Sýslumenn á Íslandi

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="is">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>iswiki</dbname>
    <base>https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.17</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Miðill</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Kerfissíða</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Spjall</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Notandi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Notandaspjall</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaspjall</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Mynd</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Myndaspjall</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Melding</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Meldingarspjall</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Snið</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Sniðaspjall</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hjálp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hjálparspjall</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Flokkur</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Flokkaspjall</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Gátt</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gáttaspjall</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">Skjátexti</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">Skjátextaspjall</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Sýslumenn á Íslandi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>883</id>
    <revision>
      <id>1976838</id>
      <parentid>1976740</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T21:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>tekur ekki gildi fyrr en um áramót</comment>
      <origin>1976838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9087" sha1="tnunlsr3vf5kvaf9k3brymctorsfxhw" xml:space="preserve">'''Sýslumenn''' á [[Ísland|Íslandi]] eru 9 talsins (voru áður lengst af 24). Verkefni þeirra eru [[aðfarargerðir]], [[dánarbú]], [[Nauðungarsala|nauðungarsölur]], [[Þinglýsing|þinglýsingar]] og leyfi. Þeir fara ekki lengur með [[Lögreglan á Íslandi|lögreglustjórn]] og [[ákæruvald]].  

Fyrir lagabreytinguna 2014 fóru sumir sýslumenn auk þess með [[lögreglustjórn]] í sínum umdæmum. Skipulagsbreytingar hjá lögreglunni sem tóku gildi [[1. janúar]] [[2007]] fækkuðu umdæmunum og þar með lögreglustjórum, en fyrir hafði sýslumaðurinn í Reykjavík verið sá eini sem ekki var einnig lögreglustjóri. Árið 2014 voru sett ný lög um sýslumannsembættin sem þá fækkaði úr 24 í 9. Um leið fluttist lögreglustjórn frá öllum sýslumönnum til embætta lögreglustjóra. 

Sýslumannsembættin eru einnig tengiliðir við [[Tryggingastofnun ríkisins]] og [[Hagstofa Íslands|Hagstofu Íslands]] vegna [[Þjóðskrá|þjóðskrár]] og [[Hlutafélagaskrá|hlutafélagaskrár]].

==Aðsetur og umdæmi sýslumanna frá 2007 til 2014==
{{location map+ |Ísland |float=right |width=700|caption=Sýslumenn á Íslandi|places=
&lt;!-- SÝSLUMENN Á HÖFUÐBORGARSVÆÐINU --&gt;
{{location map~ |Ísland |lat=64.1 |long=-21.883333 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn í Hafnarfirði''&lt;br&gt;''Sýslumaðurinn í Kópavogi''&lt;br&gt;''Sýslumaðurinn í Reykjavík''&lt;/small&gt;|position=bottom}}
&lt;!-- AÐRIR SÝSLUMENN --&gt;
{{location map~ |Ísland |lat=64.317 |long=-22.0833 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Akranesi''&lt;/small&gt;|position=left}}
{{location map~ |Ísland |lat=65.683333 |long=-18.1 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Akureyri''&lt;/small&gt;|position=right}}
{{location map~ |Ísland |lat=65.666667 |long=-20.3 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Blönduósi''&lt;/small&gt;|position=left}}
{{location map~ |Ísland |lat=66.15 |long=-23.25 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn í Bolungarvík''&lt;/small&gt;|position=left}}
{{location map~ |Ísland |lat=64.533333 |long=-21.916667 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn í Borgarnesi''&lt;/small&gt;|position=right}}
{{location map~ |Ísland |lat=65.116667 |long=-21.766667 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn í Búðardal''&lt;/small&gt;|position=right}}
{{location map~ |Ísland |lat=65.069722 |long=-13.986389 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Eskifirði''&lt;/small&gt;|position=left}}
{{location map~ |Ísland |lat=65.716667 |long=-21.683333 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Hólmavík''&lt;/small&gt;|position=left}}
{{location map~ |Ísland |lat=66.05 |long=-17.316667 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Húsavík''&lt;/small&gt;|position=right}}
{{location map~ |Ísland |lat=63.75 |long=-20.233333 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Hvolsvelli''&lt;/small&gt;|position=right}}
{{location map~ |Ísland |lat=64.267 |long=-15.198333 |label=''Sýslumaðurinn á Höfn''&lt;/small&gt;|position=bottom}}
{{location map~ |Ísland |lat=66.075833 |long=-23.126667 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Ísafirði''&lt;/small&gt;|position=right}}
{{location map~ |Ísland |lat=64.001111 |long=-22.551944 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn í Keflavík''&lt;/small&gt;|position=left}}
{{location map~ |Ísland |lat=65.583333 |long=-24 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Patreksfirði''&lt;/small&gt;|position=bottom}}
{{location map~ |Ísland |lat=65.746111 |long=-19.639444 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Sauðárkróki''&lt;/small&gt;|position=right}}
{{location map~ |Ísland |lat=63.933108 |long=-20.997117 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Selfossi''&lt;/small&gt;|position=right}}
{{location map~ |Ísland |lat=65.15 |long=-13.6 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Seyðisfirði''&lt;/small&gt;|position=top}}
{{location map~ |Ísland |lat=66.183333 |long=-18.883333 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn á Siglufirði''&lt;/small&gt;|position=right}}
{{location map~ |Ísland |lat=65.066667 |long=-22.733333 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaður Snæfellinga''&lt;/small&gt;|position=left}}
{{location map~ |Ísland |lat=63.416667 |long=-20.283333 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn í Vestmannaeyjum''&lt;/small&gt;|position=bottom}}
{{location map~ |Ísland |lat=63.419444 |long=-19.009722 |label=&lt;small&gt;''Sýslumaðurinn í Vík''&lt;/small&gt;|position=right}}}}

* ''Sýslumaðurinn í [[Reykjavík]]:'' 
**[[Reykjavíkurborg]], [[Seltjarnarnesbær]], [[Mosfellsbær]] og [[Kjósarhreppur]].
**Var ekki lögreglustjóri.
* '''Sýslumaðurinn á [[Akranes]]i:'''
**[[Akraneskaupstaður]].
* '''Sýslumaðurinn í [[Borgarnes]]i:'''
**[[Hvalfjarðarsveit]], [[Skorradalshreppur]] og [[Borgarbyggð]].
**Fór einnig með lögreglustjórn í [[Dalabyggð]].
* '''Sýslumaður Snæfellinga - [[Stykkishólmur|Stykkishólmi]]:'''
**[[Eyja- og Miklaholtshreppur]], [[Snæfellsbær]], [[Grundarfjarðarbær]], [[Helgafellssveit]] og [[Stykkishólmsbær]].
* '''Sýslumaðurinn í [[Búðardalur|Búðardal]]:'''
**[[Dalabyggð]].
**Var ekki lögreglustjóri.
* '''Sýslumaðurinn á [[Patreksfjörður|Patreksfirði]]:'''
**[[Reykhólahreppur]], [[Vesturbyggð]] og [[Tálknafjarðarhreppur]].
**Var ekki lögreglustjóri.
* '''Sýslumaðurinn í [[Bolungarvík]]:'''
**[[Bolungarvíkurkaupstaður]].
**Var ekki lögreglustjóri.
* '''Sýslumaðurinn á [[Ísafjarðarbær|Ísafirði]]:'''
**[[Ísafjarðarbær]] og [[Súðavíkurhreppur]].
**Fór einnig með lögreglustjórn í [[Árneshreppur|Árneshreppi]], [[Bolungarvíkurkaupstaður|Bolungarvík]], [[Bæjarhreppur (Strandasýslu)|Bæjarhreppi]], [[Kaldrananeshreppur|Kaldrananeshreppi]], [[Reykhólahreppur|Reykhólahreppi]], [[Strandabyggð]], [[Tálknafjarðarhreppur|Tálknafjarðarhreppi]] og [[Vesturbyggð]].
* '''Sýslumaðurinn á [[Hólmavík]]:'''
**[[Árneshreppur]], [[Kaldrananeshreppur]], [[Strandabyggð]] og [[Bæjarhreppur (Strandasýslu)|Bæjarhreppur]].
**Var ekki lögreglustjóri.
* '''Sýslumaðurinn á [[Blönduós]]i:'''
**[[Húnaþing vestra]], [[Áshreppur]], [[Húnavatnshreppur]], [[Blönduósbær]], [[Höfðahreppur]] og [[Skagabyggð]].
* '''Sýslumaðurinn á [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]]:'''
**[[Sveitarfélagið Skagafjörður]].
* '''Sýslumaðurinn á [[Siglufjörður|Siglufirði]]:'''
**[[Fjallabyggð]].
**Var ekki lögreglustjóri.
* '''Sýslumaðurinn á [[Akureyri]]:'''
**[[Grímseyjarhreppur]], [[Dalvíkurbyggð]], [[Arnarneshreppur]], [[Hörgárbyggð]], [[Akureyrarkaupstaður]], [[Eyjafjarðarsveit]], [[Svalbarðsstrandarhreppur]] og [[Grýtubakkahreppur]].
**Fór einnig með lögreglustjórn í [[Fjallabyggð]]
* '''Sýslumaðurinn á [[Húsavík (Skjálfanda)|Húsavík]]:'''
**[[Þingeyjarsveit]], [[Skútustaðahreppur]], [[Aðaldælahreppur]], [[Norðurþing]], [[Tjörneshreppur]], [[Raufarhafnarhreppur]], [[Svalbarðshreppur]] og [[Þórshafnarhreppur]].
* '''Sýslumaðurinn á [[Seyðisfjörður|Seyðisfirði]]:'''
**[[Skeggjastaðahreppur]], [[Vopnafjarðarhreppur]], [[Fljótsdalshérað]], [[Fljótsdalshreppur]], [[Borgarfjarðarhreppur]] og [[Seyðisfjarðarkaupstaður]].
* '''Sýslumaðurinn á [[Eskifjörður|Eskifirði]]:'''
**[[Mjóafjarðarhreppur]], [[Fjarðabyggð]], [[Breiðdalshreppur]] og [[Djúpavogshreppur]].
**Fór einnig með lögreglustjórn í [[Sveitarfélagið Hornafjörður|Sveitarfélaginu Hornafirði]].
* '''Sýslumaðurinn á [[Höfn í Hornafirði|Höfn]]:'''
**[[Sveitarfélagið Hornafjörður]].
**Var ekki lögreglustjóri.
* '''Sýslumaðurinn í [[Vík í Mýrdal|Vík]]:'''
**[[Skaftárhreppur]] og [[Mýrdalshreppur]].
**Var ekki lögreglustjóri.
* '''Sýslumaðurinn á [[Hvolsvöllur|Hvolsvelli]]:'''
**[[Rangárþing eystra]], [[Rangárþing ytra]] og [[Ásahreppur]].
**Fór einnig með lögreglustjórn í [[Skaftárhreppur|Skaftárhreppi]] og [[Mýrdalshreppur|Mýrdalshreppi]].
* '''Sýslumaðurinn í [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyjum]]:'''
**[[Vestmannaeyjabær]].
* '''Sýslumaðurinn á [[Selfoss]]i:'''
**[[Flóahreppur]], [[Sveitarfélagið Árborg]], [[Skeiða- og Gnúpverjahreppur]], [[Hrunamannahreppur]], [[Bláskógabyggð]], [[Grímsnes- og Grafningshreppur]], [[Hveragerðisbær]] og [[Sveitarfélagið Ölfus]].
* '''Sýslumaðurinn í [[Keflavík]]:'''
**[[Grindavíkurkaupstaður]], [[Sandgerðisbær]], [[Sveitarfélagið Garður]], [[Reykjanesbær]] og [[Sveitarfélagið Vogar]], að varnarsvæðum undanskildum.
**Var ekki lögreglustjóri.
* '''Sýslumaðurinn í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]:'''
**[[Hafnarfjarðarkaupstaður]], [[Garðabær]] og [[Sveitarfélagið Álftanes]].
**Var ekki lögreglustjóri.
* '''Sýslumaðurinn í [[Kópavogur|Kópavogi]]:'''
**[[Kópavogsbær]].
**Var ekki lögreglustjóri.

Hin gamla [[Sýslur á Íslandi|sýsluskipting]] réði oft mörkum umdæmanna en það er þó ekki algilt.

==Heimildir==
*  [http://www.reglugerd.is/interpro/dkm/WebGuard.nsf/key2/057-1992 Reglugerð um stjórnsýsluumdæmi sýslumanna 057/1992 ásamt breytingum]

== Tenglar ==
*[http://www.althingi.is/lagas/nuna/1989092.html Lög 92/1989 um framkvæmdarvald ríkisins í héraði]
*[http://www.domsmalaraduneyti.is/raduneyti/starfssvid/syslumenn Dómsmálaráðuneytið]

{{Innanríkisráðuneyti Íslands}}
{{Íslensk stjórnmál}}

[[Flokkur:Íslensk stjórnmál]]
[[Flokkur:Listar tengdir íslenskum stjórnmálum]]</text>
      <sha1>tnunlsr3vf5kvaf9k3brymctorsfxhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Tímaröð Noregskonunga</title>
    <ns>10</ns>
    <id>8460</id>
    <revision>
      <id>1976782</id>
      <parentid>1786114</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6290" sha1="9qwpzawa5cs6u2nmjsio2svpx5ym9n5" xml:space="preserve">&lt;timeline&gt;
ImageSize  = width:260 height:2000
PlotArea   = width:125 height:1800 left:50 bottom:150
AlignBars  = early

Legend     = columns:1 left:20 top:150 columnwidth:300

DateFormat = yyyy
Period     = from:865 till:2026
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:50 start:900
Colors =
 id:SS  value:rgb(0.6,0.6,1)    legend:Ætt_Sverris_konungs._Sjálvstætt. 
 id:OD  value:rgb(0.6,0.6,0.6)  legend:Fyrir_utan_konungsætt.
 id:DA  value:red               legend:Konungssamband_vid_Danmörku.
 id:SV  value:yellow            legend:Konungssamband_vid_Svíþjóð.
 id:DS  value:orange            legend:Konungssamband_vid_Svíþjóð_og_Danmörku
 id:LJ  value:green             legend:Jarlar_undir_Danmörku.
 id:NO  value:blue              legend:Sjálvstætt.

# there is no automatic collision detection,
# so shift texts up or down manually to avoid overlap
Define $dx = 25


PlotData =
  bar:Monarkar color:blue width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:S

  from:start till:933 shift:($dx,2) text:[[Haraldur hárfagri|Haraldur hárfagri]]
  from:933   till:935 shift:($dx,1) text:[[Eiríkur blóðöx|Eiríkur blóðöx]]
  from:935   till:960 shift:($dx,6) text:[[Hákon Aðalsteinsfóstri|Hákon Aðalsteinsfóstri]]
  from:960   till:970 shift:($dx,3) text:[[Haraldur gráfeldur|Haraldur gráfeldur]]
  from:970   till:995 shift:($dx,5) color:green text:[[Hákon jarl|Hákon jarl]]
  from:995   till:1000 shift:($dx,1) text:[[Ólafur Tryggvason|Ólafur Tryggvason]]
  from:1000   till:1015 shift:($dx,1) color:green text:[[Eiríkur jarl|Eiríkur jarl]] og [[Sveinn jarl]]
  from:1015   till:1028 shift:($dx,-5) text:[[Ólafur digri|Ólafur digri]]
  from:1028   till:1030 shift:($dx,0) color:DA text:[[Knútur mikli|Knútur mikli]]
  from:1030   till:1035 shift:($dx,3) color:DA text:[[Sveinn Alfífuson Óforsynjukonungur|Sveinn Alfífuson Óforsynjukonungur]]
  from:1035   till:1047 shift:($dx,4) text:[[Magnús góði|Magnús góði]]
  from:1047   till:1066 shift:($dx,2) text:[[Haraldur harðráði|Haraldur harðráði]]
  from:1066   till:1069 shift:($dx,1) text:[[Magnús Haraldsson|Magnús Haraldsson]]
  from:1069   till:1093 shift:($dx,1) text:[[Ólafur kyrri|Ólafur kyrri]]
  from:1093   till:1095 shift:($dx,-2) text:[[Hákon Þórisfóstri|Hákon Þórisfóstri]]
  from:1093   till:1103 shift:($dx,1) text:[[Magnús berbein|Magnús berbein]]
  from:1103   till:1130 shift:($dx,1) text:[[Sigurður Jórsalafari|Magnússonar]]
  from:1130   till:1136 shift:($dx,0) text:[[Magnús blindi|Magnús blindi]] og [[Haraldur gilli]]
  from:1136   till:1157 shift:($dx,0) text:[[Sigurður munnur|Haraldssonar]]
  from:1157   till:1162 shift:($dx,-1) text:[[Hákon herðabreiður|Hákon herðabreidur]]
  from:1162   till:1177 shift:($dx,1) color:OD text:[[Magnús Erlingsson|Magnús Erlingsson]]
  from:1177   till:1202 shift:($dx,1) color:SS text:[[Sverrir Sigurðsson|Sverrir Sigurðsson]]
  from:1202   till:1204 shift:($dx,0) color:SS text:[[Hákon harmdauði|Hákon harmdauði]]
  from:1204   till:1217 shift:($dx,1) color:OD text:[[Ingi Bárðarson|Ingi Bárðarson]]
  from:1217   till:1263 shift:($dx,2) color:SS text:[[Hákon gamli|Hákon gamli]]
  from:1263   till:1280 shift:($dx,2) color:SS text:[[Magnús lagabætir|Magnús lagabætir]]
  from:1280   till:1299 shift:($dx,2) color:SS text:[[Eiríkur Magnússon prestahatari|Eiríkur Magnússon prestahatari]]
  from:1299   till:1319 shift:($dx,2) color:SS text:[[Hákon háleggur|Hákon háleggur]]
  from:1319   till:1355 shift:($dx,2) color:SV text:[[Magnús Eiríksson smek|Magnús Eiríksson smek]]
  from:1355   till:1380 shift:($dx,1) color:SV text:[[Hákon VI Magnússon|Hákon VI Magnússon]]
  from:1380   till:1387 shift:($dx,0) color:DA text:[[Ólafur Hákonarson|Ólafur Hákonarson]]
  from:1388   till:1412 shift:($dx,2) color:DS text:[[Margrét Valdimarsdóttir mikla|Margrét Valdimarsdóttir mikla]]
  from:1412   till:1442 shift:($dx,2) color:DS text:[[Eiríkur af Pommern|Eiríkur af Pommern]]
  from:1442   till:1448 shift:($dx,-1) color:DS text:[[Kristófer af Bæjaralandi|Kristófer af Bæjaralandi]]
  from:1449   till:1450 shift:($dx,0) color:SV text:[[Karl bóndi|Karl bóndi]]
  from:1450   till:1481 shift:($dx,0) color:DS text:[[Kristján I af Aldinborg|Kristján I af Aldinborg]]
  from:1481   till:1483 shift:($dx,0) color:white text:Interregnum
  from:1483   till:1513 shift:($dx,0) color:DA text:[[Hans I]]
  from:1513   till:1523 shift:($dx,0) color:DA text:[[Kristján II|Kristján II]] 
  from:1524   till:1533 shift:($dx,0) color:DA text:[[Friðrik I|Friðrik I]] 
  from:1534   till:1559 shift:($dx,0) color:DA text:[[Kristján III|Kristján III]] 
  from:1559   till:1588 shift:($dx,0) color:DA text:[[Friðrik II|Friðrik II]] 
  from:1588   till:1648 shift:($dx,0) color:DA text:[[Kristján IV|Kristján IV]] 
  from:1648   till:1670 shift:($dx,0) color:DA text:[[Friðrik III|Friðrik III]] 
  from:1670   till:1699 shift:($dx,0) color:DA text:[[Kristján V|Kristján V]]  
  from:1699   till:1730 shift:($dx,0) color:DA text:[[Friðrik IV|Friðrik IV]] 
  from:1730   till:1746 shift:($dx,0) color:DA text:[[Kristján VI|Kristján VI]] 
  from:1746   till:1766 shift:($dx,0) color:DA text:[[Friðrik V|Friðrik V]] 
  from:1766   till:1808 shift:($dx,0) color:DA text:[[Kristján VII|Kristján VII]] 
  from:1808   till:1814 shift:($dx,-5) color:DA text:[[Friðrik VI|Friðrik VI]] 
  from:1814   till:1815 shift:($dx,-2) text:[[Kristján Friðrik|Kristján Friðrik]] 
  from:1815   till:1818 shift:($dx,3) color:SV text:[[Karl II]] 
  from:1818   till:1844 shift:($dx,0) color:SV text:[[Karl III Jóhann|Karl III Jóhann]]
  from:1844   till:1859 shift:($dx,0) color:SV text:[[Óskar I|Óskar I]]
  from:1859   till:1872 shift:($dx,0) color:SV text:[[Karl IV]]
  from:1872   till:1905 shift:($dx,0) color:SV text:[[Óskar II|Óskar II]]
  from:1905   till:1957 shift:($dx,0) text:[[Hákon VII|Hákon VII]]
  from:1957   till:1991 shift:($dx,0) text:[[Ólafur V|Ólafur V]]
  from:1991   till:2026 shift:($dx,0) text:[[Haraldur V]]
  from:2026   till:2026 shift:($dx,0) text:[[Hákon 8.|Hákon VIII]]

&lt;/timeline&gt;&lt;noinclude&gt;
{{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}}
[[Flokkur:Grafískar tímalínur]]
[[Flokkur:Stjórnmálasnið]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9qwpzawa5cs6u2nmjsio2svpx5ym9n5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Árós</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12110</id>
    <revision>
      <id>1976816</id>
      <parentid>1875299</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T15:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>stubbur</comment>
      <origin>1976816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247" sha1="05roaz6z313u42tpc1c6scazz914x0x" xml:space="preserve">'''Árós''', '''ármynni''' eða '''mynni''' er staður á [[strönd]] þar sem [[á (landform)|á]] rennur út í [[sjór|sjó]] og [[ferskvatn]] blandast [[haf]]inu og myndar [[ísalt]] [[vatn]].

{{Stubbur/landafræði}}
[[Flokkur:Árósar| ]]</text>
      <sha1>05roaz6z313u42tpc1c6scazz914x0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sverrir Magnús Noregsprins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21085</id>
    <revision>
      <id>1976786</id>
      <parentid>1583946</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="532" sha1="gpgvta5ydf6l5o8j9j67tpmzrx4bjmp" xml:space="preserve">'''Sverrir Magnús Noregsprins''' (fæddur [[3. desember]] [[2005]]) er yngsta barn [[Hákon krónprins|Hákonar 8. Noregskonungs]] og [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit drottningar]]. Í [[Norska konungsfjölskyldan|norsku konungsfjölskyldunni]] er Sverrir Magnús annar í [[erfðaröð]] [[norska krúnan|norsku krúnunnar]] á eftir systur sinni, [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríði Alexöndru]].
{{Stubbur|æviágrip|noregur}}
{{f|2005}}
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]</text>
      <sha1>gpgvta5ydf6l5o8j9j67tpmzrx4bjmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21086</id>
    <revision>
      <id>1976785</id>
      <parentid>1944605</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="l7j3rfssmordah3wt07zjassb14oqv3" xml:space="preserve">[[Mynd:Prinsesse_Ingrid_Alexandra_Kadettangen_03.jpg|thumb|200px|Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa (2025)]]
'''Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa''' (fædd [[21. janúar]] [[2004]]) er dóttir [[Hákon 8.|Hákonar 8. Noregskonungs]] og [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit drottningar]]. Hún er fyrsta barn þeirra. Ingiríður Alexandra er sú fyrsta í [[erfðaröð]] [[norska krúnan|norsku krúnunnar]].

{{Stubbur|æviágrip|noregur}}
{{f|2004}}
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]</text>
      <sha1>l7j3rfssmordah3wt07zjassb14oqv3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976794</id>
      <parentid>1976785</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa]] á [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</comment>
      <origin>1976785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="l7j3rfssmordah3wt07zjassb14oqv3" xml:space="preserve">[[Mynd:Prinsesse_Ingrid_Alexandra_Kadettangen_03.jpg|thumb|200px|Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa (2025)]]
'''Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa''' (fædd [[21. janúar]] [[2004]]) er dóttir [[Hákon 8.|Hákonar 8. Noregskonungs]] og [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit drottningar]]. Hún er fyrsta barn þeirra. Ingiríður Alexandra er sú fyrsta í [[erfðaröð]] [[norska krúnan|norsku krúnunnar]].

{{Stubbur|æviágrip|noregur}}
{{f|2004}}
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]</text>
      <sha1>l7j3rfssmordah3wt07zjassb14oqv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ingrid Alexandra af Noregi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21090</id>
    <redirect title="Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa" />
    <revision>
      <id>1976798</id>
      <parentid>71280</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa]] til [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</comment>
      <origin>1976798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="emmclmt6l0olhojyd2frts5tajj3ju6" xml:space="preserve">#redirect [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</text>
      <sha1>emmclmt6l0olhojyd2frts5tajj3ju6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ingrid Alexandra noregsprinsessa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21091</id>
    <redirect title="Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa" />
    <revision>
      <id>1976799</id>
      <parentid>71282</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa]] til [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</comment>
      <origin>1976799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="emmclmt6l0olhojyd2frts5tajj3ju6" xml:space="preserve">#redirect [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</text>
      <sha1>emmclmt6l0olhojyd2frts5tajj3ju6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ingiríður Alexandra noregsprinsessa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21092</id>
    <redirect title="Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa" />
    <revision>
      <id>1976800</id>
      <parentid>70383</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa]] til [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</comment>
      <origin>1976800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="emmclmt6l0olhojyd2frts5tajj3ju6" xml:space="preserve">#redirect [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</text>
      <sha1>emmclmt6l0olhojyd2frts5tajj3ju6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ingiríður Alexandra af Noregi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21094</id>
    <redirect title="Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa" />
    <revision>
      <id>1976802</id>
      <parentid>70375</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa]] til [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</comment>
      <origin>1976802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="evmiav2q69bhzrkgx4b4w90k8yli9s2" xml:space="preserve">#tilvísun [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</text>
      <sha1>evmiav2q69bhzrkgx4b4w90k8yli9s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Friðrik 9. Danakonungur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30482</id>
    <revision>
      <id>1976806</id>
      <parentid>1976500</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="n3x107lyhnfc7qc8u3f6mo39bbiqh6j" xml:space="preserve">{{Konungur
|mynd = Fotografisk portræt af kong Friedrich IX.png
|titill = Konungur Danmerkur
|ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]]
|skjaldarmerki = Royal coat of arms of Denmark (1948–1972).svg
|nafn = Friðrik 9.
|ríkisár =	20. apríl 1947 – 14. janúar 1972
|skírnarnafn = Christian Frederik Franz Michael Carl Valdemar Georg
|kjörorð = ''Med Gud for Danmark.''
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1899|3|11}}
|fæðingarstaður = Sorgenfri höll, Kongens Lyngby, [[Danmörk]]
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1972|1|14|1899|3|11}}
|dánarstaður = Kommunehospitalet, [[Kaupmannahöfn]]
|grafinn = [[Hróarskeldudómkirkja]]
|faðir = [[Kristján 10.|Kristján 10.]]
|móðir = [[Alexandrína af Mecklenburg-Schwerin]]
|titill_maka = Drottning
|maki = [[Ingiríður Danadrottning|Ingiríður]], prinsessa frá [[Svíþjóð]] 
|börn ={{plainlist|
* [[Margrét 2.]] (f.&amp;nbsp;[[1940]]) Danadrottning
* [[Benedikta Danaprinsessa|Benedikta]] (f.&amp;nbsp;[[1944]])
* [[Anna-María Grikkjadrottning|Anna-María]] (f.&amp;nbsp;[[1946]]) fyrrum Grikkjadrottning}}
}}
'''Friðrik 9.''' ''(Christian Frederik Franz Michael Carl Valdemar Georg)'' (fæddur [[11. mars]] [[1899]], dáinn [[14. janúar]] [[1972]]) var [[konungur]] í [[Danmörk]]u frá [[20. apríl]] [[1947]] til dauðadags. Hann er faðir fyrrverandi þjóðhöfðingja Danmerkur, [[Margrét Þórhildur|Margrétar 2. drottningar]]. Friðrik var sonur [[Kristján 10.|Kristjáns 10.]], og [[Alexandrine af Mecklenburg-Schwerin|Alexandrínu]] drottningar.

Þann [[24. maí]] [[1935]] giftist hann [[Ingiríður Danadrottning|Ingiríði]], prinsessu frá [[Svíþjóð]] ([[1910]]-[[2000]]), en hún var dóttir Gústafs Adolfs Svíakrónprins, seinna Gústaf 6. Adolf Svíakonungur. Friðrik og Ingiríður eignuðust þrjár dætur: [[Margrét Þórhildur|Margréti]], fyrrverandi drottningu (f. [[1940]]), Benediktu (f. [[1944]]) og Önnu-Maríu (f. [[1946]]), fyrrum Grikkjadrottningu.

Skömmu eftir að Friðrik hélt sína árlegu nýársræðu [[1971]]/72 veiktist hann og lést nokkru seinna.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|3716423|Friðrik IX. látinn|blað=[[Tíminn]]|útgáfudagsetning=15. janúar 1972|blaðsíða=7}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
  fyrir=[[Kristján 10.]] |
  titill=[[Danakonungar|Danakonungur]] |
  frá=[[1947]] |
  til=[[1972]] |
  eftir=[[Margrét Þórhildur]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Einvaldar Danmerkur}}
{{stubbur|æviágrip|saga|danmörk}}
{{fd|1899|1972}}
[[Flokkur:Danakonungar]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]
[[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]]</text>
      <sha1>n3x107lyhnfc7qc8u3f6mo39bbiqh6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krókódílaættbálkur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31048</id>
    <revision>
      <id>1976781</id>
      <parentid>1976748</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>smá orðaval</comment>
      <origin>1976781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6008" sha1="j28c9k6au0jb500b47u0xqfwkp4rivl" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Krókódíll
| fossil_range = [[trías]] til okkar daga
| image = China-Alligator.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'')
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'')
| ordo = '''''Crocodilia'''''
| ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842
| subdivision_ranks = Undirættbálkar
| subdivision = 
* ''[[Eusuchia]]''
* ''[[Protosuchia]]'' †
* ''[[Mesosuchia]]'' †
* ''[[Sebecosuchia]]'' †
* ''[[Thalattosuchia]]'' †
}}
'''Krókódílaættbálkurinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórvaxina [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru allavega 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]]. Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára  &lt;ref&gt;[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010&lt;/ref&gt;.

Í daglegu tali eru allir meðlimir þessa ættbálks kallaðir krókódílar, en meðlimir krókódílaættarinnar (''[[Crocodylidae]]'') eru taldir hinir eiginlegu krókódílar og ættin þeirra er sú sem inniheldur flestar þekktar tegundir krókódíla. Minnsta ættin eru langtrýningarnir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=14. júní|ár=2002|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Ættir ==
Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: [[breiðtrýningaætt]]in, [[langtrýningaætt]]in og [[krókódílaætt]]in. 

{{clade
|style=font-size:85%;line-height:85%
|label1='''Crocodilia'''
|1={{clade
   |label1=[[Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'')
   |1={{clade
      |label1=''[[Alligatorinae]]''
      |1=[[Flatmunnar]] (''[[Alligator]]'') [[File:Alligator white background.jpg|100 px]]
      |label2=''[[Caimaninae]]''
      |2={{clade
         |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]]
         |2={{clade
            |1=''[[Kaiman krókódílar|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]]
            }}
         }}
      }}
   |label2=''[[Longirostres]]''
   |2={{clade
      |label1=[[Langtrýningar]] (''[[Gavialidae]]'')
      |1={{clade
         |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]]
         |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]]
         }}
      |label2=[[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'')
      |2={{clade
         |1={{clade
            |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]]
            }}
         |2={{clade
            |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]]
            }}
         }}
      }}
   }}
}}
[[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|550px|Útbreiðsla hinna ýmsu meðlimi krókódílaættarinnar.]]

=== Breiðtrýningar (Alligatoridae) ===
* [[Flatmunni|Amerískur flatmunni]] (''Alligator mississippiensis'')
* [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'')
* [[Kaiman krókódílar]] (''Caiman'')
** [[Gleraugnaglámur]] (''Caiman crocodilus'')

=== Langtrýningar (Gavialidae) ===
* [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus'')

=== Krókódílaættin (Crocodylidae) ===

* [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'')
* [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'')
* [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)''
* [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)''
* [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)''
* [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)''
* [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'')

==Búsvæði ==
Flestir krókódílar lifa í fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram ströndum og í árósum þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}&lt;/ref&gt;

== Veiði og vernd ==
Veiðar á krókódílum eru almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti, en reglur um veiðar eru mismunandi eftir löndum og svæðum. Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða, en árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

==Tenglar==
*[https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177  Getið þið sagt mér allt um krókódíla? - Vísindavefurinn]

{{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{Stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]]</text>
      <sha1>j28c9k6au0jb500b47u0xqfwkp4rivl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976815</id>
      <parentid>1976781</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T14:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>fornkrókódílar</comment>
      <origin>1976815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8194" sha1="oploy5egi4laiovt4r9vljtbsydreic" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Krókódíll
| fossil_range = [[trías]] til okkar daga
| image = China-Alligator.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'')
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'')
| ordo = '''''Crocodilia'''''
| ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842
| subdivision_ranks = Undirættbálkar
| subdivision = 
* ''[[Eusuchia]]''
* ''[[Protosuchia]]'' †
* ''[[Mesosuchia]]'' †
* ''[[Sebecosuchia]]'' †
* ''[[Thalattosuchia]]'' †
}}
'''Krókódílaættbálkurinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórvaxina [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru allavega 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla, sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177|titill=Getið þið sagt mér allt um krókódíla?|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=7. september|ár=2006|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára.&lt;ref&gt;[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010&lt;/ref&gt;

Í daglegu tali eru allir meðlimir þessa ættbálks kallaðir krókódílar, en meðlimir krókódílaættarinnar (''[[Crocodylidae]]'') eru taldir hinir eiginlegu krókódílar og ættin þeirra er sú sem inniheldur flestar þekktar tegundir krókódíla. Minnsta ættin eru langtrýningarnir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=14. júní|ár=2002|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Orðið krókódíll kemur af [[gríska]] orðinu κροκόδειλος (krokódilos) sem þýðir eðla.

== Ættir ==
Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: [[breiðtrýningaætt]]in, [[langtrýningaætt]]in og [[krókódílaætt]]in. 

{{clade
|style=font-size:85%;line-height:85%
|label1='''Crocodilia'''
|1={{clade
   |label1=[[Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'')
   |1={{clade
      |label1=''[[Alligatorinae]]''
      |1=[[Flatmunnar]] (''[[Alligator]]'') [[File:Alligator white background.jpg|100 px]]
      |label2=''[[Caimaninae]]''
      |2={{clade
         |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]]
         |2={{clade
            |1=''[[Kaiman krókódílar|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]]
            }}
         }}
      }}
   |label2=''[[Longirostres]]''
   |2={{clade
      |label1=[[Langtrýningar]] (''[[Gavialidae]]'')
      |1={{clade
         |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]]
         |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]]
         }}
      |label2=[[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'')
      |2={{clade
         |1={{clade
            |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]]
            }}
         |2={{clade
            |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]]
            }}
         }}
      }}
   }}
}}
[[Mynd:Crocodylia biogeography.png|alt=Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum|thumb|Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum]][[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|Útbreiðsla hinna ýmsu meðlimi [[Krókódílaætt|krókódílaættarinnar]].]]

=== Breiðtrýningar (Alligatoridae) ===
* [[Flatmunni|Amerískur flatmunni]] (''Alligator mississippiensis'')
* [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'')
* [[Kaiman krókódílar]] (''Caiman'')
** [[Gleraugnaglámur]] (''Caiman crocodilus'')

=== Langtrýningar (Gavialidae) ===
* [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus'')

=== Krókódílaættin (Crocodylidae) ===

* [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'')
* [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'')
* [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)''
* [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)''
* [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)''
* [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)''
* [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'')
==Búsvæði ==
Flestir krókódílar lifa í fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram ströndum og í árósum þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}&lt;/ref&gt;

== Veiði og vernd ==
Veiðar á krókódílum eru almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti, en reglur um veiðar eru mismunandi eftir löndum og svæðum. Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða, en árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Fornkrókódílar ==
[[Mynd:Tamaños de la familia Crocodilia.png|alt=Stærðarmunur á krókódílum|thumb|Stærðarmunur á stærðstu tegundum krókódíla sem vitað er um, bæði núlifandi og útdauðra]]
=== Protosuchus ===
Krókódílar hafa verið til síðan á tímum [[Risaeðlur|risaeðlanna]] og hafa haldist nánast óbreyttir frá þeirri tíð. Fyrsti fornkrókódíllinn var ''[[Protosuchus]]'', sem var smávaxin eðla, líklega tæpur metri á lengd með flata hauskúpu og stutt trýni og var uppi fyrir um 200 milljón árum. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Cricosaurus ===
Frá þeim kemur ''[[Cricosaurus]]'' sem snéru aftur til sjávar, og voru þeir uppi á [[Júratímabilið|júratímabilinu]] og var höfuðlag þeir svipað og á [[Langtrýningaætt|langtrýningum]] sem við þekkjum í dag. Voru þeir með sveigjanlegan skrokk og sterkan sporð sem nýttist til að synda á eftir hraðsyndri bráð.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Goniopholis ===
Við höfum ''[[Goniopholis]]'', sem hélt sig meira til lands en margir ættingjar hans og líkist helst þeim krókódílum sem við þekkjum í dag. Þeir þróuðu með sér sterka brynvörn úr beinkenndum flögum um allan líkaman sem mynduðu raðir á bakinu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Deinosuchus ===
Risakrókódílar voru uppi fyrir 70 milljón árum sem voru nefndir ''[[Deinosuchus]],'' og gátu þeir orðið eins stórir og [[grameðla]] eða um 17 metra langir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;gallery&gt;
Protosuchus_skeletal.png | ''Protosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
Cricosaurus_albersdoerferi_skeletal.png| ''Cricosaurus'', endurgerð útfrá beinagrind
Goniopholis BW.jpg|''Goniopholis'', teikning eftir Nobu Tamura
Deinosuchus_skeletal.png|''Deinosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
&lt;/gallery&gt;

==Tilvísanir==
{{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{reflist}}

{{Stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]]</text>
      <sha1>oploy5egi4laiovt4r9vljtbsydreic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976819</id>
      <parentid>1976815</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T15:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>færa efni til og smá endurorðun</comment>
      <origin>1976819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8213" sha1="aisqt5oc7780ec8y1y512dmblna5ame" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Krókódíll
| fossil_range = [[trías]] til okkar daga
| image = China-Alligator.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'')
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'')
| ordo = '''''Crocodilia'''''
| ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842
| subdivision_ranks = Undirættbálkar
| subdivision = 
* ''[[Eusuchia]]''
* ''[[Protosuchia]]'' †
* ''[[Mesosuchia]]'' †
* ''[[Sebecosuchia]]'' †
* ''[[Thalattosuchia]]'' †
}}
'''Krókódílaættbálkurinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórvaxina [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru allavega 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla, sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177|titill=Getið þið sagt mér allt um krókódíla?|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=7. september|ár=2006|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára.&lt;ref&gt;[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010&lt;/ref&gt;

Í daglegu tali eru allir meðlimir þessa ættbálks kallaðir krókódílar, en meðlimir krókódílaættarinnar (''[[Crocodylidae]]'') eru taldir hinir eiginlegu krókódílar og ættin þeirra er sú sem inniheldur flestar þekktar tegundir krókódíla. Minnsta ættin eru langtrýningarnir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=14. júní|ár=2002|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Orðið krókódíll kemur af [[gríska]] orðinu κροκόδειλος (krokódilos) sem þýðir eðla.

=== Búsvæði ===
Flestir krókódílar lifa í fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram [[Strönd|ströndum]] og í [[Árós|árósum]] við hafið þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}&lt;/ref&gt;

=== Veiði og vernd ===
Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að fólk og ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða. Árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla. Síðan þá hafa veiðar á krókódílum verið almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti um allan heim.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Ættir ==
Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: [[breiðtrýningaætt]]in, [[langtrýningaætt]]in og [[krókódílaætt]]in. 

{{clade
|style=font-size:85%;line-height:85%
|label1='''Crocodilia'''
|1={{clade
   |label1=[[Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'')
   |1={{clade
      |label1=''[[Alligatorinae]]''
      |1=[[Flatmunnar]] (''[[Alligator]]'') [[File:Alligator white background.jpg|100 px]]
      |label2=''[[Caimaninae]]''
      |2={{clade
         |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]]
         |2={{clade
            |1=''[[Kaiman krókódílar|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]]
            }}
         }}
      }}
   |label2=''[[Longirostres]]''
   |2={{clade
      |label1=[[Langtrýningar]] (''[[Gavialidae]]'')
      |1={{clade
         |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]]
         |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]]
         }}
      |label2=[[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'')
      |2={{clade
         |1={{clade
            |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]]
            }}
         |2={{clade
            |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]]
            }}
         }}
      }}
   }}
}}
[[Mynd:Crocodylia biogeography.png|alt=Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum|thumb|Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum]][[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|Útbreiðsla hinna ýmsu meðlimi [[Krókódílaætt|krókódílaættarinnar]].]]

=== Breiðtrýningar (Alligatoridae) ===
* [[Flatmunni|Amerískur flatmunni]] (''Alligator mississippiensis'')
* [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'')
* [[Kaiman krókódílar]] (''Caiman'')
** [[Gleraugnaglámur]] (''Caiman crocodilus'')

=== Langtrýningar (Gavialidae) ===
* [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus'')

=== Krókódílaættin (Crocodylidae) ===

* [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'')
* [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'')
* [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)''
* [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)''
* [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)''
* [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)''
* [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'')

== Fornkrókódílar ==
[[Mynd:Tamaños de la familia Crocodilia.png|alt=Stærðarmunur á krókódílum|thumb|Stærðarmunur á stærðstu tegundum krókódíla sem vitað er um, bæði núlifandi og útdauðra]]
=== Protosuchus ===
Krókódílar hafa verið til síðan á tímum [[Risaeðlur|risaeðlanna]] og hafa haldist nánast óbreyttir frá þeirri tíð. Fyrsti fornkrókódíllinn var ''[[Protosuchus]]'', sem var smávaxin eðla, líklega tæpur metri á lengd með flata hauskúpu og stutt trýni og var uppi fyrir um 200 milljón árum. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Cricosaurus ===
Frá þeim kemur ''[[Cricosaurus]]'' sem snéru aftur til sjávar, og voru þeir uppi á [[Júratímabilið|júratímabilinu]] og var höfuðlag þeir svipað og á [[Langtrýningaætt|langtrýningum]] sem við þekkjum í dag. Voru þeir með sveigjanlegan skrokk og sterkan sporð sem nýttist til að synda á eftir hraðsyndri bráð.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Goniopholis ===
Við höfum ''[[Goniopholis]]'', sem hélt sig meira til lands en margir ættingjar hans og líkist helst þeim krókódílum sem við þekkjum í dag. Þeir þróuðu með sér sterka brynvörn úr beinkenndum flögum um allan líkaman sem mynduðu raðir á bakinu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Deinosuchus ===
Risakrókódílar voru uppi fyrir 70 milljón árum sem voru nefndir ''[[Deinosuchus]],'' og gátu þeir orðið eins stórir og [[grameðla]] eða um 17 metra langir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;gallery&gt;
Protosuchus_skeletal.png | ''Protosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
Cricosaurus_albersdoerferi_skeletal.png| ''Cricosaurus'', endurgerð útfrá beinagrind
Goniopholis BW.jpg|''Goniopholis'', teikning eftir Nobu Tamura
Deinosuchus_skeletal.png|''Deinosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
&lt;/gallery&gt;

==Tilvísanir==
{{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{reflist}}

{{Stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]]</text>
      <sha1>aisqt5oc7780ec8y1y512dmblna5ame</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976822</id>
      <parentid>1976819</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T15:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>samheiti og ný mynd og útbreiðsla</comment>
      <origin>1976822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8468" sha1="l0re622p6fa9fl3mdmyicopt2o85ul2" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Krókódíll
| fossil_range = [[trías]] til okkar daga
| image = Crocodilia_montage.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Frá efst til vinstri: Sækrókódíll (''Crocodilus porosus''), Amerískur flatmunni (''Alligator mississippiensis'') og Indverskur krókódíll (''Gavialis gangeticus'')
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'')
| ordo = '''''Crocodilia'''''
| ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842
| subdivision_ranks = Undirættbálkar
| subdivision = * ''[[Eusuchia]]''
* ''[[Protosuchia]]'' †
* ''[[Mesosuchia]]'' †
* ''[[Sebecosuchia]]'' †
* ''[[Thalattosuchia]]'' †
| range_map4 = World.distribution.crocodilia.1.png
| range_map4_caption = Dreifing krókódíla um heiminn
| synonyms = ''Crocodylia''
}}
'''Krókódílaættbálkurinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórvaxina [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru allavega 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla, sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177|titill=Getið þið sagt mér allt um krókódíla?|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=7. september|ár=2006|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára.&lt;ref&gt;[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010&lt;/ref&gt;

Í daglegu tali eru allir meðlimir þessa ættbálks kallaðir krókódílar, en meðlimir krókódílaættarinnar (''[[Crocodylidae]]'') eru taldir hinir eiginlegu krókódílar og ættin þeirra er sú sem inniheldur flestar þekktar tegundir krókódíla. Minnsta ættin eru langtrýningarnir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=14. júní|ár=2002|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Orðið krókódíll kemur af [[gríska]] orðinu κροκόδειλος (krokódilos) sem þýðir eðla.

=== Búsvæði ===
Flestir krókódílar lifa í fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram [[Strönd|ströndum]] og í [[Árós|árósum]] við hafið þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}&lt;/ref&gt;

=== Veiði og vernd ===
Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að fólk og ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða. Árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla. Síðan þá hafa veiðar á krókódílum verið almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti um allan heim.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Ættir ==
Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: [[breiðtrýningaætt]]in, [[langtrýningaætt]]in og [[krókódílaætt]]in. 

