1961

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="is">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>iswiki</dbname>
    <base>https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Miðill</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Kerfissíða</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Spjall</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Notandi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Notandaspjall</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaspjall</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Mynd</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Myndaspjall</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Melding</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Meldingarspjall</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Snið</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Sniðaspjall</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hjálp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hjálparspjall</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Flokkur</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Flokkaspjall</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Gátt</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gáttaspjall</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">Skjátexti</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">Skjátextaspjall</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>1961</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1597</id>
    <revision>
      <id>1977617</id>
      <parentid>1973851</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* September */</comment>
      <origin>1977617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30574" sha1="o6jg6sxf6v4unwhlyqscdaxark8fyy5" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''1961''' (MCMLXI í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 61. ár 20. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[sunnudagur|sunnudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]].

== Atburðir ==
=== Janúar ===
[[Mynd:Ham-and-handler.jpg|thumb|right|Simpansinn Ham með þjálfara sínum, [[Joseph V. Brady]].]]
* [[1. janúar]] - [[Myntbreytingin í Sovétríkjunum 1961]] tók gildi: Eitt núll var tekið af rúblunni um leið og hún var gjaldfelld gagnvart bandaríkjadal.
* [[3. janúar]]:
** [[Dwight Eisenhower]] tilkynnti að Bandaríkin hefðu slitið öll samskipti við [[Kúba|Kúbu]].
** 25 fórust þegar farþegavél hrapaði til jarðar við [[Vaasa]].
* [[9. janúar]] - Bresk yfirvöld tilkynntu að þau hefðu afhjúpað sovéskan njósnahring, [[Portland-njósnahringurinn|Portland-njósnahringinn]].
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]],  fyrsti lýðræðislega kjörni forsætisráðherra Lýðveldisins Kongó, var ráðinn af dögum.
* [[21. janúar]] - [[Elísabet 2. Bretadrottning]] og [[Filippus drottningarmaður]] hófu sex vikna ferðalag um Pakistan, Indland, Nepal og Íran.
* [[24. janúar]] - [[B-52 Stratofortress]]-sprengjuflugvél hrapaði við sveitabæ í Norður-Karólínu. Ein kjarnorkusprengja komst nálægt því að springa.
* [[27. janúar]] - 68 áhafnarmeðlimir fórust þegar sovéski kafbáturinn ''[[S-80]]'' sökk í [[Barentshaf]]i.
* [[20. janúar]] - [[John F. Kennedy]] tók við embætti forseta Bandaríkjanna.
* [[29. janúar]] - [[Körfuknattleikssamband Íslands]] var stofnað.
* [[30. janúar]] - Teiknimyndaþættirnir ''[[Jógi björn]]'' hófu göngu sína í bandarísku sjónvarpi.
* [[31. janúar]] - Simpansinn [[Ham (simpansi)|Ham]] var sendur út í geim um borð í ''[[Mercury-Redstone 2]]''.
=== Febrúar ===
[[Mynd:Photo_Total_solar_eclipse_of_1961_15_February_1961_-_Touring_Club_Italiano_07_0269.jpg|thumb|right|Sólmyrkvinn 1961 yfir Flórens á Ítalíu.]]
* [[1. febrúar]]:
** Bandaríkin prófuðu langdrægu eldflaugina [[Minuteman I]] í fyrsta sinn.
** Bandaríska símafyrirtækið [[Bell Telephone]] setti [[takkasími|takkasíma]] fyrst á markað.
* [[2. febrúar]] - 600 farþegar skemmtiferðaskipsins ''[[Santa Maria (skemmtiferðaskip)|Santa Maria]]'' komust í land í [[Recife]] í Brasilíu eftir 10 daga í haldi mannræningja.
* [[3. febrúar]] - Eftir að samyrkjuvæðing [[Kína]] reyndist misheppnuð, neyddust Kínverjar til að kaupa hveiti frá Kanada.
* [[4. febrúar]]:
** [[Verslunarbankinn]] hóf starfsemi.
** [[Portúgal]]ar hófu nýlendustríð sitt í [[Angóla]].
* [[9. febrúar]] - [[Bítlarnir]] héldu sína fyrstu tónleika í [[The Cavern Club]] í Liverpool eftir að þeir tóku upp nýja hljómsveitarnafnið.
* [[12. febrúar]] - Sovétríkin sendu könnunarfarið ''[[Venera 1]]'' til Venusar.
* [[13. febrúar]] - Innranríkisráðherra ríkisstjórnar [[Katanga]] tilkynnti um morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[14. febrúar]]:
** Frumefnið [[lárensín]] var búið til í fyrsta sinn við [[Berkeley-háskóli|Berkeley-háskóla]] í Bandaríkjunum.
** Sovétríkin kröfðust þess að [[Dag Hammarskjöld]] segði af sér eftir morðið á Patrice Lumumba.
** Þúsundir mótmæltu við sendiráð [[Belgía|Belgíu]] um allan heim vegan morðsins á Lumumba.
* [[15. febrúar]]:
** [[Sabena flug 548]] fórst nærri [[Brussel]] með þeim afleiðingum að allir 73 um borð dóu, þar á meðal allt landslið Bandaríkjanna í skautadansi.
** [[Sólmyrkvinn 15. febrúar 1961]] sást vel frá Suður-Evrópu.
* [[17. febrúar]] - [[Kórónaveira]] var í fyrsta sinn greind í manneskju, á Englandi.
* [[21. febrúar]] - [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] hafnaði kröfu Sovétríkjanna um afsögn aðalritara Sþ, en heimilaði friðargæsluliði sínu í Kongó beitingu vopna.
* [[26. febrúar]] - [[Hassan 2.]] tók við krúnunni í Marokkó.

===Mars===
[[Mynd:Ingrid_Bjerkås_(1959).jpg|thumb|Ingrid Bjerkås var skipuð fyrsti kvenprestur Norsku kirkjunnar þrátt fyrir hörð mótmæli.]]
* [[1. mars]]:
** Fyrstu kosningarnar voru haldnar í [[Úganda]].
** [[John F. Kennedy]] Bandaríkjaforseti stofnaði [[Friðarsveitin]]a (Peace Corps).
* [[3. mars]] - [[Hassan 2.]] var krýndur konungur Marokkó.
* [[8. mars]]:
** [[Max Conrad]] setti met í hringferð um hnöttinn í léttri flugvél, 8 dagar, 18 tímar og 49 mínútur.
** Sjóræningjastöðin ''[[Radio Nord]]'' hóf útsendingar frá skipinu ''Bon Jour'' á alþjóðlegu hafsvæði í [[Álandshaf]]i.
* [[13. mars]]:
** 145 fórust þegar [[Kurenivka-aurskriðan]] rann yfir Kænugarð.
** [[Kýpur]] gerðist aðili að [[Breska samveldið|Breska samveldinu]].
* [[15. mars]] - [[Suður-Afríka]] lýsti því yfir að landið segði sig úr [[Breska samveldið|Breska samveldinu]] við stofnun lýðveldis 15. maí.
* [[18. mars]]:
** [[Sjálfstæðisstríð Alsírs]]: Vopnahlé tók gildi.
** Jean-Claude Pascal sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1961]] fyrir Lúxemborg með laginu „Nous les amoureux“.
* [[19. mars]] - [[Ingrid Bjerkås]] var fyrsti kvenpresturinn sem tók við embætti í [[Norska kirkjan|Norsku kirkjunni]].
* [[29. mars]] - [[23. viðauki bandarísku stjórnarskrárinnar]] sem leyfir íbúum [[Washington D.C.]] að taka þátt í forsetakosningum var samþykktur.
* [[30. mars]] - [[Alþjóðasamningur um ávana- og fíkniefni, 1961]] var undirritaður í New York.
* [[31. mars]] - Bæjarstjóri [[Évian-les-Bains]] í Frakklandi, Camille Blanc, var myrtur af frönsku hryðjuverkasamtökunum [[Organisation armée secrète]] í aðdraganda þess að bærinn hýsti friðarviðræður í sjálfstæðisstríði Alsírs.

===Apríl===
[[Mynd:Гагарин_в_корабле.jpg|thumb|Júríj Gagarín var fyrsti maðurinn sem fór út í geim um borð í geimfarinu ''[[Vostok 1]]''.]]
* [[7. apríl]] - [[Seðlabanki Íslands]] var stofnaður.
* [[8. apríl]] - 238 fórust þegar breska gufuskipið ''[[MV Dara]]'' sprakk og sökk við strönd Dúbaí.
* [[10. apríl]] - Suðurafríski golfarinn [[Gary Player]] var fyrsti útlendingurinn sem vann [[U.S. Masters]]-golfmótið.
* [[11. apríl]]:
** Réttarhöldin yfir [[Adolf Eichmann]] hófust í Jerúsalem.
** Portúgalski ráðherrann [[Júlio Botelho Moniz]] reyndi misheppnað valdarán í Portúgal vegna óánægju með viðbrögð stjórnarinnar við [[sjálfstæðisstríð Angóla|sjálfstæðisstríði Angóla]].
* [[12. apríl]] - Sovétmaðurinn [[Júríj Gagarín]] fór fyrstur manna út í geim.
* [[17. apríl]] - [[Kalda stríðið]]: [[Innrásin í Svínaflóa]] á Kúbu átti að hrinda af stað stjórnarskiptum en mistókst.
* [[19. apríl]] - Bandaríkin sendu herlið til [[Laos]].
* [[21. apríl]] - Hópur franskra herforingja reyndi [[Alsírvaldaránið 1961|misheppnað valdarán]] gegn stjórn [[Charles de Gaulle]] í Alsír.
* [[23. apríl]] - [[Judy Garland]] hélt fræga endurkomutónleika í [[Carnegie Hall]].
* [[24. apríl]] - Sænska galíoninu ''[[Vasa (skip)|Vasa]]'' var lyft úr sjó.
* [[25. apríl]] - [[Robert Noyce]], sem síðar stofnaði [[Intel]], fékk einkaleyfi á [[samrás]].
* [[27. apríl]] - [[Síerra Leóne]] hlaut sjálfstæði frá Bretum.
* [[29. apríl]] - [[Alþjóðlegi náttúruverndarsjóðurinn]] var stofnaður.

===Maí===
[[Mynd:Freedom_Riders_attacked.jpg|thumb|Hópur manna ræðst á mótmælendur á vegum [[Freedom Riders]] í Birmingham, Alabama.]]
* [[5. maí]]:
** [[Öryrkjabandalag Íslands]] var stofnað.
** [[Alan Shepard]] fór út í geim fyrstur Bandaríkjamanna.
* [[6. maí]] - [[Tottenham Hotspur F.C.]] var fyrsta enska knattspyrnuliðið sem sigraði bæði ensku deildina og bikarinn.
* [[7. maí]] - [[Keflavíkurgangan 1961|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar í Keflavík til Reykjavíkur.
* [[8. maí]] - Breski leyniþjónustumaðurinn [[George Blake]] var dæmdur í 42 ára fangelsi fyrir að hafa verið [[gagnnjósnari]] fyrir Sovétríkin.
* [[14. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Rúta á vegum [[Freedom Riders]] varð fyrir eldsprengju í [[Alabama]] og meðlimir [[Ku Klux Klan]] réðust á mótmælendur.
* [[15. maí]] - Þýski lífefnafræðingurinn [[J. Heinrich Matthaei]] gerði tilraun sem markaði upphaf ráðningar [[erfðalykill|erfðalykla]] og þar með nútíma[[erfðafræði]].
* [[16. maí]] - [[Park Chung Hee]] tók við völdum eftir herforingjabyltingu í Suður-Kóreu.
* [[19. maí]] - ''[[Venera 1]]'' var fyrsti manngerði hluturinn sem fór framhjá annarri reikistjörnu, en geimfarið hafði misst samband við jörðu nokkru áður og sendi engin gögn til baka.
* [[21. maí]] - Fylkisstjóri [[Alabama]], [[John Patterson]], lýsti yfir [[herlög]]um eftir að [[kynþáttaóeirðir]] brutust út.
* [[24. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Hópur mótmælenda í [[Freedom Riders]]-rútu var handtekinn fyrir óspektir um leið og þau stigu út úr rútunni í [[Jackson (Mississippi)|Jackson]], Mississippi.
* [[25. maí]]:
** [[Apollo-geimferðaáætlunin]]ni var hleypt af stokkunum með ræðu [[John F. Kennedy]] um að Bandaríkin hygðust senda menn til tunglsins fyrir lok áratugarins..
** [[Birgitta Svíaprinsessa]] giftist þýska prinsinum [[Jóhann Georg af Hohenzollern-Sigmaringen|Jóhanni Georg af Hohenzollern]].
* [[27. maí]] - Forsætisráðherra [[Malaja]], [[Tunku Abdul Rahman]], lýsti yfir fyrirætlun um stofnun [[Malasía|Malasíu]], með þátttöku Malaja, [[Singapúr]], [[Sarawak]], [[Brúnei]] og [[Sabah]].
* [[28. maí]] - Grein eftir [[Peter Benenson]] um [[sakaruppgjöf]] fyrir [[samviskufangi|samviskufanga]] var birt í ''[[The Observer]]'', sem markar upphaf samtakanna [[Amnesty International]].
* [[30. maí]] - Forseti Dóminíska lýðveldisins, [[Rafael Leónidas Trujillo]], var myrtur í fyrirsát.
* [[31. maí]] - [[Suður-Afríka]] gerðist lýðveldi og varð að fullu sjálfstætt frá Bretlandi.

=== Júní ===
[[Mynd:John_Kennedy,_Nikita_Khrushchev_1961.jpg|thumb|Fundur Krústsjevs og Kennedys í Vín.]]
* [[1. júní]] - Mesti jarðskjálfti 20. aldar í [[Eþíópía|Eþíópíu]] reið yfir með þeim afleiðingum að hundruð húsa í [[Majore]] og [[Karakore]] hrundu.
* [[4. júní]] - [[Leiðtogafundurinn í Vín]]: [[John F. Kennedy]] og [[Níkíta Krústsjev]] funduðu um kjarnorkutilraunir, afvopnun og stöðu Þýskalands.
* [[8. júlí]] - [[Eldflaugabelti]] var sýnt opinberlega í fyrsta sinn þegar Harold Graham flaug með [[Bell Rocket Belt]] í [[Fort Eustis]] í Bandaríkjunum.
* [[10. júní]] - [[Kóreska leyniþjónustan]] var stofnuð undir forystu [[Kim Jong-pil]] gagngert til að njósna um eigin borgara.
* [[11. júní]] - [[Eldnóttin]]: Hryðjuverkasamtökin [[Befreiungsausschuss Südtirol]] gerðu röð sprengjuárása í [[Bolzano]] og nágrenni.
* [[16. júní]] - Sovéski ballettdansarinn [[Rúdolf Núrejev]] flúði til Vesturlanda á [[París-Le Bourget-flugvöllur|París-Le Bourget-flugvelli]].
* [[19. júní]] - [[Kúveit]] varð sjálfstætt emírat í stað bresks verndarríkis.
* [[22. júní]] - [[Moise Tshombe]] var leystur úr haldi vegna skorts á sönnunargögnum sem tengdu hann við morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[23. júní]] - [[Suðurskautssamningurinn]] tók gildi.
* [[25. júní]] - Forseti Íraks, [[Abd al-Karim Qasim]], lýsti því yfir að hann hygðist innlima Kúveit.
* [[27. júní]] - [[Kúveit]] óskaði eftir aðstoð frá Bretum gegn ógn frá Írak.
* [[30. júní]] - Norræna flugfélagið [[Scanair]] var stofnað til að stunda leiguflug til sólarlanda.

=== Júlí===
[[Mynd:Grissom_prepares_to_enter_Liberty_Bell_7_61-MR4-76.jpg|thumb|Gus Grissom við ''Liberty Bell''-geimfarið.]]
* [[Júlí]] - [[Amnesty International]] var stofnað.
* [[1. júlí]] - [[Listasafn ASÍ]] var stofnað.
* [[4. júlí]] - Leki kom að kjarnakljúfi sovéska kjarnorkukafbátsins ''[[K-19 (kjarnorkukafbátur)|K-19]]''.
* [[5. júlí]] - Fyrsta ísraelska geimflaugin, ''[[Shavit 2]]'', tók á loft frá Palmachim-flugvelli.
* [[6. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Sovétríkin]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð.
* [[7. júlí]] - Yfir 100 tékkóslóvakískir kolanámumenn köfnuðu til bana þegar lokað var á loft til hluta [[Dukla-kolanáman|Dukla-kolanámunnar]] til að kæfa eld. 
* [[11. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Alþýðulýðveldið Kína]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð.
* [[12. júlí]]:
** Yfir 1000 fórust þegar [[Khadakwasla-stíflan]] brast við [[Pune]] á Indlandi.
** Tékkóslóvakísk [[Iljúsjín II-18]]-flugvél hrapaði í lendingu við [[Casablanca]] með þeim afleiðingum að allir 72 um borð létust.
* [[15. júlí]] - [[Pólland]] setti ný lög um skólahald sem kom á skólaskyldu til 16 ára aldurs og gerði alla grunnskóla veraldlega.
* [[18. júlí]] - [[Varðberg]], félag ungra áhugamanna um vestræna samvinnu, var stofnað á Íslandi.
* [[19. júlí]]:
** [[Þjóðfrelsisfylking sandínista]] í Níkaragva var stofnuð.
** [[Trans World Airlines]] hóf sýningu kvikmynda um borð í flugvélum.
** [[Bizerte-kreppan]] hófst þegar Túnisbúar reyndu að setja hafnbann á franska herstöð í [[Bizerte]].
* [[20. júlí]] - [[Kúveit]] gerðist aðili að [[Arababandalagið|Arababandalaginu]]. 
* [[21. júlí]]:
** [[Gus Grissom]] var annar Bandaríkjamaðurinn í geimnum um borð í ''Liberty Bell 7''.
** Frakkar hernámu túnísku borgina [[Bizerte]] og héldu henni næstu 2 árin.
* [[25. júlí]] - [[John F. Kennedy]] hélt ræðu í sjónvarpi þar sem hann hafnaði brotthvarfi Bandaríkjamanna frá [[Vestur-Berlín]].
* [[30. júlí]]:
** Fyrsta brúin yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð.
** [[Finnland]] gerðist aðili að [[Fríverslunarsamtök Evrópu|Fríverslunarsamtökum Evrópu]].
* [[31. júlí]]:
** [[Lýðveldið Írland]] var fyrsta landið sem sótti um aðild að [[Evrópubandalagið|Evrópubandalaginu]] eftir stofnun þess.
** [[IBM]] setti rafmagnsritvélina [[IBM Selectric]] á markað, fyrstu ritvélina með leturkúlu í staðinn fyrir leturarma.

===Ágúst===
[[Mynd:Bundesarchiv_Bild_183-85458-0002,_Berlin,_Mauerbau,_Kampfgruppen_am_Brandenburger_Tor.jpg|thumb|Austurþýskir hermenn stilla sér upp á landamærunum í Berlín 13. ágúst.]]
* [[2. ágúst]] - 22 ferðamenn, flestir þeirra bandarískir kennarar, drukknuðu þegar rúta hrapaði í [[Lucerne-vatn]] eftir að flutningabíll ók utan í hana.
* [[3. ágúst]] - [[Nýi demókrataflokkurinn]] var stofnaður í Kanada.
* [[6. ágúst]]:
** Sovéski geimfarinn [[German Títov]] var annar maðurinn sem fór á braut um jörðu og sá fyrsti sem var lengur en einn sólarhring í geimnum um borð í ''[[Vostok 2]]''.
** [[White House Farm-morðin]] áttu sér stað í [[Essex]] á Englandi.
* [[7. ágúst]] - Sálfræðingurinn [[Stanley Milgram]] hóf [[Milgramtilraunirnar]] við [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]].
* [[8. ágúst]] - [[Hin fjögur fræknu (ofurhetjur)|Hin fjögur fræknu]] hófu göngu sína í samnefndu myndasögutímariti frá [[Marvel Comics]].
* [[9. ágúst]] - [[Holtaheia-slysið]]: 34 börn og tveir kennarar frá [[Croydon]] fórust þegar flugvél þeirra hrapaði í fjallinu [[Holtaheia]] í Noregi.
* [[10. ágúst]] - [[Bretland]] sótti formlega um inngöngu í [[Evrópubandalagið]]. 
* [[11. ágúst]] - [[Hringmyrkvi]] var sýnilegur frá Suður-Íshafi.
* [[12. ágúst]] - Leiðtogi [[Austur-Þýskaland]]s, [[Walter Ulbricht]], undirritaði tilskipun um lokun landamæranna að [[Vestur-Þýskaland]]i.
* [[13. ágúst]] - Bygging [[Berlínarmúrinn|Berlínarmúrsins]] hófst og markaði upphafið að 28 ára aðskilnaði Vestur- og Austur-Berlínar.
* [[17. ágúst]] - Hljómsveitin [[Bítlarnir]] hélt sína fyrstu tónleika í Hamborg.
* [[18. ágúst]] - [[Grasagarður Reykjavíkur]] var stofnaður.
* [[21. ágúst]] - [[Jomo Kenyatta]] var sleppt úr fangelsi í Kenía.
* [[25. ágúst]] - [[João Goulart]] tók við embætti forseta Brasilíu.
* [[29. ágúst]] - Fimm létust þegar frönsk herflugvél sleit kapal fyrir [[kláfur|kláf]] í [[Frönsku Alparnir|Frönsku Ölpunum]].

===September===
[[Mynd:Von_Trips_at_1961_Dutch_Grand_Prix.jpg|thumb|Wolfgang von Trips í bíl sínum í maí sama ár.]]
* [[1. september]]:
** [[Sjálfstæðisstríð Eritreu]] hófst með [[orrustan um Adal|orrustunni um Adal]].
** Fyrsti fundur [[Samtök hlutlausra ríkja|Samtaka hlutlausra ríkja]] var haldinn í Belgrad.
* [[3. september]] - Síðasta tölublað danska fréttablaðsins ''[[Dagens Nyheder]]'' kom út.
* [[10. september]]:
** Slys varð í keppni í [[Formúla 1|Formúlu 1]] á kappakstursbrautinni í [[Monza]] á Ítalíu þar sem ökumaður Ferrari, [[Wolfgang von Trips]], ók á áhorfendapalla með þeim afleiðingum að 14 áhorfendur létust auk hans sjálfs.
** Bandarísk leiguflugvél fórst skömmu eftir flugtak frá [[Shannon-flugvöllur|Shannon-flugvelli]] á Írlandi með þeim afleiðingum að 83 létust, mest konur og börn bandarískra hermanna á leið heim til Bandaríkjanna.
* [[13. september]] - [[Morthor-aðgerðin]]: Herlið á vegum Sameinuðu þjóðanna réðist gegn aðskilnaðarsinnum í [[Katanga]].
* [[14. september]] - Ný herforingjastjórn [[Tyrkland]]s dæmdi 15 meðlimi fyrri ríkisstjórnar til dauða.
* [[17. september]]:
** [[Adnan Menderes]], fyrrum forsætisráðherra Tyrklands, var hengdur ásamt tveimur öðrum fyrrum ráðherrum.
** [[Lundúnalögregla]] handtók yfir 1300 mótmælendur gegn útbreiðslu kjarnavopna á [[Trafalgartorg]]i.
* [[18. september]] - Sextán manns, þar á meðal aðalritari Sameinuðu þjóðanna, [[Daga Hammarskjöld]], fórust í flugslysi á leið til [[Katanga]] í [[Kongó]].
* [[28. september]] - [[Valdaránið í Sýrlandi 1961]]: Herforingjauppreisn í [[Damaskus]] batt enda á [[Sameinaða Arabalýðveldið]].
* [[30. september]] - [[Efnahags- og framfarastofnunin]] (OECD) var stofnuð.

===Október===
* [[5. október]] - [[Sameinaða Arabalýðveldið]], sambandsríki Egyptalands og Sýrlands, var lagt niður.
* [[6. október]] - [[Háskólabíó]] hóf starfsemi í nýju húsnæði við [[Hagatorg]], en var áður í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[12. október]] - [[Dauðarefsing]] var afnumin á [[Nýja-Sjáland]]i.
* [[22. október]] - [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] var kosinn formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]].
* [[26. október]] - Eldgos hófst í [[Askja (fjall)|Öskju]].
* [[26. október]] - [[Rómarsáttmáli um vernd listflytjenda, framleiðenda hljóðrita og útvarpsstofnana]] var samþykktur.

===Nóvember===
* [[3. nóvember]] - Skemmtistaðurinn [[Glaumbær (skemmtistaður)|Glaumbær]] var opnaður.
* [[11. nóvember]] - [[Sparisjóður vélstjóra]] tók til starfa í Reykjavík.
* [[13. nóvember]] - [[Leikhópurinn Gríma]] frumsýndi leikritið ''[[Læstar dyr]]'' eftir [[Jean-Paul Sartre]] í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[25. nóvember]] - [[Vesturbæjarlaug]] var opnuð.
* [[28. nóvember]] - [[Alfonso Cuarón]], mexíkóskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[30. nóvember]] - [[U Thant]] var kjörinn aðalritari Sameinuðu þjóðanna.

===Desember===
* Desember - Hljómsveitin [[Beach Boys]] var stofnuð í Kaliforníu.
* [[9. desember]] - [[Tanganjika]] hlaut sjálfstæði.
* [[11. desember]] - [[Víetnamstríðið]]: Fyrstu bandarísku herþyrlurnar komu til Saígon.
* [[11. desember]] - [[Adolf Eichmann]] var dæmdur sekur um stríðsglæpi.
* [[15. desember]] - Ísraelskur stríðsglæpadómstóll dæmdi [[Adolf Eichmann]] til dauða fyrir þátttökuna í [[helförin]]ni.
* [[17. desember]] - [[Indland]] réðst inn í [[Góa (fylki)|Góa]].
* [[19. desember]] - 
** Portúgalar samþykktu að láta [[Góa (fylki)|Góa]] af hendi til Indverja.
** [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] var komið á fót.

===Ódagsett===
* [[Institut polytechnique des sciences avancées]] var stofnaður í Frakklandi.

== Fædd ==
* [[1. janúar]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[2011]]).
* [[4. janúar]] - [[Kiyotaka Matsui]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[11. janúar]] - [[Gunnar Smári Egilsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[12. janúar]] - [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], íslenskur guðfræðingur.
* [[13. janúar]] - [[Julia Louis-Dreyfus]], bandarísk leikkona.
* [[18. janúar]] - [[Peter Beardsley]], breskur knattspyrnumaður.
* [[24. janúar]] - [[Guido Buchwald]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[26. janúar]] - [[Wayne Gretzky]], kanadískur íshokkíleikmaður.
* [[28. janúar]] - [[Arnaldur Indriðason]], íslenskur rithöfundur.
* [[30. janúar]] - [[Liu Gang]], kínverskur stærðfræðingur.
* [[31. janúar]] - [[Jeffrey Ross Gunter]], bandarískur athafnamaður.
* [[8. febrúar]] - [[Vince Neil]], bandarískur tónlistarmaður ([[Mötley Crüe]]).
* [[18. febrúar]] - [[Armin Laschet]], þýskur stjórnmálamaður.
* [[23. febrúar]] - [[Gylfi Sigfússon]], íslenskur viðskiptafræðingur.
* [[24. febrúar]] - [[Erna Solberg]], norsk stjórnmálakona.
* [[1. mars]] - [[Koichi Hashiratani]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. mars]] - [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[7. mars]] - [[Sanae Takaichi]], japönsk stjórnmálakona.
* [[11. mars]] - [[Múhameð bin Zayed Al Nahyan]], emír af Abú Dabí.
* [[18. mars]] - [[Jóhann R. Benediktsson]], íslenskur lögreglumaður.
* [[21. mars]] - [[Lothar Matthäus]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[3. apríl]] - [[Eddie Murphy]], bandarískur leikari og grínisti.
* [[4. apríl]] - [[Gyrðir Elíasson]], íslenskur rithöfundur.
* [[12. apríl]] - [[Lisa Gerrard]], áströlsk songkona.
* [[14. apríl]]:
** [[Yuji Sugano]], japanskur knattspyrnumaður.
** [[Daniel Clowes]], bandarískur myndasöguhöfundur.
* [[15. apríl]] - [[Carol W. Greider]], bandarískur sameindalíffræðingur og nóbelsverðlaunahafi.
* [[17. apríl]] - [[Eyjólfur Kristjánsson]], íslenskur söngvari.
* [[18. apríl]] - [[Élisabeth Borne]], frönsk stjórnmálakona.
* [[23. apríl]]:
** [[Andrej Kúrkov]], úkraínskur rithöfundur.
** [[Þröstur Leó Gunnarsson]], íslenskur leikari.
* [[24. apríl]]- [[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[30. apríl]]:
** [[Arnór Guðjohnsen]], íslenskur knattspyrnumaður.
** [[Isiah Thomas]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[6. maí]] - [[George Clooney]], bandarískur leikari.
* [[8. maí]] - [[Bill de Blasio]], bandarískur stjórnmálamaður.
* [[9. maí]] - [[Rannveig Rist]], íslenskur verkfræðingur og fyrrum forstjóri ÍSAL.
* [[13. maí]] - [[Dennis Rodman]], bandarískur körfuknattleiksmaður og leikari.
* [[17. maí]] - [[Enya]], írsk söngkona.
* [[23. maí]] - [[Daniele Massaro]], ítalskur knattspyrnumaður.
* [[1. júní]] - [[Jevgeníj Prígozhín]], rússneskur athafnamaður (d. [[2023]]).
* [[3. júní]] - [[Lawrence Lessig]], bandarískur lögfræðingur.
* [[5. júní]] - [[Sigrún Waage]], íslensk leikkona.
* [[6. júní]] - [[Tom Araya]], sílesk-bandarískur tónlistarmaður.
* [[9. júní]] - [[Michael J. Fox]], kanadísk-bandarískur leikari.
* [[14. júní]] - [[Boy George]] - enskur söngvari.
* [[19. júní]] - [[Bidhya Devi Bhandari]], nepölsk stjórnmálakona.
* [[21. júní]] - [[Joko Widodo]], indónesískur stjórnmálamaður.
* [[24. júní]]:
** [[Alma Möller]], landlæknir og heilbrigðisráðherra Íslands.
** [[Ralph Reed]], bandarískur stjórnmálaráðgjafi.
* [[27. júní]] - [[Dragan Kazic]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[1. júlí]]:
** [[Díana prinsessa|Díana]], prinsessa af Wales (d. [[1997]]).
** [[Carl Lewis]], bandarískur frjálsíþróttamaður.
* [[9. júlí]] - [[Raymond Cruz]], bandarískur leikari.
* [[12. júlí]] - [[Masaaki Mori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[15. júlí]] - [[Forest Whitaker]], bandarískur leikari.
* [[17. júlí]] - [[António Costa]], portúgalskur stjórnmálamaður.
* [[29. júlí]] - [[Búi Kristjánsson]], íslenskur myndlistarmaður.
* [[30. júlí]] - [[Laurence Fishburne]], bandarískur leikari.
* [[4. ágúst]]:
** [[Barack Obama]], Bandaríkjaforseti.
** [[Pumpuang Duangjan]], taílensk söngkona (d. [[1992]]).
* [[8. ágúst]] - [[The Edge]], írskur gítarleikari ([[U2]]).
* [[9. ágúst]] - [[John Key]], forsætisráðherra Nýja-Sjálands.
* [[14. ágúst]] - [[Satoshi Tsunami]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[22. ágúst]] - [[Thomas Hoeren]], þýskur lögfræðingur.
* [[24. ágúst]] - [[Stéphane Richard]], franskur athafnamaður.
* [[25. ágúst]] - [[Yutaka Ikeuchi]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[27. ágúst]] - [[Ástráður Haraldsson]], ríkissáttasemjari Íslands.
* [[2. september]]:
** [[Grímur Grímsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
** [[Carlos Valderrama]], kólumbískur knattspyrnumaður.
** [[Toshinobu Katsuya]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. september]] - [[Hrefna Róbertsdóttir]], íslenskur sagnfræðingur.
* [[11. september]] - [[Elizabeth Daily]], bandarísk leikkona.
* [[13. september]] - [[Dave Mustaine]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[24. september]] - [[Guðlaugur Friðþórsson]], íslenskur sjómaður.
* [[29. september]] - [[Julia Gillard]], forsætisráðherra Ástralíu.
* [[13. október]] - [[Doc Rivers]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[16. október]] - [[Yahiro Kazama]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[21. október]] - [[Dragiša Binić]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[26. október]] - [[Uhuru Kenyatta]], kenískur stjórnmálamaður.
* [[30. október]] - [[Dmítríj Múratov]], rússneskur blaðamaður.
* [[31. október]] - [[Peter Jackson]], nýsjálenskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[1. nóvember]] - [[Petr Pavel]], forseti Tékklands.
* [[6. nóvember]] - [[Karl Blöndal]], íslenskur ritstjóri.
* [[7. nóvember]] - [[Sergei Aleinikov]], hvítrússneskur knattspyrnumaður.
* [[11. nóvember]] - [[Lilja Mósesdóttir]], íslenskur hagfræðingur.
* [[12. nóvember]] - [[Atsushi Natori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[19. nóvember]] - [[Meg Ryan]], bandarísk leikkona.
* [[20. nóvember]] - [[Kim Delaney]], bandarísk leikkona.
* [[22. nóvember]] - [[Gary Valentine]], bandarískur leikari.
* [[1. desember]] - [[Christine Kangaloo]], trínidadísk stjórnmálakona.
* [[6. desember]] - [[Magnús Þorsteinsson]], íslenskur athafnamaður.
* [[12. desember]] - [[Lárus Guðmundsson]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[13. desember]]:
**[[Guðmundur Torfason]], íslenskur knattspyrnumaður.
**[[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[16. desember]]:
** [[Jon Tenney]], bandarískur leikari.
** [[Bill Hicks]], bandarískur grínisti (d. [[1994]]).
* [[24. desember]] - [[Ilham Aliyev]], aserskur stjórnmálamaður.
* [[25. desember]]:
** [[Ghislaine Maxwell]], breskur kynferðisbrotamaður.
** [[Bjarni Harðarson]], íslenskur bóksali.
* [[27. desember]] - [[Guido Westerwelle]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[2016]]).
* [[28. desember]] - [[Boško Gjurovski]], makedónskur knattspyrnumaður.
* [[30. desember]] - [[Ben Johnson]], kanadískur íþróttamaður.

== Dáin ==
* [[4. janúar]] - [[Erwin Schrödinger]], austurrísk-írskur eðlisfræðingur (f. [[1887]]).
* [[9. janúar]] - [[Emily Greene Balch]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1867]]).
* [[10. janúar]] - [[Dashiell Hammett]], bandarískur rithöfundur (f. [[1894]]).
* [[16. janúar]] - [[Jóhannes Áskelsson]], íslenskur jarðfræðingur (f. [[1902]]).
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]], kongóskur stjórnmálamaður (f. [[1925]]).
* [[26. febrúar]] - [[Múhameð 5. af Marokkó]], konungur Marokkó (f. [[1909]]).
* [[26. febrúar]] - [[Alberto Galateo]], argentínskur knattspyrnumaður (f. [[1912]])
* [[3. mars]] - [[Paul Wittgenstein]], austurrískur píanóleikari (f. [[1887]]).
* [[9. mars]] - [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðrik Friðriksson]], íslenskur prestur (f. [[1868]]).
* [[25. mars]] - [[Arthur Drewry]], enskur forseti FIFA (f. [[1891]]).
* [[9. apríl]] - [[Zog Albaníukonungur]] (f. [[1895]]).
* [[19. apríl]] - [[Jimmy Youell]], breskur flugmaður (f. [[1900]]).
* [[4. maí]] - [[Maurice Merleau-Ponty]], franskur heimspekingur (f. [[1908]]).
* [[7. maí]] - [[Þorkell Þorkelsson]], íslenskur eðlisfræðingur (f. [[1876]]).
* [[13. maí]] - [[Gary Cooper]], bandarískur leikari (f. [[1901]]).
* [[28. maí]] - [[Peter Petersen]], danskur ljósmyndari (f. [[1881]]).
* [[30. maí]] - [[Rafael Trujillo]], dóminískur stjórnmálamaður (f. [[1891]]).
* [[5. júní]] - [[Ludwik Fleck]], pólsk-ísraelskur læknir (f. [[1896]]).
* [[6. júní]] - [[Carl Jung]], svissneskur sálfræðingur (f. [[1875]]).
* [[13. júní]] - [[Axel Andrésson]], íslenskur knattspyrnumaður (f. [[1895]]).
* [[2. júlí]] - [[Ernest Hemingway|Ernest Miller Hemingway]], bandarískur rithöfundur (f. [[1899]]).
* [[9. júlí]] - [[Jóhannes Birkiland]], íslenskur rithöfundur (f. [[1886]]).
* [[13. júlí]] - [[Gústav Adolf Jónasson]], íslenskur lögfræðingur (f. [[1896]]).
* [[14. júlí]] - [[Jón Þorleifsson]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1891]]).
* [[29. ágúst]] - [[Böðvar frá Hnífsdal]], íslenskur rithöfundur (f. [[1906]]).
* [[18. september]] - [[Dag Hammarskjöld]], fyrrum aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1905]]).
* [[12. október]] - [[Eugene Bullard]], bandarískur herflugmaður (f. [[1895]]).
* [[19. október]] - [[Werner Jaeger]], þýskur fornfræðingur (f. [[1888]]).
* [[30. október]] - [[Luigi Einaudi]], ítalskur hagfræðingur (f. [[1874]]).
* [[20. desember]] - [[Johannes Larsen]], danskur listmálari (f. [[1867]]).
* [[26. desember]] - [[Kristofer Uppdal]], norskur rithöfundur (f. [[1878]]).
* [[28. desember]] - [[Edith Wilson]], bandarísk forsetafrú (f. [[1872]]).
* [[29. desember]] - [[Matthías Þórðarson (þjóðminjavörður)|Matthías Þórðarson]], íslenskur þjóðminjavörður (f. [[1877]]).

== [[Nóbelsverðlaunin]] ==
* [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Robert Hofstadter]], [[Rudolf Ludwig Mössbauer]]
* [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Melvin Calvin]]
* [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Georg von Bekesy|Georg von Békésy]]
* [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Ivo Andric]]
* [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Dag Hammarskjöld]]

[[Flokkur:1961]]</text>
      <sha1>o6jg6sxf6v4unwhlyqscdaxark8fyy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977618</id>
      <parentid>1977617</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* September */</comment>
      <origin>1977618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30575" sha1="dzw8ucachjglgeu39fwutkfqek8lsuj" xml:space="preserve">{{Ár nav}}
Árið '''1961''' (MCMLXI í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) var 61. ár 20. aldar og [[almennt ár]] sem hófst á [[sunnudagur|sunnudegi]] samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]].

== Atburðir ==
=== Janúar ===
[[Mynd:Ham-and-handler.jpg|thumb|right|Simpansinn Ham með þjálfara sínum, [[Joseph V. Brady]].]]
* [[1. janúar]] - [[Myntbreytingin í Sovétríkjunum 1961]] tók gildi: Eitt núll var tekið af rúblunni um leið og hún var gjaldfelld gagnvart bandaríkjadal.
* [[3. janúar]]:
** [[Dwight Eisenhower]] tilkynnti að Bandaríkin hefðu slitið öll samskipti við [[Kúba|Kúbu]].
** 25 fórust þegar farþegavél hrapaði til jarðar við [[Vaasa]].
* [[9. janúar]] - Bresk yfirvöld tilkynntu að þau hefðu afhjúpað sovéskan njósnahring, [[Portland-njósnahringurinn|Portland-njósnahringinn]].
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]],  fyrsti lýðræðislega kjörni forsætisráðherra Lýðveldisins Kongó, var ráðinn af dögum.
* [[21. janúar]] - [[Elísabet 2. Bretadrottning]] og [[Filippus drottningarmaður]] hófu sex vikna ferðalag um Pakistan, Indland, Nepal og Íran.
* [[24. janúar]] - [[B-52 Stratofortress]]-sprengjuflugvél hrapaði við sveitabæ í Norður-Karólínu. Ein kjarnorkusprengja komst nálægt því að springa.
* [[27. janúar]] - 68 áhafnarmeðlimir fórust þegar sovéski kafbáturinn ''[[S-80]]'' sökk í [[Barentshaf]]i.
* [[20. janúar]] - [[John F. Kennedy]] tók við embætti forseta Bandaríkjanna.
* [[29. janúar]] - [[Körfuknattleikssamband Íslands]] var stofnað.
* [[30. janúar]] - Teiknimyndaþættirnir ''[[Jógi björn]]'' hófu göngu sína í bandarísku sjónvarpi.
* [[31. janúar]] - Simpansinn [[Ham (simpansi)|Ham]] var sendur út í geim um borð í ''[[Mercury-Redstone 2]]''.
=== Febrúar ===
[[Mynd:Photo_Total_solar_eclipse_of_1961_15_February_1961_-_Touring_Club_Italiano_07_0269.jpg|thumb|right|Sólmyrkvinn 1961 yfir Flórens á Ítalíu.]]
* [[1. febrúar]]:
** Bandaríkin prófuðu langdrægu eldflaugina [[Minuteman I]] í fyrsta sinn.
** Bandaríska símafyrirtækið [[Bell Telephone]] setti [[takkasími|takkasíma]] fyrst á markað.
* [[2. febrúar]] - 600 farþegar skemmtiferðaskipsins ''[[Santa Maria (skemmtiferðaskip)|Santa Maria]]'' komust í land í [[Recife]] í Brasilíu eftir 10 daga í haldi mannræningja.
* [[3. febrúar]] - Eftir að samyrkjuvæðing [[Kína]] reyndist misheppnuð, neyddust Kínverjar til að kaupa hveiti frá Kanada.
* [[4. febrúar]]:
** [[Verslunarbankinn]] hóf starfsemi.
** [[Portúgal]]ar hófu nýlendustríð sitt í [[Angóla]].
* [[9. febrúar]] - [[Bítlarnir]] héldu sína fyrstu tónleika í [[The Cavern Club]] í Liverpool eftir að þeir tóku upp nýja hljómsveitarnafnið.
* [[12. febrúar]] - Sovétríkin sendu könnunarfarið ''[[Venera 1]]'' til Venusar.
* [[13. febrúar]] - Innranríkisráðherra ríkisstjórnar [[Katanga]] tilkynnti um morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[14. febrúar]]:
** Frumefnið [[lárensín]] var búið til í fyrsta sinn við [[Berkeley-háskóli|Berkeley-háskóla]] í Bandaríkjunum.
** Sovétríkin kröfðust þess að [[Dag Hammarskjöld]] segði af sér eftir morðið á Patrice Lumumba.
** Þúsundir mótmæltu við sendiráð [[Belgía|Belgíu]] um allan heim vegan morðsins á Lumumba.
* [[15. febrúar]]:
** [[Sabena flug 548]] fórst nærri [[Brussel]] með þeim afleiðingum að allir 73 um borð dóu, þar á meðal allt landslið Bandaríkjanna í skautadansi.
** [[Sólmyrkvinn 15. febrúar 1961]] sást vel frá Suður-Evrópu.
* [[17. febrúar]] - [[Kórónaveira]] var í fyrsta sinn greind í manneskju, á Englandi.
* [[21. febrúar]] - [[Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna]] hafnaði kröfu Sovétríkjanna um afsögn aðalritara Sþ, en heimilaði friðargæsluliði sínu í Kongó beitingu vopna.
* [[26. febrúar]] - [[Hassan 2.]] tók við krúnunni í Marokkó.

===Mars===
[[Mynd:Ingrid_Bjerkås_(1959).jpg|thumb|Ingrid Bjerkås var skipuð fyrsti kvenprestur Norsku kirkjunnar þrátt fyrir hörð mótmæli.]]
* [[1. mars]]:
** Fyrstu kosningarnar voru haldnar í [[Úganda]].
** [[John F. Kennedy]] Bandaríkjaforseti stofnaði [[Friðarsveitin]]a (Peace Corps).
* [[3. mars]] - [[Hassan 2.]] var krýndur konungur Marokkó.
* [[8. mars]]:
** [[Max Conrad]] setti met í hringferð um hnöttinn í léttri flugvél, 8 dagar, 18 tímar og 49 mínútur.
** Sjóræningjastöðin ''[[Radio Nord]]'' hóf útsendingar frá skipinu ''Bon Jour'' á alþjóðlegu hafsvæði í [[Álandshaf]]i.
* [[13. mars]]:
** 145 fórust þegar [[Kurenivka-aurskriðan]] rann yfir Kænugarð.
** [[Kýpur]] gerðist aðili að [[Breska samveldið|Breska samveldinu]].
* [[15. mars]] - [[Suður-Afríka]] lýsti því yfir að landið segði sig úr [[Breska samveldið|Breska samveldinu]] við stofnun lýðveldis 15. maí.
* [[18. mars]]:
** [[Sjálfstæðisstríð Alsírs]]: Vopnahlé tók gildi.
** Jean-Claude Pascal sigraði [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1961]] fyrir Lúxemborg með laginu „Nous les amoureux“.
* [[19. mars]] - [[Ingrid Bjerkås]] var fyrsti kvenpresturinn sem tók við embætti í [[Norska kirkjan|Norsku kirkjunni]].
* [[29. mars]] - [[23. viðauki bandarísku stjórnarskrárinnar]] sem leyfir íbúum [[Washington D.C.]] að taka þátt í forsetakosningum var samþykktur.
* [[30. mars]] - [[Alþjóðasamningur um ávana- og fíkniefni, 1961]] var undirritaður í New York.
* [[31. mars]] - Bæjarstjóri [[Évian-les-Bains]] í Frakklandi, Camille Blanc, var myrtur af frönsku hryðjuverkasamtökunum [[Organisation armée secrète]] í aðdraganda þess að bærinn hýsti friðarviðræður í sjálfstæðisstríði Alsírs.

===Apríl===
[[Mynd:Гагарин_в_корабле.jpg|thumb|Júríj Gagarín var fyrsti maðurinn sem fór út í geim um borð í geimfarinu ''[[Vostok 1]]''.]]
* [[7. apríl]] - [[Seðlabanki Íslands]] var stofnaður.
* [[8. apríl]] - 238 fórust þegar breska gufuskipið ''[[MV Dara]]'' sprakk og sökk við strönd Dúbaí.
* [[10. apríl]] - Suðurafríski golfarinn [[Gary Player]] var fyrsti útlendingurinn sem vann [[U.S. Masters]]-golfmótið.
* [[11. apríl]]:
** Réttarhöldin yfir [[Adolf Eichmann]] hófust í Jerúsalem.
** Portúgalski ráðherrann [[Júlio Botelho Moniz]] reyndi misheppnað valdarán í Portúgal vegna óánægju með viðbrögð stjórnarinnar við [[sjálfstæðisstríð Angóla|sjálfstæðisstríði Angóla]].
* [[12. apríl]] - Sovétmaðurinn [[Júríj Gagarín]] fór fyrstur manna út í geim.
* [[17. apríl]] - [[Kalda stríðið]]: [[Innrásin í Svínaflóa]] á Kúbu átti að hrinda af stað stjórnarskiptum en mistókst.
* [[19. apríl]] - Bandaríkin sendu herlið til [[Laos]].
* [[21. apríl]] - Hópur franskra herforingja reyndi [[Alsírvaldaránið 1961|misheppnað valdarán]] gegn stjórn [[Charles de Gaulle]] í Alsír.
* [[23. apríl]] - [[Judy Garland]] hélt fræga endurkomutónleika í [[Carnegie Hall]].
* [[24. apríl]] - Sænska galíoninu ''[[Vasa (skip)|Vasa]]'' var lyft úr sjó.
* [[25. apríl]] - [[Robert Noyce]], sem síðar stofnaði [[Intel]], fékk einkaleyfi á [[samrás]].
* [[27. apríl]] - [[Síerra Leóne]] hlaut sjálfstæði frá Bretum.
* [[29. apríl]] - [[Alþjóðlegi náttúruverndarsjóðurinn]] var stofnaður.

===Maí===
[[Mynd:Freedom_Riders_attacked.jpg|thumb|Hópur manna ræðst á mótmælendur á vegum [[Freedom Riders]] í Birmingham, Alabama.]]
* [[5. maí]]:
** [[Öryrkjabandalag Íslands]] var stofnað.
** [[Alan Shepard]] fór út í geim fyrstur Bandaríkjamanna.
* [[6. maí]] - [[Tottenham Hotspur F.C.]] var fyrsta enska knattspyrnuliðið sem sigraði bæði ensku deildina og bikarinn.
* [[7. maí]] - [[Keflavíkurgangan 1961|Keflavíkurganga]] á vegum hernámsandstæðinga var gengin frá hliði herstöðvarinnar í Keflavík til Reykjavíkur.
* [[8. maí]] - Breski leyniþjónustumaðurinn [[George Blake]] var dæmdur í 42 ára fangelsi fyrir að hafa verið [[gagnnjósnari]] fyrir Sovétríkin.
* [[14. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Rúta á vegum [[Freedom Riders]] varð fyrir eldsprengju í [[Alabama]] og meðlimir [[Ku Klux Klan]] réðust á mótmælendur.
* [[15. maí]] - Þýski lífefnafræðingurinn [[J. Heinrich Matthaei]] gerði tilraun sem markaði upphaf ráðningar [[erfðalykill|erfðalykla]] og þar með nútíma[[erfðafræði]].
* [[16. maí]] - [[Park Chung Hee]] tók við völdum eftir herforingjabyltingu í Suður-Kóreu.
* [[19. maí]] - ''[[Venera 1]]'' var fyrsti manngerði hluturinn sem fór framhjá annarri reikistjörnu, en geimfarið hafði misst samband við jörðu nokkru áður og sendi engin gögn til baka.
* [[21. maí]] - Fylkisstjóri [[Alabama]], [[John Patterson]], lýsti yfir [[herlög]]um eftir að [[kynþáttaóeirðir]] brutust út.
* [[24. maí]] - [[Réttindabyltingin]]: Hópur mótmælenda í [[Freedom Riders]]-rútu var handtekinn fyrir óspektir um leið og þau stigu út úr rútunni í [[Jackson (Mississippi)|Jackson]], Mississippi.
* [[25. maí]]:
** [[Apollo-geimferðaáætlunin]]ni var hleypt af stokkunum með ræðu [[John F. Kennedy]] um að Bandaríkin hygðust senda menn til tunglsins fyrir lok áratugarins..
** [[Birgitta Svíaprinsessa]] giftist þýska prinsinum [[Jóhann Georg af Hohenzollern-Sigmaringen|Jóhanni Georg af Hohenzollern]].
* [[27. maí]] - Forsætisráðherra [[Malaja]], [[Tunku Abdul Rahman]], lýsti yfir fyrirætlun um stofnun [[Malasía|Malasíu]], með þátttöku Malaja, [[Singapúr]], [[Sarawak]], [[Brúnei]] og [[Sabah]].
* [[28. maí]] - Grein eftir [[Peter Benenson]] um [[sakaruppgjöf]] fyrir [[samviskufangi|samviskufanga]] var birt í ''[[The Observer]]'', sem markar upphaf samtakanna [[Amnesty International]].
* [[30. maí]] - Forseti Dóminíska lýðveldisins, [[Rafael Leónidas Trujillo]], var myrtur í fyrirsát.
* [[31. maí]] - [[Suður-Afríka]] gerðist lýðveldi og varð að fullu sjálfstætt frá Bretlandi.

=== Júní ===
[[Mynd:John_Kennedy,_Nikita_Khrushchev_1961.jpg|thumb|Fundur Krústsjevs og Kennedys í Vín.]]
* [[1. júní]] - Mesti jarðskjálfti 20. aldar í [[Eþíópía|Eþíópíu]] reið yfir með þeim afleiðingum að hundruð húsa í [[Majore]] og [[Karakore]] hrundu.
* [[4. júní]] - [[Leiðtogafundurinn í Vín]]: [[John F. Kennedy]] og [[Níkíta Krústsjev]] funduðu um kjarnorkutilraunir, afvopnun og stöðu Þýskalands.
* [[8. júlí]] - [[Eldflaugabelti]] var sýnt opinberlega í fyrsta sinn þegar Harold Graham flaug með [[Bell Rocket Belt]] í [[Fort Eustis]] í Bandaríkjunum.
* [[10. júní]] - [[Kóreska leyniþjónustan]] var stofnuð undir forystu [[Kim Jong-pil]] gagngert til að njósna um eigin borgara.
* [[11. júní]] - [[Eldnóttin]]: Hryðjuverkasamtökin [[Befreiungsausschuss Südtirol]] gerðu röð sprengjuárása í [[Bolzano]] og nágrenni.
* [[16. júní]] - Sovéski ballettdansarinn [[Rúdolf Núrejev]] flúði til Vesturlanda á [[París-Le Bourget-flugvöllur|París-Le Bourget-flugvelli]].
* [[19. júní]] - [[Kúveit]] varð sjálfstætt emírat í stað bresks verndarríkis.
* [[22. júní]] - [[Moise Tshombe]] var leystur úr haldi vegna skorts á sönnunargögnum sem tengdu hann við morðið á [[Patrice Lumumba]].
* [[23. júní]] - [[Suðurskautssamningurinn]] tók gildi.
* [[25. júní]] - Forseti Íraks, [[Abd al-Karim Qasim]], lýsti því yfir að hann hygðist innlima Kúveit.
* [[27. júní]] - [[Kúveit]] óskaði eftir aðstoð frá Bretum gegn ógn frá Írak.
* [[30. júní]] - Norræna flugfélagið [[Scanair]] var stofnað til að stunda leiguflug til sólarlanda.

=== Júlí===
[[Mynd:Grissom_prepares_to_enter_Liberty_Bell_7_61-MR4-76.jpg|thumb|Gus Grissom við ''Liberty Bell''-geimfarið.]]
* [[Júlí]] - [[Amnesty International]] var stofnað.
* [[1. júlí]] - [[Listasafn ASÍ]] var stofnað.
* [[4. júlí]] - Leki kom að kjarnakljúfi sovéska kjarnorkukafbátsins ''[[K-19 (kjarnorkukafbátur)|K-19]]''.
* [[5. júlí]] - Fyrsta ísraelska geimflaugin, ''[[Shavit 2]]'', tók á loft frá Palmachim-flugvelli.
* [[6. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Sovétríkin]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð.
* [[7. júlí]] - Yfir 100 tékkóslóvakískir kolanámumenn köfnuðu til bana þegar lokað var á loft til hluta [[Dukla-kolanáman|Dukla-kolanámunnar]] til að kæfa eld. 
* [[11. júlí]] - [[Norður-Kórea]] og [[Alþýðulýðveldið Kína]] gerðu með sér samning um vináttu og gagnkvæma hernaðaraðstoð.
* [[12. júlí]]:
** Yfir 1000 fórust þegar [[Khadakwasla-stíflan]] brast við [[Pune]] á Indlandi.
** Tékkóslóvakísk [[Iljúsjín II-18]]-flugvél hrapaði í lendingu við [[Casablanca]] með þeim afleiðingum að allir 72 um borð létust.
* [[15. júlí]] - [[Pólland]] setti ný lög um skólahald sem kom á skólaskyldu til 16 ára aldurs og gerði alla grunnskóla veraldlega.
* [[18. júlí]] - [[Varðberg]], félag ungra áhugamanna um vestræna samvinnu, var stofnað á Íslandi.
* [[19. júlí]]:
** [[Þjóðfrelsisfylking sandínista]] í Níkaragva var stofnuð.
** [[Trans World Airlines]] hóf sýningu kvikmynda um borð í flugvélum.
** [[Bizerte-kreppan]] hófst þegar Túnisbúar reyndu að setja hafnbann á franska herstöð í [[Bizerte]].
* [[20. júlí]] - [[Kúveit]] gerðist aðili að [[Arababandalagið|Arababandalaginu]]. 
* [[21. júlí]]:
** [[Gus Grissom]] var annar Bandaríkjamaðurinn í geimnum um borð í ''Liberty Bell 7''.
** Frakkar hernámu túnísku borgina [[Bizerte]] og héldu henni næstu 2 árin.
* [[25. júlí]] - [[John F. Kennedy]] hélt ræðu í sjónvarpi þar sem hann hafnaði brotthvarfi Bandaríkjamanna frá [[Vestur-Berlín]].
* [[30. júlí]]:
** Fyrsta brúin yfir [[Hornafjarðarfljót]] var opnuð.
** [[Finnland]] gerðist aðili að [[Fríverslunarsamtök Evrópu|Fríverslunarsamtökum Evrópu]].
* [[31. júlí]]:
** [[Lýðveldið Írland]] var fyrsta landið sem sótti um aðild að [[Evrópubandalagið|Evrópubandalaginu]] eftir stofnun þess.
** [[IBM]] setti rafmagnsritvélina [[IBM Selectric]] á markað, fyrstu ritvélina með leturkúlu í staðinn fyrir leturarma.

===Ágúst===
[[Mynd:Bundesarchiv_Bild_183-85458-0002,_Berlin,_Mauerbau,_Kampfgruppen_am_Brandenburger_Tor.jpg|thumb|Austurþýskir hermenn stilla sér upp á landamærunum í Berlín 13. ágúst.]]
* [[2. ágúst]] - 22 ferðamenn, flestir þeirra bandarískir kennarar, drukknuðu þegar rúta hrapaði í [[Lucerne-vatn]] eftir að flutningabíll ók utan í hana.
* [[3. ágúst]] - [[Nýi demókrataflokkurinn]] var stofnaður í Kanada.
* [[6. ágúst]]:
** Sovéski geimfarinn [[German Títov]] var annar maðurinn sem fór á braut um jörðu og sá fyrsti sem var lengur en einn sólarhring í geimnum um borð í ''[[Vostok 2]]''.
** [[White House Farm-morðin]] áttu sér stað í [[Essex]] á Englandi.
* [[7. ágúst]] - Sálfræðingurinn [[Stanley Milgram]] hóf [[Milgramtilraunirnar]] við [[Yale-háskóli|Yale-háskóla]].
* [[8. ágúst]] - [[Hin fjögur fræknu (ofurhetjur)|Hin fjögur fræknu]] hófu göngu sína í samnefndu myndasögutímariti frá [[Marvel Comics]].
* [[9. ágúst]] - [[Holtaheia-slysið]]: 34 börn og tveir kennarar frá [[Croydon]] fórust þegar flugvél þeirra hrapaði í fjallinu [[Holtaheia]] í Noregi.
* [[10. ágúst]] - [[Bretland]] sótti formlega um inngöngu í [[Evrópubandalagið]]. 
* [[11. ágúst]] - [[Hringmyrkvi]] var sýnilegur frá Suður-Íshafi.
* [[12. ágúst]] - Leiðtogi [[Austur-Þýskaland]]s, [[Walter Ulbricht]], undirritaði tilskipun um lokun landamæranna að [[Vestur-Þýskaland]]i.
* [[13. ágúst]] - Bygging [[Berlínarmúrinn|Berlínarmúrsins]] hófst og markaði upphafið að 28 ára aðskilnaði Vestur- og Austur-Berlínar.
* [[17. ágúst]] - Hljómsveitin [[Bítlarnir]] hélt sína fyrstu tónleika í Hamborg.
* [[18. ágúst]] - [[Grasagarður Reykjavíkur]] var stofnaður.
* [[21. ágúst]] - [[Jomo Kenyatta]] var sleppt úr fangelsi í Kenía.
* [[25. ágúst]] - [[João Goulart]] tók við embætti forseta Brasilíu.
* [[29. ágúst]] - Fimm létust þegar frönsk herflugvél sleit kapal fyrir [[kláfur|kláf]] í [[Frönsku Alparnir|Frönsku Ölpunum]].

===September===
[[Mynd:Von_Trips_at_1961_Dutch_Grand_Prix.jpg|thumb|Wolfgang von Trips í bíl sínum í maí sama ár.]]
* [[1. september]]:
** [[Sjálfstæðisstríð Eritreu]] hófst með [[orrustan um Adal|orrustunni um Adal]].
** Fyrsti fundur [[Samtök hlutlausra ríkja|Samtaka hlutlausra ríkja]] var haldinn í Belgrad.
* [[3. september]] - Síðasta tölublað danska fréttablaðsins ''[[Dagens Nyheder]]'' kom út.
* [[10. september]]:
** Slys varð í keppni í [[Formúla 1|Formúlu 1]] á kappakstursbrautinni í [[Monza]] á Ítalíu þar sem ökumaður Ferrari, [[Wolfgang von Trips]], ók á áhorfendapalla með þeim afleiðingum að 14 áhorfendur létust auk hans sjálfs.
** Bandarísk leiguflugvél fórst skömmu eftir flugtak frá [[Shannon-flugvöllur|Shannon-flugvelli]] á Írlandi með þeim afleiðingum að 83 létust, mest konur og börn bandarískra hermanna á leið heim til Bandaríkjanna.
* [[13. september]] - [[Morthor-aðgerðin]]: Herlið á vegum Sameinuðu þjóðanna réðist gegn aðskilnaðarsinnum í [[Katanga]].
* [[14. september]] - Ný herforingjastjórn [[Tyrkland]]s dæmdi 15 meðlimi fyrri ríkisstjórnar til dauða.
* [[17. september]]:
** [[Adnan Menderes]], fyrrum forsætisráðherra Tyrklands, var hengdur ásamt tveimur öðrum fyrrum ráðherrum.
** [[Lundúnalögreglan]] handtók yfir 1300 mótmælendur gegn útbreiðslu kjarnavopna á [[Trafalgartorg]]i.
* [[18. september]] - Sextán manns, þar á meðal aðalritari Sameinuðu þjóðanna, [[Daga Hammarskjöld]], fórust í flugslysi á leið til [[Katanga]] í [[Kongó]].
* [[28. september]] - [[Valdaránið í Sýrlandi 1961]]: Herforingjauppreisn í [[Damaskus]] batt enda á [[Sameinaða Arabalýðveldið]].
* [[30. september]] - [[Efnahags- og framfarastofnunin]] (OECD) var stofnuð.

===Október===
* [[5. október]] - [[Sameinaða Arabalýðveldið]], sambandsríki Egyptalands og Sýrlands, var lagt niður.
* [[6. október]] - [[Háskólabíó]] hóf starfsemi í nýju húsnæði við [[Hagatorg]], en var áður í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[12. október]] - [[Dauðarefsing]] var afnumin á [[Nýja-Sjáland]]i.
* [[22. október]] - [[Bjarni Benediktsson (f. 1908)|Bjarni Benediktsson]] var kosinn formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]].
* [[26. október]] - Eldgos hófst í [[Askja (fjall)|Öskju]].
* [[26. október]] - [[Rómarsáttmáli um vernd listflytjenda, framleiðenda hljóðrita og útvarpsstofnana]] var samþykktur.

===Nóvember===
* [[3. nóvember]] - Skemmtistaðurinn [[Glaumbær (skemmtistaður)|Glaumbær]] var opnaður.
* [[11. nóvember]] - [[Sparisjóður vélstjóra]] tók til starfa í Reykjavík.
* [[13. nóvember]] - [[Leikhópurinn Gríma]] frumsýndi leikritið ''[[Læstar dyr]]'' eftir [[Jean-Paul Sartre]] í [[Tjarnarbíó]]i.
* [[25. nóvember]] - [[Vesturbæjarlaug]] var opnuð.
* [[28. nóvember]] - [[Alfonso Cuarón]], mexíkóskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[30. nóvember]] - [[U Thant]] var kjörinn aðalritari Sameinuðu þjóðanna.

===Desember===
* Desember - Hljómsveitin [[Beach Boys]] var stofnuð í Kaliforníu.
* [[9. desember]] - [[Tanganjika]] hlaut sjálfstæði.
* [[11. desember]] - [[Víetnamstríðið]]: Fyrstu bandarísku herþyrlurnar komu til Saígon.
* [[11. desember]] - [[Adolf Eichmann]] var dæmdur sekur um stríðsglæpi.
* [[15. desember]] - Ísraelskur stríðsglæpadómstóll dæmdi [[Adolf Eichmann]] til dauða fyrir þátttökuna í [[helförin]]ni.
* [[17. desember]] - [[Indland]] réðst inn í [[Góa (fylki)|Góa]].
* [[19. desember]] - 
** Portúgalar samþykktu að láta [[Góa (fylki)|Góa]] af hendi til Indverja.
** [[Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna]] var komið á fót.

===Ódagsett===
* [[Institut polytechnique des sciences avancées]] var stofnaður í Frakklandi.

