier Assayas]] |''Personal Shopper'' | |- |{{Flagicon|Rúmenía}} [[Cristian Mungiu]] |''Bacalaureat'' |''Útskrift'' |- !2017 |{{Flagicon|Bandaríkin}} [[Sofia Coppola]] |''The Beguiled'' | |- !2018 |{{Flagicon|Pólland}} [[Paweł Pawlikowski]] |''Zimna wojna'' |''Kalt stríð'' |- !2019 |{{Flagicon|Belgía}} [[Dardenne-bræður|Jean-Pierre & Luc Dardenne]] |''Le Jeune Ahmed'' | |- ! colspan="4" rowspan="1" |2020- |- !2021 |{{Flagicon|Frakkland}} [[Leos Carax]] |''Annette'' | |- !2022 |{{Flagicon|Suður-Kórea}} [[Park Chan-wook]] |''헤어질 결심'' |''Að fara'' |- !2023 |{{Flagicon|Frakkland}}/{{Flagicon|Víetnam}} [[Tran Anh Hung]] |''La Passion de Dodin Bouffant'' | |- !2024 |{{Flagicon|Portúgal}} [[Miguel Gomes]] |''Grand Tour'' | |- !2025 |{{Flagicon|Brasilía}} [[Kleber Mendonça Filho]] |''O Agente Secreto'' |''Leyniþjón­ustumaður­inn'' |- ! rowspan="2" |2026 |[[Javier Calvo]] og [[Javier Ambrossi]] |''La bola negra'' | |- |[[Paweł Pawlikowski]] |''Fatherland'' | |} [[Flokkur:Kvikmyndaverðlaun]] nqd0mist0jm1py5w9zsvxgvhw988lwg 0 181098 1976719 1880496 2026-08-27T21:43:16Z Cinquantecinq 12601 Fjörður 2026 1976719 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Cristian Mungiu | mynd = Cristian Mungiu Cannes 2012.jpg | mynd_texti = Cristian Mungiu árið 2012. | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1968|4|27}} | fæðingarstaður = [[Iași]], [[Rúmenía|Rúmeníu]] | skóli = Universitatea „Alexandru Ioan Cuza” din Iași | starf = {{hlist|Kvikmyndaleikstjóri|Handritshöfundur|Framleiðandi}} | ár = 1998–í dag | maki = | börn = 2 | ættingjar = Alina Mungiu-Pippidi (systir) | verðlaun = [[Gullpálminn]]<br>2007: ''Fjórir mánuðir, 3 vikur og 2 dagar''<br>2026: ''Fjörður'' }} '''Cristian Mungiu''' (f. 27. apríl 1968) er rúmenskur kvikmyndagerðarmaður.  Hann hlaut [[Gullpálminn|Gullpálmann]] á [[Kvikmyndahátíðin í Cannes|Kvikmyndahátíðinni í Cannes]] árið 2007 fyrir kvikmyndina ''Fjórir mánuðir, 3 vikur og 2 dagar'', sem hann skrifaði og leikstýrði. Hann hefur einnig hlotið verðlaun fyrir [[Besta handrit á Kvikmyndahátíðinni í Cannes|besta handritið]] og [[Besti leikstjóri á Kvikmyndahátíðinni í Cannes|bestu leikstjórn]] á sömu hátíð fyrir myndirnar ''Handan hæðanna'' (2012) og ''Útskrift'' (2016). == Kvikmyndaskrá == {| class="wikitable" !Ár !Upprunalegur titill !Íslenskur titill !Athugasemdir |- ! rowspan="3" |2000 |''Corul pompierilor'' | | |- |''Nicio întâmplare'' | | |- |''Zapping'' | | |- !2002 |''Occident'' | |Fyrsta mynd |- !2005 |''Lost and Found (''hluti ''Turkey Girl)'' | |Meðleikstjóri |- !2007 |''4 luni, 3 săptămâni și 2 zile'' |''Fjórir mánuðir, 3 vikur og 2 dagar'' |Hlaut [[Gullpálminn|Gullpálmann]] á Kvikmyndahátíðinni í Cannes árið 2007 |- !2009 |''Amintiri din epoca de aur'' | |Meðleikstjóri |- !2012 |''După dealuri'' |''Handan hæðanna'' |[[Besta handrit á Kvikmyndahátíðinni í Cannes|Besta handritið]] á Kvikmyndahátíðinni í Cannes árið 2012 |- !2016 |''Bacalaureat'' |''Útskrift'' |[[Besti leikstjóri á Kvikmyndahátíðinni í Cannes|Besti leikstjóri]] á Kvikmyndahátíðinni í Cannes árið 2016 |- !2022 |''R.M.N.'' | | |- !2026 |''Fjord'' |''Fjörður'' |Hlaut [[Gullpálminn|Gullpálmann]] á Kvikmyndahátíðinni í Cannes árið 2026 |} {{DEFAULTSORT:Mungiu, Cristian}} [[Flokkur:Fólk fætt árið 1968]] [[Flokkur:Rúmenskir kvikmyndaleikstjórar]] 8ujjjllenyc5h0n8qdx7w7fb6gikuk5 0 185524 1976776 1908520 2026-08-28T11:26:29Z TKSnaevarr 53243 1976776 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Ekrem İmamoğlu | mynd = Ekrem İmamoğlu 2024.png | titill= Borgarstjóri Istanbúl | stjórnartíð_start = [[27. júní]] [[2019]] | stjórnartíð_end = [[23. mars]] [[2025]] | forveri = [[Ali Yerlikaya]] {{small|(starfandi)}} | eftirmaður = [[Nuri Aslan]] {{small|(starfandi)}} | stjórnartíð_start2 = [[14. apríl]] [[2019]] | stjórnartíð_end2 = [[6. maí]] [[2019]] | forveri2 = [[Mevlüt Uysal]] | eftirmaður2 = [[Ali Yerlikaya]] {{small|(starfandi)}} | myndatexti1 = İmamoğlu árið 2024. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1970|6|4}} | fæðingarstaður = [[Akçaabat]], [[Trabzon]], [[Tyrkland]]i | þjóderni = [[Tyrkland|Tyrkneskur]] | maki = {{marriage|Dilek Kaya|1995}} | stjórnmálaflokkur = [[Lýðveldisflokkur alþýðunnar]] (2008–2026)<br>[[Nýi flokkurinn]] (2026–) | börn = 3<ref name="Sozcu 1">{{cite news |url=https://www.sozcu.com.tr/2018/gundem/ekrem-imamoglunun-hayati-ekrem-imamoglu-kimdir-nereli-ve-kac-yasinda-2900714/ |title=Ekrem İmamoğlu'nun hayatı… Ekrem İmamoğlu kimdir, nereli ve kaç yaşında? |website=Sozcu |date=28 December 2018 |access-date=7 April 2019 |language=tr}}</ref> | háskóli = [[Háskólinn í Istanbúl]] |undirskrift = Imamoglu-sign.svg }} '''Ekrem İmamoğlu''' (f. 4. júní 1970) er [[Tyrkland|tyrkneskur]] stjórnmálamaður sem var [[borgarstjóri]] [[Istanbúl]] frá 2019 til 2025. İmamoğlu er meðlimur í [[Lýðveldisflokkur alþýðunnar|Lýðveldisflokki alþýðunnar]] (CHP), stærsta stjórnarandstöðuflokki landsins. Hann var kjörinn borgarstjóri Istanbúl í sveitarstjórnarkosningum Tyrklands árið 2019 og endurkjörinn árið 2024. İmamoğlu er með vinsælli stjórnarandstöðuleiðtogum landsins og hefur verið álitinn mögulegur keppinautur [[Recep Tayyip Erdoğan|Receps Tayyip Erdoğan]] um forsetaembætti Tyrklands. Árið 2025 var İmamoğlu handtekinn og sakaður um [[spilling]]u og stuðning við [[hryðjuverk]]astarfsemi. Handtaka hans leiddi til fjöldamótmæla í Tyrklandi vegna tilfinningar stuðningsfólks İmamoğlu um að handtakan sé af pólitískum toga. ==Æviágrip== Ekrem İmamoğlu fæddist og ólst upp í [[Trabzon]] í norðausturhluta Tyrklands og er kominn úr trúaðri fjölskyldu. Hann útskrifaðist með meistarapróf í [[mannauðsstjórnun]] frá [[Háskólinn í Istanbúl|Háskólanum í Istanbúl]]. İmamoğlu var kjörinn formaður ungmennadeildar [[Lýðveldisflokkur alþýðunnar|Lýðveldisflokks alþýðunnar]] (CHP) og varð virkur í borgarmálum í Istanbúl. Hann var valinn borgarstjóraefni flokksins í sveitarstjórnarkosningum Tyrklands árið 2019.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/oflokka-eldra-efni/2021-12-17-erfidir-timar-i-tyrklandi|titill= Erfiðir tímar í Tyrklandi|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 17. desember 2021 |skoðað=23. mars 2025|höfundur=Bogi Ágústsson}}</ref> İmamoğlu vann nauman sigur í borgarstjórnarkosningunum í Istanbúl á móti frambjóðanda [[Réttlætis- og þróunarflokkurinn|Réttlætis- og þróunarflokksins]] (AKP), flokks [[Recep Tayyip Erdoğan|Receps Tayyip Erdoğan]] Tyrklandsforseta. Frambjóðandi CHP sigraði einnig í höfuðborg landsins, [[Ankara]].<ref>{{Vefheimild|url= https://www.visir.is/g/2019190418891/ljost-ad-imamoglu-mun-styra-istanbul|titill= Ljóst að Imamoglu mun stýra Istanbúl|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|dags= 17. apríl 2019|skoðað=23. mars 2024|höfundur=Atli Ísleifsson}}</ref> Aðeins um 14.000 atkvæðum munaði á İmamoğlu og frambjóðanda AKP en Erdoğan neitaði frá fyrstu stundu að viðurkenna kosningaúrslitin. Erdoğan kærði úrslit kosninganna og fékk því framgengt að yfirkjörstjórn landsins ógilti þær og skipaði að þær skyldu endurteknar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2019/05/09/vid_viljum_stjorna_istanbul/|titill= „Við viljum stjórna Istanbúl“|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 9. maí 2019 |skoðað=23. mars 2025}}</ref> Þegar kosningarnar voru endurteknar vann İmamoğlu hins vegar aftur sigur og mótframbjóðandi hans viðurkenndi ósigur.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/2019190629521|titill=Stjórnar­flokkur Erdogan bíður ó­sigur í kosningum í Istanbúl|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2019|mánuður=23. júní|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=24. september|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Árið 2023 var İmamoğlu dæmdur í tæplega þriggja ára fangelsi og honum bannað að taka þátt í stjórnmálum fyrir að fara niðrandi orðum um opinbera embættismenn, en hann hafði látið þau orð falla að landskjörstjórnin í Tyrklandi væri skipuð fíflum. Áfrýjunarréttur hefur ekki tekið niðurstöðuna til umfjöllunar og því hefur hún ekki tekið gildi.<ref>{{Vefheimild|url= https://www.ruv.is/frettir/erlent/2023-01-10-helsti-motherjinn-daemdur-i-fangelsi |titill=Helsti mótherjinn dæmdur í fangelsi |útgefandi=[[RÚV]]|dags= 10. janúar 2023 |skoðað=23. mars 2025|höfundur=Ásgeir Tómasson}}</ref> Lýðveldisflokkur alþýðunnar vann stórsigur í Istanbúl og fleiri borgum í sveitarstjórnarkosningum árið 2024 og İmamoğlu hélt því borgarstjórastólnum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/04/02/tyrkir_vilji_hleypa_nyju_politisku_andrumslofti_inn/|titill= Tyrkir vilji hleypa nýju pólitísku andrúmslofti inn|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 2. apríl 2024 |skoðað=23. mars 2025}}</ref> Í mars árið 2025 felldi Háskólinn í Istanbúl niður háskólapróf İmamoğlu, en samkvæmt tyrkneskum lögum verður forseti landsins að hafa háskólagráðu. Þetta var fáeinum dögum áður en áætlað var að İmamoğlu yrði staðfestur sem forsetaefni CHP í næstu forsetakosningum Tyrklands. Þann 19. mars var İmamoğlu síðan handtekinn og hann sakaður um spillingu og um að hafa stutt [[Verkalýðsflokkur Kúrda|Verkalýðsflokk Kúrdistan]] (PKK), sem er skilgreindur sem hryðjuverkasamtök af tyrkneska ríkinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-03-19-einn-vinsaelasti-keppinautur-erdogans-tyrklandsforseta-handtekinn-439273|titill= Einn vinsælasti keppinautur Erdogans Tyrklandsforseta handtekinn|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 19. mars 2025 |skoðað=23. mars 2025|höfundur=Grétar Þór Sigurðsson}}</ref> Handtaka İmamoğlu leiddi til fjöldamótmæla í Tyrklandi þar sem stuðningsfólk hans sakar stjórn Erdoğans um pólitíska aðför gegn İmamoğlu til að koma í veg fyrir að hann geti boðið sig fram í forsetakosningum.<ref>{{Vefheimild|url=https://heimildin.is/grein/24191/|titill= „Við búum í einræðisríki“|útgefandi=[[Heimildin]]|dags= 19. mars 2025 |skoðað=23. mars 2025}}</ref> Nærri því 400 manns voru handtekin í mótmælum til stuðnings İmamoğlu þann 22. mars 2025.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-03-23-a-fjorda-hundrad-handtekin-i-tyrklandi-439552|titill= Á fjórða hundrað handtekin í Tyrklandi|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 23. mars 2025 |skoðað=23. mars 2025|höfundur=Ólöf Ragnarsdóttir}}</ref> İmamoğlu var sviptur borgarstjóraembætti eftir handtökuna en Lýðveldisflokkur alþýðunnar hóf engu að síður atkvæðagreiðslu til að staðfesta hann sem forsetaefni flokksins og var atkvæðagreiðslan gerð opin öllum landsmönnum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-03-23-sviptur-embaetti-borgarstjora-og-tilnefndur-forsetaframbjodandi-sama-dag-439590|titill= Sviptur embætti borgarstjóra og tilnefndur forsetaframbjóðandi sama dag|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 23. mars 2025 |skoðað=23. mars 2025|höfundur=Þorgerður Anna Gunnarsdóttir}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:İmamoğlu, Ekrem}} {{f|1970}} [[Flokkur:Borgarstjórar Istanbúl]] bp8b54c55yia9h6vj2jy7itr0w7ia0g 0 185922 1976774 1976160 2026-08-28T11:18:30Z TKSnaevarr 53243 1976774 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálaflokkur |flokksnafn_íslenska = Lýðveldisflokkur alþýðunnar |flokksnafn_formlegt = Cumhuriyet Halk Partisi |mynd = [[Mynd:CHP logo (2024, vertical red).svg|150px]] |fylgi = |litur = #ED1C24 |leiðtogi = [[Kemal Kılıçdaroğlu]] (starfandi, skipaður) |stofnandi = [[Kemal Atatürk]] |aðalritari = [[Selin Sayek Böke]] | þingflokksformaður = |stofnár = {{start date and age|1919|9|7}} (sem andspyrnuhreyfing)<br>{{start date and age|1923|9|9}} (sem stjórnmálaflokkur)<br>{{start date and age|1992|9|9}} (endurstofnaður í núverandi mynd) |höfuðstöðvar = Anadolu Bulvarı No: 12, [[Çankaya]], [[Ankara]] |félagatal = 1.900.000<ref>{{cite web|url=https://www.yargitaycb.gov.tr/icerik/1110|title=Cumhuriyet Halk Partisi|publisher=[[Türkiye Cumhuriyeti Yargıtay Başkanlığı – Yargıtay]]|access-date=10 January 2022|df=mdy-all|language=tr}}</ref> |hugmyndafræði ={{ubl|class=nowrap| |[[Sósíaldemókratismi|Jafnaðarstefna]]{{refn|<ref>{{cite web |access-date=8 May 2022 |archive-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702001416/http://partiiciegitim.chp.org.tr/dosyalar/mevzuat/CHP-Tuzuk.pdf |title=Cumhuriyet Halk Partisi – Parti İçi Eğitim Birimi |url=http://partiiciegitim.chp.org.tr/dosyalar/mevzuat/CHP-Tuzuk.pdf |url-status=live}}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web |access-date=1 February 2022 |archive-date=1 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201135355/https://gjia.georgetown.edu/2020/08/06/the-republican-peoples-party-chp-is-complicit-in-the-erosion-of-democracy-in-turkey/ |date=6 August 2020 |language=en-US |title=The Republican People's Party (CHP) is Complicit in the Erosion of Democracy in Turkey |url=https://gjia.georgetown.edu/2020/08/06/the-republican-peoples-party-chp-is-complicit-in-the-erosion-of-democracy-in-turkey/ |url-status=live |website=Georgetown Journal of International Affairs}}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --></ref>}} |[[Kemalismi]]{{refn|<ref>{{cite book |author=Liza Mügge |date=2013 |editor1=Dirk Halm |editor2=Muhittin Öztürk |chapter=Brussels Calling: The European organisation of migrants from Turkey |page=167 |publisher=Routledge |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ppYM_NZJsJUC&pg=PA167 |title=Migration and Organized Civil Society: Rethinking National Policy|isbn=978-1-136-24650-0 }}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web |access-date=9 April 2023 |archive-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316113117/https://content.chp.org.tr/file/chp_tuzuk_10_03_2018.pdf |date=16 March 2019 |title=Chp Parti Tüzüğü |url=https://content.chp.org.tr/file/chp_tuzuk_10_03_2018.pdf |url-status=live}}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --> Başlık 10: ''"Cumhuriyet Halk Partisi, programındaki anlamlarıyla Atatürkçülüğün "Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, Devrimcilik" ilkelerine bağlıdır."''</ref>}} |Stuðningur við Evrópusamstarf<ref>{{cite book |date=2012 |editor1=Alfred Stepan |editor2=Ahmet T. Kuru |chapter=The European Union and the Justice and Development Party |page=184, paragraph 2 |publisher=Columbia University Press |section-url=https://books.google.com/books?id=di6YdRMZMO0C&pg=PA184 |title=Democracy, Islam, and Secularism in Turkey}}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --></ref> }} |einkennislitur = Rauður {{Colorbox|#ED1C24}} |vettvangur1 = Sæti á tyrkneska þinginu |sæti1 = 45 |sæti1alls = 600 |vefsíða = {{URL|chp.org.tr}} |bestu kosningaúrslit = |verstu kosningaúrslit = }} '''Lýðveldisflokkur alþýðunnar''' ([[tyrkneska]]: {{lang|tr|Cumhuriyet Halk Partisi}}, '''CHP''' er [[Tyrkland|tyrkneskur]] stjórnmálaflokkur sem kennir sig við [[Kemalismi|kemalisma]] og [[Sósíaldemókratismi|jafnaðarstefnu]].<ref name="gjia.georgetown.edu">{{Cite web|date=2020-08-06|title=The Republican People's Party (CHP) is Complicit in the Erosion of Democracy in Turkey|url=https://gjia.georgetown.edu/2020/08/06/the-republican-peoples-party-chp-is-complicit-in-the-erosion-of-democracy-in-turkey/|access-date=2022-02-01|website=Georgetown Journal of International Affairs|language=en-US}}</ref> Flokkurinn var stofnaður af [[Kemal Atatürk|Mústafa Kemal Atatürk]], fyrsta forseta og stofnanda tyrkneska lýðveldisins, og er elsti starfandi stjórnmálaflokkur í Tyrklandi. Flokkurinn hefur verið kallaður stofnflokkur Tyrklands nútímans.