{{clade
|style=font-size:85%;line-height:85%
|label1='''Crocodilia'''
|1={{clade
   |label1=[[Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'')
   |1={{clade
      |label1=''[[Alligatorinae]]''
      |1=[[Flatmunnar]] (''[[Alligator]]'') [[File:Alligator white background.jpg|100 px]]
      |label2=''[[Caimaninae]]''
      |2={{clade
         |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]]
         |2={{clade
            |1=''[[Kaiman krókódílar|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]]
            }}
         }}
      }}
   |label2=''[[Longirostres]]''
   |2={{clade
      |label1=[[Langtrýningar]] (''[[Gavialidae]]'')
      |1={{clade
         |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]]
         |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]]
         }}
      |label2=[[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'')
      |2={{clade
         |1={{clade
            |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]]
            }}
         |2={{clade
            |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]]
            }}
         }}
      }}
   }}
}}
[[Mynd:Crocodylia biogeography.png|alt=Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum|thumb|Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum]][[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|Útbreiðsla hinna ýmsu meðlimi [[Krókódílaætt|krókódílaættarinnar]].]]

=== Breiðtrýningar (Alligatoridae) ===
* [[Flatmunni|Amerískur flatmunni]] (''Alligator mississippiensis'')
* [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'')
* [[Kaiman krókódílar]] (''Caiman'')
** [[Gleraugnaglámur]] (''Caiman crocodilus'')

=== Langtrýningar (Gavialidae) ===
* [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus'')

=== Krókódílaættin (Crocodylidae) ===

* [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'')
* [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'')
* [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)''
* [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)''
* [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)''
* [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)''
* [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'')

== Fornkrókódílar ==
[[Mynd:Tamaños de la familia Crocodilia.png|alt=Stærðarmunur á krókódílum|thumb|Stærðarmunur á stærðstu tegundum krókódíla sem vitað er um, bæði núlifandi og útdauðra]]
=== Protosuchus ===
Krókódílar hafa verið til síðan á tímum [[Risaeðlur|risaeðlanna]] og hafa haldist nánast óbreyttir frá þeirri tíð. Fyrsti fornkrókódíllinn var ''[[Protosuchus]]'', sem var smávaxin eðla, líklega tæpur metri á lengd með flata hauskúpu og stutt trýni og var uppi fyrir um 200 milljón árum. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Cricosaurus ===
Frá þeim kemur ''[[Cricosaurus]]'' sem snéru aftur til sjávar, og voru þeir uppi á [[Júratímabilið|júratímabilinu]] og var höfuðlag þeir svipað og á [[Langtrýningaætt|langtrýningum]] sem við þekkjum í dag. Voru þeir með sveigjanlegan skrokk og sterkan sporð sem nýttist til að synda á eftir hraðsyndri bráð.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Goniopholis ===
Við höfum ''[[Goniopholis]]'', sem hélt sig meira til lands en margir ættingjar hans og líkist helst þeim krókódílum sem við þekkjum í dag. Þeir þróuðu með sér sterka brynvörn úr beinkenndum flögum um allan líkaman sem mynduðu raðir á bakinu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Deinosuchus ===
Risakrókódílar voru uppi fyrir 70 milljón árum sem voru nefndir ''[[Deinosuchus]],'' og gátu þeir orðið eins stórir og [[grameðla]] eða um 17 metra langir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;gallery&gt;
Protosuchus_skeletal.png | ''Protosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
Cricosaurus_albersdoerferi_skeletal.png| ''Cricosaurus'', endurgerð útfrá beinagrind
Goniopholis BW.jpg|''Goniopholis'', teikning eftir Nobu Tamura
Deinosuchus_skeletal.png|''Deinosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
&lt;/gallery&gt;

==Tilvísanir==
{{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{reflist}}

{{Stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]]</text>
      <sha1>l0re622p6fa9fl3mdmyicopt2o85ul2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976828</id>
      <parentid>1976822</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T17:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Búsvæði */ nærri vatni</comment>
      <origin>1976828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8480" sha1="ksz0yfhfxszauejomh6jdxkmlvltehd" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Krókódíll
| fossil_range = [[trías]] til okkar daga
| image = Crocodilia_montage.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Frá efst til vinstri: Sækrókódíll (''Crocodilus porosus''), Amerískur flatmunni (''Alligator mississippiensis'') og Indverskur krókódíll (''Gavialis gangeticus'')
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'')
| ordo = '''''Crocodilia'''''
| ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842
| subdivision_ranks = Undirættbálkar
| subdivision = * ''[[Eusuchia]]''
* ''[[Protosuchia]]'' †
* ''[[Mesosuchia]]'' †
* ''[[Sebecosuchia]]'' †
* ''[[Thalattosuchia]]'' †
| range_map4 = World.distribution.crocodilia.1.png
| range_map4_caption = Dreifing krókódíla um heiminn
| synonyms = ''Crocodylia''
}}
'''Krókódílaættbálkurinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórvaxina [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru allavega 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla, sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177|titill=Getið þið sagt mér allt um krókódíla?|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=7. september|ár=2006|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára.&lt;ref&gt;[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010&lt;/ref&gt;

Í daglegu tali eru allir meðlimir þessa ættbálks kallaðir krókódílar, en meðlimir krókódílaættarinnar (''[[Crocodylidae]]'') eru taldir hinir eiginlegu krókódílar og ættin þeirra er sú sem inniheldur flestar þekktar tegundir krókódíla. Minnsta ættin eru langtrýningarnir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=14. júní|ár=2002|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Orðið krókódíll kemur af [[gríska]] orðinu κροκόδειλος (krokódilos) sem þýðir eðla.

=== Búsvæði ===
Flestir krókódílar lifa í eða nærri fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram [[Strönd|ströndum]] og í [[Árós|árósum]] við hafið þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}&lt;/ref&gt;

=== Veiði og vernd ===
Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að fólk og ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða. Árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla. Síðan þá hafa veiðar á krókódílum verið almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti um allan heim.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Ættir ==
Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: [[breiðtrýningaætt]]in, [[langtrýningaætt]]in og [[krókódílaætt]]in. 

{{clade
|style=font-size:85%;line-height:85%
|label1='''Crocodilia'''
|1={{clade
   |label1=[[Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'')
   |1={{clade
      |label1=''[[Alligatorinae]]''
      |1=[[Flatmunnar]] (''[[Alligator]]'') [[File:Alligator white background.jpg|100 px]]
      |label2=''[[Caimaninae]]''
      |2={{clade
         |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]]
         |2={{clade
            |1=''[[Kaiman krókódílar|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]]
            }}
         }}
      }}
   |label2=''[[Longirostres]]''
   |2={{clade
      |label1=[[Langtrýningar]] (''[[Gavialidae]]'')
      |1={{clade
         |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]]
         |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]]
         }}
      |label2=[[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'')
      |2={{clade
         |1={{clade
            |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]]
            }}
         |2={{clade
            |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]]
            }}
         }}
      }}
   }}
}}
[[Mynd:Crocodylia biogeography.png|alt=Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum|thumb|Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum]][[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|Útbreiðsla hinna ýmsu meðlimi [[Krókódílaætt|krókódílaættarinnar]].]]

=== Breiðtrýningar (Alligatoridae) ===
* [[Flatmunni|Amerískur flatmunni]] (''Alligator mississippiensis'')
* [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'')
* [[Kaiman krókódílar]] (''Caiman'')
** [[Gleraugnaglámur]] (''Caiman crocodilus'')

=== Langtrýningar (Gavialidae) ===
* [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus'')

=== Krókódílaættin (Crocodylidae) ===

* [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'')
* [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'')
* [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)''
* [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)''
* [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)''
* [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)''
* [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'')

== Fornkrókódílar ==
[[Mynd:Tamaños de la familia Crocodilia.png|alt=Stærðarmunur á krókódílum|thumb|Stærðarmunur á stærðstu tegundum krókódíla sem vitað er um, bæði núlifandi og útdauðra]]
=== Protosuchus ===
Krókódílar hafa verið til síðan á tímum [[Risaeðlur|risaeðlanna]] og hafa haldist nánast óbreyttir frá þeirri tíð. Fyrsti fornkrókódíllinn var ''[[Protosuchus]]'', sem var smávaxin eðla, líklega tæpur metri á lengd með flata hauskúpu og stutt trýni og var uppi fyrir um 200 milljón árum. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Cricosaurus ===
Frá þeim kemur ''[[Cricosaurus]]'' sem snéru aftur til sjávar, og voru þeir uppi á [[Júratímabilið|júratímabilinu]] og var höfuðlag þeir svipað og á [[Langtrýningaætt|langtrýningum]] sem við þekkjum í dag. Voru þeir með sveigjanlegan skrokk og sterkan sporð sem nýttist til að synda á eftir hraðsyndri bráð.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Goniopholis ===
Við höfum ''[[Goniopholis]]'', sem hélt sig meira til lands en margir ættingjar hans og líkist helst þeim krókódílum sem við þekkjum í dag. Þeir þróuðu með sér sterka brynvörn úr beinkenndum flögum um allan líkaman sem mynduðu raðir á bakinu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Deinosuchus ===
Risakrókódílar voru uppi fyrir 70 milljón árum sem voru nefndir ''[[Deinosuchus]],'' og gátu þeir orðið eins stórir og [[grameðla]] eða um 17 metra langir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;gallery&gt;
Protosuchus_skeletal.png | ''Protosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
Cricosaurus_albersdoerferi_skeletal.png| ''Cricosaurus'', endurgerð útfrá beinagrind
Goniopholis BW.jpg|''Goniopholis'', teikning eftir Nobu Tamura
Deinosuchus_skeletal.png|''Deinosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
&lt;/gallery&gt;

==Tilvísanir==
{{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{reflist}}

{{Stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]]</text>
      <sha1>ksz0yfhfxszauejomh6jdxkmlvltehd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976829</id>
      <parentid>1976828</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T18:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cricosaurus */ ekki staðfest ættartré</comment>
      <origin>1976829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8459" sha1="bit01s7khputd32k5xl2lzxjzpkmp4d" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Krókódíll
| fossil_range = [[trías]] til okkar daga
| image = Crocodilia_montage.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Frá efst til vinstri: Sækrókódíll (''Crocodilus porosus''), Amerískur flatmunni (''Alligator mississippiensis'') og Indverskur krókódíll (''Gavialis gangeticus'')
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'')
| ordo = '''''Crocodilia'''''
| ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842
| subdivision_ranks = Undirættbálkar
| subdivision = * ''[[Eusuchia]]''
* ''[[Protosuchia]]'' †
* ''[[Mesosuchia]]'' †
* ''[[Sebecosuchia]]'' †
* ''[[Thalattosuchia]]'' †
| range_map4 = World.distribution.crocodilia.1.png
| range_map4_caption = Dreifing krókódíla um heiminn
| synonyms = ''Crocodylia''
}}
'''Krókódílaættbálkurinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórvaxina [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru allavega 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla, sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177|titill=Getið þið sagt mér allt um krókódíla?|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=7. september|ár=2006|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára.&lt;ref&gt;[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010&lt;/ref&gt;

Í daglegu tali eru allir meðlimir þessa ættbálks kallaðir krókódílar, en meðlimir krókódílaættarinnar (''[[Crocodylidae]]'') eru taldir hinir eiginlegu krókódílar og ættin þeirra er sú sem inniheldur flestar þekktar tegundir krókódíla. Minnsta ættin eru langtrýningarnir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=14. júní|ár=2002|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Orðið krókódíll kemur af [[gríska]] orðinu κροκόδειλος (krokódilos) sem þýðir eðla.

=== Búsvæði ===
Flestir krókódílar lifa í eða nærri fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram [[Strönd|ströndum]] og í [[Árós|árósum]] við hafið þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}&lt;/ref&gt;

=== Veiði og vernd ===
Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að fólk og ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða. Árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla. Síðan þá hafa veiðar á krókódílum verið almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti um allan heim.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Ættir ==
Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: [[breiðtrýningaætt]]in, [[langtrýningaætt]]in og [[krókódílaætt]]in. 

{{clade
|style=font-size:85%;line-height:85%
|label1='''Crocodilia'''
|1={{clade
   |label1=[[Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'')
   |1={{clade
      |label1=''[[Alligatorinae]]''
      |1=[[Flatmunnar]] (''[[Alligator]]'') [[File:Alligator white background.jpg|100 px]]
      |label2=''[[Caimaninae]]''
      |2={{clade
         |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]]
         |2={{clade
            |1=''[[Kaiman krókódílar|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]]
            }}
         }}
      }}
   |label2=''[[Longirostres]]''
   |2={{clade
      |label1=[[Langtrýningar]] (''[[Gavialidae]]'')
      |1={{clade
         |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]]
         |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]]
         }}
      |label2=[[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'')
      |2={{clade
         |1={{clade
            |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]]
            }}
         |2={{clade
            |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]]
            }}
         }}
      }}
   }}
}}
[[Mynd:Crocodylia biogeography.png|alt=Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum|thumb|Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum]][[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|Útbreiðsla hinna ýmsu meðlimi [[Krókódílaætt|krókódílaættarinnar]].]]

=== Breiðtrýningar (Alligatoridae) ===
* [[Flatmunni|Amerískur flatmunni]] (''Alligator mississippiensis'')
* [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'')
* [[Kaiman krókódílar]] (''Caiman'')
** [[Gleraugnaglámur]] (''Caiman crocodilus'')

=== Langtrýningar (Gavialidae) ===
* [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus'')

=== Krókódílaættin (Crocodylidae) ===

* [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'')
* [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'')
* [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)''
* [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)''
* [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)''
* [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)''
* [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'')

== Fornkrókódílar ==
[[Mynd:Tamaños de la familia Crocodilia.png|alt=Stærðarmunur á krókódílum|thumb|Stærðarmunur á stærðstu tegundum krókódíla sem vitað er um, bæði núlifandi og útdauðra]]
=== Protosuchus ===
Krókódílar hafa verið til síðan á tímum [[Risaeðlur|risaeðlanna]] og hafa haldist nánast óbreyttir frá þeirri tíð. Fyrsti fornkrókódíllinn var ''[[Protosuchus]]'', sem var smávaxin eðla, líklega tæpur metri á lengd með flata hauskúpu og stutt trýni og var uppi fyrir um 200 milljón árum. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Cricosaurus ===
''[[Cricosaurus]]'' snéru aftur til sjávar, og voru þeir uppi á [[Júratímabilið|júratímabilinu]] og var höfuðlag þeir svipað og á [[Langtrýningaætt|langtrýningum]] sem við þekkjum í dag. Voru þeir með sveigjanlegan skrokk og sterkan sporð sem nýttist til að synda á eftir hraðsyndri bráð.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Goniopholis ===
Við höfum ''[[Goniopholis]]'', sem hélt sig meira til lands en margir ættingjar hans og líkist helst þeim krókódílum sem við þekkjum í dag. Þeir þróuðu með sér sterka brynvörn úr beinkenndum flögum um allan líkaman sem mynduðu raðir á bakinu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Deinosuchus ===
Risakrókódílar voru uppi fyrir 70 milljón árum sem voru nefndir ''[[Deinosuchus]],'' og gátu þeir orðið eins stórir og [[grameðla]] eða um 17 metra langir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;gallery&gt;
Protosuchus_skeletal.png | ''Protosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
Cricosaurus_albersdoerferi_skeletal.png| ''Cricosaurus'', endurgerð útfrá beinagrind
Goniopholis BW.jpg|''Goniopholis'', teikning eftir Nobu Tamura
Deinosuchus_skeletal.png|''Deinosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
&lt;/gallery&gt;

==Tilvísanir==
{{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{reflist}}

{{Stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]]</text>
      <sha1>bit01s7khputd32k5xl2lzxjzpkmp4d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976833</id>
      <parentid>1976829</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T19:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Líkamsbygging og myndir af höfuðkúpum</comment>
      <origin>1976833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9431" sha1="fym7jzy55nra1n2btipc0jf5lepjpb1" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Krókódíll
| fossil_range = [[trías]] til okkar daga
| image = Crocodilia_montage.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Frá efst til vinstri: Sækrókódíll (''Crocodilus porosus''), Amerískur flatmunni (''Alligator mississippiensis'') og Indverskur krókódíll (''Gavialis gangeticus'')
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'')
| ordo = '''''Crocodilia'''''
| ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842
| subdivision_ranks = Undirættbálkar
| subdivision = * ''[[Eusuchia]]''
* ''[[Protosuchia]]'' †
* ''[[Mesosuchia]]'' †
* ''[[Sebecosuchia]]'' †
* ''[[Thalattosuchia]]'' †
| range_map4 = World.distribution.crocodilia.1.png
| range_map4_caption = Dreifing krókódíla um heiminn
| synonyms = ''Crocodylia''
}}
'''Krókódílaættbálkurinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórvaxina [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru allavega 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla, sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177|titill=Getið þið sagt mér allt um krókódíla?|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=7. september|ár=2006|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára.&lt;ref&gt;[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010&lt;/ref&gt;

Í daglegu tali eru allir meðlimir þessa ættbálks kallaðir krókódílar, en meðlimir krókódílaættarinnar (''[[Crocodylidae]]'') eru taldir hinir eiginlegu krókódílar og ættin þeirra er sú sem inniheldur flestar þekktar tegundir krókódíla. Minnsta ættin eru langtrýningarnir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=14. júní|ár=2002|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Orðið krókódíll kemur af [[gríska]] orðinu κροκόδειλος (krokódilos) sem þýðir eðla.

=== Búsvæði ===
Flestir krókódílar lifa í eða nærri fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram [[Strönd|ströndum]] og í [[Árós|árósum]] við hafið þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}&lt;/ref&gt;

=== Veiði og vernd ===
Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að fólk og ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða. Árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla. Síðan þá hafa veiðar á krókódílum verið almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti um allan heim.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Ættir ==
Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: [[breiðtrýningaætt]]in, [[langtrýningaætt]]in og [[krókódílaætt]]in. 

{{clade
|style=font-size:85%;line-height:85%
|label1='''Crocodilia'''
|1={{clade
   |label1=[[Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'')
   |1={{clade
      |label1=''[[Alligatorinae]]''
      |1=[[Flatmunnar]] (''[[Alligator]]'') [[File:Alligator white background.jpg|100 px]]
      |label2=''[[Caimaninae]]''
      |2={{clade
         |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]]
         |2={{clade
            |1=''[[Kaiman krókódílar|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]]
            }}
         }}
      }}
   |label2=''[[Longirostres]]''
   |2={{clade
      |label1=[[Langtrýningar]] (''[[Gavialidae]]'')
      |1={{clade
         |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]]
         |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]]
         }}
      |label2=[[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'')
      |2={{clade
         |1={{clade
            |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]]
            }}
         |2={{clade
            |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]]
            }}
         }}
      }}
   }}
}}

[[Mynd:Crocodylia biogeography.png|alt=Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum|thumb|Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum]][[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|Útbreiðsla hinna ýmsu meðlimi [[Krókódílaætt|krókódílaættarinnar]].]]

=== Breiðtrýningar (Alligatoridae) ===
* [[Flatmunni|Amerískur flatmunni]] (''Alligator mississippiensis'')
* [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'')
* [[Kaiman krókódílar]] (''Caiman'')
** [[Gleraugnaglámur]] (''Caiman crocodilus'')

=== Langtrýningar (Gavialidae) ===
* [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus'')

=== Krókódílaættin (Crocodylidae) ===

* [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'')
* [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'')
* [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)''
* [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)''
* [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)''
* [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)''
* [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'')

== Líkamsbygging ==
[[Mynd:Crocodile skull shape comparison Walmsley et al 2013.png|alt=Fjölbreitt lögun höfuðkúpna á núlifandi tegundum krókódíla|thumb|Fjölbreittar höfuðkúpur núlifandi krókódílategunda]]Krókódílar lifa bæði í vatni og á landi. Á landi eru krókódílar flestir hægfara og svifaseinir á stuttum löppum, en í vatninu geta þeir synt hratt með sterkbyggðum halanum og komið bráð sinni að óvörum.

Krókódílar eru þekktir fyrir sterkt [[Bitkraftur|bit]] og skolt fullan af beittum tönnum, en þrátt fyrir að bitkraftur þeirra geti verið ægilegur, þá eiga þeir erfitt með að opna kjaftinn ef eitthvað heldur honum lokuðum. Þeir eru með tennur sem eru gerðar til að rífa og tæta, en ekki tyggja.

Fyrir utan fjölbreitt höfuðlag þá eru krókódílar allir byggðir nánast eins líkamlega. 

Allir krókódílar eru [[Kjötæta|kjötætur]], en sumir þeirra borða nánast eingöngu fiska. 

== Fornkrókódílar ==
[[Mynd:Tamaños de la familia Crocodilia.png|alt=Stærðarmunur á krókódílum|thumb|Stærðarmunur á stærðstu tegundum krókódíla sem vitað er um, bæði núlifandi og útdauðra]]
=== Protosuchus ===
Krókódílar hafa verið til síðan á tímum [[Risaeðlur|risaeðlanna]] og hafa haldist nánast óbreyttir frá þeirri tíð. Fyrsti fornkrókódíllinn var ''[[Protosuchus]]'', sem var smávaxin eðla, líklega tæpur metri á lengd með flata hauskúpu og stutt trýni og var uppi fyrir um 200 milljón árum. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Cricosaurus ===
''[[Cricosaurus]]'' snéru aftur til sjávar, og voru þeir uppi á [[Júratímabilið|júratímabilinu]] og var höfuðlag þeir svipað og á [[Langtrýningaætt|langtrýningum]] sem við þekkjum í dag. Voru þeir með sveigjanlegan skrokk og sterkan sporð sem nýttist til að synda á eftir hraðsyndri bráð.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Goniopholis ===
Við höfum ''[[Goniopholis]]'', sem hélt sig meira til lands en margir ættingjar hans og líkist helst þeim krókódílum sem við þekkjum í dag. Þeir þróuðu með sér sterka brynvörn úr beinkenndum flögum um allan líkaman sem mynduðu raðir á bakinu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Deinosuchus ===
Risakrókódílar voru uppi fyrir 70 milljón árum sem voru nefndir ''[[Deinosuchus]],'' og gátu þeir orðið eins stórir og [[grameðla]] eða um 17 metra langir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;gallery&gt;
Protosuchus_skeletal.png | ''Protosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
Cricosaurus_albersdoerferi_skeletal.png| ''Cricosaurus'', endurgerð útfrá beinagrind
Goniopholis BW.jpg|''Goniopholis'', teikning eftir Nobu Tamura
Deinosuchus_skeletal.png|''Deinosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
&lt;/gallery&gt;

==Tilvísanir==
{{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{reflist}}

{{Stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]]</text>
      <sha1>fym7jzy55nra1n2btipc0jf5lepjpb1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976847</id>
      <parentid>1976833</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T00:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>uppfært fræðiheiti og myndir af byggingu hreisturplatna á ýmsum krókódílum</comment>
      <origin>1976847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10438" sha1="h4te6h5wi5dow222myzvd3mbdvz1ch2" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Krókódíll
| fossil_range = [[trías]] til okkar daga
| image = Crocodilia_montage.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Frá efst til vinstri: Sækrókódíll (''Crocodilus porosus''), Amerískur flatmunni (''Alligator mississippiensis'') og Indverskur krókódíll (''Gavialis gangeticus'')
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Skriðdýr]] (''Sauropsida'')
| ordo = '''''Crocodilia'''''
| ordo_authority = [[Richard Owen|Owen]], 1842
| subdivision_ranks = Undirættbálkar
| subdivision = * ''[[Eusuchia]]''
* ''[[Protosuchia]]'' †
* ''[[Mesosuchia]]'' †
* ''[[Sebecosuchia]]'' †
* ''[[Thalattosuchia]]'' †
| range_map4 = World.distribution.crocodilia.1.png
| range_map4_caption = Dreifing krókódíla um heiminn
| synonyms = ''Crocodylia''
}}
'''Krókódílaættbálkurinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Crocodylia'' eða ''Crocodilia'') er [[ættbálkur (flokkunarfræði)|ættbálkur]] stórvaxina [[skriðdýr]]a. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar [[fugl]]a. Til eru allavega 22 [[tegund (líffræði)|tegundir]] krókódíla, sem eru allar [[kjötæta|kjötætur]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=6177|titill=Getið þið sagt mér allt um krókódíla?|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=7. september|ár=2006|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; Krókódílar geta orðið talsvert gamlir. Til dæmis varð krókódíll að nafni Mr. Freshie í Ástralíu um 120-140 ára.&lt;ref&gt;[https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sunshine-coast/freshie-the-croc-dies-at-age-140/news-story/75a97cb653f658f7c915f4d60a58c648 Freshie the croc dies at age 140] The Courier Mail, 24. mars 2010&lt;/ref&gt;

Í daglegu tali eru allir meðlimir þessa ættbálks kallaðir krókódílar, en meðlimir krókódílaættarinnar (''[[Crocodylidae]]'') eru taldir hinir eiginlegu krókódílar og ættin þeirra er sú sem inniheldur flestar þekktar tegundir krókódíla. Minnsta ættin eru langtrýningarnir.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón Már Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=14. júní|ár=2002|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

Orðið krókódíll kemur af [[gríska]] orðinu κροκόδειλος (krokódilos) sem þýðir eðla.

=== Búsvæði ===
Flestir krókódílar lifa í eða nærri fersku vatni, en það eru fáeinar tegundir sem lifa meðfram [[Strönd|ströndum]] og í [[Árós|árósum]] við hafið þar sem vatnið er salt. Á meðal saltvatnskrókódíla má nefna [[lónarkrókódíll|lónarkrókódíla]], [[ranakrókódíll|ranakrókódíla]] og [[nílarkrókódíll|nílarkrókódíla]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=CROCODILES|höfundur=Barbara Taylor|þýðandi=Björn Jónsson|þýddur-titill=Skoðum náttúruna: KRÓKÓDÍLAR|útgefandi=Skjaldborg. ehf|ár=2005}}&lt;/ref&gt;

=== Veiði og vernd ===
Frumbyggjar veiddu krókódíla sér til matar, en annars var mikið um að fólk og ferðamenn væru að veiða krókódíla sér til gamans eða vegna hræðslu. Krókódílaleður varð eftirsótt tískuvara svo að hætta var á að sumar tegundir krókódíla yrðu útdauða vegna ofveiða. Árið 1974 voru sett lög til að vernda ástralska krókódíla. Síðan þá hafa veiðar á krókódílum verið almennt bannaðar eða undir ströngu eftirliti um allan heim.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.qhatlas.com.au/crocodile-hunting|titill=Crocodile hunting|höfundur=Claire Brennan|útgefandi=Queensland Historical Atlas|mánuður=21. ágúst|ár=2013|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Ættir ==
Krókódílar skiptast í þrjár aðal [[ætt (flokkunarfræði)|ættir]]: [[breiðtrýningaætt]]in, [[langtrýningaætt]]in og [[krókódílaætt]]in. 

{{clade
|style=font-size:85%;line-height:85%
|label1='''Crocodilia'''
|1={{clade
   |label1=[[Breiðtrýningar]] (''[[Alligatoridae]]'')
   |1={{clade
      |label1=''[[Alligatorinae]]''
      |1=[[Flatmunnar]] (''[[Alligator]]'') [[File:Alligator white background.jpg|100 px]]
      |label2=''[[Caimaninae]]''
      |2={{clade
         |1=''[[Paleosuchus]]'' [[File:Dwarf Caiman white background.jpg|90 px]]
         |2={{clade
            |1=''[[Kaiman krókódílar|Caiman]]'' [[File:Caiman crocodilus llanos white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Melanosuchus]]'' [[File:Melanosuchus niger white background.jpg|120 px]]
            }}
         }}
      }}
   |label2=''[[Longirostres]]''
   |2={{clade
      |label1=[[Langtrýningar]] (''[[Gavialidae]]'')
      |1={{clade
         |1=''[[Gavialis]]'' [[File:Gavialis gangeticus (Gharial, Gavial) white background.jpg|110 px]]
         |2=''[[Tomistoma]]'' [[File:Tomistoma schlegelii. white background.JPG|90 px]]
         }}
      |label2=[[Krókódílaætt]] (''[[Crocodylidae]]'')
      |2={{clade
         |1={{clade
            |1=''[[Crocodylus]]'' [[File:Siamese Crocodile white background.jpg|90 px]]
            }}
         |2={{clade
            |1=''[[Mecistops]]'' [[File:Crocodylus cataphractus faux-gavial d'Afrique2 white background.JPG|90 px]]
            |2=''[[Osteolaemus]]'' [[File:Bristol.zoo.westafrican.dwarf.croc.arp. white background.jpg|90 px]]
            }}
         }}
      }}
   }}
}}

[[Mynd:Crocodylia biogeography.png|alt=Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum|thumb|Dreifing krókódíla um jörðina eftir ættum]][[Mynd:Crocodylidae Distribution.png|thumb|Útbreiðsla hinna ýmsu meðlimi [[Krókódílaætt|krókódílaættarinnar]].]]

=== Breiðtrýningar (Alligatoridae) ===
* [[Flatmunni|Amerískur flatmunni]] (''Alligator mississippiensis'')
* [[Kínverskur krókódíll]] (''Alligator sinensis'')
* [[Kaiman krókódílar]] (''Caiman'')
** [[Gleraugnaglámur]] (''Caiman crocodilus'')

=== Langtrýningar (Gavialidae) ===
* [[Langtrýnungur]] (''Gavialis gangeticus'')

=== Krókódílaættin (Crocodylidae) ===

* [[Nílarkrókódíll]] (''Crocodylus niloticus'')
* [[Amerískur krókódíll]] (''Crocodylus acutus'')
* [[Fenjakrókódíll]] (''Crocodylus palustris)''
* [[Síamskrókódíll]] (''Crocodylus siamensis)''
* [[Ástralskur ferskvatnskrókódíll]] ''(Crocodylus johnstoni)''
* [[Lónarkrókódíll]] (''Crocodylus porosus)''
* [[Ranakrókódíll]] (''Crocodylus acutus'')

== Líkamsbygging ==
[[Mynd:Crocodile skull shape comparison Walmsley et al 2013.png|alt=Fjölbreitt lögun höfuðkúpna á núlifandi tegundum krókódíla|thumb|Fjölbreittar höfuðkúpur núlifandi krókódílategunda]]Krókódílar lifa bæði í vatni og á landi. Á landi eru krókódílar flestir hægfara og svifaseinir á stuttum löppum, en í vatninu geta þeir synt hratt með sterkbyggðum halanum og komið bráð sinni að óvörum.

Krókódílar eru þekktir fyrir sterkt [[Bitkraftur|bit]] og skolt fullan af beittum tönnum, en þrátt fyrir að bitkraftur þeirra geti verið ægilegur, þá eiga þeir erfitt með að opna kjaftinn ef eitthvað heldur honum lokuðum. Þeir eru með tennur sem eru gerðar til að rífa og tæta, en ekki tyggja.

Fyrir utan fjölbreitt höfuðlag þá eru krókódílar allir byggðir nánast eins líkamlega. 

=== Skinn og beinplötur ===
Krókódílar eru þaktir beinplötum og þykku hreistri úr [[hyrni]]

&lt;gallery&gt;
Skull_&amp;_scutes_-_Gavialidae.jpg | Höfuðkúpur af hriestur á ''[[Gavialis gangeticus]]'' og ''[[Tomistoma schlegelii]]'' 
Skull_&amp;_scutes_-_Crocodylinae.jpg| Höfuðkúpur og hreistur á ''[[Crocodylus acutus]]'', ''[[Crocodylus niloticus]]'' og ''[[Crocodylus porosus]]''
Skull_&amp;_scutes_-_Alligatoridae.jpg| Höfuðkúpa og hreistur á ''Alligator mississippiensis'', ''Caiman crocodilus'' og ''Paleosuchus palpebrosus''
Marsh_Mugger_Close-ups_(21274413728).jpg|Nærmynd af hreistri [[fenjakrókódíll|fenjakrókódíls]]
&lt;/gallery&gt;

=== Kverkalokar ===
Þar sem krókódílar hafa engar varir til að loka munninum í kafi, þá eru þeir með þar tilgerðan kverkaloka sem kemur í veg fyrir að vatn fari ofan í maga og lungu. Þetta gerir krókódílnum einnig kleift að grípa bráð með kjaftinum án þess að drukna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Mataræði ==
Allir krókódílar eru alfarið [[Kjötæta|kjötætur]], en sumir þeirra borða nánast eingöngu fiska. 

== Fornkrókódílar ==
[[Mynd:Tamaños de la familia Crocodilia.png|alt=Stærðarmunur á krókódílum|thumb|Stærðarmunur á stærðstu tegundum krókódíla sem vitað er um, bæði núlifandi og útdauðra]]
=== Protosuchus ===
Krókódílar hafa verið til síðan á tímum [[Risaeðlur|risaeðlanna]] og hafa haldist nánast óbreyttir frá þeirri tíð. Fyrsti fornkrókódíllinn var ''[[Protosuchus]]'', sem var smávaxin eðla, líklega tæpur metri á lengd með flata hauskúpu og stutt trýni og var uppi fyrir um 200 milljón árum. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Cricosaurus ===
''[[Cricosaurus]]'' snéru aftur til sjávar, og voru þeir uppi á [[Júratímabilið|júratímabilinu]] og var höfuðlag þeir svipað og á [[Langtrýningaætt|langtrýningum]] sem við þekkjum í dag. Voru þeir með sveigjanlegan skrokk og sterkan sporð sem nýttist til að synda á eftir hraðsyndri bráð.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Goniopholis ===
Við höfum ''[[Goniopholis]]'', sem hélt sig meira til lands en margir ættingjar hans og líkist helst þeim krókódílum sem við þekkjum í dag. Þeir þróuðu með sér sterka brynvörn úr beinkenndum flögum um allan líkaman sem mynduðu raðir á bakinu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Deinosuchus ===
Risakrókódílar voru uppi fyrir 70 milljón árum sem voru nefndir ''[[Deinosuchus]],'' og gátu þeir orðið eins stórir og [[grameðla]] eða um 17 metra langir.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;gallery&gt;
Protosuchus_skeletal.png | ''Protosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
Cricosaurus_albersdoerferi_skeletal.png| ''Cricosaurus'', endurgerð útfrá beinagrind
Goniopholis BW.jpg|''Goniopholis'', teikning eftir Nobu Tamura
Deinosuchus_skeletal.png|''Deinosuchus'', endurgerð útfrá beinagrind
&lt;/gallery&gt;

==Tilvísanir==
{{commonscat|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{Wikilífverur|Crocodilia|krókódílaættbálknum}}
{{reflist}}

{{Stubbur|líffræði}}
[[Flokkur:Krókódílaættbálkur| ]]</text>
      <sha1>h4te6h5wi5dow222myzvd3mbdvz1ch2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nintendo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32445</id>
    <revision>
      <id>1976864</id>
      <parentid>1964138</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T11:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cicihwahyuni6</username>
        <id>91811</id>
      </contributor>
      <origin>1976864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5820" sha1="cjurxe6yx3df9adjia4ru74qwxsezw3" xml:space="preserve">[[Mynd:Nintendo.svg|thumb|Logo]]

'''Nintendo''' er fyrirtæki sem hannar og gefur út [[tölvuleikur|tölvuleiki]] og [[leikjatölva|leikjatölvur]]. 

== Leikjatölvur ==
=== Nintendo Entertainment System (NES) ===
[[Mynd:Nes-transparent-improved.png|thumb|80px|right| [[Nintendo Entertainment System]].]]
{{aðalgrein|Nintendo Entertainment System}}
''Nintendo Entertainment System'', eða NES, er 8-bita leikjatölva gefin út af Nintendo í Norður-Ameríku, Brasilíu, Evrópu, Asíu og [[Ástralía|Ástralíu]]. Japanska útgáfan er kölluð Famicom. Nes er vinsælasta leikjatölva síns tíma í Asíu og Norður-Ameríku. Nintendo segjast hafa selt 60 milljón NES eintaka um allan heim.

=== Super Nintendo Entertainment System (SNES) ===
[[Mynd:SNES-Mod1-Console-Set.png|thumb|80px|right| [[Super Nintendo Entertainment System]].]]
{{aðalgrein|Super Nintendo Entertainment System}}
''Super Nintendo Entertainment System'', einnig þekkt sem Super Nintendo, Super NES eða SNES, er 16-bita leikjatölva gefin út af Nintendo í Norður-Ameríku, Brasilíu, Evrópu og Ástralíu. Í Japan er hún þekkt sem Super Famicom. Í [[Suður-Kórea|Suður-Kóreu]] er hún þekkt sem Super Comboy.

SNES var önnur leikjatölva Nintendo á eftir Nintendo Entertainment System.

SNES hefur verið seld í yfir 49 milljón eintökum um allan heim.

=== Nintendo 64 ===
{{aðalgrein|Nintendo 64}}
[[Mynd:Nintendo 64.jpg|thumb|80px|right| [[Nintendo 64]].]]
''Nintendo 64'', oftast kölluð N64, er þriðja leikjatölva Nintendo fyrir alþjóðlegan markað. Hún var gefin út með þrem leikjum í Japan ([[Super Mario 64]], [[Pilotwings 64]] og [[Saikyō Habu Shōgi]]) en aðeins tveim leikjum í Norður-Ameríku og PAL löndunum (Super Mario 64 og Pilotwings 64). Aðrir leikir eru meðal annars tveir [[Legend of Zelda]] leikir, GoldenEye 007 og Star Fox 64 (einnig þekktur sem Lylat Wars).

Nintendo 64 hefur selst í yfir 32.93 milljónum eintökum þann [[31. mars]] [[2005]].

=== GameCube (NGC) ===
{{aðalgrein|GameCube}}
[[Mynd:NGC Gamecube.jpg|thumb|80px|right| [[GameCube|Nintendo GameCube]].]]
''GameCube'' var fjórða leikjatölva Nintendo, í sjöttu kynslóð leikjatölva sem sagt sömu kynslóð og [[Dreamcast]] frá [[Sega]], [[PlayStation 2]] frá [[Sony]] og [[Xbox]], frá [[Microsoft]]. GameCube var ódýrust af þeirri kynslóð. Hún var fyrsta leikjatölva Nintendo til að nota diska.

Nintendo GameCube hefur selst í yfir 21.20 milljón eintökum [[30. september]] [[2006]].

=== Wii ===
[[Mynd:Wii at E3 1.png|thumb|80px|right| [[Nintendo Wii]].]]
{{aðalgrein|Wii}}
''Wii'' er leikjatölva frá Nintendo. Hún tilheyrir sjöundu kynslóð leikjatölva. Opinbera leyninafnið var &quot;Revolution&quot; sem þýðir bylting.

Aðalmöguleiki Wii er þráðlausi stýripinninn, eða [[Wii fjarstýring]]in sem skynjar hreyfingu í þrívíðu umhverfi. Stýripinninn kemur með Nunchuk sem er viðbót við hann sem skynjar einnig hreyfingu. Stýripinninn er einnig með hátalara,hallaskynjara og hristing og hægt er að slökkva á tölvunni með stýripinnanum. Leikjatölvan er einnig með [[WiiConnect24]] sem er alltaf kveikt á þó það sé slökkt á vélinn og tekur lítið rafmagn. Þó er hægt að taka það af og á hvernær sem maður vill. Með leikjatölvunni fylgir [[Wii Sports]]. Í Japan fylgir leikurinn ekki með en hægt er að kaupa hann sér. Wii hefur selt yfir 3 milljón eintök [[10. janúar]] [[2007]].

=== Game Boy línan ===
{{aðalgrein|Game Boy línan}}
[[Mynd:Game Boy Advance SP.jpg|thumb|80px|right| [[GameBoy Advance SP]].]]
''Game Boy línan'' er handleikjatölva með [[batterí]]i og er gefinn út af Nintendo. Það er ein af mest seldu leikjatölvu línu, með meira en 188 milljón eintök seld um allann heim. Upprunalega [[Game Boy (leikjatölva)]] hefur selst í 70 milljón eintökum, meðan [[Game Boy Color]] hefur selst í 50 milljón eintökum. [[Game Boy Advance]] hefur náð að seljast í yfir 76.79 milljón eintökum [[30. september]] [[2006]]. Einnig eru til [[Game Boy SP]] og [[Game Boy Micro]].

=== Nintendo DS/DS Lite ===
[[Mynd:Nintendo DS Lite (top open on).jpg|thumb|80px|right| [[Nintendo DS Lite]].]]
{{aðalgrein|Nintendo DS}}
''Nintendo DS'' (oft skammstafað DS eða NDS), er leikjatölva frá Nintendo í lófastærð sem hefur tvo skjái. Hún var gefin út árið 2004. Nafnið &quot;DS&quot; stendur fyrir enska heitið &quot;Dual-Screen&quot; (&quot;tveggja-skjáa&quot;) eða &quot;Developers' System&quot; (&quot;þróunar kerfi&quot;). Hönnunin á DS líkist skel en hún getur opnast of lokast lárétt (sbr. Game Boy Advanced SP og [[Game &amp; Watch]]). Árið 2006 var DS endurhönnuð, og gefin út undir nafninu DS Lite.

=== Nintendo 3DS/2DS ===
{{aðalgrein|Nintendo 3DS}}
''Nintendo 3DS'' (oft skammstafað 3DS), er nýjasta leikjatölva Nintendo í lófastærð. Líkt og forveri sinn, Nintendo DS, hefur 3DS tvo skjái, en hún getur einnig spilað leiki í þrívídd án gleraugna. Tölvan kom út árið 2011, en árið 2013 kom út ódýrari útgáfa af vélinni sem nefnist Nintendo 2DS. Líkt og nafnið gefur til kynna er ekki hægt að spila leiki með þrívídd stillta á.

=== Nintendo Wii U ===
{{aðalgrein|Nintendo Wii U}}
''Nintendo Wii U'' er nýjasta leikjatölvan frá Nintendo, en hún markar fyrsta skiptið sem Nintendo tölva spilar leiki í HD upplausn. Tölvan er best þekktust fyrir fjarstýringu sína sem svipar til lófatölvu, en þar er stór skjár í miðjunni sem á að gera spilun tölvuleikja nýstárlega. Tölvan kom út árið 2012, en hefur hingað til selst mjög illa samanborið við allar aðrar leikjatölvur frá Nintendo.

== Tengt efni ==
* [[Mario]]
* [[Pokémon]]
* [[Zelda]]

[[Flokkur:Nintendo| ]]
[[Flokkur:Japönsk fyrirtæki]]
[[Flokkur:Raftækjaframleiðendur]]
[[Flokkur:Leikjatölvur]]</text>
      <sha1>cjurxe6yx3df9adjia4ru74qwxsezw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leonardo Bruni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33163</id>
    <revision>
      <id>1976831</id>
      <parentid>1451820</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T18:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vysotsky</username>
        <id>34240</id>
      </contributor>
      <comment>+/- mynd</comment>
      <origin>1976831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1224" sha1="jf6cnvocp04ze2eo4vaeonqnhlr84no" xml:space="preserve">[[Mynd:Walker Art Gallery, Leonard Bruni.jpg|thumb|right|Leonardo Bruni]]
'''Leonardo Bruni''' ([[1370]]-[[1444]]) var leiðandi húmanisti, [[sagnfræði]]ngur og [[kanslari Flórens]]. Hann fæddist í [[Arezzo]], í [[Toskana]] á [[Ítalía|Ítalíu]]. Hann var fremstur nemanda [[Coluccio Salutati]]s og varð kanslari [[1410]]. 

Leonardo Bruni er þekktastur fyrir verk sitt ''Historiarium Florentinarum'' (''Saga íbúa Flórens'') í tólf bindum. Bruni var fyrstur allra [[sagnfræði]]nga til að skrifa um þrjú tímaskeið sögunnar: [[fornöld]], [[miðaldir]] og [[nútími|nútímann]]. Hugtakið miðaldir var fyrst notað af samtímamanni hans [[Flavio Biondo]] en hugmyndin kom frá [[Francesco Petrarca]] sem hafði ritað um „[[myrku miðaldir|myrkar aldir]]“ frá [[fall Rómaveldis|falli Rómaveldis]] til hans eigin tíma. Tímabilið var allt annað heldur en að nútímasagnfræðingar nota í dag, en hann vann grunnvinnu þessarar þrískiptingar í sögunni. Þess vegna er hann kallaður fyrsti nútímasagnfræðingurinn. 

Bruni átti einnig þátt í þýðingu verka eftir [[Platon]] og [[Aristóteles]].

[[Flokkur:Endurreisnarmenn|Bruni, Leonardi]]
{{fde|1370|1444|Bruni, Leonardi}}</text>
      <sha1>jf6cnvocp04ze2eo4vaeonqnhlr84no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simon Rattle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35590</id>
    <revision>
      <id>1976820</id>
      <parentid>1376932</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T15:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="809" sha1="1mjo194jfn4hy5oz6erbqfolz9zrtxz" xml:space="preserve">[[Mynd:Simon_Rattle_(cropped).jpg|thumb|Simon Rattle árið 2024.]]
Sir '''Simon Denis Rattle''' (fæddur [[19. janúar]] [[1955]]) er [[England|enskur]] [[hljómsveitarstjóri]]. Hann hófst til metorða sem aðalhljómsveitarstjóri [[Sinfóníuhljómsveitin í Birmingham|Sinfóníuhljómsveitarinnar í Birmingham]] og var síðan aðalhljómsveitarstjóri [[Fílharmóníusveit Berlínar|Fílharmóníusveitar Berlínar]] frá 2002 til 2018 og tónlistarstjóri [[Sinfóníuhljómsveit Lundúna|Sinfóníuhljómsveitar Lundúna]] frá 2017 til 2023. Frá 2023 hefur hann verið aðalhljómsveitarstjóri [[Sinfóníuhljómsveit Bæverska útvarpsins|Sinfóníuhljómsveitar Bæverska útvarpsins]].