== Fædd ==
* [[1. janúar]] - [[Georg Guðni Hauksson]], íslenskur myndlistarmaður (d. [[2011]]).
* [[4. janúar]] - [[Kiyotaka Matsui]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[11. janúar]] - [[Gunnar Smári Egilsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[12. janúar]] - [[Arnfríður Guðmundsdóttir]], íslenskur guðfræðingur.
* [[13. janúar]] - [[Julia Louis-Dreyfus]], bandarísk leikkona.
* [[18. janúar]] - [[Peter Beardsley]], breskur knattspyrnumaður.
* [[24. janúar]] - [[Guido Buchwald]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[26. janúar]] - [[Wayne Gretzky]], kanadískur íshokkíleikmaður.
* [[28. janúar]] - [[Arnaldur Indriðason]], íslenskur rithöfundur.
* [[30. janúar]] - [[Liu Gang]], kínverskur stærðfræðingur.
* [[31. janúar]] - [[Jeffrey Ross Gunter]], bandarískur athafnamaður.
* [[8. febrúar]] - [[Vince Neil]], bandarískur tónlistarmaður ([[Mötley Crüe]]).
* [[18. febrúar]] - [[Armin Laschet]], þýskur stjórnmálamaður.
* [[23. febrúar]] - [[Gylfi Sigfússon]], íslenskur viðskiptafræðingur.
* [[24. febrúar]] - [[Erna Solberg]], norsk stjórnmálakona.
* [[1. mars]] - [[Koichi Hashiratani]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. mars]] - [[Sigmundur Ernir Rúnarsson]], íslenskur blaðamaður.
* [[7. mars]] - [[Sanae Takaichi]], japönsk stjórnmálakona.
* [[11. mars]] - [[Múhameð bin Zayed Al Nahyan]], emír af Abú Dabí.
* [[18. mars]] - [[Jóhann R. Benediktsson]], íslenskur lögreglumaður.
* [[21. mars]] - [[Lothar Matthäus]], þýskur knattspyrnumaður.
* [[3. apríl]] - [[Eddie Murphy]], bandarískur leikari og grínisti.
* [[4. apríl]] - [[Gyrðir Elíasson]], íslenskur rithöfundur.
* [[12. apríl]] - [[Lisa Gerrard]], áströlsk songkona.
* [[14. apríl]]:
** [[Yuji Sugano]], japanskur knattspyrnumaður.
** [[Daniel Clowes]], bandarískur myndasöguhöfundur.
* [[15. apríl]] - [[Carol W. Greider]], bandarískur sameindalíffræðingur og nóbelsverðlaunahafi.
* [[17. apríl]] - [[Eyjólfur Kristjánsson]], íslenskur söngvari.
* [[18. apríl]] - [[Élisabeth Borne]], frönsk stjórnmálakona.
* [[23. apríl]]:
** [[Andrej Kúrkov]], úkraínskur rithöfundur.
** [[Þröstur Leó Gunnarsson]], íslenskur leikari.
* [[24. apríl]]- [[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[30. apríl]]:
** [[Arnór Guðjohnsen]], íslenskur knattspyrnumaður.
** [[Isiah Thomas]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[6. maí]] - [[George Clooney]], bandarískur leikari.
* [[8. maí]] - [[Bill de Blasio]], bandarískur stjórnmálamaður.
* [[9. maí]] - [[Rannveig Rist]], íslenskur verkfræðingur og fyrrum forstjóri ÍSAL.
* [[13. maí]] - [[Dennis Rodman]], bandarískur körfuknattleiksmaður og leikari.
* [[17. maí]] - [[Enya]], írsk söngkona.
* [[23. maí]] - [[Daniele Massaro]], ítalskur knattspyrnumaður.
* [[1. júní]] - [[Jevgeníj Prígozhín]], rússneskur athafnamaður (d. [[2023]]).
* [[3. júní]] - [[Lawrence Lessig]], bandarískur lögfræðingur.
* [[5. júní]] - [[Sigrún Waage]], íslensk leikkona.
* [[6. júní]] - [[Tom Araya]], sílesk-bandarískur tónlistarmaður.
* [[9. júní]] - [[Michael J. Fox]], kanadísk-bandarískur leikari.
* [[14. júní]] - [[Boy George]] - enskur söngvari.
* [[19. júní]] - [[Bidhya Devi Bhandari]], nepölsk stjórnmálakona.
* [[21. júní]] - [[Joko Widodo]], indónesískur stjórnmálamaður.
* [[24. júní]]:
** [[Alma Möller]], landlæknir og heilbrigðisráðherra Íslands.
** [[Ralph Reed]], bandarískur stjórnmálaráðgjafi.
* [[27. júní]] - [[Dragan Kazic]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[1. júlí]]:
** [[Díana prinsessa|Díana]], prinsessa af Wales (d. [[1997]]).
** [[Carl Lewis]], bandarískur frjálsíþróttamaður.
* [[9. júlí]] - [[Raymond Cruz]], bandarískur leikari.
* [[12. júlí]] - [[Masaaki Mori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[15. júlí]] - [[Forest Whitaker]], bandarískur leikari.
* [[17. júlí]] - [[António Costa]], portúgalskur stjórnmálamaður.
* [[29. júlí]] - [[Búi Kristjánsson]], íslenskur myndlistarmaður.
* [[30. júlí]] - [[Laurence Fishburne]], bandarískur leikari.
* [[4. ágúst]]:
** [[Barack Obama]], Bandaríkjaforseti.
** [[Pumpuang Duangjan]], taílensk söngkona (d. [[1992]]).
* [[8. ágúst]] - [[The Edge]], írskur gítarleikari ([[U2]]).
* [[9. ágúst]] - [[John Key]], forsætisráðherra Nýja-Sjálands.
* [[14. ágúst]] - [[Satoshi Tsunami]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[22. ágúst]] - [[Thomas Hoeren]], þýskur lögfræðingur.
* [[24. ágúst]] - [[Stéphane Richard]], franskur athafnamaður.
* [[25. ágúst]] - [[Yutaka Ikeuchi]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[27. ágúst]] - [[Ástráður Haraldsson]], ríkissáttasemjari Íslands.
* [[2. september]]:
** [[Grímur Grímsson]], íslenskur stjórnmálamaður.
** [[Carlos Valderrama]], kólumbískur knattspyrnumaður.
** [[Toshinobu Katsuya]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[6. september]] - [[Hrefna Róbertsdóttir]], íslenskur sagnfræðingur.
* [[11. september]] - [[Elizabeth Daily]], bandarísk leikkona.
* [[13. september]] - [[Dave Mustaine]], bandarískur tónlistarmaður.
* [[24. september]] - [[Guðlaugur Friðþórsson]], íslenskur sjómaður.
* [[29. september]] - [[Julia Gillard]], forsætisráðherra Ástralíu.
* [[13. október]] - [[Doc Rivers]], bandarískur körfuknattleiksmaður.
* [[16. október]] - [[Yahiro Kazama]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[21. október]] - [[Dragiša Binić]], serbneskur knattspyrnumaður.
* [[26. október]] - [[Uhuru Kenyatta]], kenískur stjórnmálamaður.
* [[30. október]] - [[Dmítríj Múratov]], rússneskur blaðamaður.
* [[31. október]] - [[Peter Jackson]], nýsjálenskur kvikmyndaleikstjóri.
* [[1. nóvember]] - [[Petr Pavel]], forseti Tékklands.
* [[6. nóvember]] - [[Karl Blöndal]], íslenskur ritstjóri.
* [[7. nóvember]] - [[Sergei Aleinikov]], hvítrússneskur knattspyrnumaður.
* [[11. nóvember]] - [[Lilja Mósesdóttir]], íslenskur hagfræðingur.
* [[12. nóvember]] - [[Atsushi Natori]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[19. nóvember]] - [[Meg Ryan]], bandarísk leikkona.
* [[20. nóvember]] - [[Kim Delaney]], bandarísk leikkona.
* [[22. nóvember]] - [[Gary Valentine]], bandarískur leikari.
* [[1. desember]] - [[Christine Kangaloo]], trínidadísk stjórnmálakona.
* [[6. desember]] - [[Magnús Þorsteinsson]], íslenskur athafnamaður.
* [[12. desember]] - [[Lárus Guðmundsson]], íslenskur knattspyrnumaður.
* [[13. desember]]:
**[[Guðmundur Torfason]], íslenskur knattspyrnumaður.
**[[Tetsuya Totsuka]], japanskur knattspyrnumaður.
* [[16. desember]]:
** [[Jon Tenney]], bandarískur leikari.
** [[Bill Hicks]], bandarískur grínisti (d. [[1994]]).
* [[24. desember]] - [[Ilham Aliyev]], aserskur stjórnmálamaður.
* [[25. desember]]:
** [[Ghislaine Maxwell]], breskur kynferðisbrotamaður.
** [[Bjarni Harðarson]], íslenskur bóksali.
* [[27. desember]] - [[Guido Westerwelle]], þýskur stjórnmálamaður (d. [[2016]]).
* [[28. desember]] - [[Boško Gjurovski]], makedónskur knattspyrnumaður.
* [[30. desember]] - [[Ben Johnson]], kanadískur íþróttamaður.

== Dáin ==
* [[4. janúar]] - [[Erwin Schrödinger]], austurrísk-írskur eðlisfræðingur (f. [[1887]]).
* [[9. janúar]] - [[Emily Greene Balch]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1867]]).
* [[10. janúar]] - [[Dashiell Hammett]], bandarískur rithöfundur (f. [[1894]]).
* [[16. janúar]] - [[Jóhannes Áskelsson]], íslenskur jarðfræðingur (f. [[1902]]).
* [[17. janúar]] - [[Patrice Lumumba]], kongóskur stjórnmálamaður (f. [[1925]]).
* [[26. febrúar]] - [[Múhameð 5. af Marokkó]], konungur Marokkó (f. [[1909]]).
* [[26. febrúar]] - [[Alberto Galateo]], argentínskur knattspyrnumaður (f. [[1912]])
* [[3. mars]] - [[Paul Wittgenstein]], austurrískur píanóleikari (f. [[1887]]).
* [[9. mars]] - [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðrik Friðriksson]], íslenskur prestur (f. [[1868]]).
* [[25. mars]] - [[Arthur Drewry]], enskur forseti FIFA (f. [[1891]]).
* [[9. apríl]] - [[Zog Albaníukonungur]] (f. [[1895]]).
* [[19. apríl]] - [[Jimmy Youell]], breskur flugmaður (f. [[1900]]).
* [[4. maí]] - [[Maurice Merleau-Ponty]], franskur heimspekingur (f. [[1908]]).
* [[7. maí]] - [[Þorkell Þorkelsson]], íslenskur eðlisfræðingur (f. [[1876]]).
* [[13. maí]] - [[Gary Cooper]], bandarískur leikari (f. [[1901]]).
* [[28. maí]] - [[Peter Petersen]], danskur ljósmyndari (f. [[1881]]).
* [[30. maí]] - [[Rafael Trujillo]], dóminískur stjórnmálamaður (f. [[1891]]).
* [[5. júní]] - [[Ludwik Fleck]], pólsk-ísraelskur læknir (f. [[1896]]).
* [[6. júní]] - [[Carl Jung]], svissneskur sálfræðingur (f. [[1875]]).
* [[13. júní]] - [[Axel Andrésson]], íslenskur knattspyrnumaður (f. [[1895]]).
* [[2. júlí]] - [[Ernest Hemingway|Ernest Miller Hemingway]], bandarískur rithöfundur (f. [[1899]]).
* [[9. júlí]] - [[Jóhannes Birkiland]], íslenskur rithöfundur (f. [[1886]]).
* [[13. júlí]] - [[Gústav Adolf Jónasson]], íslenskur lögfræðingur (f. [[1896]]).
* [[14. júlí]] - [[Jón Þorleifsson]], íslenskur myndlistarmaður (f. [[1891]]).
* [[29. ágúst]] - [[Böðvar frá Hnífsdal]], íslenskur rithöfundur (f. [[1906]]).
* [[18. september]] - [[Dag Hammarskjöld]], fyrrum aðalritari Sameinuðu þjóðanna (f. [[1905]]).
* [[12. október]] - [[Eugene Bullard]], bandarískur herflugmaður (f. [[1895]]).
* [[19. október]] - [[Werner Jaeger]], þýskur fornfræðingur (f. [[1888]]).
* [[30. október]] - [[Luigi Einaudi]], ítalskur hagfræðingur (f. [[1874]]).
* [[20. desember]] - [[Johannes Larsen]], danskur listmálari (f. [[1867]]).
* [[26. desember]] - [[Kristofer Uppdal]], norskur rithöfundur (f. [[1878]]).
* [[28. desember]] - [[Edith Wilson]], bandarísk forsetafrú (f. [[1872]]).
* [[29. desember]] - [[Matthías Þórðarson (þjóðminjavörður)|Matthías Þórðarson]], íslenskur þjóðminjavörður (f. [[1877]]).

== [[Nóbelsverðlaunin]] ==
* [[Nóbelsverðlaun í eðlisfræði|Eðlisfræði]] - [[Robert Hofstadter]], [[Rudolf Ludwig Mössbauer]]
* [[Nóbelsverðlaun í efnafræði|Efnafræði]] - [[Melvin Calvin]]
* [[Nóbelsverðlaun í læknisfræði|Læknisfræði]] - [[Georg von Bekesy|Georg von Békésy]]
* [[Nóbelsverðlaun í bókmenntum|Bókmenntir]] - [[Ivo Andric]]
* [[Friðarverðlaun Nóbels|Friðarverðlaun]] - [[Dag Hammarskjöld]]

[[Flokkur:1961]]</text>
      <sha1>dzw8ucachjglgeu39fwutkfqek8lsuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>María 1. Englandsdrottning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5209</id>
    <revision>
      <id>1977620</id>
      <parentid>1921813</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2166" sha1="t4jrm4easibc9l5o3rz85ermcqwqhk9" xml:space="preserve">{{Konungur
|titill = Drottning Englands og Írlands
|ætt = Túdor-ætt
|skjaldarmerki = Coat of Arms of England (1554-1558).svg
|mynd = Mary_I_of_England.jpg
|nafn = María 1.
|ríkisár = Júlí 1553 – 17. nóvember 1558
|skírnarnafn = Mary Tudor
|kjörorð = 
|fæðingardagur = {{fæðingardagur|1516|2|18}}
|fæðingarstaður = [[Placentia-höll]], [[Greenwich]], [[Konungsríkið England|Englandi]]
|dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1558|11|17|1516|2|18}}
|dánarstaður = [[Höll Heilags Jakobs]], [[Westminster]], Englandi
|grafinn = [[Westminster Abbey]]
|undirskrift = Mary I Signature.svg
|faðir = [[Hinrik 8.]]
|móðir = [[Katrín af Aragóníu]]
|titill_maka = Eiginmaður
|maki = {{gifting|[[Filippus 2. Spánarkonungur]]|1554}}
}}
'''María 1.''' ([[18. febrúar]] [[1516]] – [[17. nóvember]] [[1558]]) var drottning [[England]]s og [[Írland]]s samkvæmt lögum [[6. júlí]] [[1553]] en hún varð ekki yfirlýst drottning fyrr en [[19. júlí]] [[1553]], hún ríkt allt til dauðadags. Hún var dóttir [[Hinrik 8.|Hinriks 8.]] og [[Katrín af Aragon|Katrínar af Aragon]], og næstsíðasti meðlimur [[Túdorættin|Túdorættarinnar]] við völd. Hún er þekktust fyrir að hafa reynt að breyta [[ríkistrú]] Englands úr [[mótmælendatrú]] í [[Rómversk-kaþólsk trú|rómversk-kaþólska trú]]. Í valdatíð hennar voru þrjúhundruð andófsmenn aflífaðir og var hún þess vegna kölluð ''Blóð-María''. Hálfsystir hennar, [[Elísabet 1.]], tók við af henni þegar hún lést barnlaus.

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Listi yfir einvalda Englands|Drottning Englands]] |
frá = 1553 |
til = 1558 |
fyrir = [[Játvarður 6.]]&lt;br /&gt;''(de jure)''&lt;br /&gt;[[Lafði Jane Grey]]&lt;br /&gt;''(de facto)'' |
eftir = [[Elísabet 1.]] |
}}
{{Erfðatafla |
titill = [[Konungur Englands|Drottning Írlands]] |
frá = 1553 |
til = 1558 |
fyrir = [[Játvarður 6.]]&lt;br /&gt;''(de jure)''&lt;br /&gt;[[Lafði Jane Grey]]&lt;br /&gt;''(de facto)'' |
eftir = [[Elísabet 1.]] |
}}
{{Töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{Stubbur|æviágrip}}
{{fd|1516|1558}}
[[Flokkur:Enskir þjóðhöfðingjar]]
[[Flokkur:Túdor-ætt]]</text>
      <sha1>t4jrm4easibc9l5o3rz85ermcqwqhk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Icelandair</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5467</id>
    <revision>
      <id>1977694</id>
      <parentid>1961729</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T10:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1977694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23600" sha1="qfg3ri1g64xzmu8h3muro51bgyc0yzq" xml:space="preserve">{{Fyrirtæki
|nafn        = Icelandair
|merki       = File:Icelandairlogo.svg
|gerð        = Einkahlutafélag
|stofnað     = 1937, 1973, 2002
|staðsetning = [[Hafnarfjörður]], [[Ísland]]
|lykilmenn   = [[Bogi Nils Bogason]] {{small|(forstjóri)}}
|starfsemi   = Flugfélag
|tekjur      = [[Íslensk króna|ISK]] 75.960 milljónir (2021) {{hækkun}}&lt;ref name=&quot;report&quot;&gt;[https://annualreport2021.icelandairgroup.is/ Icelandair Group Annual and Sustainability Report 2021]. Sótt 25. mars 2022.&lt;/ref&gt;
|hagnaður_e_skatta = 
|starfsmenn  = 2.087 (2021)&lt;ref name=&quot;report&quot; /&gt;
|vefur       = [https://www.icelandair.com/is/ icelandair.com]
}}

'''Icelandair''' er stærsta [[flugfélag]] [[Ísland|Íslands]] og dótturfyrirtæki [[Icelandair Group]]. Flugfélagið rekur sögu sína aftur til ársins [[1937]] þegar [[Flugfélag Íslands (1937)|Flugfélag Íslands]] var stofnað. Flugfélag Íslands sameinaðist [[Loftleiðir|Loftleiðum]] árið [[1973]] undir merkjum [[Stoðir|Flugleiða hf.]] en Icelandair var notað sem alþjóðlegt heiti hins sameinaða félags. Icelandair hefur starfað í núverandi mynd frá árinu [[2002]] þegar félagið Icelandair ehf. var stofnað til að taka við rekstri millilandaflugs frá Flugleiðum hf. Móðurfélag Icelandair er nú Icelandair Group hf. sem stofnað var [[2005]] og hefur innan sinna raða fleiri dótturfyrirtæki í flugrekstri og ferðaþjónustu. Í mars 2020 var starfsemi og rekstur [[Air Iceland Connect]] og Icelandair sameinaður en nöfnum haldið aðskildum.&lt;ref&gt; https://kjarninn.is/frettir/2020-03-31-sameina-starfsemi-air-iceland-connect-og-icelandair/ &lt;/ref&gt; Í mars 2021 voru flugfélögin endanlega sameinuð og færðust undir nafn Icelandair.&lt;ref&gt; https://www.visir.is/g/20212082513d &lt;/ref&gt;

Icelandair nýtir [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvöll]] sem miðpunkt leiðakerfis síns sem tengist annars vegar áfangastöðum í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]] og hins vegar í [[Evrópa|Evrópu]]. Auk ferða til og frá Íslandi gerir félagið út á ferðir á milli N-Ameríku og Evrópu með viðkomu á Íslandi. Félagið nýtir nú einungis [[Boeing 757]]-vélar í leiðakerfi sínu en hyggst taka í notkun [[Boeing 767]] á stærstu leiðum árið [[2016]]. Nýjar [[Boeing 737 MAX]] hafa verið pantaðar og er áætlað að fyrstu vélar þeirrar gerðar verði afhentar árið [[2018]].

== Saga félagsins ==
Í kreppunni 1970 urðu rekstrarhorfur bæði Flugfélags Íslands og Loftleiða mjög slæmar. Ríkistjórn Íslands reyndi að sameina félögin, sem varð að veruleika 1973 eftir langt tímabil samningafunda.&lt;ref&gt;[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3165359 Algjör sameining flugfélaganna] Frjáls verslun.&lt;/ref&gt; Eignarhaldsfélagið ''[[Stoðir|Flugleiðir]]'' var stofnað, sem sameinaði félögin og hagræddi starfsemi félagana. Hagræðingin fólst í rekstri eigna félagsins, vátryggingum, gistihúsareksturs, veitingaþjónustu, bifreiðaleigu, ferðaskrifstofu og starfsemi á flugvöllum. Rekstur flugvélanna var aðskildur í félögunum tveimur fyrst um sinn.&lt;ref&gt;[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1444753 Sameiningin] Morgunblaðið&lt;/ref&gt; Við sameininguna voru tveir þriðju farþega félagsins í millilandaflugi og floti Flugfélags Íslands var stækkaður með [[Douglas DC-8|DC-8s]] flugvélum Loftleiða. 1979 keypti Flugfélag Íslands allar eignir Loftleiða í Flugleiðum og flugfélagið varð þekkt sem ''Icelandair''.&lt;ref name=&quot;atdb&quot;&gt;[http://www.aerotransport.org/php/go.php?query=operator&amp;qstring=Icelandair&amp;where=100187&amp;luck= Information about Icelandair at the Aero Transport Data Bank]&lt;/ref&gt;

=== Í kjölfar sameiningar ===
[[Mynd:Icelandair Douglas DC-8 Luxembourg - 7 August 1983.jpg|thumb|Tvær [[Douglas DC-8]] flugvélar Icelandair á [[Luxembourg - Findel flugvöllur|Luxembourg-Findel flugvelli]] (1983).]]
Flugvélafloti Icelandair var óbreyttur þangað til [[Boeing 757-200]] vélar voru keyptar á tíunda áratuginum til að skipta út Douglas DC-8 flugvélum á leiðum til Evrópu og Ameríku. Frá [[1955]] hafði flugvöllurinn í [[Lúxemborg]] verið eini viðkomustaður félagsins og forvera þess í Evrópu. Aukin samkeppni í Norður-Atlantshafsflugi leiddi til þess að markaðurinn í Lúxemborg minnkaði og í kjölfarið hætti félagið flugi þangað. Einnig var afgreiðslu á Kennedyflugvelli hætt og félagið gerði samning við [[British Airways]] um að taka við þjónustunni. Í stað Lúxemborgar var ákveðið að fljúga beint frá stærstu borgum Evrópu til Íslands.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=414893 1.578 milljóna króna tap á fyrri árshelmingi] Morgunblaðið&lt;/ref&gt;

1997 var innanlandsflug Icelandair, sem var áður rekið af ''Flugfélagi Norðurlands'', sameinað [[Norðurflug]]i til að mynda [[Flugfélag Íslands]].&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=313552 Innanlandsflug Flugleiða verður sameinað Flugfélagi Norðurlands undir nafninu] Morgunblaðið, birt 7. febrúar 1997&lt;/ref&gt;. Þetta gerði Icelandair kleift að einblína á alþjóðaflug félagsins. 1999 var einkennismerki félagsins breytt til að höfða betur til flugfarþega í viðskiptaerindum. 2001 var miðstöð flugs Icelandair flutt til [[Keflavíkurflugvöllur|Keflavíkurflugvallar]]. [[Hryðjuverkin 11. september 2001|Hryðjuverkin 11. september]] sama árs höfðu mikil áhrif á rekstur félagsins sem leiddi til þess að 300 manns misstu vinnuna.&lt;ref&gt;[http://www.visir.is/hrydjuverk-kostudu-300-manns-vinnuna-hja-icelandair/article/200660911030 Hryðjuverk kostuðu 300 manns vinnuna hjá Icelandair]&lt;/ref&gt;

Eignarhaldsfélög Flugleiða voru [[Icelandair Group]] (fyrir flugrekstur) og [[Stodir|FL Group]] (fyrir annan rekstur) á milli 2002 og 2005.&lt;ref name=&quot;atdb&quot; /&gt; 2003 var nýtt félag var stofnað undir leigusamninga flugvéla ''Loftleiðir Icelandic''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.loftleidir.com/ |title=Official website of Loftleiðir Icelandic |access-date=2012-02-05 |archive-date=2018-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514210838/http://www.loftleidir.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Þróun frá 2005 ===
[[Mynd:Icelandair Surtsey TF-FIJ boeing757-200.JPG|thumb|Surtsey, [[Boeing 757-200]] flugvél Icelandair við flughlið [[Gardermoen flugvöllur|Gardermoen flugvallar]] í Noregi (Maí 2011).]]
Í febrúar 2005 gerði Icelandair bindandi pöntun á tveimur [[Boeing 787 Dreamliner]] flugvélum sem átti upphaflega að afhenda 2010.&lt;ref&gt;[http://www.boeing.com/news/releases/2005/q1/nr_050225g.html Boeing: Icelandair Orders Two Boeing 787 Dreamliners]&lt;/ref&gt; Síðar var tveimur flugvélum bætt við pöntunina en í ljósi seinkana á afhendingu vélana frá [[Boeing]] og rekstrarvandræðum félagsins í kjölfar [[Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2010|kreppunnar 2008-2010]] var tilkynnt í maí 2011 að kaupréttindi á þessum vélum hefðu verið færð yfir á [[Norwegian Air Shuttle]].&lt;ref&gt;[https://newsclient.omxgroup.com/cdsPublic/viewDisclosure.action?disclosureId=455582&amp;messageId=554406 Letter of Intent regarding transferring of rights to purchase three B787 Dreamliner aircraft]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.flightglobal.com/articles/2011/05/26/357234/icelandair-to-transfer-purchase-rights-on-three-787s-to.html &quot;Icelandair to transfer purchase rights on three 787s to Norwegian&quot;, at flightglobal.com]&lt;/ref&gt;

Flugtakmarkanir í kjölfar [[Eldgosið í Eyjafjallajökli 2010|eldgossins í Eyjafjallajökli 2010]] höfðu mikil áhrif á rekstur félagsins, en flugtakmarkanirnar leiddu til þess að stór hluti flugumferðarsvæðis Evrópu var lokaður. Flugtakmarkanirnar áttu sér stað í upphaf sumartímabils félagsins en á þeim tíma koma flestir farþegar til landsins. Í kjölfarið byrjaði neyðarteymi félagsins að greina ástandið á þremur fundum yfir daginn í höfuðstöðvum félagsins. Settir voru fram þeir kostir að ef Keflavíkurflugvöllur myndi lokast myndi flugið flytjast yfir á [[Akureyrarflugvöllur|Akureyrar-]] eða [[Egilsstaðaflugvöllur|Egilsstaðaflugvöll]], eða að öðrum kosti verði miðstöð fyrir flug félagsins flutt úr landi.&lt;ref name=&quot;en.keilir.net&quot;&gt;{{cite web |url=http://en.keilir.net/static/files/conferences/eyjaaviation/lunchday2/icelandair-lunch.pdf |title=Presentation of the measure taken by Icelandair to cope with the 2010 air travel disruptions |access-date=2012-02-05 |archive-date=2012-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323191122/http://en.keilir.net/static/files/conferences/eyjaaviation/lunchday2/icelandair-lunch.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
Þegar Keflavíkurflugvöllur lokaði [[22. maí]] flutti Icelandair flugmiðstöð sína tímabundið til Glasgow. Á þeim tíma var tengiflug til Akureyrar með rútuflutningum til Reykjavíkur. Flugfélagið færði flugmiðstöðina aftur til Keflavíkur [[28. maí]].&lt;ref&gt;[http://www.flightglobal.com/articles/2010/04/28/341225/icelandair-shifts-volcano-hit-hub-operation-back-to.html &quot;Icelandair shifts volcano-hit hub operation back to Reykjavik&quot;, flightglobal.com. Birt 28 Apríl 2010.]&lt;/ref&gt;

Í kjölfar gossins var átakið &quot;Inspired by Iceland&quot; sett fram til að auka fjölda ferðamanna á Íslandi. Í kjölfar átaksins jókst fjöldi ferðamanna um 0,6 prósent miðað við sama tímabil síðasta árs og tekjur af ferðamönnum voru 34 milljarðar kr.&lt;ref&gt;[http://www.visir.is/inspired-by-iceland-skiladi-34-milljarda-tekjum-i-fyrra/article/2011709269917 Inspired by Iceland skilaði 34 milljarða tekjum í fyrra]&lt;/ref&gt;

Sumarið 2018 féll gengi hlutabréfa Icelandair töluvert og í kjölfarið keyptu lykilstjórnendur félagsins hlutabréf.&lt;ref&gt;[http://www.ruv.is/frett/stjornarformadurinn-kaupir-fyrir-100-milljonir Stjórnarformaðurinn kaupir fyrir 100 milljónir]&lt;/ref&gt;

Icelandair neyddist til að segja upp rúmlega 2000 starfsmönnum þann 28. apríl 2020 vegna hafta á flugumferð vegna [[Kórónaveirufaraldur 2019-2020|kórónaveirufaraldursins]] það ár.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Icelandair segir upp rúmlega 2000 manns|url=https://www.visir.is/g/2020658484d/icelandair-segir-upp-rumlega-2000-manns|ár=2020|mánuður=28. apríl|árskoðað=2020|mánuðurskoðað=28. apríl|höfundur=Stefán Ó. Jónsson|útgefandi=''Vísir''}}&lt;/ref&gt;

Í mars 2020 var tilkynnt að rekstur og starfsemi Air Iceland Connect (fyrrum Flugfélag Íslands) og Icelandair yrði sameinaður en flugfélögum haldið aðskildum fyrir alþjóða- og innanlandsmarkað. Þetta var tilkynnt í kjölfar samdráttar í rekstri flugfélaga í Covid-19 heimsfaraldrinum til að hagnýta reksturinn sem best.&lt;ref&gt;https://kjarninn.is/frettir/2020-03-31-sameina-starfsemi-air-iceland-connect-og-icelandair/ &lt;/ref&gt; 9. mars 2021 var rekstur flugfélaganna endanlega sameinaður þegar Air Iceland Connect var fært undir vörumerki Icelandair og áttu flugvélar þeirra í innanlandsflugi að bera merki Icelandair frá og með 16. mars 2021. Markmið sameiningarinnar var að tryggja sjálfbæra framtíð í innanlandsflugi Icelandair Group ásamt því að styrkja og einfalda rekstur félagsins í heild sinni. &lt;ref&gt;https://www.visir.is/g/20212082513d&lt;/ref&gt;

== Leiðakerfi Icelandair ==
{{uppfæra}}
[[Mynd:Leiðakerfi_Icelandair.png|thumb|right|Leiðarkefi Icelandair eins og það var [[21. maí]] [[2005]]. Á myndinni sést vel hvernig Keflavíkurflugvöllur hentar sem viðkomustaður í flugi á milli Evrópu og Bandaríkjanna.]]
[[Leiðakerfi]] Icelandair byggist á staðsetningu [[Ísland]]s á milli [[Evrópa|Evrópu]] og [[Norður Ameríka|N-Ameríku]] og gefur möguleika á mjög stuttum ferðatíma á leiðinni yfir [[Atlantshafið]]. Staðsetning Íslands gefur einnig möguleika á mjög stuttum og í mörgum tilvikum stysta mögulega ferðatíma milli N-Ameríku og Indlands, Mið-Austurlanda og Suðaustur-Asíu.

Keflavíkurflugvöllur er miðstöð flugs Icelandair.
=== Áfangastaðir ===
Að neðan eru tilteknir áfangastaðir sem koma fram á flugáætlun Icelandair.&lt;ref&gt;[https://www.icelandair.com/is/flug/kynning/flugaaetlun-afangastadir/ Upplýsingar um flugáætlun og flugtímabil]. Sótt 25. mars 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.airicelandconnect.com/destinations#iceland Áfangastaðir (Ísland)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220227201817/https://www.airicelandconnect.com/destinations#iceland |date=2022-02-27 }}. Sótt 25. mars 2022.&lt;/ref&gt; 

==== [[Evrópa]] ====
'''Allt árið'''
* [[Amsterdam]] (AMS)
* [[Berlín]] (BER)
* [[Dyflinn]] (DUB)
* [[Frankfurt am Main|Frankfurt]] (FRA)
* [[Kaupmannahöfn]] (CPH)
* [[London]] ([[London Heathrow-flugvöllur|LHR]])
* [[Manchester]] (MAN)
* [[München]] (MUC)
* [[Ósló]] (OSL)
* [[París]] (CDG)
* [[Stokkhólmur]] (ARN)
* [[Tenerífe]] (TFS)
* [[Zürich]] (ZRH)

'''Tímabundið'''
* [[Alícante]] (ALC)
* [[Björgvin|Bergen]] (BGO)
* [[Billund]] (BLL)
* [[Brussel]] (BRU)
* [[Genf]] (GVA)
* [[Glasgow]] (GLA)
* [[Hamborg]] (HAM)
* [[Helsinki]] (HEL)
* [[London]] ([[London Gatwick-flugvöllur|LGW]])
* [[Madríd]] (MAD)
* [[Mílanó]] (MXP)
* [[Nice]] (NCE)
* [[Róm]] (FCO)
* [[Salzburg]] (SZG)

==== [[Norður-Ameríka]] og [[Grænland]] ====
'''Allt árið'''
* [[Boston]] (BOS)
* [[Chicago]] (ORD)
* [[Kulusuk]] (KUS)
* [[New York-borg|New York]] (JFK)
* [[New York-borg|New York]] (EWR)
* [[Nuuk]] (GOH)
* [[Seattle]] (SEA)
* [[Torontó]] (YYZ)
* [[Washington, D.C.|Washington DC]] (IAD)

'''Tímabundið'''
* [[Anchorage]] (ANC)
* [[Baltimore]] (BWI)
* [[Denver]] (DEN)
* [[Ilulissat]] (JAV)
* [[Narsarsuaq]] (UAK)
* [[Minneapolis-Saint Paul]] (MSP)
* [[Montréal]] (YUL)
* [[Orlando]] (MCO)
* [[Portland (Oregon)|Portland]] (PDX)
* [[Raleigh]] (RDU)
* [[Vancouver]] (YVR)

==== [[Ísland]] ====
* [[Akureyri]]
* [[Egilsstaðir]]
* [[Grímsey]]
* [[Ísafjörður]]
* [[Reykjavík]]
* [[Vestmannaeyjar]]
* [[Vopnafjörður]]
* [[Þórshöfn (Langanesi)|Þórshöfn]]

==== Aðrir áfangastaðir ====
Með millilendingu utan Reykjavík.
* [[Las Vegas]]
* [[Los Angeles]]
* [[Sacramento]]
* [[San Diego]]
* [[San Jose]]
* [[Spokane]]

Einnig hefur komið fram hjá fyrirtækinu að þeir hyggjast hefja flug til [[Indland]]s og [[Kína]] á næstu árum.

== Flugfloti ==
[[Mynd:Icelandair.b757-200.tf-fiv.arp.jpg|right|thumb|280px|Vél frá Icelandair á flugi]]
Icelandair rekur bæði [[Boeing]] og [[Airbus]]-þotur í alþjóðaflugi og eru þær flestar af gerðinni Boeing 737 MAX og sumar þeirra eru samnýttar með [[Loftleiðum]] og [[Icelandair Cargo]].
Í innanlandsflugi og flugi til Grænlands rekur flugfélagið 6 flugvélar af gerðinni Bombardier Dash-8 Q200 og Q400.
Icelandair keypti 17 nýjar [[Boeing 737|Boeing 737 MAX 8]] og 4 [[Boeing 737|Boeing 737 MAX 9]] vélar sem voru afhentar á árunum 2018 til 2021.
Árið 2023 undirritaði Icelandair viljayfirlýsingu um kaup á 13 [[Airbus A320|Airbus A321XLR]] með kauprétt á 12 vélum til viðbótar. Auk þess undirritaði félagið samning um leigu á 4 Airbus A321LR og var gert ráð fyrir að þær myndu hefja rekstur árið 2025.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vb.is/frettir/icelandair-kaupir-allt-ad-25-airbus-velar/|titill=Icelandair kaupir allt að 25 Air­bus vélar|höfundur=Sigurður Gunnarsson|útgefandi=|tilvitnun=|dags=7. apríl 2023|vefsíða=vb.is|skoðað=15. október 2025|archive-url=|archive-date=}}&lt;/ref&gt; Fyrsta Airbus A321LR vélin var afhent í desember 2024.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/12/02/icelandair_fekk_fyrstu_airbus_velina/|titill=Icelandair fékk fyrstu Airbus vélina|höfundur=|útgefandi=|tilvitnun=|dags=2. desember 2024|vefsíða=mbl.is|skoðað=15. október 2025|archive-url=|archive-date=}}&lt;/ref&gt; Í september 2025 undirritaði Icelandair samning um leigu á tveimur Airbus A321LR til viðbótar sem verða afhentar veturinn 2026/2027.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252774385d/taka-tvaer-airbus-thotur-til-a-leigu|titill=Taka tvær Airbus-þotur til á leigu|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=|tilvitnun=|dags=11. september 2025|vefsíða=visir.is|skoðað=15. október 2025|archive-url=|archive-date=}}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;8&quot; | Floti Icelandair
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Flugvélar
! rowspan=&quot;2&quot; | Í notkun
! rowspan=&quot;2&quot; | Í pöntun
! colspan=&quot;4&quot; | Farþegar
! rowspan=&quot;2&quot; | Punktar
|-
!&lt;abbr title=&quot;Business&quot;&gt;C&lt;/abbr&gt;
!&lt;abbr title=&quot;Economy Comfort&quot;&gt;Y+&lt;/abbr&gt;
!&lt;abbr title=&quot;Economy&quot;&gt;Y&lt;/abbr&gt;
!Samtals
|-
|Boeing 737 MAX 8
|17
|&amp;mdash;&lt;ref name=&quot;purchase737MAX&quot;&gt;{{cite web |title=Icelandair Group and Boeing finalize orders for 737 MAX|url=https://newsclient.omxgroup.com/cdsPublic/viewDisclosure.action?disclosureId=541541&amp;messageId=667110|publisher=Icelandair Group hf.|date=13 February 2013|access-date=13 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=737_O_D_summ&gt;{{cite web|title=Boeing Commercial Airplanes – Orders and Deliveries – 737 Model Summary|url=http://active.boeing.com/commercial/orders/displaystandardreport.cfm?cboCurrentModel=737&amp;optReportType=AllModels&amp;cboAllModel=737&amp;ViewReportF=View+Report|website=boeing.com|publisher=Boeing|date=29 February 2016|access-date=22 March 2016|archive-date=21 nóvember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121013435/http://active.boeing.com/commercial/orders/displaystandardreport.cfm?cboCurrentModel=737&amp;optReportType=AllModels&amp;cboAllModel=737&amp;ViewReportF=View+Report|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|16
|&amp;mdash;
|144
|160&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/274775/icelandair-outlines-737max-8-routes-in-s18/|title=Icelandair outlines 737MAX 8 routes in S18|website=routesonline.com|access-date=2017-09-13|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.icelandair.co.uk/information/about-icelandair/our-fleet/boeing-737-max/|title=Boeing 737 MAX|website=icelandair.co.uk|access-date=2017-09-13|language=en-GB|archive-date=2017-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831090246/http://www.icelandair.co.uk/information/about-icelandair/our-fleet/boeing-737-max/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|Boeing 737 MAX 9
|4&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/picture-icelandairs-first-737-max-9-arrives-leas-456088/|title=Icelandair's first 737 Max 9 arrives, leased from BOC|date=2019-02-25|website=Flightglobal.com|access-date=2019-02-26}}&lt;/ref&gt;
|&amp;mdash;&lt;ref name=purchase737MAX/&gt;&lt;ref name=737_O_D_summ/&gt;
|16
|&amp;mdash;
|162
|178&lt;ref name=purchase737MAX/&gt;
|-
|Airbus A321LR
|6&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vb.is/frettir/icelandair-kaupir-allt-ad-25-airbus-velar/|titill=Icelandair kaupir allt að 25 Air­bus vélar|höfundur=Sigurður Gunnarsson|útgefandi=|tilvitnun=|dags=7. apríl 2023|vefsíða=vb.is|skoðað=15. október 2025|archive-url=|archive-date=}}&lt;/ref&gt;
|3&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.visir.is/g/20252774385d/taka-tvaer-airbus-thotur-til-a-leigu|titill=Taka tvær Airbus-þotur til á leigu|höfundur=Árni Sæberg|útgefandi=|tilvitnun=|dags=11. september 2025|vefsíða=visir.is|skoðað=15. október 2025|archive-url=|archive-date=}}&lt;/ref&gt;
|22
|&amp;mdash;
|165
|187
| rowspan=1|Leigðar af SMBC.
|-
|Airbus A321XLR
|&amp;mdash;
|13&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://vb.is/frettir/icelandair-kaupir-allt-ad-25-airbus-velar/|titill=Icelandair kaupir allt að 25 Air­bus vélar|höfundur=Sigurður Gunnarsson|útgefandi=|tilvitnun=|dags=7. apríl 2023|vefsíða=vb.is|skoðað=15. október 2025|archive-url=|archive-date=}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;3&quot; class=&quot;unsortable&quot; |&lt;center&gt;&lt;abbr title=&quot;To Be Announced&quot;&gt;TBA&lt;/abbr&gt;&lt;/center&gt;
|&amp;mdash;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |Boeing 757-200
|rowspan=&quot;2&quot; |7
|rowspan=&quot;2&quot; |&amp;mdash;
|22
|24
|138
|184&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icelandair.co.uk/information/about-icelandair/our-fleet/boeing-757-200/#item933091|title=Boeing 757-200|access-date=13 September 2017|archive-date=25 janúar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125172113/http://www.icelandair.co.uk/information/about-icelandair/our-fleet/boeing-757-200/#item933091|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|20
|28
|136
|184&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icelandair.co.uk/information/about-icelandair/our-fleet/boeing-757-200/#item933092|title=Boeing 757-200|access-date=13 September 2017|archive-date=25 janúar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125172113/http://www.icelandair.co.uk/information/about-icelandair/our-fleet/boeing-757-200/#item933092|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;7&quot;|Níu vélar settar í geymslu.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Unnarsson |first1=Kristjan Mar |title=The jets were 36 last year, now 2-3 are enough to transport the passengers |url=https://www.visir.is/g/20202023070d/thoturnar-voru-36-i-fyrra-nuna-duga-2-3-til-ad-flytja-farthegana# |access-date=2020-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|Boeing 757-300
|2
|&amp;mdash;
|22
|65
|135
|222&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icelandair.co.uk/information/about-icelandair/our-fleet/boeing-757-300/|title=Boeing 757-300|access-date=13 September 2017|archive-date=25 febrúar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225192159/http://www.icelandair.co.uk/information/about-icelandair/our-fleet/boeing-757-300/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2|2 757-300 og 1 767-300 í leigu til Fly Khiva.
|-
|Boeing 767-300ER
|4
|&amp;mdash;
|25
|21
|216
|262&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icelandair.co.uk/information/about-icelandair/our-fleet/boeing-767-300/|title=Boeing 767-300|access-date=13 September 2017|archive-date=30 janúar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130010207/http://www.icelandair.co.uk/information/about-icelandair/our-fleet/boeing-767-300/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;7&quot;|Ákveðið hefur verið að breyta tveimur í fraktþotur.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kaminski-Morrow2021-03-10T16:16:00+00:00|first=David|title=Two Icelandair 767s to be converted to freighters in leaseback deal|url=https://www.flightglobal.com/airlines/two-icelandair-767s-to-be-converted-to-freighters-in-leaseback-deal/142827.article|access-date=2021-03-10|website=Flight Global|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Bombardier Dash-8 Q200
|3
|&amp;mdash;
|colspan=&quot;3&quot; class=&quot;unsortable&quot; |&lt;center&gt;&lt;abbr title=&quot;37&quot;&gt;37&lt;/abbr&gt;&lt;/center&gt;
|37
|-
|colspan=&quot;7&quot;|Aðeins í innandsflugi og flugi til Grænlands.
|-
|Bombardier Dash-8 Q400
|3
|&amp;mdash;
|colspan=&quot;3&quot; class=&quot;unsortable&quot; |&lt;center&gt;&lt;abbr title=&quot;72-78&quot;&gt;72-78&lt;/abbr&gt;&lt;/center&gt;
|72-78
|-
! colspan=&quot;8&quot;|Floti Icelandair Cargo
|-
|Boeing 757-200PF
|2
|&amp;mdash;
| colspan=&quot;4&quot; |Frakt
|-
! colspan=&quot;8&quot;|Floti Loftleiðir Icelandic
|-
|Boeing 737-700
|1
|&amp;mdash;
| colspan=&quot;4&quot;|Breytilegt.
| rowspan=4|Leiguflugvélar.
|-
|Boeing 737-800
|2
|&amp;mdash;
| colspan=&quot;4&quot;|Breytilegt.
|-
|Boeing 757-200
|3
|&amp;mdash;
| colspan=&quot;4&quot;|Breytilegt.
|-
|Boeing 767-300
|2
|&amp;mdash;
| colspan=&quot;4&quot;|Breytilegt.
|-
!Total
!54
!15
!colspan=4|
!
|}
&lt;/center&gt;

== Tilvísunarkóðar ==
* '''[[IATA]]''' FI
* '''[[ICAO]]''' ICE

== Tenglar ==
* [http://www.icelandair.is/ Íslenskur vefur Icelandair]

== Heimildir ==
* {{Vefheimild|titill=Icelandair.is — Leiðakerfið|mánuðurskoðað=10. mars|árskoðað=2011|url=http://www.icelandair.is/information/travel-guide/routemap/}}
* {{Vefheimild|titill=Icelandair.is — Flugflotinn|mánuðurskoðað=10. mars|árskoðað=2011|url=http://www.icelandair.is/information/about-icelandair/world-wide-sites/}}
* {{Vefheimild|titill=Loftfaraskrá Flugmálastjórnar|mánuðurskoðað=10. mars|árskoðað=2011|url=http://loftfaraskra.caa.is/home/}}
* {{Vefheimild|titill=Airliners.net|mánuðurskoðað=10. mars|árskoðað=2011|url=http://www.airliners.net/}}

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{Íslensk flugfélög}}
{{S|1937}}
[[Flokkur:Icelandair]]</text>
      <sha1>qfg3ri1g64xzmu8h3muro51bgyc0yzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listi yfir skammstafanir í íslensku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6083</id>
    <revision>
      <id>1977613</id>
      <parentid>1973506</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MáneyMánadóttir</username>
        <id>103358</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* S */ +skst</comment>
      <origin>1977613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30668" sha1="7tl02p4uygy046jmpgfxckye3k5wepr" xml:space="preserve">Listi yfir algengar [[skammstöfun|skammstafanir]] í [[íslenska|íslensku]]:&lt;br/&gt;
{{Stafayfirlit
| hlið     = já
| miðja    = já
| hægri    = nei
| ekkibrot = nei
| efst     = nei
| núm      = já
| merki    = nei
| númmerki = nei
| sjá      = nei
| heimild  = nei
| ath      = nei
| tengill  = nei
| c = nei
| q = nei
| w = nei
| z = nei
}}

==0-9&lt;span id=&quot;0&amp;ndash;9&quot;&gt;&lt;/span&gt;==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;1.p.&quot; |1.p.|| [[fyrsta persóna]]||
|-
|data-sort-value=&quot;2.p.&quot; |2.p.|| [[önnur persóna]]||
|-
|data-sort-value=&quot;3.p.&quot; |3.p.|| [[þriðja persóna]]
|-
|data-sort-value=&quot;4to&quot; |4to|| [[quarto]]|| Úr latínu quartus, fjórðungur í ablativus. Fjögurra blaða brot úr heilu blaði sem er folio. Gefur til kynna stærð brots bókar.&lt;ref&gt;https://www.trussel.com/books/booksize.htm&lt;/ref&gt;
|-
|data-sort-value=&quot;8vo&quot; |8vo|| [[octavo]]|| Úr latínu octavus, áttungur í ablativus. Átta blaða brot úr heilu blaði sem er folio. Gefur til kynna stærð brots bókar.&lt;ref&gt;https://www.trussel.com/books/booksize.htm&lt;/ref&gt;
|-
|data-sort-value=&quot;12mo&quot; |12mo|| [[duodecimo]]|| Úr latínu duodecimus, tólftungur í ablativus. Tólf blaða brot úr heilu blaði sem er folio. Gefur til kynna stærð brots bókar.&lt;ref&gt;https://www.trussel.com/books/booksize.htm&lt;/ref&gt;
|}

==A==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;a.&quot; |'''a.'''||[[aðalsetning]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;ab.fn.&quot; |'''ab.fn.'''||[[afturbeygt fornafn]] || [[Þolfall]]: „sig“, [[Þágufall]]: „sér“, [[Eignarfall]]: „sín“
|-
|data-sort-value=&quot;a.fn.&quot; |'''a.fn.'''||[[afturbeygt fornafn]] || [[Þolfall]]: „sig“, [[Þágufall]]: „sér“, [[Eignarfall]]: „sín“
|-
|data-sort-value=&quot;afs.&quot; |'''afs.'''||sendandi ([[danska]]: ''[[wikt:afsender|afsender]]'')||sá sem sendir bréf t.d.
|-
|data-sort-value=&quot;a.m.k.&quot; |'''a.m.k.'''||að minnsta kosti|| Þær hafa svindlað árum saman- eða '''a.m.k.''' reynt það.
|-
|'''a.m.m'''
|að mínu mati
|
|-
|data-sort-value=&quot;al.&quot; |'''al.'''||[[atviksliður]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;alm.&quot; |'''alm.'''||almennur|| '''Alm.''' upplýsingar. ('''almennar''' upplýsingar)&lt;br&gt; '''Alm.''' hegningarlög. ('''almenn''' hegningarlög)
|-
|data-sort-value=&quot;alg.&quot; |'''alg.'''||algengur||
|-
|data-sort-value=&quot;andh.&quot; |'''andh.'''||[[andheiti]] || '''andh.''' orðsins 'andheiti' er 'samheiti'
|-
|data-sort-value=&quot;a.n.l.&quot; |'''a.n.l.'''||að nokkru leyti|| 
|-
|data-sort-value=&quot;ask&quot; |'''ask'''|| aldur, staður, kyn || [[netslangur]] notað í stað ''[[wikt:en:asl#English|asl]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/innskraning/?redirect=%2Fgreinasafn%2Fgrein%2F563987%2F%3Ft%3D299560409&amp;page_name=article&amp;grein_id=563987|title=Greinasafn - Innskráning|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/innskraning/?redirect=%2Fgreinasafn%2Fgrein%2F617527%2F%3Ft%3D841581272&amp;page_name=article&amp;grein_id=617527|title=Greinasafn - Innskráning|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090814140418/saft.is/netsvar/umraedur/18267/flokkur/8/43/umraeda/47/&lt;/ref&gt;
|-
|data-sort-value=&quot;ath.&quot; |'''ath.'''||athuga, athugið|| Mætið á föstudaginn ('''ath.''', ekki fimmtudaginn eins og vanalega!) í aðalbyggingunni.&lt;br&gt; '''Ath!''' Það verður fundur á morgun.
|-
|data-sort-value=&quot;aths.&quot; |'''aths.'''||athugasemd|| RE: '''aths.''' varðandi brottrekstur.
|-
|data-sort-value=&quot;atr.&quot; |'''atr.'''||atriði||
|-
|data-sort-value=&quot;ao.&quot; |'''ao.'''||[[atviksorð]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;au.&quot; |'''au.'''||[[aukasetning]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;aukaf.&quot; |'''aukaf.'''||[[aukafall]] ||
|}

==Á==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
| data-sort-value=&quot;áfn.&quot; |'''áfn.'''||[[ábendingarfornafn]] ||
|-
| data-sort-value=&quot;áhrl. s.&quot; |'''áhrl. s.'''||[[áhrifslaus sögn]] ||
|-
|'''&lt;span id=&quot;áhrs.&quot;&gt;&lt;/span&gt;áhrs.'''||[[áhrifssögn]] ||
|-
|'''&lt;span id=&quot;ákv. gr.&quot;&gt;&lt;/span&gt;ákv. gr.'''||[[ákveðinn greinir]] ||
|-
|'''&lt;span id=&quot;ás.&quot;&gt;&lt;/span&gt;ás.'''||[[áhrifssögn]] ||
|}

==B==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;b.&quot; |'''b.'''||[[beyging]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;b.b.&quot; |'''b.b.'''||[[blönduð beyging]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;bh.&quot; |'''bh.'''||[[boðháttur]] ||
|-
|&lt;span id=&quot;BÍN&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''BÍN'''||[[Beygingarlýsing íslensks nútímamáls]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;bls.&quot; |'''bls.'''||blaðsíða||oft notað til að gefa upp ákveðna blaðsíðu í bók &lt;br&gt;''Flettið á '''bls.''' 196.''
|-
|data-sort-value=&quot;b.t.&quot; |'''b.t.'''||berist til||notað til að gefa til kynna hvert og á hvern pakki/böggull/bréf skal sendast&lt;br&gt;'''''B.t.''' [[Hagstofa Íslands|Hagstofu Íslands]].''
|}

==D==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;dr.&quot; |'''dr.'''||[[doktor]]||
|}

==E==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|'''e.a.'''
|eftir atvikum
|
|-
|data-sort-value=&quot;e.h.&quot; |'''e.h.'''||eftir hádegi||
|-
|data-sort-value=&quot;ehf&quot; |'''ehf.'''|| [[einkahlutafélag]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;e.k.&quot; |'''e.k.'''||einhvers konar; eins konar||
|-
|data-sort-value=&quot;e.Kr.&quot; |'''e.Kr.'''||eftir Krist||
|-
|data-sort-value=&quot;et.&quot; |'''et.'''||[[eintala]]||
|-
|data-sort-value=&quot;ef.&quot; |'''ef.'''||[[eignarfall]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;efn.&quot; |'''efn.'''||[[eignarfornafn]] ||
|-
|'''e.f.o.a.r.'''
|eins fljótt og auðið er
|
|-
|data-sort-value=&quot;e.s.&quot; |'''es.'''||[[eftirskrift]] || sama og {{skammst|p.s.}} á [[latína|latínu]]
|-
|data-sort-value=&quot;ennfr.&quot; |'''e-a.'''||einhverja||
|-
|data-sort-value=&quot;ennfr.&quot; |'''e-s.'''||einhvers||
|-
|data-sort-value=&quot;ennfr.&quot; |'''e-n.'''||einhvern||
|-
|data-sort-value=&quot;ennfr.&quot; |'''ennfr.'''||enn fremur||
|-
|data-sort-value=&quot;eink.&quot; |'''eink.'''||[[einkunn]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;e.m..&quot; |'''e.m.'''||eftir miðdegi ||12 klukkustundir, frá hádegi til miðnættis. Sama og ''post meridiem'' (p.m.) á latnesku
|-
|data-sort-value=&quot;end.&quot; |'''end.'''||ending ||
|-
|data-sort-value=&quot;e.st.&quot; |'''e.st.'''||[[efsta stig]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;erl.&quot; |'''erl.'''||erlendur, erlend, erlent||
|-
|data-sort-value=&quot;e.t.v.&quot; |'''e.t.v.'''||ef til vill||
|-
|&lt;span id=&quot;e.þ.h.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''e.þ.h.'''||eða þess háttar||
|-
|'''e.o.t.'''
|eftir okkar tímatal
|
|}

==F==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|&lt;span id=&quot;fél.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''fél.'''||félag, félagi||
|-
|data-sort-value=&quot;fskj.&quot; |'''fskj.'''||fylgiskjal|| Til að gefa til kynna að eitthvað hafi fylgiskjal.
|-
|data-sort-value=&quot;fh.&quot; |'''fh.'''||[[framsöguháttur]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;f.h.&quot; |'''f.h.'''||fyrir hönd|| Þegar skrifað er undir skjöl fyrir hönd annars aðila.
|-
|data-sort-value=&quot;f.hl.&quot; |'''f.hl.'''||fyrri hluti|| Fyrri hluti einhvers; [[bók]]ar, [[handrit]]s, [[saga|sögu]]...
|-
|data-sort-value=&quot;fl.&quot; |'''fl.'''||[[forsetningarliður]]||
|-
|data-sort-value=&quot;f.m.&quot; |'''f.m.'''||fyrra mánaðar||
|-
|data-sort-value=&quot;f.m.&quot; |'''f.m.'''||fyrir miðdegi||12 klukkustundir, frá miðnætti til hádegis. Sama og ''ante meridiem'' (a.m.) á latnesku.
|-
|data-sort-value=&quot;fn.&quot; |'''fn.'''||[[fornafn]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;fo.&quot; |'''fo.'''||[[fallorð]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;forl.&quot; |'''forl.'''||[[forliður]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;frb.&quot; |'''frb.'''||framburður|| Mie-dreifing (frb. míe)&lt;br&gt;Rayleigh-dreifing (frb. reilei)
|-
|data-sort-value=&quot;frkvstj.&quot; |'''frkvstj.''' || framkvæmdastjóri ||
|-
|data-sort-value=&quot;frl.&quot; |'''frl.'''||[[frumlag]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;frh.&quot; |'''frh.'''||framhald|| Notað til að gefa til kynna framhald af einhverju.
|-
|frv.
|frumvarp&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Vefheimild|url=https://www.althingi.is/altext/althingistidindi/L026/026_thing_1915_umraedur_sameinad_thing.pdf|titill=Alþingi 1915 - Þingsetning|höfundur=Alþingi|útgefandi=Alþingi|mánuður=7|ár=1915|mánuðurskoðað=11|árskoðað=2024}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|data-sort-value=&quot;frt.&quot; |'''frt.'''||[[Framtíð (málfræði)|framtíð]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;fsl.&quot; |'''fsl.'''||[[forsetningarliður]]|| (sjá '''fl.''')
|-
|data-sort-value=&quot;fsh.&quot; |'''fsh.'''||[[framsöguháttur]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;fs.&quot; |'''fs.'''||[[forsetning]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;fsk.&quot; |'''fsk.'''||[[forskeyti]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;fst.&quot; |'''fst.'''||[[frumstig]] ||
|-
|data-sort-value=&quot;f.Kr.&quot; |'''f.Kr.'''||fyrir Krist|| Notað fyrir ártöl til að gefa til kynna að viðkomandi ár hafi verið fyrir [[Kristur|Kristburð]].
|-
|data-sort-value=&quot;f.o.t.&quot; |'''f.o.t.'''||fyrir okkar tímatal||
|-
|data-sort-value=&quot;ft.&quot; |'''ft.'''||[[fleirtala]]||Notað til að sýna að eitthvað sé í [[fleirtala|fleirtölu]].
|-
|data-sort-value=&quot;fv.&quot; |'''fv.'''||fyrrverandi||Gefur til kynna að eitthvað/einhver sé fyrrverandi. &lt;br&gt; *''Frv. [[forsætisráðherra]]'' &lt;br&gt; *''frv. kærasta/kærasti''...
|-
|data-sort-value=&quot;fyrrn.&quot; |'''fyrrn.'''||fyrrnefndur||
|-
|data-sort-value=&quot;fyrrv&quot; |'''fyrrv.'''||fyrrverandi|| ''Sjá '''fv.'''.''
|}

==G==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;g&quot; |'''g'''||[[gramm]]||
|-
|data-sort-value=&quot;germ.&quot; |'''germ.'''||[[germynd]]||
|-
|data-sort-value=&quot;gm.&quot; |'''gm.'''||[[germynd]]||
|-
|'''g.m.g.'''
|guð minn góður
|
|-
|data-sort-value=&quot;g.n.&quot; |'''g.n.'''||góða nótt||
|-
|data-sort-value=&quot;gr.&quot; |'''gr.'''||grein||
|-
|data-sort-value=&quot;gr.&quot; |'''gr.'''||[[greinir]]|| sjá einnig {{skammst|ákv. gr.}} eða {{skammst|óákv. gr.}}
|-
|'''g.r.f.'''
|gera ráð fyrir
|
|}

==H==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;hdl.&quot; |'''hdl.'''||[[héraðsdómslögmaður]]||
|-
|data-sort-value=&quot;hdr.&quot; |'''hdr.'''||[[handrit]]||
|-
|data-sort-value=&quot;hf.&quot; |'''hf.'''||[[hlutafélag]]||
|-
|data-sort-value=&quot;hl.&quot; |'''hl.'''||hluti||
|-
|data-sort-value=&quot;hlsk.&quot; |'''hlsk.'''||hlutskipti||
|-
|data-sort-value=&quot;hljsk.&quot; |'''hljsk.'''||[[hljóðskipti]]||
|-
|data-sort-value=&quot;hljv.&quot; |'''hljv.'''||[[hljóðvarp]]||
|-
|data-sort-value=&quot;hr.&quot; |'''hr.'''||herra||
|-
|&lt;span id=&quot;-hr.&quot;&gt;'''-hr.'''||[[hreppur]]|| Dæmi: [[Áshreppur]] → [[Áshreppur|Ás''hr.'']]
|-
|data-sort-value=&quot;h.u.b.&quot; |'''h.u.b.'''||hér um bil||
|-
|data-sort-value=&quot;hv.&quot; |'''hv.'''||háttvirtur||
|-
|data-sort-value=&quot;hvk.&quot; |'''hvk.'''||[[hvorugkyn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;holl.&quot; |'''holl.'''||[[Holland|hollenskur]]||
|-
|data-sort-value=&quot;Hos.&quot; |'''Hos.'''||[[Hósea]]|| (spámaður)
|-
|&lt;span id=&quot;höf.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''höf.'''||[[höfundur]]||
|-
|data-sort-value=&quot;hk.&quot; |'''hk.'''||[[hvorugkyn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;hrl.&quot; |'''hrl.'''||[[hæstaréttarlögmaður]]||
|}

==Í==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|&lt;span id=&quot;ísl.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''ísl.'''||[[íslenska]] eða einhver [[Íslendingur|íslenskur / íslensk / íslenskt]]||
|-
|í.þ.t.orð
|í þessum töluðu orðum
|
|}

==K==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;k.&quot; |'''k.'''||[[kyn (málfræði)|Kyn]]|| Notað í {{skammst|kk.}}, {{skammst|hvk.}}, {{skammst|hk.}} og {{skammst|kvk.}}
|-
|data-sort-value=&quot;kap.&quot; |'''kap.'''||kapituli||
|-
|'''k.a.v.s'''
|kem að vörmu spori
|
|-
|&lt;span id=&quot;Khöfn&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''Khöfn'''||[[Kaupmannahöfn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;kg&quot; |'''kg'''||[[Kílógramm|Kílógramm/kílógrömm]], [[kíló]]||
|-
|data-sort-value=&quot;kk.&quot; |'''kk.'''||[[karlkyn (málfræði)|karlkyn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;km.&quot; |'''km.'''||[[kennimynd]]||
|-
|data-sort-value=&quot;km&quot; |'''km'''||[[kílómetri]]||
|-
|data-sort-value=&quot;kl.&quot; |'''kl.'''||[[klukka]]n||
|-
|data-sort-value=&quot;klst.&quot; |'''klst.'''||[[klukkustund]]||
|-
|data-sort-value=&quot;kr.&quot; |'''kr.'''||[[Íslensk króna|króna]]||
|-
|data-sort-value=&quot;kr.&quot; |'''kt.'''||[[kennitala]]||
|-
|data-sort-value=&quot;kr.&quot; |'''kgsúrsk.'''||[[konungsúrskurður]]|| Dæmi um notkun: ''Það gerðist með kgsúrsk. 23. júlí sama'' ár...&lt;ref&gt;[http://www.timarit.is/ordaleit.jsp?offset=0&amp;lang=0&amp;publication=300064&amp;ordaleit=kgs%FArsk&amp;is_ordaleit=Leita&amp;month_from=0&amp;year_from=1874&amp;winsize=30&amp;month_to=11&amp;year_to=1929&amp;orderby=score Dæmi af Tímarit.is]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
|-
|'''kv,'''
|[[wiktionary:kveðja|kveðja]]
|
|-
|data-sort-value=&quot;kvk.&quot; |'''kvk.'''||[[kvenkyn (málfræði)|kvenkyn]]||
|}

==L==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;l&quot; |'''l'''||[[lítri]]||
|-
|data-sort-value=&quot;leturbr.&quot; |'''leturbr.'''||leturbreyting||
|-
|data-sort-value=&quot;lh.&quot; |'''lh.'''||[[lýsingarháttur]]||
|-
|data-sort-value=&quot;lh. nt.&quot; |'''lh. nt.'''||[[lýsingarháttur nútíðar]]||
|-
|data-sort-value=&quot;lh. þt.&quot; |'''lh. þt.'''||[[lýsingarháttur þátíðar]]||
|-
|data-sort-value=&quot;lo.&quot; |'''lo.'''||[[lýsingarorð]]||
|-
|data-sort-value=&quot;l.s.&quot; |'''l.s.'''||''loco sigilli eða locus sigilli''|| Úr latínu. Staður innsiglis, notað við þýðingar eða afritun til að tákna hvar innsigli stóð í frumriti. 
|-
|data-sort-value=&quot;l.s.g.&quot; |'''l.s.g.'''||lof sé Guði||
|-
|data-sort-value=&quot;ltr&quot; |'''ltr'''||[[lítri]]||
|}

==M==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;m.a.o.&quot; |'''m.a.o.'''||meðal annarra orða||
|-
|data-sort-value=&quot;m.a.s.&quot; |'''m.a.s.'''||meira að segja||
|-
|data-sort-value=&quot;m.a.&quot; |'''m.a.'''||meðal annars||
|-
|data-sort-value=&quot;ma.&quot; |'''ma.'''||[[milljarður]]||
|-
|data-sort-value=&quot;m.b.&quot; |'''m.b.'''||mótorbátur||
|-
|data-sort-value=&quot;m.e.h.&quot; |'''m.e.h.'''||með eigin hendi||
|-
|data-sort-value=&quot;mg&quot; |'''mg'''||[[milligramm]]||
|-
|data-sort-value=&quot;mlja&quot; |'''mlja.'''||[[milljarður]]||
|-
|&lt;span id=&quot;mljó&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''mljó.'''||[[milljón]]||
|-
|data-sort-value=&quot;mm.&quot; |'''mm.'''||[[miðmynd]]||
|-
|data-sort-value=&quot;mms.&quot; |'''mms.'''||[[miðmyndarsögn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;m.m.&quot; |'''m.m.'''||með meiru||
|-
|data-sort-value=&quot;m.fl.&quot; |'''m.fl.'''||með fleiru||
|-
|'''m.s.br.'''
|með síðari breytingum
|
|-
|data-sort-value=&quot;m.t.t.&quot; |'''m.t.t.'''||með tilliti til||
|-
|&lt;span id=&quot;miðm.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''miðm.'''||[[miðmynd]]||
|-
|'''m.v.'''
|miðað við
|
|-
|&lt;span id=&quot;m.ö.o.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''m.ö.o.'''||með öðrum orðum||
|-
|data-sort-value=&quot;m.fl.&quot; |'''m.fl.'''||með fleiru||
|-
|data-sort-value=&quot;mgr.&quot; |'''mgr.'''||[[málsgrein]]||
|-
|data-sort-value=&quot;mst.&quot; |'''mst.'''||[[stigbreyting|miðstig]]||
|-
|&lt;span id=&quot;mín.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''mín.'''||[[mínúta]]||
|-
|&lt;span id=&quot;-mo&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''''-mo'''''||''duodeci'''mo'''''||Úr [[latína|latínu]] ''duodecimo'' sem þýðir &quot;tólfta&quot;); tólfblöðungur, í mjög smáu broti; dæmi: &quot;þetta handrit er í 12'''mo'''&quot; (sjá einnig {{skammst|-vo}})
|}