<ref>{{cite book|last=Ciddi|first=Sinan|title=Kemalism in Turkish Politics: The Republican People's Party, Secularism and Nationalism|publisher=Taylor & Francis|year=2009|isbn=978-0-415-47504-4}}</ref> Merki flokksins sýnir sex örvar, sem standa fyrir grundvallargildi kemalisma: [[Lýðveldi|lýðveldisstefnu]], [[Umbótastefna|umbótastefnu]], [[Veraldarhyggja|veraldarhyggju]], [[Lýðhyggja|lýðhyggju]], [[Þjóðernishyggja|þjóðernishyggju]] og [[Ríkishyggja|ríkishyggju]]. Flokkurinn er nú næststærsti flokkurinn á tyrkneska þinginu, á eftir [[Réttlætis- og þróunarflokkurinn|Réttlætis- og þróunarflokknum]], með 134 þingsæti. Flokkurinn rekur uppruna sinn til ýmissa andspyrnuhreyfinga sem stofnaðar voru á tíma [[Tyrkneska frelsisstríðið|tyrkneska frelsisstríðsins]]. Flestir meðlimir voru áður tengdir [[Sambands- og framfaraflokkurinn|Sambands- og framfaraflokknum]]. Flokkurinn sameinaðist undir forystu Mústafa Kemal Atatürk á landsþingi í [[Sivas]] árið 1919. Árið 1923 lýsti „Alþýðuflokkurinn“, sem bætti stuttu síðar orðinu „lýðveldi“ við nafn sitt, sig stjórnmálahreyfingu og lýsti um leið yfir stofnun lýðveldis í Tyrklandi með Atatürk sem fyrsta forseta sinn. Á tíma [[flokksræði]]s Atatürks í Tyrklandi framkvæmdi Lýðveldisflokkur alþýðunnar róttækar og víðtækar pólitískar, menningarlegar, samfélagslegar og efnahagslegar umbætur Atatürks í landinu. Eftir seinni heimsstyrjöldina heimilaði eftirmaður Atatürks, [[İsmet İnönü]], fjölflokkakosningar í landinu. Lýðveldisflokkur alþýðunnar lét friðsamlega af völdum eftir að hann tapaði þingkosningum árið 1950 og hóf þannig tímabil fjölflokkalýðræðis í Tyrklandi. Á árunum eftir [[valdaránið í Tyrklandi 1960]] færðist flokkurinn smám saman til vinstri, sér í lagi eftir að [[Bülent Ecevit]] varð formaður árið 1972. Lýðveldisflokkurinn var bannaður ásamt öllum öðrum stjórnmálaflokkum landsins eftir [[valdaránið í Tyrklandi 1980]]. CHP var endurstofnaður undir upprunalegu nafni sínu af [[Deniz Baykal]] þann 9. september 1992, með þátttöku meirihluta meðlima flokksins frá því fyrir bannið. Frá þingkosningum Tyrklands árið 2002 til ársins 2026 leiddi Lýðveldisflokkur alþýðunnar stjórnarandstöðu gegn ríkisstjórn [[Réttlætis- og þróunarflokkurinn|Réttlætis- og þróunarflokksins]] (AKP).<ref>{{Cite web|title=History of the CHP.|url=https://www.chp.org.tr/haberler/chp-tarihi|access-date=2021-09-18|website=chp.org.tr|language=Turkish|archive-date=18 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918005629/https://chp.org.tr/haberler/chp-tarihi|url-status=dead}}</ref> [[Özgür Özel]] varð formaður CHP þann 5. nóvember 2023. Í maí 2026 var forveri Özels, [[Kemal Kılıçdaroğlu]], endurskipaður formaður flokksins eftir umdeildan dómsúrskurð þar sem flokksþingið þar sem Özel hafði verið kjörinn var lýst ógilt. Özel sakaði floksstjórn Kılıçdaroğlu um að breyta CHP í sýndarstjórnarandstöðu og stofnaði því [[Nýi flokkurinn|Nýja flokkinn]]. Meirihluti þingmanna CHP klauf sig úr flokknum og gekk til liðs við flokk Özels.<ref name=":4">{{Cite web |date=2026-05-21 |title=Kemal Kılıçdaroğlu'dan 'mutlak butlan' kararı sonrası ilk açıklama |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/cx21w07wkg9o |access-date=2026-06-10 |website=BBC News Türkçe |language=tr}}</ref> Eftir liðhlaupin varð Nýi flokkurinn stærsti stjórnarandstöðuflokkur Tyrklands.<ref name=":4" /> CHP er með aukaaðild að [[Flokkur evrópskra sósíalista|Flokki evrópskra sósíalista]]. Flokkurinn er jafnframt aðili að [[Alþjóðasamband jafnaðarmanna|Alþjóðasambandi jafnaðarmanna]] og [[Framfarabandalagið|Framfarabandalaginu]]. Margir stjórnmálamenn í CHP hafa lýst yfir stuðningi við réttindi [[Hinsegin|hinsegin fólks]] og [[Femínismi|femínistahreyfinguna]] í Tyrklandi. Flokkurinn er jákvæður gagnvart Evrópusamvinnu og styður aðild Tyrklands að [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] og [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalaginu]]. == Gengi í kosningum == === Þingkosningar === <timeline> ImageSize = width:750 height:240 PlotArea = width:700 height:160 left:30 bottom:30 AlignBars = justify DateFormat = x.y Period = from:0 till:50 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = unit:year increment:5 start:0 Colors = id:SB value:rgb(0.88,0.10,0.19) legend:Sea_Battles PlotData = bar:% color:SB width:22 mark:(line,white) align:left fontsize:S bar:1950 from:start till:39.45 text:39.4 bar:1954 from:start till:35.36 text:35.3 bar:1957 from:start till:41.09 text:41.0 bar:1961 from:start till:36.74 text:36.7 bar:1965 from:start till:28.75 text:28.7 bar:1969 from:start till:27.37 text:27.3 bar:1973 from:start till:33.30 text:33.3 bar:1977 from:start till:41.38 text:41.3 bar:1995 from:start till:10.71 text:10.7 bar:1999 from:start till:8.71 text:8.71 bar:2002 from:start till:19.39 text:19.3 bar:2007 from:start till:20.88 text:20.8 bar:2011 from:start till:25.98 text:25.9 bar:2015 from:start till:25.32 text:25.3 bar:2018 from:start till:22.64 text:22.6 bar:2023 from:start till:25.33 text:25.3 </timeline> {|class="wikitable" style="font-size:97%; text-align:left;" |- | colspan="11" align="center" |Tyrkneska þingið |- ! rowspan="2"|Kosningar ! rowspan="2" |Leiðtogi ! colspan="4" |Atkvæði ! colspan="3"|Þingsæti ! rowspan="2"|Stjórnarþátttaka |- ! Atkvæði ! % ! ± pp ! Sæti ! Þingsæti ! +/– ! Sæti |- ! 1927 | rowspan="3" |[[Kemal Atatürk|Mústafa Kemal Atatürk]] | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | {{composition bar|335|335|hex=#ED1C24}} | {{stöðugt}} 0 | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1931 | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | {{composition bar|287|317|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 48 | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1935 | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | {{composition bar|401|428|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 114 | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1939 | rowspan="9" |[[İsmet İnönü]] | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | Óvíst | — | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1943 | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | Óvíst | — | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1946 | — | — | — | {{stöðugt}} 1. | {{composition bar|397|503|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 73 | {{stöðugt}} 1. | {{já|Meirihlutastjórn}} |- ! 1950 | 3.176.561 | 39,45 | {{hækkun}} 39,45 | {{lækkun}} 2. | {{composition bar|69|492|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 69 | {{lækkun}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1954 | 3.161.696 | 35.36 | {{lækkun}} 4,09 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|31|537|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 38 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1957 | 3.753.136 | 41,09 | {{hækkun}} 4,73 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|178|602|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 147 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1961 | 3.724.752 | 36,74 | {{lækkun}} 4,35 | {{hækkun}} 1. | {{composition bar|173|450|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 5 | {{hækkun}} 1. | {{já|Stjórnarsamstarf}} |- ! 1965 | 2.675.785 | 28,75 | {{lækkun}} 7,99 | {{lækkun}} 2. | {{composition bar|134|450|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 39 | {{lækkun}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1969 | 2.487.163 | 27,37 | {{lækkun}} 1,38 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|143|450|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 9 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1973 | rowspan="2" |[[Bülent Ecevit]] | 3.570.583 | 33,30 | {{hækkun}} 5,93 | {{hækkun}} 1. | {{composition bar|185|450|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 42 | {{hækkun}} 1. | {{já|Stjórnarsamstarf}} |- ! 1977 | 6.136.171 | 41,38 | {{hækkun}} 8,09 | {{stöðugt}} 1. | {{composition bar|213|450|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 28 | {{stöðugt}} 1. | {{já|Stjórnarsamstarf}} |- ! colspan="10" |'''Flokkur bannaður eftir valdaránið 1980.''' |- ! 1995 | rowspan="4" |[[Deniz Baykal]] | 3.011.076 | 10,71 | {{hækkun}} 10,71 | {{hækkun}} 5. | {{composition bar|49|550|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 49 | {{hækkun}} 5. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 1999 | 2.716.094 | 8,71 | {{lækkun}} 2,00 | {{lækkun}} 6. | {{composition bar|0|550|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 8 | {{lækkun}} 6. | {{Utan þings}} |- ! 2002 | 6.113.352 | 19,39 | {{hækkun}} 10,68 | {{hækkun}} 2. | {{composition bar|178|550|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 178 | {{hækkun}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2007 | 7.317.808 | 20,88 | {{hækkun}} 1,50 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|112|550|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 66 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2011 | rowspan="5" |[[Kemal Kılıçdaroğlu]] | 11.155.972 | 25,98 | {{hækkun}} 5,10 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|135|550|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 23 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2015 | 11.518.139 | 24,95 | {{lækkun}} 1,03 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|132|550|hex=#ED1C24}} | {{lækkun}} 3 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2015 | 12.111.812 | 25,32 | {{hækkun}} 0,37 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|134|550|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 2 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2018 | 11.348.899 | 22,64 | {{lækkun}} 2,68 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|146|600|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 12 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |- ! 2023 | 13.655.909 | 25,33 | {{hækkun}} 2.69 | {{stöðugt}} 2. | {{composition bar|169|600|hex=#ED1C24}} | {{hækkun}} 23 | {{stöðugt}} 2. | {{nei|Stjórnarandstaða}} |} === Forsetakosningar === {|class="wikitable" style="text-align: center; border:none;width:100%" |- !colspan="7"|Gengi Lýðveldisflokks alþýðunnar (CHP) í forsetakosningum |- ! !! Kosningar !! Frambjóðandi !! Atkvæði !! % !! Sæti !! width=272px| Kort |- | style="background: #AAAAAA;"| || '''10. ágúst 2014''' || [[File:Ekmeleddin İhsanoğlu (1) (cropped).jpg|76px]]<hr>[[Ekmeleddin İhsanoğlu]]<br />Sameiginlegt framboð með [[Þjóðernissinnaði framtaksflokkurinn|MHP]] || 15.587.720 || 38,44% || {{nei|2.}} || [[File:2014 Turkish presidential election map.svg|270px]] |- | style="background: #ED1C24;"| || '''24. júní 2018''' || [[File:Muharrem İnce (cropped).jpg|76px]]<hr>[[Muharrem&nbsp;İnce]] || 15.340.321 || 30,64% || {{nei|2.}} || [[File:2018 Turkish presidential election map.svg|270px]] |- | style="background: #ED1C24;"| |'''14. maí 2023''' |[[File:Kemal Kılıçdaroğlu in March 2023 (cropped).png|Kemal Kılıçdaroğlu|76px]]<hr>[[Kemal Kılıçdaroğlu]] |24.595.178 {{small|(fyrri umferð)}}<br>25.504.724 {{small|(seinni umferð)}} |44,88% {{small|(fyrri umferð)}}<br>47,82% {{small|(seinni umferð)}} |{{nei|2.}} | [[File:2023 Turkish presidential election map.svg|270px]]<br>[[File:2023 Turkish presidential election map second round.svg|270px]] |} ==Tilvísanir== <references/> {{s|1919}} [[Flokkur:Jafnaðarflokkar]] [[Flokkur:Tyrkneskir stjórnmálaflokkar]] o1lotqmklr6d5bwvkgwzxrz4ag5360h 0 187061 1976659 1961873 2026-08-27T13:19:43Z TKSnaevarr 53243 1976659 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ratko Mladić | nafn_á_frum = {{nobold|Ратко Младић}} | mynd = Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg | myndatexti = Mladić árið 1993. | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1942|3|12}} | fæðingarstaður = [[Božanovići]], [[Króatía|Króatíu]] (nú [[Bosnía og Hersegóvína|Bosníu og Hersegóvínu]]) | þjóðerni = [[Bosníuserbar|Bosníuserbi]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2026|8|27|1942|3|12}} | dánarstaður = [[Haag]], [[Holland]]i | stjórnmálaflokkur = [[Serbneski lýðræðisflokkurinn (Bosnía og Hersegóvína)|Serbneski lýðræðisflokkurinn]] | starf = Hermaður | börn = 2 | gælunafn = Bosníuslátrarinn }} '''Ratko Mladić''' ([[kyrillískt letur]]: Ратко Младић; 12. mars 1942 – 27. ágúst 2026) var bosníu-serbneskur herforingi sem leiddi her [[Lýðveldi Bosníu-Serba|Lýðveldis Bosníu-Serba]] (Republika Srpska) í [[Júgóslavíustríðin|Júgóslavíustyrjöldunum]]. Árið 2017 sakfelldi [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu]] hann fyrir að fremja [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]], [[Glæpir gegn mannúð|glæpi gegn mannúð]] og [[þjóðarmorð]] með atferli sínu í stríðunum. Hann afplánar nú lífstíðardóm fyrir glæpi sína í [[Haag]]. ==Æviágrip== Ratko Mladić fæddist árið 1942 í þorpinu [[Božanovići]] í Bosníu.<ref name=gsh>{{Tímarit.is|6961509|„Ímynd illskunnar“ í ævilangt fangelsi|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=23. nóvember 2017|blaðsíða=22|höfundur=Guðmundur Sv. Hermannsson}}</ref> Faðir hans barðist í andspyrnuhreyfingu [[Josip Broz Tito|Títós]] gegn fasistastjórn Króatíu og bandamönnum hennar í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]] og var drepinn af Króötum. Mladić sagði dauða föður síns hafa haft mikil áhrif á sig og að hann hefði alltaf óskað hefnda. Hann gekk í júgóslavneskan herskóla og vakti þar ungur athygli fyrir metnað og gáfur.<ref name=dv96>{{Tímarit.is|2942988|Óútreiknanlegur geðlæknir og manískur hershöfðingi|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=20. júlí 1996|blaðsíða=23}}</ref> Þegar [[Júgóslavíustríðin]] brutust út við [[upplausn Júgóslavíu]] árið 1991 var Mladić ofursti í [[Júgóslavíuher|júgóslavneska hernum]] og stýrði hersveitum í Króatíu í [[Sjálfstæðisstríð Króatíu|króatíska sjálfstæðisstríðinu]]. Þegar [[Bosnía og Hersegóvína]] lýstu yfir sjálfstæði sama ár lýstu [[Bosníuserbar]] undir forystu [[Radovan Karadžić|Radovans Karadžić]] yfir stofnun [[Lýðveldi Bosníu-Serba|eigin lýðveldis]]. Næsta ár hófust átök milli Bosníuserba annars vegar og [[Bosníakar|Bosníaka]] og bosnískra Króata hins vegar og varð Mladić þá yfirmaður vopnaðra sveita Bosníuserba, sem nutu stuðnings Júgóslavíuhers.<ref name=gsh/> Í [[Bosníustríðið|Bosníustríðinu]] stýrði Mladić [[Umsátrið um Sarajevó|umsátrinu um Sarajevó]], sem stóð í 44 mánuði frá 1992 til 1996. Í umsátrinu voru um 10.000 manns drepin, þar á meðal 1.500 börn. Sum dóu úr sulti en önnur voru drepin af stórskotaliðum og leyniskyttum.<ref name=rúv17>{{Vefheimild|titill=Mladic dæmdur fyrir þjóðarmorð og stríðsglæpi|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/mladic-daemdur-fyrir-thjodarmord-og-stridsglaepi|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 22. nóvember 2017 |skoðað=23. júlí 2025|höfundur=Þorvaldur Friðriksson}}</ref> Þann 11. júlí 1995 hertók her Mladićs bæinn [[Srebrenica]], sem [[Sameinuðu þjóðirnar]] höfðu lýst átakalaust svæði. Eftir að Bosníuserbar höfðu tekið yfir Srebrenica gaf Mladić út tilkynningu um að Bosníakar í borginni hefðu ekkert að óttast.<ref>{{Vefheimild|titill= 25 ár liðin frá þjóðarmorði í Srebrenica |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2020-07-11-25-ar-lidin-fra-thjodarmordi-i-srebrenica|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 11. júlí 2020 |skoðað=13. júlí 2025|höfundur=Dagný Hulda Erlendsdóttir}}</ref> Hann greindi fjölmiðlum frá því að fólkið yrði flutt á brott og að það væri öruggt. Konur og börn voru flutt af svæðinu en um 8.000 karlmenn og drengir urðu eftir svo hægt væri að „yfirheyra“ þá.<ref name=vísir17>{{Vefheimild|titill=Fjöldamorðið í Srebrenica: Vilja fá staðfest að verkefnið hafi verið ómögulegt|url=https://www.visir.is/g/2017414727d/fjoldamordid-i-srebrenica-vilja-fa-stadfest-ad-verkefnid-hafi-verid-omogulegt|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 23. nóvember 2017|skoðað=13. júlí 2025|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Á næstu tíu dögum [[Fjöldamorðin í Srebrenica|myrtu hersveitir Mladićs]] kerfisbundið um 8.000 Bosníaka í Srebrenica, aðallega karlmenn og drengi á aldrinum 16 til 60 ára. Eftir morðin reyndu hersveitirnar að dylja glæpina með því að koma líkamsleifunum fyrir í hundruð fjöldagrafa.<ref name=rúv30>{{Vefheimild|titill= Enn verið að bera kennsl á líkamsleifar eftir þjóðarmorðið 1995 |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-07-11-enn-verid-ad-bera-kennsl-a-likamsleifar-eftir-thjodarmordid-1995-448344|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 11. júlí 2025 |skoðað=13. júlí 2025|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|höfundur2=Ólöf Ragnarsdóttir}}</ref> Sumir voru skotnir við [[Potočari]] en flestir voru myrtir þegar þeir reyndu að flýja yfir á svæði undir yfirráðum Bosníaka. Þeir voru ýmist gripnir og teknir af lífi eða skotnir úr launsátri, þrátt fyrir að langflestir þeirra væru óvopnaðir.