{{Stubbur|æviágrip}}
{{DEFAULTSORT:Rattle, Simon}}
{{f|1955}}
[[Flokkur:Enskir hljómsveitarstjórar]]</text>
      <sha1>1mjo194jfn4hy5oz6erbqfolz9zrtxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Játvarður 8. Bretlandskonungur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36776</id>
    <revision>
      <id>1976854</id>
      <parentid>1917683</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T01:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Fullmikið að hafa hertogatitilinn með efst í upplýsingatöflu.</comment>
      <origin>1976854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3330" sha1="4ma52k7vny6lyo0fq6ypx7hdl0mp93w" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = Konungur&lt;br /&gt;[[Breska konungsveldið|Bretlands]] og [[Írland]]s&lt;br /&gt;og [[Breska samveldið|breska samveldisins]]&lt;br /&gt;og keisari Indlands
| skjaldarmerki = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg
| ætt = [[Windsor-ætt]]
| nafn = Játvarður 8.
| mynd = King Edward VIII.png
| skírnarnafn = Edward Albert Christian George Andrew Patrick David
| fæðingardagur = {{fæðingardagur|1894|6|23}}
| fæðingarstaður = White Lodge, Richmond Park, Surrey, Englandi
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1972|5|28|1894|6|23}}
| dánarstaður = 4 route du Champ d'Entraînement, við Bois&amp;nbsp;du&amp;nbsp;Boulogne, [[París]], Frakklandi
| grafinn = Í konunglegum grafreit við Frogmore, [[Windsor]], Englandi
| undirskrift = Edwardsig.svg
| ríkisár = 20. janúar 1936 – 10. desember 1936
| faðir = [[Georg 5.]]
| móðir = [[María Bretadrottning|María af Teck]]
| maki = {{gifting|[[Wallis Simpson]]|1937}}
| titill_maka = Eiginkona
}}
'''Játvarður 8.''' (''Edward Albert Christian George Andrew Patrick David Windsor''), f. [[23. júní]] [[1894]], d. [[28. maí]] [[1972]] var [[konungur]] [[Stóra-Bretland|breska samveldisins]], konungur [[Írland]]s og [[keisari]] [[Indland]]s. Hann tók við er faðir hans, [[Georg 5.]], lést þann [[20. janúar]] [[1936]] og afsalaði sér konungdómi í hendur yngri bróður síns, [[Georg 6.|Georgs 6.]], þann [[11. desember]] [[1936]]. Hann var annar í röð konunga af ættinni [[Windsor]], en faðir hans hafði breytt nafni þeirra úr [[Saxe-Coburg-Gotha]] árið [[1917]].

Áður en hann varð konungur var hann prins af [[York]], prins af York og [[Cornwall]], hertogi af Cornwall, [[hertogi]] af [[Rothesey]] og [[prins af Wales]]. Eftir afsögn sína varð hann aftur Játvarður prins en var gerður að hertoga af Windsor [[8. mars]] [[1937]]. Í [[síðari heimsstyrjöldin]]ni var hann ríkisstjóri og yfirhershöfðingi [[Bahamaeyjar|Bahamaeyja]].

Játvarður 8. er eini breski þjóðhöfðinginn, sem hefur sagt af sér. Hann undirritaði afsagnarskjölin þann [[10. desember]] [[1936]] og breska þingið samþykkti afsögnina daginn eftir. Aðeins tveir konungar í breskri sögu hafa setið skemur en hann en það voru lafði [[Jane Gray]] (9 eða 13 daga) og [[Játvarður V]] (um 2 mánuði), en ekkert þeirra var [[krýning|krýnt]].

Ástæða afsagnarinnar var samband Játvarðar við [[Wallis Simpson]], sem var fráskilin [[Bandaríkin|bandarísk]] kona og það féll breskum yfirvöldum illa í geð. Þau giftust eftir að hann sagði af sér.

== Tenglar ==
* {{Tímarit.is|3290049|Þegar Játvarður VIII missti krúnuna|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=12. júní 1966|blaðsíða=7; 10; 12|höfundur=Beaverbrook lávarður}}

{{töflubyrjun}}
{{erfðatafla
| titill = [[Bretakonungur]]
| frá = 1936
| til = 1936
| fyrir = [[Georg 5.]]
| eftir = [[Georg 6.]]
}}
{{töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{stubbur|æviágrip|saga}}
{{fd|1894|1972}}
[[Flokkur:Breskir einvaldar]]
[[Flokkur:Breskir hertogar]]
[[Flokkur:Keisarar Indlands]]
[[Flokkur:Konungar Írlands]]
[[Flokkur:Prinsar af Wales]]
[[Flokkur:Windsor-ætt]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Ástralíu]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Kanada]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Nýja-Sjálands]]</text>
      <sha1>4ma52k7vny6lyo0fq6ypx7hdl0mp93w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>426</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41023</id>
    <revision>
      <id>1976791</id>
      <parentid>1497007</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="974" sha1="qh06ywteq32f92wnolyad0q81esrk6r" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''426''' (CDXXVI í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 26. ár 5. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[föstudagur|föstudegi]] samkvæmt [[júlíska tímatalið|júlíska tímatalinu]]. Í [[Rómaveldi]] var það þekkt sem ræðismannsár [[Þeódósíus 2.|Þeódósíusar]] og [[Valentinianus 3.|Valentiníanusar]] eða sem árið 1179 ''[[ab urbe condita]]''.

== Atburðir ==
* [[Flavius Aetius]] stöðvaði [[Gotauppreisn Þjóðríks 1.]] í suðurhluta [[Gallía|Gallíu]].
* [[Gundericus]], foringi [[Vandalar|Vandala]], tók tilboði [[Alanar|Alana]] í [[Hispanía|Hispaníu]] um að gerast konungur þeirra.
* [[Kʼinich Yax Kʼukʼ Moʼ]] stofnaði [[Majar|Majaríkið]] [[Copán]] þar sem [[Hondúras]] er nú.
* [[Ágústínus frá Hippó]] ritaði ''[[Guðsríkið]]'' (''De civitate Dei'').

== Fædd ==
* [[Liu Shao]] keisari [[Liu Song-veldið|Liu Song-veldisins]].

== Dáin ==

[[Flokkur:426]]
[[Flokkur:421-430]]</text>
      <sha1>qh06ywteq32f92wnolyad0q81esrk6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enska úrvalsdeildin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41099</id>
    <revision>
      <id>1976835</id>
      <parentid>1976780</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T20:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1976835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19910" sha1="b7w42pnppfjoxi7p7ojpw2iz5cnfbua" xml:space="preserve">{{Infobox football league
| name       = Premier League
| pixels     = 270px
| sport      = [[Association football]]
| country    = England
| confed     = [[UEFA]]
| founded    = {{start date and age|1992|02|20|df=y}}
| relegation = [[EFL Championship]]
| levels     = 1
| teams      = 20
| domest_cup = &lt;div class=&quot;plainlist&quot;&gt;
* [[FA Cup]]
* [[FA Community Shield]]
&lt;/div&gt;
| league_cup = [[EFL Cup]]
| confed_cup = &lt;div class=&quot;plainlist&quot;&gt;
* [[Meistaradeild Evrópu]]
* [[Evrópukeppni félagsliða]]
* [[Sambandsdeild Evrópu]]
&lt;/div&gt;
| champions  = [[Arsenal]] (4. titill)
| season     = 2025–26
| most_successful_club = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] (13 titlar)
| most_appearances = [[James Milner]] (658)
| top_goalscorer = [[Alan Shearer]] (260)
| tv         = &lt;div class=&quot;plainlist&quot;&gt;
* [[Sky Sports]], [[BT Sport]], [[Amazon Prime Video]] (beinar útsendingar)
* Sky Sports, [[BBC Sport]] (yfirferð)
&lt;/div&gt;
| website    = [https://www.premierleague.com premierleague.com]
| current    = 
}}
'''Enska úrvalsdeildin''' er efsta atvinnumannadeildin í [[knattspyrna|knattspyrnu]] á [[England]]i (og [[Wales]]). Hún er vinsælasta deild í heimi og einnig sú arðbærasta. Tímabil deildarinnar er frá ágúst og fram í maí, liðin eru 20 og eru alls 38 leikir á lið. Neðstu þrjú liðin falla í lok tímabils og þrjú lið koma í staðinn á næsta tímabili úr [[enska meistaradeildin|ensku meistaradeildinni]]. Meðaltal áhorfenda á leikjum er rúmlega 40.000 (2024-2025) &lt;ref&gt;[https://global.espn.com/soccer/stats/_/league/ENG.1/season/2024/view/performance Season English Premier League Performance Stats - 2024-2025] ESPN, sótt 24. apríl 2026&lt;/ref&gt; sem er það annað mesta í heiminum á eftir þýsku [[Bundesliga]]. Hámarksstigafjöldi sem lið getur náð á einni leiktíð er 114 stig en stigametið í deildinni er 100 stig.

== Söguágrip==
Enska úrvalsdeildin var stofnuð árið [[1992]] af félögunum í [[Gamla enska fyrsta deildin|gömlu fyrstu deildinni]] sem hafði verið starfrækt í 104 ár. Alls hafa 49 lið tekið þátt í deildinni frá upphafi. Fyrst um sinn voru lið yfir hvert tímabil 22 en tímabilið 1995-1996 var liðum fækkað í 20.

Eftir aldamót var farið að tala um stóru 4 liðið (''Big four''): Manchester United, Liverpool, Chelsea og Arsenal. Eftir 2010 var farið að tala um ''stóru sex'' (''Big six''), þá voru Tottenham Hotspur og Manchester City komin hóp stærri liða. Manchester City vann titillinn tímabilið 2011–12 og varð fyrsta liðið utan hinna stóru fjögurra til að vinna deildina síðan Blackburn Rovers tímabilið 1994–95. Síðar dró saman með liðum og önnur lið komust ofar á töfluna.

Tímabilið 2003–04 var Arsenal taplaust og er það í eina skipti sem það hefur gerst. Liðið var kallað ''Hinir ósigrandi'' (e. ''The Invincibles''). 

Sjö lið hafa unnið deildina hingað til: [[Manchester United]] (13), [[Arsenal]] (4), [[Manchester City]] (8), [[Chelsea FC]] (5) [[Blackburn Rovers]] (1), [[Liverpool FC]] (2) og [[Leicester City]] (1).

Fjögur lið hafa unnið [[Meistaradeild Evrópu]]: Liverpool (2005), Manchester United (2008) og Chelsea (2012), Manchester City (2023)

Með flest mörk á einu tímabili er [[Erling Haaland]] með en hann sló metið tímabilið 2022-2023. Áður var [[Mohamed Salah]] með 32 mörk og með 31 mark deildu metinu [[Alan Shearer]], [[Cristiano Ronaldo]], [[Luis Suárez]]. [[Thierry Henry]] hefur oftast verið markakóngur eða 4 sinnum.

Tímabilið 2019-2020 hóf deildin að nota [[VAR]]-myndbandsdómgæslu. Tímabilið 2022-2023 fjölgaði skiptingum úr 3 í 5 leikmenn á leik.

=== Sigurvegarar ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;margin-left:1em;&quot;
|-
!width=&quot;75&quot; | Leiktímabil
!width=&quot;130&quot; | Sigurvegari
|-
|2025-2026
|Arsenal
|-
|2024-25
|Liverpool FC
|-
|2023-24
|Manchester City
|-
|2022-23
|Manchester City
|-
|2021-22
|Manchester City
|-
|[[2020-21]]
|[[Manchester City]]
|-
|[[Enska úrvalsdeildin 2019-20|2019-20]]
|[[Liverpool FC]]
|-
|[[2018-19]]
|[[Manchester City]]
|-
|[[2017-18]]
|[[Manchester City]]
|-
|[[Enska úrvalsdeildin 2016-17|2016-17]]
|[[Chelsea F.C.]]
|-
|[[Enska úrvalsdeildin 2015-16|2015-16]]
|[[Leicester City F.C.]]
|-
|[[2014-15]]
|[[Chelsea F.C.]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2013-14|2013–14]]
| [[Manchester City]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2012-13|2012–13]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2011-12|2011–12]]
| [[Manchester City]]
|- 
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2010-11|2010–11]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2009-10|2009–10]]
| [[Chelsea F.C.|Chelsea]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2008-09|2008–09]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2006-07|2006–07]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2005-06|2005–06]]
| [[Chelsea F.C.|Chelsea]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2004-05|2004–05]]
| [[Chelsea F.C.|Chelsea]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2003-04|2003–04]]
| [[Arsenal F.C.|Arsenal]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2002-03|2002–03]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2001-02|2001–02]]
| [[Arsenal F.C.|Arsenal]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 2000-01|2000–01]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 1999-00|1999–00]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 1998-99|1998-99]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 1997-98|1997–98]]
| [[Arsenal F.C.|Arsenal]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 1996-97|1996–97]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 1995-96|1995–96]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 1994-95|1994–95]]
| [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 1993-94|1993–94]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Enska úrvalsdeildin 1992-93|1992–93]]
| [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|}

== Lið tímabilið 2026-2027 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=100| Félag 
!width=70| Hámarksfjöldi
!width=100| Leikvangur 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Manchester United F.C.|Manchester United]]   || style=&quot;text-align:center;&quot; | 74.197 || [[Old Trafford]]
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]  || style=&quot;text-align:center;&quot; | 62.850 || [[Tottenham Hotspur Stadium]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |  [[Liverpool F.C.|Liverpool]] || style=&quot;text-align:center;&quot; | 61.276|| [[Anfield]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || style=&quot;text-align:center;&quot; | 60.704 ||  [[Emirates Stadium]]   
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || style=&quot;text-align:center;&quot; | 52.900 ||  [[Etihad Stadium]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Everton F.C.|Everton]] || style=&quot;text-align:center;&quot; | 52.769 ||  [[Everton Stadium]] 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |  [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] || style=&quot;text-align:center;&quot; | 52.258 || [[St James' Park]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]   || style=&quot;text-align:center;&quot; | 49.000|| [[Stadium of Light]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || style=&quot;text-align:center;&quot; | 40.173 || [[Stamford Bridge]] 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Leeds United]]   || style=&quot;text-align:center;&quot; | 37.645|| [[Elland Road]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Aston Villa]] || style=&quot;text-align:center;&quot; | 37.000 ||  [[Villa Park]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Coventry City F.C.|Coventry City]]  || style=&quot;text-align:center;&quot; | 32.000 || [[Ricoh Arena|Coventry Building Society Arena]]
|-	
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Brighton &amp; Hove Albion]] || style=&quot;text-align:center;&quot; | 31.876||  [[Falmer Stadium|Amex Stadium]] 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Nottingham Forest]]|| style=&quot;text-align:center;&quot; | 30.404 || [[City Ground]] 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]]|| style=&quot;text-align:center;&quot; | 30.056 || [[Portman Road]] 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Fulham F.C.]]   || style=&quot;text-align:center;&quot; | 29.589|| [[Craven Cottage]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Hull City F.C.|Hull City]]|| style=&quot;text-align:center;&quot; | 25.686 || [[KCOM Stsdium|MKM Stadium]] 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Crystal Palace]] || style=&quot;text-align:center;&quot; | 25.194 || [[Selhurst Park]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |[[Burnley F.C.]]   || style=&quot;text-align:center;&quot; | 21.944|| [[Turf Moor]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[Brentford FC]] || style=&quot;text-align:center;&quot; | 17.250 || [[Brentford Community Stadium]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | [[AFC Bournemouth]] || style=&quot;text-align:center;&quot; | 11.307 || [[Dean Court]] 
|-
|}

==Tölfræði==
=== Markahæstu menn frá upphafi (yfir 100 mörk) ===
&lt;small&gt;''Uppfært 28.8. 2026.'' Feitletraðir leikmenn spila enn í PL.&lt;/small&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!Sæti!!Leikmaður!!Mörk
|-
|1
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Alan Shearer]]||260
|-
|2
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Harry Kane]]||213
|-
|3
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Wayne Rooney]]||208
|-
|4
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{EGY}} [[Mohamed Salah]] ||193
|-
|5
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Andrew Cole]] ||187
|-
|6
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ARG}} [[Sergio Agüero]]||184
|-
|7
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Frank Lampard]] ||177
|-
|8
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{FRA}} [[Thierry Henry]]||175
|-
|9
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Robbie Fowler]] ||163
|-
|10
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Jermain Defoe]] ||162
|-
|11
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Michael Owen]] ||150
|-
|12
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Les Ferdinand]] ||149
|-
|13
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Teddy Sheringham]] ||146
|-
|14
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Jamie Vardy]]||145
|-
|15
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NLD}} [[Robin van Persie]] ||144
|-
|16
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NLD}} [[Jimmy Floyd Hasselbaink]] ||127
|-
|16
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{KOR}} [[Son Heung-min]] ||127
|-
|17
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{IRL}} [[Robbie Keane]] ||126
|-
|18
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{FRA}} [[Nicolas Anelka]] ||125
|-
|20
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{TTO}} [[Dwight Yorke]] ||123
|-
|20
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Raheem Sterling]]||123
|-	
|21
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{BEL}} [[Romelu Lukaku]] ||121
|-
|22
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Steven Gerrard]] ||120
|-					
|23
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{NOR}} '''[[Erling Haaland]]''' ||114
|-				
|24
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Ian Wright]] ||113
|-					
|25
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Dion Dublin]] ||111
|-
|25
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{SEN}} [[Sadio Mané]] ||111
|-
|26
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Emile Heskey]] ||110
|-					
|27
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{WAL}} [[Ryan Giggs]] ||109
|-
|28
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Peter Crouch]]||108
|-				
|29
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Paul Scholes]] ||107
|-
|30
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Darren Bent]] ||106
|-	
|31
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{CIV}} [[Didier Drogba]] ||104
|-	
|32
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{PRT}} [[Cristiano Ronaldo]] ||103
|-			
|33
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Matt Le Tissier]] ||100
|-		
|}

===Stoðsendingar===
&lt;small&gt;Leikmenn sem enn eru spilandi '''feitletraðir'''. Uppfært 24.4 2026.&lt;/small&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|+ Flestar stoðsendingar
|-
! style=&quot;width:20px&quot; abbr=&quot;Position&quot;|Röð
! style=&quot;width:175px&quot; |Nafn
! style=&quot;width:40px&quot; abbr=&quot;Goals&quot;|Stoðsendingar
! style=&quot;width:40px&quot; abbr=&quot;Games Played&quot;|Leikir
! style=&quot;width:65px&quot; abbr=&quot;APG&quot;|Stoðsendingar á leik
! style=&quot;width:50px&quot; abbr=&quot;Position&quot;|Leikstaða
|-
| 1
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Ryan Giggs]] || '''162''' || 632 || 0.26 || Miðjumaður 
|-
| 2
| style=&quot;text-align:left&quot;|  [[Kevin De Bruyne]] || '''119''' || 284|| 0.42 || Miðjumaður
|-
| 3
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Cesc Fàbregas]] || '''111''' || 350 || 0.32 || Miðjumaður
|-
| 4
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Wayne Rooney]] || '''103''' || 491 || 0.21 || Framherji
|-
| 5
| style=&quot;text-align:left&quot;|  [[Frank Lampard]] || '''102''' || 609 || 0.17 || Miðjumaður
|-
| 6
| style=&quot;text-align:left&quot;|  [[Dennis Bergkamp]] || '''94''' || 315 || 0.30 || Framherji
|-
| 7
| style=&quot;text-align:left&quot;|  [[Mohamed Salah]] || '''93''' || 323 || 0.29 || Miðjumaður
|-
| 7
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[David Silva]] || '''93''' || 304 || 0.30 ||Miðjumaður
|-
| 8
| style=&quot;text-align:left&quot;|  [[Steven Gerrard]] || '''92''' || 504 || 0.18 || Miðjumaður
|-
| 9
| style=&quot;text-align:left&quot;|  [[James Milner]] || '''90''' || 658|| 0.14 || Miðjumaður
|-
|}&lt;ref name=&quot;PL-assists&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|title=Premier League Player Stats: Assists – All Seasons|publisher=Premier League|accessdate=26 April 2017|archive-date=24 júní 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624144700/https://www.premierleague.com/stats/top/players/goal_assist|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Leikmenn með meira en 500 leiki spilaða ===
&lt;small&gt;''Uppfært 19.6. 2026.''&lt;/small&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Sæti!!Leikmaður!!Leikir
|-
|1
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[James Milner]] ||658
|-
|2
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Gareth Barry]]||653
|-
|3
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Ryan Giggs]]||632
|-
|4
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Frank Lampard]] ||609
|-
|5
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[David James]] ||572
|-
|6
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{WAL}} [[Gary Speed]]||535
|-
|7
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Emile Heskey]] ||516
|-
|8
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Mark Schwarzer]] ||514
|-
|9
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Jamie Carragher]] ||508
|-
|10
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Phil Neville]] ||505
|-
|11
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Steven Gerrard]] ||504
|-
|12
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Rio Ferdinand]] ||504
|-
|13
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{ENG}} [[Sol Campbell]] ||503
|-
|}

===Markmenn===
''uppfært í jan. 2023''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Flest skipti haldið hreinu
|-
! Röð !! Leikmaður !! Hrein mörk
|-
| align=center | 1 ||  [[Petr Čech]] || align=&quot;center&quot; |202
|-
| align=center | 2 || [[David James]] || align=center | 169
|-
| align=center | 3 || [[Mark Schwarzer]] || align=center | 151
|-
| align=center | 4 || [[David Seaman]] || align=center | 140
|-
| align=center | 5 || [[David de Gea]] || align=center | 138
|-
| align=center | 6 ||  [[Nigel Martyn]] || align=center | 137
|-
| align=center | 7 || [[Pepe Reina]] || align=center | 136
|-
| align=center rowspan=&quot;3&quot;|8 ||  [[Edwin van der Sar]] || align=center rowspan=&quot;3&quot; | 132
|-
| align=left| [[Tim Howard]]
|-
| align=left| [[Brad Friedel]]
|-
| align=center | 9 ||  [[Peter Schmeichel]] || align=center | 128
|}

===Mörk úr aukaspyrnum===
&lt;small&gt;''Uppfært í maí 2025.''&lt;/small&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
!Sæti
!style=&quot;width:175px&quot;| Nafn
!style=&quot;width:50px&quot;| Mörk
!Leikir
!style=&quot;width:50px&quot;| Staða
|-
| 1
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[David Beckham]] || '''18''' || 265  ||  Miðherji
|-
|2
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[James Ward-Prowse]] || '''17'''|| 378 ||  Miðherji
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 3
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[Gianfranco Zola]] || rowspan=&quot;3&quot; | '''12''' || 229  || Framherji
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[Thierry Henry]] || 258 || Framherji
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[Cristiano Ronaldo]] || 222 ||  Framherji
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 6
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[Laurent Robert]] || rowspan=&quot;2&quot; | '''11''' || 150 || Framherji
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[Sebastian Larsson]] || 282 ||  Miðherji
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 8
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[Ian Harte]] || rowspan=&quot;2&quot; | '''10''' || 237 || Varnarmaður
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[Morten Gamst Pedersen]] || 260  ||  Miðherji
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 10
|style=&quot;text-align:left&quot;| '''[[James Maddison]]''' ||  rowspan=&quot;4&quot; | '''9''' ||  221 || Miðherji
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[Jamie Redknapp]] ||  295 ||  Miðherji
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[Nolberto Solano]] || 302 || Miðherji
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| [[Frank Lampard]] || 609  || Miðherji
|}

===Markahæstu Íslendingar í ensku úrvalsdeildinni===
&lt;small&gt;''Uppfært 16/4 2021.''&lt;/small&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!Sæti!!Leikmaður!!Mörk
|-
|1
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Gylfi Þór Sigurðsson]]||67
|-
|2
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Eiður Smári Guðjohnsen]]||55
|-
|3
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Heiðar Helguson]] ||28
|-
|4
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[ Hermann Hreiðarsson]] ||14
|-
|5
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Jóhann Berg Guðmundsson]] ||10
|-
|6
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Guðni Bergsson]]||8
|-
|7
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Ívar Ingimarsson]] ||4
|-
|8
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Grétar Rafn Steinsson]] ||4
|-
|9
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Brynjar Björn Gunnarsson]] ||3
|-
|10
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Arnar Gunnlaugsson]] ||3
|-
|11
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Jóhannes Karl Guðjónsson]] ||2
|-
|12
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Aron Einar Gunnarsson]] ||2
|-
|13
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Þórður Guðjónsson]] ||1
|-
|14
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Þorvaldur Örlygsson]] ||1
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;small&gt;Feitletraðir leikmenn spila enn í ensku úrvalsdeildinni&lt;/small&gt;
|}

===Fjöldi stoðsendinga Íslendinga í Premier League===
&lt;small&gt;''Uppfært 20/5 2021.''&lt;/small&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!Sæti!!Leikmaður!!Stoðsendingar
|-
|1
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Gylfi Þór Sigurðsson]]||50
|-
|2
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Eiður Smári Guðjohnsen]]||28
|-
|3
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Jóhann Berg Guðmundsson]] ||17
|-
|4
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[ Hermann Hreiðarsson]] ||15
|-
|5
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Heiðar Helguson]] ||9
|-
|6
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Grétar Rafn Steinsson]]||8
|-
|7
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Guðni Bergsson]] ||4
|-
|8
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Aron Einar Gunnarsson]] ||3
|-
|9
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Jóhannes Karl Guðjónsson]] ||2
|-
|9
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Arnar Gunnlaugsson]] ||2
|-
|10
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Ívar Ingimarsson]] ||1
|-
|10
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Lárus Sigurðsson]] ||1
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;small&gt;Feitletraðir leikmenn spila enn í ensku úrvalsdeildinni&lt;/small&gt;
|}

==Tengt efni==
[[Enska úrvalsdeild kvenna]] er efsta deild kvennaknattspyrnunnar á Englandi.

== Heimildir ==
* {{wpheimild | tungumál = En | titill = Premier League | mánuðurskoðað = 12. apríl | árskoðað = 2018}}
* {{wpheimild | tungumál = En | titill = Premier League records and statistics | mánuðurskoðað = 8. feb. | árskoðað = 2021}}
* „[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/5237764.stm Premiership club-by-club guide]“, ''BBC Sport'', skoðað 7. maí 2007.
* „[http://stats.premierleague.com/ Premier League] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613181649/http://stats.premierleague.com/ |date=2006-06-13 }}“, skoðað 7. maí 2007.

{{S|1992}}
{{Enska úrvalsdeildin}}

==Tilvísanir==
[[Flokkur:Enskar knattspyrnudeildir]]
[[Flokkur:Enska úrvalsdeildin| ]]
[[Flokkur:Úrvalsdeildir knattspyrnu í Evrópu]]
[[Flokkur:Knattspyrnumót og -keppnir félagsliða]]</text>
      <sha1>b7w42pnppfjoxi7p7ojpw2iz5cnfbua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haraldur 5. Noregskonungur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41338</id>
    <revision>
      <id>1976803</id>
      <parentid>1976752</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3634" sha1="1gwfv7l5opellvrsosh38wloxxlo2s3" xml:space="preserve">{{Konungur
|mynd = Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg
|titill = Noregskonungur
|ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]]
|skjaldarmerki = Royal CoA of Norway.svg
|nafn = Haraldur 5.
|ríkisár = 17. janúar 1991 – 28. ágúst 2026
|skírnarnafn = Harald
|kjörorð = 
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1937|2|21}}
|fæðingarstaður = [[Skaugum]], [[Akershus]] nærri [[Osló]]
|dánardagur =  {{dánardagur og aldur|2026|8|28|1937|2|21}}
|dánarstaður = [[Ósló]], Noregi
|grafinn = 
|undirskrift = Harald V of Norway Signature.svg
|faðir = [[Ólafur 5.]] Noregskonungur
|móðir = [[Marta krónprinsessa Noregs|Marta krónprinsessa]]
|titill_maka = Drottning
|maki = [[Sonja Noregsdrottning|Sonja Haraldsen]]
|börn =[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Marta Lovísa]] (f. [[1971]])&lt;br&gt;[[Hákon krónprins|Hákon Magnús]] (f. [[1973]])
}}
'''Haraldur 5.''' (21. febrúar 1937 – 28. ágúst 2026) var konungur [[Noregur|Noregs]]. Haraldur var settur inn í konungsembættið [[17. janúar]] [[1991]].

Haraldur er af [[Lukkuborgarætt]]. Hann var þriðja barn [[Ólafur 5.|Ólafs 5.]] Noregskonungs og [[Marta krónprinsessa Noregs|Mörthu krónprinsessu]] en eini sonur þeirra. Þegar hann fæddist var afi hans [[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon 7.]] konungur en Haraldur annar í erfðaröð á eftir föður sínum. Haraldur dvaldi í útlegð með fjölskyldu sinni í [[Svíþjóð]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] á meðan Noregur var hernuminn í [[Seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjöldinni]]. Hann varð krónprins við fráfall afa síns árið [[1957]].

Haraldur stundaði [[siglingar]] á yngri árum og keppti í þeim fyrir hönd Noregs á [[Sumarólympíuleikarnir 1964|Ólympíuleikum 1964]], [[Sumarólympíuleikarnir 1968|1968]] og [[Sumarólympíuleikarnir 1972|1972]].

Haraldur lést eftir stutta sjúkdómslegu á nítugasta aldursári þann 28. ágúst 2026.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Haraldur Noregskonungur er látinn|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-08-28-haraldur-noregskonungur-er-latinn-484776|útgefandi=[[RÚV]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Haraldur V Noregs­konungur er látinn|url=https://www.visir.is/g/20262926676d/haraldur-v-noregs-konungur-er-latinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt;

== Fjölskylda ==
Haraldur giftist [[Sonja Noregsdrottning|Sonju Haraldsen]] árið [[1968]]. Þau eiga tvö börn:

* '''[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Mörtu Lovísu]]''' (f. [[1971]]). Hún á þrjár dætur með fyrrverandi manni sínum [[Ari Behn|Ara Behn]] rithöfundi:
**[[Maud Angelica Behn]] (f. [[2003]])
** [[Leah Isadora Behn]] (f. [[2005]])
** [[Emma Tallulah Behn]] (f. [[2008]])

* '''[[Hákon krónprins|Hákon Magnús]]''' (f. [[1973]]). Hann á tvö börn með eiginkonu sinni [[Mette-Marit krónprinsessa|Mette-Marit]]:
** [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríði Alexöndru]] (f. [[2004]])
** [[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverri Magnús]] (f. [[2005]])

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

== Tenglar ==
*[http://www.kongehuset.no/ Kongehuset]. Skoðað 18. október 2010.

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
fyrir=[[Ólafur 5.]] |
eftir=[[Hákon 8.]] |
frá=1991 |
til=2026|
titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Norskir einvaldar}}
{{stubbur|æviágrip|saga}}
{{fd|1937|2026}}
[[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]]
[[Flokkur:Noregskonungar]]
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]</text>
      <sha1>1gwfv7l5opellvrsosh38wloxxlo2s3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976804</id>
      <parentid>1976803</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fjölskylda */</comment>
      <origin>1976804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="9fd8ezomr24yu4mzpvkp5gesui3iwow" xml:space="preserve">{{Konungur
|mynd = Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg
|titill = Noregskonungur
|ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]]
|skjaldarmerki = Royal CoA of Norway.svg
|nafn = Haraldur 5.
|ríkisár = 17. janúar 1991 – 28. ágúst 2026
|skírnarnafn = Harald
|kjörorð = 
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1937|2|21}}
|fæðingarstaður = [[Skaugum]], [[Akershus]] nærri [[Osló]]
|dánardagur =  {{dánardagur og aldur|2026|8|28|1937|2|21}}
|dánarstaður = [[Ósló]], Noregi
|grafinn = 
|undirskrift = Harald V of Norway Signature.svg
|faðir = [[Ólafur 5.]] Noregskonungur
|móðir = [[Marta krónprinsessa Noregs|Marta krónprinsessa]]
|titill_maka = Drottning
|maki = [[Sonja Noregsdrottning|Sonja Haraldsen]]
|börn =[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Marta Lovísa]] (f. [[1971]])&lt;br&gt;[[Hákon krónprins|Hákon Magnús]] (f. [[1973]])
}}
'''Haraldur 5.''' (21. febrúar 1937 – 28. ágúst 2026) var konungur [[Noregur|Noregs]]. Haraldur var settur inn í konungsembættið [[17. janúar]] [[1991]].

Haraldur er af [[Lukkuborgarætt]]. Hann var þriðja barn [[Ólafur 5.|Ólafs 5.]] Noregskonungs og [[Marta krónprinsessa Noregs|Mörthu krónprinsessu]] en eini sonur þeirra. Þegar hann fæddist var afi hans [[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon 7.]] konungur en Haraldur annar í erfðaröð á eftir föður sínum. Haraldur dvaldi í útlegð með fjölskyldu sinni í [[Svíþjóð]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] á meðan Noregur var hernuminn í [[Seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjöldinni]]. Hann varð krónprins við fráfall afa síns árið [[1957]].

Haraldur stundaði [[siglingar]] á yngri árum og keppti í þeim fyrir hönd Noregs á [[Sumarólympíuleikarnir 1964|Ólympíuleikum 1964]], [[Sumarólympíuleikarnir 1968|1968]] og [[Sumarólympíuleikarnir 1972|1972]].

Haraldur lést eftir stutta sjúkdómslegu á nítugasta aldursári þann 28. ágúst 2026.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Haraldur Noregskonungur er látinn|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-08-28-haraldur-noregskonungur-er-latinn-484776|útgefandi=[[RÚV]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Haraldur V Noregs­konungur er látinn|url=https://www.visir.is/g/20262926676d/haraldur-v-noregs-konungur-er-latinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt;

== Fjölskylda ==
Haraldur giftist [[Sonja Noregsdrottning|Sonju Haraldsen]] árið [[1968]]. Þau eiga tvö börn:

* '''[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Mörtu Lovísu]]''' (f. [[1971]]). Hún á þrjár dætur með fyrrverandi manni sínum [[Ari Behn|Ara Behn]] rithöfundi:
**[[Maud Angelica Behn]] (f. [[2003]])
** [[Leah Isadora Behn]] (f. [[2005]])
** [[Emma Tallulah Behn]] (f. [[2008]])

* '''[[Hákon 8.|Hákon Magnús]]''' (f. [[1973]]). Hann á tvö börn með eiginkonu sinni [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit]]:
** [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa|Ingiríði Alexöndru]] (f. [[2004]])
** [[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverri Magnús]] (f. [[2005]])

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

== Tenglar ==
*[http://www.kongehuset.no/ Kongehuset]. Skoðað 18. október 2010.

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
fyrir=[[Ólafur 5.]] |
eftir=[[Hákon 8.]] |
frá=1991 |
til=2026|
titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Norskir einvaldar}}
{{stubbur|æviágrip|saga}}
{{fd|1937|2026}}
[[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]]
[[Flokkur:Noregskonungar]]
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]</text>
      <sha1>9fd8ezomr24yu4mzpvkp5gesui3iwow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976805</id>
      <parentid>1976804</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3609" sha1="p01wc4jw79ls4ej1uxo2hsrpz4syy2x" xml:space="preserve">{{Konungur
|mynd = Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg
|titill = Noregskonungur
|ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]]
|skjaldarmerki = Royal CoA of Norway.svg
|nafn = Haraldur 5.
|ríkisár = 17. janúar 1991 – 28. ágúst 2026
|skírnarnafn = Harald
|kjörorð = 
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1937|2|21}}
|fæðingarstaður = [[Skaugum]], [[Akershus]] nærri [[Osló]]
|dánardagur =  {{dánardagur og aldur|2026|8|28|1937|2|21}}
|dánarstaður = [[Ósló]], Noregi
|grafinn = 
|undirskrift = Harald V of Norway Signature.svg
|faðir = [[Ólafur 5.]] Noregskonungur
|móðir = [[Marta krónprinsessa Noregs|Marta krónprinsessa]]
|titill_maka = Drottning
|maki = [[Sonja Noregsdrottning|Sonja Haraldsen]]
|börn =[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Marta Lovísa]] (f. [[1971]])&lt;br&gt;[[Hákon 8.]] (f. [[1973]])
}}
'''Haraldur 5.''' (21. febrúar 1937 – 28. ágúst 2026) var konungur [[Noregur|Noregs]]. Haraldur var settur inn í konungsembættið [[17. janúar]] [[1991]].

Haraldur er af [[Lukkuborgarætt]]. Hann var þriðja barn [[Ólafur 5.|Ólafs 5.]] Noregskonungs og [[Marta krónprinsessa Noregs|Mörthu krónprinsessu]] en eini sonur þeirra. Þegar hann fæddist var afi hans [[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon 7.]] konungur en Haraldur annar í erfðaröð á eftir föður sínum. Haraldur dvaldi í útlegð með fjölskyldu sinni í [[Svíþjóð]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] á meðan Noregur var hernuminn í [[Seinni heimsstyrjöldin|síðari heimsstyrjöldinni]]. Hann varð krónprins við fráfall afa síns árið [[1957]].

Haraldur stundaði [[siglingar]] á yngri árum og keppti í þeim fyrir hönd Noregs á [[Sumarólympíuleikarnir 1964|Ólympíuleikum 1964]], [[Sumarólympíuleikarnir 1968|1968]] og [[Sumarólympíuleikarnir 1972|1972]].

Haraldur lést eftir stutta sjúkdómslegu á nítugasta aldursári þann 28. ágúst 2026.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Haraldur Noregskonungur er látinn|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-08-28-haraldur-noregskonungur-er-latinn-484776|útgefandi=[[RÚV]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Haraldur V Noregs­konungur er látinn|url=https://www.visir.is/g/20262926676d/haraldur-v-noregs-konungur-er-latinn|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt;

== Fjölskylda ==
Haraldur giftist [[Sonja Noregsdrottning|Sonju Haraldsen]] árið [[1968]]. Þau eiga tvö börn:

* '''[[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Mörtu Lovísu]]''' (f. [[1971]]). Hún á þrjár dætur með fyrrverandi manni sínum [[Ari Behn|Ara Behn]] rithöfundi:
**[[Maud Angelica Behn]] (f. [[2003]])
** [[Leah Isadora Behn]] (f. [[2005]])
** [[Emma Tallulah Behn]] (f. [[2008]])

* '''[[Hákon 8.|Hákon Magnús]]''' (f. [[1973]]). Hann á tvö börn með eiginkonu sinni [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit]]:
** [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa|Ingiríði Alexöndru]] (f. [[2004]])
** [[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverri Magnús]] (f. [[2005]])

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

== Tenglar ==
*[http://www.kongehuset.no/ Kongehuset]. Skoðað 18. október 2010.

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
fyrir=[[Ólafur 5.]] |
eftir=[[Hákon 8.]] |
frá=1991 |
til=2026|
titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Norskir einvaldar}}
{{stubbur|æviágrip|saga}}
{{fd|1937|2026}}
[[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]]
[[Flokkur:Noregskonungar]]
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]</text>
      <sha1>p01wc4jw79ls4ej1uxo2hsrpz4syy2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hákon 8.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41444</id>
    <revision>
      <id>1976788</id>
      <parentid>1976766</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2903" sha1="t99grqxp1qri2yugi0hrjlan4nrjs2r" xml:space="preserve">{{Konungur
|mynd = Sametingsåpning - 51609646697 (Haakon).jpg
|titill = Noregskonungur
|ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]]
|skjaldarmerki = Royal CoA of Norway.svg
|nafn = Hákon 8.
|ríkisár = 28. ágúst 2026 –
|skírnarnafn = Haakon Magnus
|kjörorð = 
|fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1973|7|20}}
|fæðingarstaður = [[Ósló]], Noregi
|undirskrift = 
|faðir = [[Haraldur 5. Noregskonungur]] 
|móðir = [[Sonja Noregsdrottning]]
|titill_maka = Drottning
|maki = [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit Tjessem Høiby]]
|börn = [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríður Alexandra]]&lt;br&gt;[[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverrir Magnús]]
}}
'''Hákon 8.''' (''Haakon Magnus'') (f. [[20. júlí]] [[1973]]) er [[konungur]] [[Noregur|Noregs]]. Hann er sonur [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldar Noregskonungs]] og [[Sonja Noregsdrottning|Sonju drottningar]].

Hákon var annað barn foreldra sinna á eftir [[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Mörtu Lovísu prinsessu]]. Árið 1990 var stjórnarskrá Noregs breytt þannig að frumburðir konunga hlytu alltaf forgang í erfðaröðinni óháð kyni. Breytingin var hins vegar ekki gerð afturvirk og því varð Hákon erfingi að krúnunni þegar faðir hans varð konungur árið 1991.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Hver er Há­kon VIII Noregs­konungur?|url=https://www.visir.is/g/20262927248d/hver-er-ha-kon-viii-noregs-konungur-|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt;

Hákon varð konungur við andlát föður síns þann 28. ágúst 2026.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Haraldur Noregskonungur er látinn|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-08-28-haraldur-noregskonungur-er-latinn-484776|útgefandi=[[RÚV]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}&lt;/ref&gt;

== Fjölskylda ==
Þann [[25. ágúst]] [[2001]] giftist Hákon [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit Tjessem Høiby]], og við giftinguna varð hún krónprinsessa Noregs. Mette-Marit var einstæð móðir þegar þau kynntust, og varð það til þess að margir [[Noregur|Norðmenn]] voru ekki alls kostar sáttir við konuefni prinsins.

Hákon á tvö börn með Mette-Marit, [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa|Ingiríði Alexöndru]] (f. [[21. janúar]] [[2004]]) og [[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverri Magnús]] (f. [[3. desember]] [[2005]]).

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
fyrir=[[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldur 5.]] |
eftir=Enn í embætti |
frá=28. ágúst 2026|
til=|
titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Norskir einvaldar}}
{{Stubbur|æviágrip}}
[[Flokkur:Noregskonungar]]
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1973]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]
[[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]]</text>
      <sha1>t99grqxp1qri2yugi0hrjlan4nrjs2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976801</id>
      <parentid>1976788</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="a6owsdnguhfvx5ccma0i616g887wlo9" xml:space="preserve">{{Konungur
|mynd = Sametingsåpning - 51609646697 (Haakon).jpg
|titill = Noregskonungur
|ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]]
|skjaldarmerki = Royal CoA of Norway.svg
|nafn = Hákon 8.
|ríkisár = 28. ágúst 2026 –
|skírnarnafn = Haakon Magnus
|kjörorð = 
|fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1973|7|20}}
|fæðingarstaður = [[Ósló]], Noregi
|undirskrift = 
|faðir = [[Haraldur 5. Noregskonungur]] 
|móðir = [[Sonja Noregsdrottning]]
|titill_maka = Drottning
|maki = [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit Tjessem Høiby]]
|börn = [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa|Ingiríður Alexandra]]&lt;br&gt;[[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverrir Magnús]]
}}
'''Hákon 8.''' (''Haakon Magnus'') (f. [[20. júlí]] [[1973]]) er [[konungur]] [[Noregur|Noregs]]. Hann er sonur [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldar Noregskonungs]] og [[Sonja Noregsdrottning|Sonju drottningar]].

Hákon var annað barn foreldra sinna á eftir [[Marta Lovísa Noregsprinsessa|Mörtu Lovísu prinsessu]]. Árið 1990 var stjórnarskrá Noregs breytt þannig að frumburðir konunga hlytu alltaf forgang í erfðaröðinni óháð kyni. Breytingin var hins vegar ekki gerð afturvirk og því varð Hákon erfingi að krúnunni þegar faðir hans varð konungur árið 1991.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Hver er Há­kon VIII Noregs­konungur?|url=https://www.visir.is/g/20262927248d/hver-er-ha-kon-viii-noregs-konungur-|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt;

Hákon varð konungur við andlát föður síns þann 28. ágúst 2026.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Haraldur Noregskonungur er látinn|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-08-28-haraldur-noregskonungur-er-latinn-484776|útgefandi=[[RÚV]]|dags=28. ágúst 2026|skoðað=28. ágúst 2026|höfundur=Markús Þ. Þórhallsson}}&lt;/ref&gt;

== Fjölskylda ==
Þann [[25. ágúst]] [[2001]] giftist Hákon [[Mette-Marit Noregsdrottning|Mette-Marit Tjessem Høiby]], og við giftinguna varð hún krónprinsessa Noregs. Mette-Marit var einstæð móðir þegar þau kynntust, og varð það til þess að margir [[Noregur|Norðmenn]] voru ekki alls kostar sáttir við konuefni prinsins.

Hákon á tvö börn með Mette-Marit, [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa|Ingiríði Alexöndru]] (f. [[21. janúar]] [[2004]]) og [[Sverrir Magnús Noregsprins|Sverri Magnús]] (f. [[3. desember]] [[2005]]).