==N==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|&lt;span id=&quot;n.á.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''n.á.''||næsta ár||
|-
|data-sort-value=&quot;nf.&quot; |''nf.''||[[nefnifall]]||
|-
|data-sort-value=&quot;nh.&quot; |''nh.''||[[nafnháttur]]||
|-
|data-sort-value=&quot;nhm.&quot; |''nhm.''||[[nafnháttarmerki]]||
|-
|data-sort-value=&quot;nl.&quot; |''nl.''||[[nafnliður]]||
|-
|data-sort-value=&quot;nk.&quot; |''nk.''||næstkomandi||
|-
|data-sort-value=&quot;n.k.&quot; |''n.k.''||nokkurs konar||
|-
|data-sort-value=&quot;nmgr.&quot; |''nmgr.''||neðanmálsgrein||
|-
|data-sort-value=&quot;no.&quot; |''[[no|no.]]''||[[nafnorð]]||
|-
|&lt;span id=&quot;núv.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''núv.''||núverandi||
|-
|data-sort-value=&quot;nr.&quot; |''nr.''||[[númer]]||
|-
|data-sort-value=&quot;nt.&quot; |''n.tt.''||[[nánar til tekið|nánar tiltekið]]||
|-
|data-sort-value=&quot;nt.&quot; |''nt.''||[[nútíð]]||
|}

==O==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|&lt;span id=&quot;o.áfr.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''o.áfr.''||og áfram||
|-
|data-sort-value=&quot;o.m.fl.&quot; |''o.m.fl.''||og margt fleira||
|-
|data-sort-value=&quot;ohf.&quot; |''ohf.''||[[opinbert hlutafélag]]||Dæmi: &lt;br&gt;[[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpið ''ohf.'']]&lt;br&gt;[[Flugstoðir|Flugstoðir ''ohf.'']]&lt;br&gt;[[RARIK|RARIK ''ohf.'']]
|-
|data-sort-value=&quot;o.fl.&quot; |''o.fl.''||og fleira||
|-
|data-sort-value=&quot;o.s.frv.&quot; |''o.s.frv.''||og svo framvegis|| Já já, fara í skóla, mennta sig, sækja um vinnu ''o.s.frv.'', þú hljómar eins og gömul plata.
|-
|&lt;span id=&quot;o.þ.h.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''o.þ.h.''||og þess háttar||
|-
|&lt;span id=&quot;o.þ.u.l.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''o.þ.u.l.''||og því um líkt||
|}

==Ó==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|&lt;span id=&quot;ófn.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''ófn.''||[[óákveðið fornafn]]||
|-
|&lt;span id=&quot;ób.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''ób.'''||[[óbeygjanlegt orð]]||
|-
|&lt;span id=&quot;óp.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''óp.'''||[[ópersónulegt]]||
|-
|&lt;span id=&quot;óákv. gr.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''óákv. gr.'''||[[óákveðinn greinir]]||
|}

==P==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;p.&quot; |'''p.'''||[[persóna (málfræði)|persóna]]||
|-
|data-sort-value=&quot;pfn.&quot; |'''pfn.'''||[[persónufornafn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;pk.&quot; |'''pk.'''||pakki||
|-
|data-sort-value=&quot;p.s.&quot; |'''p.s.'''||[[eftirskrift]]||Úr [[latína|latínu]]; '''''p'''ost '''s'''criptum'', sem þýðir &quot;ritað á eftir&quot;. Sbr. {{skammst|e.s.}}.
|}
==Q==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;q.e.d.&quot; |'''q.e.d.'''||[[það sem átti að sanna/sýna fram á]]||Úr [[latína|latínu]]; ''quod erat demonstrandum'' Notað í rökfræði og stærðfræði. Sjá þ.s.s.á.
|}

==R==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;ritstj.&quot; |'''ritstj.'''||ritstjóri, ritstjórar, ritstjórn||
|-
|data-sort-value=&quot;rslm.&quot; |''rslm.''||rannsóknarlögreglumaður||
|-
|&lt;span id=&quot;Rvík&quot;&gt;&lt;/span&gt;''Rvík''||[[Reykjavík]]||
|-
|data-sort-value=&quot;Rvk&quot; |''Rvk''||[[Reykjavík]]||
|-
|data-sort-value=&quot;R.&quot; |''R.''||[[Reykjavík]]||[[wikt:R.|wikiorðabók: R.]]
|}

==S==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|&lt;span id=&quot;s.á.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''s.á.''||sama ár||
|-
|data-sort-value=&quot;samb.&quot; |''samb.''||[[sambeyging]]||
|-
|data-sort-value=&quot;samh.&quot; |''samh.''||[[samheiti]]||
|-
|data-sort-value=&quot;samhlj.&quot; |''samhlj.''||[[samhljóð]]||
|-
|data-sort-value=&quot;samn.&quot; |''samn.''||[[samnafn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;s.b.&quot; |''s.b.''||[[sterk beyging]]||
|-
|data-sort-value=&quot;s.d.&quot; |''s.d.''||sama dag||
|-
|data-sort-value=&quot;sbr.&quot; |''sbr.''||samanber||
|-
|data-sort-value=&quot;s.e.&quot; |''s.e.''||sjá einnig ||
|-
|data-sort-value=&quot;sek.&quot; |''sek.''||[[sekúnda]]||
|-
|&lt;span id=&quot;sérn.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''sérn.''||[[sérnafn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;sf.&quot; |''sf.''||[[sagnfylling]]||
|-
|data-sort-value=&quot;sf.&quot; |''sf.''||[[sameignarfélag]]||
|-
|data-sort-value=&quot;sfn.&quot; |''sfn.''||[[spurnarfornafn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;sh.&quot; |''sh.''||[[samheiti]]||
|-
|data-sort-value=&quot;sign.&quot; |''sign.''||[[signatum]]|| Úr latínu (part. perf. af signare) og þýðir undirritað. Notað í uppskriftum og útgáfum til að auðkenna þar sem um eiginhandarundirritun var að ræða í frumriti.
|-
|data-sort-value=&quot;s.hl.&quot; |''s.hl.''||síðari hluti||
|-
|data-sort-value=&quot;sk.&quot; |''sk.''||svokallaður||
|-
|data-sort-value=&quot;skst.&quot; |''skst.''||[[skammstöfun]], [[skammstafaður]]||
|-
|data-sort-value=&quot;skv.&quot; |''skv.''||samkvæmt||
|-
|data-sort-value=&quot;sl.&quot; |''sl.''||síðastliðinn||
|-
|data-sort-value=&quot;sl.&quot; |''sl.''||[[sagnliður]]||
|-
|data-sort-value=&quot;s.m.&quot; |'''s.m.'''||sama mánaðar||
|-
|data-sort-value=&quot;sn.&quot; |''sn.''||svonefndur||
|-
|data-sort-value=&quot;so.&quot; |''so.''||[[sagnorð]]||
|-
|&lt;span id=&quot;s.ó.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''s.ó.''||svar óskast||
|-
|&lt;span id=&quot;ss. us.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''ss. us.''{{heimild vantar}}&lt;!--ÉG ER EKKI VISS HVORT ÞAÐ EIGI AÐ VERA BIL Á MILLI &quot;ss.&quot; og &quot;us.&quot;, skv. reglunum á það að vera þannig, en skv. [http://www.namsgagnastofnun.is/malbjorg/stafsetning/skammstafanir.htm þessu] þá er ekki bil?--&gt;||[[samsett umsögn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;s.s.&quot; |''s.s.''||svo sem, sama sem ||einnig stundum notað fyrir sem sagt
|-
|data-sort-value=&quot;s.st.&quot; |''s.st.''||sama stað||
|-
|&lt;span id=&quot;samþ.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''samþ.''||samþykkt||
|-
|data-sort-value=&quot;shlj.&quot; |''shlj.''||[[samhljóða]]||
|-
|data-sort-value=&quot;sign.&quot; |''sign.''||eiginhandarundirskrift||
|-
|&lt;span id=&quot;skál.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''skál.''||[[skáletur]]||
|-
|data-sort-value=&quot;sl.&quot; |''sl.''||síðastliðinn||
|-
|data-sort-value=&quot;st.&quot; |''st.''||[[samtenging]]||
|-
|data-sort-value=&quot;st.s.&quot; |''st.s.''||[[sterk sögn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;stk.&quot; |''stk.''||stykki||
|-
|&lt;span id=&quot;sþ.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''sþ.''||samþykkt||
|}

==T==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;t.a.m.&quot; |''t.a.m.''||til að mynda||
|-
|data-sort-value=&quot;teg.&quot; |''teg.''||[[tegund]]||
|-
|data-sort-value=&quot;tbl.&quot; |''tbl.''||[[tölublað]]||
|-
|data-sort-value=&quot;t.d.&quot; |''t.d.''||til dæmis||
|-
|data-sort-value=&quot;tfn.&quot; |''tfn.''||[[tilvísunarfornafn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;t.h.&quot; |''t.h.''||til hægri||
|-
|data-sort-value=&quot;tl.&quot; |''tl.''||[[tengiliður]]||
|-
|&lt;span id=&quot;tvíhlj.&quot;&gt;&lt;/span&gt;''tvíhlj.''||[[tvíhljóði]]||
|-
|data-sort-value=&quot;t.v.&quot; |''t.v.''||til vinstri||
|-
|data-sort-value=&quot;tvt.&quot; |''tvt.''||[[tvítala]]||
|-
|data-sort-value=&quot;till.&quot; |'''till.'''||tillaga||
|-
|data-sort-value=&quot;to.&quot; |'''to.'''||[[töluorð]]||
|}

==U==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;umr.&quot; |'''umr.'''||umræða||
|-
|data-sort-value=&quot;uh.&quot; |'''uh.'''||[[upphrópun]]||
|-
|'''uh.h'''
|uppháttur hlátur
|
|-
|data-sort-value=&quot;us.&quot; |'''us.'''||[[umsögn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;uppl.&quot; |'''uppl.'''||upplýsingar||
|-
|&lt;span id=&quot;u.þ.b.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''u.þ.b.'''||um það bil||
|}

==Ú==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|&lt;span id=&quot;útg.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''útg.'''||Útgáfa||
|}

==V==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|data-sort-value=&quot;v&quot; | V || vestur
|-
|data-sort-value=&quot;v/&quot; rowspan=2|v/ 
|við ||„bílastæði v/ Kringluna“
|-
|vegna || „fjarverandi v/ veikinda“
|-
|data-sort-value=&quot;vb.&quot; |'''vb.'''||[[vélbátur]]|| það var áður skrifað &lt;span id=&quot;v/b&quot;&gt;„v/b“&lt;/span&gt;
|-
|data-sort-value=&quot;v.b.&quot; |'''v.b.'''||[[veik beyging]]||
|-
|data-sort-value=&quot;Vf.&quot; |'''[[Vestfirðir|Vf.]].'''||[[Vestfirðir]] → [[Vestfirðir|Vf.]] / Víkurfréttir||
|-
|data-sort-value=&quot;vh.&quot; |'''vh.'''||[[viðtengingarháttur]]||
|-
|data-sort-value=&quot;vkf.&quot; |'''vkf.'''||verkakvennafélag||
|-
|data-sort-value=&quot;Vl.&quot; |'''Vl.'''||[[Vesturland]]||
|-
|data-sort-value=&quot;vl.&quot; |'''vl.'''||viðurlag||
|-
|data-sort-value=&quot;v.l.&quot; |'''v.l.'''||vestlæg lægð||
|-
|data-sort-value=&quot;vlf.&quot; |'''vlf.'''||[[verkalýðsfélag]]||
|-
|data-sort-value=&quot;vmf.&quot; |'''vmf.'''||[[verkamannafélag]]||
|-
|data-sort-value=&quot;VNV.&quot; |'''VNV.'''||[[vestnorðvestur]]||
|-
|&lt;span id=&quot;-vo&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''-vo'''||''octa'''vo'''''||Úr [[latína|latínu]] ''octavo'' sem þýðir &quot;áttunda&quot;, áttblöðungur; dæmi: &quot;þetta handrit er í 8'''vo'''&quot; (sjá einnig {{skammst|-mo}})
|-
|data-sort-value=&quot;v.s.&quot; |'''v.s.'''||[[veik sögn]]||
|-
|data-sort-value=&quot;vsk.&quot; |'''vsk.'''||[[viðskeyti]]||
|-
|data-sort-value=&quot;vth.&quot; |'''vth.'''||[[viðtengingarháttur]]||
|}

==Y==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;7&quot;
|- align=&quot;center&quot;
! width=&quot;130&quot; |Skammstöfun!! width=&quot;200&quot; |Merking!! width=&quot;470&quot; |Athugasemdir
|-
|'''y.t.u.'''
|ykkur til upplýsinga
|
|}

==Þ==
{| class=&quot;wikitable t-f78f&quot; style=&quot;border:1px; border: thin solid gold&quot; align=center cellpadding=&quot;7&quot;
|-align=&quot;center&quot;
!width=&quot;130&quot;|Skammstöfun!!width=&quot;200&quot;|Merking!!width=&quot;470&quot;|Athugasemdir
|-
|&lt;span id=&quot;þt.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þt.'''||[[þátíð]]||
|-
|&lt;span id=&quot;þ.á.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þ.á.'''||þessa árs||
|-
|&lt;span id=&quot;þf.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þf.'''||[[þolfall]]||
|-
|&lt;span id=&quot;þ.h.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þ.h.'''||þess háttar||
|-
|&lt;span id=&quot;þjs.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þjs.'''||þjóðsögur||„Þjs. J. Á.“ þýðir „þjóðsögur [[Jón Árnason (1819)|Jóns Árnasonar]]“
|-
|&lt;span id=&quot;þ.m.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þ.m.'''||þessa mánaðar||
|-
|&lt;span id=&quot;þgf.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þgf.'''||[[þágufall]]||
|-
|þgskj.
|þingskjal&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|Einnig &quot;þskj.&quot;
|-
|&lt;span id=&quot;þlt.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þlt.'''||[[þáliðin tíð]]||
|-
|&lt;span id=&quot;þolm.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þolm.'''||[[þolmynd]]||
|-
|&lt;span id=&quot;þm.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þm.'''||[[þolmynd]]||
|-
|&lt;span id=&quot;þml.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þml.'''||[[þumlungur]]||
|-
|þskj.
|þingskjal&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|Einnig &quot;þgskj.&quot;
|-
|&lt;span id=&quot;þ.u.l.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þ.u.l.'''||því um líkt||
|-
|&lt;span id=&quot;þýð.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þýð.'''||[[þýðandi]] / þýðing||
|-
|&lt;span id=&quot;þ.a.l.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þ.a.l.'''||þar af leiðandi||
|-
|&lt;span id=&quot;þ. á m.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þ. á m.'''||þar á meðal|| Ekki er ritaður punktur á eftir ''á'', enda er það ekki stytt. Sjá [[Listi yfir íslenskar stafsetningar– og málfræðivillur|listann yfir íslenskar stafsetningar- og málfræðivillur]] og [[Skammstöfun#Reglur um skammstöfun í íslensku|reglurnar um skammstöfun í íslensku]].
|-
|&lt;span id=&quot;þ.e.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þ.e.'''||það er||
|-
|'''þ.e.s.'''
|það er svoleiðis
|
|-
|&lt;span id=&quot;þ.e.a.s.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þ.e.a.s.'''||það er að segja||
|-
|&lt;span id=&quot;þ.s.s.á.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þ.s.s.á.'''||[[Það sem sanna átti]]||
|-
|&lt;span id=&quot;þ.m.t.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þ.m.t.'''||þar með talinn||
|-
|&lt;span id=&quot;þ.þ.a.a.&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''þ.þ.a.a.'''||[[Eff|þá og því aðeins að]]|| Sama og það sem oft er skrifað eff, þ.e. ef og aðeins ef.
|}

==Neðanmálsgreinar==
&lt;references/&gt;

==Tenglar==
===Listar===
*[http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/IcelOnline/IcelOnline.TEId-idx?type=HTML&amp;rgn=DIV1&amp;byte=11856836 Icelandic Online Dictionary and Readings]
*[http://www.namsgagnastofnun.is/malbjorg/stafsetning/skammstafanir.htm Málfræði skammstafanir í íslensku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103090642/http://www.namsgagnastofnun.is/malbjorg/stafsetning/skammstafanir.htm |date=2008-11-03 }}
===Vísindavefurinn===
*{{vísindavefurinn|3884|Fyrir hvað stendur skammstöfunin GSM?}}
*{{vísindavefurinn|5256|Hvað þýðir skammstöfunin et al. í tilvitnanasvigum?}}
*{{vísindavefurinn|662|Fyrir hvaða orð standa skammstafanirnar a.m. og p.m.?}}
*{{vísindavefurinn|3220|Hvert er íslenska orðið yfir ADSL eða hvernig má þýða skammstöfunina?}}
*{{vísindavefurinn|2981|Hver er munurinn á B.A.- og B.S.-gráðu og hvað táknar skammstöfunin?}}
*{{vísindavefurinn|2533|Hvað táknar skammstöfunin SMS?}}
*{{vísindavefurinn|3139|Hvað þýðir skammstöfunin DNA?}}
*{{vísindavefurinn|339|Fyrir hvað stendur skammstöfunin NASA?}}
*{{vísindavefurinn|1928|Hvað þýðir táknið µ til dæmis í skammstöfunum eins og µm og µA?}}
*{{vísindavefurinn|6744|Af hverju er &quot;etc.&quot; eitt orð en &quot;et al.&quot; tvö orð, &quot;et&quot; er jú heilt orð úr latínu?}}
*{{vísindavefurinn|4024|Hvers vegna stendur oft Ltd, eða limited, á eftir fyrirtækjanöfnum? Dæmi: R. Winter &amp; Co. Ltd.}}
*{{vísindavefurinn|6925|Er rétt að fallbeygja vefsíðuheiti, vegna .is endingarinnar?}}
*{{vísindavefurinn|415|Hvað þýðir P.S.?}}
*{{vísindavefurinn|5142|Af hverju eru salerni merkt með stöfunum WC?}}
*{{vísindavefurinn|4413|Hvað þýðir INRI?}}
*{{vísindavefurinn|960|Hvað þýðir www?}}
*{{vísindavefurinn|6002|Hvað er ADHD?}}
*{{vísindavefurinn|3884|Fyrir hvað stendur skammstöfunin GSM?}}
*{{vísindavefurinn|4311|Er rangt að skrifa skammstafanir án bila á milli punkta, til dæmis þegar maður skrifar t.d. eða eiga að vera bil á milli?}}

{{Stafayfirlit
| hlið     = já
| miðja    = já
| hægri    = nei
| ekkibrot = nei
| efst     = já
| núm      = já
| merki    = nei
| númmerki = nei
| sjá      = nei
| heimild  = nei
| ath      = nei
| tengill  = nei
| c = nei
| q = nei
| w = nei
| z = nei
}}

[[Flokkur:Íslenska]]
[[Flokkur:Listar yfir skammstafanir]]</text>
      <sha1>7tl02p4uygy046jmpgfxckye3k5wepr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elísabet 2.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6258</id>
    <revision>
      <id>1977645</id>
      <parentid>1974825</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Elísabet 2. Bretadrottning]] á [[Elísabet 2.]] yfir tilvísun: Samhæfing, engin önnur drottning með þessu nafni.</comment>
      <origin>1974825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16143" sha1="p8drw4rvlgli7rs4xzi0vlygts6wcox" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = [[Breska konungsveldið|Drottning Bretlands]] og &lt;br /&gt;[[samveldið|samveldisins]]
| skjaldarmerki = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg
| ætt = [[Windsor-ætt]]
| nafn = Elísabet 2.
| mynd = Elizabeth II in Berlin 2015 (cropped).JPG
| skírnarnafn = Elizabeth Alexandra Mary
| fæðingardagur = {{fæðingardagur|1926|4|21}} 
| fæðingarstaður = 17 Bruton Street, [[Mayfair]], [[London]], [[England]]i, [[Bretland]]i
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2022|9|8|1926|4|21}}
| dánarstaður = [[Balmoral-kastali|Balmoral-kastala]], [[Skotland]]i, [[Bretland]]i
| grafinn = Minningarkapella Georgs 6. konungs, Kapellu Heilags Georgs, [[Windsor-kastali|Windsor-kastala]]
| ríkisár = [[6. febrúar]] [[1952]] – [[8. september]] [[2022]]
| faðir = [[Georg 6. Bretlandskonungur]]
| móðir = [[Elísabet drottningarmóðir|Elizabeth Bowes-Lyon]]
| maki = [[Filippus prins, hertogi af Edinborg]] 
| titill_maka = Eiginmaður
| börn = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]], Bretakonungur&lt;br&gt;[[Anna Bretaprinsessa|Anna]], hin konunglega prinsessa&lt;br&gt;[[Andrés prins, hertoginn af York|Andrés]], hertogi af Jórvík&lt;br&gt;[[Játvarður  prins, jarlinn af Wessex|Játvarður]] jarl af Wessex
}}
'''Elísabet 2.''' (fullt nafn: ''Elizabeth Alexandra Mary'', [[21. apríl]] [[1926]] – [[8. september]] [[2022]]) var [[drottning]] og [[þjóðhöfðingi]] [[Bretland]]s og ýmissa annarra ríkja innan [[Breska heimsveldið|breska heimsveldisins]] og síðan [[Breska samveldið|samveldisins]]. Þar að auki var hún æðsti yfirmaður [[Enska biskupakirkjan|ensku biskupakirkjunnar]] og breska heraflans og [[lávarður]] [[Mön (í Írlandshafi)|Manar]]. Þessum embættum gegndi hún síðan faðir hennar [[Georg 6.]] lést árið [[1952]] til dauðadags árið [[2022]]. Hún var þjóðhöfðingi um 125 milljón manna og þaulsætnasti þjóðhöfðingi í sögu Bretlands.   

Elísabet var eldri dóttir Alberts hertoga af York og konu hans, [[Elísabet Bowes-Lyon]]. Þegar hún fæddist var ekkert sem benti til þess að hún yrði framtíðarþjóðhöfðingi Bretlands. Ríkisarfinn var eldri bróðir föður hennar, [[Játvarður 8.|Játvarður]] prins af Wales, og allir bjuggust við að hann gengi í hjónaband og eignaðist börn. Hann varð að vísu konungur [[1936]] en sagði af sér seinna sama ár og þá varð faðir Elísabetar konungur, þvert gegn vilja sínum, og tók sér nafnið Georg 6. Elísabet stóð þá næst til ríkiserfða þar sem hún átti engan bróður. Hún fékk þó ekki titilinn [[Prinsinn af Wales|prinsessa af Wales]].

Eiginmaður hennar var [[Filippus prins, hertogi af Edinborg]], og gengu þau í hjónaband [[1947]]. Þau eru bæði afkomendur [[Kristján 9.|Kristjáns 9.]] Danakonungs og [[Viktoría Bretadrottning|Viktoríu]] Bretadrottningar. Saman eiga þau fjögur börn en þau eru í aldursröð: [[Karl 3. Bretakonungur]], [[Anna Bretaprinsessa|Anna prinsessa]], [[Andrés prins, hertoginn af York|Andrew Mountbatten-Windsor]] og [[Játvarður prins, jarlinn af Wessex|Játvarður jarl af Wessex]].

==Æviágrip==
Elísabet fæddist árið 1926 og var hin eldri af tveimur dætrum [[Georg 6. Bretlandskonungur|Alberts hertoga af York]] og eiginkonu hans, [[Elísabet drottningarmóðir|Elísabetar Bowes-Lyon]]. Albert var yngri sonur [[Georg 5.|Georgs 5.]] Bretlandskonungs og ekki var gert ráð fyrir því við fæðingu Elísabetar að hann eða niðjar hans myndu taka við bresku krúnunni. Þegar Georg konungur lést árið 1936 tók [[Játvarður 8. Bretlandskonungur|Játvarður]], föðurbróðir Elísabetar, við krúnunni en ákvað sama ár að segja af sér til þess að geta kvænst [[Wallis Simpson]], tvífráskilinni Bandaríkjakonu sem ríkisstjórninni þótti ekki efni í drottningu. Þetta leiddi til þess að faðir Elísabetar var krýndur konungur undir nafninu Georg 6. og Elísabet varð ríkisarfi að bresku krúnunni.&lt;ref name=dv2015&gt;{{Tímarit.is|6798058|Elísabet II slær met Viktoríu|blað=[[Dagblaðið Vísir]]|útgáfudagsetning=8. september 2015|höfundur=Kolbrún Bergþórsdóttir|blaðsíða=28-32}}&lt;/ref&gt;

Elísabet ólst upp í skugga [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] og tók nokkurn þátt í starfsemi breska heimavarnarliðsins sem ung kona á stríðsárunum.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1251604|Elísabet prinsessa er orðin myndug|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=22. apríl 1944|höfundur=Cynthia Asquith|blaðsíða=2}}&lt;/ref&gt; Elísabet flutti sitt fyrsta útvarpsávarp árið 1940, þegar hún var fjórtán ára. Í því ávarpaði hún bresk börn sem höfðu verið send í fóstur út í sveit vegna [[Orrustan um Bretland|loftárása Þjóðverja]] og hvatti þau til að sýna styrk og hugrekki. Þegar Elísabet var tæplega sextán ára var hún gerð að ofursta í breska hernum og hlaut herþjálfun í samræmi við hefðbundna menntun breskra krúnuarfa.&lt;ref name=ruv2016&gt;{{Vefheimild|titill=Elísabet níræð - konungsveldi á tímamótum|url=https://www.ruv.is/frett/elisabet-niraed-konungsveldi-a-timamotum|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2016|mánuður=20. febrúar|árskoðað=2019|mánuðurskoðað=21. september|höfundur=Gunnar Hrafn Jónsson}}&lt;/ref&gt; Elísabet vann meðal annars í flutningadeild hjálparsveitanna, bæði sem bílstjóri og bifvélavirki.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|4058992|Höfuð elstu veraldlegrar stofnunar Bretaveldis|blað=[[Tíminn|Tíminn, helgin]]|útgáfudagsetning=23. júní 1990|blaðsíða=11-13}}&lt;/ref&gt;

Elísabet kynntist grískættuðum frænda sínum, [[Filippus prins, hertogi af Edinborg|Filippusi]], þegar hún var þrettán ára og þau felldu brátt hugi saman. Elísabet og Filippus trúlofuðust árið 1947 og giftust síðar sama ár.&lt;ref name=dv2015/&gt;

===Valdatíð (1952–2022)===
[[Mynd:Elizabeth and Philip 1953.jpg|thumb|left|Krýningarmynd af Elísabetu og Filippusi árið 1953.]]
[[Mynd:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|thumb|left|Elísabet, 1959.]]
Georg 6. lést árið 1952, á meðan Elísabet var í opinberri heimsókn í [[Kenía|Keníu]]. Elísabet varð þannig þjóðhöfðingi [[samveldið|samveldisins]] undir nafninu Elísabet 2. og var krýnd drottning í júní næsta ár.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|5406327|Krýnd Elisabet II Bretadrottning|blað=[[Eining]]|útgáfudagsetning=1. október 1953|blaðsíða=1-3}}&lt;/ref&gt;

Elísabet var vinsæll þjóðhöfðingi allt frá valdatöku sinni og einbeitti sér lengi að því að endurheimta virðuleika konungsfjölskyldunnar eftir umdeilda afsögn frænda síns.&lt;ref&gt;{{Tímarit.is|1638094|Elísabet II Bretadrottning sextug: Með heiðri og sóma|blað=[[Morgunblaðið]]|útgáfudagsetning=10. ágúst 1986|blaðsíða=12-14}}&lt;/ref&gt; Þó fór að bera á gagnrýni á hana árið 1957 í [[Súesdeilan|Súesdeilunni]], þegar [[Louis Mountbatten|Mountbatten lávarður]], frændi bæði Filippusar og Elísabetar, lét hafa eftir sér að drottningin væri á móti stríðsrekstri Breta í Egyptalandi. [[Anthony Eden]] forsætisráðherra, sem hafði átt frumkvæði að stríðinu, neyddist í kjölfarið til að segja af sér formennsku í [[Íhaldsflokkurinn (Bretland)|Íhaldsflokknum]] og Elísabet skipaði [[Harold Macmillan]] í embætti forsætisráðherra. Þegar Macmillan sagði síðan af sér sex árum síðar staðfesti Elísabet valið á aðalsmanninum [[Alec Douglas-Home]] sem eftirmanni hans, sem mörgum þótti ólýðræðislegt og leiddi til frekari gagnrýni á embætti Elísabetar.&lt;ref name=ruv2016/&gt;

Elísabet hafði átt í góðu sambandi við fyrsta forsætisráðherra sinn, [[Winston Churchill]], sem hrósaði henni fyrir sterkan persónuleika og hafði mynd af henni fyrir ofan rúm sitt á sveitasetri sínu síðustu árin. Samskipti hennar við [[Margaret Thatcher]], forsætisráðherra frá 1979 til 1990, voru með stirðara móti og Thatcher mun hafa sagt um Elísabetu við flokksfélaga sína: „Hún er ekki ein af okkur.“&lt;ref name=dv2015/&gt;

Á níunda og tíunda áratugnum var mikið fjallað í slúðurblöðum og öðrum fjölmiðlum um kynlíf barna Elísabetar og myndugleiki krúnunnar beið nokkurn hnekki fyrir vikið. Í frægri ræðu sem Elísabet hélt árið 1992 kallaði hún árið „[[annus horribilis]]“ („hræðilegt ár“ á latínu) og vísaði þar í ýmsa fjölskylduharmleiki sem þá stóðu yfir, meðal annars fráskilnað tveggja barna hennar ([[Anna Bretaprinsessa|Önnu]] og [[Andrés prins, hertoginn af York|Andrésar]]) frá mökum sínum og uppljóstranir um framhjáhald elsta sonar hennar, [[Karl 3. Bretakonungur|Karls krónprins]], á eiginkonu sinni, [[Díana prinsessa|Díönu prinsessu]].&lt;ref name=sunnudagsmoggi&gt;{{Tímarit.is|6020153|Drottningin skyldurækna|blað=[[SunnudagsMogginn]]|útgáfudagsetning=3. júní 2012|blaðsíða=32-35}}&lt;/ref&gt; 

Til þess að reyna að breyta ímynd konungdæmisins byrjaði drottningin að borga skatta í kjölfar hneykslismálanna og lét opna [[Buckinghamhöll]] fyrir almenningi í tvo mánuði á ári.&lt;ref name=sunnudagsmoggi/&gt; Karl og Díana hlutu lögskilnað árið 1996 og Díana lést með sviplegum hætti í bílslysi í París næsta ár. Fráskilnaður og dauði Díönu, sem hafði notið mikilla vinsælda og hafði þótt anda ferskum andvara á ímynd konungfjölskyldunnar á meðan þau Karl voru hjón, olli straumhvörfum í drottningartíð Elísabetar. Í fyrstu leiddi dauði Díönu til harðrar gagnrýni á Elísabetu, sem þótti draga lappirnar með að sýna viðbrögð við andlátinu og vannýta tækifæri til að tengjast þjóðinni, sem var í sorg.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=„Þau komu bara ekki vel fram við Díönu“|url=https://www.ruv.is/frett/2022/09/13/thau-komu-bara-ekki-vel-fram-vid-dionu|útgefandi=[[RÚV]]|dags=13. september 2022|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=25. september|höfundur=Júlía Aradóttir|höfundur2=Oddur Þórðarson|höfundur3=Jóhann Alfreð Kristinsson}}&lt;/ref&gt; Elísabet sýndi sína mannlegu hlið er hún minntist Díönu í sjónvarpsávarpi og vann sér aftur inn mikla velvild sem hún hafði glatað á undanförnum árum.&lt;ref name=sunnudagsmoggi/&gt;

Rannsókn ''[[The Guardian]]'' á skjölum úr Þjóðskjalasafni Bretlands bendir til þess að á valdatíð sinni hafi Elísabet getað beitt svokölluðu „samþykki drottningarinnar“ (e. ''Queen's consent'') til þess að hafa áhrif á lagasetningar áður en þær eru samþykktar af breska þinginu. Meðal annars hafi lögfræðingur drottningarinnar beitt ríkisstjórn [[Edward Heath|Edwards Heath]] þrýstingi á áttunda áratuginum til þess að hún yrði undanskilin nýjum upplýsingalögum sem hefðu annars skyldað hana til þess að gera opinberar upplýsingar um eignarhluti og auðæfi sín.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Hlutaðist til um lög til að halda auðæfunum leyndum|url=https://www.ruv.is/frett/2021/02/08/hlutadist-til-um-log-til-ad-halda-audaefunum-leyndum|útgefandi=RÚV|höfundur=Valgerður Árnadóttir|ár=2021|mánuður=8. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. mars}}&lt;/ref&gt; Elísabet hafi þannig farið með dulda valdheimild í formi táknrænnar athafnar á ríkisárum sínum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Drottningin fékk lögum breytt til að sveipa auðæfi sín leyndarhjúp
|url=https://www.visir.is/g/20212070722d|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|höfundur=Hólmfríður Gísladóttir|ár=2021|mánuður=7. febrúar|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=24. mars}}&lt;/ref&gt;

Filippus prins, eiginmaður Elísabetar, lést í apríl árið 2021, en þau Elísabet höfðu þá verið gift í rúm 73 ár.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Átti sér­stak­an stað í hjarta Breta|url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2021/04/09/atti_serstakan_stad_i_hjarta_breta/|útgefandi=[[mbl.is]]|ár=2021|mánuður=9. apríl|árskoðað=2021|mánuðurskoðað=9. apríl}}&lt;/ref&gt;

==Andlát==
[[Mynd:Elizabeth II Lying-in-State - 04.jpg|thumb|right|Kista Elísabetar var geymd í [[Westminster]] í fimm daga fyrir útförina, þar sem hundruðir þúsunda manns biðu í röðum til að votta drottningunni virðingu sína.]]
Elísabet lést þann 8. september 2022, þá 96 ára gömul.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Elísa­bet Bret­lands­drottning er látin|url=https://www.frettabladid.is/frettir/elisabet-bretlandsdrottning-er-latin/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=8. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=8. september|höfundur=Oddur Ævar Gunnarsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20220909070703/https://www.frettabladid.is/frettir/elisabet-bretlandsdrottning-er-latin/|safnár=2022|safnmánuður=9. september}}&lt;/ref&gt; Hún lést í [[Balmoral-kastali|Balmoral-kastala]] í [[Skotland]]i, þar sem hún hafði verið undir eftirliti lækna vegna hrakandi heilsu.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Elísabet II leiddi Breta í gegnum súrt og sætt í 70 ár|url=https://www.visir.is/g/20222308859d/elisabet-ii-leiddi-breta-i-gegnum-surt-og-saett-i-70-ar|útgefandi=''[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]''|ár=2022|mánuður=8. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=8. september|höfundur=Heimir Már Pétursson }}&lt;/ref&gt; Aðeins tveimur dögum fyrir andlát sitt hafði Elísabet veitt fimmtánda forsætisráðherranum á valdatíð sinni, [[Liz Truss]], stjórnarmyndunarumboð. Vegna hrakandi heilsu hafði Elísabet hitt verðandi forsætisráðherrann í Balmoral-kastala en ekki í [[Buckingham-höll]] eins og venjan er.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Liz Truss hitti Elísa­betu og tók við stjórnar­taumunum í Bret­land|url=https://www.frettabladid.is/frettir/liz-truss-hitti-elisabetu-og-tok-vid-stjornartaumunum-i-bretland/|útgefandi=''[[Fréttablaðið]]''|ár=2022|mánuður=6. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=6. september|höfundur=Þorvarður Pálsson|safnslóð=https://web.archive.org/web/20221208164320/https://www.frettabladid.is/frettir/liz-truss-hitti-elisabetu-og-tok-vid-stjornartaumunum-i-bretland/|safnár=2022|safnmánuður=8. desember}}&lt;/ref&gt;

Elísabet var borin til grafar í [[Windsor-kastali|Windsor-kastala]] þann 19. september í opinberri útför. Hundruð þúsunda manna vottuðu drottningunni virðingu sína fyrir útförina, þar á meðal fjöldi erlendra þjóðarleiðtoga þar á meðal [[Guðni Th. Jóhannesson]] þáverandi forseti Íslands. Öryggisgæsla við jarðarförina var því ein stærsta aðgerð í sögu bresku lögreglunnar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Stærsta verkefnið hafið – Sjóliðar draga vagn með kistu drottningar|url=https://kjarninn.is/frettir/staersta-verkefnid-hafid-sjolidar-draga-vagn-med-kistu-drottningar/|útgefandi=''[[Kjarninn]]''|ár=2022|mánuður=19. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=25. september|höfundur=Sunna Ósk Logadóttir}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Jarðarförin „umfangsmesta lögregluaðgerð sögunnar“|url=https://www.ruv.is/frett/2022/09/19/jardarforin-umfangsmesta-logregluadgerd-sogunnar|útgefandi=[[RÚV]]|ár=2022|mánuður=19. september|árskoðað=2022|mánuðurskoðað=25. september|höfundur=Ævar Örn Jósepsson}}&lt;/ref&gt;

== Tenglar ==
* {{Tímarit.is|3298514|„Já, en hvað getur hún alltaf verið að gera?“|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=5. júní 1977|blaðsíða=8-11; 16}}

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{töflubyrjun}}
{{erfðatafla
| titill = [[Bretadrottning]]
| frá = [[6. febrúar]] [[1952]]
| til = [[8. september]] [[2022]]
| fyrir = [[Georg 6.]]
| eftir = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]]
}}
{{töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{fd|1926|2022}}
[[Flokkur:Handhafar stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu]]
[[Flokkur:Windsor-ætt]]
[[Flokkur:Einvaldar samveldisins]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Bahamaeyja]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Barbados]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Gana]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Gvæjana]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Keníu]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Möltu]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Nígeríu]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Pakistans]]</text>
      <sha1>p8drw4rvlgli7rs4xzi0vlygts6wcox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ólafur Davíðsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11338</id>
    <revision>
      <id>1977608</id>
      <parentid>1964096</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-47869-65</username>
        <id>120346</id>
      </contributor>
      <comment>Bætti við tengli á fæðingarstað Ólafs</comment>
      <origin>1977608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7006" sha1="4u64b2j2et2klkvh3tmgjm27nkewi6o" xml:space="preserve">[[Mynd:Ólafur Davíðsson (1862 - 1903) - Icelandic collector of folk art, natural scientist and ethnographer.jpg|thumb|200px|Ólafur Davíðsson]]
'''Ólafur Davíðsson''' (26. febrúar 1862 á [[Fell í Sléttuhlíð|Felli í Sléttuhlíð]] – 6. september 1903 í Hörgá) var íslenskur [[náttúrufræði]]ngur, [[þjóðfræði]]ngur og þjóðsagnasafnari. Foreldrar hans voru Sigríður Ólafsdóttir Briem og Davíð Guðmundsson, prófastur í Eyjafjarðarsýslu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=Ólafur Davíðsson, í Íslenzkar þjóðsögur I.|útgefandi=Bókaútgáfan Þjóðsaga|ár=1978|höfundur=Steindór Steindórsson frá Hlöðum|bls=xxi-liv}}&lt;/ref&gt; Ólafur er þekktur fyrir brautryðjendastörf í ýmsum fræðigreinum en hans er helst minnst fyrir framlög til þjóðlegra fræða. Eftir hann liggur dagbók sem hann hélt síðasta námsár sitt í Lærða skólanum, hún er eina þekkta íslenska sjálfsævisögulega heimildin um [[hinsegin]] ástir frá 19. öldinni.  

== Námsferill ==
Ólafur stundaði nám við [[Lærði Skólinn|Lærða skólann]] frá 1877 til 1882. Var hann 15 ára að aldri þegar nám hans hófst þar og settist þá í 2. bekk. Hann þótti efnilegur námsmaður og lauk [[Stúdentspróf|stúdentsprófi]] með hárri fyrstu einkunn. Á námsárunum í Reykjavík var Ólafur þegar farinn að safna þjóðlegum fróðleik og sögum, auk þess lagði hann sig fram við að lesa nýjar bókmenntir frá [[Norðurlöndin|Norðurlöndunum]] sem tilheyrðu [[Raunsæið|raunsæi]] og voru ekki námsefni í skólanum.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Hundakæti: dagbækur Ólafs Davíðssonar 1881-1884|date=2018|publisher=Mál og Menning|isbn=978-9979-3-3967-0|editor-last=Þorsteinn Vilhjálmsson|location=Reykjavík}}&lt;/ref&gt;  

Síðasta námsár sitt í Reykjavík, 1881-1882, hélt Ólafur dagbók þar sem hann ræddir opinskátt um ástarsamband sitt við samnemanda sinn [[Geir Sæmundsson]], síðar vígslubiskup á [[Akureyri]]. Geir var þá á sínu fyrsta ári í Lærða skólanum. Þetta er eina þekkta íslenska sjálfsævisögulega heimildin um [[hinsegin]] ástir frá 19. öldinni.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://samkynhneigd.is/pistlar/336-loksins-vard-eg-tho-skotinn|title=„Loksins varð ég þó skotinn!“|last=Kristinsson|first=Þorvaldur|website=samkynhneigd.is|language=en-gb|access-date=2020-07-19}}&lt;/ref&gt; Dagbók Ólafs hefur tvisvar sinnum verið útgefin, fyrst árið 1955 í bókinni ''Ég læt allt fjúka'' og voru þá kaflarnir um ástir hans og Geirs ritskoðaðar úr textanum. Síðari útgáfan var árið 2018 í bókinni ''Hundakæti'', fræðilegri útgáfu með formála sem fjallar sérstaklega um ástir piltanna tveggja.  

Haustið 1882 sigldi Ólafur til [[Kaupmannahöfn|Kaupmannahafnar]]. Ólafur lærði náttúrufræði í [[Kaupmannahafnarháskóli|Kaupmannahafnarháskóla]] en fór þá þegar að snúa sér að þjóðfræðum, meðal annars á [[Árnasafn]]i. Utan grunnprófs í heimspeki náði hann ekki að klára nám sitt þrátt fyrir langa dvöl í Danmörku. Hann vanrækti námið til að sinna ýmsum fræðastörfum en einnig sökum drykkjuskapar og þunglyndis sem hrjáði marga íslenska námsmenn í Danmörku á þeim tíma.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ólafur bjó jafnan við þröngan kost á meðan dvöl hans stóð í Danmörku. Þrátt fyrir erfiðagang stundaði Ólafur fræði sín af elju og var þegar orðinn þekktur á Íslandi fyrir fræðastörf áður en hann sneri heim. 

Öll sín námsár stóð Ólafur í miklum bréfaskriftum við ýmist fólk. Hann þykir óvenju opinskár penni og eru bréf hans fróðleg heimild um líf íslenskra námsmanna undir lok 19. aldar. Úrval af bréfum sem hann sendi föður sínum voru gefin út í bókinni ''Ég læt allt fjúka'' 1955. 

== Lokaár og andlát   ==
Árið 1897 sigldi Ólafur aftur til Íslands og bjó á Hofi hjá foreldrum sínum síðustu ár ævi sinnar. Hann vann sem stundakennari á [[Möðruvellir í Hörgárdal|Möðruvöllum í Hörgárdal]] og stundaði samhliða þjóðsagnasöfnun og önnur fræðistörf, t.d. gróðurrannsóknum. Á þessum árum var Ólafur heimagangur á Hlöðum og kær vinur [[Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum|Ólafar Sigurðardóttur frá Hlöðum]]. Eftir að hann lést orti hún um hann þessa stöku:

&lt;poem&gt;
Hjúpar njóla höfuðból
hvergi Ólafs getur.
Enginn skóli, engin sól
og engin jól í vetur.
&lt;/poem&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4839135|titill=Ólöf Sigurðardóttir á Hlöðum - í Eimreiðin|höfundur=Steindór Steindórsson frá Hlöðum|ár=1957}}&lt;/ref&gt;
Ólafur drukknaði í [[Hörgá]] þann 6. september 1903, 41 árs að aldri. Hafði hann þá verið við grasa- og steinasöfnun í Gásafjöru. Slysið varð að næturlagi og var Ólafur einn á ferð. Hann var vel syndur og áin vatnslítil, því er talið að Ólafur hafi fengið aðsvif eða rotast þegar hann féll af hestinum, eða þá að grösin og steinarnir sem hann var með í fórum sínum hafi tálmað því að hann náði sundtökunum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Ólafur lést ókvæntur og barnlaus. Fjölmenni mætti í útför Ólafs. Séra [[Matthías Jochumsson|Matthías Jochumson]] orti um hann kveðjuljóð var það sungið í útförinni af Geir Sæmundssyni.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Verk==
===Bækur===
* ''Íslenskar gátur, skemtanir, vikivakar og þulur: safnað hafa J. Árnason og Ó. Davíðsson'', 1-4, Kaupmannahöfn, Bókmenntafélagið, 1887-1903
* ''Galdur og galdramál á Íslandi'', 1-3, Reykjavík, Sögufélag, 1941-1943
* ''Ég læt allt fjúka: sendibréf og dagbókarbrot frá skólaárunum'', Reykjavík, Ísafoldarprentsmiðja, 1955
* ''Íslenskar þjóðsögur'', 1-4, Reykjavík, Þjóðsaga, 1978-1980 (fyrsta heildarútgáfa 1945)
* ''Hundakæti: Dagbækur Ólafs Davíðssonar 1881-1884.'' Reykjavík, Mál &amp; menning, 2018

===Greinar===
* „Víg Spánverja á Vestfjörðum 1615 og ‚Spönsku vísur‘ eptir séra Ólaf á Söndum“, ''Tímarit Hins íslenzka bókmentafélags'' 16 (1895), bls. 88–163 ([https://timarit.is/page/2319740 timarit.is])

== Tenglar ==
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3274218 Grímseyjarför, gamanbréf frá Ólafi Davíðssyni ritað 8.8. 1898, birt í Lesbók Morgunblaðsins, 23. tölublað (08.06.1941), bls. 193]
* [https://handrit.is/manuscript/list/people/OlaDav001 Ólafur Davíðsson á handrit.is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231206003749/https://handrit.is/manuscript/list/people/OlaDav001 |date=2023-12-06 }}
* [https://timarit.is/page/1961512?iabr=on Kross gjörði ekkert til, Guðrún Guðlaugsdóttir skoðar dagbókarskrif Ólafs Davíðssonar frá 1882, Morgunblaðið 5. mars 2000]

== Heimildir ==
&lt;references /&gt;
{{Stubbur|æviágrip}}

[[Flokkur:Íslenskir náttúrufræðingar]]
[[Flokkur:Íslenskir þjóðfræðingar]]
[[Flokkur:Íslenskir þjóðsagnasafnarar]]
{{fd|1862|1903}}</text>
      <sha1>4u64b2j2et2klkvh3tmgjm27nkewi6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elizabeth Alexandra Mary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12316</id>
    <redirect title="Elísabet 2." />
    <revision>
      <id>1977651</id>
      <parentid>517862</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Elísabet 2. Bretadrottning]] til [[Elísabet 2.]]</comment>
      <origin>1977651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="5e12lusfki16iwm3hwqnikng2d4xzgv" xml:space="preserve">#tilvísun [[Elísabet 2.]]</text>
      <sha1>5e12lusfki16iwm3hwqnikng2d4xzgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Megas (hljómplata)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12564</id>
    <revision>
      <id>1977679</id>
      <parentid>1976989</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T23:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Torfifagri</username>
        <id>33930</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Lagalisti */</comment>
      <origin>1977679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2482" sha1="ibwf1oi9thgst8hxomcr5xcyeedw6aa" xml:space="preserve">'''Megas''' er fyrsta breiðskífa [[Megas]]ar, gefin út árið [[1972]]. Platan var endurútgefin á geisladiski [[1994]] og aftur [[2002]] og þá með sjö aukalögum.

Öll lögin voru tekin upp í Noregi, í Oslo Teskniske Skole, nema Spáðu í mig, en það var hljóðritað á samkomu Íslendinga í Osló.

== Lagalisti ==
{{Lagalisti
|all_writing= Megas
| headline        = Hlið A
| title1          = Skutullinn
| length1         = 01:30
| title2          = Um óþarflega fundvísi Ingólfs Arnarsonar
| length2         = 02:38
| title3          = Silfur Egils
| length3         = 02:51
| title4          = Dauði Snorra Sturlusonar
| length4         = 02:04
| title5          = Um grimman dauða Jóns Arasonar
| length5       = 02:41
| title6          = Um skáldið Jónas
| length6         = 02:13
| title7          = Jón Sigurðsson og sjálfstæðisbarátta Íslendinga
| length7         = 01:41
| title8          = Vertu mér samferða inn í blómalandið amma
| length8         = 03:40
|total_length= 19:18
}}
{{Lagalisti
| headline        = Hlið B
| title1          = Þóttú gleymir guði
| length1         = 01:31
| title2          = Gamli sorrí gráni
| length2       = 01:32
| title3          = Síðbúinn mansöngur
| length3       = 02:58
| title4          = Ófelía
| length4       = 02:41
| title5          = Heilræðavísur
| length5       = 04:11
| title6          = Um ástir og örlög Eyjólfs bónda
| length6       = 07:26
| title7          = Spáðu í mig
| length7       = 02:32
|total_length= 22:51
}}
{{Lagalisti
| headline        = Aukalög 2002
| title1          = Skutullinn
| length1         = 03:14
| title2          = Nóttin hefur níðst á mér
| length2       = 01:23
| title3          = Grettir og Glámur
| length3       = 01:04
| title4          = Sveinn og Pes
| length4       = 02:04
| title5          = Ávarp til fjallkonunnar
| length5       = 02:49
| title6          = Pælaðu í því (sem pælandi er í)
| length6       = 04:31
| title7          = Adieu capital
| length7       = 02:32
|total_length= 16:08

}}

== Hljóðfæraleikur ==
*Megas: Söngur (gítar í Spáðu í mig)
*Inge Rolland: Þverflauta
*Tore Tambs-Lyche: Hljómgítar og kontrabassi 
*Øivind Ekman Jensen: Hljómgítar

Útsetningar: Tore Tambs-Lyche og Øivind Ekman Jensen

Ljósmyndir: Haraldur S. Blöndal

{{Stubbur|tónlist}}

[[Flokkur:Megas]]
[[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]]
[[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1972]]</text>
      <sha1>ibwf1oi9thgst8hxomcr5xcyeedw6aa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977689</id>
      <parentid>1977679</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Torfifagri</username>
        <id>33930</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1977689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="jj9nkqx9374tepkciexsib886ql8fm3" xml:space="preserve">'''Megas''' er fyrsta breiðskífa [[Megas]]ar, gefin út árið [[1972]]. Platan var endurútgefin á geisladiski [[1994]] og aftur [[2002]] og þá með sjö aukalögum.

Öll lögin voru tekin upp í Noregi, í Oslo Teskniske Skole, nema Spáðu í mig, en það var hljóðritað á samkomu Íslendinga í Osló.

== Lagalisti ==
{{Lagalisti
|all_writing= Megasi
| headline        = Hlið A
| title1          = Skutullinn
| length1         = 01:30
| title2          = Um óþarflega fundvísi Ingólfs Arnarsonar
| length2         = 02:38
| title3          = Silfur Egils
| length3         = 02:51
| title4          = Dauði Snorra Sturlusonar
| length4         = 02:04
| title5          = Um grimman dauða Jóns Arasonar
| length5       = 02:41
| title6          = Um skáldið Jónas
| length6         = 02:13
| title7          = Jón Sigurðsson og sjálfstæðisbarátta Íslendinga
| length7         = 01:41
| title8          = Vertu mér samferða inn í blómalandið amma
| length8         = 03:40
|total_length= 19:18
}}
{{Lagalisti
| headline        = Hlið B
| title1          = Þóttú gleymir guði
| length1         = 01:31
| title2          = Gamli sorrí gráni
| length2       = 01:32
| title3          = Síðbúinn mansöngur
| length3       = 02:58
| title4          = Ófelía
| length4       = 02:41
| title5          = Heilræðavísur
| length5       = 04:11
| title6          = Um ástir og örlög Eyjólfs bónda
| length6       = 07:26
| title7          = Spáðu í mig
| length7       = 02:32
|total_length= 22:51
}}
{{Lagalisti
| headline        = Aukalög 2002
| title1          = Skutullinn
| length1         = 03:14
| title2          = Nóttin hefur níðst á mér
| length2       = 01:23
| title3          = Grettir og Glámur
| length3       = 01:04
| title4          = Sveinn og Pes
| length4       = 02:04
| title5          = Ávarp til fjallkonunnar
| length5       = 02:49
| title6          = Pælaðu í því (sem pælandi er í)
| length6       = 04:31
| title7          = Adieu capital
| length7       = 02:32
|total_length= 16:08

}}

== Hljóðfæraleikur ==
*Megas: Söngur (gítar í Spáðu í mig)
*Inge Rolland: Þverflauta
*Tore Tambs-Lyche: Hljómgítar og kontrabassi 
*Øivind Ekman Jensen: Hljómgítar

Útsetningar: Tore Tambs-Lyche og Øivind Ekman Jensen

Ljósmyndir: Haraldur S. Blöndal

{{Stubbur|tónlist}}

[[Flokkur:Megas]]
[[Flokkur:Íslenskar hljómplötur]]
[[Flokkur:Hljómplötur gefnar út árið 1972]]</text>
      <sha1>jj9nkqx9374tepkciexsib886ql8fm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reykholt (Borgarfirði)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13407</id>
    <revision>
      <id>1977641</id>
      <parentid>1963529</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sv1floki</username>
        <id>44350</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1977641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6919" sha1="rpdzwqu3dpgrgfc9n36kgryg6xwmp9i" xml:space="preserve">{{Byggð
| nafn                     = Reykholt
| nafn_í_eignarfalli       = Reykholts
| tegund_byggðar           = Byggðarkjarni
| mynd                     = Reykholt 2025 0986.jpg
| mynd_stærð               = 
| mynd_alt                 = 
| mynd_texti               = Nýja kirkjan (vígð 1996) t.v. og gamla kirkjan (1887) t.h.
| fáni                     = 
| innsigli                 = 
| skjaldarmerki            = 
| viðurnefni               = 
| kjörorð                  = 
| kort                     = {{Infobox mapframe|zoom=15|shape=none|stroke-width=0|coord={{hnit|64|39|54.5|N|21|17|34.9|W|region:IS}}}}
| kort_texti               = 
| teiknibóla_kort          = Ísland
| teiknibóla_kort_texti    = Staðsetning Reykholts
| hnit                     = {{WikidataCoord|display=inline}}
| undirskipting_gerð       = [[Listi yfir fullvalda ríki|Land]]
| undirskipting_nafn       = [[Ísland]]
| undirskipting_gerð1      = [[Landshlutar Íslands|Landshluti]]
| undirskipting_nafn1      = [[Vesturland]]
| undirskipting_gerð2      = [[Kjördæmi Íslands|Kjördæmi]]
| undirskipting_nafn2      = [[Norðvesturkjördæmi|Norðvestur]]
| undirskipting_gerð3      = [[Sveitarfélög Íslands|Sveitarfélag]]
| undirskipting_nafn3      = [[Borgarbyggð]]
| stofnun_titill           = Stofnun
| stofnun_dagsetning       = 
| leiðtogi_titill          = 
| leiðtogi_nafn            = 
| leiðtogi_flokkur         = 
| heild_gerð               = 
| flatarmál_neðan          = 
| flatarmál_heild_km2      = 
| hæð_m                    = 
| mannfjöldi_neðan         = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|heimild}}
| mannfjöldi_frá_og_með    = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|ár}}
| mannfjöldi_heild         = {{Íbúafjöldi byggðarkjarna|Reykholt (Borgarfirði)}}
| mannfjöldi_þéttleiki_km2 = 
| mannfjöldi_heiti_íbúa    = 
| póstnúmer_gerð           = [[Listi yfir íslensk póstnúmer|Póstnúmer]]
| póstnúmer                = 320
| vefsíða                  = {{URL|borgarbyggd.is}}
}}
'''Reykholt''' er skólasetur, [[kirkjustaður]], prestsetur og gamalt [[höfuðból]] í [[Reykholtsdalur|Reykholtsdal]] í [[Borgarbyggð]] á [[Vesturland]]i.

Í Reykholti er enn fremur rekið [[Fosshótel]] í heimavist skólans á sumrin og þar er einnig rekin [[Snorrastofa]], sem er miðstöð rannsókna í miðaldafræðum. Í Reykholti er [[Snorralaug]], ein elsta heita laug á landinu, sem kennd er við [[Snorri Sturluson|Snorra Sturluson]] ([[1178]]) er þar bjó frá [[1206]] þar til hann var drepinn þar árið [[1241]]. Snorri mun vera grafinn í [[Sturlungareitur|Sturlungareit]] svokölluðum í Reykholtskirkjugarði og er Reykholt með merkari sögustöðum á landinu. Stytta er af Snorra Sturlusyni á hlaðinu fyrir framan skólabyggingu héraðsskólans. Hún er gerð af [[Gustav Vigeland]] og gefin þangað af Ólafi, þáverandi krónprins og síðar konungi [[Noregur|Norðmanna]] árið [[1947]].

[[Mynd:Borgarfjörður Het gebouw van de Reykholtsskóli (Reykholtschool), Bestanddeelnr 190-0357.jpg|thumb|Héraðsskólinn í Reykholti árið 1934. Skólinn var reistur 1931 eftir teikningu Guðjóns Samúelssonar.]]
[[Héraðsskóli]] var reistur í Reykholti [[1931]] og ber aðalbygging hans fagurt vitni um handverk arkitekts hennar, [[Guðjón Samúelsson|Guðjóns Samúelssonar]]. Þar eru einnig tvær kirkjur og er sú eldri reist á árunum [[1886]]-[[1887]]. [[Jarðhiti]] er mikill í Reykholti og er hann notaður til upphitunar [[gróðurhús]]a, [[Sundlaugar og laugar á Íslandi|sundlaugar]] og annarra bygginga á staðnum. Tveir [[Hver|hverir]] eru þar helstir, [[Skrifla]] og [[Dynkur (hver)|Dynkur]]. Var vatni veitt í Snorralaug úr Skriflu eftir um 120 m löngum stokki og er baðlauga í Reykholti oft getið í gömlum heimildum. Snorralaug er með elstu mannvirkjum sem varðveist hafa hér á landi. Frá lauginni lágu [[jarðgöng]] til bæjarhúsa Snorra og hafa þau verið grafin upp að hluta.

Það hefur farið fram mikill uppgröftur og fornleifarannsókn við Reykholtskirkju á fyrsta tug 21. aldar. Guðrún Sveinbjarnardóttir hefur ásamt nokkrum meðhöfundum skrifað árlegar framvinduskýrslur, sem Þjóðminjasafnið hefur gefið út.

==Myndir==
&lt;gallery&gt;
mynd:Reykholt. (4558243667).jpg|Bærinn í Reykholti um 1900
mynd:Reykholt51.jpg|Gamla kirkjan í Reykholti reist 1886-1887.
mynd:Reykholt19.JPG|Inni í gömlu kirkjunni.
mynd:Snorralaug10.JPG|Snorralaug.
mynd:Reykholt 04.jpg|Fornleifagröftur í stæði elstu kirkjunnar árið 2006.
mynd:SnorriByVigland.jpg|Stytta af Snorra Sturlusyni
mynd:Árhver_1.jpg|Árhver í Reykjadalsá.
mynd:Deildartunguhver Nov. 2004.jpg|[[Deildartunguhver ]].
&lt;/gallery&gt;

== Tengt efni ==
* [[Snorri Sturluson]]
* [[Snorralaug í Reykholti]]
* [[Fornminjar í Reykholti]]
* [[Reykholtsmáldagi]]

== Tilvísanir ==
{{reflist}}

== Heimildir ==
* {{vefheimild|url=http://vesturland.is/Afthreyingogstadir/Ahugaverdirstadir|titill=Vesturland.is - Afþreying og staðir|mánuðurskoðað=29. júlí|árskoðað=2010}}
* {{bókaheimild|höfundur=Þorsteinn Jósepsson, Steindór Steindórsson og Páll Líndal|titill=Landið þitt Ísland, L-R|útgefandi=Örn og Örlygur|ár=1982|ISBN=}}
* {{bókaheimild|höfundur=Björn Hróarsson|titill= Á ferð um landið, Borgarfjörður og Mýrar|útgefandi=Mál og menning|ár=1994|ISBN= 9979-3-0657-2}}
* {{Greinarheimild|höfundur=Björk Ingimundardóttir og fleiri|grein=Reykholtskirkja|titill=Friðaðar kirkjur í Borgarfjarðarprófastsdæmi|útgefandi=Þjóðminjasafn Íslands og fleiri|ár=2009|blaðsíðutal=|ISBN =|}}

== Tenglar ==
{{Commons|Category:Reykholt|Reykholti}}
* [https://timarit.is/page/5215985?iabr=on#page/n16/mode/1up/search/%22Guðmundur%20Helgason%22 Þáttur úr sögu Reykholts;] Kristleifur Þorsteinsson, Viðar janúar 1942, bls. 15–25.
* [https://timarit.is/page/4770542?iabr=on#page/n112/mode/1up/search/%22Kristleifur%20Þorsteinsson%22 Frá Reykholtsprestum;] Kristleifur Þorsteinsson, Prestafélagsritið janúar 1928, bls. 107–121.
* [https://timarit.is/page/4730220?iabr=on#page/n29/mode/1up/search/%22Kristleifur%20Þorsteinsson%22 Messugjörð í Reykholtskirkju fyrir 70 árum;] Kristleifur Þorsteinsson, Kirkjuritið desember 1944, bls. 268–286.
* [https://timarit.is/page/2052131?iabr=on#page/n60/mode/1up/search/%22Kristleifur%20Þorsteinsson%22 Legsteinar í Reykholtskirkjugarði;] Þór Magnússon, Árbók Hins íslenska fornleifafélags janúar–júní 1963, bls. 65–84.
* [https://timarit.is/page/2051533?iabr=on#page/n14/mode/1up/search/%22Kristleifur%20Þorsteinsson%22 Gert við Snorralaug;] Þorkell Grímsson, Árbók hins íslenska fornleifafélags janúar 1960, bls. 19–47.
* [https://snorrastofa.is/ Snorrastofa]

{{Borgir og bæir á Íslandi}}
{{Stubbur|Ísland|landafræði}}
[[Flokkur:Borgarbyggð]]
[[Flokkur:Kirkjustaðir í Borgarfjarðarsýslu]]</text>
      <sha1>rpdzwqu3dpgrgfc9n36kgryg6xwmp9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22922</id>
    <revision>
      <id>1977697</id>
      <parentid>1957082</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T10:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1977697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1470" sha1="bdgxeeba84hsc837ckl5o3okcemon2h" xml:space="preserve">[[Mynd:Umayyad Mosque Jesus Minaret.jpg|thumb|[[Mínareta]] Jesú (''Medinat Isa'') á Stóru Moskuni í [[Damaskus]], [[Sýrland]]i]]
'''Isa''' (&amp;#1593;&amp;#1610;&amp;#1587;&amp;#1609; ''`Īsā''), einnig notað í sambandinu '''Isa, sonur Maríu''' (''`Īsā ibn Miryam'') er [[arabíska]] nafnið á [[Jesús|Jesú]], sem er einn af [[spámaður|spámönnum]] [[íslam]]. Samkvæmt [[Kóraninn|Kóraninum]], var hann einn af uppáhaldsspámönnum [[Guð]]s og sérstaklega sendur til að leiða börn Ísraels (Beni Israel). Kristnir arabar nefna Jesús Yasu' al-Masih eða Isa al-Masih (&amp;#1610;&amp;#1587;&amp;#1608;&amp;#1593; &amp;#1575;&amp;#1604;&amp;#1605;&amp;#1587;&amp;#1610;&amp;#1581; ''Yasū`a al-Masīħ'').