<ref>{{Tímarit.is|3668726|„Ekki svo alvarlegt mál“|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Tim Judah|blaðsíða=14–15|útgáfudagsetning=10. júlí 2005}}</ref> Þetta urðu stærstu fjöldamorð í Evrópu frá því í seinni heimsstyrjöldinni.<ref>{{Vefheimild|titill= Þrjátíu ár frá þjóðarmorðinu í Srebrenica|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-07-11-thrjatiu-ar-fra-thjodarmordinu-i-srebrenica-447948|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 11. júlí 2025 |skoðað=13. júlí 2025|höfundur=Guðmundur Atli Hlynsson}}</ref> Í ágúst 1995 hófu hersveitir [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] loftárásir á bækistöðvar Bosníuserba og eftir þriggja vikna viðræður var samið um frið í Bosníustríðinu með [[Dayton-samkomulagið|Dayton-samkomulaginu]].<ref name=gsh/> Í júlí næsta ár gaf [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu]] út handtökuskipun gegn Mladić og Radovan Karadžić. Tvær ákærur voru gefnar út gegn Mladić, sú fyrri um þjóðernishreinsanir og hryðjuverk á landsvæðum Bosníuserba og hin síðari um morðin og fjöldaaftökurnar í Srebrenica.<ref name=dv96/> Eftir að handtökuskipunin var gefin út lifði Mladić fyrir opnum tjöldum í [[Serbía|Serbíu]], þar sem hann naut verndar hjá stjórn [[Slobodan Milošević|Slobodans Milošević]]. Eftir að Milošević féll frá völdum árið 2000 fór Mladić í felur og dvaldist meðal annars í neðanjarðarbyrgjum í Bosníu og í herstöðvum. Mál Mladićs varð serbneskum stjórnvöldum erfitt þar sem hann naut vinsælda sem þjóðhetja meðal margra landsmanna en [[Evrópusambandið]] gaf til kynna að aðildarviðræður Serbíu gætu ekki hafist fyrr en hann yrði framseldur.<ref>{{Tímarit.is|4123591|Beðið eftir Mladic|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=26. febrúar 2006|blaðsíða=14|höfundur=Tim Judah}}</ref> Stjórnvöld í Serbíu neituðu því lengst af að þau vissu hvar felustaður Mladićs væri en síðar viðurkenndu þau að hann hefði verið undir verndarvæng hersins fram á mitt árið 2002 og hefði hlotið eftirlaun frá hernum til desember 2005.<ref>{{Vefheimild|titill= Slátrarinn frá Bosníu hetja í huga margra |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/11/16/slatrarinn_fra_bosniu_hetja_margra/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 16. nóvember 2017 |skoðað=24. júlí 2025|höfundur= Guðrún Hálfdánardóttir}}</ref> Mladić var loks handtekinn í Serbíu árið 2011 og [[Boris Tadić]], forseti landsins, tilkynnti að hann yrði framseldur til Haag.<ref>{{Vefheimild|titill= Mladic handtekinn |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/mladic-handtekinn-0|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 26. maí 2011 |skoðað=23. júlí 2025}}</ref> Í nóvember 2017 sakfelldi stríðsglæpadómstóllinn í Haag Mladić fyrir [[þjóðarmorð]], [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]] og [[Glæpir gegn mannúð|glæpi gegn mannúð]] og dæmdi hann í ævilangt fangelsi.<ref name=rúv17/> Dómstóll Sameinuðu þjóðanna staðfesti lífstíðardóminn yfir Mladić eftir áfrýjun í júní 2021. Mladić fordæmdi dóminn og sagði að dómstólnum væri stýrt af vestrænum öflum.<ref>{{Vefheimild|titill= Dómur yfir „Bosníu-slátraranum“ stendur ó­ra­skaður |url=https://www.visir.is/g/20212119864d/f/f/skodanir|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=8. júní 2021|skoðað=23. júlí 2025|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Árið 2022 bárust fréttir af því að Mladić væri alvarlega veikur á sjúkrahúsi í Hollandi.<ref>{{Vefheimild|titill= Mladic alvarlega veikur á sjúkrahúsi |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2022-09-11-mladic-alvarlega-veikur-a-sjukrahusi|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 11. september 2022 |skoðað=24. júlí 2025|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Í byrjun maí 2026 fóru lögmenn Mladić fram á að hann yrði látinn laus á þeim grundvelli að hann væri við dauðans dyr, en hann hafði þá fengið minniháttar slag mánuðinn áður.<ref>{{Vefheimild|titill=„Slátrarinn frá Bosníu“ við dauðans dyr|url=https://www.visir.is/g/20262877146d/-slatrarinn-fra-bosniu-vid-daudans-dyr|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 1. maí 2026 |skoðað= 2. maí 2026 |höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson}}</ref> Mladić lést í fangelsi þann 27. ágúst 2026.<ref>{{Vefheimild|titill= Ratko Mladic er látinn|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/08/27/ratko_mladic_er_latinn/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 27. ágúst 2026|skoðað=27. ágúst 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Mladić, Ratko}} {{fd|1942|2026}} [[Flokkur:Bosníuserbar]] [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] [[Flokkur:Fólk tengt Júgóslavíustríðunum]] [[Flokkur:Serbneskir herforingjar]] 80mw3q017a5ywicr0ech85w61q52p8z 1976669 1976659 2026-08-27T13:40:52Z TKSnaevarr 53243 1976669 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Ratko Mladić | nafn_á_frum = {{nobold|Ратко Младић}} | mynd = Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg | myndatexti = Mladić árið 1993. | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1942|3|12}} | fæðingarstaður = [[Božanovići]], [[Króatía|Króatíu]] (nú [[Bosnía og Hersegóvína|Bosníu og Hersegóvínu]]) | þjóðerni = [[Bosníuserbar|Bosníuserbi]] | dánardagur = {{dánardagur og aldur|2026|8|27|1942|3|12}} | dánarstaður = [[Haag]], [[Holland]]i | stjórnmálaflokkur = [[Serbneski lýðræðisflokkurinn (Bosnía og Hersegóvína)|Serbneski lýðræðisflokkurinn]] | starf = Hermaður | börn = 2 | gælunafn = Bosníuslátrarinn }} '''Ratko Mladić''' ([[kyrillískt letur]]: Ратко Младић; 12. mars 1942 – 27. ágúst 2026) var bosníu-serbneskur herforingi sem leiddi her [[Lýðveldi Bosníu-Serba|Lýðveldis Bosníu-Serba]] (Republika Srpska) í [[Júgóslavíustríðin|Júgóslavíustyrjöldunum]]. Árið 2017 sakfelldi [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu]] hann fyrir að fremja [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]], [[Glæpir gegn mannúð|glæpi gegn mannúð]] og [[þjóðarmorð]] með atferli sínu í stríðunum. Hann afplánaði lífstíðardóm fyrir glæpi sína í [[Haag]]. ==Æviágrip== Ratko Mladić fæddist árið 1942 í þorpinu [[Božanovići]] í Bosníu.<ref name=gsh>{{Tímarit.is|6961509|„Ímynd illskunnar“ í ævilangt fangelsi|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=23. nóvember 2017|blaðsíða=22|höfundur=Guðmundur Sv. Hermannsson}}</ref> Faðir hans barðist í andspyrnuhreyfingu [[Josip Broz Tito|Títós]] gegn fasistastjórn Króatíu og bandamönnum hennar í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]] og var drepinn af Króötum. Mladić sagði dauða föður síns hafa haft mikil áhrif á sig og að hann hefði alltaf óskað hefnda. Hann gekk í júgóslavneskan herskóla og vakti þar ungur athygli fyrir metnað og gáfur.<ref name=dv96>{{Tímarit.is|2942988|Óútreiknanlegur geðlæknir og manískur hershöfðingi|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=20. júlí 1996|blaðsíða=23}}</ref> Þegar [[Júgóslavíustríðin]] brutust út við [[upplausn Júgóslavíu]] árið 1991 var Mladić ofursti í [[Júgóslavíuher|júgóslavneska hernum]] og stýrði hersveitum í Króatíu í [[Sjálfstæðisstríð Króatíu|króatíska sjálfstæðisstríðinu]]. Þegar [[Bosnía og Hersegóvína]] lýstu yfir sjálfstæði sama ár lýstu [[Bosníuserbar]] undir forystu [[Radovan Karadžić|Radovans Karadžić]] yfir stofnun [[Lýðveldi Bosníu-Serba|eigin lýðveldis]]. Næsta ár hófust átök milli Bosníuserba annars vegar og [[Bosníakar|Bosníaka]] og bosnískra Króata hins vegar og varð Mladić þá yfirmaður vopnaðra sveita Bosníuserba, sem nutu stuðnings Júgóslavíuhers.<ref name=gsh/> Í [[Bosníustríðið|Bosníustríðinu]] stýrði Mladić [[Umsátrið um Sarajevó|umsátrinu um Sarajevó]], sem stóð í 44 mánuði frá 1992 til 1996. Í umsátrinu voru um 10.000 manns drepin, þar á meðal 1.500 börn. Sum dóu úr sulti en önnur voru drepin af stórskotaliðum og leyniskyttum.<ref name=rúv17>{{Vefheimild|titill=Mladic dæmdur fyrir þjóðarmorð og stríðsglæpi|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/mladic-daemdur-fyrir-thjodarmord-og-stridsglaepi|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 22. nóvember 2017 |skoðað=23. júlí 2025|höfundur=Þorvaldur Friðriksson}}</ref> Þann 11. júlí 1995 hertók her Mladićs bæinn [[Srebrenica]], sem [[Sameinuðu þjóðirnar]] höfðu lýst átakalaust svæði. Eftir að Bosníuserbar höfðu tekið yfir Srebrenica gaf Mladić út tilkynningu um að Bosníakar í borginni hefðu ekkert að óttast.<ref>{{Vefheimild|titill= 25 ár liðin frá þjóðarmorði í Srebrenica |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2020-07-11-25-ar-lidin-fra-thjodarmordi-i-srebrenica|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 11. júlí 2020 |skoðað=13. júlí 2025|höfundur=Dagný Hulda Erlendsdóttir}}</ref> Hann greindi fjölmiðlum frá því að fólkið yrði flutt á brott og að það væri öruggt. Konur og börn voru flutt af svæðinu en um 8.000 karlmenn og drengir urðu eftir svo hægt væri að „yfirheyra“ þá.<ref name=vísir17>{{Vefheimild|titill=Fjöldamorðið í Srebrenica: Vilja fá staðfest að verkefnið hafi verið ómögulegt|url=https://www.visir.is/g/2017414727d/fjoldamordid-i-srebrenica-vilja-fa-stadfest-ad-verkefnid-hafi-verid-omogulegt|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 23. nóvember 2017|skoðað=13. júlí 2025|höfundur=Samúel Karl Ólason}}</ref> Á næstu tíu dögum [[Fjöldamorðin í Srebrenica|myrtu hersveitir Mladićs]] kerfisbundið um 8.000 Bosníaka í Srebrenica, aðallega karlmenn og drengi á aldrinum 16 til 60 ára. Eftir morðin reyndu hersveitirnar að dylja glæpina með því að koma líkamsleifunum fyrir í hundruð fjöldagrafa.<ref name=rúv30>{{Vefheimild|titill= Enn verið að bera kennsl á líkamsleifar eftir þjóðarmorðið 1995 |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-07-11-enn-verid-ad-bera-kennsl-a-likamsleifar-eftir-thjodarmordid-1995-448344|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 11. júlí 2025 |skoðað=13. júlí 2025|höfundur=Ingibjörg Sara Guðmundsdóttir|höfundur2=Ólöf Ragnarsdóttir}}</ref> Sumir voru skotnir við [[Potočari]] en flestir voru myrtir þegar þeir reyndu að flýja yfir á svæði undir yfirráðum Bosníaka. Þeir voru ýmist gripnir og teknir af lífi eða skotnir úr launsátri, þrátt fyrir að langflestir þeirra væru óvopnaðir.<ref>{{Tímarit.is|3668726|„Ekki svo alvarlegt mál“|blað=[[Morgunblaðið]]|höfundur=Tim Judah|blaðsíða=14–15|útgáfudagsetning=10. júlí 2005}}</ref> Þetta urðu stærstu fjöldamorð í Evrópu frá því í seinni heimsstyrjöldinni.<ref>{{Vefheimild|titill= Þrjátíu ár frá þjóðarmorðinu í Srebrenica|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-07-11-thrjatiu-ar-fra-thjodarmordinu-i-srebrenica-447948|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 11. júlí 2025 |skoðað=13. júlí 2025|höfundur=Guðmundur Atli Hlynsson}}</ref> Í ágúst 1995 hófu hersveitir [[Atlantshafsbandalagið|Atlantshafsbandalagsins]] loftárásir á bækistöðvar Bosníuserba og eftir þriggja vikna viðræður var samið um frið í Bosníustríðinu með [[Dayton-samkomulagið|Dayton-samkomulaginu]].<ref name=gsh/> Í júlí næsta ár gaf [[Alþjóðlegi stríðsglæpadómstóllinn fyrir fyrrverandi Júgóslavíu]] út handtökuskipun gegn Mladić og Radovan Karadžić. Tvær ákærur voru gefnar út gegn Mladić, sú fyrri um þjóðernishreinsanir og hryðjuverk á landsvæðum Bosníuserba og hin síðari um morðin og fjöldaaftökurnar í Srebrenica.<ref name=dv96/> Eftir að handtökuskipunin var gefin út lifði Mladić fyrir opnum tjöldum í [[Serbía|Serbíu]], þar sem hann naut verndar hjá stjórn [[Slobodan Milošević|Slobodans Milošević]]. Eftir að Milošević féll frá völdum árið 2000 fór Mladić í felur og dvaldist meðal annars í neðanjarðarbyrgjum í Bosníu og í herstöðvum. Mál Mladićs varð serbneskum stjórnvöldum erfitt þar sem hann naut vinsælda sem þjóðhetja meðal margra landsmanna en [[Evrópusambandið]] gaf til kynna að aðildarviðræður Serbíu gætu ekki hafist fyrr en hann yrði framseldur.<ref>{{Tímarit.is|4123591|Beðið eftir Mladic|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=26. febrúar 2006|blaðsíða=14|höfundur=Tim Judah}}</ref> Stjórnvöld í Serbíu neituðu því lengst af að þau vissu hvar felustaður Mladićs væri en síðar viðurkenndu þau að hann hefði verið undir verndarvæng hersins fram á mitt árið 2002 og hefði hlotið eftirlaun frá hernum til desember 2005.<ref>{{Vefheimild|titill= Slátrarinn frá Bosníu hetja í huga margra |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/11/16/slatrarinn_fra_bosniu_hetja_margra/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 16. nóvember 2017 |skoðað=24. júlí 2025|höfundur= Guðrún Hálfdánardóttir}}</ref> Mladić var loks handtekinn í Serbíu árið 2011 og [[Boris Tadić]], forseti landsins, tilkynnti að hann yrði framseldur til Haag.<ref>{{Vefheimild|titill= Mladic handtekinn |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/mladic-handtekinn-0|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 26. maí 2011 |skoðað=23. júlí 2025}}</ref> Í nóvember 2017 sakfelldi stríðsglæpadómstóllinn í Haag Mladić fyrir [[þjóðarmorð]], [[Stríðsglæpir|stríðsglæpi]] og [[Glæpir gegn mannúð|glæpi gegn mannúð]] og dæmdi hann í ævilangt fangelsi.<ref name=rúv17/> Dómstóll Sameinuðu þjóðanna staðfesti lífstíðardóminn yfir Mladić eftir áfrýjun í júní 2021. Mladić fordæmdi dóminn og sagði að dómstólnum væri stýrt af vestrænum öflum.<ref>{{Vefheimild|titill= Dómur yfir „Bosníu-slátraranum“ stendur ó­ra­skaður |url=https://www.visir.is/g/20212119864d/f/f/skodanir|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=8. júní 2021|skoðað=23. júlí 2025|höfundur=Hallgerður Kolbrún E. Jónsdóttir}}</ref> Árið 2022 bárust fréttir af því að Mladić væri alvarlega veikur á sjúkrahúsi í Hollandi.<ref>{{Vefheimild|titill= Mladic alvarlega veikur á sjúkrahúsi |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2022-09-11-mladic-alvarlega-veikur-a-sjukrahusi|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 11. september 2022 |skoðað=24. júlí 2025|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}</ref> Í byrjun maí 2026 fóru lögmenn Mladić fram á að hann yrði látinn laus á þeim grundvelli að hann væri við dauðans dyr, en hann hafði þá fengið minniháttar slag mánuðinn áður.<ref>{{Vefheimild|titill=„Slátrarinn frá Bosníu“ við dauðans dyr|url=https://www.visir.is/g/20262877146d/-slatrarinn-fra-bosniu-vid-daudans-dyr|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 1. maí 2026 |skoðað= 2. maí 2026 |höfundur=Rafn Ágúst Ragnarsson}}</ref> Mladić lést í fangelsi þann 27. ágúst 2026.<ref>{{Vefheimild|titill= Ratko Mladic er látinn|url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2026/08/27/ratko_mladic_er_latinn/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 27. ágúst 2026|skoðað=27. ágúst 2026}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Mladić, Ratko}} {{fd|1942|2026}} [[Flokkur:Bosníuserbar]] [[Flokkur:Dæmdir stríðsglæpamenn]] [[Flokkur:Fólk tengt Júgóslavíustríðunum]] [[Flokkur:Serbneskir herforingjar]] kmsg61mhht9x8lqkg3m0ov1loulidzr 0 189512 1976728 1960543 2026-08-27T23:08:46Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976728 wikitext text/x-wiki {{Persóna | nafn = Wendy Ashby | mynd = | mynd_alt = | mynd_texti = | fæðingarnafn = Wendy Ashby | fæðingardagur = 1950 | fæðingarstaður = | dánardagur = 7. maí 2015 | dánarstaður = | þjóðerni = Bresk | önnur_nöfn = | starf = Málvísindamaður | ár = | þekkt_fyrir = [[Glosa]] | þekktustu_verk = }} '''Wendy Ashby''' (1950-2015<ref>[https://glosa.fias.fr/glosalist/2516_raw Wendy Ashby 1953-2015]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref>) var breskur málfræðingur og meðþróunaraðili hins alþjóðlega hjálparmáls glosa, sem hún þróaði í samstarfi við Ron Clark.<ref name="GEO">Glosa Education Organisation (GEO) (2006). History behind Glosa. (pdf) [http://www.glosa.org/en/history.pdf], p. 7.