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
fyrir=[[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldur 5.]] |
eftir=Enn í embætti |
frá=28. ágúst 2026|
til=|
titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Norskir einvaldar}}
{{Stubbur|æviágrip}}
[[Flokkur:Noregskonungar]]
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1973]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]
[[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]]</text>
      <sha1>a6owsdnguhfvx5ccma0i616g887wlo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ólafur 5.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51744</id>
    <revision>
      <id>1976789</id>
      <parentid>1974433</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2071" sha1="835s1p44efqfmou6gdrsptoa1cl0gf0" xml:space="preserve">{{Konungur
|mynd = Olav V of Norway.jpg
|titill = Noregskonungur
|ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]]
|skjaldarmerki = Royal Arms of Norway.svg
|nafn = Ólafur 5.
|ríkisár = 21. september 1957 – 17. janúar 1991
|skírnarnafn =  Alexander Edward Christian Frederik
|kjörorð = Alt for Norge
|fæðingardagur  = {{fæðingardagur|1903|7|2}}
|fæðingarstaður = Appleton House, [[Sandringham]], [[Norfolk]], [[England]]i
|dánardagur  =  {{Dánardagur og aldur|1991|1|17|1903|7|2}}
|dánarstaður = Kongesæteren, Voksenkollen, [[Osló]]
|grafinn     = Akershus höll, [[Osló]],
|undirskrift =Olav V signature.svg
|faðir = [[Hákon 7.]] Noregskonungur
|móðir = [[Matthildur Noregsdrottning|Matthildur (Maud) drottning]]
|titill_maka = Drottning
|maki = [[Marta krónprinsessa Noregs|Marta Svíaprinsessa]]
|börn ={{plainlist|
* Ragnhildur (1930–2012)
* Ástríður (f. 1932)
* [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (f. 1937)}}
}}
'''Ólafur 5.''' ([[2. júlí]] [[1903]] – [[17. janúar]] [[1991]]) var [[konungur Noregs]] frá [[1957]] til dauðadags.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1736843|Norðmenn gráta konung sinn|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=20. janúar 1991|blaðsíða=12–13|höfundur=Elín Pálmadóttir}}&lt;/ref&gt;

Ólafur  var sonur [[Hákon 7.|Hákons 7.]] og [[Matthildur Noregsdrottning|Matthildar (Maud) drottningar]]. Hann giftist náfrænku sinni, sænsku prinsessunni Mörtu   ([[Marta krónprinsessa Noregs|Märtha Sofia Lovisa Dagmar Thyra]]) árið [[1929]], en þau voru systkinabörn. Ólafur og Marta eignuðust þrjú börn, þar á meðal núverandi konung Noregs, [[Haraldur 5.|Harald 5.]] Marta lést árið [[1954]] áður en Ólafur varð konungur.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
fyrir=[[Hákon 7. Noregskonungur|Hákon 7.]] |
eftir=[[Haraldur 5.]] |
frá=1957 |
til=1991 |
titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Norskir einvaldar}}
{{stubbur|æviágrip|saga}}
{{fd|1903|1991}}
[[Flokkur:Noregskonungar]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]</text>
      <sha1>835s1p44efqfmou6gdrsptoa1cl0gf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heinz Fischer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57925</id>
    <revision>
      <id>1976832</id>
      <parentid>1962429</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T19:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2928" sha1="jil5q2v06pdcud3k0u1lpzvtpzug1a1" xml:space="preserve">{{Forseti
| nafn =  Heinz Fischer
| mynd = Heinz Fischer - Buchmesse Wien 2018.JPG
| titill= Forseti Austurríkis
| stjórnartíð_start = 8. júlí 2004
| stjórnartíð_end =  8. júlí 2016
| kanslari = {{ubl | [[Wolfgang Schüssel]] | [[Alfred Gusenbauer]] | [[Werner Faymann]] | [[Christian Kern]] }}
| forveri = [[Thomas Klestil]]
| eftirmaður = [[Alexander Van der Bellen]]
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1938|10|9}}
| fæðingarstaður = [[Graz]], [[Þriðja ríkið|Þýskalandi]] (nú Austurríki) 
| þjóderni = [[Austurríki|Austurrískur]]
| maki = {{gifting|[[Margit Fischer|Margit Binder]]|1968}}
| stjórnmálaflokkur = [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Austurríki)|Jafnaðarmannaflokkurinn]] (til 2004)
| börn = 2
| háskóli = [[Vínarháskóli]] ([[PhD]])
}}
'''Heinz Fischer''' (f. 9. október 1938) er austurrískur stjórnmálamaður sem var forseti Austurríkis frá 2004 til 2016. Fischer var áður vísindamálaráðherra frá 1983 til 1987 og forseti neðri deildar austurríska þingsins frá 1990 til 2002.&lt;ref name=&quot;parlamentat&quot;&gt;{{cite web |title=Präsidentinnen und Präsidenten seit 1920 {{!}} Parlament Österreich |url=https://www.parlament.gv.at/WWER/NR/PRAES/ |website=www.parlament.gv.at}}&lt;/ref&gt; Hann var meðlimur í [[Jafnaðarmannaflokkurinn (Austurríki)|Jafnaðarmannaflokknum]] (SPÖ) til ársins 2004 en sagði upp aðild sinni að flokknum þegar hann varð forseti.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wienerzeitung.at/DesktopDefault.aspx?TabID=4975&amp;Alias=WZO&amp;cob=483224|title=Wiener Zeitung Online – Tageszeitung für Österreich|first=Wiener Zeitung|last=Online|website=Wiener Zeitung Online – Tageszeitung für Österreich|access-date=1 May 2010|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524111709/https://www.wienerzeitung.at/DesktopDefault.aspx?TabID=4975&amp;Alias=WZO&amp;cob=483224|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.br-online.de/bayerisches-fernsehen/rundschau/oesterreich-praesidentenwahl-wahl-ID1272184893984.xml?_requestid=14 |archive-url=https://archive.today/20120729092050/http://www.br-online.de/bayerisches-fernsehen/rundschau/oesterreich-praesidentenwahl-wahl-ID1272184893984.xml?_requestid=14 |url-status=dead |archive-date=29 July 2012 |title=Neuer alter Präsident |publisher=[[Bayerischer Rundfunk]] |date=25 April 2010 |access-date=13 November 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Christian Böhmer |author2=Michael Hammerl |title=Warum Heinz Fischer Rendi-Wagner unterstützt - aber nicht für sie abstimmt|url=https://kurier.at/politik/inland/warum-heinz-fischer-nicht-fuer-rendi-wagner-abstimmen-kann/402423830 |website=kurier.at |publisher=k-digital Medien GmbH &amp; Co KG |access-date=4 June 2023 |location=Wien |language=German |date=25 April 2023}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Forsetar Austurríkis}}
{{stubbur|æviágrip}}
[[Flokkur:Forsetar Austurríkis|Fischer, Heinz]]
{{fe|1938|Fischer, Heinz}}</text>
      <sha1>jil5q2v06pdcud3k0u1lpzvtpzug1a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mígreni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59797</id>
    <revision>
      <id>1976792</id>
      <parentid>1952482</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heimildir */</comment>
      <origin>1976792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6865" sha1="a4vwevlsj5o07g4y2xcltvld3wrpl3a" xml:space="preserve">{{Hreingera}}
'''Mígreni''' - nafnið er dregið af gríska orðinu ''hemi (hálft) og cranion (höfuð)''  = hemicrania.  Mígreni er sérstök tegund oftast sterkra [[Höfuðverkur|höfuðverkja]] og algengari hjá konum en körlum. Verkjaköstin byrja stundum í æsku, oftast þó á unglingaaldri eða hjá ungum fullorðnum en sjaldnar eftir 35 ára aldur.  Fólk á öllum aldri getur þó fengið mígreni.

== Lýsing ==
Mígreni er sjúkdómur sem skilgreinist sem verkjaköst er standa venjulega yfir í 4-72 klst. Þeim fylgir oft ljósfælni og/eða hljóðfælni, auk þess fá margir ógleði og/eða [[uppköst]]. Oftast eru verkirnir einhliða í höfðinu og eru af miðlungssterkum eða sterkum toga.  Rúmlega 59% af þáttakendum í einni rannsókn lýstu höfuðverknum sem mjög sárum. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Porst|first=Michael|last2=Wengler|first2=Annelene|last3=Leddin|first3=Janko|last4=Neuhauser|first4=Hanne|last5=Katsarava|first5=Zaza|last6=von der Lippe|first6=Elena|last7=Anton|first7=Aline|last8=Ziese|first8=Thomas|last9=Rommel|first9=Alexander|date=2020-09-09|title=Migräne und Spannungskopfschmerz in Deutschland. Prävalenz und Erkrankungsschwere im Rahmen der Krankheitslast-Studie BURDEN 2020|url=https://edoc.rki.de/handle/176904/6962.2|doi=10.25646/6988.2}}&lt;/ref&gt; Verkurinn er oftast á sömu hliðinni hjá sama einstaklingi en hann getur einnig færst til og verið á hinni hliðinni í öðru kasti. Verkurinn er stingandi, hamrandi, með æðaslætti (pulsatil quality) og eykst við áreynslu. Ef engin viðeigandi verkjastillandi meðul eru tekin eru flestir óvinnufærir og geta heldur ekki sinnt félagslegum skyldurm. Flestir draga sig í hlé, leggjast fyrir í rólegu og dimmu umhverfi á meðan kastið stendur yfir.  

Á undan mígrenikasti fá sumir foreinkenni, svokallaða „áru“.  Áran stendur venjulega yfir í fáeinar mínútur - 1 klst. Áran lýsir sér oftast í formi sjóntruflana, algengar eru einnig skyntruflanir og tal-/máltruflanir. Oftast byrjar áran sem sjóntruflun (flöktandi, zickzack línur, móðukennd eða óskýr sjón, jafnvel skammtímabundnir blindir fletir.  Þar á eftir fylgir dofi, fiðringur eða náladofi sem oftast byrja í fingrum annarrar hendi og fikrar sig upp eftir handleggnum upp í [[andlit]]. Stundum fylgja talörðugleikar, sjúklingurinn á erfitt með að tjá sig og einbeita. Þessar truflanir ganga yfir og eru ekki varanlegar. Oftast kemur höfuðverkurinn þegar áran er liðin hjá. Ekki skal taka &quot;Triptan&quot; meðul á meðan á áru stendur, þar sem áran veldur tímabundnum æðaþrengslum í heila og triptan meðul gera það einnig og bæta með því gráu ofan í svart.  Auk þess eykur það hættuna á heilaslagi og kemur hvorki í veg fyrir áruna né eftirfylgjandi höfuðverk. Óhætt er að taka Triptan þegar áran er gengin yfir.

Í dæmigerðu mígreniskasti fá flestir einnig önnur foreinkenni, sem hafa þó ekkert með áru að gera (prodromal phase). Þessi foreinkenni geta verið á ýmsa vegu, t.d. þreyta eða ofvirkni, verkir í háls- og / eða hnakkavöðvum, aukin matarlyst - sérstaklega fýsni í sætindi eða kolvetni, meltingartruflanir og margt fleira.  Þegar verkjakastið hefur gengið yfir, þjást margir einnig af þreytu, örmögnunartilfinningu, erfiðleikum við að einbeita sér o.fl. (postdrome phase) &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Giffin|first=Nicola J.|last2=Lipton|first2=Richard B.|last3=Silberstein|first3=Stephen D.|last4=Olesen|first4=Jes|last5=Goadsby|first5=Peter J.|date=2016-07-19|title=The migraine postdrome: An electronic diary study|url=https://n.neurology.org/content/87/3/309|journal=Neurology|language=en|volume=87|issue=3|pages=309–313|doi=10.1212/WNL.0000000000002789|issn=0028-3878|pmid=27335112}}&lt;/ref&gt;

The Internationlal Headache Society greinir mismunandi tegundir af mígreni:   &lt;ref&gt;[https://ichd-3.org/1-migraine/] International Classification of Headache Disorders&lt;/ref&gt;

# Mígreni án áru
# Mígreni með áru, hér þekkjast ýmsir undirflokkar, t.d.
#*Mígreni með týpiskri áru, með eða án höfuðverks
#*Mígreni með heilastofns-áru (migraine with brainstem aura)
#*Mígreni með helftarlömun (hemiplegic migraine).  Hér þekkjast einnig fleiri undirflokkar.
#*Mígreni með áhrifum á sjónhimnu  (retinal migraine)
#Krónískt Mígreni. Mígreni telst krónískt ef sjúklingurinn er með 15 eða fleiri höfuðverkjaköst á mánuði, þar af þurfa 8 verkjaköst að flokkast undir mígreni. Þetta ástand þarf að hafa staðið yfir í a.m.k. 3 mánuði.
#Mígreni aukakvillar / eftirköst - (complications of migraine). Hér þekkjast einnig ýmsir undirflokkar:
#*Status migrainosus.  Mígreniskastið varir lengur en 72 klst.
#*Langvarandi ára án heilaslags
#*Ára sem leitt hefur til heilaslags
#*Flogakast af völdum áru
#Líklegt mígreni með eða án áru
#Kvillar sem eru líklega í samhengi við mígreni
#*Tímabundnar truflanir í starfi meltingarfæra
#*Góðkynja svimaköst
#*Góðkynja hálsrígur

== Tíðni ==
Í [[Evrópa|Evrópu]] er mígreni algengasti taugasjúkdómurinn. Talið er að ca. 12-20% kvenna fái mígreni og um 6-10% karla.  Hjá börnum er enginn kynjabundinn munur fram að kynþroskaaldri. Það er mýta að sjúkdómurinn hætti eftir breytingarskeið hjá konum.  Oft er mígreni varandi sjúkdómur sem heldur ágerist með tíð og tíma.  En tíðni þess og einkenni geta þó breyst með aldri og jafnvel horfið.  

Samkvæmt WHO Global Burden of Disease Study 2019 er mígreni í öðru sæti af öllum sjúkdómum hvað varðar &quot;years lived with disability&quot;.  Hjá konum undir 50 ára aldri er mígreni i fyrsta sæti. Þetta er mælikvarði sem vísar til afgerandi skörðunar á lífsgæðum, missi af heilbrigðum lifðum árum.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Steiner|first=T. J.|last2=Stovner|first2=L. J.|last3=Jensen|first3=R.|last4=Uluduz|first4=D.|last5=Katsarava|first5=Z.|last6=on behalf of Lifting The Burden: the Global Campaign against Headache|date=2020-12-02|title=Migraine remains second among the world’s causes of disability, and first among young women: findings from GBD2019|url=https://doi.org/10.1186/s10194-020-01208-0|journal=The Journal of Headache and Pain|volume=21|issue=1|pages=137|doi=10.1186/s10194-020-01208-0|issn=1129-2377|pmc=PMC7708887|pmid=33267788}}&lt;/ref&gt;

== Orsakir ==
Mígreni telst til flokksins &quot;primary headaches&quot;, þ.e. höfuðverkurinn er sjúkdómurinn sjálfur og ekki af öðrum völdum.  Þótt orsakir mígrenis séu ekki til fullu kunnar er þó  líklegast að sjúkdómurinn tengist erfðabreytingum í genum, sem lýsa sér bæði í truflunum í starfi slagæða og tauga í höfðinu.


== Heimildir ==
* {{Vísindavefurinn|596|Hvað er mígreni?|höfundur=Magnús Jóhannsson|dags=30.6.2000}}

[[Flokkur:Læknisfræði]]</text>
      <sha1>a4vwevlsj5o07g4y2xcltvld3wrpl3a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976793</id>
      <parentid>1976792</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heimildir */</comment>
      <origin>1976793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6896" sha1="pa9aohiscsttl8kr2jhokoswsn7kfrz" xml:space="preserve">{{Hreingera}}
'''Mígreni''' - nafnið er dregið af gríska orðinu ''hemi (hálft) og cranion (höfuð)''  = hemicrania.  Mígreni er sérstök tegund oftast sterkra [[Höfuðverkur|höfuðverkja]] og algengari hjá konum en körlum. Verkjaköstin byrja stundum í æsku, oftast þó á unglingaaldri eða hjá ungum fullorðnum en sjaldnar eftir 35 ára aldur.  Fólk á öllum aldri getur þó fengið mígreni.

== Lýsing ==
Mígreni er sjúkdómur sem skilgreinist sem verkjaköst er standa venjulega yfir í 4-72 klst. Þeim fylgir oft ljósfælni og/eða hljóðfælni, auk þess fá margir ógleði og/eða [[uppköst]]. Oftast eru verkirnir einhliða í höfðinu og eru af miðlungssterkum eða sterkum toga.  Rúmlega 59% af þáttakendum í einni rannsókn lýstu höfuðverknum sem mjög sárum. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Porst|first=Michael|last2=Wengler|first2=Annelene|last3=Leddin|first3=Janko|last4=Neuhauser|first4=Hanne|last5=Katsarava|first5=Zaza|last6=von der Lippe|first6=Elena|last7=Anton|first7=Aline|last8=Ziese|first8=Thomas|last9=Rommel|first9=Alexander|date=2020-09-09|title=Migräne und Spannungskopfschmerz in Deutschland. Prävalenz und Erkrankungsschwere im Rahmen der Krankheitslast-Studie BURDEN 2020|url=https://edoc.rki.de/handle/176904/6962.2|doi=10.25646/6988.2}}&lt;/ref&gt; Verkurinn er oftast á sömu hliðinni hjá sama einstaklingi en hann getur einnig færst til og verið á hinni hliðinni í öðru kasti. Verkurinn er stingandi, hamrandi, með æðaslætti (pulsatil quality) og eykst við áreynslu. Ef engin viðeigandi verkjastillandi meðul eru tekin eru flestir óvinnufærir og geta heldur ekki sinnt félagslegum skyldurm. Flestir draga sig í hlé, leggjast fyrir í rólegu og dimmu umhverfi á meðan kastið stendur yfir.  

Á undan mígrenikasti fá sumir foreinkenni, svokallaða „áru“.  Áran stendur venjulega yfir í fáeinar mínútur - 1 klst. Áran lýsir sér oftast í formi sjóntruflana, algengar eru einnig skyntruflanir og tal-/máltruflanir. Oftast byrjar áran sem sjóntruflun (flöktandi, zickzack línur, móðukennd eða óskýr sjón, jafnvel skammtímabundnir blindir fletir.  Þar á eftir fylgir dofi, fiðringur eða náladofi sem oftast byrja í fingrum annarrar hendi og fikrar sig upp eftir handleggnum upp í [[andlit]]. Stundum fylgja talörðugleikar, sjúklingurinn á erfitt með að tjá sig og einbeita. Þessar truflanir ganga yfir og eru ekki varanlegar. Oftast kemur höfuðverkurinn þegar áran er liðin hjá. Ekki skal taka &quot;Triptan&quot; meðul á meðan á áru stendur, þar sem áran veldur tímabundnum æðaþrengslum í heila og triptan meðul gera það einnig og bæta með því gráu ofan í svart.  Auk þess eykur það hættuna á heilaslagi og kemur hvorki í veg fyrir áruna né eftirfylgjandi höfuðverk. Óhætt er að taka Triptan þegar áran er gengin yfir.

Í dæmigerðu mígreniskasti fá flestir einnig önnur foreinkenni, sem hafa þó ekkert með áru að gera (prodromal phase). Þessi foreinkenni geta verið á ýmsa vegu, t.d. þreyta eða ofvirkni, verkir í háls- og / eða hnakkavöðvum, aukin matarlyst - sérstaklega fýsni í sætindi eða kolvetni, meltingartruflanir og margt fleira.  Þegar verkjakastið hefur gengið yfir, þjást margir einnig af þreytu, örmögnunartilfinningu, erfiðleikum við að einbeita sér o.fl. (postdrome phase) &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Giffin|first=Nicola J.|last2=Lipton|first2=Richard B.|last3=Silberstein|first3=Stephen D.|last4=Olesen|first4=Jes|last5=Goadsby|first5=Peter J.|date=2016-07-19|title=The migraine postdrome: An electronic diary study|url=https://n.neurology.org/content/87/3/309|journal=Neurology|language=en|volume=87|issue=3|pages=309–313|doi=10.1212/WNL.0000000000002789|issn=0028-3878|pmid=27335112}}&lt;/ref&gt;

The Internationlal Headache Society greinir mismunandi tegundir af mígreni:   &lt;ref&gt;[https://ichd-3.org/1-migraine/] International Classification of Headache Disorders&lt;/ref&gt;

# Mígreni án áru
# Mígreni með áru, hér þekkjast ýmsir undirflokkar, t.d.
#*Mígreni með týpiskri áru, með eða án höfuðverks
#*Mígreni með heilastofns-áru (migraine with brainstem aura)
#*Mígreni með helftarlömun (hemiplegic migraine).  Hér þekkjast einnig fleiri undirflokkar.
#*Mígreni með áhrifum á sjónhimnu  (retinal migraine)
#Krónískt Mígreni. Mígreni telst krónískt ef sjúklingurinn er með 15 eða fleiri höfuðverkjaköst á mánuði, þar af þurfa 8 verkjaköst að flokkast undir mígreni. Þetta ástand þarf að hafa staðið yfir í a.m.k. 3 mánuði.
#Mígreni aukakvillar / eftirköst - (complications of migraine). Hér þekkjast einnig ýmsir undirflokkar:
#*Status migrainosus.  Mígreniskastið varir lengur en 72 klst.
#*Langvarandi ára án heilaslags
#*Ára sem leitt hefur til heilaslags
#*Flogakast af völdum áru
#Líklegt mígreni með eða án áru
#Kvillar sem eru líklega í samhengi við mígreni
#*Tímabundnar truflanir í starfi meltingarfæra
#*Góðkynja svimaköst
#*Góðkynja hálsrígur

== Tíðni ==
Í [[Evrópa|Evrópu]] er mígreni algengasti taugasjúkdómurinn. Talið er að ca. 12-20% kvenna fái mígreni og um 6-10% karla.  Hjá börnum er enginn kynjabundinn munur fram að kynþroskaaldri. Það er mýta að sjúkdómurinn hætti eftir breytingarskeið hjá konum.  Oft er mígreni varandi sjúkdómur sem heldur ágerist með tíð og tíma.  En tíðni þess og einkenni geta þó breyst með aldri og jafnvel horfið.  

Samkvæmt WHO Global Burden of Disease Study 2019 er mígreni í öðru sæti af öllum sjúkdómum hvað varðar &quot;years lived with disability&quot;.  Hjá konum undir 50 ára aldri er mígreni i fyrsta sæti. Þetta er mælikvarði sem vísar til afgerandi skörðunar á lífsgæðum, missi af heilbrigðum lifðum árum.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Steiner|first=T. J.|last2=Stovner|first2=L. J.|last3=Jensen|first3=R.|last4=Uluduz|first4=D.|last5=Katsarava|first5=Z.|last6=on behalf of Lifting The Burden: the Global Campaign against Headache|date=2020-12-02|title=Migraine remains second among the world’s causes of disability, and first among young women: findings from GBD2019|url=https://doi.org/10.1186/s10194-020-01208-0|journal=The Journal of Headache and Pain|volume=21|issue=1|pages=137|doi=10.1186/s10194-020-01208-0|issn=1129-2377|pmc=PMC7708887|pmid=33267788}}&lt;/ref&gt;

== Orsakir ==
Mígreni telst til flokksins &quot;primary headaches&quot;, þ.e. höfuðverkurinn er sjúkdómurinn sjálfur og ekki af öðrum völdum.  Þótt orsakir mígrenis séu ekki til fullu kunnar er þó  líklegast að sjúkdómurinn tengist erfðabreytingum í genum, sem lýsa sér bæði í truflunum í starfi slagæða og tauga í höfðinu.


== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Heimildir ==
* {{Vísindavefurinn|596|Hvað er mígreni?|höfundur=Magnús Jóhannsson|dags=30.6.2000}}

[[Flokkur:Læknisfræði]]</text>
      <sha1>pa9aohiscsttl8kr2jhokoswsn7kfrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976807</id>
      <parentid>1976793</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11162" sha1="on385zumk23gm3k5o8b0bmpmf1tehi1" xml:space="preserve">[[Mynd:Migraine.jpg|thumb|Kona í mígrenikasti.]]
'''Mígreni''' er sérstök tegund oftast sterkra [[Höfuðverkur|höfuðverkja]] og algengari hjá konum en körlum. Verkjaköstin byrja stundum í æsku, oftast þó á unglingaaldri eða hjá ungu fólki, en sjaldnar eftir 35 ára aldur.  Fólk á öllum aldri getur þó fengið mígreni.&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|596|Hvað er mígreni?|höfundur=Magnús Jóhannsson|dags=30.6.2000}}&lt;/ref&gt; Verkurinn er oft öðrum megin í höfðinu, en getur náð til beggja hliða. Honum geta fylgt ógleði, [[ljósfælni]] og [[ofurnæm heyrn]].&lt;ref name=&quot;Pescador_Ruschel_2024&quot;&gt;{{cite book | vauthors = Pescador Ruschel MA, De Jesus O | chapter = Migraine Headache |date=2024 |title = StatPearls | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560787/ |access-date=13 September 2024 |place=Treasure Island (FL) |publisher=StatPearls Publishing |pmid=32809622 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cephalalgia_2018&quot;&gt;{{Cite journal |date=January 2018 |title=Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS) The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition |journal=Cephalalgia|volume=38 |issue=1 |pages=1–211 |doi=10.1177/0333102417738202 |pmid=29368949}}&lt;/ref&gt; Önnur einkenni eru meðal annars [[svimi]], uppköst, og skert hugræn geta.&lt;ref name=&quot;Fernandes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fernandes |first1=C |last2=Dapkute |first2=A |last3=Watson |first3=E |last4=Kazaishvili |first4=I |last5=Chądzyński |first5=P |last6=Varanda |first6=S |last7=Di Antonio |first7=S |last8=Munday |first8=V |last9=MaassenVanDenBrink |first9=A |last10=Lampl |first10=C |last11=European Headache Federation School of Advanced Studies |first11=(EHF-SAS) |title=Migraine and cognitive dysfunction: a narrative review. |journal=The Journal of Headache and Pain |date=19 December 2024 |volume=25 |issue=1 |page=221 |doi=10.1186/s10194-024-01923-y |doi-access=free |pmid=39701926 |pmc=11657937 }}&lt;/ref&gt; Í sumum tilfellum hefst mígrenikast eftir tímabil skyntruflana sem nefnist „ára“.&lt;ref name=&quot;Cephalalgia_2018&quot; /&gt;

Nafn sjúkdómsins er dregið af gríska orðinu ἡμικρᾱνίᾱ ''hemikrania'' „verkur í hálfu höfði“. Það varð svo ''migrania'' og ''hemigrania'' í miðaldafrönsku og barst þaðan í önnur mál.&lt;ref name=Borsook2012&gt;{{cite book| last=Eadie|first=Mervyn J.|veditors = Borsook D |title=The migraine brain: imaging, structure, and function|year=2012|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-975456-4|chapter=A history of migraine|pages=3–18|chapter-url=https://books.google.com/books?id=5GVVJS_fCAkC&amp;pg=PA3|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313014706/https://books.google.com/books?id=5GVVJS_fCAkC&amp;pg=PA3|archive-date=13 March 2017}}&lt;/ref&gt; Til eru lýsingar í lækningaritum fornaldar sem koma heim og saman við mígreni. Þegar [[vessakenningin]] kom fram hjá [[Grikkland hið forna|Forn-Grikkjum]] kenndu þeir ójafnvægi vessa líkamans um mígreni.&lt;ref name=Swanson2023&gt;{{cite book |last1=Koehler |first1=Peter J. |last2=Boes |first2=Christopher J. |editor1-last=Swanson |editor1-first=Jerry W. |editor2-last=Matharu |editor2-first=Manjit |title=Migraine Biology, Diagnosis, and Co-Morbidities |date=2023 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-823480-8 |pages=3–22 |edition=3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AuTPEAAAQBAJ&amp;pg=PA3|language=en |chapter=1. History of migraine}}&lt;/ref&gt; Nú er talið að mígreni stafi af blöndu erfðaþátta, umhverfisþátta og taugafræðilegra þátta.&lt;ref name=&quot;Bentivegna&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ashina |first1=S |last2=Bentivegna |first2=E |last3=Martelletti |first3=P |last4=Eikermann-Haerter |first4=K |date=June 2021 |title=Structural and Functional Brain Changes in Migraine |journal=Pain and Therapy |volume=10 |issue=1 |pages=211–223 |doi=10.1007/s40122-021-00240-5 |pmid=33594593 |pmc=8119592}}&lt;/ref&gt;

== Lýsing ==
Mígreni er skilgreint sem verkjaköst, sem standa venjulega yfir í 4-72 klst. Þeim fylgja oft ljósfælni og/eða hljóðfælni, auk þess sem margir finna til ógleði og/eða [[uppköst|kasta upp]]. Oftast eru verkirnir öðrum megin í höfðinu og eru miðlungssterkir eða sterkir. Rúmlega 59% af þáttakendum í einni rannsókn lýstu höfuðverknum sem mjög sárum.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Porst|first=Michael|last2=Wengler|first2=Annelene|last3=Leddin|first3=Janko|last4=Neuhauser|first4=Hanne|last5=Katsarava|first5=Zaza|last6=von der Lippe|first6=Elena|last7=Anton|first7=Aline|last8=Ziese|first8=Thomas|last9=Rommel|first9=Alexander|date=2020-09-09|title=Migräne und Spannungskopfschmerz in Deutschland. Prävalenz und Erkrankungsschwere im Rahmen der Krankheitslast-Studie BURDEN 2020|url=https://edoc.rki.de/handle/176904/6962.2|doi=10.25646/6988.2}}&lt;/ref&gt; Verkurinn er oftast á sömu hliðinni hjá sama einstaklingi, en hann getur einnig færst til og verið á hinni hliðinni í öðru kasti. Verkurinn er stingandi, hamrandi, með slætti, og eykst við áreynslu. Ef engin verkjastillandi meðul eru tekin eru flestir óvinnufærir og geta ekki sinnt félagslegum skyldum. Flestir draga sig í hlé og leggjast fyrir í rólegu og dimmu umhverfi meðan kastið stendur yfir.  

=== Ára ===
Á undan mígrenikasti fá sumir foreinkenni, svokallaða „áru“. Áran stendur venjulega yfir í fáeinar mínútur og allt upp í klukkustund. Áran lýsir sér oftast sem sjóntruflanir. Algengar eru einnig skyntruflanir og máltruflanir. Oftast byrjar áran sem sjóntruflun (flöktandi, sikksakklínur, móðukennd eða óskýr sjón, jafnvel tímabundnir blindir fletir). Á eftir fylgir dofi, fiðringur eða náladofi sem oftast byrjar í fingrum annarrar handar og fikrar sig upp eftir handleggnum upp í andlit. Stundum fylgja talörðugleikar þar sem sjúklingurinn á erfitt með að tjá sig og einbeita sér. Þessar truflanir ganga yfir og eru ekki varanlegar. Oftast kemur höfuðverkurinn þegar áran er liðin hjá. Ekki á að taka [[mígrenilyf|triptanlyf]] meðan á áru stendur, þar sem áran veldur tímabundnum æðaþrengslum í heila og triptan gerir það einnig. Það bætir því gráu ofan á svart. Auk þess eykur það hættuna á [[heilablóðfall]]i og kemur hvorki í veg fyrir áruna né höfuðverkinn sem fylgir.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last2= Elliott|first2= D.|date=June 6, 2007 |title=Acute migraine: Current treatment and emerging therapies |journal=Therapeutics and Clinical Risk Management |volume=3 |issue=3 |pages=449–459 |issn=1176-6336 |pmc=2386351 |pmid=18488069|last1= Kalra|first1= A. A.}}&lt;/ref&gt; Óhætt er að taka triptanlyf þegar áran er gengin yfir.

Í dæmigerðu mígrenikasti fá flestir einnig önnur foreinkenni, sem hafa þó ekkert með áru að gera (fyrirboðastig). Þessi foreinkenni geta verið þreyta eða ofvirkni, verkir í háls- eða hnakkavöðvum, aukin matarlyst (sérstaklega löngun í sætindi eða kolvetni), meltingartruflanir, og margt fleira. Þegar verkjakastið hefur gengið yfir þjást margir af þreytu, örmögnunartilfinningu, eiga erfitt með að einbeita sér o.fl.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Giffin|first=Nicola J.|last2=Lipton|first2=Richard B.|last3=Silberstein|first3=Stephen D.|last4=Olesen|first4=Jes|last5=Goadsby|first5=Peter J.|date=2016-07-19|title=The migraine postdrome: An electronic diary study|url=https://n.neurology.org/content/87/3/309|journal=Neurology|language=en|volume=87|issue=3|pages=309–313|doi=10.1212/WNL.0000000000002789|issn=0028-3878|pmid=27335112}}&lt;/ref&gt;

== Flokkun ==
Samtökin [[The Internationlal Headache Society]] greina í meginatriðum sex mismunandi tegundir af mígreni:&lt;ref&gt;[https://ichd-3.org/1-migraine/] International Classification of Headache Disorders&lt;/ref&gt;

# Mígreni án áru
# Mígreni með áru, hér þekkjast ýmsir undirflokkar, t.d.
#*Mígreni með dæmigerðri áru, með eða án höfuðverks
#*Mígreni með heilastofnsáru
#*Mígreni með helftarlömun. Hér þekkjast einnig fleiri undirflokkar
#*Mígreni með áhrifum á sjónhimnu
#Krónískt mígreni (mígreni telst krónískt ef sjúklingurinn er með 15 eða fleiri höfuðverkjaköst á mánuði, þar af þurfa 8 verkjaköst að flokkast undir mígreni. Þetta ástand þarf að hafa staðið yfir í a.m.k. 3 mánuði)
#Aukakvillar / eftirköst mígrenis. Hér þekkjast einnig ýmsir undirflokkar:
#*''Status migrainosus'' (mígrenikastið varir lengur en 72 klst)
#*Langvarandi ára án heilablóðfalls
#*Ára sem leitt hefur til heilablóðfalls
#*Flogakast af völdum áru
#Líklegt mígreni með eða án áru
#Kvillar sem eru líklega í samhengi við mígreni
#*Tímabundnar truflanir í starfi meltingarfæra
#*Góðkynja svimaköst
#*Góðkynja hálsrígur

== Tíðni ==
Í [[Evrópa|Evrópu]] er mígreni algengasti taugasjúkdómurinn. Talið er að um 12-20% kvenna fái mígreni og um 6-10% karla. Hjá börnum er enginn kynbundinn munur fram að kynþroskaaldri. Það er mýta að sjúkdómurinn hætti eftir [[breytingarskeið]] hjá konum.  Oft er mígreni viðvarandi sjúkdómur sem heldur ágerist með tímanum, en tíðni þess og einkenni geta þó breyst með aldri og jafnvel horfið.

Samkvæmt íslenskri rannsókn frá 2023 var algengi mígrenis hjá einstaklingum á aldrinum 10-79 ára á heilsugæslustöðvum höfuðborgarsvæðisins yfir tímabilið 2010-2019 4,4%.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Sólveig Sara Ólafsdóttir|author2=Jón Hersir Elíasson|author3=Anna Margrét Guðmundsdóttir|author4=Emil L. Sigurðsson|author5=Lárus S. Guðmundsson|year=2023|title=Rannsókn. Algengi og nýgengi mígreni og ávísanir á lyf við mígreni í heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins|journal=Læknablaðið|doi=10.17992/lbl.2023.01.724|volume=109|number=1}}&lt;/ref&gt;

Samkvæmt skýrslu [[Alþjóðaheilbrigðisstofnunin|Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar]] ''Global Burden of Disease Study 2019'' er mígreni í öðru sæti af öllum sjúkdómum hvað varðar fjölda ára sem fólk lifir með fötlun.  Hjá konum undir 50 ára aldri er mígreni i fyrsta sæti. Þetta er mælikvarði sem vísar til afgerandi skerðingar á lífsgæðum og taps heilbrigðra ára úr lífinu.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Steiner|first=T. J.|last2=Stovner|first2=L. J.|last3=Jensen|first3=R.|last4=Uluduz|first4=D.|last5=Katsarava|first5=Z.|last6=on behalf of Lifting The Burden: the Global Campaign against Headache|date=2020-12-02|title=Migraine remains second among the world’s causes of disability, and first among young women: findings from GBD2019|url=https://doi.org/10.1186/s10194-020-01208-0|journal=The Journal of Headache and Pain|volume=21|issue=1|pages=137|doi=10.1186/s10194-020-01208-0|issn=1129-2377|pmc=PMC7708887|pmid=33267788}}&lt;/ref&gt;

== Orsakir ==
Mígreni telst til flokksins „sjálfstæðir höfuðverkir“, þ.e. höfuðverkurinn er sjúkdómurinn sjálfur og ekki af öðrum völdum. Þótt orsakir mígrenis séu ekki til fullu kunnar er þó  líklegast að sjúkdómurinn tengist erfðabreytingum í genum, sem lýsa sér bæði í truflunum í starfi slagæða og tauga í höfðinu.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Læknisfræði]]</text>
      <sha1>on385zumk23gm3k5o8b0bmpmf1tehi1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976808</id>
      <parentid>1976807</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11190" sha1="14qgswzf4wuh1to7wzk4ssrsim9xo2j" xml:space="preserve">[[Mynd:Migraine.jpg|thumb|Kona í mígrenikasti.]]
'''Mígreni''' er sérstök tegund oftast sterkra [[Höfuðverkur|höfuðverkja]] og algengari hjá konum en körlum. Verkjaköstin byrja stundum í æsku, oftast þó á unglingaaldri eða hjá ungu fólki, en sjaldnar eftir 35 ára aldur.  Fólk á öllum aldri getur þó fengið mígreni.&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|596|Hvað er mígreni?|höfundur=Magnús Jóhannsson|dags=30.6.2000}}&lt;/ref&gt; Verkurinn er oft öðrum megin í höfðinu, en getur náð til beggja hliða. Honum geta fylgt ógleði, [[ljósfælni]] og [[ofurnæm heyrn]].&lt;ref name=&quot;Pescador_Ruschel_2024&quot;&gt;{{cite book | vauthors = Pescador Ruschel MA, De Jesus O | chapter = Migraine Headache |date=2024 |title = StatPearls | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560787/ |access-date=13 September 2024 |place=Treasure Island (FL) |publisher=StatPearls Publishing |pmid=32809622 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cephalalgia_2018&quot;&gt;{{Cite journal |date=January 2018 |title=Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS) The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition |journal=Cephalalgia|volume=38 |issue=1 |pages=1–211 |doi=10.1177/0333102417738202 |pmid=29368949}}&lt;/ref&gt; Önnur einkenni eru meðal annars [[svimi]], uppköst, og skert hugræn geta.&lt;ref name=&quot;Fernandes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fernandes |first1=C |last2=Dapkute |first2=A |last3=Watson |first3=E |last4=Kazaishvili |first4=I |last5=Chądzyński |first5=P |last6=Varanda |first6=S |last7=Di Antonio |first7=S |last8=Munday |first8=V |last9=MaassenVanDenBrink |first9=A |last10=Lampl |first10=C |last11=European Headache Federation School of Advanced Studies |first11=(EHF-SAS) |title=Migraine and cognitive dysfunction: a narrative review. |journal=The Journal of Headache and Pain |date=19 December 2024 |volume=25 |issue=1 |page=221 |doi=10.1186/s10194-024-01923-y |doi-access=free |pmid=39701926 |pmc=11657937 }}&lt;/ref&gt; Í sumum tilfellum hefst mígrenikast eftir tímabil skyntruflana sem nefnist „ára“.&lt;ref name=&quot;Cephalalgia_2018&quot; /&gt;

Nafn sjúkdómsins er dregið af gríska orðinu ἡμικρᾱνίᾱ ''hemikrania'' „verkur í hálfu höfði“. Það varð svo ''migrania'' og ''hemigrania'' í miðaldafrönsku og barst þaðan í önnur mál.&lt;ref name=Borsook2012&gt;{{cite book| last=Eadie|first=Mervyn J.|veditors = Borsook D |title=The migraine brain: imaging, structure, and function|year=2012|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-975456-4|chapter=A history of migraine|pages=3–18|chapter-url=https://books.google.com/books?id=5GVVJS_fCAkC&amp;pg=PA3|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313014706/https://books.google.com/books?id=5GVVJS_fCAkC&amp;pg=PA3|archive-date=13 March 2017}}&lt;/ref&gt; Til eru lýsingar í lækningaritum fornaldar sem koma heim og saman við mígreni. Þegar [[vessakenningin]] kom fram hjá [[Grikkland hið forna|Forn-Grikkjum]] kenndu þeir ójafnvægi vessa líkamans um mígreni.&lt;ref name=Swanson2023&gt;{{cite book |last1=Koehler |first1=Peter J. |last2=Boes |first2=Christopher J. |editor1-last=Swanson |editor1-first=Jerry W. |editor2-last=Matharu |editor2-first=Manjit |title=Migraine Biology, Diagnosis, and Co-Morbidities |date=2023 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-823480-8 |pages=3–22 |edition=3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AuTPEAAAQBAJ&amp;pg=PA3|language=en |chapter=1. History of migraine}}&lt;/ref&gt; Nú er talið að mígreni stafi af blöndu erfðaþátta, umhverfisþátta og taugafræðilegra þátta.&lt;ref name=&quot;Bentivegna&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ashina |first1=S |last2=Bentivegna |first2=E |last3=Martelletti |first3=P |last4=Eikermann-Haerter |first4=K |date=June 2021 |title=Structural and Functional Brain Changes in Migraine |journal=Pain and Therapy |volume=10 |issue=1 |pages=211–223 |doi=10.1007/s40122-021-00240-5 |pmid=33594593 |pmc=8119592}}&lt;/ref&gt;

== Lýsing ==
Mígreni er skilgreint sem verkjaköst, sem standa venjulega yfir í 4-72 klst. Þeim fylgja oft ljósfælni og/eða hljóðfælni, auk þess sem margir finna til ógleði og/eða [[uppköst|kasta upp]]. Oftast eru verkirnir öðrum megin í höfðinu og eru miðlungssterkir eða sterkir. Rúmlega 59% af þáttakendum í einni rannsókn lýstu höfuðverknum sem mjög sárum.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Porst|first=Michael|last2=Wengler|first2=Annelene|last3=Leddin|first3=Janko|last4=Neuhauser|first4=Hanne|last5=Katsarava|first5=Zaza|last6=von der Lippe|first6=Elena|last7=Anton|first7=Aline|last8=Ziese|first8=Thomas|last9=Rommel|first9=Alexander|date=2020-09-09|title=Migräne und Spannungskopfschmerz in Deutschland. Prävalenz und Erkrankungsschwere im Rahmen der Krankheitslast-Studie BURDEN 2020|url=https://edoc.rki.de/handle/176904/6962.2|doi=10.25646/6988.2}}&lt;/ref&gt; Verkurinn er oftast á sömu hliðinni hjá sama einstaklingi, en hann getur einnig færst til og verið á hinni hliðinni í öðru kasti. Verkurinn er stingandi, hamrandi, með slætti, og eykst við áreynslu. Ef engin verkjastillandi meðul eru tekin eru flestir óvinnufærir og geta ekki sinnt félagslegum skyldum. Flestir draga sig í hlé og leggjast fyrir í rólegu og dimmu umhverfi meðan kastið stendur yfir.  

=== Ára ===
Á undan mígrenikasti fá sumir foreinkenni, svokallaða „áru“. Áran stendur venjulega yfir í fáeinar mínútur og allt upp í klukkustund. Áran lýsir sér oftast sem sjóntruflanir. Algengar eru einnig skyntruflanir og máltruflanir. Oftast byrjar áran sem sjóntruflun (flöktandi, sikksakklínur, móðukennd eða óskýr sjón, jafnvel tímabundnir blindir fletir). Á eftir fylgir dofi, fiðringur eða náladofi sem oftast byrjar í fingrum annarrar handar og fikrar sig upp eftir handleggnum upp í andlit. Stundum fylgja talörðugleikar þar sem sjúklingurinn á erfitt með að tjá sig og einbeita sér. Þessar truflanir ganga yfir og eru ekki varanlegar. Oftast kemur höfuðverkurinn þegar áran er liðin hjá. Ekki á að taka [[mígrenilyf|triptanlyf]] meðan á áru stendur, þar sem áran veldur tímabundnum æðaþrengslum í heila og triptan gerir það einnig. Það bætir því gráu ofan á svart. Auk þess eykur það hættuna á [[heilablóðfall]]i og kemur hvorki í veg fyrir áruna né höfuðverkinn sem fylgir.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last2= Elliott|first2= D.|date=June 6, 2007 |title=Acute migraine: Current treatment and emerging therapies |journal=Therapeutics and Clinical Risk Management |volume=3 |issue=3 |pages=449–459 |issn=1176-6336 |pmc=2386351 |pmid=18488069|last1= Kalra|first1= A. A.}}&lt;/ref&gt; Óhætt er að taka triptanlyf þegar áran er gengin yfir.

Í dæmigerðu mígrenikasti fá flestir einnig önnur foreinkenni, sem hafa þó ekkert með áru að gera (fyrirboðastig). Þessi foreinkenni geta verið þreyta eða ofvirkni, verkir í háls- eða hnakkavöðvum, aukin matarlyst (sérstaklega löngun í sætindi eða kolvetni), meltingartruflanir, og margt fleira. Þegar verkjakastið hefur gengið yfir þjást margir af þreytu, örmögnunartilfinningu, eiga erfitt með að einbeita sér o.fl.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Giffin|first=Nicola J.|last2=Lipton|first2=Richard B.|last3=Silberstein|first3=Stephen D.|last4=Olesen|first4=Jes|last5=Goadsby|first5=Peter J.|date=2016-07-19|title=The migraine postdrome: An electronic diary study|url=https://n.neurology.org/content/87/3/309|journal=Neurology|language=en|volume=87|issue=3|pages=309–313|doi=10.1212/WNL.0000000000002789|issn=0028-3878|pmid=27335112}}&lt;/ref&gt;

== Flokkun ==
Samtökin [[The Internationlal Headache Society]] greina í meginatriðum sex mismunandi tegundir af mígreni:&lt;ref&gt;[https://ichd-3.org/1-migraine/] International Classification of Headache Disorders&lt;/ref&gt;

# Mígreni án áru
# Mígreni með áru, hér þekkjast ýmsir undirflokkar, t.d.
#*Mígreni með dæmigerðri áru, með eða án höfuðverks
#*Mígreni með heilastofnsáru
#*Mígreni með helftarlömun. Hér þekkjast einnig fleiri undirflokkar
#*Mígreni með áhrifum á sjónhimnu
#Krónískt mígreni (mígreni telst krónískt ef sjúklingurinn er með 15 eða fleiri höfuðverkjaköst á mánuði, þar af þurfa 8 verkjaköst að flokkast undir mígreni. Þetta ástand þarf að hafa staðið yfir í a.m.k. 3 mánuði)
#Aukakvillar / eftirköst mígrenis. Hér þekkjast einnig ýmsir undirflokkar:
#*''Status migrainosus'' (mígrenikastið varir lengur en 72 klst)
#*Langvarandi ára án heilablóðfalls
#*Ára sem leitt hefur til heilablóðfalls
#*Flogakast af völdum áru
#Líklegt mígreni með eða án áru
#Kvillar sem eru líklega í samhengi við mígreni
#*Tímabundnar truflanir í starfi meltingarfæra
#*Góðkynja svimaköst
#*Góðkynja hálsrígur

== Tíðni ==
Í [[Evrópa|Evrópu]] er mígreni algengasti taugasjúkdómurinn. Talið er að um 12-20% kvenna fái mígreni og um 6-10% karla. Hjá börnum er enginn kynbundinn munur fram að kynþroskaaldri. Það er mýta að sjúkdómurinn hætti eftir [[breytingarskeið]] hjá konum.  Oft er mígreni viðvarandi sjúkdómur sem heldur ágerist með tímanum, en tíðni þess og einkenni geta þó breyst með aldri og jafnvel horfið.