== Sjá einnig ==

* [[Dajjal]]

== Ítarefni ==
* [http://www.islamfortoday.com/galvan03.htm Jesús og María í íslam (á ensku)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317212015/http://www.islamfortoday.com/galvan03.htm |date=2006-03-17 }}
* [http://www.al-qiyamah.org/_/do_the_muslims_believe_in_jesus.htm Hlutverk Jesú í íslam (á ensku)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060215092535/http://www.al-qiyamah.org/_/do_the_muslims_believe_in_jesus.htm |date=2006-02-15 }}
* [http://www.islamfrominside.com/Pages/Tafsir/Tafsir%285-116%20to%20120%29.html Kóraninn um heilagleika Jesú (á ensku)]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}
* [https://www.sunna.info/Lessons/islam_339.html Jesús boðberi Guðs (á ensku)]

[[Flokkur:Íslam]]
[[Flokkur:Jesús]]</text>
      <sha1>bdgxeeba84hsc837ckl5o3okcemon2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elísabet II Bretadrottning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25915</id>
    <redirect title="Elísabet 2." />
    <revision>
      <id>1977649</id>
      <parentid>517863</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Elísabet 2. Bretadrottning]] til [[Elísabet 2.]]</comment>
      <origin>1977649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="5e12lusfki16iwm3hwqnikng2d4xzgv" xml:space="preserve">#tilvísun [[Elísabet 2.]]</text>
      <sha1>5e12lusfki16iwm3hwqnikng2d4xzgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elizabeth II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29217</id>
    <redirect title="Elísabet 2." />
    <revision>
      <id>1977650</id>
      <parentid>517864</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Elísabet 2. Bretadrottning]] til [[Elísabet 2.]]</comment>
      <origin>1977650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="5e12lusfki16iwm3hwqnikng2d4xzgv" xml:space="preserve">#tilvísun [[Elísabet 2.]]</text>
      <sha1>5e12lusfki16iwm3hwqnikng2d4xzgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George Washington</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33532</id>
    <revision>
      <id>1977681</id>
      <parentid>1943652</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yonghwoarang</username>
        <id>66131</id>
      </contributor>
      <comment>Karlmenn kvænast og konur giftast</comment>
      <origin>1977681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13641" sha1="as0tdl5p73hdg492db1g5hcla8xjpve" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| forskeyti = 
| nafn =  George Washington
| mynd = Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg
| myndatexti1 = Portrett af Washington eftir [[Gilbert Stuart]].
| myndastærð = 250px
| titill= [[Forseti Bandaríkjanna]]
| stjórnartíð_start = [[30. apríl]] [[1789]]
| stjórnartíð_end = [[4. mars]] [[1797]]
| vara_forseti = [[John Adams]]
| forveri = ''Embætti stofnað''
| eftirmaður = John Adams
| fæddur = [[22. febrúar]] [[1732]]
| fæðingarstaður = Popes Creek [[Virginía (fylki)|Virginíu]], [[Breska Ameríka|bresku Ameríku]]
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1799|12|14|1732|2|22}}
| dánarstaður = Mount Vernon, Virginíu, [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| þjóderni = [[Bandaríkin|Bandarískur]]
| maki = [[Martha Dandridge]] (g. 1759)
| stjórnmálaflokkur = 
| börn = 
| bústaður = 
| atvinna = 
| trúarbrögð = 
| háskóli =
| starf = Herforingi, stjórnmálamaður
|undirskrift =George Washington signature.svg
}}
'''George Washington''' ([[22. febrúar]] [[1732]] – [[14. desember]] [[1799]]) var hershöfðingi í Meginlandshernum sem sigraði [[Bretland|Breta]] í [[Bandaríska frelsisstríðið|bandaríska frelsisstríðinu]] og var síðar kjörinn fyrsti [[Forseti Bandaríkjanna|forseti]] [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]]. Hann sat tvö fjögurra ára kjörtímabil. Sem forseti var hann eindreginn [[lýðveldi]]ssinni og fylgjandi hlutleysi Bandaríkjanna í alþjóðastjórnmálum. Washington er einn [[Landsfeður Bandaríkjanna|„landsfeðra“ Bandaríkjanna]].

== Æska ==
George Washington fæddist [[22. febrúar]] árið [[1732]] í Popes Creek Plantation sem er við [[Potomac]] ána, núna betur þekkt sem Colonial ströndin í [[Virginía (fylki)|Virginíu]]. Afmælisdagur hans er frídagur í Bandaríkjunum. Washington er ættaður frá Sulgrave á [[England]]i en afi hans John Washington flutti til Virginíu árið [[1657]]. Faðir hans var Augustine „Gus“ Washington, plantekrueigandi og var með þræla en reyndi síðar að hefja járnnámugröft. Móðir George var Mary Ball Washington. 

Þegar að George var ellefu ára lést faðir hans. Eftir það varð eldri bróðir George, Lawrence Washington, hans fyrirmynd og var í hálfgerðu föðurhlutverki fyrir hann. Tengdafaðir bróður hans hafði einnig áhrif á hann. George hlaut ekki mikla menntun, mesta lagi sjö til átta ár og þá í formi einkakennslu frá föður sínum og bróðir og vinnu við landmælingar. Sautján ára varð hann opinber landmælingarmaður en það starf fékk hann í gegnum tengsl við mann að nafni Fairfax. Þetta starf var vel borgað svo hann gat farið að fjárfesta í landareignum, en hann átti land sem hann hafði erft eftir föður sinn. 

Um [[1750]] þjáðist Lawrence Washington af [[berklar|berklum]] og drógu þeir hann til dauða. Hann var þá aðstoðarhershöfðingi og eftir dauða hans skiptist sú staða uppí fjórar stöður og tók George við einni af þeim stöðum, sem var staða majórs í her Virginíu. Hann fékk stöðuna vegna tengsla bróður hans í Ohio fyrirtækinu. Á þessum tíma gekk George í [[Frímúrarareglan|Frímúrararegluna]] í [[Fredericksburg]].

== Stríðið gegn Frökkum og Indíánum ==
{{aðalgrein|Stríð Frakka og indjána}}
Þegar [[Frakkland|Frakkar]] fóru að færa sig inn á landsvæði sem Bretar gerðu tilkall til og byggja þar virki og annað var Washington, þá 22 ára gamall, sendur til þess að krefjast þess að þeir drægju sig til baka. Þegar Frakkarnir neituðu var Washington gerður að aðstoðarofursta og hann sendur ásamt her til að hrekja Frakkana burt. Á leið sinni í virkið réðust menn Washingtons ásamt nokkrum [[Frumbyggjar Ameríku|amerískum frumbyggjum]] á franska njósnasveit. Sveitin hafði átt að vara virkið við ef Washington væri kominn inná franskt yfirráðasvæði. En Washington og menn hans drápu þá svo þeir gátu ekki varað Jumonville, foringja virkisins við. 

Snemma einn morguninn gerði hann ásamt 40 manna hersveit árás á virkið, án nokkurrar viðvörunnar. Flestir menn virkisins voru enn sofandi eða að undirbúa morgunmat. Nokkrir reyndu að ná til vopna sinna en voru snögglega yfirbugaðir. Eftir það byggði Washington og hans menn virkið Necessity. Það átti eftir að reynast gagnlaust síðar því þeir þurftu að gefast upp gegn stórum sveitum Frakka og frumbyggja. Frakkarnir vildu að Washington myndi skrifa undir skjal sem sagði að hann hafi ráðið Jumonville af dögum. Þeir sögðu að hann hafi verið þarna af diplómatískum ástæðum (frekar en hernaðarlegum). Washington var síðan sleppt og honum bannað að snúa aftur til [[Ohio]]. 

Þegar hann kom heim til Virginíu sagði hann sig úr hernum, í stað þess að vera lækkaður niður í kaftein. Árið [[1755]] gekk Washington þó til liðs við breska hershöfðingjann Edward Braddock þegar sá síðarnefndi gerði tilraun til þess að vinna Ohio aftur af Frökkum. Í orrustunni beið breski herinn mikinn ósigur og Braddock lést en Washington barðist af miklu hugrekki og stjórnaði undanhaldi hersins. Eftir stríðið þegar hann kom heim varð hann að hálfgerðri hetju meðal fólksins.

== Stund milli stríða ==
Árið [[1759]], nánar tiltekið [[6. janúar]], kvæntist Washington Martha Dandridge Custis, ríkri ekkju frá Virginíu. Hún átti tvö börn úr fyrri hjónabandi, þau John Parke Custis, þekktur sem Jacky og Martha Parke Custis, þekkt sem Patsy. Washington ól þau upp sem sín eigin, enda átti hann engin börn og eignuðust þau Martha aldrei nein saman. Ástæða þess er ókunn en talið er að Washington hafi orðið ófrjór eftir að hann smitaðist [[bólusótt]]. En þrátt fyrir það gekk hjónaband þeirra vel. Við það að kvænast eiginkonu sinni eignaðist Washington þriðjung af 18.000 ekra landareign, eða eins og hann orðaði það í dagbók sinni: „Ég held að um 7000 skeppa af hveiti og 10000 skeppa af indíána korni er meira en nauðsyn á býlinu“. Hann var þó iðinn við að kaupa viðbótar ekrur í sínu eigin nafni og árið 1775 átti hann um 6.500 ekrur með yfir 100 þrælum. 

Sem stríðshetja og stór landeigandi var hann kosinn á landsbyggðar löggjafarþing. Washington var valinn einn af foringjum mótspyrnumanna, enda talinn mikil stríðshetja eftir 7 ára stríðið. Mótspyrnumenn vildu meðal annars fá viðskiptabann á Englendinga sem fluttu inn vörur þar til að Townshend tollurinn yrði afnuminn. Hann var svo valinn sem þingmaður á Meginlandsþingið.

== Frelsisstríðið ==
[[File:Emanuel Leutze (American, Schwäbisch Gmünd 1816–1868 Washington, D.C.) - Washington Crossing the Delaware - Google Art Project.jpg|thumb|right|''Washington fer yfir Delaware'' þann 25. desember 1776, málverk eftir Emanuel Leutze (1851).]]
Washington tók þátt í fyrsta og öðru Meginlandsþingunum á árunum [[1774]] – [[1775]]. Í fyrstu var hann hlynntur því að semja friðsamlega við Breta um ágreiningsmál varðandi stefnu þeirra í nýlendunum, en komst svo að þeirri niðurstöðu að slíkt væri ógjörningur.&lt;ref&gt;DeGregorio (2002): 6&lt;/ref&gt; Í apríl 1775 kom Washington fyrir Meginlandsþingið í herbúningi og lýsti því yfir að hann væri tilbúinn í stríð. [[John Adams]] frá [[Massachusetts]] mælti með því að þingið skipaði Washington sem yfirmann hins nýstofnaða Meginlandshers, vegna fyrri hernaðarreynslu hans, og var það samþykkt einróma.&lt;ref&gt;DeGregorio (2002): 6&lt;/ref&gt; 

Hann byrjaði á því að gera árás á [[Boston]]. Hann náði að hrekja Bretana til [[New Jersey]] þar sem þeir söfnuðust saman. Washington fór með menn sína til [[New York-borg|New York]] en Bretar gerðu þá árás á borgina. Washington beið ósigur í bardaganum og náði hann rétt svo að sleppa ásamt nokkrum manna sinna. Mikil óvissa ríkti um framtíð Meginlandshersins en sú óvissa hvarf þegar að Washington gerði gagnárás á [[Trenton]], New Jersey og fylgdi þeirri árás eftir með óvæntri árás á [[Princeton (New Jersey)|Princeton]]. Þessir óvæntu sigrar urðu til þess að Bretar hröktust frá New Jersey til New York. Næst réðust Bandaríkjamenn á Germantown í [[Philadelphia|Philadelphiu]] og [[Hudsonfljót|Hudson River]]. 

Árið 1776 leiddi Washington annan herinn í átt að Germantown en skipði undirforingja sínum að gera árás á Hudson River með hinum hernum. Árás Washingtons misheppnaðist en árásin á Hudson River heppnaðist svo að Bretar misstu einn af tveim herjum sínum. Þetta leiddi til þess að Frakkar, [[Spánn|Spánverjar]] og [[Holland|Hollendingar]] drógust inn í stríðið. Eftir að Washington missti Philadelphiu í hendur Breta árið [[1777]] fóru ýmsir þingmenn að þrýsta á um að Washington yrði sviptur stjórn hersins en herinn stóð á bakvið hann svo ekkert varð af því. Eftir að Frakkar komu inní stríðið fóru Bretar að ókyrrast svo þeir yfirgáfu Philadelphiu og héldu með alla heri sína í Bandaríkjunum til New York árið 1778. Á leiðinni þangað gerði Washington margar árásir á þá. Þegar þangað var komið umkringdi hann Bretana inni í New York og sat um þá. 

Árið [[1781]] gerði Washington ásamt Frökkum árás á borgina sem endaði með uppgjöf breska hersins [[17. október]] sama ár. Eftir stríðið sagði Washington af sér sem yfirhershöfðingi. Hann var þó ekki sestur í helgan stein því árið 1787 fór hann á stjórnarskipulagsþingið og var þar kosinn fyrsti forseti Bandaríkjanna.
[[Mynd:General George Washington Resigning his Commission.jpg|thumb|right|Washington segir af sér sem yfirhershöfðingi á málverki eftir John Trumbull (1824).]]

== Forsetaembætti ==
Eftir að hafa verið kosinn fyrsti forseti Bandaríkjanna, og sá eini sem kosinn hefur verið einróma, var Washington settur inn í embætti forseta, þann [[30. apríl]] árið [[1789]]. Fyrsta löggjafaþing Bandaríkjanna skipaði fyrir að hann fengi greidd 25.000 dali á ári, en það þótti mjög mikið á þeim tíma. Þá þegar mjög auðugur samþykkti Washington þessi laun, enda hefði annað þótt óviðeigandi og hneykslanlegt. Hann gætti þess að mæta á allar viðhafnir og athafnir til að undirstrika lýðræðið og láta ekki bendla titilinn við evrópskt konungsdæmi. Hann tilheyrði ekki neinum stjórnmálaflokki en undirmenn hans skiptust þó í tvo flokka. 

Sem forseti skipaði Washington fyrstu ríkisstjórnina og fyrsta hæstaréttinn í Bandaríkjunum. Varaforseti hans bæði kjörtímabilin var [[John Adams]], sem varð svo annar forseti Bandaríkjanna. Á meðal ráðherra í ríkstjórn hans var [[Thomas Jefferson]] sem gegndi stöðu utanríkisráðherra, en hann varð einnig forseti síðar. Washington tilnefndi ráðherra í ríkisstjórn sína og hlutu þeir allir samþykki þingsins, ekki síst vegna þeirrar virðingar sem Washington naut á meðal þingmanna. Með þessu var sett mikilvægt fordæmi því sú hefð hefur haldist síðan að tilnefningar forseta í ráðherrastöður eru vanalega samþykktar af þinginu án mikillar mótstöðu.&lt;ref&gt; DeGregorio (2002): 9.&lt;/ref&gt; Washington var líka einn af tveimur forsetum Bandaríkjanna sem sá sjálfur um stjórn hersins, hinn var [[James Madison]] árið [[1812]]. 

Í alþjóðamálum var Washington óhlutdrægur gagnvart stríðandi Evrópuþjóðum. Árið [[1793]], þegar stríð geisaði á milli [[Frakkland]]s annars vegar og [[Bretland]]s, [[Austurríki]]s, [[Prússland]]s, [[Sardinía|Sardiníu]] og [[Holland]]s hins vegar, lýsti hann yfir hlutleysi Bandaríkjanna.&lt;ref&gt; DeGregorio (2002): 10.&lt;/ref&gt; Washington sat tvö kjörtímabil, en neitaði að sitja það þriðja því honum fannst tími til að fá nýtt blóð inn. Washington þótti mjög góður stjórnandi á forsetatímabili sínu, höndlaði öll mál vel og þótti réttlátur í ákvörðunum.

== Starfs- og ævilok ==
Eftir að hafa setið 2 kjörtímabil sem forseti settist Washington í helgan stein á býlinu sínu Mount Vernon. Þar fór hann að rækta landið sitt og brugga viskí en einnig eru til sögusagnir um að hann hafi ræktað hamp. Árið 1798 var hann svo skipaður allsherjarhershöfðingi, hæstu stöðu innan hersins, en tilgangurinn með því var að senda viðvörun til Frakka sem íhuguðu stríð gegn þeim. Ári síðar, 1799 fékk Washington slæmt kvef sem að dró hann til dauða. Hann lést 14. desember 1799. Hans síðustu orð voru: „Tis Well“.

== Minnismerki ==
Til eru mörg minnismerki og minnisvarðar um George Washington. Þeirra frægust eru höggmyndin af honum á [[Rushmore-fjall]]i og andlit hans sem prýðir [[Bandaríkjadollari|eins dalar seðilinn]]. Afmælisdagur hans er allsherjar frídagur í Bandaríkjunum og er [[Washington, D.C.|höfuðborg landsins]] nefnd í höfuðið á honum.

== Neðanmálsgreinar ==
{{reflist}}

== Heimildir ==
DeGregorio, William A., ''The Complete Book of U.S. Presidents'' (New York: Gramercy Books, 2002).

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| titill = [[Forseti Bandaríkjanna]]
| frá = 1789
| til = 1797
| fyrir = Enginn
| eftir = [[John Adams]]
}}
{{Töfluendir}}

{{commons|George Washington|George Washington}}
{{Forsetar Bandaríkjanna}}

{{fde|1732|1799|Washington, George}}
{{DEFAULTSORT:Washington, George}}
[[Flokkur:Forsetar Bandaríkjanna|Washington, George]]
[[Flokkur:Landsfeður Bandaríkjanna]]
[[Flokkur:Bandarískir herforingjar]]</text>
      <sha1>as0tdl5p73hdg492db1g5hcla8xjpve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Játvarður 8.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36776</id>
    <revision>
      <id>1977627</id>
      <parentid>1976854</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Játvarður 8. Bretlandskonungur]] á [[Játvarður 8.]]: Samhæfing, enginn annar konungur til með sama nafni.</comment>
      <origin>1976854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3330" sha1="4ma52k7vny6lyo0fq6ypx7hdl0mp93w" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = Konungur&lt;br /&gt;[[Breska konungsveldið|Bretlands]] og [[Írland]]s&lt;br /&gt;og [[Breska samveldið|breska samveldisins]]&lt;br /&gt;og keisari Indlands
| skjaldarmerki = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg
| ætt = [[Windsor-ætt]]
| nafn = Játvarður 8.
| mynd = King Edward VIII.png
| skírnarnafn = Edward Albert Christian George Andrew Patrick David
| fæðingardagur = {{fæðingardagur|1894|6|23}}
| fæðingarstaður = White Lodge, Richmond Park, Surrey, Englandi
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1972|5|28|1894|6|23}}
| dánarstaður = 4 route du Champ d'Entraînement, við Bois&amp;nbsp;du&amp;nbsp;Boulogne, [[París]], Frakklandi
| grafinn = Í konunglegum grafreit við Frogmore, [[Windsor]], Englandi
| undirskrift = Edwardsig.svg
| ríkisár = 20. janúar 1936 – 10. desember 1936
| faðir = [[Georg 5.]]
| móðir = [[María Bretadrottning|María af Teck]]
| maki = {{gifting|[[Wallis Simpson]]|1937}}
| titill_maka = Eiginkona
}}
'''Játvarður 8.''' (''Edward Albert Christian George Andrew Patrick David Windsor''), f. [[23. júní]] [[1894]], d. [[28. maí]] [[1972]] var [[konungur]] [[Stóra-Bretland|breska samveldisins]], konungur [[Írland]]s og [[keisari]] [[Indland]]s. Hann tók við er faðir hans, [[Georg 5.]], lést þann [[20. janúar]] [[1936]] og afsalaði sér konungdómi í hendur yngri bróður síns, [[Georg 6.|Georgs 6.]], þann [[11. desember]] [[1936]]. Hann var annar í röð konunga af ættinni [[Windsor]], en faðir hans hafði breytt nafni þeirra úr [[Saxe-Coburg-Gotha]] árið [[1917]].

Áður en hann varð konungur var hann prins af [[York]], prins af York og [[Cornwall]], hertogi af Cornwall, [[hertogi]] af [[Rothesey]] og [[prins af Wales]]. Eftir afsögn sína varð hann aftur Játvarður prins en var gerður að hertoga af Windsor [[8. mars]] [[1937]]. Í [[síðari heimsstyrjöldin]]ni var hann ríkisstjóri og yfirhershöfðingi [[Bahamaeyjar|Bahamaeyja]].

Játvarður 8. er eini breski þjóðhöfðinginn, sem hefur sagt af sér. Hann undirritaði afsagnarskjölin þann [[10. desember]] [[1936]] og breska þingið samþykkti afsögnina daginn eftir. Aðeins tveir konungar í breskri sögu hafa setið skemur en hann en það voru lafði [[Jane Gray]] (9 eða 13 daga) og [[Játvarður V]] (um 2 mánuði), en ekkert þeirra var [[krýning|krýnt]].

Ástæða afsagnarinnar var samband Játvarðar við [[Wallis Simpson]], sem var fráskilin [[Bandaríkin|bandarísk]] kona og það féll breskum yfirvöldum illa í geð. Þau giftust eftir að hann sagði af sér.

== Tenglar ==
* {{Tímarit.is|3290049|Þegar Játvarður VIII missti krúnuna|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=12. júní 1966|blaðsíða=7; 10; 12|höfundur=Beaverbrook lávarður}}

{{töflubyrjun}}
{{erfðatafla
| titill = [[Bretakonungur]]
| frá = 1936
| til = 1936
| fyrir = [[Georg 5.]]
| eftir = [[Georg 6.]]
}}
{{töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{stubbur|æviágrip|saga}}
{{fd|1894|1972}}
[[Flokkur:Breskir einvaldar]]
[[Flokkur:Breskir hertogar]]
[[Flokkur:Keisarar Indlands]]
[[Flokkur:Konungar Írlands]]
[[Flokkur:Prinsar af Wales]]
[[Flokkur:Windsor-ætt]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Ástralíu]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Kanada]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Nýja-Sjálands]]</text>
      <sha1>4ma52k7vny6lyo0fq6ypx7hdl0mp93w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Játvarður 7.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38587</id>
    <revision>
      <id>1977621</id>
      <parentid>1917691</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Játvarður 7. Bretlandskonungur]] á [[Játvarður 7.]] yfir tilvísun: Samhæfing, enginn annar konungur til með sama nafni.</comment>
      <origin>1917691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3252" sha1="bnx1yzxd935g3yy00gmcqkj582x1vfd" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = Konungur&lt;br /&gt;[[Konungsríkið Stóra-Bretland|Stóra-Bretlands]] og [[Írland]]s&lt;br /&gt;og [[Breska samveldið|breska samveldisins]]&lt;br /&gt;og keisari Indlands
| ætt = [[Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]]
| skjaldarmerki = Coat of arms of the United Kingdom (1901–1952).svg
| nafn =Játvarður VII
| mynd = Edward vii england.jpg
| skírnarnafn = Albert Edward
| fæðingardagur = [[9. nóvember]] [[1841]]
| fæðingarstaður = Í [[Buckinghamhöll]], London, Englandi 
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1910|5|6|1841|11|9}}
| dánarstaður =  Í [[Buckinghamhöll]], London, Englandi
| grafinn = Í Kapellu heilags Georgs í Windsorkastala
| ríkisár = [[22. janúar]] [[1901]] - [[6. maí]] [[1910]]
| undirskrift = EdwardVII Signature.svg
| faðir =  [[Albert prins|Albert prins af Saxe-Coburg og Gotha]]
| móðir = [[Viktoría Bretadrottning]]
| maki = [[Alexandra Bretadrottning|Alexandra frá Danmörku]]
| titill_maka = Drottning
| börn = Prinsar og prinsessur:
* Albert Victor
* [[Georg V]] Bretakonungur
* Louise, hin konunglega prinsessa
* Victoria
* Maud Noregsdrottning
* Alexander
}}

'''Játvarður 7.''' ('''Albert Edward''') ([[9. nóvember]] [[1841]] – [[6. maí]] [[1910]]). Játvarður 7. var konungur sameinaðs ríkis [[Stóra Bretland]]s og [[Írland]]s, [[Breska samveldið|breska samveldisins]] og auk þess keisari Indlands. Játvarður kom til ríkis [[1901]] eftir móður sína [[Viktoría drottning|Viktoríu drottningu]] og hafði þá verið prinsinn af [[Wales]] í 60 ár. Játvarður stuðlaði að viðgangi [[samúðarsambandið|samúðarsambandsins]] (Entente Cordiale) við [[Frakkland|Frakka]] og [[Rússland|Rússa]] gegn [[Þríveldabandalagið|Þríveldabandalaginu]].

Játvarður giftist dóttur [[Kristján 9.|Kristjáns 9.]] Danakonungs, [[Alexandra Bretadrottning|Alexöndru]] [[10. mars]] [[1863]]. Hún bar þá titilinn Prinsessa Alexandra Karolína María Karlotta Lovísa Júlía af Slésvík-Holstein-Sonderborg og Glúkksborg. Hún varð eftir það Prinsessa af Wales, og hefur borið þann titil lengst allra. Þau eignuðust sex börn, og þar á meðal George Frederick Ernest Albert sem síðar varð [[Georg V]]. Játvarður 7. lést í [[Buckingham-höll]] úr alvarlegu [[berkjukvef]]i (bronkítis). Á dánarbeði hans kom Prinsinn af Wales (síðar [[Georg V]]) og sagði honum að hestur hans „Witch of the Air“ hafði borið sigurorð á Kempton Park-veðreiðarvellinum. Við það svaraði hann: „Það gleður mig mjög“ og voru það andlátsorð hans. 

Játvarður 7. var tengdur næstum því hverri einustu kóngafjölskyldu í Evrópu á sínum tíma, aðallega gegnum móður sína og tengdaföður, og var því oft kallaður „frændi Evrópu“.
{{töflubyrjun}}
{{erfðatafla
| titill = [[Bretakonungur]]
| frá = 1901
| til = 1910
| fyrir = [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]
| eftir = [[Georg 5.]]
}}
{{töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
[[Flokkur:Breskir einvaldar]]
[[Flokkur:Keisarar Indlands]]
[[Flokkur:Prinsar af Wales]]
[[Flokkur:Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Ástralíu]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Kanada]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Nýja-Sjálands]]
{{fd|1841|1910}}</text>
      <sha1>bnx1yzxd935g3yy00gmcqkj582x1vfd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977634</id>
      <parentid>1977621</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3392" sha1="cr8igfcdrkllbvyq10zkf0vx5aqaw12" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = Konungur&lt;br /&gt;[[Konungsríkið Stóra-Bretland|Stóra-Bretlands]] og [[Írland]]s&lt;br /&gt;og [[Breska samveldið|breska samveldisins]]&lt;br /&gt;og keisari Indlands
| ætt = [[Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]]
| skjaldarmerki = Coat of arms of the United Kingdom (1901–1952).svg
| nafn =Játvarður VII
| mynd = Edward vii england.jpg
| skírnarnafn = Albert Edward
| fæðingardagur = [[9. nóvember]] [[1841]]
| fæðingarstaður = Í [[Buckinghamhöll]], London, Englandi 
| dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1910|5|6|1841|11|9}}
| dánarstaður =  Í [[Buckinghamhöll]], London, Englandi
| grafinn = Í Kapellu heilags Georgs í Windsorkastala
| ríkisár = [[22. janúar]] [[1901]] - [[6. maí]] [[1910]]
| undirskrift = EdwardVII Signature.svg
| faðir =  [[Albert prins|Albert prins af Saxe-Coburg og Gotha]]
| móðir = [[Viktoría Bretadrottning]]
| maki = [[Alexandra Bretadrottning|Alexandra frá Danmörku]]
| titill_maka = Drottning
| börn = {{unbulleted list|
* [[Albert Viktor prins, hertogi af Clarence and Avondale|Albert Viktor]]
* [[Georg 5.]]
* [[Lovísa Bretaprinsessa|Lovísa]]
* [[Viktoría Bretaprinsessa|Viktoría]]
* [[Maud Noregsdrottning]]
* [[Alexander Jóhann Bretaprins|Alexander Jóhann]]}}
}}
'''Játvarður 7.''' ('''Albert Edward'''; [[9. nóvember]] [[1841]] – [[6. maí]] [[1910]]) var konungur sameinaðs ríkis [[Stóra Bretland]]s og [[Írland]]s, [[Breska samveldið|breska samveldisins]] og auk þess keisari Indlands. Játvarður kom til ríkis 1901 eftir móður sína [[Viktoría drottning|Viktoríu drottningu]] og hafði þá verið [[prinsinn af Wales]] í 60 ár. Játvarður stuðlaði að viðgangi [[samúðarsambandið|samúðarsambandsins]] (Entente Cordiale) við [[Frakkland|Frakka]] og [[Rússland|Rússa]] gegn [[Þríveldabandalagið|Þríveldabandalaginu]].

Játvarður giftist dóttur [[Kristján 9.|Kristjáns 9.]] Danakonungs, [[Alexandra Bretadrottning|Alexöndru]], 10. mars 1863. Hún bar þá titilinn Alexandra Karolína María Karlotta Lovísa Júlía prinsessa af Slésvík-Holstein-Sonderborg og Glúkksborg. Hún varð eftir það prinsessa af Wales, og hefur borið þann titil lengst allra. Þau eignuðust sex börn, og þar á meðal George Frederick Ernest Albert sem síðar varð [[Georg 5.]] Bretlandskonungur. Játvarður 7. lést í [[Buckingham-höll]] úr alvarlegu [[berkjukvef]]i (bronkítis). Á dánarbeði hans kom prinsinn af Wales (síðar [[Georg 5.]]) og sagði honum að hestur hans „Witch of the Air“ hafði borið sigurorð á Kempton Park-veðreiðarvellinum. Við það svaraði hann: „Það gleður mig mjög“ og voru það andlátsorð hans. 

Játvarður 7. var tengdur næstum því hverri einustu kóngafjölskyldu í Evrópu á sínum tíma, aðallega gegnum móður sína og tengdaföður, og var því oft kallaður „frændi Evrópu“.

{{töflubyrjun}}
{{erfðatafla
| titill = [[Bretakonungur]]
| frá = 1901
| til = 1910
| fyrir = [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]
| eftir = [[Georg 5.]]
}}
{{töfluendir}}
{{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}}
{{stubbur|æviágrip|saga}}
[[Flokkur:Breskir einvaldar]]
[[Flokkur:Keisarar Indlands]]
[[Flokkur:Prinsar af Wales]]
[[Flokkur:Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Ástralíu]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Kanada]]
[[Flokkur:Þjóðhöfðingjar Nýja-Sjálands]]
{{fd|1841|1910}}</text>
      <sha1>cr8igfcdrkllbvyq10zkf0vx5aqaw12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Játvarður VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42618</id>
    <redirect title="Játvarður 7." />
    <revision>
      <id>1977623</id>
      <parentid>240873</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Játvarður 7. Bretlandskonungur]] til [[Játvarður 7.]]</comment>
      <origin>1977623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="ak8kic472isfkwj6u8v821ewkt4jnov" xml:space="preserve">#tilvísun [[Játvarður 7.]]</text>
      <sha1>ak8kic472isfkwj6u8v821ewkt4jnov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Játvarður VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44131</id>
    <redirect title="Játvarður 8." />
    <revision>
      <id>1977629</id>
      <parentid>975205</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Játvarður 8. Bretlandskonungur]] til [[Játvarður 8.]]</comment>
      <origin>1977629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="gxaaikzstj7jitqiz2g4oesr392si7p" xml:space="preserve">#tilvísun [[Játvarður 8.]]</text>
      <sha1>gxaaikzstj7jitqiz2g4oesr392si7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elísabet II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44309</id>
    <redirect title="Elísabet 2." />
    <revision>
      <id>1977648</id>
      <parentid>256471</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Elísabet 2. Bretadrottning]] til [[Elísabet 2.]]</comment>
      <origin>1977648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="5e12lusfki16iwm3hwqnikng2d4xzgv" xml:space="preserve">#tilvísun [[Elísabet 2.]]</text>
      <sha1>5e12lusfki16iwm3hwqnikng2d4xzgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hákon 7.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56220</id>
    <revision>
      <id>1977668</id>
      <parentid>1977167</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T21:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4498" sha1="39fq0bvjwqkek4qin5ayzhxan6wy4ll" xml:space="preserve">{{Konungur
|mynd = Haakon VII FSA.jpg
|titill = Noregskonungur
|ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]]
|skjaldarmerki = Royal Arms of Norway.svg
|nafn = Hákon 7.
|ríkisár = 18. nóvember 1905 − 21. september 1957
|skírnarnafn =  Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel
|kjörorð = Alt for Norge
|fæðingardagur  = {{fæðingardagur|1872|8|3}}
|fæðingarstaður = [[Charlottenlundhöll]] nærri [[Kaupmannahöfn]]
|dánardagur  =  {{Dánardagur og aldur|1957|9|21|1872|8|3}}
|dánarstaður = Konungshöllinni í [[Osló]]
|grafinn     = [[Akershúsvirki]], [[Osló]]
|undirskrift = Haakon VII signature.svg
|faðir = [[Friðrik 8.]] Danakonungur
|móðir = [[Lovísa af Svíþjóð-Noregi|Lovisa af Svíþjóð]]
|titill_maka = Drottning
|maki = [[Matthildur Noregsdrottning|Matthildur (Maud) af Wales]]
|börn = [[Ólafur 5.]] Noregskonungur
}}
''' Hákon 7.''' (Carl Danmerkurprins; fæddur '''Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel''') (f. [[3. ágúst]] [[1872]] – [[21. september]] [[1957]]) var fyrsti konungur [[Noregur|Noregs]] eftir sambandsslitin við [[Svíþjóð]] árið [[1905]]. Hákon var sonur [[Friðrik 8.|Friðriks 8.]]  Danakonungs og Lovísu drottningar.

Hákon fæddist í [[Kaupmannahöfn]] í valdatíð afa síns, [[Kristján 9.|Kristjáns 9. Danakonungs]]. Hann var skírður Karl og var annar sonur krónprins og krónprinsessu Danmerkur (sem síðar voru nefnd [[Friðrik 8.]] og [[Lovísa Danadrottning|Lovísa drottning]]). Móðurafi hans var [[Karl 15.|Karl 15. Svíakonungur]] og hann var því afkomandi bæði dönsku og sænsku konungsættanna.

Karl hlaut menntun við konunglega danska flotaskólann og gegndi þjónustu í danska sjóhernum. Eftir að [[Sænsk-norska sambandið|sambandi sænsku og norsku krúnanna]] var slitið árið 1905 var honum boðið að gerast konungur Noregs. Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð konungdæmisins þáði hann boðið og var formlega kjörinn konungur af [[Norska stórþingið|norska stórþinginu]]. Hann tók sér [[fornnorræna]] nafnið Hákon og tók við krúnunni sem Hákon 7. Noregskonungur, fyrsti sjálfstæði konungur Noregs frá [[Ólafur 4. Hákonarson|Ólafi 4.]] árið 1387. 

Sem konungur varð Hákon vinsæll meðal norsks almennings. Þótt konungur Noregs njóti töluverðra valda samkvæmt stjórnarskrá landsins hélt Hákon sig í framkvæmd við táknrænt hlutverk og skipti sér sjaldan af stjórnmálum ríkisins. Í apríl 1940 gerðu [[Þriðja ríkið|Þjóðverjar]] [[Innrásin í Danmörku og Noreg|innrás í Noreg]]. Hákon hafnaði kröfum Þjóðverja um að veita leppstjórn [[Vidkun Quisling|Vidkuns Quisling]] viðurkenningu sína og sór að segja frekar af sér en að ljá henni lögmæti. Hann hélt í útlegð til Bretlands frekar en að segja af sér og lék þannig lykilhlutverk við að sameina norsku þjóðina í andspyrnu gegn innrásinni og hernáminu á tíma [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]]. Hann sneri aftur til Noregs í júní 1945 eftir að Þýskaland var sigrað.

Þegar Hákon varð Noregskonungur var afi hans, [[Kristján 9.]], enn við völd í Danmörku. Á meðan Hákon var konungur tóku faðir hans, [[Friðrik 8.]], eldri bróðir hans, [[Kristján 10.]] og bróðursonur hans, [[Friðrik 9.]], við dönsku krúnunni árin 1906, 1912 og 1947.  Hákon lést í september 1957, 85 ára að aldri. Sonur hans tók við krúnunni undir nafninu [[Ólafur 5.]] Noregskonungur.

== Fjölskylda ==
Hákon giftist þann [[22. júlí]] [[1896]] [[Maud Noregsdrottning|Maud Bretaprinsessu]], yngstu dóttur Alberts Játvarðs sem seinna varð [[Játvarður 7. Bretakonungur|Játvarður 7.]], og konu hans [[Alexandra Bretadrottning|Alexöndru drottningar]]. Þau eignuðust einn son þann [[2. júlí]] [[1903]] sem var skírður Alexander Edward Christian Frederik og varð [[Ólafur 5.|Ólafur 5. Noregskonungur]].

== Tenglar ==
* {{Tímarit.is|3274734|Hákon VII|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=2. ágúst 1942|höfundur=J. S. Worm-Müller|blaðsíða=241–248}}

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
fyrir=[[Óskar 2.]] |
eftir=[[Ólafur 5.]] |
frá=1905 |
til=1957 |
titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Norskir einvaldar}}
{{stubbur|æviágrip|saga}}
{{fde|1872|1957|Hákon 7.}}
[[Flokkur:Noregskonungar]]
[[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]</text>
      <sha1>39fq0bvjwqkek4qin5ayzhxan6wy4ll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977669</id>
      <parentid>1977668</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T21:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4479" sha1="9r6lzczcbwlvhjgpv3w8677i6udk5pe" xml:space="preserve">{{Konungur
|mynd = Haakon VII FSA.jpg
|titill = Noregskonungur
|ætt = [[Lukkuborgarætt|Lukkuborgarar]]
|skjaldarmerki = Royal Arms of Norway.svg
|nafn = Hákon 7.
|ríkisár = 18. nóvember 1905 − 21. september 1957
|skírnarnafn =  Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel
|kjörorð = Alt for Norge
|fæðingardagur  = {{fæðingardagur|1872|8|3}}
|fæðingarstaður = [[Charlottenlundhöll]] nærri [[Kaupmannahöfn]]
|dánardagur  =  {{Dánardagur og aldur|1957|9|21|1872|8|3}}
|dánarstaður = Konungshöllinni í [[Osló]]
|grafinn     = [[Akershúsvirki]], [[Osló]]
|undirskrift = Haakon VII signature.svg
|faðir = [[Friðrik 8.]] Danakonungur
|móðir = [[Lovísa af Svíþjóð-Noregi|Lovisa af Svíþjóð]]
|titill_maka = Drottning
|maki = [[Maud Noregsdrottning|Maud af Wales]]
|börn = [[Ólafur 5.]] Noregskonungur
}}
''' Hákon 7.''' (Carl Danmerkurprins; fæddur '''Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel''') (f. [[3. ágúst]] [[1872]] – [[21. september]] [[1957]]) var fyrsti konungur [[Noregur|Noregs]] eftir sambandsslitin við [[Svíþjóð]] árið [[1905]]. Hákon var sonur [[Friðrik 8.|Friðriks 8.]]  Danakonungs og Lovísu drottningar.

Hákon fæddist í [[Kaupmannahöfn]] í valdatíð afa síns, [[Kristján 9.|Kristjáns 9. Danakonungs]]. Hann var skírður Karl og var annar sonur krónprins og krónprinsessu Danmerkur (sem síðar voru nefnd [[Friðrik 8.]] og [[Lovísa Danadrottning|Lovísa drottning]]). Móðurafi hans var [[Karl 15.|Karl 15. Svíakonungur]] og hann var því afkomandi bæði dönsku og sænsku konungsættanna.

Karl hlaut menntun við konunglega danska flotaskólann og gegndi þjónustu í danska sjóhernum. Eftir að [[Sænsk-norska sambandið|sambandi sænsku og norsku krúnanna]] var slitið árið 1905 var honum boðið að gerast konungur Noregs. Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð konungdæmisins þáði hann boðið og var formlega kjörinn konungur af [[Norska stórþingið|norska stórþinginu]]. Hann tók sér [[fornnorræna]] nafnið Hákon og tók við krúnunni sem Hákon 7. Noregskonungur, fyrsti sjálfstæði konungur Noregs frá [[Ólafur 4. Hákonarson|Ólafi 4.]] árið 1387. 

Sem konungur varð Hákon vinsæll meðal norsks almennings. Þótt konungur Noregs njóti töluverðra valda samkvæmt stjórnarskrá landsins hélt Hákon sig í framkvæmd við táknrænt hlutverk og skipti sér sjaldan af stjórnmálum ríkisins. Í apríl 1940 gerðu [[Þriðja ríkið|Þjóðverjar]] [[Innrásin í Danmörku og Noreg|innrás í Noreg]]. Hákon hafnaði kröfum Þjóðverja um að veita leppstjórn [[Vidkun Quisling|Vidkuns Quisling]] viðurkenningu sína og sór að segja frekar af sér en að ljá henni lögmæti. Hann hélt í útlegð til Bretlands frekar en að segja af sér og lék þannig lykilhlutverk við að sameina norsku þjóðina í andspyrnu gegn innrásinni og hernáminu á tíma [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]]. Hann sneri aftur til Noregs í júní 1945 eftir að Þýskaland var sigrað.

Þegar Hákon varð Noregskonungur var afi hans, [[Kristján 9.]], enn við völd í Danmörku. Á meðan Hákon var konungur tóku faðir hans, [[Friðrik 8.]], eldri bróðir hans, [[Kristján 10.]] og bróðursonur hans, [[Friðrik 9.]], við dönsku krúnunni árin 1906, 1912 og 1947.  Hákon lést í september 1957, 85 ára að aldri. Sonur hans tók við krúnunni undir nafninu [[Ólafur 5.]] Noregskonungur.

== Fjölskylda ==
Hákon giftist þann [[22. júlí]] [[1896]] [[Maud Noregsdrottning|Maud Bretaprinsessu]], yngstu dóttur Alberts Játvarðs sem seinna varð [[Játvarður 7. Bretakonungur|Játvarður 7.]], og konu hans [[Alexandra Bretadrottning|Alexöndru drottningar]]. Þau eignuðust einn son þann [[2. júlí]] [[1903]] sem var skírður Alexander Edward Christian Frederik og varð [[Ólafur 5.|Ólafur 5. Noregskonungur]].

== Tenglar ==
* {{Tímarit.is|3274734|Hákon VII|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=2. ágúst 1942|höfundur=J. S. Worm-Müller|blaðsíða=241–248}}

{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
fyrir=[[Óskar 2.]] |
eftir=[[Ólafur 5.]] |
frá=1905 |
til=1957 |
titill=[[Noregskonungar|Noregskonungur]]
}}
{{Töfluendir}}
{{Norskir einvaldar}}
{{stubbur|æviágrip|saga}}
{{fde|1872|1957|Hákon 7.}}
[[Flokkur:Noregskonungar]]
[[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]]
[[Flokkur:Lukkuborgarætt]]
[[Flokkur:Norska konungsfjölskyldan]]</text>
      <sha1>9r6lzczcbwlvhjgpv3w8677i6udk5pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catalão</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58543</id>
    <revision>
      <id>1977680</id>
      <parentid>1955794</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T23:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1977680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="759" sha1="bbpj3b8ezp15s9b07gtzskjslnii410" xml:space="preserve">[[Mynd:Goias Municip Catalao.svg|thumb|Kort sem sýnir Catalão innan Goiás]]
'''Catalão''' er stór[[borg]] í [[Goiás (fylki)|Goiás-fylki]] í [[Brasilía|Brasilíu]] með yfir 75.000 íbúa.

==Tenglar==
*[https://www.catalao.go.gov.br/ www.catalao.go.gov.br]
*[http://www.guiacatalao.com.br http://www.guiacatalao.com.br] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414012440/https://guiacatalao.com.br/ |date=2021-04-14 }}


&lt;gallery&gt;
Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg
Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Igreja Dom Bosco.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Catalão cidade das flores.JPG
&lt;/gallery&gt;


{{Stubbur|landafræði}}

[[Flokkur:Borgir í Brasilíu]]</text>
      <sha1>bbpj3b8ezp15s9b07gtzskjslnii410</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jan Peter Balkenende</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82288</id>
    <revision>
      <id>1977609</id>
      <parentid>1944036</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4818" sha1="2bzkmog091m9xucnm3vbzght6q7tvy7" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| forskeyti = 
| nafn =  Jan Peter Balkenende
| mynd = Jan Peter Balkenende 2006.jpg
| myndatexti1 = Balkenende árið 2006.
| titill= Forsætisráðherra Hollands
| stjórnartíð_start = 22. júlí 2002
| stjórnartíð_end = 14. október 2010
| einvaldur = [[Beatrix Hollandsdrottning|Beatrix]]
| forveri = [[Wim Kok]]
| eftirmaður = [[Mark Rutte]]
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1956|5|7}}
| fæðingarstaður = [[Biezelinge]], [[Holland]]i
| þjóderni = [[Holland|Hollenskur]]
| stjórnmálaflokkur = [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Hollandi)|Kristilegi demókrataflokkurinn]]
| maki = {{gifting|Bianca Hoogendijk|1996​}}
| börn = 1
| háskóli = [[Fríháskólinn í Amsterdam]] (LLB, BA, LLM, MA, PhD)
|undirskrift = Jan Peter Balkenende Signature.png
}}
'''Jan Peter Balkenende''' (f. [[7. maí]] [[1956]]) er hollenskur lögfræðingur úr [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Holland)|Kristilega demókrataflokknum]] sem var forsætisráðherra Hollands frá 22. júlí 2002 til 14. október 2010.

Balkenende nam sagnfræði og lögfræði við [[Fríháskólinn í Amsterdam|Fríháskólann í Amsterdam]]. Hann útskrifaðist með mastersgráður og vann sem lögfræðiráðgjafi við menntasvið skólans þar til hann lauk lokaritgerð sinni, útskrifaðist með doktorsgráðu í ríkisstjórnarfræðum og vann sem prófessor í kristinni guðfræði frá apríl 1993 til maí 2002. Eftir þingkosningar í Hollandi 19. maí árið 1998 var Balkenende kjörinn á neðri deild hollenska þingsins, þar sem hann var talsmaður fjármálaráðuneytisins og aðstoðarþingflokksforingi Kristilegra demókrata. Þegar flokksleiðtoginn og þingflokksforinginn [[Jaap de Hoop Scheffer]] sagði af sér í aðdraganda þingkosninga árið 2002 gaf Balkenende kost á sér til að taka við af honum og var kjörinn þann 1. október 2001. Balkenende var oddviti flokksins í þingkosningunum 2002 og eftir kosningarnar myndaði hann samsteypustjórn Kristilegra demókrata með [[Listi Pim Fortuyn|Lista Pim Fortuyn]] og [[Frelsis- og lýðræðisflokkurinn|Frelsis- og lýðræðisflokknum]]. Balkenende varð forsætisráðherra Hollands þann 22. júlí 2002.

Fyrsta ríkisstjórn Balkenende sprakk aðeins 87 dögum eftir stofnun hennar. Balkenende varð aftur oddviti flokks síns í þingkosningum árið 2003 og myndaði í kjölfar þeirra ríkisstjórn með Frelsis- og lýðræðisflokknum og [[Lýðræðisflokkurinn 66|Lýðræðisflokknum 66]]. Önnur ríkisstjórn Balkenende féll 30. júní 2006 og Balkenende myndaði því [[starfsstjórn]] þann 7. júlí. Balkenende var enn á ný oddviti Kristilegra demókrata í þingkosningum árið 2006 og myndaði í kjölfar þeirra ríkisstjórn ásamt [[Wouter Bos]], leiðtoga [[Verkamannaflokkurinn (Holland)|Verkamannaflokksins]]. Balkenende hélt áfram sem oddviti flokksins í þingkosningum ársins 2010 en í kosningunum galt flokkurinn afhroð, sem leiddi til þess að Balkenende sagði af sér sem flokksleiðtogi þann 9. júní 2010. Þann 14. október 2010 tók [[Mark Rutte]] við af Balkenende sem forsætisráðherra.

Balkenende hætti afskiptum af stjórnmálum 54 ára gamall og hóf störf í einkageiranum sem framkvæmdastjóri, auk þess sem hann hefur unnið sem prófessor í opinberri stjórnun, stofnunum og alþjóðavæðingu við [[Erasmus-háskólinn í Rotterdam|Erasmus-háskólann í Rotterdam]] frá desember 2010. Í stjórnartíð Balkenende voru gerðar meiriháttar umbætur á menntakerfinu og innflytjendakerfinu og dregið var úr fjárlagahalla eftir fjármálakreppuna 2008. Hann er fjórði þaulsetnasti forsætisráðherra landsins frá seinni heimsstyrjöld og hefur almennt hlotið góð eftirmæli bæði almennings og fræðimanna.&lt;ref&gt;[http://www.geschiedenis24.nl/nieuws/2006/januari/Willem-Drees-gekozen-tot-D-premier-na-WO-II.html Willem Drees gekozen tot ‘Dé premier na WO II’], Geschiedenis24.nl, 15 January 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nrc.nl/nieuws/2013/09/28/nrc-enquete-drees-en-lubbers-beste-premiers-sinds-1900/ NRC-enquête: Drees en Lubbers beste premiers sinds 1900], NRC Handelsblad, 28. september 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ioresearch.nl/actueel/mark-rutte-gezien-als-beste-premier-sinds-woii/ I&amp;O Research], I&amp;O Research, 13. mars 2020&lt;/ref&gt; Balkenende hlaut heiðurstitil ríkisráðherra þann 14. október 2002, tólf árum upp á dag eftir að hann lét af embætti.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
titill = Forsætisráðherra Hollands|
frá = [[22. júlí]] [[2002]]|
til = [[14. október]] [[2010]]|
fyrir = [[Wim Kok]]|
eftir = [[Mark Rutte]]|
}}
{{Töfluendir}}
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}
{{DEFAULTSORT:Balkenende, Jan Peter}}
{{f|1956}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Hollands]]</text>
      <sha1>2bzkmog091m9xucnm3vbzght6q7tvy7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977610</id>
      <parentid>1977609</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4819" sha1="epu0aqv4uskduygcddm5x0hoyka2orl" xml:space="preserve">{{Forsætisráðherra
| forskeyti = 
| nafn =  Jan Peter Balkenende
| mynd = Jan Peter Balkenende 2006.jpg
| myndatexti1 = Balkenende árið 2006.
| titill= Forsætisráðherra Hollands
| stjórnartíð_start = 22. júlí 2002
| stjórnartíð_end = 14. október 2010
| einvaldur = [[Beatrix Hollandsdrottning|Beatrix]]
| forveri = [[Wim Kok]]
| eftirmaður = [[Mark Rutte]]
| fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1956|5|7}}
| fæðingarstaður = [[Biezelinge]], [[Holland]]i
| þjóderni = [[Holland|Hollenskur]]
| stjórnmálaflokkur = [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Hollandi)|Kristilegi demókrataflokkurinn]]
| maki = {{gifting|Bianca Hoogendijk|1996​}}
| börn = 1
| háskóli = [[Fríháskólinn í Amsterdam]] (LLB, BA, LLM, MA, PhD)
|undirskrift = Jan Peter Balkenende Signature.png
}}
'''Jan Peter Balkenende''' (f. [[7. maí]] [[1956]]) er hollenskur lögfræðingur úr [[Kristilegi demókrataflokkurinn (Holland)|Kristilega demókrataflokknum]] sem var forsætisráðherra Hollands frá 22. júlí 2002 til 14. október 2010.

Balkenende nam sagnfræði og lögfræði við [[Fríháskólinn í Amsterdam|Fríháskólann í Amsterdam]]. Hann útskrifaðist með mastersgráður og vann sem lögfræðiráðgjafi við menntasvið skólans þar til hann lauk lokaritgerð sinni, útskrifaðist með doktorsgráðu í ríkisstjórnarfræðum og vann sem prófessor í kristinni guðfræði frá apríl 1993 til maí 2002. Eftir þingkosningar í Hollandi 19. maí árið 1998 var Balkenende kjörinn á neðri deild hollenska þingsins, þar sem hann var talsmaður fjármálaráðuneytisins og aðstoðarþingflokksforingi Kristilegra demókrata. Þegar flokksleiðtoginn og þingflokksforinginn [[Jaap de Hoop Scheffer]] sagði af sér í aðdraganda þingkosninga árið 2002 gaf Balkenende kost á sér til að taka við af honum og var kjörinn þann 1. október 2001. Balkenende var oddviti flokksins í þingkosningunum 2002 og eftir kosningarnar myndaði hann samsteypustjórn Kristilegra demókrata með [[Listi Pim Fortuyn|Lista Pim Fortuyn]] og [[Frelsis- og lýðræðisflokkurinn|Frelsis- og lýðræðisflokknum]]. Balkenende varð forsætisráðherra Hollands þann 22. júlí 2002.

Fyrsta ríkisstjórn Balkenende sprakk aðeins 87 dögum eftir stofnun hennar. Balkenende varð aftur oddviti flokks síns í þingkosningum árið 2003 og myndaði í kjölfar þeirra ríkisstjórn með Frelsis- og lýðræðisflokknum og [[Lýðræðisflokkurinn 66|Lýðræðisflokknum 66]]. Önnur ríkisstjórn Balkenende féll 30. júní 2006 og Balkenende myndaði því [[starfsstjórn]] þann 7. júlí. Balkenende var enn á ný oddviti Kristilegra demókrata í þingkosningum árið 2006 og myndaði í kjölfar þeirra ríkisstjórn ásamt [[Wouter Bos]], leiðtoga [[Verkamannaflokkurinn (Holland)|Verkamannaflokksins]]. Balkenende hélt áfram sem oddviti flokksins í þingkosningum ársins 2010 en í kosningunum galt flokkurinn afhroð, sem leiddi til þess að Balkenende sagði af sér sem flokksleiðtogi þann 9. júní 2010. Þann 14. október 2010 tók [[Mark Rutte]] við af Balkenende sem forsætisráðherra.

Balkenende hætti afskiptum af stjórnmálum 54 ára gamall og hóf störf í einkageiranum sem framkvæmdastjóri, auk þess sem hann hefur unnið sem prófessor í opinberri stjórnun, stofnunum og alþjóðavæðingu við [[Erasmus-háskólinn í Rotterdam|Erasmus-háskólann í Rotterdam]] frá desember 2010. Í stjórnartíð Balkenende voru gerðar meiriháttar umbætur á menntakerfinu og innflytjendakerfinu og dregið var úr fjárlagahalla eftir fjármálakreppuna 2008. Hann er fjórði þaulsetnasti forsætisráðherra landsins frá seinni heimsstyrjöld og hefur almennt hlotið góð eftirmæli bæði almennings og fræðimanna.&lt;ref&gt;[http://www.geschiedenis24.nl/nieuws/2006/januari/Willem-Drees-gekozen-tot-D-premier-na-WO-II.html Willem Drees gekozen tot ‘Dé premier na WO II’], Geschiedenis24.nl, 15. janúar 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nrc.nl/nieuws/2013/09/28/nrc-enquete-drees-en-lubbers-beste-premiers-sinds-1900/ NRC-enquête: Drees en Lubbers beste premiers sinds 1900], NRC Handelsblad, 28. september 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ioresearch.nl/actueel/mark-rutte-gezien-als-beste-premier-sinds-woii/ I&amp;O Research], I&amp;O Research, 13. mars 2020&lt;/ref&gt; Balkenende hlaut heiðurstitil ríkisráðherra þann 14. október 2002, tólf árum upp á dag eftir að hann lét af embætti.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla |
titill = Forsætisráðherra Hollands|
frá = [[22. júlí]] [[2002]]|
til = [[14. október]] [[2010]]|
fyrir = [[Wim Kok]]|
eftir = [[Mark Rutte]]|
}}
{{Töfluendir}}
{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}
{{DEFAULTSORT:Balkenende, Jan Peter}}
{{f|1956}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Hollands]]</text>
      <sha1>epu0aqv4uskduygcddm5x0hoyka2orl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hafnarfjall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88690</id>
    <revision>
      <id>1977672</id>
      <parentid>1876438</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T21:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahjartar</username>
        <id>2477</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1977672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1729" sha1="ot8v4v0znelpmnadr1yamqubf9wiqlc" xml:space="preserve">{{Fjall}}
{{CommonsCat|Hafnarfjall}}
'''Hafnarfjall''' er 844 m hátt [[fjall]] um 4 km suðaustur af [[Borgarnes|Borgarnesi]], nálægt [[Þjóðvegur 1|Vesturlandsvegi]].  Fjallsins er getið í [[Landnámabók]] (Hafnarfjöll) og náði hið víðlenda landnám [[Skallagrímur Kveldúlfsson|Skallagríms]] að því.

Hafnarfjall er snarbratt, skriðurunnið og hlíðarnar gróðurlausar. Það er hluti eldstöðvar sem var virk fyrir fjórum milljónum ára og er kennt við við [[Skarðsheiði]]. Það er að mestum hluta myndað úr [[blágrýti]], en í norðurhlíð fjallsins finnast þó ljósleit klettanef úr [[granófýr|granófýri]] sem heita Flyðrur. Þar ofan við er hæsti tindur fjallsins, Gildalshnúkur. Um það bil þrjá tíma tekur að ganga á Hafnarfjall og er þægilegast að ganga á það að norðan ofan [[Borgarfjarðarbrú|Borgarfjarðarbrúar]] eða sunnan frá brekkurótum norðan Ölvers.

Undir fjallinu er [[Hafnarskógur]] sem er [[Birki|birkiskógur]].Vindasamt er undir Hafnarfjalli og þar verða oft varhugaverðir sviptivindar.

== Nálægir staðir ==
* [[Borg á Mýrum]]

== Heimild ==
* {{vefheimild|url=http://vesturland.is/Afthreyingogstadir/Ahugaverdirstadir|titill=Vesturland - Afþreying og staðir|mánuðurskoðað=8.júlí|árskoðað=2010}}
* {{bókaheimild|höfundur=Þorsteinn Jósepsson, Steindór Steindórsson og Páll Líndal|titill=Landið þitt Ísland, H-K|útgefandi=Örn og Örlygur|ár=1982|ISBN=}}
* {{bókaheimild|höfundur=Björn Hróarsson|titill= Á ferð um landið, Borgarfjörður og Mýrar|útgefandi=Mál og menning|ár=1994|ISBN= 9979-3-0657-2}}

{{stubbur|landafræði|Ísland}}
[[Flokkur:Fjöll á Íslandi]]
[[Flokkur:Borgarfjörður]]</text>
      <sha1>ot8v4v0znelpmnadr1yamqubf9wiqlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eldborg (Hnappadal)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88701</id>
    <revision>
      <id>1977633</id>
      <parentid>1911911</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahjartar</username>
        <id>2477</id>
      </contributor>
      <comment>Smá leiðréttingar og viðbætur</comment>
      <origin>1977633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2076" sha1="g1s8oh681td82pog8e69g7fnrwywwb9" xml:space="preserve">{{Fjall}}[[Mynd:Eldborg and the lava from the North. (4558845162).jpg|thumb|Eldborg um 1900.]]
[[Mynd:HENDERSON(1819) VIEW OF ELLDBORG FROM THE SOUTH.jpg|thumb|Eldborg (1814-15)]]
{{CommonsCat|Category:Eldborg (Mýrar)}}
'''Eldborg''' í [[Hnappadalur|Hnappadal]] er [[Eldgígur|gjallgígur]], 38 km fyrir norðan [[Borgarnes]]. Gígurinn rís 100 m yfir sjávarmáli en 60 m yfir hrauninu í kring og er stærstur gíga í stuttri gossprungu. Gígurinn er formfagur, sporöskjulaga [[eldgígur]] með bröttum gígveggjum mynduðum úr þunnum hraunskánum, um 250 m að lengd, 180 m á breidd og 50 m á dýpt. Hann myndaðist fyrir 5-8000 árum. Lengi var talið að gosið hafi í Eldborg á [[landnámsöld]], samvæmt lýsingu í Landnámu, en síðari tíma rannsóknir hafa leitt í ljós að það gos átti sér stað í [[Rauðhálsar|Rauðhálsum]] í Hnappadal. 

Eldborg tilheyrir eldstöðvakerfi [[Ljósufjallakerfið|Ljósufjalla]].

[[Eldborgarhraun]] er kjarri vaxið og var skógurinn mikið höggvinn áður fyrr. Eldborg var [[náttúruvætti|friðlýst]] [[1974]]. Hægt er að ganga upp á gígbarminn.
== Nálægir staðir ==
* [[Gerðuberg]]
* [[Löngufjörur]]
* [[Borg á Mýrum]] .

== Heimildir ==
* {{vefheimild|url=http://vesturland.is/Afthreyingogstadir/Ahugaverdirstadir|titill=Vesturland.is - Afþreying og staðir|mánuðurskoðað=16. júlí|árskoðað=2010}}
* {{vefheimild|url= https://is.nat.is/eldborg-i-hnappadal/|titill=Nat.is - Eldborg|mánuðurskoðað=2. júní|árskoðað=2021}}

* {{bókaheimild|höfundur=Þorsteinn Jósepsson, Steindór Steindórsson og Páll Líndal|titill=Landið þitt Ísland, A-G|útgefandi=Örn og Örlygur|ár=1982|ISBN=}}
* {{bókaheimild|höfundur=Björn Hróarsson|titill= Á ferð um landið, Snæfellsnes|útgefandi=Mál og menning|ár=1994|ISBN= 9979-3-0853-2}}
* Haukur Jóhannesson (1978). Þar var ei bærinn sem nú er Borgin. Náttúrufræðingurinn 47, bls. 129-141.

{{náttúruvætti}}
{{stubbur|landafræði|Ísland}}
[[Flokkur:Eldfjöll á Íslandi]]
[[Flokkur:Kolbeinsstaðahreppur]]</text>
      <sha1>g1s8oh681td82pog8e69g7fnrwywwb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977636</id>
      <parentid>1977633</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2174" sha1="7v8v5r0raadv3ixu9p350m11i45gmns" xml:space="preserve">{{Fjall}}[[Mynd:Eldborg and the lava from the North. (4558845162).jpg|thumb|Eldborg um 1900.]]
[[Mynd:HENDERSON(1819) VIEW OF ELLDBORG FROM THE SOUTH.jpg|thumb|Eldborg (1814-15)]]
{{CommonsCat|Category:Eldborg (Mýrar)}}
'''Eldborg''' í [[Hnappadalur|Hnappadal]] er [[Eldgígur|gjallgígur]], 38 km fyrir norðan [[Borgarnes]]. Gígurinn rís 100 m yfir sjávarmáli en 60 m yfir hrauninu í kring og er stærstur gíga í stuttri gossprungu. Gígurinn er formfagur, sporöskjulaga [[eldgígur]] með bröttum gígveggjum mynduðum úr þunnum hraunskánum, um 250 m að lengd, 180 m á breidd og 50 m á dýpt. Hann myndaðist fyrir 5-8000 árum. Lengi var talið að gosið hafi í Eldborg á [[landnámsöld]], samvæmt lýsingu í Landnámu, en síðari tíma rannsóknir hafa leitt í ljós að það gos átti sér stað í [[Rauðhálsar|Rauðhálsum]] í Hnappadal. 

Eldborg tilheyrir eldstöðvakerfi [[Ljósufjallakerfið|Ljósufjalla]].

[[Eldborgarhraun]] er kjarri vaxið og var skógurinn mikið höggvinn áður fyrr. Eldborg var [[náttúruvætti|friðlýst]] [[1974]]. Hægt er að ganga upp á gígbarminn.
== Nálægir staðir ==
* [[Gerðuberg]]
* [[Löngufjörur]]
* [[Borg á Mýrum]] .

==Tengill==
*[https://www.nattura.is/svaedin/eldborghnappadal Eldborg, Hnappadal - Náttúra.is]

== Heimildir ==
* {{vefheimild|url=http://vesturland.is/Afthreyingogstadir/Ahugaverdirstadir|titill=Vesturland.is - Afþreying og staðir|mánuðurskoðað=16. júlí|árskoðað=2010}}
* {{vefheimild|url= https://is.nat.is/eldborg-i-hnappadal/|titill=Nat.is - Eldborg|mánuðurskoðað=2. júní|árskoðað=2021}}

* {{bókaheimild|höfundur=Þorsteinn Jósepsson, Steindór Steindórsson og Páll Líndal|titill=Landið þitt Ísland, A-G|útgefandi=Örn og Örlygur|ár=1982|ISBN=}}
* {{bókaheimild|höfundur=Björn Hróarsson|titill= Á ferð um landið, Snæfellsnes|útgefandi=Mál og menning|ár=1994|ISBN= 9979-3-0853-2}}
* Haukur Jóhannesson (1978). Þar var ei bærinn sem nú er Borgin. Náttúrufræðingurinn 47, bls. 129-141.

{{náttúruvætti}}
{{stubbur|landafræði|Ísland}}
[[Flokkur:Eldfjöll á Íslandi]]
[[Flokkur:Kolbeinsstaðahreppur]]</text>
      <sha1>7v8v5r0raadv3ixu9p350m11i45gmns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ingibjörg Eiríksdóttir af Svíþjóð</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92343</id>
    <revision>
      <id>1977612</id>
      <parentid>1507442</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2494" sha1="hbozwsnx89wzg674o3xi6aqasvecmry" xml:space="preserve">[[Mynd:Ingiburga of Sweden (1210s) seal 1905.jpg|thumb|right|Slitið og máð innsigli Ingibjargar Eiríksdóttur.]]
'''Ingibjörg Eiríksdóttir''' (um [[1212]] – [[1254]]) var sænsk konungsdóttir og síðar jarls- og ríkisstjórafrú í Svíþjóð og móðir tveggja sænskra konunga.

Ingibjörg var dóttir [[Eiríkur Knútsson|Eiríks Knútssonar]] Svíakonungs og [[Ríkissa Valdimarsdóttir|Ríkissu Valdimarsdóttur]] af Danmörku, dóttur Valdimars mikla. Eiríkur, yngri bróðir hennar, sem fæddur var eftir lát föður þeirra 1216, varð konungur Svíþjóðar eftir lát [[Jóhann Sörkvisson|Jóhanns Sörkvissonar]] [[1222]], var svo settur af [[1229]] en varð aftur konungur [[1234]]. Ingibjörg fylgdi móður sinni og bróður í útlegð til [[Danmörk|Danmerkur]] [[1216]] og aftur með bróður sínum 1229 og ólst þar upp að miklu leyti hjá ættingjum móður sinnar. 

Eiríkur varð konungur öðru sinni 1234 eftir lát [[Knútur langi|Knúts langa]] og naut til þess meðal annars stuðnings hinnar valdamiklu Bjälbo-ættar. Líklega hefur sá stuðningur átt þátt í því að [[Birgir jarl|Birgir Magnússon]] af Bjälbo-ætt varð hlutskarpastur margra biðla Ingibjargar konungssystur og gengu þau í hjónaband skömmu síðar. Þau eignuðust fjölda barna, þar á meðal [[Valdimar Birgisson|Valdimar]] og [[Magnús hlöðulás|Magnús]], sem urðu konungar Svíþjóðar og Ríkissu, sem giftist [[Hákon ungi|Hákoni unga]], syni og meðkonungi [[Hákon gamli|Hákonar gamla]] Noregskonungs.

Vegur Birgis óx mjög eftir að hann varð mágur konungsins. Hann var gerður að jarli og varð brátt einn valdamesti maður ríkisins. Eiríkur eignaðist engin börn með konu sinni og þegar hann lést 1250 var elsti systursonur hans, Valdimar Birgisson, valinn konungur. Birgir jarl var gerður að [[ríkisstjóri|ríkisstjóra]] þar til Valdimar yrði fullvalda en stýrði landinu í raun allt þar til hann lést 1275. Sem konungsmóðir og ríkisstjórafrú var Ingibjörg því tignasta kona landsins og ígildi drottningar í fáein ár en hún dó um eða upp úr 1254, líklega af barnsförum þótt komin væri á fimmtugsaldur.