</ref> Hún er þekkt fyrir framlag sitt til einfölduðra, menningarlega hlutlausra samskiptakerfa og viðleitni sína til að kynna glosa sem menntunar- og alþjóðlegt miðil. == Vinna við Glosa == Vinnsla Ashby við [[Glosa]] hófst á áttunda áratugnum þegar hún og Ron Clark endurlífguðu og stækkuðu Interglossa, einfaldaða málfræði sem breski vísindamaðurinn [[Lancelot Hogben]] lagði fyrst til á fimmta áratugnum. Glosa var hannað sem rökrétt, orðaforðabundið tungumál með lágmarks málfræði og hljóðfræðilegri reglufestu, sem dró að miklu leyti úr klassískum grískum og latneskum rótum - sérstaklega þeim sem eru algengar í vísindalegum og læknisfræðilegum hugtökum. Ashby lék lykilhlutverk í að móta uppbyggingu tungumálsins og var meðhöfundur að röð grundvallartexta. Athyglisvert er að hún var meðhöfundur að: * Ashby, Wendy & Clark, Ronald: ''Glosa 6000: 6000 Greek and Latin words and roots which occur in the Euro-languages and international scientific terminology.'' London: 1983 (48 p.) * Ashby, Wendy & Clark, Ronald: ''Glosa 1000.'' Richmond: Glosa, 1984<ref name="GEO"/> * Ashby, Wendy & Clark, Ronald: ''Basic dictionary of the international language Glosa.'' Richmond [Surrey]: Glosa, 1987 (44 p.)<ref>[http://www.glosa.org/gid/gidhist.htm History of the GID (The Glosa Internet Dictionary/ Glosa Inter-reti Diktionaria)].</ref> * Ashby, Wendy: ''18 steps to fluency in Euro-Glosa.'' Glosa, 1989 (2nde edition) * Ashby, Wendy & Clark, Ronald: ''Introducing Euro-Glosa.'' Richmond: Glosa, 1990 (36 p.) Framlag hennar beindist að aðgengi og auðveldri notkun, með það að markmiði að skapa brúarmál sem hægt væri að taka upp um allan heim án tungumálahlutdrægni. == Listrænt samstarf: ''Qo Akti?'' == Auk málvísindalegrar vinnu sinnar tók Wendy Ashby þátt í fjölgreinaverkefni með þýsku listakonunni Mathilde ter Heijne og lagði sitt af mörkum við myndina ''Qo Akti?''.<ref>[https://www.terheijne.net/works/qo-akti/ Qo Akti?]</ref> Þessi tilraunakennda kvikmynd, sem er hluti af víðtækari rannsókn á femínískum helgisiðum og tungumáli, innihélt Glosa-þýðingu á handritinu, sem fléttaði tungumálið inn í hugmyndafræðilegt ramma listaverksins. Þátttaka Ashby kynnti Glosa ekki aðeins inn í samtímalist heldur sýndi einnig fram á aðlögunarhæfni tungumálsins í tjáningarfullum og táknrænum samhengjum. Verkefnið var sýnt sem hluti af víðtækari verkum ter Heijne um helgisiði, femínisma og samvinnu. ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Ashby, Wendy}} [[Flokkur:Glosa]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1950]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 2015]] 4kzfkh3wk5voggwsxnfr6u7ya6umw1b 2 189544 1976749 1976270 2026-08-28T08:41:58Z CommonsDelinker 1159 Skráin Hvippinn_&_Hvappinn_merki_2026.png var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Túrelio|Túrelio]] vegna þess að Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): Non-free logo above [[:c:Commons:Threshold of originalit 1976749 wikitext text/x-wiki = Golf Deildin 2026 = {{íþróttadeild | nafn = <big>'''Golf Deildin 2026'''</big> | mynd =[[File:Golf Deildin.png|200px]] | land = <nowiki>[[</nowiki>[[Ísland]]<nowiki>]]</nowiki> | fjöldi liða = 4 | tímabil = 13. júní 2026 – 22. ágúst 2026 | núverandi tímabil = [[Golf Deildin 2026]] | meistari = |Land=Ísland{{flagicon|Iceland}}|spilaðir leikir=12|Fjöldi liða=4|border_color=|besti leikmaður=Sigurður Ari Snæbjörnsson{{flagicon|Iceland}}|Meistarar=Fjárhættusveifla[[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]]|Sigursælast=Fjárhættusveifla[[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]], 4 sigrar}} Tímabilið 2026 var fyrsta tímabil '''Golf Deildarinnar'''. Fjögur lið voru skráð til leiks. Liðin þetta tímabilið voru: '''Fjárhættusveifla''', '''Gullfótur''', '''Hvippinn & Hvappinn''' og '''Tvíhleypurnar'''. Hvert lið lék 6 leiki, 2 gegn hverju liði. Alls fóru 12 leikir fram yfir 6 leikvikur. '''Fjárhættusveifla''' vann deildina með 5 stiga mun á '''Gullfót''', og varð þar með fyrsti sigurvegari Golf Deildarinnar. == Samantekt == Gullfótur og Fjárhættusveifla hófu tímabilið af krafti og unnu bæði sína fyrstu leiki. Fjárhættusveifla sigraði Hvippinn & Hvappinn 2-up á Álftanesvelli 15. júní, en Gullfótur svaraði með 4-up sigri á Tvíhleypunum á Mýrinni 19. júní. Gullfótur fór því á topp deildarinnar eftir fyrstu leikviku á betri holutölu, en Tvíhleypurnar og Hvippinn & Hvappinn sátu á botninum án stiga. Í annarri leikviku mættust Gullfótur og Fjárhættusveifla á Grafarholtsvelli 25. júní í einum mest spennandi leik tímabilsins. Fjárhættusveifla leiddi 1-up mest allan leikinn, en Gullfótur tryggði sér jafntefli með fugli á lokahöggi leiksins. Staðan á toppnum hélst því óbreytt. Á botninum mættust Tvíhleypurnar og Hvippinn & Hvappinn á Setbergsvelli 5. júlí. Fyrir leikinn hafði Alexander Hrafn Árnason, leikmaður Tvíhleypanna, meiðst og Kári Hrafn Ágústsson kom inn í hans stað. Leikurinn var mjög opinn og réðist ekki fyrr en á lokaholunni, þar sem Hvippinn & Hvappinn tryggði sér 1-up sigur. Með sigrinum fór Hvippinn & Hvappinn upp í þriðja sæti með 9 stig, en Tvíhleypurnar sátu áfram á botninum án stiga. Í þriðju leikviku hélt Gullfótur áfram að styrkja stöðu sína á toppnum þegar liðið mætti Hvippinn & Hvappinn á Setbergsvelli 13. júlí. Þar vann Gullfótur stærsta sigur deildarinnar, 8-up, og jók verulega við forskot sitt í holutölu. Tvíhleypurnar fengu á sama tíma tækifæri til að koma sér inn í baráttuna þegar þeir mættu Fjárhættusveiflu á Mýrinni 20. júlí. Alexander Hrafn Árnason kom þá aftur inn í liðið eftir meiðsli. Leikurinn var mjög jafn en Fjárhættusveifla tryggði sér 1-up sigur með lokahögginu. Tvíhleypurnar sátu því áfram á botninum með 0 stig, en Fjárhættusveifla hélt áfram að veita Gullfæti aðhald á toppnum. Í fjórðu leikviku tók baráttan enn eina beygjuna. Tvíhleypurnar mættu Gullfæti á Setbergsvelli 30. júlí og náðu óvænt snemma tökum á toppliðinu. Þeir voru 2-up eftir tvær holur og héldu síðan áfram að þrýsta á, en Gullfótur náði að jafna eftir fjórar holur. Tvíhleypurnar komust aftur 2-up eftir sex holur, en Gullfótur kom enn eina ferðina til baka og leikurinn var jafn eftir átta holur. Níunda holan féll og niðurstaðan varð jafntefli. Tvíhleypurnar fengu þar með sín fyrstu stig í mótinu, en sátu áfram í botnsætinu. Á meðan urðu breytingar á liði Fjárhættusveiflu. Hilmar Jökull Arnarsson meiddist fyrir leikvikuna og dró sig síðar úr mótinu, 11. ágúst, vegna meiðslanna. Fjárhættusveifla mætti síðan Hvippinn & Hvappinn á Bakkakotsvelli 9. ágúst, þar sem Tristan Marri Elmarsson kom inn í liðið í stað Hilmars. Hvippinn & Hvappinn vann fyrstu holuna, en liðin skiptust síðan á holusigrum. Fjárhættusveifla náði þó yfirhöndinni og komst 2-up eftir sex holur. Hvippinn & Hvappinn minnkaði muninn á sjöundu holu, en Fjárhættusveifla tryggði sér sigur á áttundu holu eftir mistök Hvippinn & Hvappinn í teighöggi. Leiknum lauk 1-up fyrir Fjárhættusveiflu, sem fór með sigrinum á topp deildarinnar. Með tapinu missti Hvippinn & Hvappinn jafnframt af möguleikanum á að blanda sér áfram í titilbaráttuna. Í fimmtu leikviku kom svo að stórleiknum sem gat ráðið miklu um titilbaráttuna. Fjárhættusveifla og Gullfótur mættust á Korpúlfsstaðavelli – Landinu 16. ágúst og gat Fjárhættusveifla tryggt sér deildarmeistaratitilinn með sigri. Leikurinn var hraður og afar skemmtilegur, þar sem bæði lið fengu þrjá fugla og tvær holur féllu á fuglum. Gullfótur byrjaði sterkari og var 1-up eftir fyrstu fjórar holurnar, en Fjárhættusveifla vann þrjár holur í röð og komst í dormie-stöðu eftir sjö holur. Gullfótur neitaði þó að gefast upp, vann síðustu tvær holurnar og tryggði sér jafntefli. Fjárhættusveifla sat því áfram á toppnum fyrir lokaumferðina, en gat ekki tryggt sér titilinn í þessari viðureign. Á sama tíma fór fram mikilvægur leikur í botnbaráttunni þegar Tvíhleypurnar mættu Hvippinn & Hvappinn á Álftanesi 16. ágúst. Þar var allt í járnum og liðin skiptust á holum. Hvippinn & Hvappinn leiddi 1-up eftir sjö holur og virtist stefna í annan sigur gegn Tvíhleypunum. Tvíhleypurnar sýndu hins vegar mikinn karakter á lokasprettinum. Þær unnu bæði áttundu og níundu holu eftir mistök Hvippinn & Hvappinn í teighöggum og tryggðu sér þar með sigurinn. Með sigrinum komu Tvíhleypurnar sér upp í þriðja sæti fyrir lokaumferðina og skildu Hvippinn & Hvappinn eftir í botnsætinu. Lokadagurinn fór fram á Garðavelli á Akranesi þann 22. ágúst 2026 og var mikil spenna fyrir lokaumferðinni. Gullfótur kom inn í daginn ennþá með möguleika á að vinna deildina, en þurfti að vinna sinn leik gegn Hvippni & Hvappni og treysta á að Fjárhættusveifla gerði að minnsta kosti jafntefli gegn Tvíhleypunum. Fjárhættusveifla hafði hins vegar örlög sín í eigin höndum og þurfti einfaldlega sigur til að tryggja sér meistaratitilinn. Í fyrri leik dagsins vann Gullfótur Hvippinn & Hvappinn 1–up eftir spennandi leik. Gullfótur náði 2–up forystu á 8. holu en H&H minnkuðu muninn á 9. holu. Sigurinn dugði þó ekki til, þar sem Fjárhættusveifla stóðst pressuna í seinni leiknum. Fjárhættusveifla vann Tvíhleypurnar 2–up og tryggði sér þar með deildarmeistaratitilinn. Þeir héldu forystunni nær allan leikinn og lokuðu mótinu með mikilvægum sigri. Fjárhættusveifla lauk því tímabilinu ósigruð og með meistaratitilinn í höndunum. Í lok tímabilsins var Sigurður Ari valinn besti leikmaður deildarinnar. Hann varð jafnframt fyrsti handhafi Gullboltans, verðlaunanna sem veitt voru besta leikmanni deildarinnar. == Lið == Öll lið deildarinnar kepptu sitt fyrsta tímabil í deildinni. 4 lið tóku þátt, en það voru: '''Gullfótur''', '''Tvíhleypurnar''', '''Fjárhættusveifla''', '''Hvippinn & Hvappinn'''. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! # ! Lið ! Leikir ! S ! J ! T ! UH ! TH ! HT ! Stig |- ! style="background-color:#D4AF37;" | 1 | style="background-color:#D4AF37;" | Fjárhættusveifla [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] | style="background-color:#D4AF37;" | 6 | style="background-color:#D4AF37;" | 4 | style="background-color:#D4AF37;" | 2 | style="background-color:#D4AF37;" | 0 | style="background-color:#D4AF37;" | 17 | style="background-color:#D4AF37;" | 11 | style="background-color:#D4AF37;" | +6 | style="background-color:#D4AF37;" | '''44''' |- ! 2 | Gullfótur [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] | 6 | 3 | 3 | 0 | 24 | 11 | +13 | '''39''' |- ! 3 | Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] | 6 | 1 | 1 | 4 | 15 | 22 | −7 | '''13''' |- ! 4 | Hvippinn & Hvappinn | 6 | 1 | 0 | 5 | 13 | 25 | −11 | '''9''' |} ''Skýringar: S = sigrar; J = jafntefli; T = töp; UH = unnar holur; TH = tapaðar holur; HT = holutala.'' {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! # ! Lið ! Ernir ! Fuglar ! Pör ! Skollar ! Tvöfladir Skollar ! Þrefaldir Skollar ! Að Pari |- ! 1 | Fjárhættusveifla [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] | 0 | 7 | 21 | 16 | 10 | 0 | '''+29''' |- ! 2 | Gullfótur [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] | 0 | 5 | 23 | 21 | 4 | 1 | '''+27''' |- ! 3 | Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] | 0 | 3 | 19 | 24 | 8 | 0 | '''+37''' |- ! 4 | Hvippinn & Hvappinn | 0 | 4 | 17 | 21 | 9 | 3 | '''+44''' |} == Leikmenn == Alls léku 10 leikmenn í deildinni árið 2026. {| class="wikitable sortable" ! Leikmaður ! Lið ! Leikir |- |{{flagicon|Iceland}} {{flagicon|United States}} Askur Ingi Bjarnason | Hvippinn & Hvappinn | 6 |- |{{flagicon|Iceland}} Þorkell Valur Gíslason | Gullfótur [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] | 6 |- |{{flagicon|Iceland}} Hilmar Jökull Arnarsson | Fjárhættusveifla [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] | 3 |- |{{flagicon|Iceland}} Egill Grétar Andrason | Fjárhættusveifla [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] | 6 |- |{{flagicon|Iceland}} Ólafur Jón Guðjónsson | Hvippinn & Hvappinn | 6 |- |{{flagicon|Iceland}} Sigurður Ari Snæbjörnsson | Gullfótur [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] | 6 |- |{{flagicon|Iceland}} Daníel Steinn Davíðsson | Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] | 6 |- |{{flagicon|Iceland}} Alexander Hrafn Árnason | Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] | 5 |- |{{flagicon|Iceland}} Kári Hrafn Ágústsson | Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] | 1 |- |{{flagicon|Iceland}} Tristan Marri Elmarsson | Fjárhættusveifla [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] | 3 |} === Besti leikmaður hverrar umferðar === {| class="wikitable" ! Leikvika ! Leikmaður ! Lið ! Einkunn |- | Leikvika 1 |{{flagicon|Iceland}} Sigurður Ari Snæbjörnsson | Gullfótur [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] | 9.8 |- | Leikvika 2 |{{flagicon|Iceland}} Sigurður Ari Snæbjörnsson | Gullfótur [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] | 9.5 |- | Leikvika 3 |{{flagicon|Iceland}} Hilmar Jökull Arnarsson | Fjárhættusveifla [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] | 9.7 |- | Leikvika 4 |{{flagicon|Iceland}} Alexander Hrafn Árnason | Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] | 9.8 |- | Leikvika 5 |{{flagicon|Iceland}} Sigurður Ari Snæbjörnsson | Gullfótur [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] | 9.7 |- | Leikvika 6 |{{flagicon|Iceland}} Tristan Marri Elmarsson | Fjárhættusveifla [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] | 9.3 |} === Leikmanna skiptingar === {| class="wikitable" ! Lið ! Leikmaður út ! Leikvika ! Ástæða ! Leikmaður inn |- | Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] |{{flagicon|Iceland}} Alexander Hrafn Árnason | Leikvika 2 | Meiðsli |{{flagicon|Iceland}} Kári Hrafn Ágústsson |- | Tvíhelypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] |{{flagicon|Iceland}} Kári Hrafn Ágústsson | Leikvika 3 | Alexander kemur úr meiðlsum |{{flagicon|Iceland}} Alexander Hrafn Árnason |- | Fjárhættusveifla [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] |{{flagicon|Iceland}} Hilmar Jökull Arnarsson | Leikvika 4 | Meiðsli |{{flagicon|Iceland}} Tristan Marri Elmarsson |} == Úrslit == === Leikir === {| class="wikitable" ! Leikvika ! Heimalið ! Úrslit ! Útilið ! Völlur |- | rowspan="2" | Leikvika 1 |Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] | 4-up [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] |'''Gullfótur''' [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] |Mýrin |- |'''Fjárhættusveifla''' [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] | 2-up [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] |Hvippinn & Hvappinn |Álftanesvöllur |- | rowspan="2" | Leikvika 2 |Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] | 1-up |'''Hvippinn & Hvappinn''' |Setbergsvöllur |- |Gullfótur [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] | AS |Fjárhættusveifla [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] |Grafarholtsvöllur |- | rowspan="2" | Leikvika 3 |Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] | 1-up [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] |'''Fjárhættusveifla''' [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] |Mýrin |- |'''Gullfótur''' [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] | 8-up [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] |Hvippinn & Hvappinn |Setbergsvöllur |- | rowspan="2" | Leikvika 4 |Gullfótur [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] | AS |Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] |Setbergsvöllur |- |Hvippinn & Hvappinn | 1-up [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] |'''Fjárhættusveifla''' [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] |Bakkakotsvöllur |- | rowspan="2" | Leikvika 5 |Hvippinn & Hvappinn | 1-up [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] |'''Tvíhleypurnar''' [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] |Álftanesvöllur |- |Fjárhættusveifla [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] | AS |Gullfótur [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] |Landið |- | rowspan="2" | Leikvika 6 |'''Fárhættusveifla''' [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] | 2-up [[File:Fjárhættusveifla Logo 2026.png|20px]] |Tvíhleypurnar [[File:Tvíhleypurnar Merki 2026.png|20px]] |Garðavöllur |- |Hvippinn & Hvappin | 1-up [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] |'''Gullfótur''' [[File:Gullfótur merki 2026.png|20px]] |Garðavöllur |} {| class="wikitable" ! Heimalið \ Útilið ! Gullfótur ! Fjárhættusveifla ! Hvippinn & Hvappinn ! Tvíhleypurnar |- ! Gullfótur | — | style="background-color:#fff2cc;" | AS | style="background-color:#c6efce;" | 8-up G | style="background-color:#fff2cc;" | AS |- ! Fjárhættusveifla | style="background-color:#fff2cc;" | AS | — | style="background-color:#c6efce;" | 2-up F | style="background-color:#c6efce;" | 2–up F |- ! Hvippinn & Hvappinn | style="background-color:#f4cccc;" | 1–up G | style="background-color:#f4cccc;" | 1–up F | — | style="background-color:#f4cccc;" | 1-up T |- ! Tvíhleypurnar | style="background-color:#f4cccc;" | 4-up G | style="background-color:#f4cccc;" | 1 up F | style="background-color:#f4cccc;" | 1-up H | — |}''Skýringar: Grænn = sigur heimaliðs; Gulur = jafntefli; Rauður = sigur útiliðs.'' === Vellir === {| class="wikitable sortable" ! Völlur ! Golfklúbbur ! Leiknir leikir ! Vallarmat |- | Grafarholtsvöllur |'''GR''' (Golfklúbbur Reykjavíkur) | 1 | 69.4 |- | Setbergsvöllur |'''GSE''' (Golfklúbbur Setbergs) | 3 | 70.3 |- | Mýrin |'''GKG''' (Golfklúbbur Kópavogs- og Garðabæjar) | 2 | 66.0 |- | Landið |'''GR''' (Golfklúbbur Reykjavíkur) | 1 | 68.8 |- | Álftanesvöllur |'''GÁ''' (Golfklúbbur Álftaness) | 2 | 60.8 |- | Bakkakotsvöllur |'''GM''' (Golfklúbbur Mosfellsbæjar) | 1 | 62.8 |- | Garðavöllur |'''GL''' (Golfklúbburinn Leynir) | 2 | 69.2 |} <ref>{{Vefheimild|url=https://www.grgolf.is/golfvellir/grafarholtsvollur|titill=}}</ref> <ref>{{Vefheimild|url=https://irp.cdn-website.com/15525785/files/uploaded/Vallarmat-og-vaegi-Korpa-2024.pdf|titill=}}</ref> <mapframe width="500" height="400" zoom="10" latitude="64.18" longitude="-21.88"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "Álftanesvöllur", "marker-symbol": "marker" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-22.0294167, 64.1004528] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Mýrin", "marker-symbol": "marker" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-21.8825278, 64.084375] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Setbergsvöllur", "marker-symbol": "marker" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-21.9229028, 64.0667417] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Grafarholtsvöllur", "marker-symbol": "marker" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-21.7686028, 64.123475] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Bakkakotsvöllur", "marker-symbol": "marker" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-21.5994917, 64.1847778] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Korpúlfsstaðavöllur", "marker-symbol": "marker" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-21.7628639, 64.1521722] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Garðavöllur", "marker-symbol": "marker" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [-22.0349667, 64.3189333] } }, ] } </mapframe> = Tilvísanir = <references /> 4chyl7xjat7pedcga7bi3hdajyqug9t 0 189937 1976739 1958322 2026-08-28T01:28:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976739 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Flateyjarbok Haraldr Halfdan 2.jpg|thumb|''Haraldur hárfagri tekur við ríkidæmi föður síns, mynd úr íslenska 13. aldar handritinu [[Flateyjarbók]] teiknari [[Magnús Þórhallsson skrifari]]'']] '''Þórólfur Kveld-Úlfsson''' eða '''Þórólfur Úlfsson''' er ein aðalsögupersónan í fyrsta hluta [[Egils saga|Egils sögu]]. Þórólfur var eldri bróðir [[Skalla-Grímur Kveld-Úlfsson|Skalla-Gríms]], foreldrar þeirra voru [[Kveld-Úlfur Bjálfsson]] og Salbjörg Káradóttir. <ref>{{Cite web|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=3553|title = Er vitað um foreldra Kveld-Úlfs?}}</ref> Hallbera, móðir Kveld-Úlfs, var systir Hallbjarnar hálftrölls sem talin hafa verið að hluta af [[Samar|samískum]] ættum.<ref> Hermann Pálsson, Úr landnorðri. Samar og ystu rætur íslenskrar menningar (Studica Islandica 54: Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands (1997). Bls 16 : '''hálftröll''': "viðurnefni Hallbjarnar sýnir ótvírætt að móðir hans hafi verið samísk".</ref> Úlfur, faðir þeirra bræðra, fékk viðurnefnið af því að á kvöldin rann á hann styggð og var hann kveldsvæfur. Þórólfur er einnig nefndur í [[Landnámabók]] í samband við landnám Skalla-Gríms. ==Bræðrasamanburður== Eitt af þemum Egils sögu eru andstæðir eiginleikar bræðra. Þórólfur Kveld-Úlfsson er sagður vera manna vænstur og gerfilegur og gleðimaður mikill, bróðir hans, Skalla-Grímur, er hins vegar sagður svartur maður og ljótur, líkur föður sínum bæði yfirlits og að skaplyndi. Svipaðar andstæðir eiginleikar endurteka sig hjá [[Egill Skalla-Grímsson|Agli]] og bróður [[Þórólfur Skallagrímsson|Þórólfi]], og síðan hjá börnum Egils. Enda eru sagan jafn mikið skáldskapur og sögulegar frásögn. ==Söguþráður== Þeir bræður, Skalla-Grímur og Þórólfur, voru hávaxnir og sterkir eins og faðir þeira þegar þeir uxu upp. Þegar Þórólfur var á tvítugs aldri, lagðist hann í víking á langskipi með hópi manna þar á meðal móðurbræðrum sínum, Ölvi hnúfu og Eyvindi lambi. Þeir lágu í víking nokkur sumur og öfluðu mikils fjár en voru heima á vetrum með feðrum sínum. Þá var Kveld-Úlfur orðinn nokkuð aldraður. ===Viðskipti við Harald konung=== [[Haraldur hárfagri|Haraldur]], sonur Hálfdans svarta, hafði á þessum tíma erft föður sinn sem konungur yfir [[Vestfold]]. Haraldur hafði strengt heiti að ekki skera hár sitt né kemba, fyrr en hann væri orðinn einvaldskonungur yfir [[Noregur|Noregi]]. Þess vegna var hann var kallaður ''Haraldur lúfa''. Þegar hann hefur hann náð undir sig landinu, klippir hár hann sitt og fær viðurnefnið ''Haraldur hárfagri'' .<ref> https://is.wikisource.org/wiki/Heimskringla/Haraldar_saga_hárfagra </ref>Upphafskaflar Egils sögu segja mest frá samskiptum þeirra feðga, Kveld-Úlfs og Þórólfs við Harald. Spáði Kveld-Úlfur að þau viðskipti yrðu ætt sinni ekki til góðs. Haraldi tókst að sigra þá konunga, sem næstir voru og eignaðist síðan Upplönd. Þaðan fór hann norður í [[Þrándheimur|Þrándheim]] og varð einvaldur yfir öllum [[Þrændalög|Þrændalögum]] og síðar öllu [[Vestur-Noregur|Vestlandinu]]. Haraldur krafðist hollustu og þjónustu allra stórbænda og leiðtoga í þeim fylkjum sem hann hafði lagt undir sig. Hann setti öllum þeim sem hann grunaði um andstöðu eða uppreisn harða kosti, annað hvort að gerast þjónustumenn hans eða fara af landi brott. Haraldur konungur eignaði sér allt land, byggt og óbyggt, einnig sjó og vötn. Gegn betri vitund og þrátt fyrir að hafa spáð því að Haraldur myndi ekki færa fjölskyldu sinni gæfu, sendi Kveld-Úlfur Þórólf son sinn til að þjóna konungi ásamt Ölvi hnúfu, frænda sínum. Ölvir hafði hætt í víkingaferðum og varð hirðskáld konungs. Sem hirðmaður Haralds barðist Þórólfur á skipi konungs í [[Hafursfjarðarorusta|orrustunni við Hafursfjörð]]. Haraldur gerði síðar Þórólf lendan mann (landstjóra) sinn hans <ref> Berglund, Birgitta (2016), "Understandings - burial practice, identity and social ties: The Horvnes Iron Age burials, a peephole into the farming society of Helgeland, North-Norway", The Farm as a Social Arena, Waxmann Verlag, pp. 80–81, ISBN 9783830985525</ref> yfir [[Hálogaland|Hálogalandi]] og bar ábyrgð á að innheimta finnaskattinn<ref> Andersen, Oddmund: finnskatten i Store norske leksikon på snl.no. [https://snl.no/finnskatten]</ref> frá Samum í norðri. Þrátt fyrir að Þórólfur skilaði miklum skattatekjum til konungs fór Harald að gruna að hann sóttist eftir eigin völdum og frama. [[Hildiríðarsynir]], þeir Hárekur og Hrærekur, töldu að Þórólfur hafi haft af þeim föðurarf sinn. Hildiríðarsynir voru í vinskap við Harald konung og rægðu þeir Þórólf við hann og sögðu meðal annars að Þórólfur stefndi sjálfur að konungsdómi. Af ótta við vaxandi völd Þórólfs fór Haraldur konungur með herliði og geriðist umsátur um bæ Þórólfs í [[Sandnes|Sandnesi]]. Þórólfur neitaði að gefast og upp lét þá Haraldur konungur kveikja í bænum. Þórólfur og menn hans gerðu útrás og varð þar bardagi og margir felldir. Þórólfur var særður bæði af sverðum og spjótum, en konungur sjálfur veitti honum banasár, og Þórólfur féll fram á fætur konungs. [[Ketill hængur Þorkelsson]], dóttursonur Ketils hængs úr Hrafnistu, safnaði þá liði og felldi Hildiríðarsyni, en hélt síðan til Íslands og nam land mili Þjórsár og Markarfljóts. Þeim feðgum Kveld-Úlfi og Skalla-Grími tókst að koma fram nokkrum fleiri hefndum fyrir dráp Þórólfs en töldu sér svo ekki líft lengur í Noregi. Þótti þeim fýsiligt at leita til [[Ísland|Íslands]], því að vel var sagt frá landkostum. Vinir þeira og kunningjar og fyrrum nágrannar þeirra feðga, [[Ingólfur Arnarson]] og förunautar hans, höfðu flutt þangað og máttu menn þar nema sér lönd ókeypis og velja bústaði. Bjuggu þeir tvo [[Knörr|knerri]] til farar með búslóðina og höfðu þrjátíu liðfæra menn á hverju skipi auk kvenna og ungmenna. Kveld-Úlfur var orðinn aldraður og veiktist á leiðinni og lést áður en til Íslands kom. Hafði hann sagt fyrir að hann yrði lagður í kistu og henni kastað fyrir borð. Skyldi Skalla-Grímur taka sér þar bústað sem næst því þar sem kistuna ræki að landi. Skalla-Grímur kom að landi við [[Knarrarnes]] á [[Mýrar|Mýrum]] en fann síðan kistu föður síns í firði sunnar með ströndinni. Settist hann þar að og nefndi bæ sinn Borg og fjörðinn [[Borgarfjörður|Borgarfjörð]]. Endar þar frásögn um Þórólf í Egils sögu. ==Finnaskatturinn== Finnaskatturinn eða finnskattur var skattur sem Samar (sem áður voru kallaðir „Finnar“) greiddu ýmsum valdhafum á Norðurlöndum frá járnöld og fram á 19. öld; annað hvort konungi eða þeim sem hafði rétt til að innheimta fyrir hans hönd. <ref>Håvard Dahl Bratrein. [https://lokalhistoriewiki.no/index.php/Leksikon:Finneskatt «Finneskatt»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124194431/https://lokalhistoriewiki.no/index.php/Leksikon:Finneskatt |date=2025-01-24 }}; I: ''[https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Leksikon:Finneskatt Norsk historisk leksikon]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}'', 2004.</ref> Skatts var greiddur árlega í skinnum og húðum. Hugtakið kemur fyrir á allmörgum stöðum í Íslendingasögum. Orðið skattur var ekki notað í norskum lögum um gjöld sem Norðmenn áttu að greiða konungi fyrr en eftir 14. öld. Þau föstu gjöld sem konungur krafðist voru kölluð leiðangur, bændur á ákveðnu svæði báru sameiginlega ábyrgð á að útbúa og manna skip herskip. Í Egils sögu er sagt frá því að Þórólfur sem umboðsmaður kóngs hafi norður og austur til að krefja inn skattinn. Í einni ferðinni, sem hugsanlega hefur átt að vera farin um 880, er sagt frá ýmsum þjóðum í norðri: „Þórólfur fór þann vetur enn á mörkina og hafði með sér nær hundraði manna. Fór hann enn sem hinn fyrra vetru, átti kaupstefnu við Finna og fór víða um mörkina. En er hann sótti langt austur og þar spurðist til ferðar hans þá komu Kvenir til hans og sögðu að þeir voru sendir til hans og það hafði gert Faravið konungur af Kvenlandi, sögðu að Kirjálar herjuðu á land hans en hann sendi til þess orð að Þórólfur skyldi fara þangað og veita honum lið.“ Annarstaðar í Egils sögu segir: „Þórólfur gerði um veturinn ferð sína á fjall upp og hafði með sér lið mikið, eigi minna en níu tugi manna. … Hann hafði með sér kaupskap mikinn. Hann gerði brátt stefnulag við Finna og tók af þeim skatt og átti við þá kaupstefnu. Fór með þeim allt í makindum og í vinskap en sumt með hræðslugæði.“<ref> Egils saga, 2018. bls 378</ref> Í Egils sögu fylgir landlýsing Finnmörkur: „Finnmörk er stórliga víð. Gengur haf fyrir vestan og þar af firðir stórir, svo og fyrir norðan og allt austur um, en fyrir sunnan er Noregur og tekur mörkin náliga allt hið efra suður svo sem Hálogaland hið ytra. En austur frá Naumudal er Jamtaland og þá Helsingjaland og þá Kvenland, þá Finnland, þá Kirjálaland en Finnmörk liggur fyrir ofan þessi öll lönd, og eru víða fjallabyggðir upp á mörkina, sumt í dali, en sumt með vötnum. Á Finnmörk eru vötn furðulega stór og þar með vötnunum marklönd stór en há fjöll liggja eftir endilangri mörkinni, og eru það kallaðir Kilir. “<ref> Egils saga, 2018. bls 383</ref> ==Viðskiptastarfsemi== Þórólfur Kveld-Úlfsson varð ríkur maðu og hafi mikil umsvif og sagt var að hann leitaði alls konar fanga til bús síns. Hann hafði menn í skreiðfiski í Vágum norður við [[Lófóten]] en aðra við síldveiðar, þar að auki mikil selalátur og fuglavarp. Hann er fyrsti þekkti útflytjandinn á [[Skreið|skreið]] frá Noregi. Egils saga segir að um 875 hafi hann útbúið skip mikið og látið húskarla sína bera um borð „skreið og húðir og vöru ljósa <ref> ''Vara ljós'' er hér skinn af hvítum hreysiköttum eða svipuðum dýrum</ref>“. Þar lét hann líka fylgja með „grávöru <ref>''Grávara'' er fornt orð yfir dýrmæta gráa loðskinnavöru</ref> mikla og aðra skinnavöru, sem hann hafði haft af fjalli, og var það fé stórmikið.“ Sendi hann Þorgils gjallanda með skipið vestur til [[England|Englands]] til „að kaupa sér klæði og önnur föng, þau er hann þurfti.“ Skipverjar gerðu góð kaup í Englandi og „hlóðu skipið með hveiti og hunangi, víni og klæðum“ og sigldu síðan heim. <bls>Egils saga, 2018. bls 386</ref> == Heimildir == <references/> == Tenglar == {{Wikisource|Egils saga|Egils sögu}} {{Wikivitnun}} * Egils saga, í Íslendingasögur og þættir, Fyrsta bindi. 2018, Svart á hvítu. ISBN: 9789935923165 * [http://www.heimskringla.no/wiki/Egils_saga_Skalla-Grímssonar Egils saga Skalla-Grímssonar] * [https://www.snerpa.is/net/isl/egils.htm Egils saga] * [https://sagadb.org/egils_saga Egils saga, ásamt þýðingum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227020309/http://www.sagadb.org/egils_saga |date=2007-12-27 }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1787442 ''Sverðin þrjú''; grein í Morgunblaðinu 1993] * [http://baekur.is/bok/000099863/Sagan_af_Agli Sagan af Agli Skallagrímssyni gefin út í Hrappsey 1782] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630073938/http://baekur.is/bok/000099863/Sagan_af_Agli |date=2022-06-30 }} * [https://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=6537466 Torfi Tulinius, Um margræðni í Egils sögu, Skírnir, 1. tölublað (01.04.1994), Blaðsíða 109 ] [[Flokkur:Persónur Íslendingasagna]] t72peix0bzqq1csksdpi4mz5fr2hgwc 14 191123 1976712 1964456 2026-08-27T18:46:41Z MyraMidnight 41218 flokkun 1976712 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Breska heimsveldið|nýlendur]] [[Flokkur:Fyrrum nýlendur|Bretland]] 7meityum1w1spq7bamttf8t3ghruqve 0 191129 1976710 1976489 2026-08-27T18:07:44Z Numberguy6 52085 /* Skoðanakannanir */ Ný Gallup-könnun 1976710 wikitext text/x-wiki {{Þjóðaratkvæðagreiðsla |name= |question=Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið? |date={{start date|2026|08|29|df=yes}} |country=Ísland |yes= |no= |invalid= |electorate= |outcome= }} [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] fer fram á Íslandi [[29. ágúst]] [[2026]] um að hefja á ný [[Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|aðildarviðræður]] við [[Evrópusambandið]]. Þjóðaratkvæðagreiðslan er sú [[Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi|níunda sem fram fer á Íslandi]], en sú fjórða eftir [[Lýðveldisstofnunin|lýðveldisstofnun]]. ==Forsaga== Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu 17. júlí 2009 og formlegar viðræður um aðild hófust 2010. Þær viðræður stöðvuðust 2013. Árið 2015 sendi [[Gunnar Bragi Sveinsson]], þáverandi utanríkisráðherra, bréf til Evrópusambandsins þar sem því var lýst yfir að ríkisstjórn Íslands hefði engin áform um að halda áfram aðildarferlinu og farið var fram á að Ísland hefði ekki lengur stöðu umsóknarríkis hjá sambandinu. Deilt hefur verið um það í íslenskum stjórnmálum hvort að aðildarumsóknin hafi í raun verið afturkölluð með þessum hætti eða viðræðum bara frestað um óákveðinn tíma. Í stjórnarsáttmála [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins]] sem mynduð var eftir [[alþingiskosningar 2024]] kom fram að halda skyldi þjóðaratkvæðagreiðslu í síðasta lagi 2027 um að taka aftur upp aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þann 6. mars 2026 tilkynntu formenn stjórnarflokkanna um að þjóðaratkvæðagreiðslan færi fram 29. ágúst sama ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262852158d/thjodaratkvaedagreidslan-fer-fram-29.