Samkvæmt íslenskri rannsókn frá 2023 var algengi mígrenis hjá einstaklingum á aldrinum 10-79 ára á heilsugæslustöðvum höfuðborgarsvæðisins yfir tímabilið 2010-2019 4,4%.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Sólveig Sara Ólafsdóttir|author2=Jón Hersir Elíasson|author3=Anna Margrét Guðmundsdóttir|author4=Emil L. Sigurðsson|author5=Lárus S. Guðmundsson|year=2023|title=Rannsókn. Algengi og nýgengi mígreni og ávísanir á lyf við mígreni í heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins|journal=Læknablaðið|doi=10.17992/lbl.2023.01.724|volume=109|number=1}}&lt;/ref&gt;

Samkvæmt skýrslu [[Alþjóðaheilbrigðisstofnunin|Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar]] ''Global Burden of Disease Study 2019'' er mígreni í öðru sæti af öllum sjúkdómum hvað varðar fjölda ára sem fólk lifir með fötlun.  Hjá konum undir 50 ára aldri er mígreni i fyrsta sæti. Þetta er mælikvarði sem vísar til afgerandi skerðingar á lífsgæðum og taps heilbrigðra ára úr lífinu.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Steiner|first=T. J.|last2=Stovner|first2=L. J.|last3=Jensen|first3=R.|last4=Uluduz|first4=D.|last5=Katsarava|first5=Z.|last6=on behalf of Lifting The Burden: the Global Campaign against Headache|date=2020-12-02|title=Migraine remains second among the world’s causes of disability, and first among young women: findings from GBD2019|url=https://doi.org/10.1186/s10194-020-01208-0|journal=The Journal of Headache and Pain|volume=21|issue=1|pages=137|doi=10.1186/s10194-020-01208-0|issn=1129-2377|pmc=PMC7708887|pmid=33267788}}&lt;/ref&gt;

== Orsakir ==
Mígreni telst til flokksins „sjálfstæðir höfuðverkir“, þ.e. höfuðverkurinn er sjúkdómurinn sjálfur og ekki af öðrum völdum. Þótt orsakir mígrenis séu ekki til fullu kunnar er þó  líklegast að sjúkdómurinn tengist erfðabreytingum í genum, sem lýsa sér bæði í truflunum í starfi slagæða og tauga í höfðinu.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Höfuðverkir]]
[[Flokkur:Taugasjúkdómar]]</text>
      <sha1>14qgswzf4wuh1to7wzk4ssrsim9xo2j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976809</id>
      <parentid>1976808</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11190" sha1="mt6rx70k1gpxsfr1pu024d68w72wkx0" xml:space="preserve">[[Mynd:Migraine.jpg|thumb|Kona í mígrenikasti.]]
'''Mígreni''' er sérstök tegund oftast sterkra [[Höfuðverkur|höfuðverkja]] og algengari hjá konum en körlum. Verkjaköstin byrja stundum í æsku, oftast þó á unglingsaldri eða hjá ungu fólki, en sjaldnar eftir 35 ára aldur.  Fólk á öllum aldri getur þó fengið mígreni.&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|596|Hvað er mígreni?|höfundur=Magnús Jóhannsson|dags=30.6.2000}}&lt;/ref&gt; Verkurinn er oft öðrum megin í höfðinu, en getur náð til beggja hliða. Honum geta fylgt ógleði, [[ljósfælni]] og [[ofurnæm heyrn]].&lt;ref name=&quot;Pescador_Ruschel_2024&quot;&gt;{{cite book | vauthors = Pescador Ruschel MA, De Jesus O | chapter = Migraine Headache |date=2024 |title = StatPearls | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560787/ |access-date=13 September 2024 |place=Treasure Island (FL) |publisher=StatPearls Publishing |pmid=32809622 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cephalalgia_2018&quot;&gt;{{Cite journal |date=January 2018 |title=Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS) The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition |journal=Cephalalgia|volume=38 |issue=1 |pages=1–211 |doi=10.1177/0333102417738202 |pmid=29368949}}&lt;/ref&gt; Önnur einkenni eru meðal annars [[svimi]], uppköst, og skert hugræn geta.&lt;ref name=&quot;Fernandes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fernandes |first1=C |last2=Dapkute |first2=A |last3=Watson |first3=E |last4=Kazaishvili |first4=I |last5=Chądzyński |first5=P |last6=Varanda |first6=S |last7=Di Antonio |first7=S |last8=Munday |first8=V |last9=MaassenVanDenBrink |first9=A |last10=Lampl |first10=C |last11=European Headache Federation School of Advanced Studies |first11=(EHF-SAS) |title=Migraine and cognitive dysfunction: a narrative review. |journal=The Journal of Headache and Pain |date=19 December 2024 |volume=25 |issue=1 |page=221 |doi=10.1186/s10194-024-01923-y |doi-access=free |pmid=39701926 |pmc=11657937 }}&lt;/ref&gt; Í sumum tilfellum hefst mígrenikast eftir tímabil skyntruflana sem nefnist „ára“.&lt;ref name=&quot;Cephalalgia_2018&quot; /&gt;

Nafn sjúkdómsins er dregið af gríska orðinu ἡμικρᾱνίᾱ ''hemikrania'' „verkur í hálfu höfði“. Það varð svo ''migrania'' og ''hemigrania'' í miðaldafrönsku og barst þaðan í önnur mál.&lt;ref name=Borsook2012&gt;{{cite book| last=Eadie|first=Mervyn J.|veditors = Borsook D |title=The migraine brain: imaging, structure, and function|year=2012|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-975456-4|chapter=A history of migraine|pages=3–18|chapter-url=https://books.google.com/books?id=5GVVJS_fCAkC&amp;pg=PA3|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313014706/https://books.google.com/books?id=5GVVJS_fCAkC&amp;pg=PA3|archive-date=13 March 2017}}&lt;/ref&gt; Til eru lýsingar í lækningaritum fornaldar sem koma heim og saman við mígreni. Þegar [[vessakenningin]] kom fram hjá [[Grikkland hið forna|Forn-Grikkjum]] kenndu þeir ójafnvægi vessa líkamans um mígreni.&lt;ref name=Swanson2023&gt;{{cite book |last1=Koehler |first1=Peter J. |last2=Boes |first2=Christopher J. |editor1-last=Swanson |editor1-first=Jerry W. |editor2-last=Matharu |editor2-first=Manjit |title=Migraine Biology, Diagnosis, and Co-Morbidities |date=2023 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-823480-8 |pages=3–22 |edition=3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AuTPEAAAQBAJ&amp;pg=PA3|language=en |chapter=1. History of migraine}}&lt;/ref&gt; Nú er talið að mígreni stafi af blöndu erfðaþátta, umhverfisþátta og taugafræðilegra þátta.&lt;ref name=&quot;Bentivegna&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ashina |first1=S |last2=Bentivegna |first2=E |last3=Martelletti |first3=P |last4=Eikermann-Haerter |first4=K |date=June 2021 |title=Structural and Functional Brain Changes in Migraine |journal=Pain and Therapy |volume=10 |issue=1 |pages=211–223 |doi=10.1007/s40122-021-00240-5 |pmid=33594593 |pmc=8119592}}&lt;/ref&gt;

== Lýsing ==
Mígreni er skilgreint sem verkjaköst, sem standa venjulega yfir í 4-72 klst. Þeim fylgja oft ljósfælni og/eða hljóðfælni, auk þess sem margir finna til ógleði og/eða [[uppköst|kasta upp]]. Oftast eru verkirnir öðrum megin í höfðinu og eru miðlungssterkir eða sterkir. Rúmlega 59% af þáttakendum í einni rannsókn lýstu höfuðverknum sem mjög sárum.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Porst|first=Michael|last2=Wengler|first2=Annelene|last3=Leddin|first3=Janko|last4=Neuhauser|first4=Hanne|last5=Katsarava|first5=Zaza|last6=von der Lippe|first6=Elena|last7=Anton|first7=Aline|last8=Ziese|first8=Thomas|last9=Rommel|first9=Alexander|date=2020-09-09|title=Migräne und Spannungskopfschmerz in Deutschland. Prävalenz und Erkrankungsschwere im Rahmen der Krankheitslast-Studie BURDEN 2020|url=https://edoc.rki.de/handle/176904/6962.2|doi=10.25646/6988.2}}&lt;/ref&gt; Verkurinn er oftast á sömu hliðinni hjá sama einstaklingi, en hann getur einnig færst til og verið á hinni hliðinni í öðru kasti. Verkurinn er stingandi, hamrandi, með slætti, og eykst við áreynslu. Ef engin verkjastillandi meðul eru tekin eru flestir óvinnufærir og geta ekki sinnt félagslegum skyldum. Flestir draga sig í hlé og leggjast fyrir í rólegu og dimmu umhverfi meðan kastið stendur yfir.  

=== Ára ===
Á undan mígrenikasti fá sumir foreinkenni, svokallaða „áru“. Áran stendur venjulega yfir í fáeinar mínútur og allt upp í klukkustund. Áran lýsir sér oftast sem sjóntruflanir. Algengar eru einnig skyntruflanir og máltruflanir. Oftast byrjar áran sem sjóntruflun (flöktandi, sikksakklínur, móðukennd eða óskýr sjón, jafnvel tímabundnir blindir fletir). Á eftir fylgir dofi, fiðringur eða náladofi sem oftast byrjar í fingrum annarrar handar og fikrar sig upp eftir handleggnum upp í andlit. Stundum fylgja talörðugleikar þar sem sjúklingurinn á erfitt með að tjá sig og einbeita sér. Þessar truflanir ganga yfir og eru ekki varanlegar. Oftast kemur höfuðverkurinn þegar áran er liðin hjá. Ekki á að taka [[mígrenilyf|triptanlyf]] meðan á áru stendur, þar sem áran veldur tímabundnum æðaþrengslum í heila og triptan gerir það einnig. Það bætir því gráu ofan á svart. Auk þess eykur það hættuna á [[heilablóðfall]]i og kemur hvorki í veg fyrir áruna né höfuðverkinn sem fylgir.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last2= Elliott|first2= D.|date=June 6, 2007 |title=Acute migraine: Current treatment and emerging therapies |journal=Therapeutics and Clinical Risk Management |volume=3 |issue=3 |pages=449–459 |issn=1176-6336 |pmc=2386351 |pmid=18488069|last1= Kalra|first1= A. A.}}&lt;/ref&gt; Óhætt er að taka triptanlyf þegar áran er gengin yfir.

Í dæmigerðu mígrenikasti fá flestir einnig önnur foreinkenni, sem hafa þó ekkert með áru að gera (fyrirboðastig). Þessi foreinkenni geta verið þreyta eða ofvirkni, verkir í háls- eða hnakkavöðvum, aukin matarlyst (sérstaklega löngun í sætindi eða kolvetni), meltingartruflanir, og margt fleira. Þegar verkjakastið hefur gengið yfir þjást margir af þreytu, örmögnunartilfinningu, eiga erfitt með að einbeita sér o.fl.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Giffin|first=Nicola J.|last2=Lipton|first2=Richard B.|last3=Silberstein|first3=Stephen D.|last4=Olesen|first4=Jes|last5=Goadsby|first5=Peter J.|date=2016-07-19|title=The migraine postdrome: An electronic diary study|url=https://n.neurology.org/content/87/3/309|journal=Neurology|language=en|volume=87|issue=3|pages=309–313|doi=10.1212/WNL.0000000000002789|issn=0028-3878|pmid=27335112}}&lt;/ref&gt;

== Flokkun ==
Samtökin [[The Internationlal Headache Society]] greina í meginatriðum sex mismunandi tegundir af mígreni:&lt;ref&gt;[https://ichd-3.org/1-migraine/] International Classification of Headache Disorders&lt;/ref&gt;

# Mígreni án áru
# Mígreni með áru, hér þekkjast ýmsir undirflokkar, t.d.
#*Mígreni með dæmigerðri áru, með eða án höfuðverks
#*Mígreni með heilastofnsáru
#*Mígreni með helftarlömun. Hér þekkjast einnig fleiri undirflokkar
#*Mígreni með áhrifum á sjónhimnu
#Krónískt mígreni (mígreni telst krónískt ef sjúklingurinn er með 15 eða fleiri höfuðverkjaköst á mánuði, þar af þurfa 8 verkjaköst að flokkast undir mígreni. Þetta ástand þarf að hafa staðið yfir í a.m.k. 3 mánuði)
#Aukakvillar / eftirköst mígrenis. Hér þekkjast einnig ýmsir undirflokkar:
#*''Status migrainosus'' (mígrenikastið varir lengur en 72 klst)
#*Langvarandi ára án heilablóðfalls
#*Ára sem leitt hefur til heilablóðfalls
#*Flogakast af völdum áru
#Líklegt mígreni með eða án áru
#Kvillar sem eru líklega í samhengi við mígreni
#*Tímabundnar truflanir í starfi meltingarfæra
#*Góðkynja svimaköst
#*Góðkynja hálsrígur

== Tíðni ==
Í [[Evrópa|Evrópu]] er mígreni algengasti taugasjúkdómurinn. Talið er að um 12-20% kvenna fái mígreni og um 6-10% karla. Hjá börnum er enginn kynbundinn munur fram að kynþroskaaldri. Það er mýta að sjúkdómurinn hætti eftir [[breytingarskeið]] hjá konum.  Oft er mígreni viðvarandi sjúkdómur sem heldur ágerist með tímanum, en tíðni þess og einkenni geta þó breyst með aldri og jafnvel horfið.

Samkvæmt íslenskri rannsókn frá 2023 var algengi mígrenis hjá einstaklingum á aldrinum 10-79 ára á heilsugæslustöðvum höfuðborgarsvæðisins yfir tímabilið 2010-2019 4,4%.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Sólveig Sara Ólafsdóttir|author2=Jón Hersir Elíasson|author3=Anna Margrét Guðmundsdóttir|author4=Emil L. Sigurðsson|author5=Lárus S. Guðmundsson|year=2023|title=Rannsókn. Algengi og nýgengi mígreni og ávísanir á lyf við mígreni í heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins|journal=Læknablaðið|doi=10.17992/lbl.2023.01.724|volume=109|number=1}}&lt;/ref&gt;

Samkvæmt skýrslu [[Alþjóðaheilbrigðisstofnunin|Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar]] ''Global Burden of Disease Study 2019'' er mígreni í öðru sæti af öllum sjúkdómum hvað varðar fjölda ára sem fólk lifir með fötlun.  Hjá konum undir 50 ára aldri er mígreni i fyrsta sæti. Þetta er mælikvarði sem vísar til afgerandi skerðingar á lífsgæðum og taps heilbrigðra ára úr lífinu.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Steiner|first=T. J.|last2=Stovner|first2=L. J.|last3=Jensen|first3=R.|last4=Uluduz|first4=D.|last5=Katsarava|first5=Z.|last6=on behalf of Lifting The Burden: the Global Campaign against Headache|date=2020-12-02|title=Migraine remains second among the world’s causes of disability, and first among young women: findings from GBD2019|url=https://doi.org/10.1186/s10194-020-01208-0|journal=The Journal of Headache and Pain|volume=21|issue=1|pages=137|doi=10.1186/s10194-020-01208-0|issn=1129-2377|pmc=PMC7708887|pmid=33267788}}&lt;/ref&gt;

== Orsakir ==
Mígreni telst til flokksins „sjálfstæðir höfuðverkir“, þ.e. höfuðverkurinn er sjúkdómurinn sjálfur og ekki af öðrum völdum. Þótt orsakir mígrenis séu ekki til fullu kunnar er þó  líklegast að sjúkdómurinn tengist erfðabreytingum í genum, sem lýsa sér bæði í truflunum í starfi slagæða og tauga í höfðinu.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Höfuðverkir]]
[[Flokkur:Taugasjúkdómar]]</text>
      <sha1>mt6rx70k1gpxsfr1pu024d68w72wkx0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976810</id>
      <parentid>1976809</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tíðni */</comment>
      <origin>1976810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11187" sha1="5y44tecqzropsu4errb693v0ixx7mlz" xml:space="preserve">[[Mynd:Migraine.jpg|thumb|Kona í mígrenikasti.]]
'''Mígreni''' er sérstök tegund oftast sterkra [[Höfuðverkur|höfuðverkja]] og algengari hjá konum en körlum. Verkjaköstin byrja stundum í æsku, oftast þó á unglingsaldri eða hjá ungu fólki, en sjaldnar eftir 35 ára aldur.  Fólk á öllum aldri getur þó fengið mígreni.&lt;ref&gt;{{Vísindavefurinn|596|Hvað er mígreni?|höfundur=Magnús Jóhannsson|dags=30.6.2000}}&lt;/ref&gt; Verkurinn er oft öðrum megin í höfðinu, en getur náð til beggja hliða. Honum geta fylgt ógleði, [[ljósfælni]] og [[ofurnæm heyrn]].&lt;ref name=&quot;Pescador_Ruschel_2024&quot;&gt;{{cite book | vauthors = Pescador Ruschel MA, De Jesus O | chapter = Migraine Headache |date=2024 |title = StatPearls | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560787/ |access-date=13 September 2024 |place=Treasure Island (FL) |publisher=StatPearls Publishing |pmid=32809622 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cephalalgia_2018&quot;&gt;{{Cite journal |date=January 2018 |title=Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS) The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition |journal=Cephalalgia|volume=38 |issue=1 |pages=1–211 |doi=10.1177/0333102417738202 |pmid=29368949}}&lt;/ref&gt; Önnur einkenni eru meðal annars [[svimi]], uppköst, og skert hugræn geta.&lt;ref name=&quot;Fernandes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Fernandes |first1=C |last2=Dapkute |first2=A |last3=Watson |first3=E |last4=Kazaishvili |first4=I |last5=Chądzyński |first5=P |last6=Varanda |first6=S |last7=Di Antonio |first7=S |last8=Munday |first8=V |last9=MaassenVanDenBrink |first9=A |last10=Lampl |first10=C |last11=European Headache Federation School of Advanced Studies |first11=(EHF-SAS) |title=Migraine and cognitive dysfunction: a narrative review. |journal=The Journal of Headache and Pain |date=19 December 2024 |volume=25 |issue=1 |page=221 |doi=10.1186/s10194-024-01923-y |doi-access=free |pmid=39701926 |pmc=11657937 }}&lt;/ref&gt; Í sumum tilfellum hefst mígrenikast eftir tímabil skyntruflana sem nefnist „ára“.&lt;ref name=&quot;Cephalalgia_2018&quot; /&gt;

Nafn sjúkdómsins er dregið af gríska orðinu ἡμικρᾱνίᾱ ''hemikrania'' „verkur í hálfu höfði“. Það varð svo ''migrania'' og ''hemigrania'' í miðaldafrönsku og barst þaðan í önnur mál.&lt;ref name=Borsook2012&gt;{{cite book| last=Eadie|first=Mervyn J.|veditors = Borsook D |title=The migraine brain: imaging, structure, and function|year=2012|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-975456-4|chapter=A history of migraine|pages=3–18|chapter-url=https://books.google.com/books?id=5GVVJS_fCAkC&amp;pg=PA3|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313014706/https://books.google.com/books?id=5GVVJS_fCAkC&amp;pg=PA3|archive-date=13 March 2017}}&lt;/ref&gt; Til eru lýsingar í lækningaritum fornaldar sem koma heim og saman við mígreni. Þegar [[vessakenningin]] kom fram hjá [[Grikkland hið forna|Forn-Grikkjum]] kenndu þeir ójafnvægi vessa líkamans um mígreni.&lt;ref name=Swanson2023&gt;{{cite book |last1=Koehler |first1=Peter J. |last2=Boes |first2=Christopher J. |editor1-last=Swanson |editor1-first=Jerry W. |editor2-last=Matharu |editor2-first=Manjit |title=Migraine Biology, Diagnosis, and Co-Morbidities |date=2023 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-823480-8 |pages=3–22 |edition=3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=AuTPEAAAQBAJ&amp;pg=PA3|language=en |chapter=1. History of migraine}}&lt;/ref&gt; Nú er talið að mígreni stafi af blöndu erfðaþátta, umhverfisþátta og taugafræðilegra þátta.&lt;ref name=&quot;Bentivegna&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ashina |first1=S |last2=Bentivegna |first2=E |last3=Martelletti |first3=P |last4=Eikermann-Haerter |first4=K |date=June 2021 |title=Structural and Functional Brain Changes in Migraine |journal=Pain and Therapy |volume=10 |issue=1 |pages=211–223 |doi=10.1007/s40122-021-00240-5 |pmid=33594593 |pmc=8119592}}&lt;/ref&gt;

== Lýsing ==
Mígreni er skilgreint sem verkjaköst, sem standa venjulega yfir í 4-72 klst. Þeim fylgja oft ljósfælni og/eða hljóðfælni, auk þess sem margir finna til ógleði og/eða [[uppköst|kasta upp]]. Oftast eru verkirnir öðrum megin í höfðinu og eru miðlungssterkir eða sterkir. Rúmlega 59% af þáttakendum í einni rannsókn lýstu höfuðverknum sem mjög sárum.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Porst|first=Michael|last2=Wengler|first2=Annelene|last3=Leddin|first3=Janko|last4=Neuhauser|first4=Hanne|last5=Katsarava|first5=Zaza|last6=von der Lippe|first6=Elena|last7=Anton|first7=Aline|last8=Ziese|first8=Thomas|last9=Rommel|first9=Alexander|date=2020-09-09|title=Migräne und Spannungskopfschmerz in Deutschland. Prävalenz und Erkrankungsschwere im Rahmen der Krankheitslast-Studie BURDEN 2020|url=https://edoc.rki.de/handle/176904/6962.2|doi=10.25646/6988.2}}&lt;/ref&gt; Verkurinn er oftast á sömu hliðinni hjá sama einstaklingi, en hann getur einnig færst til og verið á hinni hliðinni í öðru kasti. Verkurinn er stingandi, hamrandi, með slætti, og eykst við áreynslu. Ef engin verkjastillandi meðul eru tekin eru flestir óvinnufærir og geta ekki sinnt félagslegum skyldum. Flestir draga sig í hlé og leggjast fyrir í rólegu og dimmu umhverfi meðan kastið stendur yfir.  

=== Ára ===
Á undan mígrenikasti fá sumir foreinkenni, svokallaða „áru“. Áran stendur venjulega yfir í fáeinar mínútur og allt upp í klukkustund. Áran lýsir sér oftast sem sjóntruflanir. Algengar eru einnig skyntruflanir og máltruflanir. Oftast byrjar áran sem sjóntruflun (flöktandi, sikksakklínur, móðukennd eða óskýr sjón, jafnvel tímabundnir blindir fletir). Á eftir fylgir dofi, fiðringur eða náladofi sem oftast byrjar í fingrum annarrar handar og fikrar sig upp eftir handleggnum upp í andlit. Stundum fylgja talörðugleikar þar sem sjúklingurinn á erfitt með að tjá sig og einbeita sér. Þessar truflanir ganga yfir og eru ekki varanlegar. Oftast kemur höfuðverkurinn þegar áran er liðin hjá. Ekki á að taka [[mígrenilyf|triptanlyf]] meðan á áru stendur, þar sem áran veldur tímabundnum æðaþrengslum í heila og triptan gerir það einnig. Það bætir því gráu ofan á svart. Auk þess eykur það hættuna á [[heilablóðfall]]i og kemur hvorki í veg fyrir áruna né höfuðverkinn sem fylgir.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last2= Elliott|first2= D.|date=June 6, 2007 |title=Acute migraine: Current treatment and emerging therapies |journal=Therapeutics and Clinical Risk Management |volume=3 |issue=3 |pages=449–459 |issn=1176-6336 |pmc=2386351 |pmid=18488069|last1= Kalra|first1= A. A.}}&lt;/ref&gt; Óhætt er að taka triptanlyf þegar áran er gengin yfir.

Í dæmigerðu mígrenikasti fá flestir einnig önnur foreinkenni, sem hafa þó ekkert með áru að gera (fyrirboðastig). Þessi foreinkenni geta verið þreyta eða ofvirkni, verkir í háls- eða hnakkavöðvum, aukin matarlyst (sérstaklega löngun í sætindi eða kolvetni), meltingartruflanir, og margt fleira. Þegar verkjakastið hefur gengið yfir þjást margir af þreytu, örmögnunartilfinningu, eiga erfitt með að einbeita sér o.fl.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Giffin|first=Nicola J.|last2=Lipton|first2=Richard B.|last3=Silberstein|first3=Stephen D.|last4=Olesen|first4=Jes|last5=Goadsby|first5=Peter J.|date=2016-07-19|title=The migraine postdrome: An electronic diary study|url=https://n.neurology.org/content/87/3/309|journal=Neurology|language=en|volume=87|issue=3|pages=309–313|doi=10.1212/WNL.0000000000002789|issn=0028-3878|pmid=27335112}}&lt;/ref&gt;

== Flokkun ==
Samtökin [[The Internationlal Headache Society]] greina í meginatriðum sex mismunandi tegundir af mígreni:&lt;ref&gt;[https://ichd-3.org/1-migraine/] International Classification of Headache Disorders&lt;/ref&gt;

# Mígreni án áru
# Mígreni með áru, hér þekkjast ýmsir undirflokkar, t.d.
#*Mígreni með dæmigerðri áru, með eða án höfuðverks
#*Mígreni með heilastofnsáru
#*Mígreni með helftarlömun. Hér þekkjast einnig fleiri undirflokkar
#*Mígreni með áhrifum á sjónhimnu
#Krónískt mígreni (mígreni telst krónískt ef sjúklingurinn er með 15 eða fleiri höfuðverkjaköst á mánuði, þar af þurfa 8 verkjaköst að flokkast undir mígreni. Þetta ástand þarf að hafa staðið yfir í a.m.k. 3 mánuði)
#Aukakvillar / eftirköst mígrenis. Hér þekkjast einnig ýmsir undirflokkar:
#*''Status migrainosus'' (mígrenikastið varir lengur en 72 klst)
#*Langvarandi ára án heilablóðfalls
#*Ára sem leitt hefur til heilablóðfalls
#*Flogakast af völdum áru
#Líklegt mígreni með eða án áru
#Kvillar sem eru líklega í samhengi við mígreni
#*Tímabundnar truflanir í starfi meltingarfæra
#*Góðkynja svimaköst
#*Góðkynja hálsrígur

== Tíðni ==
Í [[Evrópa|Evrópu]] er mígreni algengasti taugasjúkdómurinn. Talið er að um 12-20% kvenna fái mígreni og um 6-10% karla. Hjá börnum er enginn kynbundinn munur fram að kynþroskaaldri. Það er mýta að sjúkdómurinn hætti eftir [[breytingarskeið]] hjá konum.  Oft er mígreni viðvarandi sjúkdómur sem heldur ágerist með tímanum, en tíðni þess og einkenni geta þó breyst með aldri og jafnvel horfið.

Samkvæmt íslenskri rannsókn frá 2023 var algengi mígrenis hjá einstaklingum á aldrinum 10-79 ára á heilsugæslustöðvum höfuðborgarsvæðisins yfir tímabilið 2010-2019 4,4%.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Sólveig Sara Ólafsdóttir|author2=Jón Hersir Elíasson|author3=Anna Margrét Guðmundsdóttir|author4=Emil L. Sigurðsson|author5=Lárus S. Guðmundsson|year=2023|title=Rannsókn. Algengi og nýgengi mígreni og ávísanir á lyf við mígreni í heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins|journal=Læknablaðið|doi=10.17992/lbl.2023.01.724|volume=109|number=1}}&lt;/ref&gt;

Samkvæmt skýrslu [[Alþjóðaheilbrigðisstofnunin|Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar]] ''Global Burden of Disease Study 2019'' er mígreni í öðru sæti af öllum sjúkdómum hvað varðar fjölda ára sem fólk lifir með fötlun.  Hjá konum undir 50 ára aldri er mígreni i fyrsta sæti. Þetta er mælikvarði sem vísar til afgerandi skerðingar á lífsgæðum og taps heilbrigðra ára ævinnar.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Steiner|first=T. J.|last2=Stovner|first2=L. J.|last3=Jensen|first3=R.|last4=Uluduz|first4=D.|last5=Katsarava|first5=Z.|last6=on behalf of Lifting The Burden: the Global Campaign against Headache|date=2020-12-02|title=Migraine remains second among the world’s causes of disability, and first among young women: findings from GBD2019|url=https://doi.org/10.1186/s10194-020-01208-0|journal=The Journal of Headache and Pain|volume=21|issue=1|pages=137|doi=10.1186/s10194-020-01208-0|issn=1129-2377|pmc=PMC7708887|pmid=33267788}}&lt;/ref&gt;

== Orsakir ==
Mígreni telst til flokksins „sjálfstæðir höfuðverkir“, þ.e. höfuðverkurinn er sjúkdómurinn sjálfur og ekki af öðrum völdum. Þótt orsakir mígrenis séu ekki til fullu kunnar er þó  líklegast að sjúkdómurinn tengist erfðabreytingum í genum, sem lýsa sér bæði í truflunum í starfi slagæða og tauga í höfðinu.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}
[[Flokkur:Höfuðverkir]]
[[Flokkur:Taugasjúkdómar]]</text>
      <sha1>5y44tecqzropsu4errb693v0ixx7mlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hreistur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70279</id>
    <revision>
      <id>1976843</id>
      <parentid>1976676</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T23:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>uppfæri upplýsingar með hyrni og hreisturvængjum</comment>
      <origin>1976843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1177" sha1="679czihptmk10ghrojxlcf1mj1ug7mi" xml:space="preserve">'''Hreistur''' eru harðar plötur gerðar úr [[hyrni]] sem vex á [[húð]] [[Hryggdýr|hryggdýra]] sem hlífðarlag þeim til varnar. Hreistur eru algeng á dýrum en þau hafa þróast margsinnis með mismunandi hætti - hreistur fiska hafa þróast frá öðruvísi efni en hreistur skriðdýra. Hreistur eru flokkað sem hluti hlífðarlíffærakerfis.

Hjá [[Hreisturvængjur|hreisturvængjum]], á borð við [[fiðrildi]] og [[Mölflugur|mölflugu]]&lt;nowiki/&gt;r, er hreistrið hinsvegar gert úr [[Kítín|kítíni]], en þar mynda þau litamynstur þeirra.

&lt;gallery&gt;
Fish scales.jpg|Hreistur á fiskum
Denticules cutanés du requin citron Negaprion brevirostris vus au microscope électronique à balayage.jpg|Hreistur á hákarli (negaprion brevirostris)
Indian_pangolin_(Manis_crassicaudata)_-_oo_246940_(cropped_to_A).jpg|Hreistur-þakið [[Hreisturdýraættbálkur|hreisturdýr]] 
Marsh_Mugger_Close-ups_(21274413728).jpg|Hreistrað skinn [[fenjakrókódíll|fenjakrókódíls]]
Riesenseeadler_Fang.JPG|Hreistraðar klær [[Risahaförn|risahafarnarins]]
Gold_Dust_Day_Gecko_closeup_hawaii_edit_1.jpg|Hreistrug [[gekkó]] eðla
&lt;/gallery&gt;

[[Flokkur:Líffræði]]</text>
      <sha1>679czihptmk10ghrojxlcf1mj1ug7mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa</title>
    <ns>1</ns>
    <id>81679</id>
    <revision>
      <id>1976796</id>
      <parentid>766862</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Spjall:Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa]] á [[Spjall:Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</comment>
      <origin>766862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="m3ury9i6epl32g01dltssnpqfw06iwp" xml:space="preserve">{{æviágrip lifandi fólks}}</text>
      <sha1>m3ury9i6epl32g01dltssnpqfw06iwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fimbulvetur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84255</id>
    <revision>
      <id>1976824</id>
      <parentid>1630073</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T16:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="jrp1ql1982zhqx6avomsu76s2x16erw" xml:space="preserve">'''Fimbulvetur''' er hinn kaldi og veðrasami [[vetur]] er [[Ragnarök]] fylgja eftir í [[ásatrú]].
Í Snorra Eddu, Ragnarök er þessum vetri lýst svona: „Hár segir: ,,Mikil tíðindi eru þaðan að segja mörg. Þau hin fyrstu að vetur sá kemur er kallaður Fimbulbvetur. Þá drífur snær úr öllum áttum. Frost eru þá mikil og vindar hvassir. Ekki nýtur sólar. Þeir fara þrír saman og ekki sumar á milli. En áður ganga svo aðrir þrír vetur að þá er um alla veröld orustur miklar.“

Til er tilgáta um að sögnin um Fimbulvetur eigi við um árið [[536]] þegar eldvirkni af óþekktum uppruna olli [[hnattræn myrkvun|hnattrænni myrkvun]] og mikilli kólnun í allri Evrópu.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Gräslund B|author2=Price N.|title=Twilight of the gods? The ‘dust veil event’ of AD 536 in critical perspective|journal=Antiquity|year=2012|volume=86|number=332|pages=428-443|doi=10.1017/S0003598X00062852}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Norræn goðafræði}}
{{stubbur|trúarbrögð|bókmenntir}}
[[Flokkur:Atburðir í norrænni goðafræði]]</text>
      <sha1>jrp1ql1982zhqx6avomsu76s2x16erw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976825</id>
      <parentid>1976824</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T16:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1101" sha1="raaw2gcdj5z5mtjasgvwporm35mhoeg" xml:space="preserve">'''Fimbulvetur''' er hinn kaldi og veðrasami [[vetur]] er [[Ragnarök]] fylgja eftir í [[ásatrú]].
Í Snorra Eddu, Ragnarök er þessum vetri lýst svona: „Hár segir: ,,Mikil tíðindi eru þaðan að segja mörg. Þau hin fyrstu að vetur sá kemur er kallaður Fimbulvetur. Þá drífur snær úr öllum áttum. Frost eru þá mikil og vindar hvassir. Ekki nýtur sólar. Þeir fara þrír saman og ekki sumar á milli. En áður ganga svo aðrir þrír vetur að þá er um alla veröld orustur miklar.“

Til er tilgáta um að sögnin um Fimbulvetur eigi við um árið [[536]] þegar eldvirkni af óþekktum uppruna olli [[hnattræn myrkvun|hnattrænni myrkvun]] og mikilli kólnun í allri Evrópu.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Gräslund B|author2=Price N.|title=Twilight of the gods? The ‘dust veil event’ of AD 536 in critical perspective|journal=Antiquity|year=2012|volume=86|number=332|pages=428-443|doi=10.1017/S0003598X00062852}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Norræn goðafræði}}
{{stubbur|trúarbrögð|bókmenntir}}
[[Flokkur:Atburðir í norrænni goðafræði]]</text>
      <sha1>raaw2gcdj5z5mtjasgvwporm35mhoeg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976826</id>
      <parentid>1976825</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T16:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="eo0k90jv9e4qby1fk2veev8yol1ltpv" xml:space="preserve">'''Fimbulvetur''' er hinn kaldi og veðrasami [[vetur]] sem kemur á undan [[ragnarök]]um í [[norræn trú|norrænni trú]]. Í ''[[Snorra-Edda|Snorra Eddu]]'' er vetrinum lýst þannig: „Hár segir: Mikil tíðindi eru þaðan að segja mörg. Þau hin fyrstu að vetur sá kemur er kallaður Fimbulvetur. Þá drífur snær úr öllum áttum. Frost eru þá mikil og vindar hvassir. Ekki nýtur sólar. Þeir fara þrír saman og ekki sumar á milli. En áður ganga svo aðrir þrír vetur að þá er um alla veröld orustur miklar.“

Til er tilgáta um að sögnin um Fimbulvetur eigi við um árið [[536]] þegar eldvirkni af óþekktum uppruna olli [[hnattræn myrkvun|hnattrænni myrkvun]] og mikilli kólnun í allri Evrópu.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Gräslund B|author2=Price N.|title=Twilight of the gods? The ‘dust veil event’ of AD 536 in critical perspective|journal=Antiquity|year=2012|volume=86|number=332|pages=428-443|doi=10.1017/S0003598X00062852}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Norræn goðafræði}}
{{stubbur|trúarbrögð|bókmenntir}}
[[Flokkur:Atburðir í norrænni goðafræði]]</text>
      <sha1>eo0k90jv9e4qby1fk2veev8yol1ltpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976827</id>
      <parentid>1976826</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T16:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="8jqvdgmool7n4vkrqu0t5vxcyj1oo4d" xml:space="preserve">'''Fimbulvetur''' er hinn kaldi og veðrasami [[vetur]] sem kemur á undan [[ragnarök]]um í [[norræn trú|norrænni trú]]. Í ''[[Snorra-Edda|Snorra-Eddu]]'' er vetrinum lýst þannig: „Hár segir: Mikil tíðindi eru þaðan að segja mörg. Þau hin fyrstu að vetur sá kemur er kallaður Fimbulvetur. Þá drífur snær úr öllum áttum. Frost eru þá mikil og vindar hvassir. Ekki nýtur sólar. Þeir fara þrír saman og ekki sumar á milli. En áður ganga svo aðrir þrír vetur að þá er um alla veröld orustur miklar.“

Til er tilgáta um að sögnin um Fimbulvetur eigi við um árið [[536]] þegar eldvirkni af óþekktum uppruna olli [[hnattræn myrkvun|hnattrænni myrkvun]] og mikilli kólnun í allri Evrópu.&lt;ref&gt;{{cite journal|author1=Gräslund B|author2=Price N.|title=Twilight of the gods? The ‘dust veil event’ of AD 536 in critical perspective|journal=Antiquity|year=2012|volume=86|number=332|pages=428-443|doi=10.1017/S0003598X00062852}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Norræn goðafræði}}
{{stubbur|trúarbrögð|bókmenntir}}
[[Flokkur:Atburðir í norrænni goðafræði]]</text>
      <sha1>8jqvdgmool7n4vkrqu0t5vxcyj1oo4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mohamed ElBaradei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95436</id>
    <revision>
      <id>1976834</id>
      <parentid>1954715</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T20:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2189" sha1="j660jo3yl3pk41flttoxacim8nd56b1" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| nafn           = Mohamed ElBaradei
| nafn_á_frummáli = {{nobold|محمد البرادعي}}
|titill = Framkvæmdastjóri Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar
|stjórnartíð_start = [[1. desember]] [[1997]] 
|stjórnartíð_end = [[30. nóvember]] [[2009]]
|forveri = [[Hans Blix]]
|eftirmaður = [[Yukiya Amano]]
|titill2 = Varaforseti Egyptalands&lt;br&gt;{{small|(starfandi)}}
| stjórnartíð_start2 = [[14. júlí]] [[2013]] 
| stjórnartíð_end2 = [[14. ágúst]] [[2013]]
| forseti2 = [[Adlí Mansúr]] {{small|(starfandi)}}
| forveri2 = [[Mahmúd Mekki]]
| eftirmaður2 = ''Embætti lagt niður''
| mynd           = Mohamed ElBaradei WEF 2008.jpg
| myndatexti1     = Mohamed ElBaradei árið 2008.
| fæddur= {{fæðingardagur og aldur|1942|6|17}}
| fæðingarstaður = [[Kaíró]], [[Egyptaland]]i
| stjórnmálaflokkur = [[Stjórnarskrárflokkurinn (Egyptaland)|Stjórnarskrárflokkurinn]]
| maki = Aida El-Kachef 
| börn = 2
| búseta = [[Vín (Austurríki)|Vín]], [[Austurríki]]
| verðlaun = [[File:Nobel prize medal.svg|15px]] [[Friðarverðlaun Nóbels]] (2005)
| starf          = 
| trúarbrögð            = 
| undirskrift = 
}}
'''Mohamed ElBaradei''' (f. [[17. júní]] [[1942]]) er handhafi [[Friðarverðlaun Nóbels|friðarverðlauna Nóbels]] og fyrrverandi yfirmaður [[Alþjóðakjarnorkumálastofnunin|Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar]]. ElBaradei og Alþjóðakjarnorkumálastofnunin deildu friðarverðlaunum Nóbels árið [[2005]] „fyrir tilraunir þeirra við að hindra það að kjarnorka væri notuð í hernaðarlegum tilgangi og að tryggja það að kjarnorka til friðsamlegra nota sé notuð á eins öruggan hátt og mögulegt er“.&lt;ref&gt;{{vefheimild|url= https://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/ |titill = The Nobel Peace Prize 2005 |mánuðurskoðað = 29. janúar|árskoðað= 2011}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references /&gt;&lt;/div&gt;

{{Friðarverðlaun Nóbels}}
{{DEFAULTSORT:ElBaradei, Mohamed}}
{{stubbur|Æviágrip}}
[[Flokkur:Egypskir erindrekar|ElBaradei, Mohamed]]
[[Flokkur:Handhafar friðarverðlauna Nóbels]]
[[Flokkur:Varaforsetar Egyptalands]]
{{f|1942}}</text>
      <sha1>j660jo3yl3pk41flttoxacim8nd56b1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hellismannasaga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100218</id>
    <revision>
      <id>1976853</id>
      <parentid>1954506</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T00:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stillbusy</username>
        <id>42433</id>
      </contributor>
      <origin>1976853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1263" sha1="3t1zhi6t51hkphkj4lnvk1jlkmq538y" xml:space="preserve">'''Hellismannasaga''' er [[þjóðsaga]] um [[hellismenn]]ina sem höfðust við í [[Surtshellir|Surtshelli]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hellismannasaga |url=https://www.snerpa.is/net/thjod/hellis.htm |work=snerpa.is | access-date=2011-07-26}}&lt;/ref&gt; [[Jón Árnason (1819)|Jón Árnason]], þjóðsagnasafnari, færði söguna í letur. Sagan segir frá 18 piltum frá Hólum sem gerðust sekir um morð og lögðust því út í Surtshelli. Sagan er tengd frásögn [[Landnámabók]]ar um 18 [[Útilegumaður|útilegumenn]] sem voru vegnir á [[10. öld]] á Hellisfitjum á [[Arnarvatnsheiði]].&lt;ref&gt;{{vísindavefurinn|24689|Hvar bjuggu útilegumenn? Voru þeir yfirleitt í hellum?|höfundur=Guðrún Ása Grímsdóttir|dags=11.5.2009}}&lt;/ref&gt; Enn önnur Hellismannasaga er til og var hún gefin út í fornritaútgáfu [[Guðni Jónsson|Guðna Jónssonar]]. Sagan er þó ekki fornsaga í venjulegum skilningi þess orðs, því [[Gísli Konráðsson]], sagnaritari, samdi hana á fyrra helmingi 19. aldar. Sögu sína byggir hann á fornritunum, einkum Landnámu og þjóðsögu hliðstæðri þeirri sem Jón Árnason skráði síðar.

== Tilvísanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references /&gt;&lt;/div&gt;

[[Flokkur:Þjóðsögur]]
[[Flokkur:Íslendingasögur]]</text>
      <sha1>3t1zhi6t51hkphkj4lnvk1jlkmq538y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>María 2. Englandsdrottning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114548</id>
    <revision>
      <id>1976855</id>
      <parentid>1589232</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T01:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1936" sha1="ejkbyufsho2doxnnqns727ntgc1qx2d" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = Drottning Englands, Skotlands og Írlands
| ætt = [[Stúart-ætt]]
| skjaldarmerki = Coat of Arms of England (c. 1690).svg
| nafn = María 2.
| mynd = 1662_Mary_II.jpg
| skírnarnafn = Mary Stuart
| fæðingardagur = {{fæðingardagur|1662|4|30}}
| fæðingarstaður = [[Höll heilags Jakobs]], [[Westminster]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1694|12|28|1662|4|30}}
| dánarstaður = [[Kensington-höll]], [[Middlesex]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
| grafinn = [[Westminster Abbey]], [[London]]
| ríkisár = 13. febrúar 1689 – 28. desember 1694
| undirskrift = UK-Royal-Signature Maria.svg
| faðir = [[Jakob 2. Englandskonungur]]
| móðir = [[Anne Hyde]]
| maki = {{gifting|[[Vilhjálmur 3. Englandskonungur]]|1677}}
​| titill_maka = Eiginmaður
}}
'''María 2. Englandsdrottning''' ([[30. apríl]] [[1662]] – [[28. desember]] [[1694]]) var [[drottning Englands]], [[Skotadrottning|Skotlands]] og [[drottning Írlands|Írlands]] ásamt eiginmanni sínum, [[Vilhjálmur 3. af Óraníu|Vilhjálmi]] frá 1689 til dauðadags. Þau Vilhjálmur voru bæði [[mótmælendatrú]]ar og komust til valda í kjölfar [[Dýrlega byltingin|Dýrlegu byltingarinnar]] þar sem föður Maríu, hinum kaþólska [[Jakob 2. Englandskonungur|Jakobi 2.]], var steypt af stóli. Eftir lát hennar ríkti Vilhjálmur einn í átta ár en við lát hans tók systir Maríu, [[Anna Englandsdrottning|Anna]], við krúnunni.
{{commonscat|Mary II of England|Maríu 2.}}
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| titill = [[Englandsdrottning]]
| frá = 1689
| til = 1692 
| fyrir = [[Jakob 2. Englandskonungur|Jakob 2.]]
| eftir = [[Vilhjálmur 3. af Óraníu|Vilhjálmur 2.]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{stubbur|æviágrip|saga}}
{{fd|1662|1694}}
[[Flokkur:Enskir þjóðhöfðingjar]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Skotlands]]
[[Flokkur:Stuart-ætt]]</text>
      <sha1>ejkbyufsho2doxnnqns727ntgc1qx2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haakon Magnus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129420</id>
    <redirect title="Hákon 8." />
    <revision>
      <id>1976784</id>
      <parentid>1498708</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Hákon krónprins]] til [[Hákon 8.]]</comment>
      <origin>1976784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="kcrsscs1y7dzvrfqy0rf8djdc0gdod0" xml:space="preserve">#Redirect [[Hákon 8.]]</text>
      <sha1>kcrsscs1y7dzvrfqy0rf8djdc0gdod0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lúðvík hinn frómi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139923</id>
    <revision>
      <id>1976830</id>
      <parentid>1964556</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T18:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3374" sha1="4lkdays2fbp0ywb20rsnzkyzh1wk1ms" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = [[Frankaveldi|Konungur Franka]]&lt;br&gt;[[Karlungaveldið|Keisari Karlungaveldisins]]
| ætt = [[Karlungar]]
| skjaldarmerki = Armoiries imaginaires de Charlemagne (1).svg
| nafn = Lúðvík 1.
| mynd = Ludwik I Pobożny.jpg
| fæðingardagur = 778
| fæðingarstaður = [[Chasseneuil-du-Poitou|Cassinogilum]], [[Frankaveldi]]
| dánardagur = 20. júní 840
| dánarstaður = [[Ingelheim am Rhein|Ingelheim]], [[Frankaveldi]]
| grafinn =Kapella Heilags Arnalds
| ríkisár =813–840
| faðir = [[Karlamagnús]]
| móðir = Hildigerður
| maki = [[Ermingerður frá Hesbaye]]&lt;br&gt;[[Júdít frá Bæjaralandi]]
| titill_maka = Drottning
| börn =  {{plainlist|
* [[Lóþar 1.]]
* [[Pípinn 1. Akvitaníukonungur|Pípinn af Akvitaníu]]
* [[Loðvík þýski]]
* [[Gísela, dóttir Lúðvíks hins fróma|Gísela]]
* [[Karl sköllótti]]
}}
}}
'''Lúðvík hinn frómi''' ([[778]] – [[20. júní]] [[840]]) eða '''Lúðvík guðhræddi''' var konungur [[Frankaveldi|Frankaveldis]] og meðkeisari [[Hið heilaga rómverska ríki|hins heilaga rómverska ríkis]] (sem '''Lúðvík 1.''') ásamt föður sínum [[Karlamagnús|Karlamagnúsi]] frá árinu 813. Hann var einnig konungur Akvitaníu frá árinu 781.