== Heimildir ==
* {{wpheimild|tungumál = Sv|titill = Ingeborg Eriksdotter|mánuðurskoðað = 4. október|árskoðað = 2010}}
* {{wpheimild|tungumál = En|titill = Ingeborg Eriksdotter of Sweden|mánuðurskoðað = 4. október|árskoðað = 2010}}

{{d|1254}}
[[Flokkur:Sænskar konungsdætur]]</text>
      <sha1>hbozwsnx89wzg674o3xi6aqasvecmry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Játvarður 8. Englandskonungur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94321</id>
    <redirect title="Játvarður 8." />
    <revision>
      <id>1977630</id>
      <parentid>975153</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Játvarður 8. Bretlandskonungur]] til [[Játvarður 8.]]</comment>
      <origin>1977630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="gxaaikzstj7jitqiz2g4oesr392si7p" xml:space="preserve">#tilvísun [[Játvarður 8.]]</text>
      <sha1>gxaaikzstj7jitqiz2g4oesr392si7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Forsetakjör á Íslandi 2012</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106161</id>
    <revision>
      <id>1977682</id>
      <parentid>1954178</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T03:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1977682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12605" sha1="9syq0ba9shzzalfj43r16ylyhjmdac6" xml:space="preserve">[[Mynd:OB090126c-3053_Bessastadir.JPG|thumb|right|Híbýli forseta Íslands eru á [[Bessastaðir|Bessastöðum]].]]
'''Forsetakjör á Íslandi 2012''' fór fram laugardaginn 30. júní 2012.&lt;ref&gt;[https://www.forsaetisraduneyti.is/frettir/nr/7121 Auglýsing um framboð og kjör forseta Íslands], Forsætisráðuneytið 20. mars 2012&lt;/ref&gt; [[Ólafur Ragnar Grímsson]], sitjandi forseti, sigraði með með 52,78% fylgi.&lt;ref name=&quot;olafursigrar&quot;&gt;[https://www.visir.is/lokatolur-yfir-landid--olafur-52,78-prosent/article/2012120709984 Lokatölur yfir landið: Ólafur 52,78%], Visir.is. Skoðað 2. júlí 2012&lt;/ref&gt; Hann er fyrsti forseti Íslands sem hefur setið lengur en fjögur kjörtímabil. Þetta var fyrsta forsetakjörið eftir [[bankahrunið á Íslandi]] haustið 2008. Í [[Forsetakjör á Íslandi 2008|forsetakjörinu 2008]] var Ólafur sjálfkjörinn í embættið þar sem enginn annar bauð sig fram.

Aldrei höfðu fleiri forsetaframbjóðendur boðið sig fram. Í [[forsetakjör á Íslandi 1980|forsetakjörinu 1980]] og [[forsetakjör á Íslandi 1996|1996]] buðu fjórir sig fram en nú buðu fram sex einstaklingar, þrír karlmenn og þrjár konur: [[Andrea Jóhanna Ólafsdóttir]], [[Ari Trausti Guðmundsson]], [[Hannes Bjarnason (1971)|Hannes Bjarnason]], [[Herdís Þorgeirsdóttir]], [[Ólafur Ragnar Grímsson]]  og [[Þóra Arnórsdóttir]].

== Frambjóðendur ==
[[Ólafur Ragnar Grímsson]], þáverandi [[forseti Íslands]], tilkynnti um framboð sitt 4. mars 2012.&lt;ref&gt;[http://www.dv.is/frettir/2012/3/4/olafur-ragnar-vill-vera-forseti-afram/ Ólafur Ragnar vill vera forseti áfram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306212459/http://www.dv.is/frettir/2012/3/4/olafur-ragnar-vill-vera-forseti-afram/ |date=2012-03-06 }}, 4. mars 2012&lt;/ref&gt; Samkvæmt könnun sem hópurinn „Betri valkost á Bessastaði“ lét gera í mars vildu nærri tveir af hverjum þremur fá nýjan forseta.&lt;ref&gt;[https://visir.is/tveir-af-hverjum-thremur-vilja-nyjan-forseta/article/2012120329411 Tveir af hverjum þremur vilja nýjan forseta], Vísir.is 24. mars 2012&lt;/ref&gt; [[Herdís Þorgeirsdóttir]], doktor í lögfræði, lýsti yfir framboði 2. apríl 2012.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2012/4/2/skapstor-barattukona/ |title=Herdís Þorgeirsdóttir er skapstór baráttukona |access-date=2012-04-02 |archive-date=2012-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403060344/http://www.dv.is/frettir/2012/4/2/skapstor-barattukona/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[Hannes Bjarnason (1971)|Hannes Bjarnason]] lýsti einnig yfir framboði þann 29. mars 2012.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2012/3/29/hannes-vill-verda-forseti-vill-skapa-betra-samfelag/ |title=Hannes vill verða forseti: Vill skapa betra samfélag |access-date=2012-04-02 |archive-date=2012-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331011210/http://www.dv.is/frettir/2012/3/29/hannes-vill-verda-forseti-vill-skapa-betra-samfelag/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Eftir að hafa tekið sér umhugsunarfrest lýsti fjölmiðlakonan [[Þóra Arnórsdóttir]] því yfir að hún hygðist bjóða sig fram.&lt;ref&gt;[https://www.visir.is/thora-arnors-ihugar-forsetaframbod/article/2012120329356 Þóra Arnórs íhugar forsetaframboð]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mbl.is/media/91/4491.pdf Yfirlýsing frá Þóru Arnórsdóttur um framboð til forseta Íslands]&lt;/ref&gt; [[Ari Trausti Guðmundsson]] lýsti yfir framboði í apríl.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/03/08/ari_trausti_ihugar_forsetaframbod/ Ari Trausti íhugar forsetaframboð]; [http://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/04/19/ari_trausti_aetlar_i_frambod/ Ari Trausti ætlar í framboð]&lt;/ref&gt; [[Andrea Jóhanna Ólafsdóttir]] tilkynnti um forsetaframboð sitt þann [[1. maí]], á degi verkalýðsins.

=== Ólafur Ragnar Grímsson ===
[[DV]] fjallaði um hlut Ólafs Ragnars Grímsonar í „útrásinni“ íslensku, svokölluðu, í aðdraganda hrunsins.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2012/4/15/var-embaetti-forseta-islands-misnotad-i-thagu-utrasarinnar/ |title=„Var embætti forseta Íslands misnotað í þágu útrásarinnar?“ |access-date=2012-04-16 |archive-date=2012-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417021815/http://www.dv.is/frettir/2012/4/15/var-embaetti-forseta-islands-misnotad-i-thagu-utrasarinnar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ólafur mætti í útvarpsviðtal í Sprengisandi á Bylgjunni 14. maí þar sem hann gagnrýndi fréttaflutning DV, fréttaflutning Svavars Halldórssonar, eiginmanns Þóru, um forsetakosningarnar og nefndi væntanlegar breytingar á [[íslenska kvótakerfið|kvótakerfinu]] sem gott dæmi um málefni sem vísa ætti í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]].&lt;ref&gt;[http://www.visir.is/vidtal-vid-olaf-ragnar-grimsson-a-sprengisandi/article/2012120529841 Viðtal við Ólaf Ragnar Grímsson á Sprengisandi]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Strax eftir viðtalið opnaði Ólafur kosningamiðstöð sína á Laugavegi og þangað komu blaðamenn DV. Blaðamenn DV vildu skýringar á ásökunum sem Ólafur hafði sett fram, úr urðu nokkrar deilur.&lt;ref&gt;[http://www.dv.is/frettir/2012/5/14/olafur-ragnar-i-ham-ertu-komin-til-ad-koma-i-deilur/ Ólafur Ragnar í ham: „Ertu komin til að koma í deilur?“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616161950/http://www.dv.is/frettir/2012/5/14/olafur-ragnar-i-ham-ertu-komin-til-ad-koma-i-deilur/ |date=2012-06-16 }}; [http://eyjan.pressan.is/frettir/2012/05/14/olafur-tekur-bladamann-dv-a-beinid-ef-thu-serd-thad-ekki-sjalf-tha-get-eg-ekki-laeknad-thig/ Ólafur tekur blaðamann DV á beinið – „Ef þú sérð það ekki sjálf þá get ég ekki læknað þig“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624190429/http://eyjan.pressan.is/frettir/2012/05/14/olafur-tekur-bladamann-dv-a-beinid-ef-thu-serd-thad-ekki-sjalf-tha-get-eg-ekki-laeknad-thig/ |date=2016-06-24 }}&lt;/ref&gt; 

=== Þóra Arnórsdóttir ===
Í umræðu í fjölmiðlum í aðdraganda kosninganna var nokkuð fjallað um þá staðreynd að Þóra Arnórsdóttir hefði átt von á barni rétt fyrir kosningar eða 8. maí.&lt;ref&gt;[http://www.dv.is/folk/2012/4/4/ekkert-oedlilegt-ad-faeda-barn-i-kosningabarattu/ Ekkert óeðlilegt að fæða barn í kosningabaráttu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120407000223/http://www.dv.is/folk/2012/4/4/ekkert-oedlilegt-ad-faeda-barn-i-kosningabarattu/ |date=2012-04-07 }}; [https://www.visir.is/forsetaframbod.-born.-olett./article/2012704139999 Forsetaframboð. Börn. Ólétt.]&lt;/ref&gt; 

== Mögulegir frambjóðendur ==
[[Ástþór Magnússon]] tilkynnti framboð sitt í þriðja sinn&lt;ref&gt;[http://mbl.is/frettir/innlent/2012/03/02/frambod_til_forseta_i_thridja_sinn/ Framboð til forseta í þriðja sinn]&lt;/ref&gt; en 1. júní var það dæmt ógilt að mati [[Innanríkisráðuneyti Íslands|innanríkisráðuneytisins]].&lt;ref&gt;[http://mbl.is/frettir/kosning/2012/06/01/forsetaframbod_astthors_ogilt/ Forsetaframboð Ástþórs ógilt], mbl.is 1. júní 2012&lt;/ref&gt; [[Elín Hirst]], fjölmiðlakona, íhugaði framboð en staðfesti síðar að hún hygðist ekki bjóða sig fram.&lt;ref&gt;[https://www.visir.is/elin-hirst-horfir-til-bessastada/article/2012120309825 Elín Hirst horfir til Bessastaða]; [http://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/04/09/elin_hirst_gefur_ekki_kost_a_ser/ Elín Hirst gefur ekki kost á sér]&lt;/ref&gt; [[Stefán Jón Hafstein]] ýjaði að framboði.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/03/07/stefan_jon_audvitad_vil_eg_gera_gagn/ Stefán Jón: Auðvitað vil ég gera gagn]&lt;/ref&gt; [[Salvör Nordal]] forstöðumaður Siðfræðistofnunar Háskóla Íslands, sagðist vera að íhuga framboð mjög alvarlega.&lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frett/salvor-ihugar-forsetaframbod Salvör íhugar forsetaframboð]&lt;/ref&gt; [[Kristín Ingólfsdóttir]] rektor Háskóla Íslands íhugaði einnig framboð en gaf út yfirlýsingu um að hún færi ekki fram.&lt;ref&gt;[http://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/03/29/kristin_ihugar_frambod/ Kristín íhugar framboð]; [https://www.ruv.is/frett/kristin-ekki-i-forsetaframbod Kristín ekki í forsetaframboð]&lt;/ref&gt; S. Valentínus Vagnsson, maður sem sprengdi sprengju við [[Stjórnarráð Íslands]] í janúar 2012 í mótmælaskyni, sagði í blaðaviðtali að hann hygðist tilkynna um framboð sitt.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dv.is/frettir/2012/4/23/sprengjumadur-vill-verda-forseti/ |title=Sprengjumaður vill verða forseti |access-date=2012-04-27 |archive-date=2012-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428124713/http://www.dv.is/frettir/2012/4/23/sprengjumadur-vill-verda-forseti/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Jón Lárusson lögreglumaður lýsti yfir því yfir í janúar að hann ætlaði að bjóða sig fram &lt;ref&gt;[http://mbl.is/frettir/innlent/2012/01/09/jon_larusson_i_forsetaframbod/ Jón Lárusson í forsetaframboð], 9. janúar 2012&lt;/ref&gt; en tilkynnti [[15. maí]] að hann drægi framboð sitt til baka þar sem hann náði ekki að safna þeim undirskriftum sem til þarf.&lt;ref&gt;[http://mbl.is/frettir/kosning/2012/05/15/jon_dregur_frambodid_til_baka/ Jón dregur framboðið til baka]&lt;/ref&gt;

== Skoðanakannanir ==
{|class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size: 8pt;&quot;
!Nafn||11.-12. apríl&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20120522162249/smugan.is/2012/04/22-prosent-oakvedin-thora-og-olafur-jofn/ 22 prósent óákveðin – Þóra og Ólafur jöfn]&lt;/ref&gt;||26. apríl&lt;ref name=&quot;konnun1&quot;&gt;[http://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/04/26/thora_maelist_med_mest_fylgi/ Þóra mælist með mest fylgi]; [http://www.mbl.is/media/34/4634.pdf Könnun Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands 26. apríl 2012]&lt;/ref&gt;||14.-20. júní&lt;ref&gt;[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20120803132506/www.capacent.is/frettir-og-frodleikur/thjodarpulsinn/thjodarpulsinn/2012/06/26/Forsetaframbod/ Þjóðarpúlsinn. Forsetaframboð]. Sótt 27. júní 2012&lt;/ref&gt;||28. júní&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ruv.is/frett/olafur-ragnar-med-508 |title=Ólafur Ragnar með 50,8% |access-date=2012-06-30 |archive-date=2012-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120630214021/http://www.ruv.is/frett/olafur-ragnar-med-508 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Andrea Jóhanna Ólafsdóttir||-||-||1,6%||2,5%
|-
|Ari Trausti Guðmundsson||-||11,5%||10,5%||9,3%
|-
|Ástþór Magnússon||1,5%||0,8%||-||-
|-
|Hannes Bjarnason||0,4%||0,3%||0,8%||0,5%
|-
|Herdís Þorgeirsdóttir||2,9%||3%||5,3%||3,4%
|-
|Jón Lárusson||1,2%||0,6%||-||-
|-
|Ólafur Ragnar Grímsson||46%||34,8%||44,8%||50,8%
|-
|Þóra Arnórsdóttir||46,5%||49%||37,0%||33,6%
|}
Fyrstu skoðanakannanirnar sem framkvæmdar voru um fylgi forsetaframbjóðendanna gáfu til kynna að Þóra Arnórsdóttir og Ólafur Ragnar Grímsson fengju mest fylgi. Ari Trausti Guðmundsson fékk einnig nokkuð fylgi.&lt;ref name=&quot;konnun1&quot;/&gt;

== Úrslit ==
{{Kosningaúrslit
|image=[[File:Forsetakosningar 2012.svg|400px]]

|cand1=[[Ólafur Ragnar Grímsson]]
|votes1=84036

|cand2=[[Þóra Arnórsdóttir]]
|votes2=52795

|cand3=[[Ari Trausti Guðmundsson]]
|votes3=13764

|cand4=[[Herdís Þorgeirsdóttir]]
|votes4=4189

|cand5=[[Andrea Jóhanna Ólafsdóttir]]
|votes5=2867

|cand6=[[Hannes Bjarnason]]
|votes6=1556

|blank= 3514
|invalid= 530
|electorate= 235743
|source= [https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__kosningar__forsetakosningar/ Hagstofa Íslands]
}}

{{röð
| listi = [[Forsetakjör á Íslandi]]
| fyrir = [[Forsetakjör á Íslandi 2008|2008]]
| eftir = [[Forsetakjör á Íslandi 2016|2016]]
}}
== Tilvitnanir ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{reflist|2}}&lt;/div&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.andreaolafs.is Andrea Ólafs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120529062937/http://www.andreaolafs.is/ |date=2012-05-29 }}
* [http://www.aritrausti.is Ari Trausti Guðmundsson]
* [https://www.herdis.is Herdís Þorgeirsdóttir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260316173451/https://herdis.is/ |date=2026-03-16 }}
* [http://www.jaforseti.is/ jaforseti.is | Hannes Bjarnason í framboð til forseta!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401202012/http://jaforseti.is/ |date=2012-04-01 }}
* [http://www.jonlarusson.is Jón Lárusson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702095821/http://www.jonlarusson.is/ |date=2012-07-02 }}
* [http://www.thoraarnors.is Þóra Arnórs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712182411/http://www.thoraarnors.is/ |date=2012-07-12 }}


{{Íslensk stjórnmál}}
{{Forsetakjör á Íslandi}}

[[Flokkur:Forsetakjör á Íslandi]]
[[Flokkur:2012]]</text>
      <sha1>9syq0ba9shzzalfj43r16ylyhjmdac6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Garret Dillahunt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107475</id>
    <revision>
      <id>1977619</id>
      <parentid>1957392</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10072" sha1="fzsjnb99pgitj7qpq6b35w02lazdjmq" xml:space="preserve">{{Leikari
| name = Garret Dillahunt
| image = Garret Dillahunt.jpg
| imagesize = 250px
| caption = 
| birthdate = {{Fæðingardagur og aldur|1964|11|24}}
| location =  [[Castro Valley]], [[Kalifornía|Kaliforníu]] í  [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]
| birthname = 
| yearsactive  = 1995 - 
| notable role = Burt Chance í [[Raising Hope]] &lt;br /&gt; Gregory Paget í [[Leap Years]]  &lt;br /&gt; Francis Wolcott/Jack McCall í [[Deadwood]]
}}
'''Garret Dillahunt''' (fæddur, [[24. nóvember]] [[1964]]) er [[Bandaríkin|bandarískur]] [[leikari]] sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í [[Raising Hope]], [[Leap Years]] og [[Deadwood]]. 

== Einkalíf ==
Dillahunt fæddist í  [[Castro Valley]], [[Kalifornía|Kaliforníu]] en ólst upp í [[Selah]], [[Washington]]. Útskrifaðist hann með B.A-gráðu í blaðamennsku frá [[Washington-háskóli|Washington-háskólanum]] og með MFA-gráðu í leiklist frá ''Tisch School of the Arts'' við [[New York-háskóli|New York-háskólann]]. 

Dillahunt er giftur leikkonunni Michelle Hurd.

== Ferill ==
=== Leikhús ===
Dillahunt hefur komið fram í leikritum á borð við ''Jospeh and the Amazing Technicolor Dreamcoat'', ''Mad Forest'', ''A Perfect Ganesh'', ''Sweet Bird of Youth'', ''Side Man'', ''Heartbreak House'' og ''The Night of the Iguana''.&lt;ref&gt;[https://www.garret-dillahunt.net/theatre/ Leikhúsferill Garret Dillahunt á heimasíðu hans]&lt;/ref&gt; 

=== Sjónvarp ===
Fyrsta sjónvarpshlutverk Dillahunt var árið 1995 í ''One Life to Live''. Hefur hann komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við ''The X Files'', ''Seven Days'', ''The Inside'', [[CSI: NY]], [[Numb3rs]], ''John From Cincinnati'', ''Life'', [[CSI: Crime Scene Investigation]], [[Criminal Minds]] og [[Alphas]].

Garret hefur leikið lék stór gestahlutverk í ''Terminator: The Sarah Connor Chronicles'' sem John Henry, í [[The 4400]] sem Matthew Ross og í [[Deadwood]] sem Francis Wolcott/Jack McCall. 

Árið 2001 þá lék hann eitt af aðalhlutverkunum í [[Leap Years]] sem Gregory Paget. Hefur hann síðan 2010 leikið eitt af aðalhlutverkunum í [[Raising Hope]] sem Burt Chance.

=== Kvikmyndir ===
Fyrsta kvikmyndahlutverk Dillahunt var árið 1999 í ''Last Call''. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við [[No Country for Old Men]], ''Water Pills'', ''Burning Bright'', ''Amigo'' og ''Revenge for Jolly''. 

== Kvikmyndir og sjónvarp ==
{{Dökkt þema ferill}}
{| class=&quot;t-ferill&quot;class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; 
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Kvikmyndir
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Ár
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Kvikmynd
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Hlutverk
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Athugasemd
|-
|1999
|Last Call
|Curtis
|
|-
|2000
|By Courier
|Maðurinn
|
|-
|2001
|No Country for Old Men
|Wendell
|
|-
|2007
|The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford
|Ed Miller
|
|-
|2008
|Pretty Bird
|Carson Thrash
|
|-
|2008
|John's Hand
|John
|
|-
|2009
|Water Pills
|Hal
|
|-
|2009
|The Last House on the Left
|Krug
|
|-
|2009
|The Road
|Glíkumeðlimur
|
|-
|2009
|One Night Only
|Richard
|
|-
|2010
|Burning Bright
|Johnny Gaveneau
|
|-
|2010
|Winter's Bone
|Fógetinn Baskin
|
|-
|2010
|Amigo
|Lt. Compton
|
|-
|2010
|Oliver Sherman
|Sherman Oliver
|
|-
|2012
|Any Day Now
|Paul
|
|-
|2012
|Revenge for Jolly!
|Gary
|
|-
|2012
|Killing Them Softly
|Eddie Mattie
|
|-
|2012
|Headhunter
|Wagner
|Í eftirvinnslu
|-
|2012
|Looper
|Jesse
|Í eftirvinnslu
|-
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Sjónvarp
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Ár
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Titill
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Hlutverk
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Athugasemd
|-
|1995-1996
|One Life to Live
|Charlemagne Moody
|ónefndir þættir
|-
|1998
|The X Files
|Edward Skur
|Þáttur: Travelers
|-
|1998
|Maximum Bob
|Deputy Dawson Hayes
|3 þættir
|-
|1998
|Remembering Sex
|Chris Goodman
|Sjónvarpsmynd
|-
|1998
|Seven Days
|Kevin Poe
|Þáttur: The Gettysburg Virus
|-
|1998
|Millennium
|Rick Van Horn
|Þáttur: Closure
|-
|2001
|[[Leap Years]]
|Gregory Paget
|20 þættir
|-
|2004
|Mr. Ed
|Jim Hendry
|Sjónvarpsmynd
|-
|2003-2004
|A Minute with Stan Hooper
|Lou Peterson
|13 þættir
|-
|2005
|The Inside
|Karl Robie Jr.
|Þáttur: Little Girl Lost
|-
|2005
|[[CSI: NY]]
|Steve Collins
|Þáttur: What You See Is What You See
|-
|2004-2005
|[[Deadwood]]
|Francis Wolcott / Jack McCall
|16 þættir
 |-
|2006
|The Book of Daniel
|Jesus Christ
|8 þættir
|-
|2002-2006
|[[Law &amp; Order]]
|Eric Lund / Julian Preuss
|2 þættir
|-
|2005-2006
|[[The 4400]]
|Matthew Ross
|11 þættir
|-
|2005-2006
|[[ER]]
|Steve Curtis
|5 þættir
|-
|2006
|[[Numb3rs]]
|Jack Tollner
|Þáttur: Provenance
|-
|2007
|The Line-Up
|Theo Harrison
|Sjónvarpsmynd
|-
|2007
|John from Cincinnati
|Dr. Michael Smith
|8 þættir
|-
|2007
|[[Damages]]
|Marshall Phillips
|4 þættir
|-
|2007-2009
|[[Life]]
|Roman Nevikov
|3 þættir
|-
|2008-2009
|Terminator: The Sarah Connor Chronicles
|Cromartie / John Henry
|18 þættir
|-
|2009
|[[Criminal Minds]]
|Mason Turner
|Þáttur: To Hell....And Back
|-
|2003-2009
|[[CSI: Crime Scene Investigation]]
|Tom O´Neill / Luke
|2 þættir
|-
|2009
|[[Lie to Me]]
|Eric Matheson
|Þáttur: Honey
|-
|2009
|[[Law &amp; Order: Special Victims Unit]]
|Kevin O´Donnell
|Þáttur: Hardwired
|-
|2009
|White Collar
|Gregory Aimes
|Þáttur: Flip of the Coin
|-
|2010
|Gary Unmarried
|Goose
|Þáttur: Gary Unmarried
|-
|2010
|[[The Glades]]
|Eddie Strickland
|Þáttur: A Perfect Storm
|-
|2010
|[[Burn Notice]]
|Simon Erscher
|2 þættir
|-
|2011
|Memphis Beat
|Tim Wayne
|Þáttur: Body of Evidence
|-
|2011
|[[Alphas]]
|Jonas Englin
|Þáttur: A Short Time in Paradise
|-
|2010 – til dags
|[[Raising Hope]]
|Burt Chance
|44 þættir
|-
|2012
|TalhotBlond
|Thomas Montgomery
|Sjónvarpsmynd &lt;br /&gt; Í eftirvinnslu
|}

== Leikhús ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* ''Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat'' (1987) – Potifar (Evergreen Theater, Seattle)
* ''Funeral Games'' (1989-1990) –  ónefnt hlutverk (NYU)
* ''As You Like It'' (Júlí 1990) –  ónefnt hlutverk (Bellevue Repertory Theatre, Seattle)
* ''Mad Forest'' (1991/1992) –  Ianos / Málari (New York Theatre Workshop / City Center Stage 1)
* ''Eye of God'' (1992/1993) –  Jack (Seattle Repertory Theatre)
* ''Thérèse Raquin'' (30. júní – 11. júlí 1993) – Laurent (Williamstown, Massachusetts)
* ''A Perfect Ganesh'' (September 1993) –  ónefnt hlutverk (Manhattan Theatre Company, NYC)
* ''Careless Love'' (Nóvember 1993) – ónefnt hlutverk (Soho Rep, NYC)
* ''Streets of Gold'' (1993 ) – ónefnt hlutverk (Circle Repertory Lab, NYC)
{{col-break}}
* ''Booth'' (12. janúar – 13. febrúar 1994) – Edwin (York Theatre Company)
* ''The Triumph of Love'' (29. mars – 8. maí 1994) – Agis (CSC Theatre, NYC)
* ''Angels in America'' (September 1994) – Prior Walter (American Conservatory Theater, San Fransisco)
* ''Sweet Bird of Youth'' (5. júlí – 16. júlí 1995) – Tom Junior (Williamstown Theatre Festival)
* ''Present Laughter'' (2. ágúst – 13. ágúst 1995) – Roland Maule (Williamstown Theatre Festival)
* ''The Father'' (11. janúar – 18. febrúar 1996) – Nöjd / Hermaður (Criterion Theatre, NYC)
* ''Inherit the Wind'' (4. apríl – 12. maí 1996) – Bertram Cates (Royale Theatre)
* ''The Milk train Doesn´t Stop Here Anymore'' (19. júní – 30. júní 1996) – Chritopher Flanders (Williamstown Theatre Festival)
* ''900 Oneonta'' (5. september – 22. september 1996) – Tiger (Circle Repertory Theater, NYC)
{{col-break}}
* ''The Glass Menagerie'' (10. janúar – 9. febrúar 1997) – Tom (Huntington Theatre Company, Boston)
* ''The Father'' (Apríl – Maí 1998) – Nöjd (Geffen Playhouse, Los Angeles)
* ''Side Man'' (16. september – 7. nóvember 1999) – Clifford (Steppenwolf Theater Company, Chicago)
* ''The Invention of Love'' (6. janúar – 13. febrúar 2000) – Moses Jackson (American Conservatory Theater, San Francisco)
* ''The Beginning of August'' (26. september – 5. nóvember 2000) – Jackie (Atlantic Theater Company, NYC)
* ''Outward Bound'' (7. ágúst – 24. ágúst 2002) – Henry (Westport Country Playhoue, Westport, Connecticut)
* ''Heartbreak House'' (13. júlí – 24. júlí 2004) – Hector Hushabye (Berkshire Theatre Festival)
* ''The Night of the Iguana'' (Ágúst 2006) – Presturinn T. Lawrence Shannon (Berkshire Theatre Festival)
* ''Things of Dry Hours'' (22. maí – 28. júní 2009) – Corbin Teel (New York Theatre Workshop) 
{{col-end}}

== Verðlaun og tilnefningar ==
===Fangoria Chainsaw-verðlaunin===
* 2010: Tilnefndur sem besti leikari fyrir ''The Last House on the Left''.

===Gawad Urian-verðlaunin===
* 2011: Tilnefndur sem besti leikari í aukahlutverki fyrir ''Amigo''.

===Genie-verðlaunin===
* 2012: Tilnefndur sem besti leikari í aðalhlutverki fyrir ''Oliver Sherman''.

===Gotham-verðlaunin===
* 2010: Verðlaun sem besti leikhópur fyrir [[Winter´s Bone]].

===National Board of Review-verðlaunin===
* 2007: Verðlaun sem besti leikhópur fyrir [[No Country for Old Men]].

===San Diego Film Critics Society-verðlaunin===
* 2010: Tilnefndur sem besti leikhópur fyrir [[Winter´s Bone]].

===Screen Actors Guild-verðlaunin===
* 2008: Verðlaun sem besti leikhópur fyrir [[No Country for Old Men]].

== Tilvísanir ==
{{Reflist}}

== Heimildir ==
* {{Wpheimild|tungumál = en|titill = Garret Dillahunt |mánuðurskoðað = 13. maí|árskoðað = 2012}}
* {{imdb name|id= 0226813|name=Garret Dillahunt}}
* [http://www.garret-dillahunt.net/ Heimasíða Garret Dillahunt]
* [https://www.garret-dillahunt.net/theatre/ Leikhúsferill Garret Dillahunt á heimasíðu hans]

== Tenglar ==
* {{imdb name|id= 0226813|name=Garret Dillahunt}}
* [http://www.garret-dillahunt.net/ Heimasíða Garret Dillahunt]
{{DEFAULTSORT:Dillahunt, Garret}}
{{f|1964}}
[[Flokkur:Bandarískir leikarar|Dillahunt, Garret]]</text>
      <sha1>fzsjnb99pgitj7qpq6b35w02lazdjmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Albert Christian George Andrew Patrick David Windsor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121860</id>
    <redirect title="Játvarður 8." />
    <revision>
      <id>1977631</id>
      <parentid>1453407</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Játvarður 8. Bretlandskonungur]] til [[Játvarður 8.]]</comment>
      <origin>1977631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="th716rimb1843eq85ggv1fv05mjeeef" xml:space="preserve">#Redirect [[Játvarður 8.]]</text>
      <sha1>th716rimb1843eq85ggv1fv05mjeeef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Lynch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126853</id>
    <revision>
      <id>1977635</id>
      <parentid>1913454</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2363" sha1="iou7tooy1v46eskullo4c9mpt8hz8yv" xml:space="preserve">[[Mynd:David_Lynch_(cropped_edit).jpg|thumb|right|David Lynch árið 2009]]
[[Mynd:David Lynch (1990).jpg|thumb|Lynch árið 1990.]]
'''David Keith Lynch''' (f. [[20. janúar]] [[1946]], d. [[15. janúar]] [[2025]]&lt;ref&gt;[https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2025-01-16-david-lynch-er-latinn-433237 David Lynch er látinn] Rúv, sótt 16. jan. 2025&lt;/ref&gt;) var bandarískur kvikmyndaleikstjóri sem er þekktur fyrir [[súrrealismi|súrrealískar]] og oft truflandi kvikmyndir með óhefðbundnum og [[ólínuleg frásögn|ólínulegum söguþræði]]. Fyrsta kvikmyndin í fullri lengd sem hann leikstýrði var ''[[Eraserhead]]'' (1977). Næst var hann ráðinn til að leikstýra kvikmynd um [[John Merrick]], ''[[Fílamaðurinn]]'' (''The Elephant Man'') 1980 sem fékk átta tilnefningar til [[Óskarsverðlaun]]a. Í kjölfarið leikstýrði hann tveimur kvikmyndum fyrir [[Dino De Laurentiis]], ''[[Dune (kvikmynd frá 1984)|Dune]]'' (1984), sem hlaut slæmar viðtökur, og ''[[Blátt flauel]]'' (''Blue Velvet'' - 1986) sem sló í gegn og átti þátt í að gera [[Isabella Rossellini|Isabellu Rossellini]] að stjörnu í Bandaríkjunum. 

Árið 1990 hóf hann gerð sjónvarpsþáttaraðarinnar ''[[Tvídrangar]]'' (''Twin Peaks'') ásamt [[Mark Frost]] sem fyrirtæki [[Sigurjón Sighvatsson|Sigurjóns Sighvatssonar]] [[Propaganda Films]] tók þátt í að framleiða. Sama ár gerði hann vegamyndina ''[[Tryllt ást]]'' (''Wild at Heart''). Árið 1999 gerði hann svo ''[[Saga Straight]]'' (''The Straight Story'') sem hann lýsti sjálfur sem tilraunakenndustu mynd sinni. Hann gerði enn tilraunir með ólínulegan söguþráð í myndunum ''[[Trufluð veröld]]'' (''Lost Highway'' - 1997), ''[[Mulholland Drive]]'' (2001) og ''[[Upplandsríkið]]'' (''Inland Empire'' - 2006) sem var hans síðasta kvikmynd í fullri lengd. Á sama tíma gerði hann fjölda stuttmynda eins og ''[[Dumbland]]'' 2002 (dreift á vefsíðu leikstjórans) og leikstýrt tónlistarmyndböndum fyrir [[Moby]] og [[Nine Inch Nails]] meðal annarra.

== Tenglar ==
* [http://www.imdb.com/name/nm0000186/ David Lynch] á [[Internet Movie Database]]
* [http://davidlynch.com/ Opinber heimasíða David Lynch]

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{stubbur|æviágrip}}

{{DEFAULTSORT:Lynch, David}}
[[Flokkur:Bandarískir kvikmyndaleikstjórar]]
{{fd|1946|2025}}</text>
      <sha1>iou7tooy1v46eskullo4c9mpt8hz8yv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albert Edward</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127327</id>
    <redirect title="Játvarður 7." />
    <revision>
      <id>1977625</id>
      <parentid>1483808</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Játvarður 7. Bretlandskonungur]] til [[Játvarður 7.]]</comment>
      <origin>1977625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="c1q0dlmsrffdlkh75uvxshjqgm3un03" xml:space="preserve">#Redirect [[Játvarður 7.]]</text>
      <sha1>c1q0dlmsrffdlkh75uvxshjqgm3un03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notandi:Berserkur</title>
    <ns>2</ns>
    <id>130616</id>
    <revision>
      <id>1977615</id>
      <parentid>1975669</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5097" sha1="b4cucjt0azf7vtx145onegndjb9iyxa" xml:space="preserve">{{Möppudýr}}
{{#babel:is|en-3|sv-2|es-2|fo-1|pizza|trúleysi}}

Ég er Vesturbæingur fæddur 1980, virkur á Wikipedia síðan um 2010 og möppudýr 2016-2026 og stjórnandi síðan 2026. 

Áhugamál eru meðal annars landafræði, saga, dýr og náttúra, skógrækt, íþróttir, tónlist: Rokk, þungarokk og framsækin tónlist. Einnig: Málefni líðandi stundar, pólitík, heilsa og félagsleg málefni. Reyni að bæta eða stofna síður af þeim toga á Wikipedia.

=='''Síður á döfinni:'''==
'''Geð+ heilsa:''' [[Óhefðbundnar lækningar]], [[Teygjur]], [[gjörgæsla]]. 

'''Félagsmál''': [[Fæðingarorlof]], [[búrka]], [[níkab]]. [[Menningarnám]].

'''Dýr:''' [[Sverðköttur]], [[Virginíuhjörtur]], [[Múlhjörtur]], [[Gúanakka]], [[víkúnja]], [[andesrefur]], [[Mistilþröstur]]

'''Skordýr''': [[Bitmý]] , [[Skordýr á Íslandi]]

===Landafræði===
'''Ísland:'''
{{Friðlönd}}
{{Náttúruvætti}}
{{Fólkvangar}}

'''N-Ameríka''': 

'''Þjóðgarðar Bandaríkjanna og Kanada''' Bæta við: [[Þjóðgarður]]

'''S-Ameríka'''
Ath borgir... 
Argentína:  [[Mendoza]], [[San Miguel de Tucumán]], [[Mar del Plata]], [[Salta]], [[Resistencia]], [[Santiago del Estero]], [[Corrientes]], [[Posadas]], [[San Salvador de Jujuy]], [[Neuquén]], [[Formosa (Argentína)]], 
[[San Luis (Argentína)]]

'''Fjöll/Eldfjöll''':  Mið og S Ameríka
'''Borgir í BNA''': , [[Kenai]], [[Charleston (aðgreining)]], [[Wilmington]], [[Fargo]],

'''Borgir í Kanada''':  [[Brampton]], [[Kanata]], [[Laval]], [[Red Deer]], [[Abbotsford]], [[Nanaimo]], [[Vernon]], [[Chilliwack]], [[Burnaby]]

'''Evrópa''': 
'''Skotland''':  [[Kirkintilloch]], [[Haddington]], [[Musselburgh]], [[Giffnock]], [[Abroath]], [[Forfar]],  [[Lochgilphead]], [[Alloa]]  [[Dalkeith]], [[Elgin]], [[Irvine (Skotlandi)|Irvine]], [[Kilwinning]], [[Galashiels]], [[Hawick]], [[Ayr]], [[Dumbbarton]].

'''Borgir í Englandi:''' [[Cheltenham]], [[Mansfield]], [[Chatham]], [[Gillingham (Kent)]], [[Farnborough (Hampshire)]], [[Aldershot]], [[Paignton]], [[Torbay]]

'''N-Írland/Írland''': [[Bangor (Norður-Írlandi)]], [[Kilkenny]]

'''Wales''': [[Wrexham]]

'''Borgir á Spáni''':, [[L'Hospitalet de Llobregat]], [[Badalona]],
, [[Sabadell]], [[Móstoles]], [[Alcorcón]],...

'''[[Héruð Spánar]]'''

'''Borgir á Ítalíu''': [[Latina]], [[Giugliano in Campania]], [[Trento]], [[Forlì]], [[Vicenza]], [[Bolzano]], [[Andria]], [[Cesena]], [[Pesaro]], [[Barletta]], [[Guidonia Montecelio]], [[Catanzaro]], [[Torre del Greco]], [[Treviso]]... o.fl.

'''Borgir í Frakklandi'''
[[Limoges]], [[Nîmes]], [[Villeurbanne]]

'''Borgir í Noregi''':
[[Ski]], [[Egersund]], [[Flekkefjord]], [[Grimstad]], [[Holmestrand]], [[Kongsvinger]], [[Mandal]], [[Notodden]], 

'''Borgir í Finnlandi''': [[Järvenpää]], [[Hamina]], [[Kangasala]], [[Kerava]], [[Riihimäki]], [[Rauma (Finlandi)]], [[Savonlinna]], [[Tornio]], [[Valkeakoski]]

'''Þéttbýlisstaðir Færeyjum''': , [[Rituvík]], [[Nes (Austurey)]]

'''Filippseyjar''': [[Quezon City]]
'''Grikkland'''
*[[Listi yfir eyjar Grikklands]] og undirkafli landafræði [[Grikkland]]s

'''Sagan'''
* Kastalar: [[Malbork-kastali]], [[Conwy-kastali]], [[Segovia-kastali]], [[São Jorge-kastali]], [[Blarney-kastali]], [[Häme-kastali]], [[Buda-kastali]], [[Prag-kastali]], [[De Haar-kastali]], [[Krak des Chevaliers]], [[Caerlaverock-kastali]], [[Stirling-kastali]], [[Caernarfon-kastaili ]]

===Annað===
'''Tré/plöntur:''' [[Gullsópur]], 
[[Skógræktarfélag Reykjavíkur]]
'''Tónlist''': [[Krummi Björgvinsson]], [[Eurythmics]], [[Bac

'''Fornminjar'''

'''Fólk:''' 
[[Lára Ómarsdóttir]], [[Robert Wadlow]], [[Sveinn Ólafur Gunnarsson]], [[Anton Sveinn McKee]]

'''Mannslíkaminn''': [[Öln]],

==Íþróttir==
'''Knattspyrnumenn''': [[Hugo Ekitike]], [[Ederson]], [[Gabriel Batistuta]], [[Alessandro Del Piero]], [[Paolo Maldini]], [[Ruud Gullit]],  [[Marco van Basten]], [[Jimmy Floyd Hasselbaink]], [[Enska úrvalsdeildin]]: toppskorarar...
'''Körfuboltamenn''':

[[Kringlukast]] [[Frjálsar íþróttir]] (bæta síðu)

=='''Síður með þörf á úrbætum:'''== 
*Pólitík:, nútímasaga [[Túnis]], 
[[Evrópski flóttamannavandinn]] uppfæra
*Dýr: [[dingó]], [[krókódílar]]
*Líffærafræði: [[mannsheilinn]]
*Landafræði: [[Wales]], [[Kína]], [[Kalifornía]], [[Noregur]], [[Kamsjatka]], [[Tyrkland]], [[Calgary]], Saga Alberta, Fylki Bandaríkjanna. 
*Náttúrufar: Rússlands, Kaliforníu, Tyrklands, Síle, Svíþjóðar og Noregs. Gróðurfar N-ameríku. http://www.visindavefur.is/svar.php?id=61941
*Saga, Líbíu, Túnis... [[Skotland]]s, [[Síle]]...[[Víetnam]]
Evrópu http://www.visindavefur.is/svar.php?id=52081
Englands 
http://www.visindavefur.is/svar.php?id=62729

[[Frumbyggjar Ameríku]] http://www.icelandonline.is/ferdaheimurisl/thjodflokkar_indianar.htm

Félagsleg málefni: [[Vændi]], [[dauðarefsing]]. Umskurður stúlkubarna

Geðheilsa, heilsa o.fl : [[Jákvæð sálfræði]], [[Hamingja]], [[Andleg heilsa]], [[einelti]],[[Alzheimer]], [[hjartasjúkdómur]]

[[Flokkur:Wikipedia:Möppudýr]]</text>
      <sha1>b4cucjt0azf7vtx145onegndjb9iyxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977616</id>
      <parentid>1977615</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5116" sha1="93zz7y2tl48i4pleg2oxub23swfmnfd" xml:space="preserve">{{Möppudýr}}
{{#babel:is|en-3|sv-2|es-2|fo-1|pizza|trúleysi}}

Ég er Vesturbæingur fæddur 1980, virkur á Wikipedia síðan um 2010 og möppudýr 2016-2026 og stjórnandi síðan 2026. 

Áhugamál eru meðal annars landafræði, saga, dýr og náttúra, skógrækt, íþróttir, tónlist: Rokk, þungarokk og framsækin tónlist. Einnig: Málefni líðandi stundar, pólitík, heilsa og félagsleg málefni. Reyni að bæta eða stofna síður af þeim toga á Wikipedia.

=='''Síður á döfinni:'''==
'''Geð+ heilsa:''' [[Óhefðbundnar lækningar]], [[Teygjur]], [[gjörgæsla]]. 

'''Félagsmál''': [[Fæðingarorlof]], [[búrka]], [[níkab]]. [[Menningarnám]].

'''Dýr:''' [[Sverðköttur]], [[Virginíuhjörtur]], [[Múlhjörtur]], [[Gúanakka]], [[víkúnja]], [[andesrefur]], [[Mistilþröstur]]

'''Skordýr''': [[Bitmý]] , [[Skordýr á Íslandi]]

===Landafræði===
'''Ísland:'''
{{Friðlönd}}
{{Náttúruvætti}}
{{Fólkvangar}}

'''N-Ameríka''': 

'''Þjóðgarðar Bandaríkjanna og Kanada''' Bæta við: [[Þjóðgarður]]

'''S-Ameríka'''
Ath borgir... 
Argentína:  [[Mendoza]], [[San Miguel de Tucumán]], [[Mar del Plata]], [[Salta]], [[Resistencia]], [[Santiago del Estero]], [[Corrientes]], [[Posadas]], [[San Salvador de Jujuy]], [[Neuquén]], [[Formosa (Argentína)]], 
[[San Luis (Argentína)]]

'''Fjöll/Eldfjöll''':  Mið og S Ameríka
'''Borgir í BNA''': , [[Kenai]], [[Charleston (aðgreining)]], [[Wilmington]], [[Fargo]],

'''Borgir í Kanada''':  [[Brampton]], [[Kanata]], [[Laval]], [[Red Deer]], [[Abbotsford]], [[Nanaimo]], [[Vernon]], [[Chilliwack]], [[Burnaby]]

'''Evrópa''': 
'''Skotland''':  [[Kirkintilloch]], [[Haddington]], [[Musselburgh]], [[Giffnock]], [[Abroath]], [[Forfar]],  [[Lochgilphead]], [[Alloa]]  [[Dalkeith]], [[Elgin]], [[Irvine (Skotlandi)|Irvine]], [[Kilwinning]], [[Galashiels]], [[Hawick]], [[Ayr]], [[Dumbbarton]].

'''Borgir í Englandi:''' [[Cheltenham]], [[Mansfield]], [[Chatham]], [[Gillingham (Kent)]], [[Farnborough (Hampshire)]], [[Aldershot]], [[Paignton]], [[Torbay]]

'''N-Írland/Írland''': [[Bangor (Norður-Írlandi)]], [[Kilkenny]]

'''Wales''': [[Wrexham]]

'''Borgir á Spáni''':, [[L'Hospitalet de Llobregat]], [[Badalona]],
, [[Sabadell]], [[Móstoles]], [[Alcorcón]],...

'''[[Héruð Spánar]]'''

'''Borgir á Ítalíu''': [[Latina]], [[Giugliano in Campania]], [[Trento]], [[Forlì]], [[Vicenza]], [[Bolzano]], [[Andria]], [[Cesena]], [[Pesaro]], [[Barletta]], [[Guidonia Montecelio]], [[Catanzaro]], [[Torre del Greco]], [[Treviso]]... o.fl.

'''Borgir í Frakklandi'''
[[Limoges]], [[Nîmes]], [[Villeurbanne]]

'''Borgir í Noregi''':
[[Ski]], [[Egersund]], [[Flekkefjord]], [[Grimstad]], [[Holmestrand]], [[Kongsvinger]], [[Mandal]], [[Notodden]], 

'''Borgir í Finnlandi''': [[Järvenpää]], [[Hamina]], [[Kangasala]], [[Kerava]], [[Riihimäki]], [[Rauma (Finlandi)]], [[Savonlinna]], [[Tornio]], [[Valkeakoski]]

'''Þéttbýlisstaðir Færeyjum''': , [[Rituvík]], [[Nes (Austurey)]]

'''Filippseyjar''': [[Quezon City]]
'''Grikkland'''
*[[Listi yfir eyjar Grikklands]] og undirkafli landafræði [[Grikkland]]s

'''Sagan'''
* Kastalar: [[Malbork-kastali]], [[Conwy-kastali]], [[Segovia-kastali]], [[São Jorge-kastali]], [[Blarney-kastali]], [[Häme-kastali]], [[Buda-kastali]], [[Prag-kastali]], [[De Haar-kastali]], [[Krak des Chevaliers]], [[Caerlaverock-kastali]], [[Stirling-kastali]], [[Caernarfon-kastali]]

===Annað===
'''Tré/plöntur:''' [[Gullsópur]], 
[[Skógræktarfélag Reykjavíkur]]

'''Tónlist''': [[Krummi Björgvinsson]], [[Eurythmics]], [[Back to the Beginning]]

'''Fornminjar'''

'''Fólk:''' 
[[Lára Ómarsdóttir]], [[Robert Wadlow]], [[Sveinn Ólafur Gunnarsson]], [[Anton Sveinn McKee]]

'''Mannslíkaminn''': [[Öln]],

==Íþróttir==
'''Knattspyrnumenn''': [[Hugo Ekitike]], [[Ederson]], [[Gabriel Batistuta]], [[Alessandro Del Piero]], [[Paolo Maldini]], [[Ruud Gullit]],  [[Marco van Basten]], [[Jimmy Floyd Hasselbaink]], [[Enska úrvalsdeildin]]: toppskorarar...
'''Körfuboltamenn''':

[[Kringlukast]] [[Frjálsar íþróttir]] (bæta síðu)

=='''Síður með þörf á úrbætum:'''== 
*Pólitík:, nútímasaga [[Túnis]], 
[[Evrópski flóttamannavandinn]] uppfæra
*Dýr: [[dingó]], [[krókódílar]]
*Líffærafræði: [[mannsheilinn]]
*Landafræði: [[Wales]], [[Kína]], [[Kalifornía]], [[Noregur]], [[Kamsjatka]], [[Tyrkland]], [[Calgary]], Saga Alberta, Fylki Bandaríkjanna. 
*Náttúrufar: Rússlands, Kaliforníu, Tyrklands, Síle, Svíþjóðar og Noregs. Gróðurfar N-ameríku. http://www.visindavefur.is/svar.php?id=61941
*Saga, Líbíu, Túnis... [[Skotland]]s, [[Síle]]...[[Víetnam]]
Evrópu http://www.visindavefur.is/svar.php?id=52081
Englands 
http://www.visindavefur.is/svar.php?id=62729

[[Frumbyggjar Ameríku]] http://www.icelandonline.is/ferdaheimurisl/thjodflokkar_indianar.htm

Félagsleg málefni: [[Vændi]], [[dauðarefsing]]. Umskurður stúlkubarna

Geðheilsa, heilsa o.fl : [[Jákvæð sálfræði]], [[Hamingja]], [[Andleg heilsa]], [[einelti]],[[Alzheimer]], [[hjartasjúkdómur]]

[[Flokkur:Wikipedia:Möppudýr]]</text>
      <sha1>93zz7y2tl48i4pleg2oxub23swfmnfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gæsalilja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132627</id>
    <revision>
      <id>1977684</id>
      <parentid>1953169</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T06:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1977684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3866" sha1="2x5f85osdn8cafsdzj4qrtlrt6e9e2t" xml:space="preserve">{{taxobox
|name=Gæsalilja
|image = Fritillaria liliacea 2.jpg
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|classis = [[Einkímblöðungar]]
|ordo = [[Liljubálkur]] (''Liliales'')
|familia = [[Liljuætt]] (''Liliaceae'')
|subfamilia = [[Lilioideae]]
|genus = ''[[Fritillaria]]''
|species = '''''F. liliacea'''''
|binomial = ''Fritillaria liliacea''
|binomial_authority = Lindl.
|synonyms_ref=&lt;ref&gt;[http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=306709 Kew World Checklist of Selected Plant Families]&lt;/ref&gt;
|synonyms=
* ''Fritillaria alba'' &lt;small&gt;Kellogg 1855, ógilt samnefni, ekki Nutt. 1818&lt;/small&gt;
* ''Liliorhiza lanceolata'' &lt;small&gt;Kellogg&lt;/small&gt;
|}}

[[Image:Fritillaria liliacea.jpg|right|thumb]]
'''''Fritillaria liliacea''''', er fjölær jurt af  [[liljuætt]] sem fyrst var lýst af John Lindley. Hún er upprunnin af svæðinu kringum San Fransiskó flóa í Kaliforníu.&lt;ref&gt;[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=242101623 Flora of North America, Vol. 26 Page 169, Fragrant fritillary, ''Fritillaria liliacea'' Lindley]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jesabel&gt;[https://bonap.net/MapGallery/County/Fritillaria%20liliacea.png Biota of North America Program, 2014 county distribution map, ''Fritillaria liliacea'' Lindley]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-taxon=Fritillaria+liliacea Calflora taxon report, ''Fritillaria liliacea'' Lindley, fragrant fritillary ]&lt;/ref&gt;

==Lýsing==
Hin bjöllulaga, lútandi hvítu blóm eru með grænleitar rendur og eru blómstöngullinn um 37 sm. á hæð.  Blómin eru í raun ilmlaus eða með daufum ilmi.&lt;ref&gt;[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=113029 Flora of North America: dichotomous key to ''Fritillia'' species of North America]&lt;/ref&gt; ''Fritillia liliacea'' kýs þungan jarðveg með leir. &lt;ref&gt;C.Michael Hogan, John Torrey, Brian McElroy et al., ''Environmental Impact Report, Southeast Santa Rosa Annexation 2-88'', Earth Metrics Inc., Report 7941, California State Clearinghouse, Sacramento, Ca., March 1990&lt;/ref&gt;

==Útbreiðsla==
Útbreiðslusvæði ilmvepjulilju er; hlutar suðvestur N.-Kaliforníu, sérstaklega Solano sýsla og Sonoma sýsla og strandsvæði suður að Monterey sýslu.  hún vex vanalega í graslendi í fellum upp að 200 metrum yfir sjávarmáli.&lt;ref&gt;[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8349,8560,8573 ''Jepson Manual'', University of California Press (1993)]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jesabel/&gt;

Þessi tegund finnst eingöngu í Kaliforníu og hefur verið á lista sem tegund í hættu, og sumsstaðar er hún á svæðisbundinni útrýmingarhættu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rareplants.cnps.org/detail/824.html |title=California Native Plant Society, Rare Plant Program. 2015. Inventory of Rare and Endangered Plants, ''Fritillaria liliacea'' |access-date=2026-03-29 |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215010/http://www.rareplants.cnps.org/detail/824.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Sjá einnig==
*[[Sonoma County, California]]

== Heimildir==
{{reflist}}

==Ytri tenglar==
*[http://www-plb.ucdavis.edu/botanyclub/photo9.html Photograph of ''Fritillaria liliacea'', University of California @ Davis Botany club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901075427/http://www-plb.ucdavis.edu/botanyclub/photo9.html |date=2006-09-01 }}
*[http://www.plants.usda.gov/java/profile?symbol=FRLI2 Plant profile for ''Fritillaria liliacea'': United States Department of Agriculture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204215712/http://www.plants.usda.gov/java/profile?symbol=FRLI2 |date=2012-02-04 }}
*[http://www.fritillariaicones.com/icones/liliacea.html Fritillaria Icones Laurence Hill ]
*[https://www.srgc.org.uk/bulblog/log2006/190706/log.html Scottish Rock Garden Club, Bulb Log 29 19th July 2006]


[[Flokkur:Liljuætt]]</text>
      <sha1>2x5f85osdn8cafsdzj4qrtlrt6e9e2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Strandreynir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133671</id>
    <revision>
      <id>1977657</id>
      <parentid>1923621</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <comment>mynd</comment>
      <origin>1977657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3440" sha1="fpsy6b25h8tvv1f98xzsaco3ckgl0so" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name=''Strandreynir''
| image =  Sorbus × meinichii kz01.jpg
| image_caption =  
| image2 = 
| image2_caption = 
| regnum = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio = [[Dulfrævingar]] (''Magnoliophyta'')
| classis = [[Tvíkímblöðungar]] (''Magnoliopsida'')
| ordo = [[Rósaættbálkur]] (''Rosales'')
| familia = [[Rósaætt]] (''Rosaceae'')
| subfamilia = [[Reynisætt]] (''Maloideae'')
| genus = [[Reyniviður]] (''Sorbus'')
| subgenus = ''Sorbus''
| sectio = Sorbus
| species = S. meinichii
| taxon = Sorbus meinichii
| taxon_authority = ([[Lindeb.]]) [[Hedl.]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.slu.se/sv/centrumbildningar-och-projekt/skud/sok/fritextsokning/ |title=Svensk kulturväxtdatabas |access-date=2016-04-10 |archive-date=2016-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160530201545/http://www.slu.se/sv/centrumbildningar-och-projekt/skud/sok/fritextsokning/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| synonyms = ''Sorbus teodori'' [[Liljef.]] 1953.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www2.nrm.se/fbo/chk/lexs.htm |title=Naturhistoriska riksmuseets checklista |access-date=2016-04-10 |archive-date=2007-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070116114954/http://www2.nrm.se/fbo/chk/lexs.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| range_map = 
| range_map_width = 240px
| range_map_caption =
}}

'''Strandreynir''' (''Sorbus meinichii'') er [[reyniviður|reynitegund]].
Strandreynir hefur komið fram sem blendingur á milli [[ilmreynir|ilmreynis]] og [[gráreynir|gráreynis]] og útlitið er mitt á milli þeirra. Hann skilur sig frá ilmreyni með að endasmáblaðið er stærra og nokkurnveginn tígullaga. Blómin eru nokkuð stærri og litur þeirra er gulhvítur. Berin eru skarlatsrauð og stærri en hjá reyni og kjarnhúsið er með þremur hólfum en ekki fjórum. Hann verður 2-4 m hár.

Strandreynir er einlendur í Noregi. Formið sem var fyrst lýst (var. ''meinichii'') er þrílitna og fjölgar sér ókynjað (geldæxlun). Það er útbreitt  frá Stord yfir Bømlo og Sveio til Karmøy. Frá syðra Stord til Sveio finnst smærra form. Strandreynir (í víðri merkingu) vex meðfram ströndinni frá Leka í norðri suður til Lindesnes og Ringerike í suðaustri. Tegundin er mjög breytileg og nokkur formin eru hugsanlega sjálfstæðar tegundir. Á Østlandet finnst hugsanlega fimmlitna strandreynir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;H.H. Grundt og P.H. Salvesen (2011). «Kjenn din ''Sorbus'': rogn og asal i Norge». ''Rapport 23/2011: Genressurssenteret ved Skog og landskap'', s. 12–15. [[Internasjonalt standard periodikanummer|ISSN]] 1891-7933&lt;/ref&gt; Tegundir sem líkjast mjög strandreyni og hafa komið fram á sama hátt finnast á Gotalandi í Svíþjóð (''Sorbus teodori''), og á eynni Arran við Skotland (Sorbus pseudomeinichii).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Seinni hluti fræðiheitsins; ''meinichii'' er til heiðurs amtmanns [[Hans Thomas Meinich]]. Strandreynir er einkennisblóm sveitarfélagsins Sveio.

== Reynsla á Íslandi==
Hefur reynst mjög vel.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=1403&amp;fl=2 |title=Geymd eintak |access-date=2016-04-11 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808122721/http://www.lystigardur.akureyri.is/default.aspx?modID=16&amp;pId=1403&amp;fl=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
{{reflist}}

{{stubbur|líffræði}}
{{commonscat|Sorbus meinichii}}
{{Wikilífverur|Sorbus meinichii}}
[[Flokkur:Reynisætt]]</text>
      <sha1>fpsy6b25h8tvv1f98xzsaco3ckgl0so</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Friðrik Erlingsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133911</id>
    <revision>
      <id>1977664</id>
      <parentid>1977551</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T20:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cinquantecinq</username>
        <id>12601</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lagaði innsláttarvillu</comment>
      <origin>1977664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4475" sha1="squtuzuwsb9w0ipk1kbaoh7yxownoa9" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn               = Friðrik Erlingsson
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur og aldur|1962|03|4}}
| starf              = {{hlist|Tónlistarmaður|Rithöfundur}}
}}

'''Friðrik Erlingsson''' (f. 4. mars 1962) er íslenskur tónlistarmaður og rithöfundur. Í tónlist var hann meðal annars lagahöfundur og gítarleikari í hljómsveitunum [[Purrkur Pillnikk|Purrki Pillnikk]] frá 1981 til 1983 og [[Sykurmolarnir|Sykurmolunum]] frá 1986 til 1988, á plötunum ''Einn moli’ á mann,'' 1986, og ''Life’s too good,'' 1988.{{Heimild vantar}} Auk þess var hann einn af stofnendum [[Smekkleysa|Smekkleysu]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/menning-og-daegurmal/2020-08-29-fannst-biblian-ekki-merkilegur-skaldskapur/|title=Fannst Biblían ekki merkilegur skáldskapur - RÚV.is|date=2020-08-29|website=RÚV|access-date=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

==Ritstörf==
Á ferli sínum sem rit- og handritshöfundur hefur Friðrik bæði komið víða við og unnið til fjölda verðlauna. Fyrsta skáldsaga Friðriks, ''Benjamín dúfa,'' hlaut [[Íslensku barnabókaverðlaunin]] 1992 og [[Verðlaun Skólamálaráðs Reykjavíkurborgar]] 1994. Bókin hefur verið gefin út víða erlendis, meðal annars á Norðurlöndum, Ítalíu, Bandaríkjunum og Bretlandi. Upp úr bókinni skrifaði hann handrit að [[Benjamín dúfa (kvikmynd)|samnefndri kvikmynd]] sem frumsýnd var 1995 og hlaut verðlaun víða um heim. 2017 var einnig gerð kvikmynd í Bandaríkjunum byggð á bókinni, ''Benji the Dove,'' í leikstjórn [[Kevin Arbouet]].{{Heimild vantar}} 

Á ferli sínum hefur Friðrik skrifað handrit að ýmsum sjónvarpsþáttum og sjónvarps- og kvikmyndum. Meðal annars handrit að gamanmyndinni [[Stuttur Frakki]] árið 1998 og árin 1991-1994 var hann handritshöfundur með [[Spaugstofan|Spaugstofumönnum]] þegar þeir fluttu sig frá [[Sjónvarpið|sjónvarpinu]] yfir á [[Stöð 2]] og nefndu sig Gysbræður í þættinum [[Imbakassinn]].

Friðrik fékk sérstök verðlaun Evrópskrar dómnefndar (EBU Prix Géneve Europe / Special Prix de Jury) fyrir handrit að sjónvarpsmyndinni [[Góða ferð, Sveinn Ólafsson]], sem var útgefin 1998 sem skáldsaga með sama nafni. Sú bók var gefin út í Bretlandi árið 2006 undir titlinum ''Fish in the Sky,'' af Meadowside Children’s books, sem einnig gaf út skáldsögu Friðriks ''Bróðir Lúsifer,'' undir titlinum ''Boy on the Edge.'' Candlewick Press hefur gefið báðar bækurnar út í Bandaríkjunum. [[IBBY]] tilnefndi Friðrik á heiðurslista sinn árið 2012 fyrir þýðingu hans á ''Fish in the Sky.'' 

Upp úr unglingasögu Friðriks, ''Þór í Heljargreipum,'' sem kom út árið 2008 og byggð var á norrænni goðafræði, framleiddi teiknimyndagerðin [[Caoz]] teiknimynd í fullri lengd, ''[[Hetjur Valhallar - Þór]],'' eftir handriti hann sjálfs sem frumsýndi var árið 2010. Var hann tilnefndur til [[Edduverðlaunin 2011|Edduverðlaunanna 2011]] fyrir besta handritið fyrir teiknimyndina. Sjálfstætt framhald sögunnar ''Þór, leyndarmál guðanna,'' var gefin út af bókaforlaginu Veröld árið 2010. 

Friðrik hefur einnig fengist við þýðingar og fyrir þýðingu sína á barnabókinni ''Tsatsiki og Mútta,'' árið 2001, eftir sænska rithöfundinn [[Moni Nilsson-Brannström]], hlaut hann [[Barnabókaverðlaun Fræðsluráðs Reykjavíkur]].

Eftir hann liggur jafnframt handrit og ''libretto'' að óperunni ''Ragnheiður,'' sem tilnefnd var til [[Gríman|Grímuverðlaunanna]] 2014 í flokknum Leikrit ársins. Konsertflutningur óperunnar í Skálholti 2013 fékk einnig [[Íslensku tónlistarverðlaunin]] 2013 sem ''Tónlistarviðburður ársins''. Í uppfærslu [[Íslenska óperan|Íslensku óperunnar]] 2014, hlaut ''Ragnheiður'' Grímuna 2014 í flokkunum, ''Söngvari ársins'', sem var [[Elmar Gilbertsson]], ''Tónlist ársins'', sem [[Gunnar Þórðarson]] samdi og einnig ''Sýning ársins''.

Auk þess var Friðrik tilnefndur til [[Norrænu barnabókaverðlaunin|Norrænu barnabókaverðlaunanna]] árin 1992 og 1995.

== Einkalíf ==
Friðrik er bróðir leikarans og leikstjórans [[Benedikt Erlingsson|Benedikts Erlingssonar]]. Faðir þeirra var leikarinn [[Erlingur Gíslason]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tilvísanir ==
&lt;references /&gt;

==Tenglar==
* {{Imdb nafn|0259575|Friðrik Erlingsson}}

[[Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn]]
[[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]]
{{f|1962|Erlingsson, Friðrik}}</text>
      <sha1>squtuzuwsb9w0ipk1kbaoh7yxownoa9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kenai Fjords-þjóðgarðurinn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135727</id>
    <revision>
      <id>1977677</id>
      <parentid>1546235</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T22:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1374" sha1="p3cty96ksi6mhswlttnqaf0azyuxqpb" xml:space="preserve">[[Mynd:KEFJ-Park-map1-2012.png|thumb|Kort.]]
[[Mynd:Two Arm Bay KEFJ (9025144089).jpg|thumb|Two Arm Bay.]]
[[Mynd:Sea lions in Kenai Fjords National Park (6777825608).jpg|thumb|Sæljón.]]
[[Mynd:Bear Glacier, Kenai Fjords National Park (6808652535).jpg|thumb|Bear Glacier, skriðjökull Harding Icefield.]]
[[Mynd:Kenai fjords national park.jpg|thumb|Kenai fjords national park.]]

'''Kenai Fjords-þjóðgarðurinn''' (enska: Kenai Fjords National Park) er [[þjóðgarður]] á [[Kenaiskagi|Kenaiskaga]] í [[Alaska]], Bandaríkjunum. Hann var stofnaður árið 1980 og þekur um 2700 ferkílómetra. Staðsetning hans er vestur af bænum [[Seward]]. Þjóðgarðurinn er þakinn jöklum að helmingi og er ísbreiðan [[Harding Icefield]] þeirra mestur. Skriðjöklar Hardingsjökuls hafa mótað fjölmarga firði og heitir þjóðgarðurinn eftir þeim. Ýmis spendýr á landi og legi lifa í þjóðgarðinum: [[Elgur]], [[úlfur]], [[háhyrningur]] og [[hnúfubakur]] sem dæmi.

Vestur af þjóðgarðinum er [[Kenai National Wildlife Refuge]] og í suðri á hann landamæri að [[Kachemak Bay State Park]].