-agust|titill=Þjóðar­at­kvæða­greiðslan fer fram 29. ágúst|útgefandi=visir.is|mánuður=6. mars|ár=2026}}</ref> Þann 28. maí 2026 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna.<ref>{{cite news|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-28-thjodin-greidir-atkvaedi-um-esb-vidraedur-29-agust-476595|title=Þjóðin greiðir atkvæði um ESB-viðræður 29. ágúst|author=Þorgerður Anna Gunnarsdóttir|publisher=RÚV|date=2026-05-28|access-date=2026-05-28}}</ref> ==Spurningin== Í upphaflegri tillögu utanríkisráðherra var spurningin og svarmöguleikarnir eftirfarandi: :''Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?'' :*''Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.'' :*''Nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.'' Fram komu athugasemdir við orðalag spurningarinnar, meðal annars frá [[Landskjörstjórn]], þar sem talið var að í henni fælist ályktun um að aðildarumsókn Íslands væri í fullu gildi og hægt að halda áfram með aðildarferlið þar sem frá var horfið, en það væri umdeild staðhæfing. Þá voru gerðar athugasemdir við svarmöguleika þar sem kosningalög gera ráð fyrir að svarmöguleikar í þjóðaratkvæðagreiðslu séu almennt aðeins „já“, eða „nei“.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/157/s/1183.html|titill=Nefndarálit með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu.|útgefandi=Meiri hluti utanríkismálanefndar|mánuður=18. maí|ár=2026}}</ref> Orðalagi spurningar og svarmöguleika var því breytt og verður eftirfarandi: :'''Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?''' ::'''❏ Já.''' ::'''❏ Nei.''' ==Framkvæmd== Þjóðaratkvæðagreiðslan er sú fyrsta sem fram fer á Íslandi eftir að öll lagaákvæði um framkvæmd slíkra atkvæðagreiðsla var felld undir ný kosningalög árið 2022 en þau fjalla um framkvæmd allra kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna á Íslandi. Helsta breytingin fólst í því að [[Landskjörstjórn]] fékk stærra hlutverk og henni ber til dæmis að standa fyrir kynningu til almennings á því álitamáli sem þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um. Landskjörstjórn gaf því út bækling sem dreift var á öll heimili og opnaði sérstakt vefsvæði til að svara helstu spurningum almennings um málið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262907651d/-mikid-hitaefni-en-thessi-texti-a-ad-vera-hlut-laus-|titill=„Mikið hitaefni en þessi texti á að vera hlut­laus“|útgefandi=Vísir|mánuður=9. júlí|ár=2026}}</ref> [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]] (ÖSE) sendi fulltrúa til landsins í júlí og gaf út skýrslu um framkvæmd atkvæðagreiðslunnar í ágúst. Í henni kom fram að stofnunin bæri traust til íslenskra stjórnvalda um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar en alvarlegustu athugasemdir stofnunarinnar sneru að fjármögnun kosningabaráttunnar sem var að mestu leyti á vegum frjálsra félagasamtaka sem ekki lúta sömu reglum og stjórnmálaflokkar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-12-taka-athugasemdir-ose-alvarlega-en-svona-eru-leikreglurnar-nuna-483799|titill=Taka athugasemdir ÖSE alvarlega en „svona eru leikreglurnar núna“|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=12. ágúst|ár=2026}}</ref> Atkvæðagreiðsla utan kjörfundar hófst 27. júlí hjá [[Sýslumenn á Íslandi|sýslumönnum]] og ræðismönnum og sendiráðum Íslands erlendis. 17. ágúst höfðu um 16 þúsund greitt atkvæði sitt en það þótti mikil þátttaka á þeim tímapunkti.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262922136d/um-sex-tan-thusund-greitt-at-kvaedi-utan-kjor-fundar|titill=Um sex­tán þúsund greitt at­kvæði utan kjör­fundar|útgefandi=Vísir|mánuður=17. ágúst|ár=2026}}</ref> Um 35 þúsund höfðu greitt atkvæði utan kjörfundar 24. ágúst.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-24-35-thusund-hafa-greitt-atkvaedi-buid-ad-lengja-opnunartima-hja-syslumanni-484762|titill=35 þúsund hafa greitt atkvæði – búið að lengja opnunartíma hjá sýslumanni|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=24. ágúst|ár=2026}}</ref> ==Kosningabaráttan== ===Afstaða stjórnmálaflokka=== {| class="wikitable" ! colspan=4 | Stjórnarmeirihluti |- | style="background:{{Flokkslitur|Samfylkingin}};"| | [[Samfylkingin]] | style="background:#AAFFAA;"|Já | Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og vill stefna að fullri aðild og upptöku evru.<ref>{{Vefheimild|url=https://xs.is/malefnin/island-i-samfelagi-tjodanna?issue=samfylkingin-er-evropusinnadur-flokkur|titill=Ísland í samfélagi þjóðanna|útgefandi=Samfylkingin|mánuðurskoðað=12. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Viðreisn}};"| | [[Viðreisn]] | style="background:#AAFFAA;"|Já | Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og að Ísland gerist fullgildur aðili að sambandinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://vidreisn.is/grunnstefna-og-landsthingsalyktanir/utanrikismal/|titill=Utanríkismál|útgefandi=Viðreisn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}};"| | [[Flokkur fólksins]] | style="background:#FFDDAA;"|Nei - styðja viðræður ef þjóðin kýs já | Flokkurinn er og hefur verið andvígur aðild að ESB. Flokksmenn hafa lagt áherslu á að spurningin snúi að aðildarviðræðum en ekki aðild og ráðherrar flokksins hafa sagt að þeir muni vinna með þá niðurstöðu sem þjóðin kemst að.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/raeda/157/rad20260521T185813.html|titill=Þingræða Kolbrúnar Baldursdóttur|útgefandi=Alþingi|mánuður=21. maí|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-15-flokkur-folksins-reidubuinn-ad-setjast-vid-samningabordid-ef-thjodin-segir-ja-478299|titill=Flokkur fólksins reiðubúinn að setjast við samningaborðið ef þjóðin segir já|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. júní|ár=2026}}</ref> Inga Sæland formaður flokksins hefur neitað að gefa upp hvernig hún sjálf muni greiða atkvæði en einstaka þingmenn flokksins hafa þó tjáð andstöðu við aðildarviðræður.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/16/kemur_akkurat_engum_vid_hvernig_inga_kys/|titill=Kemur akkúrat engum við hvernig Inga kýs|útgefandi=mbl.is|mánuður=16. mars|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/28/eg_mun_segja_nei_29_agust/|titill=Ég mun segja nei 29. ágúst|útgefandi=mbl.is|mánuður=25. maí|ár=2026}}</ref> |- ! colspan=4 | Stjórnarandstaða |- | style="background:{{Flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};"| | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn hafnar Evrópusambandsaðild og leggur áherslu á eflingu EES-samstarfsins.<ref>{{Vefheimild|url=https://xd.is/kosningaaherslur/|titill=Kosningaáherslur|útgefandi=Sjálfstæðisflokkurinn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Miðflokkurinn}};"| | [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn hafnar alfarið inngöngu Íslands í Evrópusambandið og hefur raunar efasemdir um EES-samstarfið.<ref>{{Vefheimild|url=https://midflokkurinn.is/stefna/utanrikis-og-varnarmal|titill=Utanríkis- og varnarmál|útgefandi=Miðflokkurinn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Framsókn}};"| | [[Framsóknarflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn er andvígur aðild Íslands að ESB. Þingflokkurinn sat hjá við afgreiðslu þingsályktunartillögu um atkvæðagreiðsluna og sagðist treysta þjóðinni til þess að segja nei við aðildarviðræðum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.framsokn.is/blog/yfirlysing-thingflokks-framsoknar-vegna-esb|titill=Yfirlýsing þingflokks Framsóknar vegna þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu|útgefandi=Framsóknarflokkurinn|mánuður=27. maí|ár=2026}}</ref> |- ! colspan=4 | Utan þings |- | style="background:{{Flokkslitur|Píratar}};"| | [[Píratar]] | style="background:#FFFFAA;"|Hlutlaus | Styðja að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram, en hvetja ekki til einnar niðurstöðu umfram aðra.<ref>{{Vefheimild|url=https://piratar.is/umraeda/lyktun-stjrnar-prata-um-esb|titill=Ályktun stjórnar Pírata um ESB|útgefandi=Píratar|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};"| | [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn telur ESB byggt á kapítalískri efnahagsstefnu og hafnar aðild Íslands. Flokkurinn hvetur til þess að landsmenn kjósi gegn aðildarviðræðum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.sosialistaflokkurinn.is/frettir/nidurstodur-adalfundar-sosialistaflokks-islands-2026|titill=Niðurstöður aðalfundar Sósíalistaflokks Íslands 2026|útgefandi=Sósíalistaflokkur Íslands|mánuður=9. júní|ár=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|VG}};"| | [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] | style="background:#FFDDAA;"|Nei - styðja viðræður ef þjóðin kýs já | Stefna flokksins er að hagsmunum Íslands sé best borgið utan ESB en telja þó að virða beri vilja þjóðarinnar ef hún kýs með aðildarviðræðum.<ref>{{Vefheimild|url=https://vg.is/greinar/alyktanir-landsfundar-2026/|titill=Ályktanir landsfundar 2026|útgefandi=Vinstrihreyfingin - grænt framboð|mánuður=10. mars|ár=2026}}</ref> Þrátt fyrir stjórnmálaályktanir flokksins styðja þó bæði formaður og varaformaður hans aðildarviðræður.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-13-varaformadur-vinstri-graenna-segir-ja-483849|titill=Varaformaður Vinstri grænna segir já|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=13. ágúst|ár=2026}}</ref> |} ===Félagasamtök=== Hin eiginlega kosningabarátta var að miklu leyti háð af félagasamtökum fremur en stjórnmálaflokkum. Áður en boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar voru til samtök á borð við Evrópuhreyfinguna sem er fylgjandi aðild Íslands að Evrópusambandinu og [[Heimssýn]] sem er andvíg slíkri aðild en þessi samtöku fengu 10 milljónir hvor í styrk frá utanríkisráðuneytinu í desember 2025 til þess að efla lýðræðislega umræðu um Evrópumál.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-09-evropuhreyfingin-og-heimssyn-fa-hvort-um-sig-10-milljonir-fra-stjornvoldum-461121|titill=Evrópuhreyfingin og Heimssýn fá hvort um sig 10 milljónir frá stjórnvöldum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=9. desember|ár=2025}}</ref> Eftir að boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar komu einnig fram samtök sem stofnuð voru sérstaklega til þess að reka kosningabaráttu fyrir aðra hvora niðurstöðuna. Samtökin SJÁ voru stofnuð 18. júní á stofnfundi á [[Kjarvalsstaðir|Kjarvalsstöðum]] en að þeim stendur hópur sem hvetur til þess að almenningur kjósi með því að hefja á ný aðildarviðræður. Þau hafa notað slagorðið „Já til að sjá“ og leggja áherslu á að þau starfi ekki endilega að því að Ísland gangi í Evrópusambandið heldur eingöngu að því að aðildarviðræður verði kláraðar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262899152d/vilja-segja-ja-til-ad-sja-|titill=Vilja segja „já til að sjá“|útgefandi=Vísir|mánuður=18. júní|ár=2026}}</ref> Samtökin Áfram Ísland voru stofnuð 6. júlí á stofnfundi í Sjálfstæðissalnum við Austurvöll en þau voru stofnuð til að berjast fyrir nei í atkvæðagreiðslunni. Á meðal ræðumanna á stofnfundi var Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262904329d/-skraningum-rignir-inn-|titill=Skráningum rignir inn|útgefandi=Vísir|mánuður=1. júlí|ár=2026}}</ref> == Skoðanakannanir == Afstaða almennings til aðildarviðræðna og mögulegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu hefur verið mæld í skoðanakönnunum um árabil. Þegar spurt hefur verið beint um aðild að Evrópusambandinu hefur meirihluti aðspurðra yfirleitt verið á móti en þegar spurt hefur verið um að taka upp aðildarviðræður eða halda þeim áfram hefur meirihlutinn yfirleitt verið fylgjandi því. Í yfirlitinu hér að neðan eru aðeins birtar kannanir sem gerðar voru eftir að forystymenn ríkisstjórnarinnar tilkynntu um að þjóðaratkvæðagreiðsla um viðræður færi fram 2026. Einungis er tekið tillit til þeirra sem afstöðu tóku til svarmöguleikanna. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! style="width:150px;" rowspan="2"| Fyrirtæki ! style="width:135px;" rowspan="2"| Framkvæmd ! class="unsortable" style="width:40px;" |Já ! class="unsortable" style="width:40px;" |Nei ! style="width:30px;" rowspan="2"| Forskot |- ! style="background:#6187ac;"| ! style="background:#a1a167;"| |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-27-nyr-thjodarpuls-adeins-fleiri-segja-nei-485068 Gallup] |24.–27. ágúst 2026 |48,4 |style="background:#eee8aa|51,6 | style="background:#a1a167;color:#FFFFFF;"| 3,2 |- |[https://www.visir.is/g/20262925809d/ny-konnun-dregur-saman-milli-fylkinga Maskína] |21.–25. ágúst 2026 |style="background:#cbd8e4;"|51,3 |48,7 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 2,6 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-14-nyr-thjodarpuls-ekki-marktaekur-munur-a-fylkingum-483977 Gallup] |1.–13. ágúst 2026 |style="background:#cbd8e4;"|51,5 |48,5 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 3,0 |- |[https://www.visir.is/g/20262920711d/forskot-ja-hlidarinnar-maelist-minna Maskína] |7.–11. ágúst 2026 |style="background:#cbd8e4;"|52,2 |47,8 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 4,4 |- |[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/08/06/hnifjafnar_fylkingar_jas_og_neis Gallup] |15.–30. júlí 2026 |style="background:#cbd8e4;"| 50 |style="background:#eee8aa;"| 50 | jafnt |- |[https://www.dv.is/frettir/2026/07/30/ny-konnun-meirihluti-aetlar-enn-ad-segja-ja Maskína] |22.–29. júlí 2026 |style="background:#cbd8e4;"|53 |47 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 6 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-26-orlitid-fleiri-aetla-ad-segja-ja-en-nei-i-agust-479546 Gallup] |12.–24. júní 2026 |style="background:#cbd8e4;"|52 |48 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 4 |- |[https://www.dv.is/frettir/2026/06/13/ny-konnun-meirihluti-aetlar-ad-segja-ja Maskína] |2.–11. júní 2026 |style="background:#cbd8e4;"|53,1 |46,9 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 6,2 |} ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Kosningar á Íslandi}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]] [[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi]] r958oz4viyblzfgvvq8f6sm89mzbt0i 1976717 1976710 2026-08-27T20:47:33Z Bjarki S 9 /* Afstaða stjórnmálaflokka */ orðalag 1976717 wikitext text/x-wiki {{Þjóðaratkvæðagreiðsla |name= |question=Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið? |date={{start date|2026|08|29|df=yes}} |country=Ísland |yes= |no= |invalid= |electorate= |outcome= }} [[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] fer fram á Íslandi [[29. ágúst]] [[2026]] um að hefja á ný [[Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|aðildarviðræður]] við [[Evrópusambandið]]. Þjóðaratkvæðagreiðslan er sú [[Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi|níunda sem fram fer á Íslandi]], en sú fjórða eftir [[Lýðveldisstofnunin|lýðveldisstofnun]]. ==Forsaga== Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu 17. júlí 2009 og formlegar viðræður um aðild hófust 2010. Þær viðræður stöðvuðust 2013. Árið 2015 sendi [[Gunnar Bragi Sveinsson]], þáverandi utanríkisráðherra, bréf til Evrópusambandsins þar sem því var lýst yfir að ríkisstjórn Íslands hefði engin áform um að halda áfram aðildarferlinu og farið var fram á að Ísland hefði ekki lengur stöðu umsóknarríkis hjá sambandinu. Deilt hefur verið um það í íslenskum stjórnmálum hvort að aðildarumsóknin hafi í raun verið afturkölluð með þessum hætti eða viðræðum bara frestað um óákveðinn tíma. Í stjórnarsáttmála [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins]] sem mynduð var eftir [[alþingiskosningar 2024]] kom fram að halda skyldi þjóðaratkvæðagreiðslu í síðasta lagi 2027 um að taka aftur upp aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þann 6. mars 2026 tilkynntu formenn stjórnarflokkanna um að þjóðaratkvæðagreiðslan færi fram 29. ágúst sama ár.