Sem eini eftirlifandi fullorðni sonur Karlamagnúsar og Hildigerðar konu hans varð Lúðvík eini leiðtogi Franka eftir dauða föður síns árið 814 og hélt þeirri stöðu til dauðadags að undanskyldu tímabili á árunum 833–34 þar sem honum var komið frá völdum.

Á valdatíð sinni í Akvitanínu var Lúðvík falið að verja suðausturlandamæri veldisins. Hann lagði undir sig [[Barselóna]] frá [[Múslimar|múslimum]] árið 801 og kom [[Pamplona]] og [[Baskaland|Baskalandi]] undir vald Franka árið 812. Sem keisari gaf Lúðvík sonum sínum, [[Lóþar 1.|Lóþari]], [[Pippín 1. Akvitaníukonungur|Pippín]] og [[Lúðvík þýski|Lúðvík]], sæti í ríkisstórninni og reyndi að undirbúa skiptingu veldisins á milli þeirra. Fyrsti áratugur valdatíðar Lúðvíks einkenndist af harmleikjum og niðurlægingum, sér í lagi misþyrminga Lúðvíks á frænda sínum, [[Bernharður af Ítalíu|Bernharði af Ítalíu]], sem Lúðvík bætti fyrir með því að svívirða sjálfan sig á almannafæri.

Á fjórða áratug 9. aldar skall á borgarastyrjöld milli sona Lúðvíks. Lúðvík bætti gráu ofan á svart með því að reyna að gera ráð fyrir syni sínum með annarri konu sinni, [[Karl sköllótti|Karli sköllótta]], í erfðaröðinni. Valdatíð Lúðvíks lauk farsællega, en eftir að hann lést tóku við þrjú ár borgarastyrjaldar. Lúðvík þykir yfirleitt koma illa út í samanburði við föður sinn, en áskoranirnar sem hann þurfti að kljást við sig á valdatíð sinni voru ekki af sama toga.&lt;ref&gt;{{cite journal |title= Louis the Pious Reconsidered |publisher=Wiley | first=F. L. |last=Ganshof |author-link=François-Louis Ganshof|journal = History|year = 1957|volume = 42|issue = 146|pages = 171–180|doi = 10.1111/j.1468-229X.1957.tb02281.x|jstor = 24403332}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Commonscat|Louis the Pious|Lúðvík hinum fróma}}
{{Keisarar hins Heilaga rómverska ríkis}}
{{Einvaldar Frakklands}}
{{fde|778|840|Lúðvík guðhræddi}}
[[Flokkur:Frankakonungar]]
[[Flokkur:Keisarar hins Heilaga rómverska ríkis]]
[[Flokkur:Karlungar]]</text>
      <sha1>4lkdays2fbp0ywb20rsnzkyzh1wk1ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milos Degenek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141161</id>
    <revision>
      <id>1976811</id>
      <parentid>1881860</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T13:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1056" sha1="1oh2lm408zuzmr86wupam0b6ploidjx" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
|nafn=Milos Degenek
|mynd=Milos_degenek.jpg
|fullt nafn=Milos Degenek
|fæðingardagur={{fæðingardagur og aldur|1994|4|28}}
|fæðingarbær=[[Knin]]
|fæðingarland=[[Króatía]]
|hæð=187 cm
|staða=[[Varnarmaður]]
|núverandi lið=
|númer=
|ár1=2013-2015
|ár2=2015-2016
|ár3=2017-
|lið1=[[VfB Stuttgart|Stuttgart]]
|lið2=[[TSV 1860 München|1860 München]]
|lið3=[[Yokohama F. Marinos]]
|leikir (mörk)=
|landsliðsár=2016-
|landslið=Ástralía
|landsliðsleikir (mörk)=15 (0)
}}
'''Milos Degenek''' (fæddur [[28. apríl]] [[1994]]) er [[Ástralía|ástralskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]]. Hann spilaði 15 leiki með landsliðinu.

==Tölfræði==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!colspan=3|Ástralía
|-
!Ár!!Leikir!!Mörk
|-
|2016||5||0
|-
|2017||10||0
|-
!Heild||15||0
|}

==Tenglar==
*[http://www.national-football-teams.com/player/64404/Milos_Degenek.html National Football Teams]

{{stubbur|knattspyrna}}
{{DEFAULTSORT:Degenek, Milos  }}
{{f|1994}}
[[Flokkur:Ástralskir knattspyrnumenn]]</text>
      <sha1>1oh2lm408zuzmr86wupam0b6ploidjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anatolíj Karpov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143055</id>
    <revision>
      <id>1976850</id>
      <parentid>1976763</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T00:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80100</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tengill */</comment>
      <origin>1976850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2465" sha1="e4x22uvax522bu6btpa5xwkc12uv1uf" xml:space="preserve">[[Mynd:Anatoly Karpov 2017 april.jpg|thumb|Anatoly Karpov (mynd tekin árið 2017)]]
'''Anatolíj Jevgenjevítsj Karpov''' (f. [[23. maí]] [[1951]]) er [[Rússland|rússneskur]] stórmeistari í [[skák]] og fyrrum heimsmeistari.  Anatolíj Karpov varð heimsmeistari [[1975]] aðeins 24 ára gamall, þegar [[Bobby Fischer]] neitaði að verja heimsmeistaratitil sem hann vann í [[Reykjavík]] þremur árum áður. Karpov hélt heimsmeistaratitli sínum frá [[1975]] til [[1985]] en var þá sigraður af  [[Garry Kasparov]]. Árin  [[1984]] til [[1990]] háðu Karpov og Kasparov 5 einvígi um heimsmeistaratitilinn.


* [http://taflfelag.is/anatoly-karpov-til-islands/ Anatoly Karpov til Íslands ]

== Heiðurslisti ==
Stutt yfirlit yfir helstu mótin sem hann hefur unnið:
&lt;div style=&quot;column-count:2&quot;&gt;
*1969 - [[Stokkhólmur]] (+9, =2, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92145  Stokkhólmur 1969]&lt;/ref&gt;
*1970 - [[Kúibyshev]] (+8, =9, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92016  
Kúibyshev 1970]&lt;/ref&gt;
*1971 - [[Moskva]] (+5, =12, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79436  Moskva 1971]&lt;/ref&gt;
*1971/2 - [[Hastings]] (+8, =6, -1) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79508  Hastings 1971/2]&lt;/ref&gt;
*1972 - [[San Antonio]]  (+7, =7, -1)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80058  San Antonio 1972]&lt;/ref&gt;
*1973 - [[Leningrad]] (+10, =7, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79518  Leningrad 1973]&lt;/ref&gt;
*1973 - [[Madríd]]  (+7, =8, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80017  Madríd 1973]&lt;/ref&gt;
*1975 - [[Portoroz-Ljubljana]] (+7, =8, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=91498  Portoroz-Ljubljana 1975]&lt;/ref&gt;
*1975 - [[Mílanó]]  (+4, =16, -1)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80227  Mílanó 1975]&lt;/ref&gt;
*1976 - [[Moskva]] (+8, =8, -1)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=8388  Moskva 1976]&lt;/ref&gt;
*1976 - [[Skopje]] (+10, =5, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=12080  Skopje 1976]&lt;/ref&gt;
*1976 - [[Montilla-Moriles]] (+5, =4, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=97717  Montilla Moriles 1976]&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;

{{fe|1951|Karpov, Anatoly}}
== Heimildir ==
{{stubbur|æviágrip|skák}}
{{DEFAULTSORT:Karpov, Anatolíj}}
[[Flokkur:Sovéskir skákmenn]]
[[Flokkur:Rússneskir skákmenn|Karpov, Anatoly]]
[[Flokkur:Rússneskir stjórnmálamenn]]</text>
      <sha1>e4x22uvax522bu6btpa5xwkc12uv1uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976851</id>
      <parentid>1976850</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T00:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80100</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heiðurslisti */</comment>
      <origin>1976851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2464" sha1="0vir41eg7zp3chmry45t8eqi37s5trn" xml:space="preserve">[[Mynd:Anatoly Karpov 2017 april.jpg|thumb|Anatoly Karpov (mynd tekin árið 2017)]]
'''Anatolíj Jevgenjevítsj Karpov''' (f. [[23. maí]] [[1951]]) er [[Rússland|rússneskur]] stórmeistari í [[skák]] og fyrrum heimsmeistari.  Anatolíj Karpov varð heimsmeistari [[1975]] aðeins 24 ára gamall, þegar [[Bobby Fischer]] neitaði að verja heimsmeistaratitil sem hann vann í [[Reykjavík]] þremur árum áður. Karpov hélt heimsmeistaratitli sínum frá [[1975]] til [[1985]] en var þá sigraður af  [[Garry Kasparov]]. Árin  [[1984]] til [[1990]] háðu Karpov og Kasparov 5 einvígi um heimsmeistaratitilinn.


* [http://taflfelag.is/anatoly-karpov-til-islands/ Anatoly Karpov til Íslands ]

== Heiðurslisti ==
Stutt yfirlit yfir helstu mótin sem hann hefur unnið:
&lt;div style=&quot;column-count:2&quot;&gt;
*1969 - [[Stokkhólmur]] (+9, =2, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92145  Stokkhólmur 1969]&lt;/ref&gt;
*1970 - [[Kúibyshev]] (+8, =9, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92016 Kúibyshev 1970]&lt;/ref&gt;
*1971 - [[Moskva]] (+5, =12, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79436  Moskva 1971]&lt;/ref&gt;
*1971/2 - [[Hastings]] (+8, =6, -1) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79508  Hastings 1971/2]&lt;/ref&gt;
*1972 - [[San Antonio]]  (+7, =7, -1)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80058  San Antonio 1972]&lt;/ref&gt;
*1973 - [[Leningrad]] (+10, =7, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79518  Leningrad 1973]&lt;/ref&gt;
*1973 - [[Madríd]]  (+7, =8, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80017  Madríd 1973]&lt;/ref&gt;
*1975 - [[Portoroz-Ljubljana]] (+7, =8, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=91498  Portoroz-Ljubljana 1975]&lt;/ref&gt;
*1975 - [[Mílanó]]  (+4, =16, -1)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80227  Mílanó 1975]&lt;/ref&gt;
*1976 - [[Moskva]] (+8, =8, -1)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=8388  Moskva 1976]&lt;/ref&gt;
*1976 - [[Skopje]] (+10, =5, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=12080  Skopje 1976]&lt;/ref&gt;
*1976 - [[Montilla-Moriles]] (+5, =4, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=97717  Montilla Moriles 1976]&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;

{{fe|1951|Karpov, Anatoly}}

== Heimildir ==
{{stubbur|æviágrip|skák}}
{{DEFAULTSORT:Karpov, Anatolíj}}
[[Flokkur:Sovéskir skákmenn]]
[[Flokkur:Rússneskir skákmenn|Karpov, Anatoly]]
[[Flokkur:Rússneskir stjórnmálamenn]]</text>
      <sha1>0vir41eg7zp3chmry45t8eqi37s5trn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976852</id>
      <parentid>1976851</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T00:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80100</id>
      </contributor>
      <origin>1976852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2482" sha1="542anc63wim5l4n52kd8sbsxcsefmt2" xml:space="preserve">[[Mynd:Anatoly Karpov 2017 april.jpg|thumb|Anatoly Karpov (mynd tekin árið 2017)]]
'''Anatolíj Jevgenjevítsj Karpov''' (f. [[23. maí]] [[1951]]) er [[Rússland|rússneskur]] stórmeistari í [[skák]] og fyrrum heimsmeistari.  Anatolíj Karpov varð heimsmeistari [[1975]] aðeins 24 ára gamall, þegar [[Bobby Fischer]] neitaði að verja heimsmeistaratitil sem hann vann í [[Reykjavík]] þremur árum áður. Karpov hélt heimsmeistaratitli sínum frá [[1975]] til [[1985]] en var þá sigraður af  [[Garry Kasparov]]. Árin  [[1984]] til [[1990]] háðu Karpov og Kasparov 5 einvígi um heimsmeistaratitilinn.


== Tengill ==
* [http://taflfelag.is/anatoly-karpov-til-islands/ Anatoly Karpov til Íslands ]


== Heiðurslisti ==
Stutt yfirlit yfir helstu mótin sem hann hefur unnið:
&lt;div style=&quot;column-count:2&quot;&gt;
*1969 - [[Stokkhólmur]] (+9, =2, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92145  Stokkhólmur 1969]&lt;/ref&gt;
*1970 - [[Kúibyshev]] (+8, =9, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=92016 Kúibyshev 1970]&lt;/ref&gt;
*1971 - [[Moskva]] (+5, =12, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79436  Moskva 1971]&lt;/ref&gt;
*1971/2 - [[Hastings]] (+8, =6, -1) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79508  Hastings 1971/2]&lt;/ref&gt;
*1972 - [[San Antonio]]  (+7, =7, -1)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80058  San Antonio 1972]&lt;/ref&gt;
*1973 - [[Leningrad]] (+10, =7, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79518  Leningrad 1973]&lt;/ref&gt;
*1973 - [[Madríd]]  (+7, =8, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80017  Madríd 1973]&lt;/ref&gt;
*1975 - [[Portoroz-Ljubljana]] (+7, =8, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=91498  Portoroz-Ljubljana 1975]&lt;/ref&gt;
*1975 - [[Mílanó]]  (+4, =16, -1)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=80227  Mílanó 1975]&lt;/ref&gt;
*1976 - [[Moskva]] (+8, =8, -1)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=8388  Moskva 1976]&lt;/ref&gt;
*1976 - [[Skopje]] (+10, =5, -0)  &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=12080  Skopje 1976]&lt;/ref&gt;
*1976 - [[Montilla-Moriles]] (+5, =4, -0) &lt;ref&gt;[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=97717  Montilla Moriles 1976]&lt;/ref&gt;
&lt;/div&gt;

{{fe|1951|Karpov, Anatoly}}

== Heimildir ==
{{stubbur|æviágrip|skák}}
{{DEFAULTSORT:Karpov, Anatolíj}}
[[Flokkur:Sovéskir skákmenn]]
[[Flokkur:Rússneskir skákmenn|Karpov, Anatoly]]
[[Flokkur:Rússneskir stjórnmálamenn]]</text>
      <sha1>542anc63wim5l4n52kd8sbsxcsefmt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amerískur krókódíll</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147760</id>
    <revision>
      <id>1976849</id>
      <parentid>1739713</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T00:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>aðgreining</comment>
      <origin>1976849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6027" sha1="t9pn6brjof87yfpz35pvo82oudqyg8p" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Amerískur krókódíll
| image = American Crocodile Florida 2.JPG
| image_width = 250px
| image_caption = 
| regnum = [[Dýraríki]]
| phylum = [[Seildýr]]
| classis = [[Skriðdýr]]
| ordo = [[Crocodilia]]
| familia = [[Crocodylidae]]
| genus = [[Crocodylus]]
| species = '''''Crocrodylus acutus'''''
}}
{{Aðgreiningartengill1|Amerískur krókódíll|[[Alligator mississippiensis]]}}
'''Ameríski krókódíllinn''' (''Crocodylus acutus'') er tegund af crocodilia ættbálknum. Þennan krókódíl má finna í Ameríku. Allt frá neðsta hluta Bandaríkjanna yfir í alla Suður-Ameríku. Einnig má finna hann í karabíska hafinu.

Í Bandaríkjunum er nánast einungis hægt að finna Ameríska Krókódílinn í syðri enda Florida fylkisins en það hafa fundist tveir í kringum Tampa Bay svæðið.
Í dag eru um það bil 2000 Amerískir Krókódílar í Bandaríkjunum sem er mikið miðað við að þeir voru einungis í kringum nokkur hundruð á áttunda áratugnum.

Hægt er að finna Ameríska krókódílinn helst á strandsvæðum. Einnig er hægt að finna þá í ám, mýri, fljótum og lónum en þeir kunna best við sig í saltvatni. Ástæða þess að þeir kunna vel við sig í saltvatni er vegna þess að þeir eru með saltkirtla undir tungunni sinni. Það eru margar aðrar tegundir krókódíla með saltkirtla undir tungunni en Ameríski krókódíllinn ásamt saltvatnskrókódílnum eru einu sem lifa í saltvatni. Þó að Ameríski krókódíllinn kann best við sig í saltvatni hafa sumir verið fundnir í ferskvatni og þá sérstaklega í Florida.

Ameríski krókódíllinn treystir mikið á sólina og hlýjar uppsprettur til þess að halda sér hita. Þeir stjórna líkamshita sínum annaðhvort með því að liggja í sólinni eða færa sig milli staða þar sem vatnið er heitara. Ef vatnið er of kalt þá geta þeir ekki lifað það af lengi. Ef þeir eru liggjandi í sólbaði og sjá annað dýr koma skyndilega að sér hlaupa þeir í átt að vatninu. Það er mikill misskilningur að þeir séu þá að undirbúa árás. Ef krókódílar eru að undirbúa árás vilja þeir fara hægt í vatnið og synda nánast hreyfingalausir í átt að bráðinni. Krókódíll sem sprettir að vatninu og gefur fá sér hávaða er líklega hræddur.

== Einkenni ==

Líkt og aðrir krókódílar hefur Ameríski krókódíllinn fjórar fætur, langan og sterkan hala. Hann er einnig með raðir af hornum sem liggja niður frá bakinu hans og hala.

Hann er með mjög sterkann kjálka og svo eru nasirnar, augun og eyrun efst á höfðinu hans. Þess vegna getur líkaminn hans verið nánast allur í felum undir vatni á meðan hann undirbýr óvænta árás.
Ameríski  krókódíllinn getur hlaupið á 16&amp;nbsp;km hraða og hann syndir á allt að 32&amp;nbsp;km hraða.

Ameríski krókódíllinn hefur oft verið ruglaður við Morelet krókódíllinn. Þeir eru líkir en Morelet krókódíllinn er bæði minni og svo er hann innfæddur í Mexíkó.

== Stærð og lifnaðarhættir ==

Meðalstærðin hjá fullorðnum karlkyns Amerískum krókódíl er frá 2,9&amp;nbsp;m upp í 4,0&amp;nbsp;m á lengd og þeir geta orðið um það bil 380&amp;nbsp;kg. Kvenkyns krókódíllinn er yfirleitt 2,5&amp;nbsp;m til 3,0&amp;nbsp;m og getur orðið 170&amp;nbsp;kg.

Amerískir krókódílar þola minni kulda en meðal krókódíllinn. Á meðan aðrar tegundir geta lifað af í 7 °C heitu vatni mun Ameríski krókódíllinn einungis verða hjálparlaus og drukkna ef hann lifir lengi í þannig umhverfi. Ameríski þolir hins vegar saltvatn betur en hinir.

Ameríski krókódíllinn er fyrsta flokks rándýr og það má segja að hvert einasta dýr sem mætir þeim í vatni er bráð. Áður fyrr var fiskur helsta fæða þeirra vegna þess hversu þröngur munnurinn þeirra var. Í dag hafa nýjar rannsóknir greint frá því að munnurinn þeirra er mun víðari en hann var sem gerir þeim kleift að innheimta stærri bráð. Í dag er bráðin þeirra allt frá litlum skordýrum yfir í nautgripi.

Það skiptir ekki miklu máli hvenær Ameríski krókódíllinn veiðir og borðar en talið er að hann kýs að gera það rétt eftir sólsetur. Sérstaklega þegar tunglið er varla uppi.

== Æxlun ==

Amerískir krókódílar fjölga sér yfirleitt seint á haustin eða snemma um veturinn. Seint um veturinn eða snemma á vorin búa þeir svo til hreiður fyrir eggin sín. Staðsetning hreiðursins skiptir miklu máli upp á lofstlag og umhverfi að gera. Kvenkyns krókódílarnir mynda þá hreiður úr mold, sand og dauðum gróðri.

Um það bil mánuði eftir að hreiðrið er skapað leggur hún 30 til 70 egg niður og hylur þau með alls kyns gróðri eða skilur þau eftir afhjúpuð.
Eggin eru yfirleitt 8&amp;nbsp;cm á lengd og 5&amp;nbsp;cm á breidd.
Eggin klekjast svo út í kringum 80 daga eftir að þau eru lögð niður.

== Skemmtilegar staðreyndir ==

* Meðallífskeið þeirra er 45 ár.
* Þeir gleypa oft steina til þess að hjálpa meltingunni sinni.
* Hámarks lengd þeirra er 6 metrar

== Heimildir ==

* Florida Fish and Wildlife Conservation Commission. (E.d). American Crocodiles. Sótt af: http://myfwc.com/wildlifehabitats/managed/american-crocodile/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181211104844/http://myfwc.com/wildlifehabitats/managed/american-crocodile |date=2018-12-11 }}
* Frank J. Mazzotti. (E.d). American Crocodiles (Crocodylus acutus) in Florida. Sótt af: http://edis.ifas.ufl.edu/uw157
* Sea Worlds Parks and Entertainment. (E.d). American Crocodile. Sótt af https://seaworld.org/en/animal-info/animal-bytes/reptiles/american-crocodile {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170928060330/https://seaworld.org/en/animal-info/animal-bytes/reptiles/american-crocodile |date=2017-09-28 }}
* Wikipedia. (E.d). American crocodile. Sótt af: [[:en:American crocodile]]
* Wikipedia. (E.d). Crocodile. Sótt af: [[:en:Crocodile]]
[[Flokkur:Krókódílaætt]]</text>
      <sha1>t9pn6brjof87yfpz35pvo82oudqyg8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976862</id>
      <parentid>1976849</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T09:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Útbreiðslukort</comment>
      <origin>1976862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6135" sha1="gsgu5yaekshaxy3vpcjivacj65hraq4" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = Amerískur krókódíll
| image = American Crocodile Florida 2.JPG
| image_width = 250px
| image_caption = 
| regnum = [[Dýraríki]]
| phylum = [[Seildýr]]
| classis = [[Skriðdýr]]
| ordo = [[Crocodilia]]
| familia = [[Crocodylidae]]
| genus = [[Crocodylus]]
| species = '''''Crocodylus acutus'''''
| range_map = The range of the American Crocodile.png
| range_map_caption = Búsvæði ''Crocodylus acutus''
}}
{{Aðgreiningartengill1|Amerískur krókódíll|[[Alligator mississippiensis]]}}
'''Ameríski krókódíllinn''' (''Crocodylus acutus'') er tegund af crocodilia ættbálknum. Þennan krókódíl má finna í Ameríku. Allt frá neðsta hluta Bandaríkjanna yfir í alla Suður-Ameríku. Einnig má finna hann í karabíska hafinu.

Í Bandaríkjunum er nánast einungis hægt að finna Ameríska Krókódílinn í syðri enda Florida fylkisins en það hafa fundist tveir í kringum Tampa Bay svæðið.
Í dag eru um það bil 2000 Amerískir Krókódílar í Bandaríkjunum sem er mikið miðað við að þeir voru einungis í kringum nokkur hundruð á áttunda áratugnum.

Hægt er að finna Ameríska krókódílinn helst á strandsvæðum. Einnig er hægt að finna þá í ám, mýri, fljótum og lónum en þeir kunna best við sig í saltvatni. Ástæða þess að þeir kunna vel við sig í saltvatni er vegna þess að þeir eru með saltkirtla undir tungunni sinni. Það eru margar aðrar tegundir krókódíla með saltkirtla undir tungunni en Ameríski krókódíllinn ásamt saltvatnskrókódílnum eru einu sem lifa í saltvatni. Þó að Ameríski krókódíllinn kann best við sig í saltvatni hafa sumir verið fundnir í ferskvatni og þá sérstaklega í Florida.

Ameríski krókódíllinn treystir mikið á sólina og hlýjar uppsprettur til þess að halda sér hita. Þeir stjórna líkamshita sínum annaðhvort með því að liggja í sólinni eða færa sig milli staða þar sem vatnið er heitara. Ef vatnið er of kalt þá geta þeir ekki lifað það af lengi. Ef þeir eru liggjandi í sólbaði og sjá annað dýr koma skyndilega að sér hlaupa þeir í átt að vatninu. Það er mikill misskilningur að þeir séu þá að undirbúa árás. Ef krókódílar eru að undirbúa árás vilja þeir fara hægt í vatnið og synda nánast hreyfingalausir í átt að bráðinni. Krókódíll sem sprettir að vatninu og gefur fá sér hávaða er líklega hræddur.

== Einkenni ==

Líkt og aðrir krókódílar hefur Ameríski krókódíllinn fjórar fætur, langan og sterkan hala. Hann er einnig með raðir af hornum sem liggja niður frá bakinu hans og hala.

Hann er með mjög sterkann kjálka og svo eru nasirnar, augun og eyrun efst á höfðinu hans. Þess vegna getur líkaminn hans verið nánast allur í felum undir vatni á meðan hann undirbýr óvænta árás.
Ameríski  krókódíllinn getur hlaupið á 16&amp;nbsp;km hraða og hann syndir á allt að 32&amp;nbsp;km hraða.

Ameríski krókódíllinn hefur oft verið ruglaður við Morelet krókódíllinn. Þeir eru líkir en Morelet krókódíllinn er bæði minni og svo er hann innfæddur í Mexíkó.

== Stærð og lifnaðarhættir ==

Meðalstærðin hjá fullorðnum karlkyns Amerískum krókódíl er frá 2,9&amp;nbsp;m upp í 4,0&amp;nbsp;m á lengd og þeir geta orðið um það bil 380&amp;nbsp;kg. Kvenkyns krókódíllinn er yfirleitt 2,5&amp;nbsp;m til 3,0&amp;nbsp;m og getur orðið 170&amp;nbsp;kg.

Amerískir krókódílar þola minni kulda en meðal krókódíllinn. Á meðan aðrar tegundir geta lifað af í 7 °C heitu vatni mun Ameríski krókódíllinn einungis verða hjálparlaus og drukkna ef hann lifir lengi í þannig umhverfi. Ameríski þolir hins vegar saltvatn betur en hinir.

Ameríski krókódíllinn er fyrsta flokks rándýr og það má segja að hvert einasta dýr sem mætir þeim í vatni er bráð. Áður fyrr var fiskur helsta fæða þeirra vegna þess hversu þröngur munnurinn þeirra var. Í dag hafa nýjar rannsóknir greint frá því að munnurinn þeirra er mun víðari en hann var sem gerir þeim kleift að innheimta stærri bráð. Í dag er bráðin þeirra allt frá litlum skordýrum yfir í nautgripi.

Það skiptir ekki miklu máli hvenær Ameríski krókódíllinn veiðir og borðar en talið er að hann kýs að gera það rétt eftir sólsetur. Sérstaklega þegar tunglið er varla uppi.

== Æxlun ==

Amerískir krókódílar fjölga sér yfirleitt seint á haustin eða snemma um veturinn. Seint um veturinn eða snemma á vorin búa þeir svo til hreiður fyrir eggin sín. Staðsetning hreiðursins skiptir miklu máli upp á lofstlag og umhverfi að gera. Kvenkyns krókódílarnir mynda þá hreiður úr mold, sand og dauðum gróðri.

Um það bil mánuði eftir að hreiðrið er skapað leggur hún 30 til 70 egg niður og hylur þau með alls kyns gróðri eða skilur þau eftir afhjúpuð.
Eggin eru yfirleitt 8&amp;nbsp;cm á lengd og 5&amp;nbsp;cm á breidd.
Eggin klekjast svo út í kringum 80 daga eftir að þau eru lögð niður.

== Skemmtilegar staðreyndir ==

* Meðallífskeið þeirra er 45 ár.
* Þeir gleypa oft steina til þess að hjálpa meltingunni sinni.
* Hámarks lengd þeirra er 6 metrar

== Heimildir ==

* Florida Fish and Wildlife Conservation Commission. (E.d). American Crocodiles. Sótt af: http://myfwc.com/wildlifehabitats/managed/american-crocodile/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181211104844/http://myfwc.com/wildlifehabitats/managed/american-crocodile |date=2018-12-11 }}
* Frank J. Mazzotti. (E.d). American Crocodiles (Crocodylus acutus) in Florida. Sótt af: http://edis.ifas.ufl.edu/uw157
* Sea Worlds Parks and Entertainment. (E.d). American Crocodile. Sótt af https://seaworld.org/en/animal-info/animal-bytes/reptiles/american-crocodile {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170928060330/https://seaworld.org/en/animal-info/animal-bytes/reptiles/american-crocodile |date=2017-09-28 }}
* Wikipedia. (E.d). American crocodile. Sótt af: [[:en:American crocodile]]
* Wikipedia. (E.d). Crocodile. Sótt af: [[:en:Crocodile]]
[[Flokkur:Krókódílaætt]]</text>
      <sha1>gsgu5yaekshaxy3vpcjivacj65hraq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Í fréttum...</title>
    <ns>4</ns>
    <id>154362</id>
    <revision>
      <id>1976790</id>
      <parentid>1976760</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1039" sha1="03wvcaytzrygopp9cemcdn9w1c6c08z" xml:space="preserve">[[Mynd:Sametingsåpning - 51609646697 (Haakon).jpg|170px|right|alt=Hákon 8.|Hákon 8.]]
* [[29. ágúst]]: '''[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]]''' fer fram.
* [[28. ágúst]]: '''[[Hákon 8.]]''' (''sjá mynd'') tekur við norsku krúnunni eftir andlát föður síns, [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldar 5. Noregskonungs]].
* [[20. ágúst]]: '''[[Rojava|Lýðræðislega fylkjasambandið í Norður-Sýrlandi]]''' er að fullu innlimað af ríkisstjórn [[Sýrland]]s.
* [[12. ágúst]]: '''[[Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026|Almyrkvi á sólu]]'''  gengur yfir Ísland, Grænland og Spán.

'''Yfirstandandi:'''  [[Innrás Rússa í Úkraínu]] / [[Stríð Rússlands og Úkraínu]] &amp;nbsp;• [[Íransstríðið 2026|Íransstríðið]]
&lt;br&gt;
'''Nýleg andlát''': [[Haraldur 5. Noregskonungur]] (28. ágúst) &amp;nbsp;• [[Ratko Mladić]] (27. ágúst) &amp;nbsp;• [[Dolly Parton]] (25. ágúst) &amp;nbsp;• [[Steinn Ármann Magnússon]] (21. ágúst) &amp;nbsp;•  [[Don Nelson]] (9. ágúst)</text>
      <sha1>03wvcaytzrygopp9cemcdn9w1c6c08z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erling Haaland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155696</id>
    <revision>
      <id>1976836</id>
      <parentid>1972760</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T20:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1976836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5799" sha1="om88ilbk57dbk0gmqg2942idgivz8jr" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
| nafn = Erling Braut Haaland
| mynd = Erling Haaland Morocco v Norway 7 June 2026-51.jpg
| fullt nafn = Erling Braut Haaland
| fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|2000|7|21|}}
| fæðingarbær = [[Leeds]]
| fæðingarland = [[England]]
| hæð = 1,95 m
| staða = Framherji
| núverandi lið = [[Manchester City]]
| númer = 17
| ár í yngri flokkum = 
| yngriflokkalið = [[Bryne FK]]
| ár1 = 2016-2017
| ár2 = 2017–2018
| ár3 = 2019-2020
| ár4 = 2020-2022
| ár5 = 2022-
| lið1 = [[Bryne FK]]
| lið2 = [[Molde F.K.]]
| lið3 = [[Red Bull Salzburg]]
| lið4 = [[Borussia Dortmund]]
| lið5 = [[Manchester City]]
| leikir (mörk)1 = 16 (0)
| leikir (mörk)2 = 39 (14)
| leikir (mörk)3 = 16 (17)
| leikir (mörk)4 = 67 (62)
| leikir (mörk)5 = 134 (114)
| landsliðsár = 2019-
| landslið = [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
| landsliðsleikir (mörk) = 55 (62)
| mfuppfært = ágúst 2026
| lluppfært = júlí 2026
}}
'''Erling Braut Haaland''' (fæddur '''Håland'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dagbladet.no/sport/derfor-byttet-han-fra-haland-til-haaland/71617171|title=Derfor byttet han fra Håland til Haaland|last=Hagen|first=Mathias|date=2019-09-19|website=dagbladet.no|language=no|access-date=2024-08-07}}&lt;/ref&gt;, [[21. júlí]] [[2000]]) er [[Noregur|norskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar með [[Manchester City]] og [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|norska landsliðinu]]. Hann hefur skorað yfir 360 mörk í öllum keppnum.

Faðir hans er [[Alf-Inge Håland]], fyrrum knattspyrnumaður hjá [[Leeds United]], Manchester City og fleiri félögum.

Árið [[2016]] hóf Haaland að spila í meistaraflokki fyrir Bryne. Síðar fór hann yfir til Molde þar sem [[Ole Gunnar Solskjær]] þjálfaði hann. Í leik gegn Brann skoraði hann 4 mörk á 17 mínútum. Hann skaust upp enn frekar á stjörnuhimininn þegar hann fór til Red Bull Salzburg árið 2019 og sama ár varð hann fyrsti táningurinn til að skora í 5 leikjum í röð í [[Meistaradeild Evrópu]].

==Borussia Dortmund==
Þýska stórliðið [[Borussia Dortmund]] keypti hann í janúar 2020 og Haaland byrjaði afar vel; skoraði 5 mörk í fyrstu 2 leikjum sínum með félaginu þar sem hann kom inn sem varamaður.
Síðar á árinu skoraði hann fernu í leik.
Í mars 2021 varð hann fljótastur til að ná 20 mörkum í meistaradeildinni eða í 14 leikjum og mölbraut met [[Harry Kane]] sem náði því í 24 leikjum.

Haaland skoraði 2 mörk í 4-1 sigri á RB Leipzig þegar Dortmund vann DFB-Pokal bikarkeppnina 2021. Hann skoraði 41 mark á tímabilinu 2020-2021 í öllum keppnum. Haaland var sá yngsti til að ná 50 mörkum í Bundesliga.

==Manchester City==
===2022-2023===
Í maí 2022 náðu Haaland og City samkomulagi um að hann gerðist leikmaður félagsins í júlí.
&lt;ref&gt;[https://www.mancity.com/news/mens/club-statement-erling-haaland-63787789 Club statement - Erling Haaland] Mancity.com, sótt 10/5 2022&lt;/ref&gt;
Haaland skoraði tvennu í byrjunarleik tímabilsins í ágúst 2022-2023 í 2:0 sigri gegn [[West Ham]] og þrennu þrjá heimaleiki í röð síðar. Hann byrjaði tímabilið afar vel og setti met yfir mörk skoruð í deildinni fyrir áramót eða 21 talsins.

Í Meistaradeild Evrópu skoraði Haaland 5 mörk á innan við 60 mínútum gegn [[RB Leipzig]]. Hann var markahæstur í keppninni.

Haaland sló markametið í ensku úrvalsdeildinni á einu tímabili í apríl þegar hann náði 33 mörkum en [[Mohamed Salah]] átti eldra met frá 2017-2018. Alls skoraði hann 36 mörk í 35 leikjum það tímabil og alls 52 mörk í öllum keppnum. City vann þrennu það tímabil, deild, bikar og Meistaradeild Evrópu.

===2025-2026===
Haaland náði 100 mörkum í ensku úrvalsdeildinni í desember 2025 og gerði það í 111 leikjum, 13 færri en fyrri methafi, [[Alan Shearer]]. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/football/live/clykgyyz474t Haaland beats Shearer record as ManCity win nine-goal thriller ] BBC, skoðað 2. desember, 2025&lt;/ref&gt; Hann var markahæstur í deildinni með 27 mörk.

==Norska landsliðið==
Haaland skoraði 9 mörk með norska U20 landsliðinu gegn Honduras árið 2019. Hann hóf frumraun sína með aðalliðinu í september sama ár. Það tók hann aðeins rúm 5 ár að verða markahæsti landsliðsmaðurinn en hann sló metið í október árið 2024. Metið hafði staðið síðan 1937. &lt;ref&gt;[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/41721566/erling-haaland-norway-leading-scorer Erling Haaland becomes Norway leading scorer] ESPN.com&lt;/ref&gt;

Á [[HM 2026]] komst norska landsliðið í 8 liða úrslit keppninnar þegar Haaland skoraði bæði mörk Noregs gegn Brasilíu. Hann skoraði alls 7 mörk á mótinu en Noregur var loks sleginn út af Englandi.

==Verðlaun og viðurkenningar==
===Redbull Salzburg===
*Austurríska Bundesliga, meistari: 2018–19, 2019–20
*Austurríski bikarinn: 2018–19
*Leikmaður tímabilsins í Bundesliga 2019–20
===Borussia Dortmund===
*DFB-Pokal: 2020–21
*Besti framherji 2020-2021 í [[Meistaradeild Evrópu]]
*Leikmaður mánaðarins í [[Bundesliga]]: Janúar og febrúar 2020, apríl 2021.
*Leikmaður tímabilsins í Bundesliga 2020-2021

===Manchester City===
*Leikmaður mánaðarins: Ágúst 2022, apríl 2023, ágúst 2024, september 2025
*Leikmaður tímabilsins: 2022-2023
*Markakóngur ensku úrvalsdeildarinnar: 2022-2023, 2023-2024
*UEFA leikmaður tímabilsins 2022-2023
*Besti framherjinn, Gullknötturinn 2023

*[[Enska úrvalsdeildin]]: 2022-2023, 2023-2024
*[[Enski bikarinn]]: 2022-2023
*[[Meistaradeild Evrópu]]: 2022-2023

==Tilvísanir==
{{Commonscat}}
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:Haaland, Erling}}
[[Flokkur:Norskir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 2000]]</text>
      <sha1>om88ilbk57dbk0gmqg2942idgivz8jr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976837</id>
      <parentid>1976836</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T20:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1976837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5799" sha1="sr2j42densubjp2rnbh1ww4ct0laa6l" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
| nafn = Erling Braut Haaland
| mynd = Erling Haaland Morocco v Norway 7 June 2026-51.jpg
| fullt nafn = Erling Braut Haaland
| fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|2000|7|21|}}
| fæðingarbær = [[Leeds]]
| fæðingarland = [[England]]
| hæð = 1,95 m
| staða = Framherji
| núverandi lið = [[Manchester City]]
| númer = 17
| ár í yngri flokkum = 
| yngriflokkalið = [[Bryne FK]]
| ár1 = 2016-2017
| ár2 = 2017–2018
| ár3 = 2019-2020
| ár4 = 2020-2022
| ár5 = 2022-
| lið1 = [[Bryne FK]]
| lið2 = [[Molde F.K.]]
| lið3 = [[Red Bull Salzburg]]
| lið4 = [[Borussia Dortmund]]
| lið5 = [[Manchester City]]
| leikir (mörk)1 = 16 (0)
| leikir (mörk)2 = 39 (14)
| leikir (mörk)3 = 16 (17)
| leikir (mörk)4 = 67 (62)
| leikir (mörk)5 = 134 (114)
| landsliðsár = 2019-
| landslið = [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|Noregur]]
| landsliðsleikir (mörk) = 55 (62)
| mfuppfært = ágúst 2026
| lluppfært = júlí 2026
}}
'''Erling Braut Haaland''' (fæddur '''Håland'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dagbladet.no/sport/derfor-byttet-han-fra-haland-til-haaland/71617171|title=Derfor byttet han fra Håland til Haaland|last=Hagen|first=Mathias|date=2019-09-19|website=dagbladet.no|language=no|access-date=2024-08-07}}&lt;/ref&gt;, [[21. júlí]] [[2000]]) er [[Noregur|norskur]] [[Knattspyrna|knattspyrnumaður]] sem spilar með [[Manchester City]] og [[Norska karlalandsliðið í knattspyrnu|norska landsliðinu]]. Hann hefur skorað yfir 380 mörk í öllum keppnum.

Faðir hans er [[Alf-Inge Håland]], fyrrum knattspyrnumaður hjá [[Leeds United]], Manchester City og fleiri félögum.

Árið [[2016]] hóf Haaland að spila í meistaraflokki fyrir Bryne. Síðar fór hann yfir til Molde þar sem [[Ole Gunnar Solskjær]] þjálfaði hann. Í leik gegn Brann skoraði hann 4 mörk á 17 mínútum. Hann skaust upp enn frekar á stjörnuhimininn þegar hann fór til Red Bull Salzburg árið 2019 og sama ár varð hann fyrsti táningurinn til að skora í 5 leikjum í röð í [[Meistaradeild Evrópu]].

==Borussia Dortmund==
Þýska stórliðið [[Borussia Dortmund]] keypti hann í janúar 2020 og Haaland byrjaði afar vel; skoraði 5 mörk í fyrstu 2 leikjum sínum með félaginu þar sem hann kom inn sem varamaður.
Síðar á árinu skoraði hann fernu í leik.
Í mars 2021 varð hann fljótastur til að ná 20 mörkum í meistaradeildinni eða í 14 leikjum og mölbraut met [[Harry Kane]] sem náði því í 24 leikjum.

Haaland skoraði 2 mörk í 4-1 sigri á RB Leipzig þegar Dortmund vann DFB-Pokal bikarkeppnina 2021. Hann skoraði 41 mark á tímabilinu 2020-2021 í öllum keppnum. Haaland var sá yngsti til að ná 50 mörkum í Bundesliga.

==Manchester City==
===2022-2023===
Í maí 2022 náðu Haaland og City samkomulagi um að hann gerðist leikmaður félagsins í júlí.
&lt;ref&gt;[https://www.mancity.com/news/mens/club-statement-erling-haaland-63787789 Club statement - Erling Haaland] Mancity.com, sótt 10/5 2022&lt;/ref&gt;
Haaland skoraði tvennu í byrjunarleik tímabilsins í ágúst 2022-2023 í 2:0 sigri gegn [[West Ham]] og þrennu þrjá heimaleiki í röð síðar. Hann byrjaði tímabilið afar vel og setti met yfir mörk skoruð í deildinni fyrir áramót eða 21 talsins.

Í Meistaradeild Evrópu skoraði Haaland 5 mörk á innan við 60 mínútum gegn [[RB Leipzig]]. Hann var markahæstur í keppninni.

Haaland sló markametið í ensku úrvalsdeildinni á einu tímabili í apríl þegar hann náði 33 mörkum en [[Mohamed Salah]] átti eldra met frá 2017-2018. Alls skoraði hann 36 mörk í 35 leikjum það tímabil og alls 52 mörk í öllum keppnum. City vann þrennu það tímabil, deild, bikar og Meistaradeild Evrópu.

===2025-2026===
Haaland náði 100 mörkum í ensku úrvalsdeildinni í desember 2025 og gerði það í 111 leikjum, 13 færri en fyrri methafi, [[Alan Shearer]]. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/football/live/clykgyyz474t Haaland beats Shearer record as ManCity win nine-goal thriller ] BBC, skoðað 2. desember, 2025&lt;/ref&gt; Hann var markahæstur í deildinni með 27 mörk.

==Norska landsliðið==
Haaland skoraði 9 mörk með norska U20 landsliðinu gegn Honduras árið 2019. Hann hóf frumraun sína með aðalliðinu í september sama ár. Það tók hann aðeins rúm 5 ár að verða markahæsti landsliðsmaðurinn en hann sló metið í október árið 2024. Metið hafði staðið síðan 1937. &lt;ref&gt;[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/41721566/erling-haaland-norway-leading-scorer Erling Haaland becomes Norway leading scorer] ESPN.com&lt;/ref&gt;

Á [[HM 2026]] komst norska landsliðið í 8 liða úrslit keppninnar þegar Haaland skoraði bæði mörk Noregs gegn Brasilíu. Hann skoraði alls 7 mörk á mótinu en Noregur var loks sleginn út af Englandi.

==Verðlaun og viðurkenningar==
===Redbull Salzburg===
*Austurríska Bundesliga, meistari: 2018–19, 2019–20
*Austurríski bikarinn: 2018–19
*Leikmaður tímabilsins í Bundesliga 2019–20
===Borussia Dortmund===
*DFB-Pokal: 2020–21
*Besti framherji 2020-2021 í [[Meistaradeild Evrópu]]
*Leikmaður mánaðarins í [[Bundesliga]]: Janúar og febrúar 2020, apríl 2021.
*Leikmaður tímabilsins í Bundesliga 2020-2021

===Manchester City===
*Leikmaður mánaðarins: Ágúst 2022, apríl 2023, ágúst 2024, september 2025
*Leikmaður tímabilsins: 2022-2023
*Markakóngur ensku úrvalsdeildarinnar: 2022-2023, 2023-2024
*UEFA leikmaður tímabilsins 2022-2023
*Besti framherjinn, Gullknötturinn 2023

*[[Enska úrvalsdeildin]]: 2022-2023, 2023-2024
*[[Enski bikarinn]]: 2022-2023
*[[Meistaradeild Evrópu]]: 2022-2023

==Tilvísanir==
{{Commonscat}}
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:Haaland, Erling}}
[[Flokkur:Norskir knattspyrnumenn]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 2000]]</text>
      <sha1>sr2j42densubjp2rnbh1ww4ct0laa6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ante Pavelić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158114</id>
    <revision>
      <id>1976823</id>
      <parentid>1966686</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T15:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Einræðisherra sjálfstæða ríkisins Króatíu */</comment>
      <origin>1976823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11343" sha1="hzm1wj58ms6cgsikcnhsmiiursjg5ah" xml:space="preserve">{{Stjórnmálamaður
| forskeyti = 
| nafn =  Ante Pavelić
| mynd = Ante Pavelić.jpg
| titill= ''Poglavnik'' Króatíu
| stjórnartíð_start =[[10. apríl]] [[1941]]
| stjórnartíð_end =[[8. maí]] [[1945]]
| einvaldur = 	[[Aimone prins, hertogi af Aosta|Tomislav 2.]] (1941–1943)
| forsætisráðherra = 	Hann sjálfur (1941–1943)&lt;br&gt;[[Nikola Mandić]] (1943–1945)
| forveri = ''Embætti stofnað''
| eftirmaður = ''Embætti lagt niður''
| myndatexti1 = {{small|Ante Pavelić árið 1942.}}
| myndastærð =
| fæddur = [[14. júlí]] [[1889]]
| fæðingarstaður = [[Bradina]], [[Konjic]], [[Bosnía-Hersegóvína|Bosníu-Hersegóvínu]], [[Austurríki-Ungverjaland]]i
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1959|12|28|1889|7|14}}
| dánarstaður = [[Madríd]], [[Spánn|Spáni]]
| þjóderni = [[Króatía|Króatískur]]
| maki = 
| stjórnmálaflokkur = [[Ustasja]]
| börn = 
| bústaður = 
| atvinna = 
| háskóli = [[Háskólinn í Zagreb]]
| starf =
| trúarbrögð = [[Rómversk-kaþólska kirkjan|Kaþólskur]]
|undirskrift = Ante Pavelic's signature.svg
}}
'''Ante Pavelić''' (14. júlí 1889 – 28. desember 1959) var [[Króatía|króatískur]] stjórnmálamaður og [[einræðisherra]] sem stofnaði og leiddi [[Fasismi|fasísku]] öfgaþjóðernishreyfinguna [[Ustasja]] árið 1929. Frá 1941 til 1945 var Pavelić leiðtogi „sjálfstæða ríkisins Króatíu“ (króatíska: ''Nezavisna Država Hrvatska'' eða NDH), fasísks [[leppríki]]s sem Þjóðverjar og Ítalir stofnsettu á hernámssvæðum sínum í [[Konungsríkið Júgóslavía|Júgóslavíu]]. Pavelić og Ustasja stóðu fyrir ofsóknum á minnihlutahópum og andófsmönnum á árum [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]], meðal annars á [[Serbar|Serbum]], [[Gyðingar|Gyðingum]], [[Rómafólk]]i og andfasistum. 