==Heimild==
{{commonscat|Kenai Fjords National Park}}
{{wpheimild|tungumál= en|titill= Kenai Fjords National Park|mánuðurskoðað= 30. nóv.|árskoðað= 2016 }}

{{S|1980}}
[[Flokkur:Bandarískir þjóðgarðar]]
[[Flokkur:Þjóðgarðar í Alaska]]</text>
      <sha1>p3cty96ksi6mhswlttnqaf0azyuxqpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listi yfir tinda á Íslandi eftir hæð</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137199</id>
    <revision>
      <id>1977637</id>
      <parentid>1976703</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7595" sha1="b6k150u8y5bjwlbw2puko7h7i4xpfjf" xml:space="preserve">&lt;small&gt;Listi þessi er ekki tæmandi og inniheldur yfirleitt þekktari fjöll:&lt;/small&gt;

#[[Hvannadalshnjúkur]] 2.110 m
#[[Sveinstindur (Öræfajökli)|Sveinstindur]] (Öræfajökli) 2.044 m
#[[Snæbreið]] (Öræfajökli) 2.041 m
#[[Bárðarbunga]] 2.000 m
# [[Skarphéðinstindur]] ([[Kverkfjöll]]) 1.936 m
#[[Hrútfjallstindar]] 1.875 m
#[[Snæfell (Eyjabakkajökull)|Snæfell]] 1.826 m
#[[Hofsjökull]] 1.765 m
#[[Þuríðartindur]] (Öræfajökli) 1.741 m
#[[Grímsfjall]] 1.725 m
#[[Herðubreið]] 1.686 m
#[[Eiríksjökull]] 1.675 m
#[[Eyjafjallajökull]] 1.639 m
#[[Þórðarhyrna]] (Vatnajökli) 1.659 m
#[[Hamarinn (fjall)|Hamarinn]] 1.573 m
#[[Þverártindsegg]] 1.554 m
#[[Tungnafellsjökull]] (Háhyrna) 1.540 m
#[[Kerling (Eyjafirði)|Kerling]] í Eyjafirði 1.538 m
#[[Grendill (Vatnajökli)|Grendill]] (Vatnajökli) 1.522 m
#[[Þorvaldstindur]] ([[Askja (fjall)|við Öskju]]) 1.510 m
#[[Hekla]] 1.491 m
#[[Mýrdalsjökull]] 1.480 m
#[[Snækollur]] ([[Kerlingarfjöll]]) 1.477 m
#[[Tindfjallajökull]] 1.462 m
#[[Trölladyngja (Ódáðahrauni)|Trölladyngja]] (Ódáðahrauni) 1.460 m
#[[Miklafell]] 1.456 m
#[[Geirvörtur]] (Vatnajökli) 1.447 m
#[[Snæfellsjökull]] 1.446 m
#[[Dýjafjallshnjúkur]] í Skíðadal 1.445 m
#[[Mávabyggðir]] (Vatnajökli) 1.442 m
#[[Miðfellstindur]] 1.430 m
#[[Loðmundur (fjall)|Loðmundur]] ([[Kerlingarfjöll]]) 1.429 m
#[[Péturshnúkur]] ([[Tungnahryggsjökull]]) 1.406 m
#[[Geitlandsjökull]] 1.400 m
#[[Grjótbotnstindur]] (Vatnajökli) 1.397 m
#[[Hrútfell]] 1.396 m
#[[Skarðatindur]] (við Vatnajökul) 1.385 m
#[[Rimar]] í Svarfaðardal 1.371 m
#[[Þórisjökull]] 1.350 m
#[[Jökulgilstindar]] (Lónsöræfi) 1.337 m
#[[Birnudalstindur]] (við Vatnajökul) 1.326 m
#[[Sauðhamarstindur]] (Lónsöræfi) 1.319 m
#[[Syðri-Háganga]] 1.284 m
#[[Þumall, Skaftafellsfjöllum|Þumall]] (Vatnajökli) 1.279 m
#[[Nyrðri-Háganga]] 1.278 m
#[[Kaldaklofsfjöll]] 1.278 m
#[[Smjörfjöll]] 1.251 m
#[[Þrándarjökull]] (Austurlandi) 1.248 m
#[[Prestahnúkur]] (við Langjökul) 1.226 m
#[[Hlíðarfjall]] 1.224 m
#[[Stóllinn]] 1.215 m
#[[Kambsmýrarhnjúkur]] 1.214
#[[Súlur]] 1.213 m
#[[Blámannshattur]] 1.212 m
#[[Hnappadalstindur]] (Lónsöræfi) 1.212 m
#[[Bláfell]] 1.204 m
#[[Torfajökull]] 1.190 m
#[[Hlöðufell]] 1.186 m
#[[Ok]] 1.177 m
#[[Kaldbakur (Eyjafirði)|Kaldbakur]] (Eyjafjörður) 1.167 m
#[[Arnarfell hið litla]] 1.143 m
#[[Arnarfell hið mikla]] 1.137 m
#[[Mælifellshnjúkur]] 1.138 m
#[[Esjufjöll]] 1.138 m
#[[Dyrfjöll]] 1.136 m
#[[Hrafntinnusker]] 1.128 m
#[[Kristínartindar]] 1.126 m
#[[Kerahnjúkur]] 1.097 m
#[[Víknafjöll]] 1.094 m
#[[Syðsta-Súla]] ([[Botnssúlur]]) 1.093 m
#[[Böggvisstaðafjall]] 1.091
#[[Sveinstindur (Langasjó)|Sveinstindur]] (við Langasjó) 1.090 m
#[[Upptyppingar]] 1.084 m
#[[Skersgnípa]] 1.079 m
#[[Löðmundur]] 1.077 m
#[[Hraundrangi]] 1.075 m
#[[Búlandstindur]] 1.069 m
#[[Hofsjökull (eystri)|Hofsjökull]] (eystri) 1.069 m
#[[Blágnípa]] 1.068 m
#[[Ljósufjöll]] 1.063 m
#[[Skjaldbreiður]] 1.060 m
#[[Heiðarhorn]] ([[Skarðsheiði]]) 1.054 
#[[Jarlhettur|Innsta-Jarlhetta]] 1.050 m
#[[Miðtindur]] (Snæfellsnesi) 1.045 m
#[[Bleikur (fjall)|Bleikur]] (Snæfellsnesi) 1.021 m
#[[Vatnsdalsfjall]] 1.018 m
#[[Högnhöfði]] 1.002 m
#[[Gráni (fjall)|Gráni]] (Snæfellsnesi) 1.001 m
#[[Tröllakirkja (við Holtavörðuheiði)|Tröllakirkja]] (vestur af Holtavörðuheiði) 1.001 m
#[[Kaldbakur (Vestfjörðum)|Kaldbakur]] (Vestfirðir) 998 m
#[[Víðidalsfjall]] 990 m
#[[Tindastóll (fjall)|Tindastóll]] 989 m
#[[Böðvarskúla]] ([[Helgrindur]]) 988 m
#[[Fjórðungsalda]] 972 m
#[[Skessuhorn]] 967 m
#[[Ólafsfjarðarmúli]] 960 m
#[[Tröllhetta]] ([[Jarlhettur]]) 943 m
#[[Bláhnúkur]] 940 m
#[[Strútur (Vesturlandi)|Strútur]] (Vesturlandi) 938 m
#[[Drangajökull]] 925 m
#[[Hafratindur]] (Dölum) 923 m
#[[Baula]] 917 m
#[[Esja]] 914 m
#[[Glóðafeykir]] 910 m
#[[Hattafell]] 910 m
#[[Vatnaöldur]] 896 m
#[[Brennisteinsalda]] 881 m
#[[Skúmhöttur (Loðmundarfirði)|Skúmhöttur]] (Loðmundarfirði) 868 m
#[[Kolbeinsstaðafjall]] 862 m
#[[Sauratindar]] (fyrir ofan Súðavík) 856 m
#[[Brennisteinsalda]] 855 m
#[[Hvalfell]] 852 m
#[[Hafnarfjall]] 844 m
#[[Kárahnjúkar]] 836 m
#[[Langadalsfjall]] 834 m
#[[Skælingur (fjall)|Skælingur]] 830 m
#[[Krafla]] 818 m
#[[Tindaskagi]] 816 m
#[[Steinafjall]] 810 m
#[[Móskarðshnúkar]] 807 m
#[[Vörðu-Skeggi]] 805 m
#[[Útigönguhöfði]] 805 m
#[[Hengill]] 803 m
#[[Búrfell (Þingvallasveit)|Búrfell]] (Þingvallasveit) 783 m
#[[Hvítserkur (fjall)|Hvítserkur]] 774 m
#[[Skálafell (Kjósarhreppi)|Skálafell]], austur af Esju. 771 m
#[[Lómagnúpur]] 767 m (standbergið syðst er 671 m.)
#[[Hrafnabjörg]] 763 m
#[[Eystrahorn]] 756 m
#[[Hafursfell]] 748 m
#[[Bjarnarfjall]] 737 m
#[[Þorfinnur (fjall)|Þorfinnur]] 730 m
#[[Gunnólfsvíkurfjall]] 719 m
#[[Bláfjöll|Bláfjallahorn]] 702 m
#[[Fagraskógarfjall]] 684 m
#[[Þríhyrningur (fjall)|Þríhyrningur]] 678 m
#[[Búrfell (Þjórsárdal)|Búrfell]] (Þjórsárdal) 672  m
#[[Ernir (Skutulsfjörður)|Ernir (Skutulsfirði)]] 665 m
#[[Vífilsfell]] 665 m
#[[Norðlingaalda]] 658 m
#[[Stálfjall]] 650 m
#[[Akrafjall]] 643 m
#[[Traðarhyrna]] 640 m
#[[Spákonufellsborg]] 639 m
#[[Bolafjall]] 638 m
#[[Hvanndalabjarg]] 630 m
#[[Efstadalsfjall]] 627 m
#[[Hafursey]] 582 m
#[[Skálafell]] (vestur af Hveragerði) 574 m
#[[Þórólfsfell]] 574 m
#[[Skarðsmýrarfjall]] 570 m
#[[Hrómundartindur]] 552 m
#[[Ingólfsfjall]] 551 m
#[[Klofningsfjall]] 545 m
#[[Hestur (Hestfjörður)]] 540 m
#[[Búrfell (Grímsnesi)|Búrfell]] (Grímsnesi) 534 m
#[[Drápuhlíðarfjall]] 527 m
#[[Stapafell]] 521 m
#[[Stóri-Meitill]] 514 m
#[[Kaldbakshorn]] 508 m
#[[Námafjall]] 482 m
#[[Hagafjall]] (Skeiða- og Gnúpverjahreppi) 473 m
#[[Kirkjufell]] 469 m
#[[Hraunsnefsöxl]] 464 m
#[[Eyrarfjall (Kjós)|Eyrarfjall]] (Kjós) 456 m
#[[Vestrahorn]] 454 m
#[[Göltur (fjall)|Göltur]] 450 m
#[[Bjólfell]] 443 m
#[[Látrabjarg]] 441 m
#[[Geirólfsnúpur]] 433 m
#[[Straumnesfjall]] 430 m
#[[Kolgrafamúli]] 427 m
#[[Ólafsvíkurenni]] 418 m
#[[Húsavíkurfjall]] 417 m
#[[Klakkur (Strandir)|Klakkur]] 413 (Strandir)
#[[Grænadyngja]] (Reykjanesi) 402 m
#[[Sveifluháls]] 395 m
#[[Vörðufell]] 392 m
#[[Fagradalsfjall]] 390 m
#[[Þyrill]] 388 m
#[[Keilir]] 379 m
#[[Trölladyngja (Reykjanesi)|Trölladyngja]] (Reykjanesi) 379 m
#[[Reynisfjall]] 340 m
#[[Skriðufell (fjall)|Skriðufell]] 337 m
#[[Helgafell (Hafnarfirði)]] 338 m
#[[Skarðsfjall (Landsveit)|Skarðsfjall]] (Landsveit) 336 m
#[[Reynisfjall]] 326 m
#[[Hestfjall (Árnessýslu)|Hestfjall]] (Árnessýslu) 317 m
#[[Litli-Hrútur]] 310 m
#[[Úlfarsfell (fjall)|Úlfarsfell]] 296 m
#[[Litla-Sandfell]] 294 m
#[[Húsfell]] 285 m
#[[Heimaklettur]] 283 m
#[[Sámsstaðamúli]] 280 m
#[[Mosfell (Grímsnesi)|Mosfell]] (Grímsnesi) 254 m
#[[Pétursey]] 274 m
#[[Brimlárhöfði]] 268 m
#[[Þorbjörn (fjall)|Þorbjörn]] 243 m
#[[Hjörleifshöfði]] 221 m
#[[Helgafell (Mosfellssveit)|Helgafell]] (Mosfellssveit) 215 m
#[[Eldfell]] 200 m
#[[Drangaskörð]] 200 m
#[[Sýlingarfell]] 197 m
#[[Gaukshöfði]] 188 m
#[[Stóra-Skógfell]] 184 m
#[[Grábrók]] 170 m
#[[Hagafell]] 158 m
#[[Sundhnúkur]] 134 m
#[[Eldborg (Hnappadal)]] 103 m
#[[Skálafell]] á Reykjanesi 76 m
#[[Helgafell (Snæfellsnesi)]] 73 m

==Tenglar==
[http://www.nat.is/travelguide/haestu_fjoll.htm Nat.is: Hæstu fjöll Íslands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424030510/http://www.nat.is/travelguide/haestu_fjoll.htm |date=2017-04-24 }}

[[Flokkur:Fjöll á Íslandi|*]]
[[Flokkur:Listar um íslenska landafræði]]</text>
      <sha1>b6k150u8y5bjwlbw2puko7h7i4xpfjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suchinda Kraprayoon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138041</id>
    <revision>
      <id>1977605</id>
      <parentid>1877800</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T12:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1134" sha1="918fa6b522gjhycs7kstrmpopogy71m" xml:space="preserve">[[File:Suchinda Kraprayoon early 1970s.jpg|thumb|Suchinda Kraprayoon]]
'''Suchinda Kraprayoon''' ([[taílenska]]: สุจินดา คราประยูร, 6. ágúst 1933 – 10. júní 2025) var [[forsætisráðherra Taílands]] frá 7. apríl 1992 til 24. maí 1992. Hann var leiðtogi [[Friðargæsluráð Taílands|friðargæsluráðs Taílands]] sem herjaði [[valdarán]] gegn ríkisstjórn þáverandi forsætisráðherra [[Chatichai Choonhavan]] þann 23. febrúar 1991. 

Eftir þingkosningar þann 22. mars 1992 var Kraprayoon kosinn í embætti forsætisráðherra. Skipun hans leiddi til mikilla mótmæla í [[Bangkok]] sem enduðu með útgöngubanni og hernaðareftirliti. Hundruð manna dóu í mótmælunum þegar hermenn skutu á óvopnaða nemendur og mótmælendur. Kraprayoon sagði af sér þann 24. maí 1992 og varaforsætisráðherra [[Meechai Ruchuphan]] tók við af honum þangað til boða mátti til kosninga aftur. [[Anand Panyarachun]] tók við af Ruchuphan.

{{stubbur|æviágrip|stjórnmál}}
{{DEFAULTSORT:Kraprayoon, Suchinda}}
{{fd|1933|2025}}
[[Flokkur:Forsætisráðherrar Taílands]]</text>
      <sha1>918fa6b522gjhycs7kstrmpopogy71m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anna Boleyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139408</id>
    <revision>
      <id>1977642</id>
      <parentid>1964811</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TKSnaevarr færði [[Anne Boleyn]] á [[Anna Boleyn]] yfir tilvísun: Algengara á íslensku.</comment>
      <origin>1964811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6254" sha1="hdmu3zp67k3hujyoeosip6fajo97a67" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = Drottning Englands
| ætt = Boleyn-ætt
| skjaldarmerki = Coat of Arms of Anne Boleyn.svg
| nafn = Anne Boleyn
| mynd = Anne boleyn.jpg
| skírnarnafn = Anne Boleyn
| fæðingardagur = [[1501]]
| fæðingarstaður = [[Blickling Hall]], [[Norfolk]] eða Hever-kastala, [[Kent]]
| dánardagur = [[19. maí]] [[1536]]
| dánarstaður = [[Lundúnaturn]]i, [[London|Lundúnum]]
| grafinn = Kirkju heilags Péturs í hlekkjum, Lundúnaturni, Lundúnum
| ríkisár = [[28. maí]] [[1533]] – [[17. maí]] [[1536]]
| undirskrift = Anne Boleyn Signature.svg
| faðir = [[Thomas Boleyn, jarl af Wiltshire]]
| móðir = [[Lafði Elizabeth Howard]]
| maki = [[Hinrik 8.]] 
| titill_maka = Konungur
| börn = [[Elísabet 1.]]
}}
'''Anne Boleyn''' ([[1501]] – [[19. maí]] [[1536]]) var [[Englandsdrottning|drottning Englands]] frá árinu 1533 til 1536 sem önnur eiginkona [[Hinrik 8.|Hinriks 8.]] [[Konungur Englands|Englandskonungs]] og markgreifynja af Pembroke að auki.&lt;ref&gt;Ives, Eric ''The Life and Death of Anne Boleyn'' (2004), bls.158–59, bls.388.&lt;/ref&gt; Hjónaband hennar við Hinrik og aftaka hennar gerðu hana að lykilpersónu í pólitískum og trúarlegum átökum sem hrundu af stað ensku [[Siðaskiptin|siðaskiptunum]]. Dóttir hennar, Elísabet, átti eftir að setjast á valdastól eftir daga Hinriks sem [[Elísabet 1.]] Englandsdrottning.

==Æviágrip==
Anne var dóttir [[Thomas Boleyn, jarl af Wiltshire|Thomas Boleyn jarls af Wiltshire]], og eiginkonu hans, [[Lafði Elizabeth Howard|Elizabeth Boleyn]] greifynju af Wiltshire. Hún var menntuð í Hollandi og Frakklandi, aðallega sem þerna fyrir [[Claude af Bretagne|Claude]] Frakkaprinsessu. Anne sneri aftur til Englands árið 1522 til að giftast írskum frænda sínum, [[James Butler, jarl af Ormond|James Butler jarli af Ormond]]. [[Thomas Wolsey|Wolsey kardínáli]] lét aflýsa brúðkaupi þeirra og Anne varð þess í stað heiðursþerna eiginkonu Hinriks 8., [[Katrín af Aragóníu|Katrínar af Aragóníu]].

Snemma árið 1523 var Anne leynilega trúlofuð [[Henry Percy]], syni jarlsins af [[Norðymbraland|Norðymbralandi]] en Wolsey kardináli lét einnig ógilda þá trúlofun í janúar 1524 og Anne var send heim til Heverkastala. Í febrúar/mars árið 1526 fór Hinrik 8. að gera hosur sínar grænar fyrir Anne. Hún stóðst daður hans og neitaði að verða frilla hans – líkt og systir hennar, María, hafði verið. Brátt varð Hinrik gagntekinn af því að ógilda hjónaband sitt við Katrínu drottningu til þess að geta gifst Anne. Þegar ljóst varð að [[Klemens 7.]] [[páfi]] væri ófáanlegur til að ógilda hjónabandið hófst upplausn [[Kaþólska kirkjan|kaþólsks valds]] í Englandi. Árið 1532 gerði Hinrik Anne að markgreifynju Pembroke.

Hinrik og Anne giftust þann 25. janúar 1533 eftir leynilegt brúðkaup þann 14. nóvember 1532. Þann 23. maí 1533 lýsti hinn nýi [[Erkibiskup af Kantaraborg|erkibiskup Kantaraborgar]], [[Thomas Cranmer]], því yfir að hjónaband Hinriks og Katrínar væri ógilt; fimm dögum síðar löggilti hann hjónaband Hinriks og Anne. Stuttu síðar lét páfinn [[Bannfæring|bannfæra]] bæði Hinrik og Cranmer. Vegna hjónabandsins og bannfæringanna klofnaði [[enska biskupakirkjan]] frá rómversk-kaþólsku kirkjunni og enska biskupakirkjan var færð undir yfirvald konungsins. Anne var krýnd Englandsdrottning þann 1. júní 1533. Þann 7. september fæddi hún dótturina Elísabetu sem síðar átti eftir að verða [[Elísabet 1.]] Englandsdrottning. Hinrik varð fyrir vonbrigðum um að hann skyldi hafa eignast dóttur en ekki son en vonaðist til að sonur kæmi næst og lýsti því yfir að hann elskaði Elísabet. Anne átti eftir að verða fyrir þremur fósturlátum og í mars 1536 var Hinrik farinn að stíga í væng við [[Jane Seymour]]. Til þess að geta kvænst Jane Seymour varð Hinrik að finna sér tylliástæðu til að binda enda á hjónaband sitt við Anne.

Hinrik hélt Anne grunaðri fyrir landráð í apríl árið 1536. Þann 2. maí var hún handtekin og látin dúsa í [[Lundúnaturn|Lundúnaturni]] þar sem ýmsir kunningjar hennar – þ.á.m. fyrrverandi unnusti hennar, Henry Percy, og frændi hennar, [[Thomas Howard]] – réttuðu yfir henni og lýstu yfir sekt hennar þann 15. maí. Hún var hálshöggvin fjórum dögum síðar. Nútímasagnfræðingar telja ásakanirnar gegn henni, m.a. um framhjáhald, sifjaspell og áætlanir um að koma konungnum fyrir kattarnef, illa rökstuddar og ósannfærandi. Stundum er því haldið fram að Anne hafi verið sökuð um að vera [[norn]] en á þetta er ekki minnst í ákærunum.&lt;ref&gt;Gairdner, James. [http://www.british-history.ac.uk/letters-papers-hen8/vol10/pp349-371 Letters and Papers, Foreign and Domestic, Henry VIII, Volume 10] Janúar–júní 1536. Her Majesty's Stationery Office. Bls. 349–371.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wriothesley, Charles. [https://archive.org/details/chronicleengland00wriouoft A Chronicle of England During the Reigns of the Tudors], From A.D. 1485 to 1559, 1. bindi.  (1875) Camden Society. Bls. 189–226&lt;/ref&gt;

Eftir að Elísabet dóttir hennar var krýnd drottning var Anne endurmetin sem [[píslarvottur]] og hetja ensku siðaskiptanna, sérstaklega í verkum [[John Foxe|Johns Foxe]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.copperfieldreview.com/reviews/life_and_death_of_anne_boleyn.htm |title=Review: The Life and Death of Anne Boleyn |publisher=Copperfieldreview.com |date= |accessdate=26 April 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101101192001/http://copperfieldreview.com/reviews/life_and_death_of_anne_boleyn.htm |archivedate=1 November 2010}}&lt;/ref&gt; Í gegn um aldirnar hefur hún birst eða verið getið í fjölmörgum listaverkum og skáldsögum. Hennar er minnst sem „áhrifamesta og mikilvægasta maka einvalds í sögu Englands“&lt;ref&gt;Ives, bls. xv.&lt;/ref&gt; því það var hennar vegna sem Hinrik 8. lét ógilda hjónaband þeirra Katrínar af Aragóníu og lýsti yfir sjálfstæði frá Páfagarði.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{Commonscat|Anne Boleyn}}
{{DEFAULTSORT:Boleyn, Anne}}
{{fde|1501|1536|Boleyn, Anne}}
[[Flokkur:Drottningar Englands]]
[[Flokkur:Túdor-ætt]]</text>
      <sha1>hdmu3zp67k3hujyoeosip6fajo97a67</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977644</id>
      <parentid>1977642</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6246" sha1="3quzbh5p0cv74e7bnh0wz0chtbkjrha" xml:space="preserve">{{konungur
| titill = Drottning Englands
| ætt = Boleyn-ætt
| skjaldarmerki = Coat of Arms of Anne Boleyn.svg
| nafn = Anna Boleyn
| mynd = Anne boleyn.jpg
| skírnarnafn = Anne Boleyn
| fæðingardagur = [[1501]]
| fæðingarstaður = [[Blickling Hall]], [[Norfolk]] eða Hever-kastala, [[Kent]]
| dánardagur = [[19. maí]] [[1536]]
| dánarstaður = [[Lundúnaturn]]i, [[London|Lundúnum]]
| grafinn = Kirkju heilags Péturs í hlekkjum, Lundúnaturni, Lundúnum
| ríkisár = [[28. maí]] [[1533]] – [[17. maí]] [[1536]]
| undirskrift = Anne Boleyn Signature.svg
| faðir = [[Thomas Boleyn, jarl af Wiltshire]]
| móðir = [[Lafði Elizabeth Howard]]
| maki = [[Hinrik 8.]] 
| titill_maka = Konungur
| börn = [[Elísabet 1.]]
}}
'''Anna Boleyn''' ([[1501]] – [[19. maí]] [[1536]]) var [[Englandsdrottning|drottning Englands]] frá árinu 1533 til 1536 sem önnur eiginkona [[Hinrik 8.|Hinriks 8.]] [[Konungur Englands|Englandskonungs]] og markgreifynja af Pembroke að auki.&lt;ref&gt;Ives, Eric ''The Life and Death of Anne Boleyn'' (2004), bls.158–59, bls.388.&lt;/ref&gt; Hjónaband hennar við Hinrik og aftaka hennar gerðu hana að lykilpersónu í pólitískum og trúarlegum átökum sem hrundu af stað ensku [[Siðaskiptin|siðaskiptunum]]. Dóttir hennar, Elísabet, átti eftir að setjast á valdastól eftir daga Hinriks sem [[Elísabet 1.]] Englandsdrottning.

==Æviágrip==
Anna var dóttir [[Thomas Boleyn, 1. jarlinn af Wiltshire|Thomas Boleyn jarls af Wiltshire]], og eiginkonu hans, [[Lafði Elizabeth Howard|Elizabeth Boleyn]] greifynju af Wiltshire. Hún var menntuð í Hollandi og Frakklandi, aðallega sem þerna fyrir [[Claude af Bretagne|Claude]] Frakkaprinsessu. Anna sneri aftur til Englands árið 1522 til að giftast írskum frænda sínum, [[James Butler, 9. jarlinn af Ormond|James Butler jarli af Ormond]]. [[Thomas Wolsey|Wolsey kardínáli]] lét aflýsa brúðkaupi þeirra og Anna varð þess í stað heiðursþerna eiginkonu Hinriks 8., [[Katrín af Aragóníu|Katrínar af Aragóníu]].

Snemma árið 1523 var Anna leynilega trúlofuð [[Henry Percy]], syni jarlsins af [[Norðymbraland|Norðymbralandi]] en Wolsey kardináli lét einnig ógilda þá trúlofun í janúar 1524 og Anna var send heim til Heverkastala. Í febrúar/mars árið 1526 fór Hinrik 8. að gera hosur sínar grænar fyrir Önnu. Hún stóðst daður hans og neitaði að verða frilla hans – líkt og systir hennar, María, hafði verið. Brátt varð Hinrik gagntekinn af því að ógilda hjónaband sitt við Katrínu drottningu til þess að geta gifst Önnu. Þegar ljóst varð að [[Klemens 7.]] [[páfi]] væri ófáanlegur til að ógilda hjónabandið hófst upplausn [[Kaþólska kirkjan|kaþólsks valds]] í Englandi. Árið 1532 gerði Hinrik Önnu að markgreifynju Pembroke.

Hinrik og Anna giftust þann 25. janúar 1533 eftir leynilegt brúðkaup þann 14. nóvember 1532. Þann 23. maí 1533 lýsti hinn nýi [[Erkibiskup af Kantaraborg|erkibiskup Kantaraborgar]], [[Thomas Cranmer]], því yfir að hjónaband Hinriks og Katrínar væri ógilt; fimm dögum síðar löggilti hann hjónaband Hinriks og Önnu. Stuttu síðar lét páfinn [[Bannfæring|bannfæra]] bæði Hinrik og Cranmer. Vegna hjónabandsins og bannfæringanna klofnaði [[enska biskupakirkjan]] frá rómversk-kaþólsku kirkjunni og enska biskupakirkjan var færð undir yfirvald konungsins. Anna var krýnd Englandsdrottning þann 1. júní 1533. Þann 7. september fæddi hún dótturina Elísabetu sem síðar átti eftir að verða [[Elísabet 1.]] Englandsdrottning. Hinrik varð fyrir vonbrigðum um að hann skyldi hafa eignast dóttur en ekki son en vonaðist til að sonur kæmi næst og lýsti því yfir að hann elskaði Elísabet. Anna átti þrisvar eftir að missa fóstur og í mars 1536 var Hinrik farinn að stíga í væng við [[Jane Seymour]]. Til þess að geta kvænst Jane Seymour varð Hinrik að finna sér tylliástæðu til að binda enda á hjónaband sitt við Önnu.

Hinrik hélt Önnu grunaðri fyrir landráð í apríl árið 1536. Þann 2. maí var hún handtekin og látin dúsa í [[Lundúnaturn|Lundúnaturni]] þar sem ýmsir kunningjar hennar – þ.á.m. fyrrverandi unnusti hennar, Henry Percy, og frændi hennar, [[Thomas Howard]] – réttuðu yfir henni og lýstu yfir sekt hennar þann 15. maí. Hún var hálshöggvin fjórum dögum síðar. Nútímasagnfræðingar telja ásakanirnar gegn henni, m.a. um framhjáhald, sifjaspell og áætlanir um að koma konungnum fyrir kattarnef, illa rökstuddar og ósannfærandi. Stundum er því haldið fram að Anna hafi verið sökuð um að vera [[norn]] en á þetta er ekki minnst í ákærunum.&lt;ref&gt;Gairdner, James. [http://www.british-history.ac.uk/letters-papers-hen8/vol10/pp349-371 Letters and Papers, Foreign and Domestic, Henry VIII, Volume 10] Janúar–júní 1536. Her Majesty's Stationery Office. Bls. 349–371.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wriothesley, Charles. [https://archive.org/details/chronicleengland00wriouoft A Chronicle of England During the Reigns of the Tudors], From A.D. 1485 to 1559, 1. bindi.  (1875) Camden Society. Bls. 189–226&lt;/ref&gt;

Eftir að Elísabet dóttir hennar var krýnd drottning var Anna endurmetin sem [[píslarvottur]] og hetja ensku siðaskiptanna, sérstaklega í verkum [[John Foxe|Johns Foxe]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.copperfieldreview.com/reviews/life_and_death_of_anne_boleyn.htm |title=Review: The Life and Death of Anne Boleyn |publisher=Copperfieldreview.com |date= |accessdate=26 April 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101101192001/http://copperfieldreview.com/reviews/life_and_death_of_anne_boleyn.htm |archivedate=1 November 2010}}&lt;/ref&gt; Í gegn um aldirnar hefur hún birst eða verið getið í fjölmörgum listaverkum og skáldsögum. Hennar er minnst sem „áhrifamesta og mikilvægasta maka einvalds í sögu Englands“&lt;ref&gt;Ives, bls. xv.&lt;/ref&gt; því það var hennar vegna sem Hinrik 8. lét ógilda hjónaband þeirra Katrínar af Aragóníu og lýsti yfir sjálfstæði frá Páfagarði.

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{Commonscat|Anne Boleyn}}
{{DEFAULTSORT:Boleyn, Anna}}
{{fd|1501|1536}}
[[Flokkur:Drottningar Englands]]
[[Flokkur:Túdor-ætt]]</text>
      <sha1>3quzbh5p0cv74e7bnh0wz0chtbkjrha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snið:Enskir, skoskir og breskir einvaldar</title>
    <ns>10</ns>
    <id>142328</id>
    <revision>
      <id>1977632</id>
      <parentid>1790133</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5137" sha1="r9r486i9r0iuw99v496k7fus4jtvvvz" xml:space="preserve">{{navbox
|name = Enskir, skoskir og breskir einvaldar
|title = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Enskir]],&amp;nbsp;[[Þjóðhöfðingjar Skotlands|skoskir]]&amp;nbsp;og&amp;nbsp;[[Listi yfir þjóðhöfðingja Bretlands|breskir]] einvaldar
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist

| list1 =
  {{navbox with columns|child
  | bodyclass = hlist
  | colwidth = 50%
  | colstyle = padding: 0 0.5em;

  | col1header = Enskir einvaldar fyrir 1603
  | col1 =
* [[Egbert af Wessex|Egbert]]
* [[Aðalúlfur af Wessex|Aðalúlfur]]
* [[Aðalbaldur af Wessex|Aðalbaldur]]
* [[Aðalbjartur af Wessex|Aðalbjartur]]
* [[Aðalráður af Wessex|Aðalráður]]
* [[Elfráður ríki]]
* [[Játvarður eldri]]
* ''[[Ælfweard af Wessex|Ælfweard]]''
* [[Aðalsteinn Englandskonungur|Aðalsteinn]]
* [[Játmundur 1. Englandskonungur|Játmundur 1.]]
* [[Játráður Englandskonungur|Játráður]]
* [[Játvígur Englandskonungur|Játvígur]]
* [[Játgeir Englandskonungur|Játgeir]]
* [[Játvarður píslarvottur]]
* [[Aðalráður ráðlausi]]
* [[Sveinn tjúguskegg|Sveinn]]
* [[Játmundur járnsíða|Játmundur 2.]]
* [[Knútur ríki|Knútur]]
* [[Haraldur hérafótur|Haraldur 1.]]
* [[Hörða-Knútur]]
* [[Játvarður góði]]
* [[Haraldur Guðinason|Haraldur 2.]]
* ''[[Játgeir Ætheling]]''
* [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur|Vilhjálmur 1.]]
* [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmur 2.]]
* [[Hinrik 1. Englandskonungur|Hinrik 1.]]
* [[Stefán Englandskonungur|Stefán]]
* ''[[Matthildur keisaraynja|Matthildur]]''
* [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]]
* ''[[Hinrik ungi]]''
* [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharður 1.]]
* [[Jóhann landlausi|Jóhann]]
* [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]]
* [[Játvarður 1.]]
* [[Játvarður 2.]]
* [[Játvarður 3.]]
* [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharður 2.]]
* [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinrik 4.]] 
* [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]]
* [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]]
* [[Játvarður 4.]]
* [[Játvarður 5.]]
* [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharður 3.]]
* [[Hinrik 7. Englandskonungur|Hinrik 7.]]
* [[Hinrik 8.]]
* [[Játvarður 6.]]
* ''[[Lafði Jane Grey|Jane]]''
* [[María 1. Englandsdrottning|María 1.]] &lt;small&gt;og&lt;/small&gt; ''[[Filippus 2. Spánarkonungur|Filippus]]''
* [[Elísabet 1.]]

  | col2header = Skoskir einvaldar fyrir 1603
  | col2 =
* ''[[Kenneth MacAlpin|Kenneth 1. MacAlpin]]''
* ''[[Domnall mac Ailpín|Dómald 1]]''
* ''[[Causantín mac Cináeda|Konstantínus 1.]]''
* ''[[Áed mac Cináeda|Áed]]''
* ''[[Giric]]''
* ''[[Eochaid, sonur Rhum|Eochaid]]''
* [[Dómald 2.]]
* [[Konstantínus 2. Skotakonungur|Konstantínus 2.]]
* [[Melkólfur 1.]]
* [[Indulf]]
* [[Dub Skotakonungur|Dub]]
* [[Cuilén]]
* ''[[Amlaíb Skotakonungur|Amlaíb]]''
* [[Kenneth 2. Skotakonungur|Kenneth 2.]]
* [[Konstantínus 3. Skotakonungur|Konstantínus 3.]]
* [[Kenneth 3. Skotakonungur|Kenneth 3.]]
* [[Melkólfur 2.]]
* [[Dungaður 1.]]
* [[Makbeð Skotakonungur|Makbeð]]
* [[Lulach]]
* [[Melkólfur 3.]]
* [[Dómald 3.]]
* [[Dungaður 2.]]
* [[Dómald 3.]]
* [[Játgeir Skotakonungur|Játgeir]]
* [[Alexander 1. Skotakonungur|Alexander 1.]]
* [[Davíð 1. Skotakonungur|Davíð 1.]]
* [[Melkólfur 4.]]
* [[Vilhjálmur ljón|Vilhjálmur 1.]]
* [[Alexander 2. Skotakonungur|Alexander 2.]]
* [[Alexander 3. Skotakonungur|Alexander 3.]]
* ''[[Margrét Skotadrottning|Margrét]]''
* &lt;small&gt;Fyrra konungslausa tímabilið&lt;/small&gt;
* [[Jóhann Balliol]]
* &lt;small&gt;Seinna konungslausa tímabilið&lt;/small&gt;
* [[Róbert 1. Skotakonungur|Róbert 1.]]
* [[Davíð 2. Skotakonungur|Davíð 2.]]
* ''[[Játvarður Balliol]]''
* [[Róbert 2. Skotakonungur|Róbert 2.]]
* [[Róbert 3. Skotakonungur|Róbert 3.]]
* [[Jakob 1. Skotakonungur|Jakob 1.]]
* [[Jakob 2. Skotakonungur|Jakob 2.]]
* [[Jakob 3. Skotakonungur|Jakob 3.]]
* [[Jakob 4. Skotakonungur|Jakob 4.]]
* [[Jakob 5. Skotakonungur|Jakob 5.]]
* [[María Skotadrottning|María 1.]]
* [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakob 6.]]
  }}

| list2 =
  {{navbox|child
  | listclass = hlist
  | above =
* '''Einvaldar Englands og Skotlands eftir sameiningu krúnanna árið 1603'''

  | list1 =
* [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakob 1. &amp; 6.]]
* [[Karl 1. Englandskonungur|Karl 1.]]
* &lt;small&gt;[[Enska samveldið]]&lt;/small&gt;
* [[Karl 2. Englandskonungur|Karl 2.]]
* [[Jakob 2. Englandskonungur|Jakob 2. &amp; 7.]]
* [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur 3. &amp; 2.]] &lt;small&gt;og&lt;/small&gt; [[María 2. Englandsdrottning|María 2.]]
* [[Anna Bretadrottning|Anna]]
  }}

| list3 =
  {{navbox|child
  | listclass = hlist
  | above =
* '''Breskir einvaldar eftir [[sambandslögin 1707]]'''

  | list1 =
* [[Anna Bretadrottning|Anna]]
* [[Georg 1. Bretlandskonungur|Georg 1.]]
* [[Georg 2. Bretlandskonungur|Georg 2.]]
* [[Georg 3.]]
* [[Georg 4.]]
* [[Vilhjálmur 4. Bretakonungur|Vilhjálmur 4.]]
* [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]
* [[Játvarður 7.]]
* [[Georg 5.]]
* [[Játvarður 8.]]
* [[Georg 6.]]
* [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]]
* [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]]
  }}

|below =
* Óviðurkenndir eða umdeildir einvaldar eru ''skáletraðir''.

}}&lt;noinclude&gt;
[[Flokkur:Stjórnmálasnið]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9r486i9r0iuw99v496k7fus4jtvvvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977647</id>
      <parentid>1977632</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5109" sha1="1qxvo8cbhwqk0da5a8x52va29s2mqp4" xml:space="preserve">{{navbox
|name = Enskir, skoskir og breskir einvaldar
|title = [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|Enskir]],&amp;nbsp;[[Þjóðhöfðingjar Skotlands|skoskir]]&amp;nbsp;og&amp;nbsp;[[Listi yfir þjóðhöfðingja Bretlands|breskir]] einvaldar
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist

| list1 =
  {{navbox with columns|child
  | bodyclass = hlist
  | colwidth = 50%
  | colstyle = padding: 0 0.5em;

  | col1header = Enskir einvaldar fyrir 1603
  | col1 =
* [[Egbert af Wessex|Egbert]]
* [[Aðalúlfur af Wessex|Aðalúlfur]]
* [[Aðalbaldur af Wessex|Aðalbaldur]]
* [[Aðalbjartur af Wessex|Aðalbjartur]]
* [[Aðalráður af Wessex|Aðalráður]]
* [[Elfráður ríki]]
* [[Játvarður eldri]]
* ''[[Ælfweard af Wessex|Ælfweard]]''
* [[Aðalsteinn Englandskonungur|Aðalsteinn]]
* [[Játmundur 1. Englandskonungur|Játmundur 1.]]
* [[Játráður Englandskonungur|Játráður]]
* [[Játvígur Englandskonungur|Játvígur]]
* [[Játgeir Englandskonungur|Játgeir]]
* [[Játvarður píslarvottur]]
* [[Aðalráður ráðlausi]]
* [[Sveinn tjúguskegg|Sveinn]]
* [[Játmundur járnsíða|Játmundur 2.]]
* [[Knútur ríki|Knútur]]
* [[Haraldur hérafótur|Haraldur 1.]]
* [[Hörða-Knútur]]
* [[Játvarður góði]]
* [[Haraldur Guðinason|Haraldur 2.]]
* ''[[Játgeir Ætheling]]''
* [[Vilhjálmur 1. Englandskonungur|Vilhjálmur 1.]]
* [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmur 2.]]
* [[Hinrik 1. Englandskonungur|Hinrik 1.]]
* [[Stefán Englandskonungur|Stefán]]
* ''[[Matthildur keisaraynja|Matthildur]]''
* [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinrik 2.]]
* ''[[Hinrik ungi]]''
* [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharður 1.]]
* [[Jóhann landlausi|Jóhann]]
* [[Hinrik 3. Englandskonungur|Hinrik 3.]]
* [[Játvarður 1.]]
* [[Játvarður 2.]]
* [[Játvarður 3.]]
* [[Ríkharður 2. Englandskonungur|Ríkharður 2.]]
* [[Hinrik 4. Englandskonungur|Hinrik 4.]] 
* [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]]
* [[Hinrik 6. Englandskonungur|Hinrik 6.]]
* [[Játvarður 4.]]
* [[Játvarður 5.]]
* [[Ríkharður 3. Englandskonungur|Ríkharður 3.]]
* [[Hinrik 7. Englandskonungur|Hinrik 7.]]
* [[Hinrik 8.]]
* [[Játvarður 6.]]
* ''[[Lafði Jane Grey|Jane]]''
* [[María 1. Englandsdrottning|María 1.]] &lt;small&gt;og&lt;/small&gt; ''[[Filippus 2. Spánarkonungur|Filippus]]''
* [[Elísabet 1.]]

  | col2header = Skoskir einvaldar fyrir 1603
  | col2 =
* ''[[Kenneth MacAlpin|Kenneth 1. MacAlpin]]''
* ''[[Domnall mac Ailpín|Dómald 1]]''
* ''[[Causantín mac Cináeda|Konstantínus 1.]]''
* ''[[Áed mac Cináeda|Áed]]''
* ''[[Giric]]''
* ''[[Eochaid, sonur Rhum|Eochaid]]''
* [[Dómald 2.]]
* [[Konstantínus 2. Skotakonungur|Konstantínus 2.]]
* [[Melkólfur 1.]]
* [[Indulf]]
* [[Dub Skotakonungur|Dub]]
* [[Cuilén]]
* ''[[Amlaíb Skotakonungur|Amlaíb]]''
* [[Kenneth 2. Skotakonungur|Kenneth 2.]]
* [[Konstantínus 3. Skotakonungur|Konstantínus 3.]]
* [[Kenneth 3. Skotakonungur|Kenneth 3.]]
* [[Melkólfur 2.]]
* [[Dungaður 1.]]
* [[Makbeð Skotakonungur|Makbeð]]
* [[Lulach]]
* [[Melkólfur 3.]]
* [[Dómald 3.]]
* [[Dungaður 2.]]
* [[Dómald 3.]]
* [[Játgeir Skotakonungur|Játgeir]]
* [[Alexander 1. Skotakonungur|Alexander 1.]]
* [[Davíð 1. Skotakonungur|Davíð 1.]]
* [[Melkólfur 4.]]
* [[Vilhjálmur ljón|Vilhjálmur 1.]]
* [[Alexander 2. Skotakonungur|Alexander 2.]]
* [[Alexander 3. Skotakonungur|Alexander 3.]]
* ''[[Margrét Skotadrottning|Margrét]]''
* &lt;small&gt;Fyrra konungslausa tímabilið&lt;/small&gt;
* [[Jóhann Balliol]]
* &lt;small&gt;Seinna konungslausa tímabilið&lt;/small&gt;
* [[Róbert 1. Skotakonungur|Róbert 1.]]
* [[Davíð 2. Skotakonungur|Davíð 2.]]
* ''[[Játvarður Balliol]]''
* [[Róbert 2. Skotakonungur|Róbert 2.]]
* [[Róbert 3. Skotakonungur|Róbert 3.]]
* [[Jakob 1. Skotakonungur|Jakob 1.]]
* [[Jakob 2. Skotakonungur|Jakob 2.]]
* [[Jakob 3. Skotakonungur|Jakob 3.]]
* [[Jakob 4. Skotakonungur|Jakob 4.]]
* [[Jakob 5. Skotakonungur|Jakob 5.]]
* [[María Skotadrottning|María 1.]]
* [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakob 6.]]
  }}

| list2 =
  {{navbox|child
  | listclass = hlist
  | above =
* '''Einvaldar Englands og Skotlands eftir sameiningu krúnanna árið 1603'''

  | list1 =
* [[Jakob 6. Skotakonungur|Jakob 1. &amp; 6.]]
* [[Karl 1. Englandskonungur|Karl 1.]]
* &lt;small&gt;[[Enska samveldið]]&lt;/small&gt;
* [[Karl 2. Englandskonungur|Karl 2.]]
* [[Jakob 2. Englandskonungur|Jakob 2. &amp; 7.]]
* [[Vilhjálmur 3. Englandskonungur|Vilhjálmur 3. &amp; 2.]] &lt;small&gt;og&lt;/small&gt; [[María 2. Englandsdrottning|María 2.]]
* [[Anna Bretadrottning|Anna]]
  }}

| list3 =
  {{navbox|child
  | listclass = hlist
  | above =
* '''Breskir einvaldar eftir [[sambandslögin 1707]]'''

  | list1 =
* [[Anna Bretadrottning|Anna]]
* [[Georg 1. Bretlandskonungur|Georg 1.]]
* [[Georg 2. Bretlandskonungur|Georg 2.]]
* [[Georg 3.]]
* [[Georg 4.]]
* [[Vilhjálmur 4. Bretakonungur|Vilhjálmur 4.]]
* [[Viktoría Bretadrottning|Viktoría]]
* [[Játvarður 7.]]
* [[Georg 5.]]
* [[Játvarður 8.]]
* [[Georg 6.]]
* [[Elísabet 2.]]
* [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]]
  }}

|below =
* Óviðurkenndir eða umdeildir einvaldar eru ''skáletraðir''.

}}&lt;noinclude&gt;
[[Flokkur:Stjórnmálasnið]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1qxvo8cbhwqk0da5a8x52va29s2mqp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Játvarður 7. Bretakonungur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142479</id>
    <redirect title="Játvarður 7." />
    <revision>
      <id>1977624</id>
      <parentid>1583950</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>Breytti tilvísun frá [[Játvarður 7. Bretlandskonungur]] til [[Játvarður 7.]]</comment>
      <origin>1977624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="6efc3opw9n767wpcuqdaoulvxggv8bu" xml:space="preserve">#TILVÍSUN[[Játvarður 7.]]</text>
      <sha1>6efc3opw9n767wpcuqdaoulvxggv8bu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Allium yosemitense</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144190</id>
    <revision>
      <id>1977660</id>
      <parentid>1955827</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T20:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1977660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="eolvvmee0usjnh1te8fta16sv38bqb9" xml:space="preserve">{{skáletrað}}
{{taxobox
| image              = JEPS190307_Allium_yosemitense_(5521048438).jpg
| regnum             = [[Jurtaríki]] (''Plantae'')
| divisio            = [[Dulfrævingar]] (''Angiosperms'')
| classis            = [[Einkímblöðungur]] (''Monocots'')
| ordo               = [[Laukabálkur]] (''Asparagales'')
| familia            = [[Laukætt]] (''Alliaceae'')
| genus              = ''[[Laukar]]'' (''Allium'')
| species            = A. yosemitense
| binomial           = Allium yosemitense
| binomial_authority = [[Alice Eastwood|Eastw.]]
| range_map          = 
| range_map_caption  = Útbreiðslusvæði
| image2             = 
| image2_caption     = 
| synonyms           = 
}}

'''''Allium yosemitense''''' er tegund af laukplöntum ættuð frá [[Kalifornía|Kaliforníu]] þekkt undir nafninu '''Yosemite onion'''. Flestir fundarstaðirnir eru innan [[Yosemite National Park]].

==Lýsing==
''Allium yosemitense'' vex upp af lauk sem verður tveir til þrír sm langur, með [[Blómstöngull|blómstöngul]] að hámarki 23 sm langur. Hann er með tvö löng og flöt blöð sem eru yfirleitt lítið eitt lengri en blómstöngullinn. Blómskipunin er með 50 eða fleiri hvít eða bleik blóm, hvert með blómlegg sem getur verið yfir 3 sm langur.&lt;ref name=calflora/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=242101416 eFloras] . accessed 1.30.2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ALYO |title=USDA Plants Profile: ''Allium yosemitense'' |access-date=2018-05-19 |archive-date=2013-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517055346/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ALYO |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Útbreiðsla==
''Allium yosemitense'' einlendur í mið [[Sierra Nevada]] í [[Kalifornía|Kaliforníu]]: [[El Dorado County]], [[Mariposa County]] og [[Tuolumne County]]. Flestir staðanna eru innan [[Yosemite National Park]].&lt;ref name=calflora&gt;[https://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-taxon=Allium+yosemitense Calflora database — ''Allium yosemitense''] . accessed 1.30.2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8349,8354,8425 Jepson Manual Treatment - ''Allium yosemitense'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=242101416 Flora of North America - Allium yosemitense]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?where-taxon=Allium+yosemitense CalPhotos Photo Database, University of California, Berkeley]&lt;/ref&gt;

''Allium yosemitense'' er skráður í Kaliforníuríki sem sjaldgæfur, og tekinn með í [[California Native Plant Society|California Native Plant Society—CNPS]] ''[[Inventory of Rare and Endangered Plants of California]]''.&lt;ref&gt;[https://www.rareplants.cnps.org/detail/92.html CNPS Inventory of Rare and Endangered Plants: ''Allium yosemitense''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190906073233/http://www.rareplants.cnps.org/detail/92.html |date=2019-09-06 }} . accessed 1.30.2013&lt;/ref&gt;

==Tilvísanur==
{{Reflist}}

{{commonscat|Allium yosemitense}}
{{wikilífverur|Allium yosemitense}}
{{stubbur|líffræði}}

[[Flokkur:Laukar|Laukar]]</text>
      <sha1>eolvvmee0usjnh1te8fta16sv38bqb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalmarhöll</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147843</id>
    <revision>
      <id>1977611</id>
      <parentid>1811446</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1855" sha1="5d4bfnzshclhifhk3hiwl7ulznrx77m" xml:space="preserve">[[Mynd:Kalmar slott i juli 2005.jpg|thumb|Kalmarhöll]]
[[Mynd:1285Kalmar slott.jpg|thumb|Loftmynd.]]
{{heimildir}}
'''Kalmarhöll''' eða '''Kalmar-kastali''' er í borginni [[Kalmar]] í [[Svíþjóð]] og hefur verið þar frá 12. öld. [[Magnús hlöðulás]] reisti fyrsta turninn sem var varnarmannvirki. Turninn var staðsettur í höfninni í Kalmar og gegndi byggingin mikilvægu hlutverki í vörnum Svíþjóðar á öldinni.  

==Saga==
Einn mikilvægasti atburður í sögu Norðurlanda gerðist í Kalmarhöll árið [[1397]] þegar [[Danmörk]], [[Noregur]] og Svíþjóð gengu í konungssamband sem hefur verið kallað [[Kalmarsambandið]]. [[Finnland|Finnar]] og [[Íslendingar]] voru einnig í sambandinu því þeir voru hluti af þessum konungsdæmum. Kalmarsambandið var undir stjórn [[Margrét Valdimarsdóttir mikla|Margrétar Danadrottningar]]. Á 16. öld var mikið byggt við Kalmarhöllina undir stjórn [[Gústaf 1.|Gústafs 1. Svíakonungs]] og sona hans. Þeir breyttu honum úr virki í stóra höll í endurreisnarstíl. Höllin skemmdist í [[Kalmarófriðurinn|Kalmarstríðinu]] sem stóð frá árunum 1611 til 1613. Höllin skemmdist einnig mikið í eldi árið 1642 en var endurbyggður. 

=== Endurgerð ===
Árið 1856 kom arkitekt til Svíþjóðar sem hét [[Fredrik Wilhelm Scholander]] og hóf hann endurgerð Kalmarhallarinnar. Þegar Fredrik lést árið 1880 tók nemandi hans við endurreisninni. Annar arkitekt, [[Carl Möller]], tók verkefnið að sér árið 1885 og árið 1891 leit höllin út eins og í dag. Árið 1919 hóf [[Martin Olsson]] vinnu við endurreisn hallarinnar og endurbyggði virkisdíkið, vindubrú og göngubrú. Vinna við endurreisnina stóð til 1941 og í dag er Kalmarhöllin sú mest heimsótta í Svíþjóð.

[[Flokkur:Kastalar í Svíþjóð]]
[[Flokkur:Kalmar]]</text>
      <sha1>5d4bfnzshclhifhk3hiwl7ulznrx77m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Byggðastofnun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149587</id>
    <revision>
      <id>1977638</id>
      <parentid>1656259</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maggihelga74</username>
        <id>53983</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Uppfærði inngang og leiðrétti</comment>
      <origin>1977638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="c3xg0imma6w4ln5u2sn7s5iyhpefgt0" xml:space="preserve">'''Byggðastofnun''' er sjálfstæð [[Ríkisstofnanir á Íslandi|ríkisstofnun]] sem sett var á fót 1985 til að vinna að eflingu byggðar og atvinnulífs á landsbyggðinni. Stofnunin undirbýr, skipuleggur og fjármagnar byggðarverkefni og veitir lán til að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að [[nýsköpun]] í atvinnulífi. Byggðastofnun er fjármögnuð að hluta með fjárframlögum frá ríkinu en helstu tekjur hennar eru vaxtatekjur.  Skrifstofa Byggðastofnunar er á [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.byggdastofnun.is/is/um-byggdastofnun|title=Um|website=Byggðastofnun|language=is|access-date=2019-03-06}}&lt;/ref&gt;
==Hlutverk og starfssemi==
Hlutverk Byggðastofnunar er að efla byggð og atvinnulíf með sérstakri áherslu á jöfnun tækifæra allra landsmanna til atvinnu og búsetu. Í samræmi við þetta hlutverk undirbýr, skipuleggur og fjármagnar stofnunin uppbyggingarverkefni á landsbyggðinni og veitir lán með það að markmiði að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Fjármögnun verkefna er oft í samstarfi við aðra.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/149a/1999106.html|title=106/1999: Lög um Byggðastofnun|website=Alþingi|language=is|access-date=2019-03-06}}&lt;/ref&gt;

Mikilvægur þáttur í starfssemi Byggðastofnunar er að fylgist með þróun byggðar í landinu, m.a. með gagnasöfnun og rannsóknum. Samkvæmt lögum um byggðaáætlun og sóknaráætlanir vinnur Byggðastofnun að stefnumótandi byggðaáætlun fyrir allt landið í samráði við [https://www.stjornarradid.is/raduneyti/innvidaraduneytid/ innviðaráðuneytið]. Þar er gerð grein fyrir ástandi og horfum í þróun byggðar í landinu og sett fram markmið og stefna ríkisstjórnar í byggðamálum á hverju tíma.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/149a/2015069.html|title=69/2015: Lög um byggðaáætlun og sóknaráætlanir|website=Alþingi|language=is|access-date=2019-03-06}}&lt;/ref&gt;

==Tengt efni==
*[[Brothættar byggðir]]
*[https://www.byggdastofnun.is/is/utgefid-efni/maelabord Mælaborð Byggðastofnunar]
*[https://thjonustukort.is/ Þjónustukort]

==Ítarefni==
* [https://www.althingi.is/lagas/149a/2015069.html Lög um byggðaáætlun og sóknaráætlanir, nr. 69 frá 9. júnlí 2015] 
* [https://www.althingi.is/lagas/149a/1999106.html Lög um Byggðastofnun, nr. 106 frá 27. desember 1999]
*[[Ríkisstofnanir á Íslandi]]

==Tilvísanir==
{{reflist}}
[[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]]</text>
      <sha1>c3xg0imma6w4ln5u2sn7s5iyhpefgt0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977639</id>
      <parentid>1977638</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maggihelga74</username>
        <id>53983</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ítarefni */</comment>
      <origin>1977639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5005" sha1="faqdtqed03op1wmm3g4nrlapy2mhty3" xml:space="preserve">'''Byggðastofnun''' er sjálfstæð [[Ríkisstofnanir á Íslandi|ríkisstofnun]] sem sett var á fót 1985 til að vinna að eflingu byggðar og atvinnulífs á landsbyggðinni. Stofnunin undirbýr, skipuleggur og fjármagnar byggðarverkefni og veitir lán til að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að [[nýsköpun]] í atvinnulífi. Byggðastofnun er fjármögnuð að hluta með fjárframlögum frá ríkinu en helstu tekjur hennar eru vaxtatekjur.  Skrifstofa Byggðastofnunar er á [[Sauðárkrókur|Sauðárkróki]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.byggdastofnun.is/is/um-byggdastofnun|title=Um|website=Byggðastofnun|language=is|access-date=2019-03-06}}&lt;/ref&gt;
==Hlutverk og starfssemi==
Hlutverk Byggðastofnunar er að efla byggð og atvinnulíf með sérstakri áherslu á jöfnun tækifæra allra landsmanna til atvinnu og búsetu. Í samræmi við þetta hlutverk undirbýr, skipuleggur og fjármagnar stofnunin uppbyggingarverkefni á landsbyggðinni og veitir lán með það að markmiði að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Fjármögnun verkefna er oft í samstarfi við aðra.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/149a/1999106.html|title=106/1999: Lög um Byggðastofnun|website=Alþingi|language=is|access-date=2019-03-06}}&lt;/ref&gt;

Mikilvægur þáttur í starfssemi Byggðastofnunar er að fylgist með þróun byggðar í landinu, m.a. með gagnasöfnun og rannsóknum. Samkvæmt lögum um byggðaáætlun og sóknaráætlanir vinnur Byggðastofnun að stefnumótandi byggðaáætlun fyrir allt landið í samráði við [https://www.stjornarradid.is/raduneyti/innvidaraduneytid/ innviðaráðuneytið]. Þar er gerð grein fyrir ástandi og horfum í þróun byggðar í landinu og sett fram markmið og stefna ríkisstjórnar í byggðamálum á hverju tíma.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/lagas/149a/2015069.html|title=69/2015: Lög um byggðaáætlun og sóknaráætlanir|website=Alþingi|language=is|access-date=2019-03-06}}&lt;/ref&gt;

== Sögulegt ágrip ==
Rætur Byggðastofnunar má rekja til Atvinnubótasjóðs, sem var ætlað að styðja við atvinnuuppbyggingu í landinu. Með lögum nr. 69/1966 tók Atvinnujöfnunarsjóður við hlutverki hans. Sjóðnum var ætlað að stuðla að auknu jafnvægi í byggð landsins og efla atvinnulíf á grundvelli fyrirframgerðra áætlana.

Framkvæmdastofnun ríkisins var stofnuð með lögum nr. 93/1971 sem sjálfstæð ríkisstofnun til að aðstoða ríkisstjórnina við stefnumótun í atvinnu- og efnahagsmálum. Samhliða var Byggðasjóður stofnaður og tók hann við eignum og skuldum Atvinnujöfnunarsjóðs. Hlutverk Byggðasjóðs var að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með fjárhagslegum stuðningi við atvinnulíf og framkvæmdir, bæta búsetuskilyrði og koma í veg fyrir að lífvænlegar byggðir færu í eyði.

Byggðastofnun var komið á fót með lögum nr. 64/1985 sem sjálfstæðri ríkisstofnun undir forsætisráðherra. Stofnunin tók við eignum og skuldbindingum Byggðasjóðs. Hlutverk hennar var að stuðla að þjóðfélagslega hagkvæmri þróun byggðar með rannsóknum, áætlanagerð og fjárhagslegum stuðningi við atvinnu- og byggðaþróun.

Með lögum nr. 106/1999 voru gerðar breytingar á starfsemi og stjórnskipulagi stofnunarinnar. Stjórnin, sem áður hafði verið kjörin af Alþingi, var eftir það skipuð af ráðherra. Jafnframt var rannsóknarhlutverk stofnunarinnar á sviði byggða- og atvinnuþróunar aukið.

Starfsemi Byggðastofnunar var upphaflega í Reykjavík. Á árunum 1989–1995 voru opnaðar svæðisskrifstofur á Ísafirði, Sauðárkróki, Akureyri og Egilsstöðum. Þær voru lagðar niður árið 1998 og Þróunarsvið stofnunarinnar flutt til Sauðárkróks. Önnur starfsemi fylgdi í kjölfarið og árið 2001 var stofnunin flutt að fullu til Sauðárkróks. Árið 2020 flutti hún í eigið húsnæði að Sauðármýri 2.

Árið 2021 tók Byggðastofnun við eftirliti með póstmálum, sem áður hafði verið á vegum Póst- og fjarskiptastofnunar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.byggdastofnun.is/is/um-byggdastofnun|title=Um|last=Byggðastofnun|website=Byggðastofnun|language=is|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

==Tengt efni==
*[[Brothættar byggðir]]
*[https://www.byggdastofnun.is/is/utgefid-efni/maelabord Mælaborð Byggðastofnunar]
*[https://thjonustukort.is/ Þjónustukort]

==Ítarefni==
* [https://www.althingi.is/lagas/nuna/1999106.html Lög um Byggðastofnun, nr. 106 frá 27. desember 1999]
* [https://island.is/reglugerdir/nr/0347-2000 Reglugerð um Byggðastofnun nr. 347/2000]
* [https://www.althingi.is/altext/152/s/1383.html Þingsályktun um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2022-2036] 
* [https://www.althingi.is/lagas/nuna/2023030.html Lög um stefnur og aðgerðaáætlanir á sviði innviða nr. 30/2023] 
*[[Ríkisstofnanir á Íslandi]]

==Tilvísanir==
{{reflist}}
[[Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir]]</text>
      <sha1>faqdtqed03op1wmm3g4nrlapy2mhty3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FK Banga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152886</id>
    <revision>
      <id>1977687</id>
      <parentid>1973273</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>56151</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leikmenn */</comment>
      <origin>1977687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9496" sha1="m2cz14yj5h2i23hgxeutqvjasz7vipg" xml:space="preserve">{{Knattspyrnulið|núverandi=
|Fullt nafn=Futbolo klubas Banga
|mynd=
|Gælunafn= bangiečiai
|Stytt nafn=FK Banga
|Stofnað=1966
|Leikvöllur=Gargždų miesto stadionas|Stærð=3,000
|Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Rimantas Mikalauskas]]&lt;ref&gt;https://www.fkbanga.lt/kontaktai&lt;/ref&gt;
|Knattspyrnustjóri= [[David Afonso]]
|Deild=[[TOPLYGA]] 
|Tímabil=2025
|Staðsetning= 8. i ''[[A lyga]]'' (D1)
| pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=
| leftarm1=FF6600|body1=FF6600|rightarm1=FF6600|shorts1=FF6600|socks1=FF6600
| pattern_la2=_navyshoulders|pattern_b2=_thindkbluesides|pattern_ra2=_navyshoulders
| leftarm2=223D71|body2=223D71|rightarm2=223D71|shorts2=223D71|socks2=223D71
}}

'''Futbolo klubas Banga''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[1966]], endurreist [[2006]]. Núverandi völlur [[Gargždų miesto stadionas]] tekur tæp 3.000 í sæti.

==Titlar==
*'''Meistarar i [[A lyga]] (0)''': 
*'''LFF taurė (1)''': 2024
*'''Supertaurė (0):'''

== Árangur (2004–...) ==

{|class=&quot;wikitable&quot;
! Tímabil
! 
! Deild
! Staðsetning
! Tilvísanir
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2004
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Antra lyga ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3. 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-07-18 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820033958/http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2005
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Antra lyga ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 5. 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-07-18 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034430/http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2006
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 12. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2007
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2008
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 4.  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2009
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2010
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2011
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2012
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2013
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2014
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 9.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2015
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2016
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2017
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2018
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2019
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2020
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 4. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2021
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 7.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2022
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 8.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2023
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2024
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 5. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2025
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 8. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2026
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[TOPLYGA]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| . 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Leikmenn ==
Uppfært: [[30. júlí]] 2026

{{Fs start}}
{{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Armantas Vitkauskas]]}} 
{{Fs player|no=12|nat=LTU|pos=GK|name=Lukas Grinkevičius}}
{{Fs player|no=14|nat=UKR|pos=GK|name=Volodymyr Krynskij}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no=19|nat=LTU|pos=DF|name=[[Valdas Antužis]]}}
{{Fs player|no=21|nat=LTU|pos=DF|name=[[Karolis Pliuškys]]}}
{{Fs player|no=27|nat=GER|pos=DF|name=Ricardo Henning}}
{{Fs player|no=88|nat=LTU|pos=DF|name=[[Erikas Smulkys]]}}
{{Fs player|no= 3|nat=LTU|pos=DF|name=[[Deividas Malžinskas]]}}
{{Fs player|no=20|nat=LTU|pos=DF|name=[[Aleksandras Levšinas]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no=14|nat=LTU|pos=MF|name=[[Karolis Žebrauskas]]}}
{{Fs player|no=22|nat=LTU|pos=MF|name=[[Mantas Petrikas]]}}
{{fs player|no=99|nat=NGR|pos=MF|name=[[Aaron Olugbogi]]}} 
{{fs player|no=30|nat=GNB|pos=MF|name=[[Umaro Cande]]}}
{{fs player|no=|nat=LTU|pos=MF|name=[[Domantas Vaičekauskas]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no=|nat=LTU|name=|pos=FW}} 
{{Fs end}}

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [http://www.fkbanga.lt FK Banga]
* [https://www.facebook.com/fkbanga facebook]
* [https://toplyga.lt/komanda/banga TOPLYGA ''toplyga.lt'']
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-banga-gargzdai/15839/ Globalsportsarchive]

{{DEFAULTSORT:Banga}}
[[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]]</text>
      <sha1>m2cz14yj5h2i23hgxeutqvjasz7vipg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977688</id>
      <parentid>1977687</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>56151</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leikmenn */</comment>
      <origin>1977688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9498" sha1="741lx4z9gt2vt57dy9nhxv35he7kw4x" xml:space="preserve">{{Knattspyrnulið|núverandi=
|Fullt nafn=Futbolo klubas Banga
|mynd=
|Gælunafn= bangiečiai
|Stytt nafn=FK Banga
|Stofnað=1966
|Leikvöllur=Gargždų miesto stadionas|Stærð=3,000
|Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Rimantas Mikalauskas]]&lt;ref&gt;https://www.fkbanga.lt/kontaktai&lt;/ref&gt;
|Knattspyrnustjóri= [[David Afonso]]
|Deild=[[TOPLYGA]] 
|Tímabil=2025
|Staðsetning= 8. i ''[[A lyga]]'' (D1)
| pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=
| leftarm1=FF6600|body1=FF6600|rightarm1=FF6600|shorts1=FF6600|socks1=FF6600
| pattern_la2=_navyshoulders|pattern_b2=_thindkbluesides|pattern_ra2=_navyshoulders
| leftarm2=223D71|body2=223D71|rightarm2=223D71|shorts2=223D71|socks2=223D71
}}

'''Futbolo klubas Banga''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[1966]], endurreist [[2006]]. Núverandi völlur [[Gargždų miesto stadionas]] tekur tæp 3.000 í sæti.