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262852158d/thjodaratkvaedagreidslan-fer-fram-29.-agust|titill=Þjóðar­at­kvæða­greiðslan fer fram 29. ágúst|útgefandi=visir.is|mánuður=6. mars|ár=2026}}</ref> Þann 28. maí 2026 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna.<ref>{{cite news|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-28-thjodin-greidir-atkvaedi-um-esb-vidraedur-29-agust-476595|title=Þjóðin greiðir atkvæði um ESB-viðræður 29. ágúst|author=Þorgerður Anna Gunnarsdóttir|publisher=RÚV|date=2026-05-28|access-date=2026-05-28}}</ref> ==Spurningin== Í upphaflegri tillögu utanríkisráðherra var spurningin og svarmöguleikarnir eftirfarandi: :''Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?'' :*''Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.'' :*''Nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.'' Fram komu athugasemdir við orðalag spurningarinnar, meðal annars frá [[Landskjörstjórn]], þar sem talið var að í henni fælist ályktun um að aðildarumsókn Íslands væri í fullu gildi og hægt að halda áfram með aðildarferlið þar sem frá var horfið, en það væri umdeild staðhæfing. Þá voru gerðar athugasemdir við svarmöguleika þar sem kosningalög gera ráð fyrir að svarmöguleikar í þjóðaratkvæðagreiðslu séu almennt aðeins „já“, eða „nei“.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/157/s/1183.html|titill=Nefndarálit með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu.|útgefandi=Meiri hluti utanríkismálanefndar|mánuður=18. maí|ár=2026}}</ref> Orðalagi spurningar og svarmöguleika var því breytt og verður eftirfarandi: :'''Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?''' ::'''❏ Já.''' ::'''❏ Nei.''' ==Framkvæmd== Þjóðaratkvæðagreiðslan er sú fyrsta sem fram fer á Íslandi eftir að öll lagaákvæði um framkvæmd slíkra atkvæðagreiðsla var felld undir ný kosningalög árið 2022 en þau fjalla um framkvæmd allra kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna á Íslandi. Helsta breytingin fólst í því að [[Landskjörstjórn]] fékk stærra hlutverk og henni ber til dæmis að standa fyrir kynningu til almennings á því álitamáli sem þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um. Landskjörstjórn gaf því út bækling sem dreift var á öll heimili og opnaði sérstakt vefsvæði til að svara helstu spurningum almennings um málið.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262907651d/-mikid-hitaefni-en-thessi-texti-a-ad-vera-hlut-laus-|titill=„Mikið hitaefni en þessi texti á að vera hlut­laus“|útgefandi=Vísir|mánuður=9. júlí|ár=2026}}</ref> [[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]] (ÖSE) sendi fulltrúa til landsins í júlí og gaf út skýrslu um framkvæmd atkvæðagreiðslunnar í ágúst. Í henni kom fram að stofnunin bæri traust til íslenskra stjórnvalda um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar en alvarlegustu athugasemdir stofnunarinnar sneru að fjármögnun kosningabaráttunnar sem var að mestu leyti á vegum frjálsra félagasamtaka sem ekki lúta sömu reglum og stjórnmálaflokkar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-12-taka-athugasemdir-ose-alvarlega-en-svona-eru-leikreglurnar-nuna-483799|titill=Taka athugasemdir ÖSE alvarlega en „svona eru leikreglurnar núna“|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=12. ágúst|ár=2026}}</ref> Atkvæðagreiðsla utan kjörfundar hófst 27. júlí hjá [[Sýslumenn á Íslandi|sýslumönnum]] og ræðismönnum og sendiráðum Íslands erlendis. 17. ágúst höfðu um 16 þúsund greitt atkvæði sitt en það þótti mikil þátttaka á þeim tímapunkti.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262922136d/um-sex-tan-thusund-greitt-at-kvaedi-utan-kjor-fundar|titill=Um sex­tán þúsund greitt at­kvæði utan kjör­fundar|útgefandi=Vísir|mánuður=17. ágúst|ár=2026}}</ref> Um 35 þúsund höfðu greitt atkvæði utan kjörfundar 24. ágúst.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-24-35-thusund-hafa-greitt-atkvaedi-buid-ad-lengja-opnunartima-hja-syslumanni-484762|titill=35 þúsund hafa greitt atkvæði – búið að lengja opnunartíma hjá sýslumanni|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=24. ágúst|ár=2026}}</ref> ==Kosningabaráttan== ===Afstaða stjórnmálaflokka=== {| class="wikitable" ! colspan=4 | Stjórnarmeirihluti |- | style="background:{{Flokkslitur|Samfylkingin}};"| | [[Samfylkingin]] | style="background:#AAFFAA;"|Já | Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og vill stefna að fullri aðild og upptöku evru.<ref>{{Vefheimild|url=https://xs.is/malefnin/island-i-samfelagi-tjodanna?issue=samfylkingin-er-evropusinnadur-flokkur|titill=Ísland í samfélagi þjóðanna|útgefandi=Samfylkingin|mánuðurskoðað=12. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Viðreisn}};"| | [[Viðreisn]] | style="background:#AAFFAA;"|Já | Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og að Ísland gerist fullgildur aðili að sambandinu.<ref>{{Vefheimild|url=https://vidreisn.is/grunnstefna-og-landsthingsalyktanir/utanrikismal/|titill=Utanríkismál|útgefandi=Viðreisn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}};"| | [[Flokkur fólksins]] | style="background:#FFDDAA;"|Nei, en virða niðurstöðu | Flokkurinn er og hefur verið andvígur aðild að ESB. Flokksmenn hafa lagt áherslu á að spurningin snúi að aðildarviðræðum en ekki aðild og ráðherrar flokksins hafa sagt að þeir muni vinna með þá niðurstöðu sem þjóðin kemst að.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/raeda/157/rad20260521T185813.html|titill=Þingræða Kolbrúnar Baldursdóttur|útgefandi=Alþingi|mánuður=21. maí|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-15-flokkur-folksins-reidubuinn-ad-setjast-vid-samningabordid-ef-thjodin-segir-ja-478299|titill=Flokkur fólksins reiðubúinn að setjast við samningaborðið ef þjóðin segir já|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. júní|ár=2026}}</ref> Inga Sæland formaður flokksins hefur neitað að gefa upp hvernig hún sjálf muni greiða atkvæði en einstaka þingmenn flokksins hafa þó tjáð andstöðu við aðildarviðræður.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/16/kemur_akkurat_engum_vid_hvernig_inga_kys/|titill=Kemur akkúrat engum við hvernig Inga kýs|útgefandi=mbl.is|mánuður=16. mars|ár=2026}}</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/28/eg_mun_segja_nei_29_agust/|titill=Ég mun segja nei 29. ágúst|útgefandi=mbl.is|mánuður=25. maí|ár=2026}}</ref> |- ! colspan=4 | Stjórnarandstaða |- | style="background:{{Flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};"| | [[Sjálfstæðisflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn hafnar Evrópusambandsaðild og leggur áherslu á eflingu EES-samstarfsins.<ref>{{Vefheimild|url=https://xd.is/kosningaaherslur/|titill=Kosningaáherslur|útgefandi=Sjálfstæðisflokkurinn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Miðflokkurinn}};"| | [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn hafnar alfarið inngöngu Íslands í Evrópusambandið og hefur raunar efasemdir um EES-samstarfið.<ref>{{Vefheimild|url=https://midflokkurinn.is/stefna/utanrikis-og-varnarmal|titill=Utanríkis- og varnarmál|útgefandi=Miðflokkurinn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Framsókn}};"| | [[Framsóknarflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn er andvígur aðild Íslands að ESB. Þingflokkurinn sat hjá við afgreiðslu þingsályktunartillögu um atkvæðagreiðsluna og sagðist treysta þjóðinni til þess að segja nei við aðildarviðræðum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.framsokn.is/blog/yfirlysing-thingflokks-framsoknar-vegna-esb|titill=Yfirlýsing þingflokks Framsóknar vegna þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu|útgefandi=Framsóknarflokkurinn|mánuður=27. maí|ár=2026}}</ref> |- ! colspan=4 | Utan þings |- | style="background:{{Flokkslitur|Píratar}};"| | [[Píratar]] | style="background:#FFFFAA;"|Hlutlaus | Styðja að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram, en hvetja ekki til einnar niðurstöðu umfram aðra.<ref>{{Vefheimild|url=https://piratar.is/umraeda/lyktun-stjrnar-prata-um-esb|titill=Ályktun stjórnar Pírata um ESB|útgefandi=Píratar|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};"| | [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] | style="background:#FFAAAA;"|Nei | Flokkurinn telur ESB byggt á kapítalískri efnahagsstefnu og hafnar aðild Íslands. Flokkurinn hvetur til þess að landsmenn kjósi gegn aðildarviðræðum.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.sosialistaflokkurinn.is/frettir/nidurstodur-adalfundar-sosialistaflokks-islands-2026|titill=Niðurstöður aðalfundar Sósíalistaflokks Íslands 2026|útgefandi=Sósíalistaflokkur Íslands|mánuður=9. júní|ár=2026}}</ref> |- | style="background:{{Flokkslitur|VG}};"| | [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]] | style="background:#FFDDAA;"|Nei, en virða niðurstöðu | Stefna flokksins er að hagsmunum Íslands sé best borgið utan ESB en telja þó að virða beri vilja þjóðarinnar ef hún kýs með aðildarviðræðum.<ref>{{Vefheimild|url=https://vg.is/greinar/alyktanir-landsfundar-2026/|titill=Ályktanir landsfundar 2026|útgefandi=Vinstrihreyfingin - grænt framboð|mánuður=10. mars|ár=2026}}</ref> Þrátt fyrir stjórnmálaályktanir flokksins styðja þó bæði formaður og varaformaður hans aðildarviðræður.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-13-varaformadur-vinstri-graenna-segir-ja-483849|titill=Varaformaður Vinstri grænna segir já|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=13. ágúst|ár=2026}}</ref> |} ===Félagasamtök=== Hin eiginlega kosningabarátta var að miklu leyti háð af félagasamtökum fremur en stjórnmálaflokkum. Áður en boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar voru til samtök á borð við Evrópuhreyfinguna sem er fylgjandi aðild Íslands að Evrópusambandinu og [[Heimssýn]] sem er andvíg slíkri aðild en þessi samtöku fengu 10 milljónir hvor í styrk frá utanríkisráðuneytinu í desember 2025 til þess að efla lýðræðislega umræðu um Evrópumál.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-09-evropuhreyfingin-og-heimssyn-fa-hvort-um-sig-10-milljonir-fra-stjornvoldum-461121|titill=Evrópuhreyfingin og Heimssýn fá hvort um sig 10 milljónir frá stjórnvöldum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=9. desember|ár=2025}}</ref> Eftir að boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar komu einnig fram samtök sem stofnuð voru sérstaklega til þess að reka kosningabaráttu fyrir aðra hvora niðurstöðuna. Samtökin SJÁ voru stofnuð 18. júní á stofnfundi á [[Kjarvalsstaðir|Kjarvalsstöðum]] en að þeim stendur hópur sem hvetur til þess að almenningur kjósi með því að hefja á ný aðildarviðræður. Þau hafa notað slagorðið „Já til að sjá“ og leggja áherslu á að þau starfi ekki endilega að því að Ísland gangi í Evrópusambandið heldur eingöngu að því að aðildarviðræður verði kláraðar.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262899152d/vilja-segja-ja-til-ad-sja-|titill=Vilja segja „já til að sjá“|útgefandi=Vísir|mánuður=18. júní|ár=2026}}</ref> Samtökin Áfram Ísland voru stofnuð 6. júlí á stofnfundi í Sjálfstæðissalnum við Austurvöll en þau voru stofnuð til að berjast fyrir nei í atkvæðagreiðslunni. Á meðal ræðumanna á stofnfundi var Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262904329d/-skraningum-rignir-inn-|titill=Skráningum rignir inn|útgefandi=Vísir|mánuður=1. júlí|ár=2026}}</ref> == Skoðanakannanir == Afstaða almennings til aðildarviðræðna og mögulegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu hefur verið mæld í skoðanakönnunum um árabil. Þegar spurt hefur verið beint um aðild að Evrópusambandinu hefur meirihluti aðspurðra yfirleitt verið á móti en þegar spurt hefur verið um að taka upp aðildarviðræður eða halda þeim áfram hefur meirihlutinn yfirleitt verið fylgjandi því. Í yfirlitinu hér að neðan eru aðeins birtar kannanir sem gerðar voru eftir að forystymenn ríkisstjórnarinnar tilkynntu um að þjóðaratkvæðagreiðsla um viðræður færi fram 2026. Einungis er tekið tillit til þeirra sem afstöðu tóku til svarmöguleikanna. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! style="width:150px;" rowspan="2"| Fyrirtæki ! style="width:135px;" rowspan="2"| Framkvæmd ! class="unsortable" style="width:40px;" |Já ! class="unsortable" style="width:40px;" |Nei ! style="width:30px;" rowspan="2"| Forskot |- ! style="background:#6187ac;"| ! style="background:#a1a167;"| |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-27-nyr-thjodarpuls-adeins-fleiri-segja-nei-485068 Gallup] |24.–27. ágúst 2026 |48,4 |style="background:#eee8aa|51,6 | style="background:#a1a167;color:#FFFFFF;"| 3,2 |- |[https://www.visir.is/g/20262925809d/ny-konnun-dregur-saman-milli-fylkinga Maskína] |21.–25. ágúst 2026 |style="background:#cbd8e4;"|51,3 |48,7 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 2,6 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-14-nyr-thjodarpuls-ekki-marktaekur-munur-a-fylkingum-483977 Gallup] |1.–13. ágúst 2026 |style="background:#cbd8e4;"|51,5 |48,5 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 3,0 |- |[https://www.visir.is/g/20262920711d/forskot-ja-hlidarinnar-maelist-minna Maskína] |7.–11. ágúst 2026 |style="background:#cbd8e4;"|52,2 |47,8 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 4,4 |- |[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/08/06/hnifjafnar_fylkingar_jas_og_neis Gallup] |15.–30. júlí 2026 |style="background:#cbd8e4;"| 50 |style="background:#eee8aa;"| 50 | jafnt |- |[https://www.dv.is/frettir/2026/07/30/ny-konnun-meirihluti-aetlar-enn-ad-segja-ja Maskína] |22.–29. júlí 2026 |style="background:#cbd8e4;"|53 |47 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 6 |- |[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-26-orlitid-fleiri-aetla-ad-segja-ja-en-nei-i-agust-479546 Gallup] |12.–24. júní 2026 |style="background:#cbd8e4;"|52 |48 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 4 |- |[https://www.dv.is/frettir/2026/06/13/ny-konnun-meirihluti-aetlar-ad-segja-ja Maskína] |2.–11. júní 2026 |style="background:#cbd8e4;"|53,1 |46,9 | style="background:#6187ac;color:#FFFFFF;"| 6,2 |} ==Tilvísanir== {{reflist}} {{Kosningar á Íslandi}} [[Flokkur:2026]] [[Flokkur:Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]] [[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi]] 4pneyxsgjrpwifkldlpu0w6cix8nzjv 0 192418 1976645 1975858 2026-08-27T12:18:16Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1976645 wikitext text/x-wiki {{aðgreiningartengill|mylla (aðgreining)|mylla}} '''Mylla''' er [[mannvirki]] sem malar og mylur, og er hún í raun stærðarinnar [[kvörn]]. Í gamla daga þá voru þær einnig kallaðar „mylna“ og eiga bæði orðin rætur að rekja til [[latína|latneska]] orðsins ''molina'' sem þýðir einfaldlega mylla og er dregið af oðrum sem þýða að mylja eða mala.<ref>Matteo Tarsi (Júní 2014). [https://skemman.is/bitstream/1946/18105/1/lokaritger%C3%B0.pdf Tökuorð af latneskum uppruna].</ref><ref>[https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/12738 Íslensk orðsifjabók: mylla]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}. skoðað 16. ágúst 2026.</ref><ref>{{Vefheimild|url=https://ordsifjabok.arnastofnun.is/faersla/12741|titill=Mylna|útgefandi=Íslensk orðsifjabók (Árnastofnun)|mánuðurskoðað=17. ágúst|árskoðað=2026}}</ref> Þrátt fyrir að hefðbundnar myllur séu almennt tengdar við að mala korn, þá eru til myllur sem tengjast annari framleiðslu síðan [[iðnbyltingin]] fór af stað, og má þá nefna t.d. [[Sögunarmylla|sögunarmyllur]] fyrir [[Timbur|timburframleiðslu]] eða raforkumyllur sem framleiða [[rafmagn]]. == Gerðir af myllum == Það voru til ýmsar gerðir af myllum, sem eru þá yfirleitt nefndar eftir þeim aflgjafa sem knýr gírana sem snúa myllusteininum, annars eru þær stundum nefndar eftir þeirri vinnslu sem fer fram í henni. === Vindmylla === {{aðalgrein|vindmylla}} Vindmyllur hafa stór vind-segl til að nýta sér vindorku til að snúa myllusteini eða framleiða rafmagn (raforku-vindmylla).