== Æviágrip ==
===Æska og menntun===
Ante Pavelić fæddist árið 1889 í bænum [[Bradina]] í [[Bosnía og Hersegóvína|Bosníu-Hersegóvínu]], sem var þá undir yfirráðum [[Austurríki-Ungverjaland]]s en varð hluti af [[Konungsríkið Júgóslavía|Konungsríkinu Júgóslavíu]] eftir [[fyrri heimsstyrjöldin]]a. Hann nam lögfræði á unga árum og varð snemma virkur í hægrisinnuðum þjóðernishreyfingum Króata. Árið 1912 lá Pavelić undir grun sem þátttakandi í mislukkuðu morðtilræði gegn [[Slavko Cuvaj]], varakonungi Austurríkiskeisara í Króatíu-Slavóníu. Árið 1929 stofnaði Pavelić hryðjuverkasamtökin [[Ustasja]], sem unnu með makedónsku sjálfstæðissamtökunum [[VMRO]] við að skipuleggja morðið á [[Alexander 1. Júgóslavíukonungur|Alexander 1. Júgóslavíukonungi]] í [[Marseille]] í [[Frakkland]]i þann 9. október árið 1934.

Pavelić neyddist til að flýja í útlegð frá Júgóslavíu og hlaut hæli í skjóli fasískrar einræðisstjórnar [[Benito Mussolini]] á Ítalíu. Mussolini leit á samstarf við Pavelić sem tækifæri til að veikja Júgóslavíu og bauðst til þess að veita meðlimum Ustasja herþjálfun í þjálfunarbúðum í Brescia og Borgo Val di Taro.&lt;ref&gt;{{cite book
  | last = Pavlowitch
  | first = Stevan K.
  | year = 2008
  | title = Hitler's New Disorder: The Second World War in Yugoslavia
  | url = https://archive.org/details/hitlersnewdisord0000pavl
  | publisher = Columbia University Press
  | isbn = 978-0-231-70050-4
  
}}&lt;/ref&gt;

===Einræðisherra sjálfstæða ríkisins Króatíu===
Eftir að [[Öxulveldin]] réðust inn í Júgóslavíu í apríl árið 1941 og Júgóslavía neyddist til að gefast upp sá Pavelić sér leik á borði. Í útvarpsyfirlýsingu frá Ítalíu hvatti hann króatíska hermenn til þess að gera uppreisn og berjast sér við hlið „gegn Serbunum“. Hann sneri síðan aftur til Króatíu og var þar, með stuðningi Mussolini, útnefndur af ráðamönnum nasista sem [[einræðisherra]] hins nýja „sjálfstæða ríkis Króatíu“, sem var (þrátt fyrir nafnið) [[leppríki]] Þjóðverja og Ítala. Pavelić tók sér titilinn ''Poglavnik'', sem merkir „foringinn“ líkt og titlar Mussolini og Hitlers (''il Duce'' og ''[[Führer|der Führer]]''). Sjálfstæða ríkið Króatía var til á styrjaldarárunum frá 1941 til 1945 og Pavelić var fyrsti og eini leiðtogi þess. Stjórnarár Pavelićs einkenndust af fasísku og [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólsku]] klerkaræði og kerfisbundnum kynþáttaofsóknum gegn Serbum og Gyðingum, sem voru útmálaðir sem „kynfjendur“. Stjórn Pavelićs starfaði hins vegar með Bosníumönnum, sem margir hverjir töldu útrýmingu Serba og Gyðinga af svæðinu þjóna hagsmunum sínum, og viðurkenndi þá sem hluta af króatíska ríkinu. Meðal annars var reynt að höfða til þeirra með byggingu [[Moska|mosku]] í höfuðborginni og með því að leyfa þeim að starfa í sérstakri deild innan [[Waffen-SS]], [[Handschar]].

Pavelić fylgdi fordæmi þýskra nasista og kom upp stórtækri áróðursmaskínu í kringum sjálfan sig og stjórn sína. Í áróðurskvikmyndum var Pavelić sýndur í hetjulegu ljósi og talað var fyrir rasískri og andserbneskri hugmyndafræði hans. Áróðursmyndir stjórnar hans þóttu þó ekki eins vel leikstýrðar eða eins fínpússaðar og þær sem gerðar voru í Þýskalandi eða Ítalíu.&lt;ref&gt;Mario Jareb, 'Mediji i promidžba u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj', Zagreb 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Visions of Annihilation, Rory Yeomans&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cinema and the Swastika: The International Expansion of Third Reich Cinema, Roel Vande Winkel, D. Welch&lt;/ref&gt;

[[Mynd:Ante Pavelic Parlament.jpg|thumb|right|Pavelić [[Fasistakveðja|heilsar]] króatíska þinginu í febrúar árið 1943.]]
Pavelić fundaði nokkrum sinnum með Adolf Hitler og Mussolini og skipulagði nokkra opinbera viðburði með þeim til þess að leggja áherslu á gott samstarf einræðisríkjanna. Viðburðirnir voru einnig ætlaðir í áróðursskyni til að leggja áherslu á mikilvægi Króatíu innan Öxulveldanna. Mikið hefur verið deilt um samband [[Vatíkanið|Vatíkansins]] við Króatíustjórn Pavelićs.&lt;ref&gt;Gilbert; The Holocaust - The Jewish Tragedy; Collins: London, 1986&lt;/ref&gt; Pavelić hlaut áheyrn hjá [[Píus 12.|Píusi 12.]] [[Páfi|páfa]] í Róm þann 18. maí árið 1941 en Píus fékkst ekki til að viðurkenna opinberlega stjórn Pavelićs líkt og Pavelić hafði vonast eftir.&lt;ref&gt;{{cite book
  | last = Matković
  | first = Hrvoje
  | year = 2002
  | language = króatíska
  | title = Povijest Nezavisne Države Hrvatske
  | publisher = Naklada Pavičić
  | isbn = 978-953-6308-39-2
  
  | page = 26
}}&lt;/ref&gt;

Sem foringi Ustasja tók Pavelić virkan þátt í framkvæmd [[Helförin|helfararinnar]] með kerfisbundnum fjöldamorðum stjórnar hans á [[Gyðingar|Gyðingum]] og [[Rómafólk]]i. Pavelić stóð einnig að eigin frumkvæði fyrir fjöldamorðum á [[Serbar|Serbum]] innan Sjálfstæða ríkisins Króatíu. Opinber áætlun stjórnar hans var að drepa þriðjung Serbanna, hrekja þriðjung þeirra úr landi og neyða þriðjung til að taka upp kaþólska trú í stað [[Rétttrúnaðarkirkjan|kristins rétttrúnaðar]]. Auk „kynfjenda“ stjórnarinnar voru margir pólitískir andstæðingar Pavelićs teknir af lífi, meðal annars [[Sósíalismi|sósíalískir]] eða [[Veraldarhyggja|veraldarsinnaðir]] Króatar. Þessir andstæðingar voru fangelsaðir og myrtir að skipan Pavelićs. Aðrir voru notaðir í nauðungarvinnu í fangabúðum eins og [[Jasenovac]]-búðunum, þar sem þeir sem ekki voru líflátnir voru látnir vinna erfiðisvinnu þar til þeir hnigu niður dauðir.

Á stjórnartíð Pavelićs voru um 100.000 Serbar og Gyðingar myrtir og þúsundir til viðbótar (Serbar, Gyðingar og Rómafólk) sættu pyndingum eða létust á annan hátt. Þetta er talið mannskæðasta tímabilið í sögu Júgóslavíu.&lt;ref&gt;Barry Lituchy: Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rory Yeomans: Visions of Annihilation&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Robert McCormick: Croatia Under Ante Pavelic - America, the Ustase and Croatian Genocide in World War II. {{ISBN|978-1780767123}}, {{ISBN|1780767129}}&lt;/ref&gt;

===Eftir seinni heimsstyrjöldina===
Undir lok [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] tókst Pavelić að forðast handtöku. Þegar hersveitum andfasískra andspyrnumanna undir forystu [[Josip Broz Tito|Josips Broz Tító]] tókst að frelsa Júgóslavíu flúði Pavelić land ásamt fleiri liðsmönnum Ustasja. Yfirvöld Júgóslavíu réttuðu yfir honum án viðveru hans og dæmdu hann til dauða fyrir hlutverk hans í helförinni. Pavelić mútaði sér leið í gegnum ýmis Evrópuríki með fjármunum sem hann hafði haft af fórnarlömbum sínum á stjórnartíð sinni. Hann kom í dulargervi til Rómar og fékk hæli hjá Vatíkaninu.&lt;ref&gt;{{cite book
  | last = Ramet
  | first = Sabrina P.
  | year = 2006
  | title = The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918–2005
  | publisher = Indiana University Press
  | location = Bloomington
  | isbn = 978-0-253-34656-8
  | url = https://books.google.com/?id=FTw3lEqi2-oC&amp;printsec=frontcover
  
}}&lt;/ref&gt;

Pavelić flúði til [[Argentína|Argentínu]] árið 1948, þegar of varasamt var orðið að felast í Evrópu. Talið er að tugþúsundir Króata sem börðust með nasistum hafi flúið þangað og hlotið hæli hjá ríkisstjórn [[Juan Perón|Juans Perón]].&lt;ref&gt;''Croatia Under Ante Pavelic: America, the Ustase and Croatian Genocide in World War II'', Robert B McCormick, Bloomsbury Publishing, 2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''The Real Odessa: How Peron Brought The Nazi War Criminals To Argentina'', Goni, Granta Books, 2015&lt;/ref&gt; Pavelić stofnaði eins konar leynilega útlagastjórn með sjálfan sig sem foringja og fyrrum undirritarann og fjöldamorðingjann [[Vjekoslav Vrančić]] sem næstráðanda sinn. Pavelić átti í nánum samskiptum við aðra landflótta stríðsglæpamenn og stýrði um hríð tengslaneti gamalla Ustasja-liða sem vonuðust til þess að beita hryðjuverkum til að fella nýja stjórn Títós í Júgóslavíu. Sumir þeirra yfirgáfu Pavelić og stofnuðu eigin Ustasja-hópa.

Þann 10. apríl árið 1957 varð Pavelić fyrir nokkrum byssuskotum þegar Serbi að nafni [[Blagoje Jovović]] reyndi að ráða hann af dögum í hefndarskyni fyrir þjóð sína. Pavelić lifði af morðtilræðið og flutti frá Argentínu til [[Spánn|Spánar]]. Þar lést hann þann 28. desember árið 1959 vegna kvilla sem tengdust skotsárunum. Hann var grafinn í San Isidro-kirkjugarðinum í [[Madríd]].

== Einkahagir ==
Ante Pavelić og eiginkona hans, Marija Lovrenčević (1897–1984), áttu þrjú börn: Velimir Pavelić, Višnja Pavelić og Mirjana Pavelić Pšeničik. Dætur þeirra fengu króatískan ríkisborgararétt eftir sjálfstæði Króatíu. Eignum Pavelić í Zagreb sem kommúnistastjórn Títós tók eignarhaldi var skilað til þeirra.&lt;ref&gt;[https://www.index.hr/vijesti/clanak/zagreb-vraca-oduzetu-imovinu-kcerkama-ante-pavelica/326055.aspx Index.hr]&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Pavelić, Ante}}
{{fd|1889|1959}}
[[Flokkur:Fasistaleiðtogar]]
[[Flokkur:Króatískir stjórnmálamenn]]
[[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Króatíu]]</text>
      <sha1>hzm1wj58ms6cgsikcnhsmiiursjg5ah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marta Lovísa Noregsprinsessa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161580</id>
    <revision>
      <id>1976783</id>
      <parentid>1879990</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T12:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1976783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1786" sha1="r4hvzrpvf7a8vq7rok1q3s26nig7wb5" xml:space="preserve">[[Mynd:Prinsessan Märtha Louise av Norge.jpg|thumb|Marta Lovísa Noregsprinsessa]]
'''Marta Lovísa Noregsprinsessa''' (f. [[22. september]] [[1971]]) er norsk prinsessa og eina dóttir konungshjónanna [[Haraldur 5. Noregskonungur|Haraldar 5. Noregskonungs]] og [[Sonja Noregsdrottning|Sonju Noregsdrottningar]]. 

Marta Lovísa var gift rithöfundinum [[Ari Behn|Ara Behn]] frá 2002-2017 og eignaðist með honum þrjár dætur. Ari fyrirfór sér í desember árið 2019.

Marta Lovísa er þriðja í erfðaröð norsku krúnunnar, á eftir börnum bróður síns, [[Hákon 8.|Hákons 8. Noregskonungs]]. Árið 2002 afsalaði Marta Lovísa sér lífeyri frá konungshöllinni og einnig titlinum „kon­ung­leg há­tign“ og kvaðst þá vilja frelsi til að sinna áhuga­mál­um sín­um. Marta Lovísa sem er menntaður sjúkraþjálfari, rak „engla­skóla“ um tíma (sem kenndi fólki [[Skyggnigáfa|skyggnigáfu]] og hvernig maður kæmist í samband við [[Engill|engla]]) og var einnig meðhöfundur tveggja sjálfshjálparbóka sem áttu að aðstoða lesendur við að komast í samband við engla. 

Marta Lovísa giftist í annað sinn árið 2024, Bandaríkjamanni að nafni [[Durek Verrett]]. Verrett er sjálfsyfirlýstur „seiðmaður“ (''shaman'') sem hefur víða verið lýst sem svindlara og samsæriskenningamanni. Meðal annars hefur hann fullyrt að hann sé dæmdur glæpamaður og að hann hafi risið upp frá dauðum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Prinsessan og seiðmaðurinn gift|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2024/08/31/prinsessan_og_seidmadurinn_gift/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags=31. ágúst 2024|skoðað=25. september 2024}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1971]]
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]</text>
      <sha1>r4hvzrpvf7a8vq7rok1q3s26nig7wb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baja California Sur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171903</id>
    <revision>
      <id>1976821</id>
      <parentid>1847138</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T15:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="499" sha1="oy5di5w0y4sfkodxgeim5m7v4icakkh" xml:space="preserve">[[Mynd:Baja California Sur in Mexico.svg|thumb|Kort sem sýnir staðsetningu fylkisins.]]
'''Baja California Sur''' er fámennasta fylki [[Mexíkó]]. Það er 73.909 km2 og eru íbúar tæplega 800.000. Höfuðborgin heitir [[La Paz (Mexíkó)|La Paz]]. Nærri 40% lands fylkisins er verndað svæði. Fylkið er á skaganum [[Baja California-skagi|Baja California]] og er [[Baja California (fylki)|Baja California-fylkið]] á norðurhelmingi skagans.
{{Fylki Mexíkó}}
[[Flokkur:Fylki Mexíkó]]</text>
      <sha1>oy5di5w0y4sfkodxgeim5m7v4icakkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mosfellsdalur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172404</id>
    <revision>
      <id>1976817</id>
      <parentid>1902886</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T15:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2435" sha1="hkg5h2fop2cb2jktqj85qe5ln3ru23y" xml:space="preserve">{{Byggð
| nafn                     = Mosfellsdalur
| nafn_í_eignarfalli       = Mosfellsdals
| tegund_byggðar           = Byggðarkjarni
| mynd                     = Mosfellsdalur.jpg
| mynd_stærð               = 
| mynd_alt                 = 
| mynd_texti               = 
| fáni                     = 
| innsigli                 = 
| skjaldarmerki            = 
| viðurnefni               = 
| kjörorð                  = 
| kort                     = {{Infobox mapframe|zoom=13|shape=none|stroke-width=0}}
| kort_texti               = 
| teiknibóla_kort          = Ísland
| teiknibóla_kort_texti    = Staðsetning Mosfellsdals
| hnit                     = {{WikidataCoord|display=inline}}
| undirskipting_gerð       = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]]
| undirskipting_nafn       = [[Ísland]]
| undirskipting_gerð1      = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]]
| undirskipting_nafn1      = [[Höfuðborgarsvæðið]]
| undirskipting_gerð2      = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]]
| undirskipting_nafn2      = [[Suðvesturkjördæmi|Suðvestur]]
| undirskipting_gerð3      = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]]
| undirskipting_nafn3      = [[Mosfellsbær]]
| stofnun_titill           = Stofnun
| stofnun_dagsetning       = 
| leiðtogi_titill          = 
| leiðtogi_nafn            = 
| leiðtogi_flokkur         = 
| heild_gerð               = 
| flatarmál_neðan          = 
| flatarmál_heild_km2      = 
| hæð_m                    = 
| mannfjöldi_neðan         = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild}}
| mannfjöldi_frá_og_með    = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}}
| mannfjöldi_heild         = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Mosfellsdalur}}
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 
| mannfjöldi_heiti_íbúa    = 
| póstnúmer_gerð           = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]]
| póstnúmer                = 271
| vefsíða                  = {{URL|mos.is}}
}}
'''Mosfellsdalur''' er dalur innan sveitarfélagsins [[Mosfellsbær]]. [[Þingvallavegur]] liggur um hann.

Fellin [[Helgafell (Mosfellssveit)|Helgafell]] og [[Mosfell]] eru við dalinn. Í dalnum er [[Gljúfrasteinn]] sem var heimili [[Halldór Laxness|Halldórs Laxness]] og er safn í dag. [[Mosfellskirkja (Mosfellsdal)|Mosfellskirkja]] er í dalnum.

[[Kaldakvísl]] er á sem rennur um dalinn.

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Borgir og bæir á Íslandi}}
[[Flokkur:Mosfellsdalur| ]]
[[Flokkur:Dalir á Íslandi]]</text>
      <sha1>hkg5h2fop2cb2jktqj85qe5ln3ru23y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976818</id>
      <parentid>1976817</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T15:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <origin>1976818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="rap9602apom3ue2czzp8qoj8gobm7co" xml:space="preserve">{{Byggð
| nafn                     = Mosfellsdalur
| nafn_í_eignarfalli       = Mosfellsdals
| tegund_byggðar           = Byggðarkjarni
| mynd                     = Mosfellsdalur.jpg
| mynd_stærð               = 
| mynd_alt                 = 
| mynd_texti               = 
| fáni                     = 
| innsigli                 = 
| skjaldarmerki            = 
| viðurnefni               = 
| kjörorð                  = 
| kort                     = {{Infobox mapframe|zoom=13|shape=none|stroke-width=0}}
| kort_texti               = 
| teiknibóla_kort          = Ísland
| teiknibóla_kort_texti    = Staðsetning Mosfellsdals
| hnit                     = {{WikidataCoord|display=inline}}
| undirskipting_gerð       = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]]
| undirskipting_nafn       = [[Ísland]]
| undirskipting_gerð1      = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]]
| undirskipting_nafn1      = [[Höfuðborgarsvæðið]]
| undirskipting_gerð2      = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]]
| undirskipting_nafn2      = [[Suðvesturkjördæmi|Suðvestur]]
| undirskipting_gerð3      = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]]
| undirskipting_nafn3      = [[Mosfellsbær]]
| stofnun_titill           = Stofnun
| stofnun_dagsetning       = 
| leiðtogi_titill          = 
| leiðtogi_nafn            = 
| leiðtogi_flokkur         = 
| heild_gerð               = 
| flatarmál_neðan          = 
| flatarmál_heild_km2      = 
| hæð_m                    = 
| mannfjöldi_neðan         = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild}}
| mannfjöldi_frá_og_með    = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}}
| mannfjöldi_heild         = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Mosfellsdalur}}
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 
| mannfjöldi_heiti_íbúa    = 
| póstnúmer_gerð           = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]]
| póstnúmer                = 271
| vefsíða                  = {{URL|mos.is}}
}}
'''Mosfellsdalur''' er dalur innan sveitarfélagsins [[Mosfellsbær]]. [[Þingvallavegur]] liggur um hann.

Fellin [[Helgafell (Mosfellssveit)|Helgafell]] og [[Mosfell]] eru við dalinn. Í dalnum er [[Gljúfrasteinn]] sem var heimili [[Halldór Laxness|Halldórs Laxness]] og er safn í dag. [[Mosfellskirkja (Mosfellsdal)|Mosfellskirkja]] er í dalnum.

[[Kaldakvísl (Mosfellsdal)|Kaldakvísl]] er dragá sem rennur um dalinn endilangan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ferlir.is/grimannsfell-skilti/|title=Grímannsfell - skilti|website=Ferlir|access-date=28.8.2026}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Borgir og bæir á Íslandi}}
[[Flokkur:Mosfellsdalur| ]]
[[Flokkur:Dalir á Íslandi]]</text>
      <sha1>rap9602apom3ue2czzp8qoj8gobm7co</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flatmunni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177897</id>
    <revision>
      <id>1976848</id>
      <parentid>1976730</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T00:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>aðgreining</comment>
      <origin>1976848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1971" sha1="j6abzw3l965gpc4thr5llslq79vk5b1" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Amerískur flatmunni
| image = American Alligator.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = ''Alligator mississippiensis''
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'')
| ordo = [[Krókódílaættbálkur|Krókódílar]] (''Crocodilia'')
| familia = [[Breiðtrýningar]] (''Alligatoridae'')
| species = '''A. mississippiensis'''
| genus = Flatmunni (''[[Alligator]]'')
| binomial = ''Alligator mississippiensis''
| binomial_authority = [[François Marie Daudin|Daudin]], 1802
| range_map4 = The range of the American Alligator.png
| range_map4_caption = Útbreiðslukort
| range_map4_width = 250px
| color = pink
}}
{{Aðgreiningartengill1|Amerískur krókódíll|[[Amerískur krókódíll|Crocodylus acutus]]}}
'''Amerískur krókódíll''' eða '''flatmunni''' ([[Tvínefni|fræðiheiti]]: ''Alligator mississippiensis'') er tegund [[Krókódílaættbálkur|krókódíla]] af ætt [[Breiðtrýningar|breiðtrýninga]] sem er að finna í suðaustur hluta [[Bandaríkin|Bandaríkjana]].&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Ensk-latnesk-íslensk og latnesk-íslensk-ensk dýra- og plöntuorðabók|höfundur=Óskar Ingimarsson|útgefandi=Örn og Örlygur|ár=1989|bls=248}}&lt;/ref&gt;

== Veiðar og friðun ==
Árið 1967 var hann alfriðaður eftir að hann var ofveiddur á fyrri hluta 20. aldarinnar. Það eru undantekningar sem leyfa veiðar á honum í nokkrum ríkjum þar sem stofninn hefur tekið vel við sér á undanförnum áratugum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2493|titill=Hver er munurinn á alligatorum og krókódílum|höfundur=Jón M'ar Halldórsson|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=3. febrúar|ár=2021|mánuðurskoðað=27. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{commonscat|Alligator mississippiensis}}
{{Wikilífverur|Alligator mississippiensis}}

[[Flokkur:Breiðtrýningar]]

{{stubbur|líffræði}}</text>
      <sha1>j6abzw3l965gpc4thr5llslq79vk5b1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þráinn Bj. Farestveit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184446</id>
    <revision>
      <id>1976856</id>
      <parentid>1976161</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T04:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>1159</id>
      </contributor>
      <comment>Skráin 93391FEB9C5C43AE2128CB4740384C4E6C0C1DAE63B259527357A82FAEC70455_713x460.jpg var fjarlægð og henni eytt af Commons af [[c:User:Krd|Krd]] vegna þess að No license since 21 August 2026</comment>
      <origin>1976856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11188" sha1="5onuzmho1fcw119k228lpmb87x8okai" xml:space="preserve">'''Þráinn Farestveit''' (fæddur 27. nóvember 1964) er íslenskur
[[afbrotafræði|afbrotafræðingur]], framkvæmdastjóri
[[Vernd fangahjálp|Verndar fangahjálpar]] og varaformaður [[SÁÁ]].
Hann hefur um langt skeið starfað að fangelsismálum, afbrotavörnum,
endurhæfingu dómþola og málefnum einstaklinga sem ljúka afplánun.

Þráinn Farestveit hefur tekið þátt í opinberri umræðu og stefnumótun
um þróun íslenska refsivörslukerfisins og meðal annars lagt áherslu
á meðferð og endurhæfingu, afplánun utan fangelsa, félagsleg réttindi
dómþola, húsnæði og atvinnu eftir afplánun.

== Menntun og starfsferill ==

Þráinn Farestveit lauk námi í afbrotafræði við
[[Stokkhólmsháskóli|Stokkhólmsháskóla]] árið 1994.

Áður en fangelsis- og samfélagsmál urðu meginvettvangur starfsferils
hans starfaði Þráinn Farestveit um langt skeið hjá Einari Farestveit
&amp; Co., meðal annars við verslunar-, sölu- og markaðsmál.

Samhliða öðrum störfum hafði Þráinn Farestveit tengst starfi Verndar
fangahjálpar frá níunda áratugnum.

== Vernd fangahjálp ==

Þráinn Farestveit hefur átt langan starfsferil innan
[[Vernd fangahjálp|Verndar fangahjálpar]]. Hann var kjörinn formaður
Verndar árið 1999 og gegndi formennsku til ársins 2001, þegar hann
tók við starfi framkvæmdastjóra.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Annáll Verndar
 |url=https://vernd.is/vernd/annall-verndar
 |website=Vernd fangahjálp
 |access-date=21. ágúst 2026
}}&lt;/ref&gt;

Vernd rekur áfangaheimili þar sem dómþolar geta, að uppfylltum
skilyrðum, fullnustað hluta refsingar utan fangelsis. Starfsemin
byggist meðal annars á því að heimilismenn séu í atvinnu, námi,
starfsendurhæfingu, meðferð eða annarri samþykktri virkni.

Þráinn Farestveit hefur í starfi sínu lagt áherslu á að aðlögun
dómþola að samfélaginu snúist ekki eingöngu um eftirlit heldur einnig
um atvinnu, húsnæði, meðferð, fjölskyldutengsl og félagslega stöðu
að afplánun lokinni.

Starfsemi Verndar hefur verið viðfangsefni háskólarannsókna. Í
rannsókn við Háskóla Íslands árið 2011 er Þráinn Farestveit
tilgreindur sem afbrotafræðingur og framkvæmdastjóri Verndar.

Í MA-rannsókn við Háskóla Íslands árið 2022 var meðal annars byggt
á viðtali við Þráin Farestveit og upplýsingum frá 165 dómþolum sem
höfðu dvalið á Vernd. Niðurstöðurnar bentu meðal annars til almennrar
ánægju þátttakenda með dvölina og munar á líðan þeirra á Vernd og
í lokuðu fangelsi.

== Fangelsismál, meðferð og endurhæfing ==

Þráinn Farestveit hefur um árabil tekið þátt í umræðu um stefnumótun
í íslenskum fangelsismálum og lagt áherslu á meðferð, endurhæfingu
og samfélagslega aðlögun dómþola.

Árið 2019 gerði Vernd athugasemdir við notkun hugtaksins
„betrunarstefna“ í tillögu til þingsályktunar um málefni fanga.
Í umsögn Verndar, sem Þráinn Farestveit undirritaði sem
framkvæmdastjóri, var lagt til að þess í stað yrði mótuð
„heildstæð meðferðar- og endurhæfingarstefna í
fangelsismálakerfinu“.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Umsögn Verndar um tillögu til þingsályktunar um betrun fanga
 |url=https://www.althingi.is/altext/erindi/150/150-684.pdf
 |website=Alþingi
 |publisher=Alþingi
 |access-date=21. ágúst 2026
}}&lt;/ref&gt;

Í meðförum Alþingis var heiti tillögunnar breytt og hún samþykkt
29. maí 2020 sem þingsályktun nr. 23/150 um meðferðar- og
endurhæfingarstefnu í málefnum fanga.

=== Félagsleg réttindi dómþola ===

Réttarstaða einstaklinga sem fullnusta refsingu utan fangelsis hefur
verið eitt þeirra mála sem Þráinn Farestveit og Vernd hafa beitt
sér fyrir.

Árið 2009 studdi Þráinn Farestveit tvo heimilismenn Verndar við að
láta reyna á rétt þeirra til örorkulífeyris og tengdra greiðslna
eftir að þeir færðust úr fangelsi yfir í afplánun utan fangelsis.
Þar sem Vernd gat ekki sjálf verið aðili að málunum voru kærurnar
reknar í nafni einstaklinganna. Þeim var jafnframt gert kleift að
halda áfram dvöl á Vernd meðan beðið var niðurstöðu málanna.

Í úrskurðum úrskurðarnefndar almannatrygginga nr. 146/2009 og
153/2009 var gerður greinarmunur á fangelsisvist og afplánun á
áfangaheimili. Úrskurðarnefndin taldi slíka afplánun sérstakt
fullnustuúrræði sem byggði meðal annars á félagslegum og
samfélagslegum sjónarmiðum og miðaði að aðlögun einstaklings að
samfélaginu.

Í máli nr. 146/2009 var synjun Tryggingastofnunar á örorkulífeyri
felld úr gildi og málinu vísað aftur til afgreiðslu. Sambærileg
meginniðurstaða kom fram í máli nr. 153/2009.

Þráinn Farestveit hefur síðar haldið áfram að fjalla um félagslega
réttarstöðu einstaklinga sem ljúka refsingu utan fangelsis.
Í viðtali við Morgunblaðið árið 2021 kallaði hann eftir
heildarendurskoðun laga og reglugerða um fullnustu refsinga og
gagnrýndi að einstaklingar utan fangelsis væru í ákveðnum tilvikum
skilgreindir með sama hætti og fangar í lokuðu fangelsi.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Enginn er fangi nema í fangelsi sé
 |url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2021/05/18/enginn_er_fangi_nema_i_fangelsi_se/
 |website=mbl.is
 |date=18. maí 2021
 |access-date=21. ágúst 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Rafrænt eftirlit ===

Þráinn Farestveit hefur komið að þróun úrræða sem gera dómþolum
kleift að ljúka síðari hluta refsingar utan hefðbundins fangelsis.

Vernd tók við framkvæmd rafræns eftirlits árið 2020 og samningur
um fyrirkomulagið var undirritaður árið 2021.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Annáll Verndar
 |url=https://vernd.is/vernd/annall-verndar
 |website=Vernd fangahjálp
 |access-date=21. ágúst 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Afbrotavarnir og samfélagsmál ==

Þráinn Farestveit hefur tekið þátt í opinberri umræðu um
afbrotavarnir, fíknivanda og stöðu barna og ungmenna sem eiga á
hættu að jaðarsetjast.

Hann hefur meðal annars fjallað um tengsl skólagöngu, félagslegra
aðstæðna, vímuefnavanda og afbrota og lagt áherslu á snemmtækar
aðgerðir.

Í greininni „Fordæmdu börnin“, sem birtist árið 2021, fjallaði
Þráinn Farestveit um stöðu barna og ungmenna, vímuefnavanda,
afbrot og viðbrögð samfélagsins.

=== Vistheimilamál ===

Þráinn Farestveit hefur einnig tekið þátt í opinberri umræðu um
uppgjör vegna vistheimila og meðferð barna sem vistuð voru á heimilum
á vegum eða fyrir tilstilli opinberra aðila.

Hann hefur sérstaklega vakið athygli á stöðu barna sem vistuð voru
á einkaheimilum eða heimilum sem sveitarfélög nýttu til vistunar
barna og bent á að þau mál hafi ekki fengið sambærilega rannsókn
og mál barna sem dvöldu á ríkisreknum vistheimilum.

Í skrifum sínum hefur Þráinn Farestveit jafnframt lagt áherslu á
að rannsókn vistheimilamála nái ekki eingöngu til einstakra heimila
heldur einnig til stjórnsýslu, eftirlits og ábyrgðar ríkis og
sveitarfélaga.

=== EXIT – leið úr afbrotum ===

Þráinn Farestveit hefur komið að '''EXIT – leið úr afbrotum''',
þverfaglegu samstarfi lögreglu, fangelsisyfirvalda, sveitarfélaga,
félagasamtaka og annarra aðila.

EXIT er ætlað fullorðnum einstaklingum sem vilja hverfa frá
afbrota- eða ofbeldistengdum lífsstíl. Markmiðið er meðal annars
að draga úr ítrekuðum afbrotum og endurkomu í fangelsi með
samræmdum stuðningi á sviði húsnæðis, meðferðar, félagslegrar
aðstoðar, atvinnu og endurhæfingar.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Samstarf um stuðning við einstaklinga sem ljúka afplánun
 |url=https://island.is/s/logreglan/frett/samstarf-um-studning-vid-einstaklinga-sem-ljuka-afplanun
 |website=Ísland.is
 |publisher=Ríkislögreglustjóri
 |date=3. desember 2025
 |access-date=21. ágúst 2026
}}&lt;/ref&gt;

Þátttaka Þráins Farestveit hefur meðal annars komið fram við kynningu
EXIT fyrir velferðarráði Garðabæjar.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=EXIT – leið úr afbrotum
 |url=https://www.gardabaer.is/stjornsyslan/fundargerdir/malsnumer/2504195
 |website=Garðabær
 |publisher=Garðabær
 |access-date=21. ágúst 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== Húsnæði eftir afplánun ===

Þráinn Farestveit hefur fjallað um húsnæðisstöðu einstaklinga þegar
fangelsisvist lýkur.

Á opnum fundi [[Húsnæðis- og mannvirkjastofnun|HMS]] um heimilisleysi
fjallaði hann um hlutverk Verndar sem brúar milli fangelsisvistar
og sjálfstæðrar búsetu.

Samkvæmt upplýsingum sem Þráinn Farestveit kynnti höfðu um 40%
þeirra sem luku fangelsisvist ekki í eigið húsnæði að hverfa og
um 20% fóru til foreldra.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Heimilisleysi á Íslandi
 |url=https://hms.is/frettir/heimilisleysi-a-islandi
 |website=HMS
 |publisher=Húsnæðis- og mannvirkjastofnun
 |access-date=21. ágúst 2026
}}&lt;/ref&gt;

== SÁÁ ==

Þráinn Farestveit hefur gegnt trúnaðarstörfum innan [[SÁÁ]], setið
í framkvæmdastjórn samtakanna og gegnt embætti varaformanns.

Starf hans á vettvangi SÁÁ hefur meðal annars tengst málefnum fólks
með fíknivanda, meðferð, forvörnum og samfélagslegri umræðu um
áfengis- og vímuefnamál.

== Mannbjargir ==

Fjölmiðlar hafa fjallað um tvö tilvik þar sem Þráinn Farestveit kom
fólki til bjargar eftir alvarleg umferðarslys.

=== Björgun Valgerðar Erlu ===

Þann 17. mars 2007 kom Þráinn Farestveit að alvarlegu umferðarslysi
þar sem Valgerður Erla Óskarsdóttir sat föst í bifreið.

Samkvæmt umfjöllun Morgunblaðsins braut Þráinn Farestveit
'''sætisbak bifreiðarinnar''' til þess að komast að henni og
aðstoða við björgun hennar. Valgerður Erla slasaðist alvarlega en
lifði slysið af.

Morgunblaðið fjallaði síðar um slysið og bata hennar undir
fyrirsögninni „Heppin að vera á lífi“.

=== Björgun úr brennandi bifreið ===

Þann 29. september 2008 kom Þráinn Farestveit að brennandi bifreið
í Reykjavík. Samkvæmt samtímafrétt Fréttablaðsins braut hann rúðu
bifreiðarinnar og náði ökumanninum út. Sprengingar urðu í bifreiðinni
og ökumaðurinn hlaut alvarleg brunasár.&lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=Bjargaði bílstjóra úr brennandi bifreið
 |newspaper=Fréttablaðið
 |date=30. september 2008
 |url=https://timarit.is/
 |access-date=21. ágúst 2026
}}&lt;/ref&gt;

Þráinn Farestveit var síðar valinn '''Hetja ársins''' af lesendum
DV.

== Skrif og opinber umræða ==

Þráinn Farestveit hefur skrifað greinar og tekið þátt í opinberri
umræðu um fangelsismál, afbrotavarnir, fíknivanda, félagsleg réttindi
dómþola og stöðu einstaklinga eftir afplánun.

Meðal umfjöllunarefna hans hafa verið áhrif atvinnuleysis á vistun
fanga í opnum úrræðum, meðferð og endurhæfing, húsnæði eftir
afplánun, afbrotavarnir og staða barna og ungmenna.

== Sjá einnig ==

* [[Fangelsismálastofnun ríkisins]]
* [[Afbrotafræði]]
* [[Rafrænt eftirlit]]
* [[SÁÁ]]

== Heimildir ==
{{Reflist}}

== Ytri tenglar ==
* [https://www.vernd.is/ Vernd fangahjálp]

{{DEFAULTSORT:Farestveit, Þráinn}}
[[Flokkur:Íslenskir afbrotafræðingar]]
[[Flokkur:Fæddir 1964]]</text>
      <sha1>5onuzmho1fcw119k228lpmb87x8okai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191129</id>
    <revision>
      <id>1976839</id>
      <parentid>1976717</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T22:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>1976839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18955" sha1="3728puk2v5yafs4as5d024ye4c443iv" xml:space="preserve">{{Þjóðaratkvæðagreiðsla
|name=
|question=Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?
|date={{start date|2026|08|29|df=yes}}
|country=Ísland
|yes=
|no=
|invalid=
|electorate=272690
|outcome=
}}
[[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] fer fram á Íslandi [[29. ágúst]] [[2026]] um að hefja á ný [[Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|aðildarviðræður]] við [[Evrópusambandið]]. Þjóðaratkvæðagreiðslan er sú [[Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi|níunda sem fram fer á Íslandi]], en sú fjórða eftir [[Lýðveldisstofnunin|lýðveldisstofnun]].

==Forsaga==
Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu 17. júlí 2009 og formlegar viðræður um aðild hófust 2010. Þær viðræður stöðvuðust 2013. Árið 2015 sendi [[Gunnar Bragi Sveinsson]], þáverandi utanríkisráðherra, bréf til Evrópusambandsins þar sem því var lýst yfir að ríkisstjórn Íslands hefði engin áform um að halda áfram aðildarferlinu og farið var fram á að Ísland hefði ekki lengur stöðu umsóknarríkis hjá sambandinu. Deilt hefur verið um það í íslenskum stjórnmálum hvort að aðildarumsóknin hafi í raun verið afturkölluð með þessum hætti eða viðræðum bara frestað um óákveðinn tíma. 

Í stjórnarsáttmála [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins]] sem mynduð var eftir [[alþingiskosningar 2024]] kom fram að halda skyldi þjóðaratkvæðagreiðslu í síðasta lagi 2027 um að taka aftur upp aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þann 6. mars 2026 tilkynntu formenn stjórnarflokkanna um að þjóðaratkvæðagreiðslan færi fram 29. ágúst sama ár.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262852158d/thjodaratkvaedagreidslan-fer-fram-29.-agust|titill=Þjóðar­at­kvæða­greiðslan fer fram 29. ágúst|útgefandi=visir.is|mánuður=6. mars|ár=2026}}&lt;/ref&gt; Þann 28. maí 2026 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-28-thjodin-greidir-atkvaedi-um-esb-vidraedur-29-agust-476595|title=Þjóðin greiðir atkvæði um ESB-viðræður 29. ágúst|author=Þorgerður Anna Gunnarsdóttir|publisher=RÚV|date=2026-05-28|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;

==Spurningin==
Í upphaflegri tillögu utanríkisráðherra var spurningin og svarmöguleikarnir eftirfarandi:
:''Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?''
:*''Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.''
:*''Nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.''

Fram komu athugasemdir við orðalag spurningarinnar, meðal annars frá [[Landskjörstjórn]], þar sem talið var að í henni fælist ályktun um að aðildarumsókn Íslands væri í fullu gildi og hægt að halda áfram með aðildarferlið þar sem frá var horfið, en það væri umdeild staðhæfing. Þá voru gerðar athugasemdir við svarmöguleika þar sem kosningalög gera ráð fyrir að svarmöguleikar í þjóðaratkvæðagreiðslu séu almennt aðeins „já“, eða „nei“.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/157/s/1183.html|titill=Nefndarálit með breytingartillögu  um tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu.|útgefandi=Meiri hluti utanríkismálanefndar|mánuður=18. maí|ár=2026}}&lt;/ref&gt; Orðalagi spurningar og svarmöguleika var því breytt og verður eftirfarandi:

:'''Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?'''
::'''❏ Já.'''
::'''❏ Nei.'''