==Titlar==
*'''Meistarar i [[A lyga]] (0)''': 
*'''LFF taurė (1)''': 2024
*'''Supertaurė (0):'''

== Árangur (2004–...) ==

{|class=&quot;wikitable&quot;
! Tímabil
! 
! Deild
! Staðsetning
! Tilvísanir
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2004
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Antra lyga ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3. 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-07-18 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820033958/http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2005
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| Antra lyga ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 5. 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |title=Geymd eintak |access-date=2019-07-18 |archive-date=2018-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034430/http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2006
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 12. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2007
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2008
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 4.  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2009
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2010
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2011
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2012
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2013
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2014
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 9.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2015
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2016
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2017
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2018
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2019
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2020
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 4. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2021
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 7.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2022
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 8.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2023
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2024
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 5. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2025
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 8. 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2026
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[TOPLYGA]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| . 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Leikmenn ==
Uppfært: [[30. júlí]] 2026

{{Fs start}}
{{Fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=[[Armantas Vitkauskas]]}} 
{{Fs player|no=12|nat=LTU|pos=GK|name=Lukas Grinkevičius}}
{{Fs player|no=14|nat=UKR|pos=GK|name=Volodymyr Krynskij}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no=19|nat=LTU|pos=DF|name=[[Valdas Antužis]]}}
{{Fs player|no=21|nat=LTU|pos=DF|name=[[Karolis Pliuškys]]}}
{{Fs player|no=27|nat=GER|pos=DF|name=Ricardo Henning}}
{{Fs player|no=88|nat=LTU|pos=DF|name=[[Erikas Smulkys]]}}
{{Fs player|no= 3|nat=LTU|pos=DF|name=[[Deividas Malžinskas]]}}
{{Fs player|no=20|nat=LTU|pos=DF|name=[[Aleksandras Levšinas]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no=14|nat=LTU|pos=MF|name=[[Karolis Žebrauskas]]}}
{{Fs player|no=22|nat=LTU|pos=MF|name=[[Mantas Petrikas]]}}
{{fs player|no=99|nat=NGR|pos=MF|name=[[Aaron Olugbogi]]}} 
{{fs player|no=30|nat=GNB|pos=MF|name=[[Umaro Cande]]}}
{{fs player|no=44|nat=LTU|pos=MF|name=[[Domantas Vaičekauskas]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no=|nat=LTU|name=|pos=FW}} 
{{Fs end}}

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [http://www.fkbanga.lt FK Banga]
* [https://www.facebook.com/fkbanga facebook]
* [https://toplyga.lt/komanda/banga TOPLYGA ''toplyga.lt'']
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-banga-gargzdai/15839/ Globalsportsarchive]

{{DEFAULTSORT:Banga}}
[[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]]</text>
      <sha1>741lx4z9gt2vt57dy9nhxv35he7kw4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FC Hegelmann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155468</id>
    <revision>
      <id>1977698</id>
      <parentid>1971573</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>56151</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Leikmenn */</comment>
      <origin>1977698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6888" sha1="7bhwlglc9a26aur3xqniyn028b9hdom" xml:space="preserve">{{Knattspyrnulið|núverandi=
|Fullt nafn=Futbolo klubas Hegelmann
|mynd=
|Gælunafn= fūristai
|Stytt nafn=FC Hegelmann
|Stofnað= [[2009]]
|Leikvöllur=[[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]])&lt;ref&gt;[https://alyga.lt/naujiena/turo-anonsas-hegelmann-varzovus-priims-naujuose-namuose/8775 Turo anonsas: „Hegelmann“ varžovus priims naujuose namuose]&lt;/ref&gt;
|Stærð=1,000
|Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Dainius Šumauskas]]
|Knattspyrnustjóri= {{ESP}} Mikel Aramburu (2026−)
|Deild=[[TOPLYGA]] (D1) 
|Tímabil=2025
|Staðsetning= 2. i ''[[A lyga]]'' 

| pattern_la1 = _hummelauthentic20w
| pattern_b1 = _hummelauthentic20w
| pattern_ra1 = _hummelauthentic20w
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = _hummel20w
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = 0000FF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _senica1819a
| pattern_b2 = _senica1819a
| pattern_ra2 = _senica1819a
| pattern_sh2 = _senica1617h
| pattern_so2 = _hummel20tb
| leftarm2 = 0000FF
| body2 = 0000FF
| rightarm2 = 0000FF
| shorts2 = 0000FF
| socks2 = 0000FF
}}

'''FC Hegelmann''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[2009]]. Núverandi völlur [[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]]) eller [[NFA stadionas]] tekur tæp 1.000 í sæti.

== Árstíð (2016–...) ==
; FC Hegelmann Litauen
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Árstíð
! Stig
! Deildinni
! Staðsetning
! Tilvísanir
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2016
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| style=&quot;background:#F4DC93;&quot;|[[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 10.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2017-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053020/http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2017
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Antra lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619064227/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2018
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Antra lyga]]
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619070138/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;'
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2019
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 7. 
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2020
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]] 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2021
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 5.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|}

; FC Hegelmann
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Árstíð
! Stig
! Deildinni
! Staðsetning
! Tilvísanir
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2022
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 4.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2023
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 5.
|&lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2024
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2025
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Leikmenn ==
Uppfært: [[3. júní]] 2026

{{fs start}}
{{Fs player|no=1|pos=GK|nat=LTU|name=[[Lukas Paukštė]]}} 
{{Fs player|no=31|pos=GK|nat=LTU|name=[[Rokas Bagdonavičius]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- style=&quot;background-color:#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no= 5|nat=ESP|name=Angel Puerto|pos=DF}}
{{Fs player|no= 7|nat=JPN|name=[[Carlos Duke]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=18|nat=LTU|pos=DF|name=[[Rimvydas Sadauskas]]}}
{{Fs player|no=26|nat=LTU|pos=DF|name=[[Domas Slendzoka]]}}
{{Fs player|no=30|nat=NGR|pos=DF|name=[[Isaac Barry Ojumah]]}}
{{Fs player|no=97|nat=MNE|pos=DF|name=[[Stefan Radinović]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- style=&quot;background-color:#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no= 6|nat=CIV|pos=MF|name=[[Harouna Abdoul Samad]]}} 
{{Fs player|no= 8|nat=LTU|name=[[Vilius Armanavičius]]|pos=MF}}
{{Fs player|no= 9|nat=LTU|name=[[Donatas Kazlauskas]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=10|nat=CMR|name=[[Samuel Gouet]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=16|nat=LTU|name=[[Matijus Remeikis]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=19|nat=LTU|name=Dominykas Pašilys|pos=MF}}
{{Fs player|no=21|nat=LTU|name=Esmilis Kaušinis|pos=MF}}
{{Fs player|no=45|nat=UKR|name=[[Artem Shchedryi]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=77|nat=BRA|pos=MF|name=[[Wesley Gabriel Freire Arcanjo|Wesley Gabriel]]}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; | 
|----- style=&quot;background-color:#DFEDFD&quot;
{{Fs player|name=Kader Njoya Abdel|nat=Nigeria|no=11|pos=FW}}
{{Fs player|name=Lukas Jonaitis|nat=LTU|no=20|pos=FW}}
{{Fs player|name=[[Darrell Kamdem Tibell|Darrell Tibell]]|nat=SWE|no=22|pos=FW}}
{{fs player|no=|name=[[Andrius Kaulinis]]|nat=LTU|pos=FW}}
{{fs end}}

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://fchegelmann.com/ fchegelmann.com]
* [https://toplyga.lt/komanda/hegelmann FC Hegelmann: toplyga.lt]
* [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/hegelmann-litauen/30665/ FC Hegelmann: Soccerway]

{{DEFAULTSORT:Hegelmann}}
[[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]]</text>
      <sha1>7bhwlglc9a26aur3xqniyn028b9hdom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977699</id>
      <parentid>1977698</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>56151</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Leikmenn */ https://www.sportas.lt/naujiena/548493/hegelmann-puolimo-lyderis-keliasi-i-portugalija</comment>
      <origin>1977699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6826" sha1="bg89ja6bjb7h9yfcplktlh7t1qfebfa" xml:space="preserve">{{Knattspyrnulið|núverandi=
|Fullt nafn=Futbolo klubas Hegelmann
|mynd=
|Gælunafn= fūristai
|Stytt nafn=FC Hegelmann
|Stofnað= [[2009]]
|Leikvöllur=[[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]])&lt;ref&gt;[https://alyga.lt/naujiena/turo-anonsas-hegelmann-varzovus-priims-naujuose-namuose/8775 Turo anonsas: „Hegelmann“ varžovus priims naujuose namuose]&lt;/ref&gt;
|Stærð=1,000
|Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Dainius Šumauskas]]
|Knattspyrnustjóri= {{ESP}} Mikel Aramburu (2026−)
|Deild=[[TOPLYGA]] (D1) 
|Tímabil=2025
|Staðsetning= 2. i ''[[A lyga]]'' 

| pattern_la1 = _hummelauthentic20w
| pattern_b1 = _hummelauthentic20w
| pattern_ra1 = _hummelauthentic20w
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = _hummel20w
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = 0000FF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _senica1819a
| pattern_b2 = _senica1819a
| pattern_ra2 = _senica1819a
| pattern_sh2 = _senica1617h
| pattern_so2 = _hummel20tb
| leftarm2 = 0000FF
| body2 = 0000FF
| rightarm2 = 0000FF
| shorts2 = 0000FF
| socks2 = 0000FF
}}

'''FC Hegelmann''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[2009]]. Núverandi völlur [[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]]) eller [[NFA stadionas]] tekur tæp 1.000 í sæti.

== Árstíð (2016–...) ==
; FC Hegelmann Litauen
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Árstíð
! Stig
! Deildinni
! Staðsetning
! Tilvísanir
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2016
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| style=&quot;background:#F4DC93;&quot;|[[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 10.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2017-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053020/http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2017
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Antra lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619064227/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2018
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Antra lyga]]
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619070138/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;'
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2019
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 7. 
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2020
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]] 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2021
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 5.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|}

; FC Hegelmann
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Árstíð
! Stig
! Deildinni
! Staðsetning
! Tilvísanir
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2022
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 4.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2023
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 5.
|&lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2024
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2025
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Leikmenn ==
Uppfært: [[3. júní]] 2026

{{fs start}}
{{Fs player|no=1|pos=GK|nat=LTU|name=[[Lukas Paukštė]]}} 
{{Fs player|no=31|pos=GK|nat=LTU|name=[[Rokas Bagdonavičius]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- style=&quot;background-color:#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no= 5|nat=ESP|name=Angel Puerto|pos=DF}}
{{Fs player|no= 7|nat=JPN|name=[[Carlos Duke]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=18|nat=LTU|pos=DF|name=[[Rimvydas Sadauskas]]}}
{{Fs player|no=26|nat=LTU|pos=DF|name=[[Domas Slendzoka]]}}
{{Fs player|no=30|nat=NGR|pos=DF|name=[[Isaac Barry Ojumah]]}}
{{Fs player|no=97|nat=MNE|pos=DF|name=[[Stefan Radinović]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- style=&quot;background-color:#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no= 6|nat=CIV|pos=MF|name=[[Harouna Abdoul Samad]]}} 
{{Fs player|no= 8|nat=LTU|name=[[Vilius Armanavičius]]|pos=MF}}
{{Fs player|no= 9|nat=LTU|name=[[Donatas Kazlauskas]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=10|nat=CMR|name=[[Samuel Gouet]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=16|nat=LTU|name=[[Matijus Remeikis]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=19|nat=LTU|name=Dominykas Pašilys|pos=MF}}
{{Fs player|no=21|nat=LTU|name=Esmilis Kaušinis|pos=MF}}
{{Fs player|no=45|nat=UKR|name=[[Artem Shchedryi]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=77|nat=BRA|pos=MF|name=[[Wesley Gabriel Freire Arcanjo|Wesley Gabriel]]}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; | 
|----- style=&quot;background-color:#DFEDFD&quot;
{{Fs player|name=Lukas Jonaitis|nat=LTU|no=20|pos=FW}}
{{Fs player|name=[[Darrell Kamdem Tibell|Darrell Tibell]]|nat=SWE|no=22|pos=FW}}
{{fs player|no=|name=[[Andrius Kaulinis]]|nat=LTU|pos=FW}}
{{fs end}}

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://fchegelmann.com/ fchegelmann.com]
* [https://toplyga.lt/komanda/hegelmann FC Hegelmann: toplyga.lt]
* [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/hegelmann-litauen/30665/ FC Hegelmann: Soccerway]

{{DEFAULTSORT:Hegelmann}}
[[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]]</text>
      <sha1>bg89ja6bjb7h9yfcplktlh7t1qfebfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977700</id>
      <parentid>1977699</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>56151</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leikmenn */</comment>
      <origin>1977700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6828" sha1="c8ll4pb9efxfdrlb8udxqqnj0yduphk" xml:space="preserve">{{Knattspyrnulið|núverandi=
|Fullt nafn=Futbolo klubas Hegelmann
|mynd=
|Gælunafn= fūristai
|Stytt nafn=FC Hegelmann
|Stofnað= [[2009]]
|Leikvöllur=[[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]])&lt;ref&gt;[https://alyga.lt/naujiena/turo-anonsas-hegelmann-varzovus-priims-naujuose-namuose/8775 Turo anonsas: „Hegelmann“ varžovus priims naujuose namuose]&lt;/ref&gt;
|Stærð=1,000
|Stjórnarformaður= {{LTU}} [[Dainius Šumauskas]]
|Knattspyrnustjóri= {{ESP}} Mikel Aramburu (2026−)
|Deild=[[TOPLYGA]] (D1) 
|Tímabil=2025
|Staðsetning= 2. i ''[[A lyga]]'' 

| pattern_la1 = _hummelauthentic20w
| pattern_b1 = _hummelauthentic20w
| pattern_ra1 = _hummelauthentic20w
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = _hummel20w
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = 0000FF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _senica1819a
| pattern_b2 = _senica1819a
| pattern_ra2 = _senica1819a
| pattern_sh2 = _senica1617h
| pattern_so2 = _hummel20tb
| leftarm2 = 0000FF
| body2 = 0000FF
| rightarm2 = 0000FF
| shorts2 = 0000FF
| socks2 = 0000FF
}}

'''FC Hegelmann''' er lið sem er í [[A lyga]]. Liðið var stofnað árið [[2009]]. Núverandi völlur [[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]]) eller [[NFA stadionas]] tekur tæp 1.000 í sæti.

== Árstíð (2016–...) ==
; FC Hegelmann Litauen
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Árstíð
! Stig
! Deildinni
! Staðsetning
! Tilvísanir
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2016
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| style=&quot;background:#F4DC93;&quot;|[[Pirma lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 10.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2017-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053020/http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2017
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Antra lyga]]
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 6.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619064227/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2018
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 3.
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Antra lyga]]
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |title=Geymd eintak |access-date=2020-01-09 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619070138/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;'
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2019
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 7. 
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2020
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Pirma lyga]] 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2021
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 5.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|}

; FC Hegelmann
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Árstíð
! Stig
! Deildinni
! Staðsetning
! Tilvísanir
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2022
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 4.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2023
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]] 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 5.
|&lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2024
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2025
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1.
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[A lyga]]
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2.
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Leikmenn ==
Uppfært: [[3. júní]] 2026

{{fs start}}
{{Fs player|no=1|pos=GK|nat=LTU|name=[[Lukas Paukštė]]}} 
{{Fs player|no=31|pos=GK|nat=LTU|name=[[Rokas Bagdonavičius]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- style=&quot;background-color:#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no= 5|nat=ESP|name=Angel Puerto|pos=DF}}
{{Fs player|no= 7|nat=JPN|name=[[Carlos Duke]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=18|nat=LTU|pos=DF|name=[[Rimvydas Sadauskas]]}}
{{Fs player|no=26|nat=LTU|pos=DF|name=[[Domas Slendzoka]]}}
{{Fs player|no=30|nat=NGR|pos=DF|name=[[Isaac Barry Ojumah]]}}
{{Fs player|no=97|nat=MNE|pos=DF|name=[[Stefan Radinović]]}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- style=&quot;background-color:#DFEDFD&quot;
{{Fs player|no= 6|nat=CIV|pos=MF|name=[[Harouna Abdoul Samad]]}} 
{{Fs player|no= 8|nat=LTU|name=[[Vilius Armanavičius]]|pos=MF}}
{{Fs player|no= 9|nat=LTU|name=[[Donatas Kazlauskas]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=10|nat=CMR|name=[[Samuel Gouet]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=16|nat=LTU|name=[[Matijus Remeikis]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=19|nat=LTU|name=Dominykas Pašilys|pos=MF}}
{{Fs player|no=21|nat=LTU|name=Esmilis Kaušinis|pos=MF}}
{{Fs player|no=45|nat=UKR|name=[[Artem Shchedryi]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=77|nat=BRA|pos=MF|name=[[Wesley Gabriel Freire Arcanjo|Wesley Gabriel]]}} 
|-----
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; | 
|----- style=&quot;background-color:#DFEDFD&quot;
{{Fs player|name=Lukas Jonaitis|nat=LTU|no=20|pos=FW}}
{{Fs player|name=[[Darrell Kamdem Tibell|Darrell Tibell]]|nat=SWE|no=22|pos=FW}}
{{fs player|no=67|name=[[Andrius Kaulinis]]|nat=LTU|pos=FW}}
{{fs end}}

==Tilvísanir==
{{reflist}}

== Tenglar ==
* [https://fchegelmann.com/ fchegelmann.com]
* [https://toplyga.lt/komanda/hegelmann FC Hegelmann: toplyga.lt]
* [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/hegelmann-litauen/30665/ FC Hegelmann: Soccerway]

{{DEFAULTSORT:Hegelmann}}
[[Flokkur:Litáísk knattspyrnufélög]]</text>
      <sha1>c8ll4pb9efxfdrlb8udxqqnj0yduphk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timo Werner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157774</id>
    <revision>
      <id>1977696</id>
      <parentid>1938834</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T10:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="l04i3ei64gwlnnyiepz53bf4e5cr6ia" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
|nafn= Timo Werner
|mynd= [[File:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2280 LR10 by Stepro.jpg|250px]]
|fullt nafn= Timo Werner
|fæðingardagur={{Fæðingardagur og aldur|1996|3|6}}
|fæðingarbær=[[Stuttgart]]
|fæðingarland=Þýskaland
|hæð= 1,80m
|staða= Framherji
|núverandi lið= San Jose Earthquakes
|númer= 11
|ár í yngri flokkum=2002-2013
|yngriflokkalið= [[TSV Steinhaldenfeld]] &lt;br&gt; [[VfB Stuttgart]]
|ár1=2013-2016
|ár2=2016-2020
|ár3=2020-2022
|ár4=2022-2026
|ár5=2024-2025
|ár6=2026
|lið1=[[VfB Stuttgart]]
|lið2=[[RB Leipzig]]
|lið3=[[Chelsea FC]]
|lið4=[[RB Leipzig]]
|lið5=→[[Tottenham Hotspur]] (lán)
|lið6=San Jose Earthquakes
|leikir (mörk)1=93 (13) 
|leikir (mörk)2=125 (76)
|leikir (mörk)3=56 (10) 
|leikir (mörk)4=36 (11) 
|leikir (mörk)5=31 (2)
|leikir (mörk)6= 13 (6)
|landsliðsár=2010-2011&lt;br&gt;2011-2012&lt;br&gt;2012-2013&lt;br&gt;2013-2015&lt;br&gt;2015-2017&lt;br&gt;2017-2023
|landslið= Þýskaland U15&lt;br&gt; Þýskaland U16&lt;br&gt; Þýskaland U17&lt;br&gt;  Þýskaland U19&lt;br&gt; Þýskaland U21&lt;br&gt;[[Þýska karlalandsliðið í knattspyrnu|Þýskaland]]
|landsliðsleikir (mörk)=  4 (3)&lt;br&gt;  5 (2)&lt;br&gt;   18 (16)&lt;br&gt; 14 (10)&lt;br&gt; 7(3) &lt;br&gt;57 (24)
}}
'''Timo Werner''' (fæddur [[6. mars]] [[1996]]) er þýskur knattspyrnumaður sem spilar sem framherji með San Jose Earthquakes. Hann hóf atvinnumannaferil sinn með [[VfB Stuttgart]] og varð yngsti leikmaður þess og sá yngsti til að skora fyrir félagið. Werner vakti athygli með [[RB Leipzig]] þar sem hann var markahrókur.

Árið 2020 var hann orðaður við [[Liverpool FC]] en [[Chelsea FC]] tókst að hreppa hann sumarið.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/football/52928359 Timo Werner: Chelsea agree deal with RB Leipzig forward] BBC, skoðað 6. júní 2020.&lt;/ref&gt; Werner stóð ekki fyllilega undir væntingum en hann gekk í gegnum 14 leikja markaþurrð á miðju tímabilinu 2020-2021. Werner var í byrjunarliðinu sem vann 1-0 sigur á [[Manchester City]] í [[Meistaradeild Evrópu]] 2021. Hann sneri aftur til Leipzig sumarið 2022.

==Tilvísanir==

[[Flokkur:Þýskir knattspyrnumenn|Werner, Timo]]
[[Flokkur:Fólk fætt árið 1996|Werner, Timo]]</text>
      <sha1>l04i3ei64gwlnnyiepz53bf4e5cr6ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>HJK Helsinki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158713</id>
    <revision>
      <id>1977685</id>
      <parentid>1977597</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T06:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1977685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7737" sha1="3krino2oeh1nwvnlbtepvd8pyihagr0" xml:space="preserve">{{knattspyrnulið
| Fullt nafn = Helsingin Jalkapalloklubi
| Stofnað = 19. júní 1907
| Leikvöllur = Bolt Arena
| Stærð = 10.770
| Knattspyrnustjóri = {{FIN}} Joonas Rantanen
| Deild = [[Finnska úrvalsdeildin]]
| Tímabil = 2025
| Staðsetning = 5. sæti

| pattern_la1 =
| pattern_b1 = _whitestripes
| pattern_ra1 =
| pattern_sh1 = _helsinki1415h
| pattern_so1 = _3_stripes_white
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = 0000FF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = 0000FF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = _blackcollar
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = FFC0CB
| body2 = FFC0CB
| rightarm2 = FFC0CB
| shorts2 = 000000
| socks2 = 000000
}}
'''HJK Helsinki''' einnig þekkt sem ''HJK'' og ''Helsingin Jalkapalloklubi''  er [[Finnland|finnskt]] [[Knattspyrna|knattspyrnu]]lið frá [[Helsinki]]. 

Félagið var stofnað árið 1907 og er sigursælasta félag Finnlands, með 33 deildartitla og 14 bikarmeistaratitla, HJK er eina lið Finnlands sem hefur komist í riðlakeppni [[Meistaradeild Evrópu|meistaradeildar evrópu]]. Þar sem því tókst að slá út franska stórliðið [[Metz]].

== Árangur ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Tímabil
! 
! Deild
! Staðsetning
! Tilvísanir
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2026.html 2026]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2025.html 2025]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2024.html 2024]&lt;/ref&gt; 
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2023.html 2023]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2022.html 2022]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2021.html 2021]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2020.html 2020]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2019.html 2019]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2018.html 2018]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2017.html 2017]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2016.html 2016]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2015'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#DEB678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2015.html 2015]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2014'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2014.html 2014]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2013'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2013.html 2013]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2012'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2012.html 2012]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2011'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2011.html 2011]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Veikkausliiga]]'''
| bgcolor=&quot;#FFDD00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| &lt;ref&gt;[https://www.rsssf.org/tablesf/fin2010.html 2020]&lt;/ref&gt;
|-
|||||||
|-
|}

== Þekktir leikmenn ==
* [[David Carlsson]]
* [[Alexej Jeremenko Jr.]]
* [[Farid Ghazi]]
* [[Perparim Hetemaj]]
* [[Jari Ilola]]
* [[Atik Ismail]]
* [[Mika Kottila]]
* [[Shefki Kuqi]]
* [[Jari Litmanen]]
* [[Antti Niemi]]
* [[Mika Nurmela]]
* [[Teemu Pukki]]
* [[Aki Riihilahti]]
* [[Aulis Rytkönen]]
* [[Hannu Tihinen]]
* [[Jari Vanhala]]

== Titlar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Titlar !! Fjöldi !! Ár
|-
| Deildarmeistaratitlar || {{center|33}} || 
1911, 1912, 1917, 1918, 1919, 1923, 1925, 1936, 1938, 1964, 1973, 1978, 1981, 1985, 1987, 1988, 1990, 1992, 1997, 2002, 2003, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022, 2023
|-
| Bikarmeistaratitlar || {{center|14}} || 1966, 1981, 1984, 1993, 1996, 1998, 2000, 2003, 2006, 2008, 2011, 2014, 2017, 2020, 2025
|-
| Deildarbikarmeistaratitlar || {{center|5}} || 1994, 1996, 1997, 1998, 2015
|}

== Heimildir ==
&lt;references/&gt;

[[Flokkur:Finnsk knattspyrnufélög]]
[[Flokkur:Stofnað 1907]]
{{DEFAULTSORT:HJK}}</text>
      <sha1>3krino2oeh1nwvnlbtepvd8pyihagr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antoine Lavoisier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161294</id>
    <revision>
      <id>1977686</id>
      <parentid>1918934</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forståsegpåar</username>
        <id>116121</id>
      </contributor>
      <comment>university of paris -&gt; Parísarháskóli</comment>
      <origin>1977686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32121" sha1="c1ip3oisbl8hh9v2l7f4yoe5oirp93q" xml:space="preserve">{{Vísindamaður|svæði=Efnafræði|tímabil=18. öld|nafn=Antoine Lavoisier|markverðar_kenningar=Lögmálið um varðveislu massa, Súrefniskenningin, bar kennsl á vetni|helstu_viðfangsefni=Varmafræði, sýrur og basar, oxun og afoxun, nafnakerfi|fæddur=26. ágúst 1743|látinn=8. maí 1794|svið=Varmafræði|alma mater=Collège des Quatre-Nations, Parísarháskóli|helstu_ritverk=Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau et d'après les découvertes modernes|image_name=David - Portrait of Monsieur Lavoisier (cropped).jpg}}

'''Antoine Lavoisier''' (26. ágúst 1743 – 8. maí 1794) var franskur [[Efnafræði|efnafræðingur]]. Framlag hans til efnafræðinnar var gífurlegt og er hann oft kallaður faðir nútímaefnafræðinnar. Lavoisier tókst á vísindaferli sínum að umbylta því hvernig hin vísindalega aðferð var notuð í efnafræðirannsóknum og hversu nákvæmlega niðurstöður voru skráðar niður, það mætti segja að hann hafi gert efnafræði að almennilegri vísindagrein. Lavoisier er einna þekktastur fyrir það að átta sig á hlutverki [[Súrefni|súrefnis]] við [[Bruni|bruna]], hann barðist í áraraðir fyrir því að súrefniskenning hans yrði samþykkt en á þessum tíma var allt vísindasamfélagið sammála um að [[Flógiston|flógistonkenningin]] væri rétt. Lavoisier áttaði sig líka á að vatn væri [[efnasamband]], að [[brennisteinn]] og [[fosfór]] væru [[frumefni]] en ekki efnasambönd og svo spáði hann fyrir um tilvist [[Kísill|kísils]]. Lavoisier setti saman fyrsta almennilega listann yfir frumefni og bjó til almennt nafnakerfi fyrir [[Sýra|sýrur]] og oxíð sem er enn notað í dag, rúmum tvöhundruð árum seinna. Uppgötvanir Lavoisiers og hugmyndir hans um hvernig skyldi framkvæma vísindalegar rannsóknir gjörbreyttu efnafræðinni sem fræðigrein og er þetta framlag hans til efnafræðinnar stundum kallað [[efnafræðibyltingin]].

== Æviágrip ==

=== Yngri ár og menntun ===
Antoine-Laurent Lavoisier var fæddur 26. ágúst 1743 í [[París]] í [[Frakkland|Frakklandi]]. Hann fæddist inn í ríka fjölskyldu, faðir hans var lögmaður og móðir hans var af góðum ættum. Þegar Lavoisier var 5 ára lést móðir hans og var hann því að miklu leiti alinn upp af frænku sinni, Mademoiselle Constance Punctis sem tryggði honum góða menntun&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=The Catholic Encyclopedia bók 9|höfundur=C. F. McKenna|útgefandi=The Encyclopedia Press|ár=1913|bls=132}}&lt;/ref&gt;. Hann hóf nám við Mazarin háskóla þegar hann var 11 ára og nam þar lögfræði eins og faðir hans. Meðan á náminu stóð kynntist hann jarðfræðingnum [[Jean-Étienne Guettard]] og heillaðist af náttúruvísindum&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=The Chemical Revolution|útgefandi=American Chemical Society|ár=1999|bls=4}}&lt;/ref&gt;. 

=== Fyrstu rannsóknir ===
Eftir útskrift hóf hann feril sem lögfræðingur en hætti því fljótlega til að vinna við efnafræði- og [[Jarðfræði|jarðfræðirannsóknir]] með Guettard. Lavoisier var á þeirri skoðun að nauðsynlegt væri að vera eins nákvæmur og mögulegt væri í rannsóknum og passa að allar rannsóknir væru vel útskýrðar í vinnubókum svo mögulegt væri að endurtaka þær, hann vildi helst að efnafræðitilraunir væru gerðar á svipaðan hátt og eðlisfræðitilraunir og hugsaði að það væri í raun ekki víst hvort það væri hægt að aðskilja efnafræði og eðlisfræði&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Lavoisier and the Origin of Modern Chemistry|höfundur=A. Donovan|útgefandi=Osiris|ár=1988|bls=226-227}}&lt;/ref&gt;. Nákvæmni Lavoisiers og góð vinnubrögð áttu seinna eftir að endurskilgreina hvað teldist ásættanleg efnafræðitilraun. 

Strax í upphafi vísindaferils Lavoisiers skilaði nákvæmni hans sér, með því fyrsta sem hann gerði á sviði vísinda var að sýna fram á efnasamsetningu gifs og múrblanda sem notaðar voru í París og er sú vitneskja gagnleg enn þann dag í dag&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=The Catholic Encyclopedia bók 9|höfundur=C. F. McKenna|útgefandi=The Encyclopedia Press|bls=133|ár=1913}}&lt;/ref&gt;. Lavoisier var kosinn inn í vísindaakademíuna 25 ára gamall fyrir nákvæmar mælingar og merkar uppgötvanir&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

=== Marie-Anne Lavoisier ===
Árið 1771 giftist Lavoisier [[Marie-Anne Paulze Lavoisier|Marie-Anne Pierrette Paulze]]. Hún var bráðgáfuð og hafði mikinn áhuga á rannsóknum eiginmanns síns. Marie-Anne Lavoiser var menntuð í myndlist og sá um að skrá niðurstöður í vinnubók eiginmanns síns og teiknaði mjög nákvæmar myndir af öllum tækjabúnaði sem notaður var í tilraunum hans. Hún var einnig menntuð í ensku, þýsku og latínu og þýddi greinar frá breskum, bandarískum og þýskum efnafræðingum svo að Antoine Lavoisier gæti fylgst betur með vendingum í efnafræði&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=International women in science: a biographical dictionary to 1950|bls=167-168|ár=2001|höfundur=C. M. Haines|útgefandi=ABC-CLIO}}&lt;/ref&gt; . 

=== Flógistonkenningin ===
Þegar Lavoisier útskrifaðist frá Mazarin háskóla 17 ára gamall var varla hægt að kalla efnafræði almennilega fræðigrein. Efnafræðin byggðist enn að miklu leiti upp á heimspekilegum pælingum forngrikkja. [[Höfuðskepna|Hin fjögur frumefni Aristótelesar]] voru enn að einhverju leiti viðurkennd. Sérstaklega á það við um eldinn. Á fyrri hluta 18. aldar kom þýski vísindamaðurinn [[Georg Ernst Stahl]] fram með kenningu um að allir hlutir sem hægt væri að brenna innihéldu frumefni sem hann kallaði [[flógiston]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=The Chemical Revolution|útgefandi=American Chemical Society|ár=1999|bls=2}}&lt;/ref&gt;. 

Kenninguna byggði hann á kenningu lærimeistara síns, [[Johann Joachim Becker]] sem vildi meina að það væru þrjár týpur af jörð og ein þeirra, ''terra pinguis'', væri ástæðan fyrir því að sumir hlutir gætu brunnið&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/science/phlogiston|title=Phlogiston {{!}} chemical theory|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2021-01-18}}&lt;/ref&gt;. Samkvæmt flógistonkenningunni þá tapaði efni flógiston þegar það brann. Stahl trúði því líka að oxun málma væri týpa af bruna. Þegar málmoxíð var hitað í flógistonríku umhverfi, til dæmis með kolum, þá breyttist það í hreinan málm og vildi Stahl meina að flógistonið hefði þá færst úr kolunum yfir í málminn&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Þarna komu hnökrar á kenninguna. Ef málmur er hitaður breytist hann í málmoxíð sem er þyngra  en upphaflegi málmurinn. Samkvæmt Stahl þá losnaði flógiston úr málminum við oxun sem myndi þýða að flógiston hefði neikvæðan massa. 

Lavoisier kynntist flógistonkenningunni á fyrirlestri hjá [[Guillaume François Rouelle]] sem hann fór á þegar hann var enn í lögfræðinámi. Árið 1772 eftir að hann hafði gefist upp á lögfræðinni til að fara í vísindarannsóknir hóf hann að rannsaka bruna&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=The Chemical Revolution|ár=1999|útgefandi=The American Chemical Society|bls=1}}&lt;/ref&gt;. 

Lavoisier sýndi fram á að bæði brennisteinn og fosfór, sem brenna mjög auðveldlega, þyngdust við brunann. Hann hugsaði að það hlyti að vera að efnin væru að hvarfast við loftið. Hann sýndi jafnframt fram á árið 1774 að þegar lokað glerílát með tini og lofti var hitað og tinoxíð myndaðist þá var massi glersins, tinsins og loftsins fyrir efnahvarfið sá sami og massi glersins, tinoxíðsins og afgangs loftsins eftir efnahvarfið, út frá þessum niðustöðum lagði hann fram kenningu um að efni gætu ekki myndast né eyðst og er þetta nú kallað [[Varðveisla massa|lögmálið um varðveilsu massa]]&lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=General Chemistry: Principles and Modern Applications (10. útg)|bls=35|höfundur=R. H. Petrucci|höfundur2=F. G. Herring|Höfundur3=J. D. Madura|Höfundur4=C. Bissonnette|ár=2011|útgefandi=Pearson Canada Inc.}}&lt;/ref&gt;. Þó svo að Lavoisier fái yfirleitt heiðurinn á lögmálinu um varðveislu massa þá var hann alls ekki fyrstur til að koma fram með þessa hugmynd, sem dæmi má nefna rússneska efnafræðinginn [[Mikhail Lomonosov|M. V. Lomonosov]], [[Henry Cavendish]], [[Joseph Black]] og franska lækninn [[Jean Rey]] sem gaf út rit rúmum tveimur öldum fyrir tíð Lavoisiers þar sem hann útskýrir þetta lögmál. Það er því ekki hægt að segja að Lavoisier eigi heiðurinn á þessu lögmáli þó svo að hann hafi kannski komið því skilvirkast frá sér og útskýrt það best þó svo að margir efnafræðingar þessa tíma hafi áttað sig á þessu lögmáli áður en Lavoisier áttaði sig á því&lt;ref&gt;Whitaker, R. D. (1. October 1975). An historical note on the conservation of mass. ''Journal of Chemical Education, 52''(10), 658&lt;/ref&gt;.

Eftir að Lavoisier tók eftir því að loft hvarfaðist við brennistein og fosfór tók hann eftir því að við hitun blýoxíðs losnaði eitthvert gas út í loftið. Þessar uppgötvanir voru ekki útskýrðar með flógistonkenningunni. Þetta er upphaf þess sem varð síðar að súrefniskenningu Lavoisiers, sem er stór þáttur af því sem var síðar kallað efnafræðibyltingin og hin nýja efnafræði. 

=== Joseph Priestley og uppgötvun súrefnis ===
Á þessum tíma var ekki vitað hver efnasamsetning andrúmsloftsins væri og vissi Lavoisier því ekki við hvað efnin voru að hvarfast í loftinu&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Á svipuðum tíma var enski náttúruheimspekingurinn [[Joseph Priestley]] að vinna að svipuðum rannsóknum og Lavoisier. 

Hann hitaði kvikasilfursoxíð og komst að því að það losnaði gas við efnahvarfið. Við frekari rannsóknir sá hann að þegar kertalogi var settur í gasið brann hann heiftarlega og þegar mýs voru látnar lifa í slíku lofti þá lifðu þær lengur og voru frískari. Þessa lofttegund kallaði hann afflógisterað loft (e. dephlogisticated air) þar sem hlutir brunnu betur í þessari lofttegund og ættu þar af leiðandi auðveldar með að losa flógiston út í loftið. 

Lavoisier endurtók tilraunir Priestleys og komst að þeirri niðurstöðu að loft væri ekki úr einu efni. Hann setti fram þá tilgátu að loft væri blanda af tveimur efnum, annars vegar efni sem stæði á bakvið oxun málma,bruna og hjálpaði til við öndun lífvera og hins vegar óhvarfgjarnt efni sem tæki hvorki þátt í bruna né við öndun lífvera&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Lavoisier nefndi lofttegundina sem Priestley hafði uppgötvað ''oxygène'', sem þýðir „sýrumyndandi“ á grísku, af því að hann taldi að allar sýrur innihéldu þetta efni, það er einnig ástæðan fyrir íslenska heitinu [[súrefni]]. 

Þessi kenning Lavoisiers um að allar sýrur innhéldu súrefni var ekki galin, til að mynda myndast [[brennisteinstvíoxíð]] við bruna [[Brennisteinn|brennisteins]] en þegar brennisteinstvíoxíðið hvarfast við vatn myndast [[brennisteinssýra]]. Á sama hátt myndast [[tvífosfórpentaoxíð]] við bruna [[Fosfór|fosfórs]] sem myndar svo [[Fosfórsýra|fosfórsýru]] við það að hvarfast við vatn&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Inorganic_Chemistry/Modules_and_Websites_(Inorganic_Chemistry)/Descriptive_Chemistry/Main_Group_Reactions/Reactions_of_Main_Group_Elements_with_Oxygen|title=Reactions of Main Group Elements with Oxygen|date=2013-10-02|website=Chemistry LibreTexts|language=en|access-date=2021-01-18}}&lt;/ref&gt;. 

=== Sönnun Lavoisiers á að vatn væri ekki frumefni ===
Árið 1766 birti enski efnafræðingurinn [[Henry Cavendish]] þrjú rit um [[Lofttegund|lofttegundir]] þar sem hann útskýrði hvernig hann hafði einangrað gastegundir sem hann kallaði eldfimt loft (e. inflammable air) og svo stöðugt loft (e. fixed air), hið fyrrnefnda er núna kallað [[vetni]] og hið síðarnefnda [[Koltvísýringur|koltvíoxíð]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Henry-Cavendish|title=Henry Cavendish {{!}} Biography, Facts, &amp; Experiments|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2021-01-18}}&lt;/ref&gt;. 

Priestley tók eftir því að þegar hann kveikti í blöndu af afflógisteruðu lofti og eldfimu lofti í lokuðu glerhylki myndaðist móða á glerveggjunum. Cavendish endurtók þessa tilraun Priestleys og komst að því að þessi móða sem myndaðist væri vatn. Cavendish hugsaði að það hlyti að vera að lofttegundirnar sem hann brenndi innihéldu vatn, hann komst að þeirri niðurstöðu að afflógisterað loft væri í raun afflógisterað vatn og að eldfimt loft væri annað hvort hreint flógiston eða flógisterað vatn&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

Þar sem súrefniskenning Lavoisiers byggðist á því að súrefni blandist við efni við bruna þá komst hann að því eftir að hafa sjálfur endurtekið tilraun Priestleys að vatn hlyti að vera blanda af súrefni og eldfimu lofti og væri þar af leiðandi ekki frumefni. 

Til að staðfesta þessa kenningu klauf hann vatn og sýndi fram á að myndefnin voru súrefni og eldfimt loft, Lavoisier nefndi eldfima loftið ''hydrogen'' eða „vatnsmyndandi“ á grísku, á íslensku ber þetta efni heitið [[vetni]]. Kenning Lavoisiers um að vatn væri búið til úr vetni og súrefni gat útskýrt myndun vetnis þegar málmar voru leystir upp í sýru, vetnið myndaðist við niðurbrot vatns þegar málmarnir leystust upp, einnig leysti þessi kenning af hverju málmoxíð afoxuðust þegar þau komust í snertingu við vetni; vetnið hvarfaðist við súrefnið í málmoxíðunum og varð að vatni en skildi hreinan málm eftir&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Golinski, J. (1994). Precision Instruments and the Demonstrative Order of Proof in Lavoisier's Chemistry. ''Osiris, 9'', 30-47.&lt;/ref&gt;.

=== Mótstaða í vísindasamfélaginu ===
Lavoisier gekk mjög illa að sannfæra samtímamenn sína um það að vatn væri ekki frumefni, fræðimenn höfðu verið sannfærðir um að vatn væri frumefni í yfir tvö þúsund ár og þótti því mörgum það fáránleg hugmynd að vatn væri efnasamband. Þegar Cavendish frétti af þessari kenningu Lavoisiers var hann ekki sannfærður og skrifaði í riti sem hann birti 1784 „As the commonly received principle of phlogiston explains all phenomena at least as well as Mr. LAVOISIER‘S, I have adhered to that“&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. 

[[James Watt]], enskur gufuvélaframleiðandi og vinur Priestleys, sagði að þó það væri ekki nein ástæða til að efast um að allar rannsóknir Lavoisiers væru gerðar af mikilli nákvæmni og varfærni þá væri hann ekki sannfærður um að hægt væri að draga þá ályktun út frá tilraununum að vatn væri ekki frumefni og ekki heldur hægt að útiloka tilvist flógistons &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

Lavoisier sá að hann þyrfti greinilega að koma fram með betri sönnun á eðli vatns til að sannfæra samtímamenn sína. Hann ákvað að reyna að sína betur fram á eðli vatns með því að mæla nákvæmar magn hvarfefna og myndefna og sýna fram á að það væri það sama. Hann fylgdi þar eftir rannsóknum [[Gaspard Monge]], sem hafði sjálfur gert slíka rannsókn þar sem hafði sýnt fram á að við myndun vatns væri massi vatnsins nánast nákvæmlega sá sami og massi lofttegundanna sem notast var við.

Lavoisier ákvað að reyna að sýna fram á hið gagnstæða. Hann lét sprautaði vatnsgufu í gegnum glóandi byssuhlaup úr járni og sýndi fram á að gasið sem kom út hinu meginn samanstóð af vatnsgufu og vetni, hann gaf þá útskýringu að súrefnið í vatninu hefði hvarfast við járnið og við það hafi myndast járnoxíð og vetni. 

Lavoisier lét akademíuna vita af þessari uppgötvun en sagði þó að ekki væri hægt að reikna með nógu mikilli nákvæmni hvort magn hvarfefnanna og myndefnanna væri nákvæmlega það sama þar sem hann hafði áttað sig á því að járnið hafði líka oxast að hluta utan á byssuhlaupinu, þrátt fyrir það hélt Lavoisier því fram þetta væri sönnun þess að vatn væri ekki frumefni&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. 

Priestley gaf lítið fyrir þessa tilraun Lavoisiers, hann vildi meina það að flógiston (vetni) hefði losnað úr málminum við það að vatnið hvarfaðist við hann. Priestley endurtók tilraun Lavoisiers þar sem hann mældi magn upphafsefna til að sýna fram á að járnið væri uppspretta flógistonsins og gagnrýndi Lavoisier svo harðlega fyrir að vera búinn að ákveða hverjar niðurstöður tilraunarinnar væru fyrirfram og að það hefði haft áhrif á hverjar athuganir hans væru&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. 

=== Betri mælitæki og vendipunktur í súrefniskenningunni ===
Lavoisier sá það að hann þyrfti greinilega nákvæmari mælingar til þess að sannfæra aðra um kenninguna sína svo hann fór aftur á teikniborðið. Hann fékk [[Jean-Baptiste Meusnier]], fyrrum lærisvein Gaspard Monge í lið með sér. Þeir félagar vissu að þeir þyrftu að þróa mælitæki sem væri svo nákvæmt að það myndi eyða öllum vafa um eðli vatns. Þeir réðu mælitækjasmiðinn Pierre Mégnié og þróuðu tækjabúnað sem var svo nákvæmur að það tók marga daga að kvarða hann. Meðal annars byggði Mégnié vog sem var talið að gæti vigtað með nákvæmni upp á einn hundrað þúsundasta úr pundi&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. 

Þegar tækjabúnaðurinn var tilbúinn hófust þeir handa við að kvarða tækið. Þer hófu kvörðunina í lok desember 1784 og héldu svo sýningu fyrir akademíuna dagana 27. og 28. febrúar, tveimur mánuðum eftir að kvörðun hófst. Sýningin fór þannig fram að Lavoisier framleiddi vetni og súrefni fyrir framan áhorfendur og fyllti tankana á tækinu sínu með sitt hvoru gasinu. Stöðugu flæði vetnis og súrefni var komið á og kveikt í því með neista. Efnahvarfinu var haldið gangandi í nokkra klukkutíma og svo var vatnið og afgangs gasið vigtað með mikilli nákvæmni. Þetta var gert nokkrum sinnum og áhorfendur fengu að taka þátt í öllum mælingum til að sjá að engin brögð væru í tafli. Niðurstöður sýndu að massi vatnsins og afgangs gassins væri nákvæmlega sá sami og massi lofttegundanna í byrjun og því væri enginn efi um það að vatnið sem myndaðist hefði orðið til úr lofttegundunum tveimur&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Eftir að áhorfendur höfðu skoðað allan tækjabúnað og tekið mælingar sjálfir skrifuðu þeir undir plagg til að votta fyrir að þeir hafi orðið vitni af þessari tilraun og að ekki væri ástæða til að efast um niðurstöður tilraunarinnar.

Þessi sýning er ákveðinn vendipunktur í súrefniskenningu Lavoisiers, fyrir sýninguna voru fáir sem studdu þessa kenningu hans en þarna náði Lavoisier að sannfæra marga samlanda sína um að vatn væri í raun efnasamband og að súrefni gegndi lykilhlutverki í bruna&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. 

=== Andstaða utan Frakklands ===
Þrátt fyrir mjög vel heppnaða efnafræðisýningu þá gekk Lavoisier illa að sannfæra efnafræðinga utan Frakklands. Hluti ástæðunnar fyrir þessum erfiðleikum var að Meusnier sá um að birta niðurstöðurnar í riti og skautaði hann mjög lauslega yfir hvernig mælingarnar voru gerðar, til að mynda nefndi hann ekkert hversu nákvæmlega allar mælingar voru gerðar eða hvernig tækið var kvarðað, hann nefndi svo upp úr þurru að massi vatns væri 85 prósent súrefni og 15 prósent vetni, námundaðar niðurstöður sem var ekki búið að sýna fram á með algjörri vissu&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. 

Margir gáfu lítið fyrir þessar rannsóknir Lavoisiers, sérstaklega efnafræðingar utan Frakklands. Írski efnafræðingurinn [[Richard Kirwan]] var einn þeirra sem voru ekki sannfærðir. Hann hélt því fram að einungis væri hægt að búa til vatn úr vetni og súrefni við gífurlegan hita, annars myndi koltvíoxíð myndast eins og við venjulegan bruna, óvíst er hvað hann hafði fyrir sér í þessu þar sem ógjörningur er að mynda koltvíoxíð úr vetni og súrefni.

Priestley fór aftur að skoða upphaflegu tilraun Cavendish og sagði að tilraunin sýndi einungis að allar lofttegundir innihéldu vatn sem losnaði við bruna þeirra, hann tók líka eftir því að það myndaðist smá [[saltpéturssýra]] við efnahvarfið og því hlyti Lavoisier að hafa rangt fyrir sér. Lavoisier og fylgimenn hans sögðu að ástæða þess að saltpéturssýran myndaðist væri að gasið sem Priestley væri að nota væri mengað af [[Nitur|nitri]].

Gagnrýnendur Lavoisiers gerðu lítið úr tilraunum Lavoisiers til að gera súrefniskenninguna að samþykktri staðreind. Lavoisier sagði að einungis væri hægt að gagnrýna niðurstöður tilrauna hans ef einhver framkvæmdi tilraun af jafn mikilli nákvæmni og varfærni og hann sem sýndu fram á eitthvað annað. Kirwan var ósammála þessu og sagði að þó svo að Lavoisier ætti hrós skilið fyrir að hafa verið fyrstur til að framkvæma svona nákvæmar tilraunir innan efnafræðinnar þá gæti hann ekki fallist á að ein tilraun gæti gert margra áratuga rannsóknir á efninu að engu. William Nicholson, enskur efnafræðingur sem ritstýrði annari útgáfu ''Essay on Phlogiston'' eftir Kirwan, gagnrýndi rannsóknir Lavoisiers og sagði að það væri enginn möguleiki að tækjabúnaðurinn hans væri í raun eins nákvæmur og Lavoisier hélt fram. Nicholson hafði í ritum sínum haldið því fram að ekki væri hægt að nota niðurstöður tilrauna til að komast að því hvernig heimurinn virkaði, ekki væri hægt að fullvissa sig um neitt með tilraunum. Hann byggði þar á heimspeki breskra [[Raunhyggja|raunhyggjumanna]] og virðist sem þessar hugmyndir hafi verið algengar meðal breskra efnafræðinga&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

Önnur gagnrýni sem Lavoisier varð fyrir var að tækjabúnaðurinn hans væri of flókinn og of dýr, flókinn tækjabúnaður væri líklegri til að valda einhversskonar skekkju sem ekki væri hægt að sjá fyrir og að ekki væri hægt að endurtaka tilraunir Lavoisiers út af því hvað tækin væru dýr. Áætlað er að í heildina hafi Lavoisier eitt hálfri milljón franskra punda (livre) bara í rannsóknum sínum á niðurbroti vatns&lt;ref&gt;Beretta, M. (2014). Between the Workshop and the Laboratory: Lavoisier’s Network of Instrument Makers. ''Osiris, 29''(1), 197-214.&lt;/ref&gt;. Þessar gífurlegu fjárhæðir hafði Lavoisier fengið í arf þegar móðir hans lést þegar hann var barn. Priestley hélt fast í þá skoðun að ef ekki væri hægt að endurtaka tilraunir Lavoisiers þá væri ekki hægt að samþykkja niðurstöður þeirra sem staðreyndir. 

Gagnrýnin hélt áfram í þónokkur ár eða allt þar til ódýrari leiðir til að smíða tækjabúnað Lavoisiers voru fundnar. Hollenski efnafræðingurinn [[Martinus van Marum]] kom þar mikið við sögu. Hann hafði hitt Lavoisier í París í júlí 1985 þar sem Lavoisier útskýrði fyrir honum hvernig hann hafði sýnt fram á eðli vatns. Á þessum tíma hafði þessi tilraun einungis verið framkvæmd í Frakklandi og voru Hollenskir efnafræðingar efins um niðurstöðurnar þar sem þeir gátu ekki framkvæmt tilraunina sjálfir. Van Marum fór heim til Hollands og einsetti sér að sannfæra samlanda sína um ágæti súrefniskenningarinnar. Hann hófst handa við að reyna að einfalda hönnun tækjabúnaðarins sem Lavoisier og félagar höfðu notað við tilraunina sína og framkvæmdi svo tilraunina með ódýrari og einfaldari tækjabúnaði í Haarlem 1791&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Þessi tækjabúnaður van Marum gerði það að verkum að allt í einu gátu aðrir efnafræðingar endurtekið tilraunina og séð sjálfir hverjar niðurstöðurnar voru, það leiddi til þess að hægt og rólega varð samstaða um að Lavoisier hafði haft rétt fyrir sér. 

=== Nafnakerfi sýra og salta ===
Í kjölfarið hélt Lavoisier áfram að vinna að því að staðla efnafræðina. Hann bjó til nafnakerfi fyrir sýrur og sölt sem byggðist á því hversu oxað efnið væri. Hann birti þetta kerfi í samvinnu við [[Louis-Bernard Guyton de Morveau]], [[Claude Louis Berthollet]] og Antoine François de Fourcroy í ritinu ''Méthode de nomenclature chimique, Proposée par MM. de Morveau, Lavoisier, Bertholet &amp; de Fourcroy'' sem kom út árið 1787&lt;ref&gt;Duveen, D. I., &amp; Klickstein, H. S. (september 1954). The Introduction of Lavoisier's Chemical Nomenclature into America. ''Isis, 45''(3), 278-292.&lt;/ref&gt;. Þetta nafnakerfi er enn notað í dag. Eins og áður hefur verið sagt byggðist kerfið á því hversu oxuð efnin voru. 

Efni með hæsta oxunarstig fær forskeytið per- og viðskeytið -ate, efni sem er einu oxunarstigi lægra fær bara viðskeytið -ate, oxunarstigi neðar en það eru viðskeytið -ite og að lokum eru það efni sem fá bæði forskeytið hypo- og viðskeytið -ite. Dæmi um þetta eru söltin sodium hypochlorite, sodium chlorite, sodium chlorate og sodium perchlorate, efnaformúlur þessara efna eru NaClO, NaClO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, NaClO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; og NaClO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;. 

Þegar um sýrur er að ræða þá breytast viðskeytin og ,,acid“ bætist fyrir aftan. Viðskeytið -ite breytist í -ous og viðskeytið -ate breytist í -ic. Samsvarandi sýra NaClO, HClO heitir því hypochlorous acid og HClO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; heitir perchloric acid. Nafnakerfið segir ekki til um nákvæman fjölda súrefna í efninu heldur bara afstætt oxunarstig. Til að mynda hefur jónin sulfate, SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;2-&lt;/sup&gt; fjögur súrefni á meðan chlorate hefur bara þrjú þó svo að þau hafi sömu endingu. 

Það er mjög eðlilegt að nafnakerfið sé ekki í samræmi við nákvæman fjölda súrefna því á þessum tíma var [[frumeindakenning Daltons]] ekki komin fram og því er ósennilegt að Lavoisier og aðrir efnafræðingar þessa tíma hafi áttað sig almennilega á því hvernig frumefni blöduðust saman&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/John-Dalton|title=John Dalton {{!}} Biography, Discoveries, Atomic Model, &amp; Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2021-01-18}}&lt;/ref&gt;, Lavoisier segir sjálfur í riti sínu ''Traité élémentaire de Chimie'' sem hann gaf út 1789 að sulfuric acid (brennisteinssýra) myndist þegar brennisteinn sé brenndur í miklu súrefni en ef lítið súrefni sé til staðar myndist sulfurous acid (brennisteinssýrlingur) og er greinilegt að hann áttar sig einungis á því að það er mismikið súrefni í efnunum tveimur en ekki nákvæmlega hversu mikið&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;Lavoisier, A. (1789/1965). ''Elements of Chemistry.'' (R. Kerr, Þýð.) New York: Dover Publication.&lt;/ref&gt;.

''Traité élémentaire de Chimie'' er mjög merkt rit, það eru stundum sagt vera fyrsta kennsluritið í efnafræði&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Í því er meðal annars að finna nákvæmar útskýringar á því hvernig skuli framkvæma ákveðna þætti tilrauna svo sem hvernig skuli aðskilja og vigta mismunandi gastegundir og hvernig skuli sía fast efni og þrífa það&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Aftast í bókinni má finna mjög nákvæmar teikningar af mælitækjum eftir Marie-Anne Lavoisier ásamt töflum til að umbreyta milli franskra og breskra mælieininga. Þetta merka rit inniheldur einnig fyrsta almennilega listann yfir frumefni&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

=== Skilgreining Lavoisier á frumefnum ===
Lavoisier skilgreinir frumefni sem þau efni sem er ekki hægt að skilja neitt frekar í sundur með efnahvörfum. Listi Lavoisiers inniheldur 33 mismunandi frumefni, nú til dags er vitað að aðeins 23 þessara efna eru í alvöru frumefni&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Meðal þeirra frumefna sem eru í lista Lavoisiers eru vetni, súrefni, gull, magnesíum, platína og kolefni. Eitt þeirra frumefna sem Lavoisier nefnir sem er í raun ekki frumefni er efnið caloric. Caloric var tilraun Lavoisiers og samtímamanna hans til að útskýra fasaskipti efna. Hann sagði að það hlyti að vera eitthvað efni sem færi inn í hluti þegar þeir hitnuðu og hrindi eindum hlutarins frá sér og gerði það að verkum að eindirnar fjarlægðust, þegar hluturinn kólnaði færi þetta efni aftur úr honum og eindirnar nálguðust hvor aðra aftur. Þetta efni nefndi Lavoisier caloric sem hann sagði vera vökva sem flæddi um allt efni og flæddi því auðveldlega í gegnum allar einangranir sem hann vissi af&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Lavoisier skrifaði að það væri greinilegt að einhvers konar aðdráttarkraftur væri á milli einda sem caloric þyrfti að yfirvinna til þess að fasaskipti ættu sér stað, ef aðdráttarkraftarnir væru sterkari en fráhrindikraftar caloric væri efnið á föstu formi, ef aðdráttar- og fráhrindikraftarnir væru jafnsterkir væri um vökva að ræða en ef fráhrindikraftarnir væru sterkari væri efnið á gasformi. Lavoisier minntist einnig á að ef þetta væru einu kraftarnir að verki þá myndu efni gufa upp nánast um leið og þau bráðnuðu, því væri augljóst að það væri einhver þriðji kraftur að verki sem héldi efnum á vökvaformi yfir eitthvað hitastigsbil, hann sagði að sá kraftur væri loftþrýstingurinn, því meiri þrýstingur þýddi að það þyrfti meiri hita og þarf af leiðandi meira caloric til að vökvar gætu gufað upp&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 

Lavoisier nefndi einnig að hlutir gætu borið caloric misvel, hann kom með þá líkingu að ef teningar úr mismunandi timbri væru settir í vatnsbað þá drægju þeir í sig mismikið vatn eftir því hversu þéttur viðurinn væri, á sama hátt gæti efni dregið í sig mismikið caloric eftir því hversu þétt efnið væri. Lavoisier talaði einnig um að magn caloric sem þyrfti til að hita einhvert ákveðið magn af efni um eina gráðu væri mismunandi eftir efnum og færi það eftir því hversu þéttar eindirnar væru í efnunum, hann var þar í rauninni að skilgreina [[Eðlisvarmi|eðlisvarma]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.   

Annað frumefni sem Lavoisier nefndi var frumefnið ljós, hann sagði að ljós og caloric væru náskyld og ekki væri víst að um tvö mismunandi efni væri að ræða, þessi frumefni hefðu svipaða eiginleika og að fleiri rannsóknir þyrftu til að komast að þvi hvort um tvö aðskilin efni væri að ræða. Óvissan um hvort þetta væru eitt eða tvö efni gerði það að verkum að best væri að halda þeim aðskyldum þar til einhverjar frekar niðurstöður benti til einhvers annars, ekki væri viturlegt að áætla að ljós og caloric væri eitt og sama efnið þar sem ekki væri búið að sanna það&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

=== Franska byltingin og aftaka ===
Árið 1794, í miðri [[Franska byltingin|frönsku byltingunni]], var Lavoisier handtekinn af uppreisnarmönnum. Hann hafði gerst aðili í hópi skattinnheimtumanna til að drýgja tekjurnar og var því ekki vinsæll meðal almennings. Hann var dæmdur til dauða fyrir föðurlandssvik og fyrir að stefna heilsu almennings í hættu með því að selja vatnsþynnt tóbak. Tengdafaðir hans, sem einnig var skattinnheimtumaður var líka dæmdur til dauða og var Lavoisier neyddur til að fylgjast með aftöku hans&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Þann 8. Maí 1794 var Lavoisier tekinn af lífi með fallöxi ásamt 27 öðrum skattinnheimtumönnum fimmtugur að aldri. Franski stærðfræðingurinn [[Joseph-Louis Lagrange]], góður vinur Lavoisiers, sagði degi eftir aftökuna að það hafi einungis tekið andartak að fjarlægja höfuð Lavoisiers frá búknum en að næstu hundrað árin muni annað eins höfuð ekki verða til&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Tilvísanir ==
&lt;references /&gt;


{{DEFAULTSORT:Lavoisier, Antoine  }}
[[Flokkur:Franskir efnafræðingar]]
{{fd|1743|1794}}</text>
      <sha1>c1ip3oisbl8hh9v2l7f4yoe5oirp93q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dominik Szoboszlai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175323</id>
    <revision>
      <id>1977603</id>
      <parentid>1881807</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T11:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="4zifz8130chhtm4hubyi5n4e0ygpxd6" xml:space="preserve">[[Mynd:Dominik Szoboszlai 04012026 (1).jpg|thumb|Dominik Szoboszlai (2026).]]
'''Dominik Szoboszlai''' (f. 24. október 2000) er ungverskur knattspyrnumaður sem spilar með [[Liverpool FC]] og er fyrirliði [[Ungverska karlalandsliðið í knattspyrnu|ungverska landsliðsins]]. Hann spilar sem sóknarsinnaður miðjumaður en getur leyst af margar stöður eins og bakvarðarstöðuna &lt;ref&gt;[https://www.mbl.is/sport/enski/2026/09/03/ungverska_kamelljonid/ Ungverska kamelljónið] Mbl.is, sótt 4. september 2026&lt;/ref&gt;.

Szoboszlai vann tvo bikartitla þau þrjú tímabil sem hann var með RB Leipzig í Þýskalandi.

Szoboszlai gerði 5 ára samning við Liverpool sumarið 2023 þegar [[RB Leipzig]] seldi hann á 60 milljón pund. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66079379
Dominik Szoboszlai: Liverpool sign RB Leipzig midfielder for £60m] BBC, sótt 2/7 2023&lt;/ref&gt; Hann vann ensku deildina með félaginu árið 2025 og enska deildabikarinn 2024. Tímabilið 2025-2026 var hann valinn leikmaður tímabilsins af félaginu. Hann byrjaði 53 af 57 leikjum tímabilsins og skoraði úr 4 aukaspyrnum í úrvalsdeildinni. &lt;ref&gt;[https://www.liverpoolfc.com/news/dominik-szoboszlai-wins-liverpools-mens-player-season-award Dominik Szoboszlai wins Liverpool's Men's Player of the Season award]&lt;/ref&gt;.


==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{f|2000}}
{{DEFAULTSORT:Szoboszlai, Dominik}}
[[Flokkur:Ungverskir knattspyrnumenn]]</text>
      <sha1>4zifz8130chhtm4hubyi5n4e0ygpxd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977604</id>
      <parentid>1977603</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T12:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="rqly2lfi4k9ydebj8yq4ro955b3oz7z" xml:space="preserve">[[Mynd:Dominik Szoboszlai 04012026 (1).jpg|thumb|Dominik Szoboszlai (2026).]]
'''Dominik Szoboszlai''' (f. 24. október 2000) er ungverskur knattspyrnumaður sem spilar með [[Liverpool FC]] og er fyrirliði [[Ungverska karlalandsliðið í knattspyrnu|ungverska landsliðsins]]. Hann spilar sem sóknarsinnaður miðjumaður en getur leyst af margar stöður eins og bakvarðarstöðuna &lt;ref&gt;[https://www.mbl.is/sport/enski/2026/09/03/ungverska_kamelljonid/ Ungverska kamelljónið] Mbl.is, sótt 4. september 2026&lt;/ref&gt;.

Szoboszlai vann tvo bikartitla þau þrjú tímabil sem hann var með RB Leipzig í Þýskalandi.

Szoboszlai gerði 5 ára samning við Liverpool sumarið 2023 þegar [[RB Leipzig]] seldi hann á 60 milljón pund. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/sport/football/66079379 Dominik Szoboszlai: Liverpool sign RB Leipzig midfielder for £60m] BBC, sótt 2/7 2023&lt;/ref&gt; Hann vann ensku deildina með félaginu árið 2025 og enska deildabikarinn 2024. Tímabilið 2025-2026 var hann valinn leikmaður tímabilsins af félaginu. Hann byrjaði 53 af 57 leikjum tímabilsins og skoraði úr 4 aukaspyrnum í úrvalsdeildinni. &lt;ref&gt;[https://www.liverpoolfc.com/news/dominik-szoboszlai-wins-liverpools-mens-player-season-award Dominik Szoboszlai wins Liverpool's Men's Player of the Season award]&lt;/ref&gt;.