<ref>Þorsteinn I. Sigfússon (2014). [https://timarit.is/page/8059104?iabr=on#page/n57/mode/1up/search/mylla Að beisla vindinn - eðlisfræðin og vindorkan]. Upp í vindinn (blað umhverfis- og byggingarverkfræðinema háskóla Íslands, 33. árgangur). bls. 58-60. </ref> <gallery> DK_Fanoe_Windmill01.JPG | Dönsk vindmylla, byggð 1895. Interior_view_Pantigo_Windmill_East_Hampton_Suffolk_County_New_York(2).png | Gírar innan í gamalli vindmyllu At Jardin de Cactus 2022 026.jpg | Myllusteinn tengdur við gíra með rás fyrir kornið (á safni) </gallery> === Vatnsmylla === {{aðalgrein|vatnsmylla}} Stór vatnshjól eru látin í flæðandi vatn og snúningur þess knýr vatnsmylluna <gallery> Braine-le-Château_JPG02.jpg | Vatnshjól fyrir myllu í Belgíu (frá 12. öld) WaterMill_Interior_MotionBlur.jpg | Vatnsmylla séð innanfrá </gallery> === Myllur sem nota mannafl (eða dýr) === Það voru til myllur sem voru knúnar af stóru hjóli, disk eða kefli með þrepum sem fólk steig á til þess að knýja mylluna og var þetta lausn fyrir staði sem höfðu hvorki öflugan straum af vatni né stöðugt vindafl til að knýja myllur. Slíkar myllur notuðu margar hverjar hesta eða önnur dýr til þess að láta þær ganga og á victoríu-tímabilinu voru fangar látnir vinna í slíkum myllum til þess að nýta mannaflið í að mala korn eða dæla vatni. <gallery> En_Trædemoelle.gif | Teikning af myllu knúin af mannafli Treadmill_at_Brixton_Prison_in_London_(cropped).jpg | „Göngumylla“ notuð í fangelsi frá circa. 1817 Deutsches_Museum_München_-_15803903678.jpg | Líkan af gönguhjóli knúið af nautgrip </gallery> == Óhefðbundnar myllur == Óhefðbundnar myllur fóru að spretta upp með [[iðnbyltingin|iðnbyltingunni]] í kringum 1760 í [[Bretland]]i. Tæknin sem myllur gengu fyrir var tilvalin til að knýja aðrar vélar og verk á borð við málmvinnslu, timburiðnað og vefnað. Fleirri óhefðbundnar myllur fóru að spretta upp í kringum 1914, í [[seinni heimstyrjöldin]]ni, með aukinni þörf á framleiðslu á ýmsum varningi. Núorðið eru flestar hefðbundnar myllur einungis notaðar í menningarlegum tilgangi því ekki er lengur þörf á þeim í kornvinnslu þar sem nýrri tækni hefur tekið við, og með iðnbyltingunni þá hefur orðið mylla fengið á síg þá merkingu að vera mannvirki sem knýr einfaldar vélar í iðnaði. === Sögunarmylla === Þetta eru myllur sem eru notaðar til að hreyfa sagblað í stað myllusteins, og voru notaðar í timburframleiðslu.<ref>[https://www.islenskttimbur.is/vidarvinnsla Sögunarmyllur og viðarvinnslur]. skoðað 16. ágúst 2026</ref> == Tengt efni == * [[Kvörn]] == Tilvísanir == {{reflist}} {{Stubbur/mannvirki}} [[flokkur:mannvirki]] 796mw1n7t62npvwmy24no1wbm2pyp08 1 192558 1976649 1976621 2026-08-27T13:04:51Z Berserkur 10188 1976649 wikitext text/x-wiki == Ástralskur kíví? == Það er önnur grein um Kívífugla [[Kíví (fugl)]], en þessi grein er þá afbrigði af kívífugli sýnist mér, nafnið virðist þá villandi [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 26. ágúst 2026 kl. 22:18 (UTC) : Tókóeka-kíví? https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2645 --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 00:04 (UTC) :Heldur þú að tókóeka sé réttara en tokoeka? Veit ekki alveg hvernig það hljómar á maorísku. Ekkert mál að uppfæra textan, en þá væri það kannski spurning um hvort það væri fært á <code>Tókóeka kívífugl</code> eða <code>Kívífugl (tókóeka)</code>. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 07:34 (UTC) :Ok, fann framburð: [https://maoridictionary.co.nz/word/8376 Tokoeka] [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 07:36 (UTC) :: Heh reyndi bara að íslenska ósjálfrátt. En gott að þú fannst framburðinn.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 13:04 (UTC) 1s8rcpyh38ize9vg3i7v77tbtkvp7ss 1976650 1976649 2026-08-27T13:05:42Z Berserkur 10188 1976650 wikitext text/x-wiki == Ástralskur kíví? == Það er önnur grein um Kívífugla [[Kíví (fugl)]], en þessi grein er þá afbrigði af kívífugli sýnist mér, nafnið virðist þá villandi [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 26. ágúst 2026 kl. 22:18 (UTC) : Tókóeka-kíví? https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2645 --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 00:04 (UTC) :Heldur þú að tókóeka sé réttara en tokoeka? Veit ekki alveg hvernig það hljómar á maorísku. Ekkert mál að uppfæra textan, en þá væri það kannski spurning um hvort það væri fært á <code>Tókóeka kívífugl</code> eða <code>Kívífugl (tókóeka)</code>. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 07:34 (UTC) :Ok, fann framburð: [https://maoridictionary.co.nz/word/8376 Tokoeka] [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 07:36 (UTC) :: Heh reyndi bara að íslenska ósjálfrátt. En gott að þú fannst framburðinn.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 13:04 (UTC) ::: Eða Tókóeka (kívífugl)? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 13:05 (UTC) 5mvdjxyur5m9wvfrhd9ug3gxg7z10nl 1976651 1976650 2026-08-27T13:07:23Z Berserkur 10188 1976651 wikitext text/x-wiki == Ástralskur kíví? == Það er önnur grein um Kívífugla [[Kíví (fugl)]], en þessi grein er þá afbrigði af kívífugli sýnist mér, nafnið virðist þá villandi [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 26. ágúst 2026 kl. 22:18 (UTC) : Tókóeka-kíví? https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2645 --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 00:04 (UTC) :Heldur þú að tókóeka sé réttara en tokoeka? Veit ekki alveg hvernig það hljómar á maorísku. Ekkert mál að uppfæra textan, en þá væri það kannski spurning um hvort það væri fært á <code>Tókóeka kívífugl</code> eða <code>Kívífugl (tókóeka)</code>. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 07:34 (UTC) :Ok, fann framburð: [https://maoridictionary.co.nz/word/8376 Tokoeka] [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 07:36 (UTC) :: Heh reyndi bara að íslenska ósjálfrátt. En gott að þú fannst framburðinn.--[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 13:04 (UTC) ::: Eða Tokoeka (kívífugl)? --[[Notandi:Berserkur|Berserkur]] ([[Notandaspjall:Berserkur|spjall]]) 27. ágúst 2026 kl. 13:05 (UTC) cv1pwvqtmsdcdpgk341zolavzgsd6jt 0 192560 1976667 2026-08-27T13:38:40Z MyraMidnight 41218 Bjó til síðu með „'''[[Krókódílaættbálkur|Krókódíll]]''' er ættbálkur af skriðdýrum, en krókódíll getur einnig átt við eftirfarandi: * [[Krókódílarnir]]; stuðningsmannahópur [[Handknattleiksdeild ÍBV|Handknattleiksdeildar ÍBV]] * [[Krókódílahekl]]; aðferð í [[Hekl|hekli]] til að búa til hreistur-legt mynstur {{aðgreining|krókódíl}}“ 1976667 wikitext text/x-wiki '''[[Krókódílaættbálkur|Krókódíll]]''' er ættbálkur af skriðdýrum, en krókódíll getur einnig átt við eftirfarandi: * [[Krókódílarnir]]; stuðningsmannahópur [[Handknattleiksdeild ÍBV|Handknattleiksdeildar ÍBV]] * [[Krókódílahekl]]; aðferð í [[Hekl|hekli]] til að búa til hreistur-legt mynstur {{aðgreining|krókódíl}} i5fo9zhta0alma5ngb3zleze2ixblp0 1976673 1976667 2026-08-27T13:53:19Z MyraMidnight 41218 krókódílaklemma og krókódílatár 1976673 wikitext text/x-wiki '''[[Krókódílaættbálkur|Krókódíll]]''' er ættbálkur af skriðdýrum, en krókódíll getur einnig átt við eftirfarandi: * [[Krókódílarnir]]; stuðningsmannahópur [[Handknattleiksdeild ÍBV|Handknattleiksdeildar ÍBV]] * [[Krókódílahekl]]; aðferð í [[Hekl|hekli]] til að búa til [[hreistur]]<nowiki/>-legt mynstur * Krókódílaklemma; [[klemma]] sem líkir eftir skolti á krókódíl * Að gráta krókódílatárum; hugtak yfir að „gráta þurrum tárum“ eða þykjast grjáta {{aðgreining|krókódíl}} tdhvnm32e8yoha745adlne3963kwmoo 1976727 1976673 2026-08-27T22:36:43Z MyraMidnight 41218 orðalag 1976727 wikitext text/x-wiki '''Krókódíll''' getur átt við eftirfarandi: * Skriðdýr úr [[Krókódílaættbálkur|krókódílaættbálkinum]] * [[Krókódílarnir]]; stuðningsmannahópur [[Handknattleiksdeild ÍBV|Handknattleiksdeildar ÍBV]] * [[Krókódílahekl]]; aðferð í [[Hekl|hekli]] til að búa til [[hreistur]]<nowiki/>-legt mynstur * Krókódílaklemma; [[klemma]] sem líkir eftir skolti á krókódíl * Að gráta krókódílatárum; hugtak yfir að „gráta þurrum tárum“ eða þykjast grjáta {{aðgreining|krókódíl}} ll90apsgle63zs1te4rknqyy9kssu4b 0 192561 1976678 2026-08-27T14:20:44Z Torfifagri 33930 Bjó til síðu fyrir þessa plötu. 1976678 wikitext text/x-wiki '''Í góðri trú''' er sjötta stúdíóplata [[Megas]]ar og kom hún út árið 1986. Síðasta stúdíóplata hans þar á undan var platan Nú er ég klæddur og kominn á ról og kom sú plata út árið 1978 og sama ár kom út tónleikaplatan Drög að sjálfsmorði. Nokkur lög komu út á plötum með öðrum listamönnum í millitíðinni (Fingraför [[Bubbi Morthens|Bubba Morthens]] og á tveimur plötum með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarus]]; The boys from Chicago og Rás 5-20). == Lagalisti == # Lóa Lóa           # Helmingurinn lygi # Þú bíður (allavegana) eftir mér # Löng eru þau lík # Þú & ég # Lítill fjólublár skódablús # Undir rós # Birta # Fríða fríða # Táraborg # Árstíð == Hljóðfæraleikur == *Megas: Söngur *Tómas Tómasson: Bassi, hljómborð *Sigtryggur Baldursson: Trommur *Þorsteinn Magnússon: Gítar *Guðmundur Ingólfsson: Píanó, orgel oiixqqml6hyuy9ld5ug46mjxaognici 1976679 1976678 2026-08-27T14:31:06Z Berserkur 10188 1976679 wikitext text/x-wiki '''Í góðri trú''' er sjötta stúdíóplata [[Megas]]ar og kom hún út árið 1986. Síðasta stúdíóplata hans þar á undan var platan Nú er ég klæddur og kominn á ról og kom sú plata út árið 1978 og sama ár kom út tónleikaplatan Drög að sjálfsmorði. Nokkur lög komu út á plötum með öðrum listamönnum í millitíðinni (Fingraför [[Bubbi Morthens|Bubba Morthens]] og á tveimur plötum með [[Íkarus_(hljómsveit)|Íkarus]]; The boys from Chicago og Rás 5-20). == Lagalisti == # Lóa Lóa           # Helmingurinn lygi # Þú bíður (allavegana) eftir mér # Löng eru þau lík # Þú & ég # Lítill fjólublár skódablús # Undir rós # Birta # Fríða fríða # Táraborg # Árstíð == Hljóðfæraleikur == *Megas: Söngur *Tómas Tómasson: Bassi, hljómborð *Sigtryggur Baldursson: Trommur *Þorsteinn Magnússon: Gítar *Guðmundur Ingólfsson: Píanó, orgel [[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1986]] [[Flokkur:Megas]] tc4q77vz9l4kz4xkk3vppr4rcumjeqk 0 192562 1976742 2026-08-28T08:12:18Z MyraMidnight 41218 Bjó til síðu með „{{Taxobox | name = Gleraugnaglámur | image = Caiman_yacare.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''Caiman yacare'' | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'') | ordo = [[Krókódílaættbálkur|Krókódílar]] (''Crocodilia'') | familia = [[Breiðtrýningar]] (''Alligatoridae'') | subfamilia = ''Caimaninae'' | genus = Gleraugnaglámur (''Caiman'') | genus_authority = Johann Bapt...“ 1976742 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gleraugnaglámur | image = Caiman_yacare.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''Caiman yacare'' | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'') | ordo = [[Krókódílaættbálkur|Krókódílar]] (''Crocodilia'') | familia = [[Breiðtrýningar]] (''Alligatoridae'') | subfamilia = ''Caimaninae'' | genus = Gleraugnaglámur (''Caiman'') | genus_authority = [[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1825 | color = pink }} '''Kaiman krókódílar''' eða '''gleraugnaglámur''' (''caiman crocodilus'') er ættkvísl [[krókódílaættbálkur|krókódíla]] af [[breiðtrýningaætt]] sem eiga sér búsvæði í [[Mið-Ameríka|Mið-]] og [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. {{Stubbur/líffræði}} 718us6o2kyxrbbhdx5r1j6kf7xaauhu 1976743 1976742 2026-08-28T08:25:52Z MyraMidnight 41218 MyraMidnight færði [[Keiman krókódílar]] á [[Kaiman krókódílar]]: Stafsetningarvilla í titli: Var óvart Keiman í stað Kaiman 1976742 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Gleraugnaglámur | image = Caiman_yacare.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''Caiman yacare'' | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'') | ordo = [[Krókódílaættbálkur|Krókódílar]] (''Crocodilia'') | familia = [[Breiðtrýningar]] (''Alligatoridae'') | subfamilia = ''Caimaninae'' | genus = Gleraugnaglámur (''Caiman'') | genus_authority = [[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1825 | color = pink }} '''Kaiman krókódílar''' eða '''gleraugnaglámur''' (''caiman crocodilus'') er ættkvísl [[krókódílaættbálkur|krókódíla]] af [[breiðtrýningaætt]] sem eiga sér búsvæði í [[Mið-Ameríka|Mið-]] og [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. {{Stubbur/líffræði}} 718us6o2kyxrbbhdx5r1j6kf7xaauhu 1976747 1976743 2026-08-28T08:36:33Z MyraMidnight 41218 Aðlaga aðeins, þar sem gleraugnaglámur er ein tegundin frekar en ættkvíslin sjálf 1976747 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Kaiman krókódílar | image = Caiman_yacare.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''Caiman yacare'' | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'') | ordo = [[Krókódílaættbálkur|Krókódílar]] (''Crocodilia'') | familia = [[Breiðtrýningar]] (''Alligatoridae'') | subfamilia = ''Caimaninae'' | genus = '''Kaiman''' (''Caiman'') | genus_authority = [[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1825 | color = pink }} '''Kaiman krókódílar''' (fræðiheiti: ''caiman'') er ættkvísl [[krókódílaættbálkur|krókódíla]] af [[breiðtrýningaætt]] sem eiga sér búsvæði í [[Mið-Ameríka|Mið-]] og [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. Það eru til þrjár lifandi tegundir af gleraugnaglám: ''[[Caiman latirostris]]'', [[Gleraugnaglámur]] (''[[Caiman crocodilus]])'' og ''[[Caiman yacare]].'' {{Stubbur/líffræði}} rptgpbguek7nskqnffgnprb16twwqjm 1976750 1976747 2026-08-28T08:43:20Z MyraMidnight 41218 gallery 1976750 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Kaiman krókódílar | image = Caiman_yacare.jpg | image_width = 250px | image_caption = ''Caiman yacare'' | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'') | ordo = [[Krókódílaættbálkur|Krókódílar]] (''Crocodilia'') | familia = [[Breiðtrýningar]] (''Alligatoridae'') | subfamilia = ''Caimaninae'' | genus = '''Kaiman''' (''Caiman'') | genus_authority = [[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1825 | color = pink }} '''Kaiman krókódílar''' (fræðiheiti: ''caiman'') er ættkvísl [[krókódílaættbálkur|krókódíla]] af [[breiðtrýningaætt]] sem eiga sér búsvæði í [[Mið-Ameríka|Mið-]] og [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. Það eru til þrjár lifandi tegundir í þessum ættkvísl: ''[[Caiman latirostris]]'', [[Gleraugnaglámur]] (''[[Caiman crocodilus]])'' og ''[[Caiman yacare]].'' <gallery> Jacare_de_papo_amarelo_zoo.jpg|Caiman latirostris Caiman_crocodilus_llanos.JPG|Caiman crocodilus Yacare_Caiman_(Caiman_Yacare)_-_Flickr_-_berniedup.jpg|Caiman yacare </gallery> {{Stubbur/líffræði}} lcn8d4o1udl9hqpzvuaq0p7qqipow0n 0 192563 1976744 2026-08-28T08:25:52Z MyraMidnight 41218 MyraMidnight færði [[Keiman krókódílar]] á [[Kaiman krókódílar]]: Stafsetningarvilla í titli: Var óvart Keiman í stað Kaiman 1976744 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Kaiman krókódílar]] 07u86ad93td2ll4x0m5p1x1bn603meu 0 192564 1976754 2026-08-28T09:18:06Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Hákon krónprins]] á [[Hákon 8.]] 1976754 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Hákon 8.]] oqgod1y3jfksvtddzjj0kse6wjrwszh 1 192565 1976756 2026-08-28T09:18:06Z TKSnaevarr 53243 TKSnaevarr færði [[Spjall:Hákon krónprins]] á [[Spjall:Hákon 8.]] 1976756 wikitext text/x-wiki #tilvísun [[Spjall:Hákon 8.]] ngtwhuhuv0ixhpg7guxorvu53bau2m2 14 192566 1976769 2026-08-28T10:40:03Z Berserkur 10188 Bjó til síðu með „[[Flokkur:1209]] [[Flokkur:Stofnað á 13. öld]]“ 1976769 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:1209]] [[Flokkur:Stofnað á 13. öld]] cjvzqxuhvyktfftpapo0fmypj4whu6h 0 192567 1976770 2026-08-28T10:47:53Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Hákon 8.]] 1976770 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Hákon 8.]] ko55tuapy8li4nb48bum28sss8hn1tr