==Framkvæmd==
Þjóðaratkvæðagreiðslan er sú fyrsta sem fram fer á Íslandi eftir að öll lagaákvæði um framkvæmd slíkra atkvæðagreiðsla var felld undir ný kosningalög árið 2022 en þau fjalla um framkvæmd allra kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna á Íslandi. Helsta breytingin fólst í því að [[Landskjörstjórn]] fékk stærra hlutverk og henni ber til dæmis að standa fyrir kynningu til almennings á því álitamáli sem þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um. Landskjörstjórn gaf því út bækling sem dreift var á öll heimili og opnaði sérstakt vefsvæði til að svara helstu spurningum almennings um málið.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262907651d/-mikid-hitaefni-en-thessi-texti-a-ad-vera-hlut-laus-|titill=„Mikið hitaefni en þessi texti á að vera hlut­laus“|útgefandi=Vísir|mánuður=9. júlí|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

[[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]] (ÖSE) sendi fulltrúa til landsins í júlí og gaf út skýrslu um framkvæmd atkvæðagreiðslunnar í ágúst. Í henni kom fram að stofnunin bæri traust til íslenskra stjórnvalda um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar en alvarlegustu athugasemdir stofnunarinnar sneru að fjármögnun kosningabaráttunnar sem var að mestu leyti á vegum frjálsra félagasamtaka sem ekki lúta sömu reglum og stjórnmálaflokkar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-12-taka-athugasemdir-ose-alvarlega-en-svona-eru-leikreglurnar-nuna-483799|titill=Taka athugasemdir ÖSE alvarlega en „svona eru leikreglurnar núna“|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=12. ágúst|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

Atkvæðagreiðsla utan kjörfundar hófst 27. júlí hjá [[Sýslumenn á Íslandi|sýslumönnum]] og ræðismönnum og sendiráðum Íslands erlendis. 17. ágúst höfðu um 16 þúsund greitt atkvæði sitt en það þótti mikil þátttaka á þeim tímapunkti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262922136d/um-sex-tan-thusund-greitt-at-kvaedi-utan-kjor-fundar|titill=Um sex­tán þúsund greitt at­kvæði utan kjör­fundar|útgefandi=Vísir|mánuður=17. ágúst|ár=2026}}&lt;/ref&gt; Um 35 þúsund höfðu greitt atkvæði utan kjörfundar 24. ágúst.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-24-35-thusund-hafa-greitt-atkvaedi-buid-ad-lengja-opnunartima-hja-syslumanni-484762|titill=35 þúsund hafa greitt atkvæði – búið að lengja opnunartíma hjá sýslumanni|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=24. ágúst|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

==Kosningabaráttan==

===Afstaða stjórnmálaflokka===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!  colspan=4 | Stjórnarmeirihluti
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Samfylkingin}};&quot;|
| [[Samfylkingin]]
| style=&quot;background:#AAFFAA;&quot;|Já
| Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og vill stefna að fullri aðild og upptöku evru.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://xs.is/malefnin/island-i-samfelagi-tjodanna?issue=samfylkingin-er-evropusinnadur-flokkur|titill=Ísland í samfélagi þjóðanna|útgefandi=Samfylkingin|mánuðurskoðað=12. júlí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Viðreisn}};&quot;|
| [[Viðreisn]]
| style=&quot;background:#AAFFAA;&quot;|Já
| Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og að Ísland gerist fullgildur aðili að sambandinu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vidreisn.is/grunnstefna-og-landsthingsalyktanir/utanrikismal/|titill=Utanríkismál|útgefandi=Viðreisn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}};&quot;|
| [[Flokkur fólksins]]
| style=&quot;background:#FFDDAA;&quot;|Nei, en virða niðurstöðu
| Flokkurinn er og hefur verið andvígur aðild að ESB. Flokksmenn hafa lagt áherslu á að spurningin snúi að aðildarviðræðum en ekki aðild og ráðherrar flokksins hafa sagt að þeir muni vinna með þá niðurstöðu sem þjóðin kemst að.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/raeda/157/rad20260521T185813.html|titill=Þingræða Kolbrúnar Baldursdóttur|útgefandi=Alþingi|mánuður=21. maí|ár=2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-15-flokkur-folksins-reidubuinn-ad-setjast-vid-samningabordid-ef-thjodin-segir-ja-478299|titill=Flokkur fólksins reiðubúinn að setjast við samningaborðið ef þjóðin segir já|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. júní|ár=2026}}&lt;/ref&gt; Inga Sæland formaður flokksins hefur neitað að gefa upp hvernig hún sjálf muni greiða atkvæði en einstaka þingmenn flokksins hafa þó tjáð andstöðu við aðildarviðræður.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/16/kemur_akkurat_engum_vid_hvernig_inga_kys/|titill=Kemur akkúrat engum við hvernig Inga kýs|útgefandi=mbl.is|mánuður=16. mars|ár=2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/28/eg_mun_segja_nei_29_agust/|titill=Ég mun segja nei 29. ágúst|útgefandi=mbl.is|mánuður=25. maí|ár=2026}}&lt;/ref&gt; 
|-
! colspan=4 | Stjórnarandstaða
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};&quot;|
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| style=&quot;background:#FFAAAA;&quot;|Nei
| Flokkurinn hafnar Evrópusambandsaðild og leggur áherslu á eflingu EES-samstarfsins.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://xd.is/kosningaaherslur/|titill=Kosningaáherslur|útgefandi=Sjálfstæðisflokkurinn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Miðflokkurinn}};&quot;|
| [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]]
| style=&quot;background:#FFAAAA;&quot;|Nei
| Flokkurinn hafnar alfarið inngöngu Íslands í Evrópusambandið og hefur raunar efasemdir um EES-samstarfið.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://midflokkurinn.is/stefna/utanrikis-og-varnarmal|titill=Utanríkis- og varnarmál|útgefandi=Miðflokkurinn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Framsókn}};&quot;|
| [[Framsóknarflokkurinn]]
| style=&quot;background:#FFAAAA;&quot;|Nei
| Flokkurinn er andvígur aðild Íslands að ESB. Þingflokkurinn sat hjá við afgreiðslu þingsályktunartillögu um atkvæðagreiðsluna og sagðist treysta þjóðinni til þess að segja nei við aðildarviðræðum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.framsokn.is/blog/yfirlysing-thingflokks-framsoknar-vegna-esb|titill=Yfirlýsing þingflokks Framsóknar vegna þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu|útgefandi=Framsóknarflokkurinn|mánuður=27. maí|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

|-
!  colspan=4 | Utan þings
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Píratar}};&quot;|
| [[Píratar]]
| style=&quot;background:#FFFFAA;&quot;|Hlutlaus
| Styðja að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram, en hvetja ekki til einnar niðurstöðu umfram aðra.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://piratar.is/umraeda/lyktun-stjrnar-prata-um-esb|titill=Ályktun stjórnar Pírata um ESB|útgefandi=Píratar|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};&quot;|
| [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]]
| style=&quot;background:#FFAAAA;&quot;|Nei
| Flokkurinn telur ESB byggt á kapítalískri efnahagsstefnu og hafnar aðild Íslands. Flokkurinn hvetur til þess að landsmenn kjósi gegn aðildarviðræðum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.sosialistaflokkurinn.is/frettir/nidurstodur-adalfundar-sosialistaflokks-islands-2026|titill=Niðurstöður aðalfundar Sósíalistaflokks Íslands 2026|útgefandi=Sósíalistaflokkur Íslands|mánuður=9. júní|ár=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|VG}};&quot;|
| [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]]
| style=&quot;background:#FFDDAA;&quot;|Nei, en virða niðurstöðu
| Stefna flokksins er að hagsmunum Íslands sé best borgið utan ESB en telja þó að virða beri vilja þjóðarinnar ef hún kýs með aðildarviðræðum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vg.is/greinar/alyktanir-landsfundar-2026/|titill=Ályktanir landsfundar 2026|útgefandi=Vinstrihreyfingin - grænt framboð|mánuður=10. mars|ár=2026}}&lt;/ref&gt; Þrátt fyrir stjórnmálaályktanir flokksins styðja þó bæði formaður og varaformaður hans aðildarviðræður.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-13-varaformadur-vinstri-graenna-segir-ja-483849|titill=Varaformaður Vinstri grænna segir já|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=13. ágúst|ár=2026}}&lt;/ref&gt;
|}

Af sitjandi þingmönnum ætluðu 29 að segja já í þjóðaratkvæðagreiðslunni en 30 nei en fjórir vildu ekki gefa upp hvernig þeir ætluðu að kjósa. Allir þingmenn Samfylkingar og Viðreisnar ætluðu að kjósa já og allir þingmenn Sjálfstæðisflokks og Miðflokks ætluðu að kjósa nei. Allir þingmenn Framsóknarflokks ætluðu að kjósa nei nema [[Halla Hrund Logadóttir]] sem vildi ekki gefa upp afstöðu sína. Af þingmönnum Flokks fólksins sögðust tveir ætla að greiða atkvæði með já, fjórir með nei og þrír gáfu ekki upp afstöðu. [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] var utan þingflokka þegar þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram og hann ætlaði að kjósa já.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/08/28/svona_falla_atkvaedi_thingmanna_fleiri_segja_nei_en/|titill=Svona falla atkvæði þingmanna: Fleiri segja nei en já|útgefandi=Mbl.is|mánuður=28. ágúst|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

===Félagasamtök===
Hin eiginlega kosningabarátta var að miklu leyti háð af félagasamtökum fremur en stjórnmálaflokkum. Áður en boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar voru til samtök á borð við Evrópuhreyfinguna sem er fylgjandi aðild Íslands að Evrópusambandinu og [[Heimssýn]] sem er andvíg slíkri aðild en þessi samtöku fengu 10 milljónir hvor í styrk frá utanríkisráðuneytinu í desember 2025 til þess að efla lýðræðislega umræðu um Evrópumál.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-09-evropuhreyfingin-og-heimssyn-fa-hvort-um-sig-10-milljonir-fra-stjornvoldum-461121|titill=Evrópuhreyfingin og Heimssýn fá hvort um sig 10 milljónir frá stjórnvöldum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=9. desember|ár=2025}}&lt;/ref&gt; Eftir að boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar komu einnig fram samtök sem stofnuð voru sérstaklega til þess að reka kosningabaráttu fyrir aðra hvora niðurstöðuna.

Samtökin SJÁ voru stofnuð 18. júní á stofnfundi á [[Kjarvalsstaðir|Kjarvalsstöðum]] en að þeim stendur hópur sem hvetur til þess að almenningur kjósi með því að hefja á ný aðildarviðræður. Þau hafa notað slagorðið „Já til að sjá“ og leggja áherslu á að þau starfi ekki endilega að því að Ísland gangi í Evrópusambandið heldur eingöngu að því að aðildarviðræður verði kláraðar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262899152d/vilja-segja-ja-til-ad-sja-|titill=Vilja segja „já til að sjá“|útgefandi=Vísir|mánuður=18. júní|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

Samtökin Áfram Ísland voru stofnuð 6. júlí á stofnfundi í Sjálfstæðissalnum við Austurvöll en þau voru stofnuð til að berjast fyrir nei í atkvæðagreiðslunni. Á meðal ræðumanna á stofnfundi var Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262904329d/-skraningum-rignir-inn-|titill=Skráningum rignir inn|útgefandi=Vísir|mánuður=1. júlí|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

== Skoðanakannanir ==
Afstaða almennings til aðildarviðræðna og mögulegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu hefur verið mæld í skoðanakönnunum um árabil. Þegar spurt hefur verið beint um aðild að Evrópusambandinu hefur meirihluti aðspurðra yfirleitt verið á móti en þegar spurt hefur verið um að taka upp aðildarviðræður eða halda þeim áfram hefur meirihlutinn yfirleitt verið fylgjandi því. Í yfirlitinu hér að neðan eru aðeins birtar kannanir sem gerðar voru eftir að forystymenn ríkisstjórnarinnar tilkynntu um að þjóðaratkvæðagreiðsla um viðræður færi fram 2026. Einungis er tekið tillit til þeirra sem afstöðu tóku til svarmöguleikanna.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
|- style=&quot;height:40px;&quot;
! style=&quot;width:150px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Fyrirtæki
! style=&quot;width:135px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Framkvæmd
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |Já
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |Nei
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Forskot
|-
! style=&quot;background:#6187ac;&quot;|
! style=&quot;background:#a1a167;&quot;|
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-27-nyr-thjodarpuls-adeins-fleiri-segja-nei-485068 Gallup]
|24.–27. ágúst 2026
|48,4
|style=&quot;background:#eee8aa|51,6
|  style=&quot;background:#a1a167;color:#FFFFFF;&quot;| 3,2
|-
|[https://www.visir.is/g/20262925809d/ny-konnun-dregur-saman-milli-fylkinga Maskína]
|21.–25. ágúst 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|51,3
|48,7
|  style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 2,6
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-14-nyr-thjodarpuls-ekki-marktaekur-munur-a-fylkingum-483977 Gallup]
|1.–13. ágúst 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|51,5
|48,5
|  style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 3,0
|-
|[https://www.visir.is/g/20262920711d/forskot-ja-hlidarinnar-maelist-minna Maskína]
|7.–11. ágúst 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|52,2
|47,8
|  style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 4,4
|-
|[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/08/06/hnifjafnar_fylkingar_jas_og_neis Gallup]
|15.–30. júlí 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;| 50
|style=&quot;background:#eee8aa;&quot;| 50
| jafnt
|-
|[https://www.dv.is/frettir/2026/07/30/ny-konnun-meirihluti-aetlar-enn-ad-segja-ja Maskína]
|22.–29. júlí 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|53
|47
| style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 6
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-26-orlitid-fleiri-aetla-ad-segja-ja-en-nei-i-agust-479546 Gallup]
|12.–24. júní 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|52
|48
| style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 4
|-
|[https://www.dv.is/frettir/2026/06/13/ny-konnun-meirihluti-aetlar-ad-segja-ja Maskína]
|2.–11. júní 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|53,1
|46,9
| style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 6,2
|}

== Niðurstöður ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; width:800px&quot;
|-
! Kjördæmi !! já  !! % !! nei !! % !! auð !! ógild !! samtals !! kjörskrá og&lt;br&gt;kjörsókn (%)
|-
! [[Reykjavíkurkjördæmi norður|Reykjavík norður]]
| - || - || - || -|| - || - || - || 48.334
|-
! [[Reykjavíkurkjördæmi suður|Reykjavík suður]]
| - || - || - || - || - || - || - || 47.357
|-
! [[Suðvesturkjördæmi]]
| - || - || - || - || - || - || - || 80.910
|-
! [[Norðvesturkjördæmi]]
| - || - || - || - || - || - || - || 22.687
|-
! [[Norðausturkjördæmi]]
| - || - || - || - || - || - || - || 31.250
|-
! [[Suðurkjördæmi]]
| - || - || - || - || - || - || - || 42.152
|-
! Samtals 
| - || - || - || - || - || - || - || 272.690
|}
''Heimild: [https://www.skra.is/gogn/talnaefni/kosningar/talnaefni-vegna-thjodaratkvaedagreidslu-2026/ Þjóðskrá (fjöldi á kjörskrá)]''


==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{Kosningar á Íslandi}}
[[Flokkur:2026]]
[[Flokkur:Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]]
[[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi]]</text>
      <sha1>3728puk2v5yafs4as5d024ye4c443iv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976840</id>
      <parentid>1976839</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T22:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjarki S</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skoðanakannanir */</comment>
      <origin>1976840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19146" sha1="iatlm16ip5e6ycz5skppye2myaiv75n" xml:space="preserve">{{Þjóðaratkvæðagreiðsla
|name=
|question=Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?
|date={{start date|2026|08|29|df=yes}}
|country=Ísland
|yes=
|no=
|invalid=
|electorate=272690
|outcome=
}}
[[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] fer fram á Íslandi [[29. ágúst]] [[2026]] um að hefja á ný [[Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|aðildarviðræður]] við [[Evrópusambandið]]. Þjóðaratkvæðagreiðslan er sú [[Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi|níunda sem fram fer á Íslandi]], en sú fjórða eftir [[Lýðveldisstofnunin|lýðveldisstofnun]].

==Forsaga==
Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu 17. júlí 2009 og formlegar viðræður um aðild hófust 2010. Þær viðræður stöðvuðust 2013. Árið 2015 sendi [[Gunnar Bragi Sveinsson]], þáverandi utanríkisráðherra, bréf til Evrópusambandsins þar sem því var lýst yfir að ríkisstjórn Íslands hefði engin áform um að halda áfram aðildarferlinu og farið var fram á að Ísland hefði ekki lengur stöðu umsóknarríkis hjá sambandinu. Deilt hefur verið um það í íslenskum stjórnmálum hvort að aðildarumsóknin hafi í raun verið afturkölluð með þessum hætti eða viðræðum bara frestað um óákveðinn tíma. 

Í stjórnarsáttmála [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins]] sem mynduð var eftir [[alþingiskosningar 2024]] kom fram að halda skyldi þjóðaratkvæðagreiðslu í síðasta lagi 2027 um að taka aftur upp aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þann 6. mars 2026 tilkynntu formenn stjórnarflokkanna um að þjóðaratkvæðagreiðslan færi fram 29. ágúst sama ár.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262852158d/thjodaratkvaedagreidslan-fer-fram-29.-agust|titill=Þjóðar­at­kvæða­greiðslan fer fram 29. ágúst|útgefandi=visir.is|mánuður=6. mars|ár=2026}}&lt;/ref&gt; Þann 28. maí 2026 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-28-thjodin-greidir-atkvaedi-um-esb-vidraedur-29-agust-476595|title=Þjóðin greiðir atkvæði um ESB-viðræður 29. ágúst|author=Þorgerður Anna Gunnarsdóttir|publisher=RÚV|date=2026-05-28|access-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;

==Spurningin==
Í upphaflegri tillögu utanríkisráðherra var spurningin og svarmöguleikarnir eftirfarandi:
:''Á að halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu?''
:*''Já, halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.''
:*''Nei, ekki halda áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.''

Fram komu athugasemdir við orðalag spurningarinnar, meðal annars frá [[Landskjörstjórn]], þar sem talið var að í henni fælist ályktun um að aðildarumsókn Íslands væri í fullu gildi og hægt að halda áfram með aðildarferlið þar sem frá var horfið, en það væri umdeild staðhæfing. Þá voru gerðar athugasemdir við svarmöguleika þar sem kosningalög gera ráð fyrir að svarmöguleikar í þjóðaratkvæðagreiðslu séu almennt aðeins „já“, eða „nei“.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/157/s/1183.html|titill=Nefndarálit með breytingartillögu  um tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu.|útgefandi=Meiri hluti utanríkismálanefndar|mánuður=18. maí|ár=2026}}&lt;/ref&gt; Orðalagi spurningar og svarmöguleika var því breytt og verður eftirfarandi:

:'''Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?'''
::'''❏ Já.'''
::'''❏ Nei.'''

==Framkvæmd==
Þjóðaratkvæðagreiðslan er sú fyrsta sem fram fer á Íslandi eftir að öll lagaákvæði um framkvæmd slíkra atkvæðagreiðsla var felld undir ný kosningalög árið 2022 en þau fjalla um framkvæmd allra kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna á Íslandi. Helsta breytingin fólst í því að [[Landskjörstjórn]] fékk stærra hlutverk og henni ber til dæmis að standa fyrir kynningu til almennings á því álitamáli sem þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um. Landskjörstjórn gaf því út bækling sem dreift var á öll heimili og opnaði sérstakt vefsvæði til að svara helstu spurningum almennings um málið.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262907651d/-mikid-hitaefni-en-thessi-texti-a-ad-vera-hlut-laus-|titill=„Mikið hitaefni en þessi texti á að vera hlut­laus“|útgefandi=Vísir|mánuður=9. júlí|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

[[Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu]] (ÖSE) sendi fulltrúa til landsins í júlí og gaf út skýrslu um framkvæmd atkvæðagreiðslunnar í ágúst. Í henni kom fram að stofnunin bæri traust til íslenskra stjórnvalda um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar en alvarlegustu athugasemdir stofnunarinnar sneru að fjármögnun kosningabaráttunnar sem var að mestu leyti á vegum frjálsra félagasamtaka sem ekki lúta sömu reglum og stjórnmálaflokkar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-12-taka-athugasemdir-ose-alvarlega-en-svona-eru-leikreglurnar-nuna-483799|titill=Taka athugasemdir ÖSE alvarlega en „svona eru leikreglurnar núna“|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=12. ágúst|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

Atkvæðagreiðsla utan kjörfundar hófst 27. júlí hjá [[Sýslumenn á Íslandi|sýslumönnum]] og ræðismönnum og sendiráðum Íslands erlendis. 17. ágúst höfðu um 16 þúsund greitt atkvæði sitt en það þótti mikil þátttaka á þeim tímapunkti.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262922136d/um-sex-tan-thusund-greitt-at-kvaedi-utan-kjor-fundar|titill=Um sex­tán þúsund greitt at­kvæði utan kjör­fundar|útgefandi=Vísir|mánuður=17. ágúst|ár=2026}}&lt;/ref&gt; Um 35 þúsund höfðu greitt atkvæði utan kjörfundar 24. ágúst.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-24-35-thusund-hafa-greitt-atkvaedi-buid-ad-lengja-opnunartima-hja-syslumanni-484762|titill=35 þúsund hafa greitt atkvæði – búið að lengja opnunartíma hjá sýslumanni|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=24. ágúst|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

==Kosningabaráttan==

===Afstaða stjórnmálaflokka===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!  colspan=4 | Stjórnarmeirihluti
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Samfylkingin}};&quot;|
| [[Samfylkingin]]
| style=&quot;background:#AAFFAA;&quot;|Já
| Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og vill stefna að fullri aðild og upptöku evru.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://xs.is/malefnin/island-i-samfelagi-tjodanna?issue=samfylkingin-er-evropusinnadur-flokkur|titill=Ísland í samfélagi þjóðanna|útgefandi=Samfylkingin|mánuðurskoðað=12. júlí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Viðreisn}};&quot;|
| [[Viðreisn]]
| style=&quot;background:#AAFFAA;&quot;|Já
| Flokkurinn styður aðildarviðræður við ESB og að Ísland gerist fullgildur aðili að sambandinu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vidreisn.is/grunnstefna-og-landsthingsalyktanir/utanrikismal/|titill=Utanríkismál|útgefandi=Viðreisn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}};&quot;|
| [[Flokkur fólksins]]
| style=&quot;background:#FFDDAA;&quot;|Nei, en virða niðurstöðu
| Flokkurinn er og hefur verið andvígur aðild að ESB. Flokksmenn hafa lagt áherslu á að spurningin snúi að aðildarviðræðum en ekki aðild og ráðherrar flokksins hafa sagt að þeir muni vinna með þá niðurstöðu sem þjóðin kemst að.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/raeda/157/rad20260521T185813.html|titill=Þingræða Kolbrúnar Baldursdóttur|útgefandi=Alþingi|mánuður=21. maí|ár=2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-15-flokkur-folksins-reidubuinn-ad-setjast-vid-samningabordid-ef-thjodin-segir-ja-478299|titill=Flokkur fólksins reiðubúinn að setjast við samningaborðið ef þjóðin segir já|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=15. júní|ár=2026}}&lt;/ref&gt; Inga Sæland formaður flokksins hefur neitað að gefa upp hvernig hún sjálf muni greiða atkvæði en einstaka þingmenn flokksins hafa þó tjáð andstöðu við aðildarviðræður.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/16/kemur_akkurat_engum_vid_hvernig_inga_kys/|titill=Kemur akkúrat engum við hvernig Inga kýs|útgefandi=mbl.is|mánuður=16. mars|ár=2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/05/28/eg_mun_segja_nei_29_agust/|titill=Ég mun segja nei 29. ágúst|útgefandi=mbl.is|mánuður=25. maí|ár=2026}}&lt;/ref&gt; 
|-
! colspan=4 | Stjórnarandstaða
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};&quot;|
| [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
| style=&quot;background:#FFAAAA;&quot;|Nei
| Flokkurinn hafnar Evrópusambandsaðild og leggur áherslu á eflingu EES-samstarfsins.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://xd.is/kosningaaherslur/|titill=Kosningaáherslur|útgefandi=Sjálfstæðisflokkurinn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Miðflokkurinn}};&quot;|
| [[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]]
| style=&quot;background:#FFAAAA;&quot;|Nei
| Flokkurinn hafnar alfarið inngöngu Íslands í Evrópusambandið og hefur raunar efasemdir um EES-samstarfið.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://midflokkurinn.is/stefna/utanrikis-og-varnarmal|titill=Utanríkis- og varnarmál|útgefandi=Miðflokkurinn|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Framsókn}};&quot;|
| [[Framsóknarflokkurinn]]
| style=&quot;background:#FFAAAA;&quot;|Nei
| Flokkurinn er andvígur aðild Íslands að ESB. Þingflokkurinn sat hjá við afgreiðslu þingsályktunartillögu um atkvæðagreiðsluna og sagðist treysta þjóðinni til þess að segja nei við aðildarviðræðum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.framsokn.is/blog/yfirlysing-thingflokks-framsoknar-vegna-esb|titill=Yfirlýsing þingflokks Framsóknar vegna þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu|útgefandi=Framsóknarflokkurinn|mánuður=27. maí|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

|-
!  colspan=4 | Utan þings
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Píratar}};&quot;|
| [[Píratar]]
| style=&quot;background:#FFFFAA;&quot;|Hlutlaus
| Styðja að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram, en hvetja ekki til einnar niðurstöðu umfram aðra.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://piratar.is/umraeda/lyktun-stjrnar-prata-um-esb|titill=Ályktun stjórnar Pírata um ESB|útgefandi=Píratar|mánuðurskoðað=27. júlí|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};&quot;|
| [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]]
| style=&quot;background:#FFAAAA;&quot;|Nei
| Flokkurinn telur ESB byggt á kapítalískri efnahagsstefnu og hafnar aðild Íslands. Flokkurinn hvetur til þess að landsmenn kjósi gegn aðildarviðræðum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.sosialistaflokkurinn.is/frettir/nidurstodur-adalfundar-sosialistaflokks-islands-2026|titill=Niðurstöður aðalfundar Sósíalistaflokks Íslands 2026|útgefandi=Sósíalistaflokkur Íslands|mánuður=9. júní|ár=2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:{{Flokkslitur|VG}};&quot;|
| [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri græn]]
| style=&quot;background:#FFDDAA;&quot;|Nei, en virða niðurstöðu
| Stefna flokksins er að hagsmunum Íslands sé best borgið utan ESB en telja þó að virða beri vilja þjóðarinnar ef hún kýs með aðildarviðræðum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vg.is/greinar/alyktanir-landsfundar-2026/|titill=Ályktanir landsfundar 2026|útgefandi=Vinstrihreyfingin - grænt framboð|mánuður=10. mars|ár=2026}}&lt;/ref&gt; Þrátt fyrir stjórnmálaályktanir flokksins styðja þó bæði formaður og varaformaður hans aðildarviðræður.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-13-varaformadur-vinstri-graenna-segir-ja-483849|titill=Varaformaður Vinstri grænna segir já|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=13. ágúst|ár=2026}}&lt;/ref&gt;
|}

Af sitjandi þingmönnum ætluðu 29 að segja já í þjóðaratkvæðagreiðslunni en 30 nei en fjórir vildu ekki gefa upp hvernig þeir ætluðu að kjósa. Allir þingmenn Samfylkingar og Viðreisnar ætluðu að kjósa já og allir þingmenn Sjálfstæðisflokks og Miðflokks ætluðu að kjósa nei. Allir þingmenn Framsóknarflokks ætluðu að kjósa nei nema [[Halla Hrund Logadóttir]] sem vildi ekki gefa upp afstöðu sína. Af þingmönnum Flokks fólksins sögðust tveir ætla að greiða atkvæði með já, fjórir með nei og þrír gáfu ekki upp afstöðu. [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] var utan þingflokka þegar þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram og hann ætlaði að kjósa já.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/08/28/svona_falla_atkvaedi_thingmanna_fleiri_segja_nei_en/|titill=Svona falla atkvæði þingmanna: Fleiri segja nei en já|útgefandi=Mbl.is|mánuður=28. ágúst|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

===Félagasamtök===
Hin eiginlega kosningabarátta var að miklu leyti háð af félagasamtökum fremur en stjórnmálaflokkum. Áður en boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar voru til samtök á borð við Evrópuhreyfinguna sem er fylgjandi aðild Íslands að Evrópusambandinu og [[Heimssýn]] sem er andvíg slíkri aðild en þessi samtöku fengu 10 milljónir hvor í styrk frá utanríkisráðuneytinu í desember 2025 til þess að efla lýðræðislega umræðu um Evrópumál.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-09-evropuhreyfingin-og-heimssyn-fa-hvort-um-sig-10-milljonir-fra-stjornvoldum-461121|titill=Evrópuhreyfingin og Heimssýn fá hvort um sig 10 milljónir frá stjórnvöldum|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=9. desember|ár=2025}}&lt;/ref&gt; Eftir að boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslunnar komu einnig fram samtök sem stofnuð voru sérstaklega til þess að reka kosningabaráttu fyrir aðra hvora niðurstöðuna.

Samtökin SJÁ voru stofnuð 18. júní á stofnfundi á [[Kjarvalsstaðir|Kjarvalsstöðum]] en að þeim stendur hópur sem hvetur til þess að almenningur kjósi með því að hefja á ný aðildarviðræður. Þau hafa notað slagorðið „Já til að sjá“ og leggja áherslu á að þau starfi ekki endilega að því að Ísland gangi í Evrópusambandið heldur eingöngu að því að aðildarviðræður verði kláraðar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262899152d/vilja-segja-ja-til-ad-sja-|titill=Vilja segja „já til að sjá“|útgefandi=Vísir|mánuður=18. júní|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

Samtökin Áfram Ísland voru stofnuð 6. júlí á stofnfundi í Sjálfstæðissalnum við Austurvöll en þau voru stofnuð til að berjast fyrir nei í atkvæðagreiðslunni. Á meðal ræðumanna á stofnfundi var Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20262904329d/-skraningum-rignir-inn-|titill=Skráningum rignir inn|útgefandi=Vísir|mánuður=1. júlí|ár=2026}}&lt;/ref&gt;

== Skoðanakannanir ==
Afstaða almennings til aðildarviðræðna og mögulegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu hefur verið mæld í skoðanakönnunum um árabil. Þegar spurt hefur verið beint um aðild að Evrópusambandinu hefur meirihluti aðspurðra yfirleitt verið á móti en þegar spurt hefur verið um að taka upp aðildarviðræður eða halda þeim áfram hefur meirihlutinn yfirleitt verið fylgjandi því. Í yfirlitinu hér að neðan eru aðeins birtar kannanir sem gerðar voru eftir að forystymenn ríkisstjórnarinnar tilkynntu um að þjóðaratkvæðagreiðsla um viðræður færi fram 2026. Einungis er tekið tillit til þeirra sem afstöðu tóku til svarmöguleikanna.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
|- style=&quot;height:40px;&quot;
! style=&quot;width:150px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Fyrirtæki
! style=&quot;width:135px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Framkvæmd
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |Já
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |Nei
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Forskot
|-
! style=&quot;background:#6187ac;&quot;|
! style=&quot;background:#a1a167;&quot;|
|-
|[https://www.visir.is/g/20262927585d/hnif-jafnt-i-sidustu-konnuninni Maskína]
|28. ágúst 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|50,4
|49,6
|  style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 0,8
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-27-nyr-thjodarpuls-adeins-fleiri-segja-nei-485068 Gallup]
|24.–27. ágúst 2026
|48,4
|style=&quot;background:#eee8aa|51,6
|  style=&quot;background:#a1a167;color:#FFFFFF;&quot;| 3,2
|-
|[https://www.visir.is/g/20262925809d/ny-konnun-dregur-saman-milli-fylkinga Maskína]
|21.–25. ágúst 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|51,3
|48,7
|  style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 2,6
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-14-nyr-thjodarpuls-ekki-marktaekur-munur-a-fylkingum-483977 Gallup]
|1.–13. ágúst 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|51,5
|48,5
|  style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 3,0
|-
|[https://www.visir.is/g/20262920711d/forskot-ja-hlidarinnar-maelist-minna Maskína]
|7.–11. ágúst 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|52,2
|47,8
|  style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 4,4
|-
|[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/08/06/hnifjafnar_fylkingar_jas_og_neis Gallup]
|15.–30. júlí 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;| 50
|style=&quot;background:#eee8aa;&quot;| 50
| jafnt
|-
|[https://www.dv.is/frettir/2026/07/30/ny-konnun-meirihluti-aetlar-enn-ad-segja-ja Maskína]
|22.–29. júlí 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|53
|47
| style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 6
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-26-orlitid-fleiri-aetla-ad-segja-ja-en-nei-i-agust-479546 Gallup]
|12.–24. júní 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|52
|48
| style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 4
|-
|[https://www.dv.is/frettir/2026/06/13/ny-konnun-meirihluti-aetlar-ad-segja-ja Maskína]
|2.–11. júní 2026
|style=&quot;background:#cbd8e4;&quot;|53,1
|46,9
| style=&quot;background:#6187ac;color:#FFFFFF;&quot;| 6,2
|}

== Niðurstöður ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; width:800px&quot;
|-
! Kjördæmi !! já  !! % !! nei !! % !! auð !! ógild !! samtals !! kjörskrá og&lt;br&gt;kjörsókn (%)
|-
! [[Reykjavíkurkjördæmi norður|Reykjavík norður]]
| - || - || - || -|| - || - || - || 48.334
|-
! [[Reykjavíkurkjördæmi suður|Reykjavík suður]]
| - || - || - || - || - || - || - || 47.357
|-
! [[Suðvesturkjördæmi]]
| - || - || - || - || - || - || - || 80.910
|-
! [[Norðvesturkjördæmi]]
| - || - || - || - || - || - || - || 22.687
|-
! [[Norðausturkjördæmi]]
| - || - || - || - || - || - || - || 31.250
|-
! [[Suðurkjördæmi]]
| - || - || - || - || - || - || - || 42.152
|-
! Samtals 
| - || - || - || - || - || - || - || 272.690
|}
''Heimild: [https://www.skra.is/gogn/talnaefni/kosningar/talnaefni-vegna-thjodaratkvaedagreidslu-2026/ Þjóðskrá (fjöldi á kjörskrá)]''


==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{Kosningar á Íslandi}}
[[Flokkur:2026]]
[[Flokkur:Aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið]]
[[Flokkur:Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi]]</text>
      <sha1>iatlm16ip5e6ycz5skppye2myaiv75n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaiman krókódílar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192562</id>
    <revision>
      <id>1976858</id>
      <parentid>1976750</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T08:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>einnig kallaðir víðnasar</comment>
      <origin>1976858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1145" sha1="c6wnb8jj8340dudrkjj6jywqdgwjsup" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Kaiman krókódílar
| image = Caiman_yacare.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = ''Caiman yacare''
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'')
| ordo = [[Krókódílaættbálkur|Krókódílar]] (''Crocodilia'')
| familia = [[Breiðtrýningar]] (''Alligatoridae'')
| subfamilia = ''Caimaninae''
| genus = '''Víðnasar''' (''Caiman'')
| genus_authority = [[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1825
| color = pink
}}

'''Kaiman krókódílar''' eða '''víðnasar''' (fræðiheiti: ''caiman'') er ættkvísl [[krókódílaættbálkur|krókódíla]] af  [[breiðtrýningaætt]] sem eiga sér búsvæði í [[Mið-Ameríka|Mið-]] og [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. Það eru til þrjár lifandi tegundir í þessum ættkvísl: ''[[Caiman latirostris]]'', [[Gleraugnaglámur]] (''[[Caiman crocodilus]])'' og ''[[Caiman yacare]].''

&lt;gallery&gt;
Jacare_de_papo_amarelo_zoo.jpg|Caiman latirostris
Caiman_crocodilus_llanos.JPG|Caiman crocodilus
Yacare_Caiman_(Caiman_Yacare)_-_Flickr_-_berniedup.jpg|Caiman yacare
&lt;/gallery&gt;

{{Stubbur/líffræði}}</text>
      <sha1>c6wnb8jj8340dudrkjj6jywqdgwjsup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976860</id>
      <parentid>1976858</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T08:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Afturkallaði útgáfu [[Special:Diff/1976858|1976858]] frá [[Special:Contributions/MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[User talk:MyraMidnight|spjall]]) það er ein bók sem kallar þá víðnasa, en annars finn ég ekkert á netinu og er farin að telja það sem frumþýðingu á orði..</comment>
      <origin>1976860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1119" sha1="lcn8d4o1udl9hqpzvuaq0p7qqipow0n" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Kaiman krókódílar
| image = Caiman_yacare.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = ''Caiman yacare''
| regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'')
| phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'')
| classis = [[Skriðdýr]] (''Reptilia'')
| ordo = [[Krókódílaættbálkur|Krókódílar]] (''Crocodilia'')
| familia = [[Breiðtrýningar]] (''Alligatoridae'')
| subfamilia = ''Caimaninae''
| genus = '''Kaiman''' (''Caiman'')
| genus_authority = [[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1825
| color = pink
}}

'''Kaiman krókódílar''' (fræðiheiti: ''caiman'') er ættkvísl [[krókódílaættbálkur|krókódíla]] af  [[breiðtrýningaætt]] sem eiga sér búsvæði í [[Mið-Ameríka|Mið-]] og [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]]. Það eru til þrjár lifandi tegundir í þessum ættkvísl: ''[[Caiman latirostris]]'', [[Gleraugnaglámur]] (''[[Caiman crocodilus]])'' og ''[[Caiman yacare]].''

&lt;gallery&gt;
Jacare_de_papo_amarelo_zoo.jpg|Caiman latirostris
Caiman_crocodilus_llanos.JPG|Caiman crocodilus
Yacare_Caiman_(Caiman_Yacare)_-_Flickr_-_berniedup.jpg|Caiman yacare
&lt;/gallery&gt;

{{Stubbur/líffræði}}</text>
      <sha1>lcn8d4o1udl9hqpzvuaq0p7qqipow0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hákon VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192568</id>
    <redirect title="Hákon 8." />
    <revision>
      <id>1976787</id>
      <timestamp>2026-08-28T12:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Hákon 8.]]</comment>
      <origin>1976787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="ko55tuapy8li4nb48bum28sss8hn1tr" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Hákon 8.]]</text>
      <sha1>ko55tuapy8li4nb48bum28sss8hn1tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192569</id>
    <redirect title="Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa" />
    <revision>
      <id>1976795</id>
      <timestamp>2026-08-28T13:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa]] á [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</comment>
      <origin>1976795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="evmiav2q69bhzrkgx4b4w90k8yli9s2" xml:space="preserve">#tilvísun [[Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</text>
      <sha1>evmiav2q69bhzrkgx4b4w90k8yli9s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192570</id>
    <redirect title="Spjall:Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa" />
    <revision>
      <id>1976797</id>
      <timestamp>2026-08-28T13:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Spjall:Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa]] á [[Spjall:Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</comment>
      <origin>1976797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="keo420jnrnzrqv06jae6pkk6ijbyftp" xml:space="preserve">#tilvísun [[Spjall:Ingiríður Alexandra Noregskrónprinsessa]]</text>
      <sha1>keo420jnrnzrqv06jae6pkk6ijbyftp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Megindleg aðferð</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192572</id>
    <redirect title="Megindlegar rannsóknir" />
    <revision>
      <id>1976814</id>
      <timestamp>2026-08-28T14:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Megindlegar rannsóknir]]</comment>
      <origin>1976814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="a1m16lx4995qpblt2k6mad6bgh8d7nx" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Megindlegar rannsóknir]]</text>
      <sha1>a1m16lx4995qpblt2k6mad6bgh8d7nx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hyrni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192573</id>
    <revision>
      <id>1976841</id>
      <timestamp>2026-08-28T23:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>keratín</comment>
      <origin>1976841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="509" sha1="nyruhxlp4ax2nfeh1twvl1ts8btthj0" xml:space="preserve">[[Mynd:Male impala profile.jpg|alt=Horn impalahjartar eru gerð úr hyrni sem vex ofan á beini.|thumb|Horn [[Impalahjörtur|impalahjartar]] eru gerð úr hyrni sem vex ofan á beini.]]
'''Hyrni''', '''hornefni''' eða '''keratín''' er hart [[prótín]] sem er hægt að finna í [[Hár|hári]], [[Nögl|nöglum]] og ysta lagi [[Húð|húðarinnar]]. [[Dýrahorn]] og [[hreistur]] er yfirleitt úr hyrni.

&lt;gallery&gt;
Toe_nail.jpg|Tánögl sem hefur dottið af vegna áverka
&lt;/gallery&gt;

{{Stubbur/líffræði}}</text>
      <sha1>nyruhxlp4ax2nfeh1twvl1ts8btthj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976842</id>
      <parentid>1976841</parentid>
      <timestamp>2026-08-28T23:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>endurorða og bæti tilvísun</comment>
      <origin>1976842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="810" sha1="czgwws13qndjdicovpzzvu2w31nqb6t" xml:space="preserve">'''Hyrni''', '''hornefni''' eða '''keratín''' er hart [[prótín]] sem er lykilhráefnið í [[Hár|hári]], [[Nögl|nöglum]], [[goggur|goggum]], [[Dýrahorn|hornum]], [[Hófur|hófum]], [[Fjöður|fjöðrum]], [[hreistur|hreistri]], [[Klær|klóm]] og ytra lagi [[Húð|húðar]] á [[Ferfætlingar|ferfættum]] [[Hryggdýr|hryggdýrum]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=4947|titill=Úr hverju eru neglurnar?|höfundur=JGÞ|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=26. apríl|ár=2005|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Toe_nail.jpg|Tánögl sem hefur dottið af vegna áverka
Male impala profile.jpg|Horn [[Impalahjörtur|impala-hjartar]] eru gerð úr hyrni sem vex ofan á beini.
&lt;/gallery&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Stubbur/líffræði}}</text>
      <sha1>czgwws13qndjdicovpzzvu2w31nqb6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976859</id>
      <parentid>1976842</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T08:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1976859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="cll2pq0rgvaddl4pt2amn68t6t964x2" xml:space="preserve">'''Hyrni''', '''hornefni''' eða '''keratín''' er hart [[prótín]] sem er lykilhráefnið í [[Hár|hári]], [[Nögl|nöglum]], [[goggur|goggum]], [[Dýrahorn|hornum]], [[Hófur|hófum]], [[Fjöður|fjöðrum]], [[hreistur|hreistri]], [[Klær|klóm]] og ytra lagi [[Húð|húðar]] á [[Ferfætlingar|ferfættum]] [[Hryggdýr|hryggdýrum]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=4947|titill=Úr hverju eru neglurnar?|höfundur=JGÞ|útgefandi=Vísindavefurinn|mánuður=26. apríl|ár=2005|mánuðurskoðað=28. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Toe_nail.jpg|Tánögl sem hefur dottið af vegna áverka
Male impala profile.jpg|Horn [[Impalahjörtur|impala-hjartar]] eru gerð úr hyrni sem vex ofan á beini.
&lt;/gallery&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

{{Stubbur/líffræði}}

[[Flokkur:Prótín]]</text>
      <sha1>cll2pq0rgvaddl4pt2amn68t6t964x2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Keratín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192574</id>
    <redirect title="Hyrni" />
    <revision>
      <id>1976844</id>
      <timestamp>2026-08-28T23:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Hyrni]]</comment>
      <origin>1976844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="e8lp8858nreen5mwaqta0y5xw6neivz" xml:space="preserve">#tilvísun [[Hyrni]]</text>
      <sha1>e8lp8858nreen5mwaqta0y5xw6neivz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hornefni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192575</id>
    <redirect title="Hyrni" />
    <revision>
      <id>1976845</id>
      <timestamp>2026-08-28T23:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Hyrni]]</comment>
      <origin>1976845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="e8lp8858nreen5mwaqta0y5xw6neivz" xml:space="preserve">#tilvísun [[Hyrni]]</text>
      <sha1>e8lp8858nreen5mwaqta0y5xw6neivz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yfirhúð</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192576</id>
    <redirect title="Húð" />
    <revision>
      <id>1976846</id>
      <timestamp>2026-08-28T23:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Tilvísun á [[Húð]]</comment>
      <origin>1976846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="dnekkj8gbjed4rxvqnb6v9jx7hxniyc" xml:space="preserve">#tilvísun [[Húð]]</text>
      <sha1>dnekkj8gbjed4rxvqnb6v9jx7hxniyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spjall:Kaiman krókódílar</title>
    <ns>1</ns>
    <id>192578</id>
    <revision>
      <id>1976861</id>
      <timestamp>2026-08-29T08:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Nýr hluti: /* Víðnasar */</comment>
      <origin>1976861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="746" sha1="sr1rap53s714o9kb7znwlnrvlqe6yjd" xml:space="preserve">== Víðnasar ==

Það er ein bók sem ég er að styðjast við, en það er möguleiki á að eitthvað af því séu frumþýðingar að vissu marki. Þeir kalla Caiman „kæmana“ og víðnasa, en það er ein tegund sem kallast á ensku broad-snouted caiman (Caiman latirostris) og annar er gleraugnaglámur (Caiman crocodilus) en sá síðari er nefndur það í fleirri en einni bók á íslensku. 

Er ekki viss hvort víðnasi er þá frumþýðing eða annað orð yfir breiðtrýninga eða íslenskt heiti fyrir Caiman. Þess vegna tók ég breytingu til baka þar til þetta tiltekna orð er staðfest á einhvern hátt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 29. ágúst 2026 kl. 08:51 (UTC)</text>
      <sha1>sr1rap53s714o9kb7znwlnrvlqe6yjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1976863</id>
      <parentid>1976861</parentid>
      <timestamp>2026-08-29T09:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Víðnasar */ Svar</comment>
      <origin>1976863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1076" sha1="f1kotrrvavbabodn2p5boery02mzp04" xml:space="preserve">== Víðnasar ==

Það er ein bók sem ég er að styðjast við, en það er möguleiki á að eitthvað af því séu frumþýðingar að vissu marki. Þeir kalla Caiman „kæmana“ og víðnasa, en það er ein tegund sem kallast á ensku broad-snouted caiman (Caiman latirostris) og annar er gleraugnaglámur (Caiman crocodilus) en sá síðari er nefndur það í fleirri en einni bók á íslensku. 

Er ekki viss hvort víðnasi er þá frumþýðing eða annað orð yfir breiðtrýninga eða íslenskt heiti fyrir Caiman. Þess vegna tók ég breytingu til baka þar til þetta tiltekna orð er staðfest á einhvern hátt. [[Notandi:MyraMidnight|MyraMidnight]] ([[Notandaspjall:MyraMidnight|spjall]]) 29. ágúst 2026 kl. 08:51 (UTC)

:Mér finnst alltaf betra að nota þýðingar sem fordæmi er fyrir, þótt það sé ekki nema í einni bók. Þannig að ef þessi heiti hafa birst í bókum myndi ég telja það nóga ástæðu til að nota það hér. [[Notandi:TKSnaevarr|TKSnaevarr]] ([[Notandaspjall:TKSnaevarr|spjall]]) 29. ágúst 2026 kl. 09:52 (UTC)</text>
      <sha1>f1kotrrvavbabodn2p5boery02mzp04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krókódílar á Íslandi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192579</id>
    <revision>
      <id>1976865</id>
      <timestamp>2026-08-29T11:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „Þrátt fyrir að [[Loftslag|loftslagið]] á Íslandi henti ekki krókódílum og bannað sé að flytja þá inn í dag, þá hafa komið upp ýmsar fréttir um [[Krókódílaættbálkur|krókódíla]] hér á landi.   == Krókódíllinn í Norðfjarðará == Um sumarið 1990 kom upp sú frétt að lítill krókódíll hafi sloppið út í Norðfjarðará, en honum hefði verið smygglað til landsins í kornflexpakka af sjómanni nokkrum. Seinna sagði sjómað...“</comment>
      <origin>1976865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="nknlosp1gj1v51efee7300mru2ogthm" xml:space="preserve">Þrátt fyrir að [[Loftslag|loftslagið]] á Íslandi henti ekki krókódílum og bannað sé að flytja þá inn í dag, þá hafa komið upp ýmsar fréttir um [[Krókódílaættbálkur|krókódíla]] hér á landi. 

== Krókódíllinn í Norðfjarðará ==
Um sumarið 1990 kom upp sú frétt að lítill krókódíll hafi sloppið út í Norðfjarðará, en honum hefði verið smygglað til landsins í kornflexpakka af sjómanni nokkrum. Seinna sagði sjómaðurinn allt málið vera gabb, en það var aldrei hægt að sanna eða afsanna það því ekki fannst krókódíllinn né hræ af honum, en ólíklegt væri að hann hefði geta lifað það af að lenda í kaldri ánni.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/6887134#page/n1/mode/2up|titill=Lítill krókódíll týndur í Norðfirði|höfundur=Ágúst|útgefandi=Morgunblaðið|mánuður=19. júní|ár=1990|bls=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/3338826?iabr=on#page/n6/mode/2up|titill=Krókódíllinn í Kornflexpakkanum|höfundur=Dagfinnur|útgefandi=Alþýðublaðið|mánuður=20. júní|ár=1990|bls=7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.dv.is/fokus/2018/12/23/krokodillinn-i-nordfjardara|titill=Krókódíllinn í Norðfjarðará|höfundur=Kristinn H. Guðnason|útgefandi=DV|mánuður=23. desember|ár=2018|mánuðurskoðað=29. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt; 

== Sirkus krókódíllinn ==
Þegar [[Fjölleikahús|fjölleikahúsið]] ''Circus de Espania'' kom til Íslands árið 1990 þá höfðu þau með sér í för ýmis dýr, þar á meðal krókódíl.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/3338826?iabr=on#page/n6/mode/2up|titill=... Ekki spyrja mig af hverju|útgefandi=Helgin|mánuður=18. ágúst|ár=1990|bls=12-13}}&lt;/ref&gt;

== Krókódílar í Húsavík ==
Árið 2001 vildi bæjarstjórinn í Húsavík flytja inn krókódíla til að hefja krókódílaeldi hér á landi, hugmyndin hefði verið sú að þeir gætu étið fiskiafganga og laðað inn ferðamenn. Rök voru fyrir því að heita vatnið hér á landi væri nóg til að skapa hentugar aðstæður fyrir dýrin.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/3013775#page/n1/mode/2up|titill=Vilja krókódílaeldi|höfundur=BÞ|útgefandi=Dagblaðið Vísir|mánuður=28. mars|ár=2001|bls=2}}&lt;/ref&gt; Umræðan komst í fréttirnar hjá [[BBC]] í [[Bretland|Bretlandi]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1526838.stm|titill=Iceland seeks waste-disposal crocs|útgefandi=BBC|mánuður=5. september|ár=2001|tungumál=enska}}&lt;/ref&gt; En ekkert varð úr því plani þar sem þeir fengu ekki leyfi fyrir innfluttningi.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.vikubladid.is/is/moya/news/krokodilar-husvikinga-og-kvikindid-hann-gudni-agustsson|titill=Krókódílar Húsvíkinga og kvikindið hann Guðni Ágústsson|útgefandi=Viðskiptablaðið|mánuður=8. ágúst|ár=2017|mánuðurskoðað=29. ágúst|árskoðað=2026}}&lt;/ref&gt;

== Tilvísanir ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>nknlosp1gj1v51efee7300mru2ogthm</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>