==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{f|2000}}
{{DEFAULTSORT:Szoboszlai, Dominik}}
[[Flokkur:Ungverskir knattspyrnumenn]]</text>
      <sha1>rqly2lfi4k9ydebj8yq4ro955b3oz7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jon Fosse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176633</id>
    <revision>
      <id>1977692</id>
      <parentid>1842409</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T09:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10372" sha1="8mp1gsbyo62feednjdhsrwtzqbgyi2w" xml:space="preserve">{{Rithöfundur
 | nafn             = Jon Fosse
 | mynd             = Writer Jon Fosse (cropped).jpg
 | fæðingardagur    = {{fæðingardagur og aldur|1959|9|29}}
 | fæðingarstaður   = [[Haugesund]], [[Rogaland]]i, [[Noregur|Noregi]]
 | starf            = Rithöfundur
 | þjóðerni         = [[Noregur|Norskur]]
 | maki = 	Bjørg Sissel ​(g. 1980; sk. 1992)&lt;br&gt;Grethe Fatima Syéd (1993–2009)&lt;br&gt;Anna Fosse (2011–)
 | börn = 3
 | háskóli = [[Háskólinn í Bergen]]
 | tungumál = [[Norska]], [[nýnorska]]
 | stefna = [[Póstdramatískt leikhús]]
 | virkur           = 1983–
 | tegund           = 
 | umfangsefni      = 
 | frumraun         = ''Raudt, svart'' (1983)
 | þekktasta verk = 	''Namnet'', ''Melancholia I'', ''Melancholia II'', ''Natta syng sine songar'', ''Draum om hausten'', ''Morgon og kveld'', ''Andvake'', ''Eg er vinden'', ''Olavs draumar'', ''Kveldsvævd''
 | verðlaun = [[Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs]] (2015)&lt;br&gt;[[Bókmenntaverðlaun Nóbels]] (2023)
 | hafðiáhrifá      = 
 | undirskrift      = 
 | vefsíða          = 
 | neðanmálsgreinar = 
}}
'''Jon Olav Fosse''' (f. 29. september 1959) er [[Noregur|norskur]] rithöfundur, leikskáld og þýðandi. Hann býr í [[Grotten]], heiðurssetri norska ríkisins fyrir skáld í konungsgarðinum í [[Ósló]]. Hann hlaut [[Nóbelsverðlaunin í bókmenntum]] árið 2023.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2023/fosse/facts/|titill=The Nobel Prize in Literature 2023|skoðað=5. október 2023|tungumál=en-US|verk=NobelPrize.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.vl.no/kultur/2023/10/05/jon-fosse-far-nobelprisen-i-litteratur/|titill=Jon Fosse får Nobelprisen i litteratur|skoðað=5. október 2023|dags=5. október 2023|tungumál=no|útgefandi=Vårt Land}}&lt;/ref&gt;

Fosse hefur skrifað rúmlega sjötíu verk, skáldsögur, frásagnir, ljóð, barnabókmenntir, ritgerðir og leikrit og hafa þau verið þýdd á fleiri en fimmtíu tungumál. Leikrit Fosse hafa verið flutt í öllum ríkjum Evrópu, mest í Þýskalandi og Frakklandi, en einnig í Póllandi, Englandi, Bandaríkjunum, Brasilíu, Ástralíu, Kúbu, Kína, Japan og Malaví. Hann hefur jafnframt þýtt fjölda leikrita og fagurbókmennta á norsku.&lt;ref&gt;Frank Johnsen/Bergens Tidende: ''-Eg skriv aldri sjølvbiografisk'' - Viðtal við Jon Fosse - Aftenposten 4. nóvember 2020.&lt;/ref&gt; 

Hann hefur hlotið mörg verðlaun fyrir bækur og leikrit sín&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://samlaget.no/collections/jon-fosse|titill=Jon Fosse|skoðað=18. september 2022|tungumál=nn|útgefandi=Samlaget}}&lt;/ref&gt; og gjarnan hefur verið talað um hann sem eitt mikilvægasta leikskáld samtíðarinnar.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.nationaltheatret.no/international-ibsen-award/winners/jon-fosse/|titill=Jon Fosse {{!}} Nationaltheatret|skoðað=5. október 2023|tungumál=no|vefsíða=www.nationaltheatret.no}}&lt;/ref&gt;

Verk Fosse einkennast af [[Póstmódernismi|póstmódernískum]] mínimalisma og leikrit hans eru kennd við stefnu [[Póstdramatískt leikhús|póstdramatísks leikhúss]].

Á síðari árum hafði Fosse oft verið nefndur sem mögulegur Nóbelsverðlaunahafi í bókmenntum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.boktips.no/|titill=Forside|skoðað=5. október 2023|tungumál=nb-NO|útgefandi=Boktips}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.dagbladet.no/kultur/i-dag-far-vi-vite-om-jon-fosse-far-nobelprisen/62247429|titill=I dag får vi vite om Jon Fosse får Nobelprisen|skoðað=5. október 2023|dags=10. október 2013|höfundur=Marie L. Kleve|tungumál=no|vefsíða=dagbladet.no}}&lt;/ref&gt; Árið 2010 hlaut hann [[alþjóðlegu Ibsenverðlaunin]] og árið 2015 hlaut hann [[bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs]] fyrir skáldsöguna ''Trilogien''. Árið 2020 var verkið ''The Other Name. Septology I-II'' á langlista og árið 2022 var ''A New Name. Septology VI-VII'' á stuttlista alþjóðlegu Booker-verðlaunanna. Síðarnefnda verkið var einnig á lokalista National Book Critic’s Circle Awards og National Book Awards árið 2022. 

==Æviágrip==
Jon Fosse fæddist í [[Haugesund]] og ólst upp í héraðinu [[Kvam]] í [[Harðangur|Harðangri]]. Hann flutti síðar til Bergen. Hann útskrifaðist með [[Candidatus philologiae|kandidatsgráðu]] frá [[Háskólinn í Bergen|Háskólanum í Bergen]] árið 1987, þar sem hann nam [[félagsfræði]], [[heimspeki]] og [[bókmenntafræði]]. Árið 2015 hlaut Fosse [[heiðursdoktor]]sgráðu frá Háskólanum í Bergen.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.uib.no/aktuelt/88923/fire-nye-%C3%A6resdoktorer-ved-universitetet-i-bergen|titill=Fire nye æresdoktorer ved Universitetet i Bergen|skoðað=5. október 2023|dags=29. maí 2015|tungumál=nb|útgefandi=Háskólinn í Bergen|tilvitnun=Under doktorpromosjonen høsten 2015 vil det bli utnevnt fire nye æresdoktorer ved Universitetet i Bergen: Jon Fosse, Trond Mohn, Helga Nowotny og Walter F. Mondale.. Et æresdoktorat tildeles uten doktoravhandling eller disputas, av en institusjon som har rett til å gi doktorgrad eller tilsvarende...Med årets utnevnelser har UiB gitt 116 æresdoktorater}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://pahoyden.khrono.no/aula-folk-jon-fosse/jon-fosse-har-ikkje-vore-attende-pa-uib-sidan-han-var-ferdig-i-1987/362543|titill=Jon Fosse har ikkje vore attende på UiB sidan han var ferdig i 1987|skoðað=5. október 2023|dags=20. febrúar 2015|höfundur=Hilde Kristin Strand|tungumál=nb-NO|vefsíða=pahoyden.khrono.no|tilvitnun=Jon Fosse tok hovudfag i litteraturvitskap for 28 år sidan. Etter det har han ikkje vore attende til UiB – før i dag. No vert han æresdoktor.}}&lt;/ref&gt;

Fosse vann sem blaðamaður hjá ''Gula Tidend'' frá 1979 til 1983. Árið 1985 var hann ritstjóri hjá blaðinu ''Militærnekteren''. Hann kenndi við Ritlistarakademíuna í Hörðalandi frá 1987 til 1993 og var jafnframt í mörg ár aðalráðgjafi hjá [[Det Norske Samlaget|Norska samlaginu]]. Hann var í nokkur ár ritstjóri hjá tímaritinu ''Bøk'' ásamt [[Jan Kjærstad]]. 

Fosse hefur einnig verið meðlimur i bókmenntaráði norska rithöfundasambandsins, stjórnarmeðlimur hjá norska samlaginu og nýnorsku menningarmiðstöðinni og meðlimur í ritgerðaútgáfu norska menningarráðsins.

Frumraun Fosse í bókmenntum var árið 1983 með skáldsögunni ''Raudt, svart''. Fyrsta leikrit hans, ''Og aldri skal vi skiljast'', var frumsýnt 1994. Fosse hefur verið afar virkur sem skáldsagnahöfundur frá 1983 og leikritaskáld frá 1994 og hefur gefið út fjölda skáldsagna, ljóða, barnabókmennta, ritgerða og leikrita. Skáldsögurnar ''Morgon og kveld,'' ''Trilogien'' og ''Septologien'' eru meðal vinsælustu verka hans, bæði hjá almenningi og meðal gagnrýnenda.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.dagbladet.no/kultur/2006/08/02/472798.html
| titill=Jon Fosse er nummer fire
| útgefandi=Dagbladet
| dags=8. febrúar 2006
| skoðað=5. október 2023
| höfundur=Jorunn Steensnæs
| tungumál=nb-NO
}}&lt;/ref&gt; 

Fyrsta leikrit Fosse, ''Og aldri skal vi skiljast'', var frumsýnt í [[De Nationale Scene]] í Bergen árið 1994. Fosse hefur upp frá því samið meira en þrjátíu leikrit sem hafa öll verið uppsett og gefin út á bókum bæði á norsku og ensku. Mörg verkin hafa líka verið gefin út á öðrum tungumálum, alls um fimmtíu. Helstu skáldsögur Fosse hafa líka verið þýddar á rúmlega tuttugu mál, meðal annars ensku, þýsku, frönsku, sænsku og dönsku.

Fosse hefur einnig þýtt eða skrifað útgáfur af fjölda leikrita. Leikrit hans hafa verið sett á svið meira en þúsund sinnum og hann er það norska leikskáld sem hefur verið sett upp næstoftast, á eftir [[Henrik Ibsen]]&lt;ref name=nrk&gt;{{Vefheimild|url=https://www.nrk.no/kultur/jon-fosse---_take-it-or-leave-it_-1.540311|titill=Jon Fosse - «take it or leave it»|skoðað=5. október 2023|dags=2005-08-19|etternavn=NRK|språk=nb-NO|verk=NRK}}&lt;/ref&gt; og hann hefur stundum verið kallaður „hinn nýi Henrik Ibsen“.

Í leikritum Fosse hefur drama í hefðbundnum skilningi litla merkingu. Söguþráðurinn er yfirleitt drifinn áfram af innri baráttu persónanna fremur en af utanaðkomandi atburðum. Verk hans eru ljóðræn og hefur þeim verið lýst sem póstdramatísku leikhúsi.&lt;ref&gt;https://www.duo.uio.no/handle/10852/26103&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=«Man må føre menneskeheten ut av fryktens og den tålmodige sløvhetens primitive stadier» – Om den tyskspråklige resepsjonen av Jon Fosses tidlige dramatikk|publisher=Norsk litteraturvitenskapelig tidsskrift|doi=10.18261/ISSN1504-288X-2012-01-04|url=http://www.idunn.no/doi/10.18261/ISSN1504-288X-2012-01-04|date=26. mars 2012|author=Suzanne Bordemann|series=1|language=no|volume=15|pp=46–59|issn=0809-2044|accessdate=2023-10-05|quote=Både Fosses teater og postdramatiske teateruttrykk utfordrer representasjonsteaterets normer og konvensjoner ved å rette søkelyset mot selve persepsjonsprosessen. Når dramatiske konstituenter dekonstrueres, oppstår gjerne kollisjoner med rådende estetiske normer i teaterkritikken. Jeg skal gi noen eksempler på dette.}}&lt;/ref&gt;

Árið 2011 flutti Fosse inn í heiðurssetur norska ríkisins fyrir skáld, [[Grotten]], þar sem hann býr með konu sinni, Önnu, og tveimur börnum þeirra. Anna Fosse er slóvakískur þýðandi, bókmenntafræðingur og germanisti. Hún útskrifaðist með doktorsgráðu í harmleikjum í norrænni samtímaleiklist við Slóvakísku vísindaakademíuna árið 2017 og hefur á seinni árum þýtt mörg höfuðverk norrænnar leiklistar úr norsku, sænsku og dönsku á slóvakísku. Árið 2013 snerist Fosse til [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólskrar trúar]].&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://www.aftenposten.no/kultur/i/OjO1/jon-fosse-maatte-slutte-aa-drikke-da-det-sto-om-livet|titill=Jon Fosse måtte slutte å drikke da det sto om livet|skoðað=5. október 2023|tungumál=nb|vefsíða=www.aftenposten.no|útgefandi=Aftenposten}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kjetil Østli: ''Jon Fosse og hans tre identiteter'' - Portrettintervju i A-magasinet 6. september 2019&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;
{{Nóbelsverðlaun í bókmenntum}}
{{DEFAULTSORT:Fosse, Jon}}
{{f|1959}}
[[Flokkur:Handhafar Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs]]
[[Flokkur:Handhafar bókmenntaverðlauna Nóbels]]
[[Flokkur:Norsk leikskáld]]</text>
      <sha1>8mp1gsbyo62feednjdhsrwtzqbgyi2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Næstu alþingiskosningar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183913</id>
    <revision>
      <id>1977640</id>
      <parentid>1977383</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leikstjórinn</username>
        <id>74989</id>
      </contributor>
      <origin>1977640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52473" sha1="ny2gjp85z9hqqibsp8xdx5pxwt2d8x5" xml:space="preserve">{{Þingkosningar
|election_name=''Næstu Alþingiskosningar''
|country=Ísland
|type=parliamentary
|ongoing=yes
|previous_election=[[Alþingiskosningar 2024|2024]]
|next_election=
|outgoing_members=[[Kjörnir alþingismenn 2024|Fráfarandi þingmenn]]
|elected_members=|seats_for_election=63 sæti á [[Alþingi]]
|majority_seats=32
|turnout=
|election_date=Í síðasti lagi 2. desember 2028
|results_sec=Úrslit kosninganna
|party1=[[Samfylkingin]]
|party_leader1=[[Kristrún Frostadóttir]]
|percentage1=20,8
|current_seats1=15
|last_election1=15
|party2= [[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|party_leader2=[[Guðrún Hafsteinsdóttir]]
|percentage2=19,4
|current_seats2=14
|last_election2=14
|party3=[[Viðreisn]]
|party_leader3=[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]]
|percentage3=15,8
|current_seats3=11
|last_election3=11
|party4=[[Flokkur fólksins]]
|party_leader4=[[Inga Sæland]]
|percentage4=13,8
|current_seats4=10
|last_election4=10
|party5=[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]]
|party_leader5=[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]]
|percentage5=12,1
|current_seats5=8
|last_election5=8
|party6=[[Framsóknarflokkurinn]]
|party_leader6=[[Lilja Alfreðsdóttir]]
|percentage6=7,8
|current_seats6=5
|last_election6=5

|map=
|map_size=
|map_caption=

|title=ríkisstjórn
|before_election= [[Ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur|Kristrún Frostadóttir I]]&lt;br&gt;{{LB|S}}&amp;nbsp;{{LB|C}}&amp;nbsp;{{LB|F}}
|before_image=File:Kristrún Frostadóttir 2021.jpg
|posttitle=Ný ríkisstjórn
|after_election= 
|after_image= 
}}

'''Næstu Alþingiskosningar''' fara fram í síðasta lagi [[2. desember]] [[2028]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kosningasaga.wordpress.com/althingiskosningar/|title=Alþingiskosningar|date=2011-05-20|website=kosningasaga|language=is-IS|access-date=2025-09-21}}&lt;/ref&gt; Óvíst er hvort þær fari fram að hausti til eins og hefur verið í öllum [[Alþingiskosningar|Alþingiskosningunum]] síðan [[Alþingiskosningar 2016|2016]] eða hvort þær verði aftur að vori til eins og venjan var áður. 

Núverandi ríkisstjórn er [[ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur]] sem samanstendur af [[Samfylkingin|Samfylkingunni]], [[Viðreisn]] og [[Flokkur fólksins|Flokki Fólksins]].

== Yfirlit ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Merki og stafur
! rowspan=&quot;2&quot; |Flokkur
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Formaður
! colspan=&quot;2&quot; |Úrslit [[Alþingiskosningar 2024|2024]]
! rowspan=&quot;2&quot; |Breytingar á
kjörtímabilinu
|-
!Fylgi
!Þingsæti
|-
| [[Mynd:Samfylkingin.png|frameless|75x75dp]]
|'''S'''
|[[Samfylkingin]]
|[[Mynd:Kristrún_Frostadóttir_2021.jpg|75x75dp]]
|[[Kristrún Frostadóttir]]
|20,8%
|{{Composition bar|15|63|{{Flokkslitur|Samfylkingin}}}}
|
|-
|[[Mynd:Merki sjalfstaedisflokksins.svg|frameless|75x75dp]]
|'''D'''
|[[Sjálfstæðisflokkurinn]]
|[[Mynd:Guðrún Hafsteinsdóttir 2025.jpg|frameless|75x75dp]]
|[[Guðrún Hafsteinsdóttir]]
|19,4%
|{{Composition bar|14|63|{{Flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}}}}
|
|-
|[[Mynd:Viðreisn_2024.png|75x75dp]]
|'''C'''
|[[Viðreisn]]
|[[Mynd:Þorgerður_Katrín_Gunnarsdóttir_2021.jpg|75x75dp]]
|[[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín]] [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Gunnarsdóttir]]
|15,8%
|{{Composition bar|11|63|{{Flokkslitur|Viðreisn}}}}
|
|- style=&quot;height:3.9em&quot;
|[[Mynd:Flokkur_fólksins_2024.svg|75x75dp]]
|'''F'''
|[[Flokkur fólksins]]
|[[Mynd:Inga Sæland 2025.jpg|frameless|75x75dp]]
|[[Inga Sæland]]
|13,8%
|{{Composition bar|10|63|{{Flokkslitur|Flokkur fólksins}}}}
|{{Lækkun}}[[Guðmundur Ingi Kristinsson|GIK]] verður óháður
|-
|[[Mynd:Logo-midfl.png|frameless|75x75dp]]
|'''M'''
|[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]]
|[[Mynd:Sigmundur Davíð Gunnlaugsson in Denmark 2023 (cropped).jpg|frameless|64x64dp]]
|[[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundur Davíð]] [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Gunnlaugsson]]
|12,1%
|{{Composition bar|8|63|{{Flokkslitur|Miðflokkurinn (Ísland)}}}}
|
|-
|[[Mynd:Merki_Framsoknar_(2021).svg|75x75dp]]
|'''B'''
|[[Framsóknarflokkurinn]]
|[[Mynd:Lilja Alfreðsdóttir 2021.jpg|frameless|75x75dp]]
|[[Lilja Alfreðsdóttir]]
|7,8%
|{{Composition bar|5|63|{{Flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}}}}
|
|-
|[[Mynd:Icelandic_Socialist_Party.svg|75x75dp]]
|'''J'''
|[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur]]
[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Íslands]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Jón Ferdínand Estherarson]]
|4,0%
|{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)}}}}
! rowspan=&quot;3&quot; |
|-
|[[Mynd:Píratar.png|75x75dp]]
|'''P'''
|[[Píratar]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns]]
|3,0%
|{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Píratar}}}}
|-
|[[Mynd:Vinstri_Græn_Logo_(2021).png|frameless|75x75dp]]
|'''V'''
|[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstrihreyfingin -]] 
[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|grænt framboð]]
|[[Mynd:Rósa Björk Brynjólfsdóttir 2017.jpg|75x75dp]]
|[[Rósa Björk Brynjólfsdóttir]]
|2,3%
|{{Composition bar|0|63|{{Flokkslitur|Vinstrihreyfingin – grænt framboð}}}}
|}

=== (B) Framsóknarflokkurinn ===
[[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurði Inga Jóhannssyni]] leiddi [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokkinn]] í síðustu kosningunum í gegnum mikið tap þar sem að flokkurinn missti átta þingmenn og hlaut 7,8% atkvæða. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] gagnrýndi [[Guðni Ágústsson]] fyrrum formaður og ráðherra til margra ára flokkinn harkalega og sagði ekkert markavert koma frá Sigurði Inga.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/438712|title=Guðni segir að forystan þurfi að koma Framsókn af líknardeild - RÚV.is|last=Kristjánsson|first=Alexander|date=2025-03-13|website=RÚV|access-date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt; Lítil ánægja meðal landsmanna reyndist með málþófi stjórnarandstöðunnar gegn breytinga á veiðigjöldum í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] og reyndist óánægja með stjórnarandstöðuna vera 65% samkvæmt könnunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/449448|title=Stjórnarandstaðan aldrei óvinsælli - RÚV.is|last=Eyjólfsson|first=Magnús Geir|date=2025-07-25|website=RÚV|access-date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt; Umræður voru innan flokksins um að fá nýjan formann, þrátt fyrir að [[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurður Ingi]] hafði lýst yfir að hann vilji halda áfram sem formaður í [[desember]] [[2024]], þó fyrir að fylgi flokksins hafi verið í sögulegu lágmarki og mældist oft undir fimm prósentum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252673857d/sjalf-staedis-menn-raeda-seinkun-en-fram-sokn-skodar-ad-flyta|title=Sjálf­stæðis­menn ræða seinkun en Fram­sókn skoðar að flýta - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2025-11-01|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242660508d/aetlar-ad-vera-formadur-i-stjornarandstodu|title=Ætlar að vera for­maður í stjórnar­and­stöðu - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2024-06-12|website=visir.is|language=is|access-date=2025-01-11}}&lt;/ref&gt; [[Lilja Alfreðsdóttir]] varaformaður flokksins lýsti yfir í [[janúar]] [[2025]] að hún hefði áhuga á formannsframboði, þrátt fyrir að vera ekki þingmaður.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252682102d/lilja-uti-lokar-ekki-formannsframbod-og-vill-flyta-flokks-thingi|title=Lilja úti­lokar ekki formannsframboð og vill flýta flokks­þingi - Vísir|last=Pétursson|first=Heimir Már|date=2025-01-30|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt; [[Sigurður Ingi Jóhannsson]] tilkynnti afsögn sína sem formaður flokksins á miðstjórnarfundi flokksins þann [[18. október]] [[2025]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/10/18/sigurdur_ingi_bydur_sig_ekki_aftur_fram/|title=Sigurður Ingi býður sig ekki aftur fram|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt; Hann hætti sem formaður eftir tíu ára setu, og á landsfundi flokksins þann [[15. febrúar]] [[2026]] var varaformaðurinn og fyrrum ráðherrann [[Lilja Alfreðsdóttir]] kjörin næsti formaður flokksins, í formannsslag á móti þingflokksformanninum [[Ingibjörg Ólöf Isaksen|Ingibjörgu Isaksen]]. Í formannsbaráttunni var mikil áhersla lögð á að [[Lilja Alfreðsdóttir|Lilja]] væri ekki þingmaður en hún datt út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/02/15/lilja_nyr_formadur_framsoknarflokksins/|title=Lilja nýr formaður Framsóknarflokksins|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262832944d/-thetta-er-svo-litid-o-venju-legt-eg-er-ekki-a-thingi-|title=„Þetta er svo­lítið ó­venju­legt, ég er ekki á þingi“ - Vísir|last=Másson|first=Agnar Már|date=2026-01-23|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;

=== (C) Viðreisn ===
[[Viðreisn]] hefur setið í ríkisstjórn frá [[Alþingiskosningar 2024|2024]] með [[Samfylkingin|Samfylkingunni]] og [[Flokkur fólksins|Flokki fólksins]]. [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir]] er enn formaður flokksins og gegnir nú embætti [[Utanríkisráðherrar á Íslandi|utanríkisráðherra]]. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] vakti frammistaða [[Hanna Katrín Friðriksson|Hönnu Katrínar Friðriksdóttur]], atvinnuvegaráðherra í [[Kastljós|Kastljósi]] mikla athygli í umræðum um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2025/03/27/frammistada-honnu-katrinar-kastljosi-gaerkvoldi-vekur-athygli-annad-eins-hefur-ekki-sest-haa-herrans-tid/|title=Frammistaða Hönnu Katrínar í Kastljósi í gærkvöldi vekur athygli - „Annað eins hefur ekki sést í háa herrans tíð“|date=2025-03-27|website=DV|language=is|access-date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt; [[Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir|Þorgerður Katrín]] var gagnrýnd í [[júní]] [[2025]] þegar að hún kallaði [[Donald Trump]], Bandaríkjaforseta „heillandi&quot; eftir fund þeirra á leiðtogafundi [[Atlantshafsbandalagið|NATO]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252743566d/tok-i-spadann-a-trump-hann-er-nu-heillandi-karlinn-|title=Tók í spaðann á Trump: „Hann er nú heillandi, karlinn“ - Vísir|last=Jósefsdóttir|first=Sólrún Dögg|date=2025-06-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt; Sem utanríkisráðherra sagði hún sumarið [[2025]] að Íslendingar vildu fá aðildarviðræður við [[Evrópusambandið|ESB]] í kjölfar stöðunnar í heimsmálununum, þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi planað þjóðaratkvæðagreiðslu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/07/17/segir_islendinga_vilja_adildarvidraedur_vid_esb/|title=Segir Íslendinga vilja aðildarviðræður við ESB|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt; [[Guðbrandur Einarsson]], þingmaður flokksins í Suðurkjördæmi sagði af sér þingmennsku í [[janúar]] [[2026]] eftir að komst í ljós að hann hafði reynt að kaupa vændi fjórtán árum áður.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262829501d/segir-af-ser-thing-mennsku-vegna-til-raunar-til-vaendiskaupa|title=Segir af sér þing­mennsku vegna til­raunar til vændiskaupa - Vísir|last=Daðason|first=Kolbeinn Tumi|date=2026-01-16|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; Fylgi flokksins hefur aðeins lækkað frá síðustu kosningunum.

=== (D) Sjálfstæðisflokkurinn ===
[[Sjálfstæðisflokkurinn]] hlaut 19,4% atkvæða í síðustu kosningunum og var ekki með í nýrri ríkisstjórn. [[6. janúar]] [[2025]], einungis mánuði eftir kosningarnar, lýsti [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarni Benediktsson]], fyrrverandi forsætisráðherra og formaður flokksins til sextán ára, því yfir að hann ætlaði að hætta sem formaður flokksins og sem þingmaður og fóru fram [[Formannskosningar Sjálfstæðisflokksins|formannskosningar í byrjun mars 2025]] á landsfundi flokksins þar sem [[Guðrún Hafsteinsdóttir]] var kjörin formaður í formannsslag gegn [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir|Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur]]. Í febrúar 2025 lenti flokkurinn í uppistöðum um þingflokksherbergi við Samfylkinguna, þar sem að Samfylkingin hafði stærri þingflokk og að þingflokksherbergi Sjálfstæðisflokksins sem að flokkurinn hafði haft í áratugi væri stærra, sem að endaði á að Samfylkingin fékk herbergið.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/02/13/sjalfstaedisflokkurinn_missir_thingflokksherbergid/|title=Sjálfstæðisflokkurinn missir þingflokksherbergið|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt; Það vakti athygli í [[febrúar]] [[2025]] þegar þingmaðurinn [[Jón Pétur Zimsen]] lýsti því yfir að áfastir tappar dragi úr lífsvilja.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252691309d/a-fastir-tappar-dragi-ur-lifs-vilja|title=Á­fastir tappar dragi úr lífs­vilja - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-02-20|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt; Fylgi [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] hækkaði eftir kjör [[Guðrún Hafsteinsdóttir|Guðrúnar Hafsteinsdóttur]] sem formanns en dalaði mikið stuttu eftir það. Í [[apríl]] [[2025]] komu upp kenningar um að Sjálfstæðisflokkurinn væri á bak við umdeildra ''„Exit&quot;'' auglýsinga [[Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi|Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi]], sem voru framleiddar af eiginmanni þingflokksformanns flokksins, [[Hildur Sverrisdóttir|Hildar Sverrisdóttur]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dv.is/frettir/2025/04/30/eiginmadur-thingflokksformanns-sjalfstaedisflokks-bak-vid-umdeildu-exit-auglysinguna/|title=Eiginmaður þingflokksformanns Sjálfstæðisflokks á bak við umdeildu EXIT-auglýsinguna|date=2025-04-30|website=DV|language=is|access-date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt; Í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] stóð stjórnarandstaðan fyrir málþófi gegn breytingum á veiðigjöldum, sem að frestaði þinglokum um vikur. Samkvæmt könnunum söguðust 65% landsmanna styðja ekki stjórnarandstöðuna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[Jón Steinar Gunnlaugsson]] fyrrum hæstaréttardómari og mikilvægur meðlimur í flokknum til margra ára kallaði málþófið skrípalæti og sagði minnihlutann þurfa að sætta sig við að stjórna ekki, því það væri lýðræðið.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252747074d/minni-hluti-verdi-ad-saetta-sig-vid-ad-hann-se-ekki-vid-vold|title=Minni­hluti verði að sætta sig við að hann sé ekki við völd - Vísir|last=Sigurðsson|first=Lovísa Arnardóttir,Bjarki|date=2025-03-07|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt; Í [[ágúst]] [[2025]] sagði þingflokksformaðurinn [[Hildur Sverrisdóttir]] af sér vegna innanflokksátaka þar sem að hún var yfirlýstur stuðningsmaður [[Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir|Áslaugar Örnu]], og var [[Ólafur Adolfsson]] valinn til að taka við.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252768837d/olafur-ordinn-nyr-thing-flokks-for-madur-sjalf-staedis-flokksins|title=Ólafur orðinn nýr þing­flokks­for­maður Sjálf­stæðis­flokksins - Vísir|last=Pétursson|first=Vésteinn Örn|date=2025-08-30|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt; Fylgi flokksins hefur lækkað mikið.

=== (F) Flokkur fólksins ===
[[Flokkur fólksins]] hefur setið í ríkisstjórn frá [[Alþingiskosningar 2024|2024]] með [[Samfylkingin|Samfylkingunni]] og [[Viðreisn]]. [[Inga Sæland]] er enn formaður flokksins og gegnir nú embætti [[Félags- og húsnæðismálaráðherra Íslands|félagsmálaráðherra]]. Nokkur umdeild mál innan flokksins komu upp á kjörtímabilinu. [[Inga Sæland]] hlaut athygli í [[janúar]] [[2025]] þegar komst upp um að hún hefði hringt reið í skólameistara [[Borgarholtsskóli|Borgarholtsskóla]], skóla barnabarns síns og kvartað um týnd skópör og bent á valdastöðu sína í því samhengi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252680862d/rad-herra-hringdi-i-skola-stjora-vegna-tynds-skopars|title=Ráð­herra hringdi í skóla­stjóra vegna týnds skópars - Vísir|last=Daðason|first=Jakob Bjarnar,Kolbeinn Tumi|date=2025-01-27|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt; Það hlaut mikla athygli þegar kom í ljós að flokkurinn væri skráður sem félagasamtök í stað stjórnmálaflokks og einnig vakti athygli þegar [[Sigurjón Þórðarson]], þingmaður flokksins, lagði til að endurskoða ætti styrki til [[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]] eftir neikvæða umfjöllun blaðsins um flokkinn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252684641d/vill-endur-skoda-styrki-til-morgun-bladsins-eftir-um-fjollun-um-flokk-folksins|title=Vill endur­skoða styrki til Morgun­blaðsins eftir um­fjöllun um Flokk fólksins - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-05-02|website=visir.is|language=is|access-date=2025-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252677991d/flokkur-folksins-fengid-240-milljonir-thratt-fyrir-ranga-skraningu|title=Flokkur fólksins fengið 240 milljónir þrátt fyrir ranga skráningu - Vísir|last=Gísladóttir|first=Hólmfríður|date=2025-01-21|website=visir.is|language=is|access-date=2025-03-02}}&lt;/ref&gt; Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] sagði [[Ásthildur Lóa Þórsdóttir]], [[Mennta- og barnamálaráðherra Íslands|mennta- og barnamálaráðherra]] af sér embætti eftir að í ljós kom að þegar hún var 23 ára gömul átti hún barn með 16 ára dreng, eftir minna en þrjá mánuði í embætti.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://heimildin.is/grein/24210/|title=Ásthildur Lóa lýsir barnungum barnsföður sínum sem eltihrelli|last=Kjartansson|first=Aðalsteinn|date=2025-03-21|website=Heimildin|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; Fréttastofa [[Ríkisútvarpið|Ríkisútvarpsins]] var gagnrýnd mikið fyrir að hafa fyrst upplýst um málið.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252707602d/ruv-leid-rettir-um-fjollun-um-mal-ast-hildar-lou|title=RÚV leið­réttir um­fjöllun um mál Ást­hildar Lóu - Vísir|last=Ragnarsson|first=Rafn Ágúst|date=2025-03-28|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; Þá tók þingflokksformaðurinn [[Guðmundur Ingi Kristinsson]] við ráðuneytinu. Hann vakti mikla athygli á fyrstu dögum hans í embættinu í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] þegar að hann átti í vandræðum með að lesa upp ræðu á ensku á opnunarsamkomu leiðtogafundar um menntamál, og var sakaður um að kunna ekki ensku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252706454d/-fall-er-farar-heill-|title=„Fall er farar­heill“ - Vísir|last=Jónsdóttir|first=Jón Þór Stefánsson,Hallgerður Kolbrún E.|date=2025-03-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; Í [[desember]] [[2025]] ákvað [[Guðmundur Ingi Kristinsson|Guðmundur Ingi]] að víkja Ársæli Guðmundssyni, skólameistara [[Borgarholtsskóli|Borgarholtsskóla]] úr starfi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/03/skolameistara_borgarholtsskola_vikid/|title=Skólameistara Borgarholtsskóla vikið|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; Margir gagnrýndu þetta og voru kenningar um að ágreiningur Ársæls og Ingu Sæland fyrr á árinu hafi verið uppspretta atviksins, þrátt fyrir að [[Guðmundur Ingi Kristinsson|Guðmundur Ingi]] hafi neitað því.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/04/arsaell_um_simtalid_hun_var_ekki_i_neinu_jafnvaegi/|title=Ársæll um símtalið: „Hún var ekki í neinu jafnvægi“|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/04/sakar_ingu_um_hefndarhug/|title=Sakar Ingu um hefndarhug|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; Einnig í [[desember]] [[2025]] var gagnrýnt þegar að [[Eyjólfur Ármannsson]] [[Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra Íslands|samgönguráðherra]] breytti forgangsröðun jarðganga og setti ný göng á Vestfjörðum ofar skipulagi um [[Fjarðarheiðargöng]] á [[Austurland|Austurlandi]]. Bæjarfulltrúar í [[Múlaþing|Múlaþingi]] lýstu því yfir að talað væri um að [[Austurland]] myndi kljúfa sig frá [[Ísland|Íslandi]], vegna málsins.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252814859d/aetla-ad-berja-i-bordid-austur-riki-er-ansi-oft-buid-ad-heyrast-i-min-eyru-|title=Ætla að berja í borðið: „Austur­ríki er ansi oft búið að heyrast í mín eyru“ - Vísir|last=Þorláksson|first=Tómas Arnar|date=2025-09-12|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; Fylgi flokksins hefur dalað mikið frá síðustu kosningum og í [[desember]] [[2025]] mældist flokkurinn utan þings í fyrsta sinn á kjörtímabilinu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/22/fylgi_flokks_folksins_maelist_undir_5_prosent/|title=Fylgi Flokks fólksins mælist undir 5%|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt;

=== (J) Sósíalistaflokkur Íslands ===
[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur Íslands]] bauð fram í annað sinn í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]]. Þá var [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]] borgarfulltrúi kosin nýr leiðtogi flokksins. Þrátt fyrir gott gengi í könnunum náði flokkurinn ekki manni inn í kosningunum. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, það eru [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkur Íslands]], [[Píratar]] og [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]], hefur verið rædd.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/2024-12-02-margt-vitlausara-en-ad-vinstri-flokkarnir-ihugi-sameiningu-429940|title=„Margt vitlausara“ en að vinstri flokkarnir íhugi sameiningu - RÚV.is|last=Sigurþórsdóttir|first=Sunna Karen|date=2024-12-02|website=RÚV|access-date=2025-01-11}}&lt;/ref&gt; Mikil innanflokksátök áttu sér stað í flokknum í upphafi árs [[2025]]. Í [[Mars (mánuður)|mars]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson]], stofnandi, fyrrverandi leiðtogi og formaður framkvæmdastjórnar flokksins, sakaður um ofríki og andlegt ofbeldi af forseta ungra Sósíalista.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252700265d/lysir-of-riki-og-and-legu-of-beldi-gunnars-smara|title=Lýsir of­ríki og and­legu of­beldi Gunnars Smára - Vísir|last=Pálsson|first=Magnús Jochum|date=2025-12-03|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}&lt;/ref&gt; Í [[apríl]] [[2025]] sagði [[Sólveig Anna Jónsdóttir]], formaður [[Efling stéttarfélag|Eflingar]], sig úr flokknum vegna „yfirgengilega bilaðrar stemningar&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/442134|title=Sólveig Anna segir sig úr Sósíalistaflokknum - RÚV.is|last=Markúsdóttir|first=Erla María|date=2025-04-23|website=RÚV|access-date=2025-05-26}}&lt;/ref&gt; Þann [[25. maí]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson|Gunnar Smári]] kosinn úr stjórn flokksins og var [[Sæþór Benjamín Randalsson]] kosinn formaður framkvæmdastjórnar í hans stað.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252731030d/segir-sonnu-ekki-hafa-verid-hafnad|title=Segir Sönnu ekki hafa verið hafnað - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2025-05-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}&lt;/ref&gt; Daginn eftir sagði [[Sanna Magdalena Mörtudóttir]], leiðtogi flokksins, af sér sem leiðtogi, þrátt fyrir að hafa verið kosinn leiðtogi áfram af nýrri stjórn daginn áður.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/444716|title=Sanna hætt sem pólitískur leiðtogi Sósíalistaflokksins - RÚV.is|last=Sigurðsson|first=Grétar Þór|date=2025-05-26|website=RÚV|access-date=2025-05-26}}&lt;/ref&gt; Í [[júní]] [[2025]] var [[Gunnar Smári Egilsson|Gunnar Smári]] sakaður af nýrri stjórn um að hafa tæmt sjóði flokksins og að reka nýja stjórn úr húsnæði flokksins.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252744584d/sagdur-hafa-taemt-sjodi-flokksins-og-rekur-nyja-stjorn-ur-hus-naedinu|title=Sagður hafa tæmt sjóði flokksins og rekur nýja stjórn úr hús­næðinu - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-06-27|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt; [[Sæþór Benjamín Randalsson|Sæþór Benjamín]] var gagnrýndur í [[desember]] [[2025]] fyrir að hafa sagt [[Xi Jinping]] æðsta leiðtoga [[Kína]] vera „besta leiðtoga jarðar&quot; og fyrir að hafa varið [[Kim Jong-un]] einræðisherra [[Norður-Kórea|Norður-Kóreu]] og [[Vladímír Pútín|Vladímír Putin]] forseta [[Rússland|Rússlands]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252818256d/sosial-istar-lita-til-hardstjornarrikja-sem-fyrir-mynda|title=Sósíal­istar líta til harðstjórnarríkja sem fyrir­mynda - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-12-29|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; Hann hafði áður verið sakaður um kynferðisleg samskipti við 16 ára dreng á hinsegin stefnumótamiðlinum Grindr.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mannlif.is/greinar/einkalif-saethors/|title=Einkalíf Sæþórs|date=2025-05-29|website=mannlif.is|language=en|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; Í [[desember]] [[2025]] sagði [[Sanna Magdalena Mörtudóttir|Sanna Magdalena]] sig úr flokknum og stofnaði framboðið ''Vor til vinstri'' til að bjóða fram í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|borgarstjórnarkosningunum 2026]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458088|title=Kristrún nýtur mests trausts en flestir vantreysta Guðmundi Inga - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-05|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; 

=== (M) Miðflokkurinn ===
[[Miðflokkurinn (Ísland)|Miðflokkurinn]] hefur setið í stjórnarandstöðu frá árinu [[2017]] og er [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] enn formaður. Í [[apríl]] [[2025]] vakti athygli þegar [[Snorri Másson]], þingmaður flokksins, gangrýndi kennslu um kynjafræði í skólum og kallaði hana pólitíska.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252710606d/-kynjafraedi-er-politisk-i-edli-sinu-|title=„Kynjafræði er pólitísk í eðli sínu“ - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-05-04|website=visir.is|language=is|access-date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt; Lítil ánægja meðal landsmanna reyndist með málþófi stjórnarandstöðunnar gegn breytinga á veiðigjöldum í [[júní]] og [[júlí]] [[2025]] og reyndist óánægja með stjórnarandstöðuna vera 65% samkvæmt könnunum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Í [[september]] [[2025]] vakti það athygli þegar að [[Snorri Másson]] lýsti yfir andstöðu yfir hinsegin fólki í [[Kastljós|Kastljósi]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252769972d/sott-ad-snorra-vegna-fram-komu-hans-og-forn-eskju-legra-skodana|title=Sótt að Snorra vegna fram­komu hans og forn­eskju­legra skoðana - Vísir|last=Kjartansson|first=Kjartan|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt; Fjölmargir gagnrýndu Snorra þar á meðal [[Guðrún Karls Helgudóttir]] biskup Íslands, [[Hanna Katrín Friðriksson]] atvinnuvegaráðherra Viðreisnar, [[Dagur B. Eggertsson]] þingmaður Samfylkingarinnar og [[Einar Þorsteinsson (f. 1978)|Einar Þorsteinsson]] oddviti [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] og fyrrum [[borgarstjóri Reykjavíkur]], sem að lagði fram tillögu um að Reykjavík myndi formlega harma orð Snorra í yfirlýsingu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252770409d/-borgar-stjorn-stendur-med-trans-folki-og-hin-segin-sam-fe-laginu-ollu-|title=„Borgar­stjórn stendur með trans fólki og hin­segin sam­fé­laginu öllu“ - Vísir|last=Arnardóttir|first=Lovísa|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252770262d/biskup-laetur-ruv-heyra-thad-vegna-um-raedunnar-i-gaer|title=Biskup lætur Rúv heyra það vegna um­ræðunnar í gær - Vísir|last=Sæberg|first=Árni|date=2025-02-09|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt; [[Snorri Másson|Snorri]] var síðan kjörinn varaformaður flokksins í [[október]] [[2025]] í varaformannsslag við þingkonuna [[Ingibjörg Davíðsdóttir|Ingibjörgu Davíðsdóttur]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/455934|title=Snorri Másson er nýr varaformaður Miðflokksins - RÚV.is|last=Andrésdóttir|first=Iðunn|date=2025-10-12|website=RÚV|access-date=2025-10-18}}&lt;/ref&gt; Fylgi flokksins aukst verulega í lok árs [[2025]] og lýsti [[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson|Sigmundur Davíð]] stefnu flokksins að fá „gamla góða Ísland, bara betra&quot; í viðtali í [[desember]] [[2025]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252822256d/-gamla-goda-is-land-bara-betra-|title=„Gamla góða Ís­land, bara betra“ - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-12-28|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt;

=== (P) Píratar ===
[[Píratar]] duttu út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]]. Óljóst er því hvort flokkurinn bjóði aftur fram. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, þ.e. [[Píratar|Pírata]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokksins]] og [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænna]], hefur verið rædd.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Á aðalfundi flokksins í [[september]] [[2025]] var samþykkt að flokkurinn skyldi taka upp embætti formanns og varaformanns. Annar aðalfundur verður haldinn seinna um haustið til að kjósa í embættin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252778092d/piratar-taka-upp-for-mannsem-baetti|title=Píratar taka upp for­mannsem­bætti - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-09-20|website=visir.is|language=is|access-date=2025-09-21}}&lt;/ref&gt; Í lok [[nóvember]] [[2025]] var kynsegin varaborgarfulltrúinn [[Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns]] kjörið sem fyrsti formaður flokksins, í formannsslag við borgarfulltrúann [[Alexandra Briem|Alexöndru Briem]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/460133|title=Oktavía er fyrsti formaður Pírata - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-29|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; Áður hafði oddviti flokksins í [[Reykjavík]], [[Dóra Björt Guðjónsdóttir]] lýst yfir framboði en dró það til baka tveimur vikum fyrir formannskosningarnar vegna óeiningar innan flokksins um hugmyndir hennar, og gekk svo til liðs við [[Samfylkingin|Samfylkinguna]] í [[desember]] [[2025]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252802211d/dora-bjort-haett-vid-formannsframbodid|title=Dóra Björt hætt við formannsframboðið - Vísir|last=Sigurbjörnsdóttir|first=Silja Rún|date=2025-12-11|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/461707|title=Dóra Björt fer úr Pírötum í Samfylkinguna - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-12-16|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt;

=== (S) Samfylkingin ===
[[Samfylkingin]] hlaut stórsigur í [[Alþingiskosningar 2024|kosningunum 2024]] og hlaut flest atkvæði allra flokka. Eftir kosningar myndaði flokkurinn ríkisstjórn með [[Flokkur fólksins|Flokki fólksins]] og [[Viðreisn]], þar sem [[Kristrún Frostadóttir]], formaður [[Samfylkingin|Samfylkingarinnar]], tók við embætti [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]]. Fylgi flokksins hafði eykst mikið og í [[febrúar]] [[2025]] áskotnaðist flokknum borgarstjórastóllinn þegar [[Heiða Björg Hilmisdóttir]] gekk í embættið. Flokkur bætti á sig um tólf til fimmtán prósentum í könnunum frá síðustu kosningunum um sumarið [[2025]] eftir umdeilt málþóf stjórnarandstöðunnar um breytingar um veiðigjöld.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/07/01/fylgi_samfylkingar_ekki_verid_meira_i_16_ar/|title=Fylgi Samfylkingar ekki verið meira í 16 ár|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-09-02}}&lt;/ref&gt; Fylgi flokksins mældist áfram hátt um haustið [[2025]] og traust til [[Kristrún Frostadóttir|Kristrúnar]] í embætti [[Forsætisráðherra Íslands|forsætisráðherra]] mældist 60% í könnun í [[nóvember]] [[2025]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/458088|title=Kristrún nýtur mests trausts en flestir vantreysta Guðmundi Inga - RÚV.is|last=Guðmundsson|first=Brynjólfur Þór|date=2025-11-05|website=RÚV|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; [[Kristrún Frostadóttir|Kristrún]] hlaut gagnrýni í [[febrúar]] [[2026]] vegna vaxandi verðbólgu, eftir að [[Ásgeir Jónsson]] seðlabankastjóri hafði sagst ekki hika við það að hækka vexti.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2026/02/05/kristrun_grautful_en_aetlar_ekki_ad_breyta_um_kurs/|title=Kristrún grautfúl en ætlar ekki að breyta um kúrs|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;

=== (V) Vinstri hreyfingin – grænt framboð ===
[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]] duttu út af þingi í [[Alþingiskosningar 2024|alþingiskosningunum 2024]] eftir sjö ára setu í ríkisstjórn. [[Svandís Svavarsdóttir]] er enn formaður flokksins. Sameining þeirra þriggja vinstri flokka sem ekki náðu manni inn á þing í síðustu kosningunum, það eru [[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|Vinstri grænir]], [[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|Sósíalistaflokkurinn]] og [[Píratar]], hefur verið rædd.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Í [[maí]] [[2025]] lýsti [[Svandís Svavarsdóttir|Svandís]] því yfir að flokkurinn myndi starfa áfram og að hann byði fram í [[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|sveitarstjórnarkosningunum 2026]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252731091d/-vid-erum-klar-i-batana-og-med-sterka-inn-vidi-|title=„Við erum klár í bátana og með sterka inn­viði“ - Vísir|last=Pálsson|first=Magnús Jochum|date=2025-05-26|website=visir.is|language=is|access-date=2025-05-26}}&lt;/ref&gt; [[Svandís Svavarsdóttir|Svandís]] tilkynnti í [[desember]] [[2025]] að hún myndi ekki sækjast eftir endurkjöri sem formaður flokksins á næsta landsfundi flokksins.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/12/12/svandis_gefur_ekki_aftur_kost_a_ser/|title=Svandís Svavarsdóttir gefur ekki aftur kost á sér|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; Þá hafði frammistaða [[Stefán Pálsson|Stefáns Pálssonar]] varaborgarfulltrúa flokksins í ''[[Silfur Egils|Silfrinu]]'' vakt mikla athygli og var talað um hann sem mögulegan arftaka flokksins.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20252817029d/studnings-yfir-lysing-ossurar-eins-og-koss-daudans|title=Stuðnings­yfir­lýsing Össurar eins og koss dauðans - Vísir|last=Ragnarsson|first=Jón Ísak|date=2025-12-13|website=visir.is|language=is|access-date=2025-12-29}}&lt;/ref&gt; Nýr formaður flokksins verður kjörinn á landsfundi í upphaf [[Mars (mánuður)|mars]] [[2026]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20262844515d/i-hugar-al-var-lega-for-manns-fram-bod-hja-vinstri-graenum|title=Í­hugar al­var­lega for­manns­fram­boð hjá Vinstri grænum - Vísir|last=Erlingsdóttir|first=Margrét Helga|date=2026-02-17|website=visir.is|language=is|access-date=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; Fylgi flokksins hefur aðeins eykst frá síðustu kosningum.

== Skoðanakannanir ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
|- style=&quot;height:40px;&quot;
! style=&quot;width:150px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Fyrirtæki
! style=&quot;width:135px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Síðasti dagur framkvæmda
! style=&quot;width:35px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Úrtak
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Svarhlutfall
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |[[Samfylkingin|S]]
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |[[Sjálfstæðisflokkurinn|D]]
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |[[Viðreisn|C]]
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |[[Flokkur fólksins|F]]
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |[[Miðflokkurinn (Ísland)|M]]
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |[[Framsóknarflokkurinn|B]]
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |[[Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)|J]]
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |[[Píratar|P]]
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:40px;&quot; |[[Vinstrihreyfingin – grænt framboð|V]]
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Aðrir
! style=&quot;width:30px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Forskot
|-
! style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};&quot;|
! style=&quot;background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};&quot;|
! style=&quot;background:{{flokkslitur|Viðreisn}};&quot;|
! style=&quot;background:{{flokkslitur|Flokkur fólksins}};&quot;|
! style=&quot;background:{{flokkslitur|Miðflokkurinn}};&quot;|
! style=&quot;background:{{flokkslitur|Framsóknarflokkurinn}};&quot;| 
! style=&quot;background:{{flokkslitur|Sósíalistaflokkurinn}};&quot;|
! style=&quot;background:{{flokkslitur|Píratar}};&quot;|
! style=&quot;background:{{flokkslitur|VG}};&quot;|
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-09-01-samfylkingin-staekkar-en-vidreisn-minnkar-485813 Gallup]
|31. ágúst 2026
|13.836
|40,2
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''29,6'''
|26,8
|9,7
|4,8
|15,6
|5,5
|2,4
|1,9
|3,6
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 2,8
|-
!
!29. ágúst 2026
! colspan=&quot;13&quot; |[[Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið|Þjóðaratkvæðagreiðsla um að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið]] fer fram og er tillögunni naumlega hafnað.
|-
|[https://www.visir.is/g/20262923931d/sam-fylkingin-aftur-staerst-en-rikis-stjornin-stendur-i-stad Maskína]
|11. ágúst 2026
|3.172
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''26,2'''
|25,1
|11,5
|5,2
|12,7
|7,8
|3,9
|3,5
|4,2
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 1,1
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-04-samfylkingin-eykur-forskotid-litillega-482958 Gallup]
|3. ágúst 2026
|13.167
|37,2
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''27,9'''
|25,4
|11,4
|5,2
|14,6
|5,8
|3,2
|2,2
|3,9
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 2,5
|-
|[https://www.visir.is/g/20262912056d/sjalfstaedisflokkur-maelist-staerstur-i-fyrsta-sinn-fra-kosningum Maskína]
|8. júlí 2026
|963
|–
|24,4
|style=&quot;background:#C6ECFB;&quot;|'''25,0'''
|12,7
|5,9
|13,4
|6,6
|4,0
|3,1
|4,9
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;&quot;| 0,6
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-07-01-bilid-minnkar-milli-samfylkingarinnar-og-sjalfstaedisflokksins-480049 Gallup]
|30. júní 2026
|12.102
|38,5
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''26,2'''
|24,9
|11,4
|4,6
|15,1
|5,3
|4,3
|3,0
|5,0
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 1,3
|-
|[https://www.visir.is/g/20262901108d/sjalf-staedis-flokkur-a-flugi-og-rikis-stjornin-aldrei-maelst-med-minna-fylgi Maskína]
|11. júní 2026
|1.700
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''25,2'''
|22,7
|12,4
|4,1
|14,2
|8,5
|3,9
|3,5
|5,4
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 2,5
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-06-01-flokkur-folksins-maelist-utan-things-476896 Gallup]
|31. maí 2026
|12.979
|40,8
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''28,4'''
|23,5
|10,6
|4,0
|17,6
|6,7
|2,6
|1,9
|4,3
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 4,9
|-
!
!16. maí 2026
! colspan=&quot;13&quot; |[[Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026|Sveitastjórnarkosningar]] fara fram þar sem að [[Sjálfstæðisflokkurinn]] vann sigur og myndaði meirihluta í 27 sveitarfélögum.
|-
|[https://www.visir.is/g/20262886714d/sjalfstaedisflokkurinn-enn-a-flugi Maskína]
|12. maí 2026
|2.810
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''25,3'''
|19,8
|14,4
|4,7
|15,0
|7,8
|3,7
|4,1
|5,3
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 5,5
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-05-01-rikisstjornarmeirihlutinn-fallinn-og-vg-naer-inn-manni-474089 Gallup]
|29. apríl 2026
|10.484
|40,4
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''28,5'''
|21,4
|10,6
|5,2
|18,9
|5,4
|2,3
|2,1
|5,1
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 7,1
|-
|[https://www.visir.is/g/20262871996d/samfylking-og-sjalfstaedisflokkur-haekka-flugid Maskína]
|16. apríl 2026
|1.786
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''27,7'''
|18,1
|12,8
|5,8
|16,4
|7,2
|3,0
|4,7
|4,3
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 9,6
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-04-02-framsokn-maelist-ekki-med-mann-a-thingi-471619 Gallup]
|31. mars 2026
|10.746 
|42,3
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''30,0'''
|19,5
|10,0
|5,8
|20,6
|4,7
|1,9
|2,8
|4,3
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 9,4
|-
|[https://www.visir.is/g/20262859852d/fylgi-samfylkingar-ekki-verid-minna-i-eitt-ar Maskína]
|19. mars 2026
|2.617
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''25,5'''
|16,1
|14,0
|5,8
|18,4
|7,1
|3,5
|5,0
|4,4
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 7,1
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-03-studningur-vid-rikisstjornina-minnkar-468519 Gallup]
|1. mars 2026
|9.958
|44,3
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''28,5'''
|18,1
|10,9
|5,8
|20,3
|6,6
|2,5
|2,7
|4,2
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 8,2
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-25-piratar-naedu-a-thing-en-flokkur-folksins-dytti-ut-467932 Maskína]
|24. febrúar 2026
|1.993
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''27,2'''
|16,2
|13,4
|4,8
|19,0
|7,0
|3,1
|5,2
|4,1
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 8,2
|-
|[https://www.visir.is/g/20262848925d/tvofalt-fleiri-karlar-en-konur-kjosa-midflokkinn Prósent]
|16. febrúar 2026
|3.900
|50
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''30,1'''
|13,7
|13,5
|7,7
|19,6
|5,9
|2,4
|3,6
|3,3
|0,2
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 10.5
|-
!
!15. febrúar 2026
! colspan=&quot;13&quot; |[[Lilja Alfreðsdóttir]] tekur við sem formaður [[Framsóknarflokkurinn|Framsóknarflokksins]] af [[Sigurður Ingi Jóhannsson|Sigurði Inga Jóhannssyni]].
|-
|[https://www.visir.is/g/20262838042d/litlar-breytingar-a-fylgi-flokkanna Gallup]
|1. febrúar 2026
|9.713 
|43,6
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''31,2'''
|17,1
|11,3
|5,3
|20,8
|5,4
|1,9
|3,4
|3,1
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 10,4
|-
|[https://www.visir.is/g/20262832055d/midflokkurinn-nalgast-samfylkingu Maskína]
|13. janúar 2026
|886
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''27,0'''
|13,5
|14,1
|4,3
|22,2
|7,1
|4,1
|4,1
|3,7
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 4,8
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-29-midflokkurinn-nalgast-22-fylgi-og-vidreisn-tapar-mestu-462495 Gallup]
|28. desember 2025
|9.091
|43,4
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''30,9'''
|16,8
|10,9
|5,5
|21,7
|5,2
|1,6
|3,4
|3,6
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 9,2
|-
|[https://www.visir.is/g/20252820991d/ny-konnun-maskinu-vaeri-alveg-ny-stada-i-islenskum-stjornmalum- Maskína]
|17. desember 2025
|1.892
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''28,9'''
|15,1
|13,3
|4,8
|19,2
|6,6
|3,1
|4,7
|4,3
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 9,7
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-12-01-midflokkurinn-med-naerri-20-prosenta-fylgi-460314 Gallup]
|30. nóvember 2025
|10.332
|41,8
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''31,1'''
|16,5
|12,8
|5,2
|19,5
|5,6
|2,3
|3,3
|3,2
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 11,6
|-
|[https://www.visir.is/g/20252806182d/midflokkur-skakar-sjalfstaedisflokknum-stormerkileg-nidur-stada- Maskína]
|18. nóvember 2025
|1.742
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''29,1'''
|15,3
|13,5
|5,6
|17,3
|6,6
|2,8
|4,9
|4,8
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 11,8
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-11-03-midflokkurinn-nartar-i-haela-sjalfstaedisflokks-457964 Gallup]
|2. nóvember 2025
|11.225
|46,5
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''31,9'''
|17,6
|13,5
|5,9
|16,3
|5,5
|2,3
|3,9
|2,6
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 14,3
|-
|[https://www.visir.is/g/20252792336d/mid-flokkurinn-rykur-upp Maskína]
|15. október 2025
|1.765
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''29,4'''
|15,9
|16,1
|6,3
|13,8
|6,5
|3,0
|4,9
|4,0
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 13,3
|-
|[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2025/10/10/flestir_myndu_kjosa_samfylkinguna/ Prósent]
|30. september 2025
|2.000
|50
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''32,0'''
|18,3
|14,4
|7,6
|9,9
|7,1
|2,7
|5,2
|2,1
|0,7&lt;ref&gt;[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7%&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 13,7
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-10-01-framsokn-baetir-vid-sig-454987 Gallup]
|30. september 2025
|10.887 
|43,1
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''34,0'''
|19,5
|12,6
|6,9
|11,8
|5,8
|2,1
|2,9
|3,6
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 14,5
|-
|[https://www.visir.is/g/20252779350d/fagnar-thvi-ad-sja-pirata-maelast-a-thingi-og-uti-lokar-ekki-formannsframbod Maskína]
|23. september 2025
|–
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''31,9'''
|18,6
|14,3
|6,3
|9,1
|6,3
|3,5
|5,8
|4,1
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 13,3
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-09-01-fylgi-framsoknarflokksins-naer-enn-nyjum-laegdum-452352 Gallup]
|31. ágúst 2025
|10.055 
|44,5
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''34,6'''
|19,7
|12,9
|7,4
|10,7
|4,5
|1,9
|3,5
|3,7
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 14,9
|-
|[https://www.visir.is/g/20252764933d/gjor-o-likt-gengi-fra-kosningum Maskína]
|21. ágúst 2025
|–
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''31,6'''
|18,6
|16,1
|6,3
|9,6
|6,3
|2,6
|4,5
|4,2
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 13,0
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-08-01-samfylkingin-baetir-enn-vid-sig-og-hefur-ekki-maelst-staerri-450049 Gallup]
|31. júlí 2025
| 11.541 
| 43,6
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''34,7'''
|18,7
|14,6
|6,7
|10,5
|4,9
|2,4
|3,5
|3,4
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 16,0
|-
|[https://www.visir.is/g/20252754650d/stada-sjalfstaedisflokksins-versnar-eftir-thinglok Maskína]
|23. júlí 2025
| 1.855
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''31,2'''
|18,0
|16,2
|6,6
|9,9
|6,8
|2,9
|5,0
|3,4
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 13,2
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-07-01-samfylkingin-ekki-maelst-med-meira-fylgi-sidan-2009-447411 Gallup]
|30. júní 2025
|–
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''31,8'''
|20,6
|13,7
|6,5
|10,7
|5,6
|3,3
|4,1
|3,2
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 11,2
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-06-26-samfylkingin-baetir-enn-vid-sig-milli-manada-447033 Maskína]
|26. júní 2025
|876
|– 
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''28,1'''
|17,3
|15,3
|6,6
|13,0
|7,0
|4,4
|4,6
|3,7
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 10,8
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-06-02-samfylkingin-yfir-30-en-framsokn-aldrei-minni-445196 Gallup]
|1. júní 2025
|11.521 
|44,9
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''30,7'''
|21,7
|14,4
|7,5
|9,1
|5,5
|3,5
|3,3
|3,6
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 9,0
|-
|[https://www.visir.is/g/20252730107d/litil-hreyfing-a-fylgi-stjorn-mala-flokkanna Maskína]
|22. maí 2025
|1.962
|– 
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''27,4'''
|18,9
|16,8
|7,2
|9,7
|6,8
|5,0
|4,6
|3,6
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 8,5
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-05-03-samfylkingin-a-flugi-maelist-med-29-442774 Gallup]
|30. apríl 2025
|10.005
|46,7
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''29,4'''
|22,3
|13,9
|7,4
|8,9
|6,1
|4,7
|3,2
|3,3
|0,7&lt;ref&gt;[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 7,1
|-
|[https://maskina.is/fylgi-flokka-a-althingi/ Maskína]
|22. apríl 2025
|1.453
|–
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''26,2'''
|20,9
|15,8
|7,9
|10,3
|7,2
|4,9
|3,9
|2,9
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 5,3
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-04-01-samfylkingin-baetir-vid-sig-og-maelist-staerst-i-ollum-kjordaemum-440481 Gallup]
|31. mars 2025
|10.324 
|47,5
|style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;|'''27,0'''
|22,4
|14,6
|7,7
|9,3
|5,7
|5,4
|4,0
|3,3
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 4,6
|-
|[https://www.visir.is/g/20252706568d/sjalf-staedis-flokkur-skakar-sam-fylkingu Maskína]
|19. mars 2025
|1.899
|–
|23,3
| style=&quot;background:#C6ECFB;&quot;| '''24,3'''
|14,8
|8,5
|10,9
|6,8
|4,9
|3,1
|3,3
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Sjálfstæðisflokkurinn}};color:#FFFFFF;&quot;| 1,0
|-
!
!2. mars 2025
! colspan=&quot;13&quot; |[[Guðrún Hafsteinsdóttir]] tekur við sem formaður [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]] af [[Bjarni Benediktsson (f. 1970)|Bjarna Benediktssyni]].
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-03-03-samfylkingin-tekur-stokk-i-nyjum-thjodarpulsi-437990 Gallup]
|2. mars 2025
|9.652
|47,2
| style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;| '''26,0'''
|21,5
|14,1
|8,3
|10,1
|6,3
|6,2
|3,6
|3,1
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 4,5
|-
|[https://www.visir.is/g/20252694075d/flokkur-folksins-a-nidurleid Maskína]
|26. febrúar 2025
|–
|–
| style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;| '''21,9'''
|21,4
|14,9
|9,1
|11,5
|7,3
|5,5
|3,2
|2,8
|2,5&lt;ref&gt;[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,4% - [[Ábyrg framtíð]] með 1,1%&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 0,5
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-02-03-naerri-sjo-af-hverjum-tiu-stydja-rikisstjornina-434962 Gallup]
|2. febrúar 2025
|10.908
|48,6
| style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;| '''21,7'''
|20,5
|16,2
|10,6
|12,7
|6,7
|5,2
|3,5
|2,2
|0,8&lt;ref&gt;[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 0,7% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,1%&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 1,2
|-
|[https://www.visir.is/g/20252681625d/sjalfstaedisflokkur-baetir-mest-vid-sig-i-nyrri-konnun Maskína]
|14. janúar 2025
|966
|–
| style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;| '''22,2'''
|19,3
|14,0 
|12,9 
|11,6
|7,2
|4,1
|3,6
|3,1
|1,9&lt;ref&gt;[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,4% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,5%&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 2,9
|-
|[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-01-02-litlar-breytingar-a-fylgi-eftir-kosningar-432130 Gallup]
|1. janúar 2025
|3.460
|50,1
| style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;| '''21,4'''
|20,1
|13,8 
|13,1 
|12,4
|6,3
|6,0
|3,1
|2,1
|1,6&lt;ref&gt;[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,6% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 1,3
|-
|[https://www.visir.is/g/20242669675d/flokkur-folksins-dalar-eftir-kosningar Maskína]
|19. desember 2024
|2.803
|–
| style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;| '''23,1'''
|16,3
|16,5 
|10,6 
|9,0
|8,4
|6,0
|5,2
|3,8
|–
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 6,6
|- style=&quot;background:#E9E9E9;&quot;
|[[Alþingiskosningar 2024]]
|30. nóv 2024
|–
|–
| style=&quot;background:#F6CDCF;&quot;| '''20,8'''
|19,4
|15,8 
|13,8 
|12,1
|7,8
|4,0
|3,0
|2,3
|1,0&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[[Lýðræðisflokkurinn (Ísland)|Lýðræðisflokkurinn]] með 1,0% - [[Ábyrg framtíð]] með 0,0%&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background:{{flokkslitur|Samfylkingin}};color:#FFFFFF;&quot;| 1,4
|}
{{röð|listi=[[Alþingiskosningar]]|fyrir=[[Alþingiskosningar 2024]]|eftir=''Alþingiskosningar 2032''}}

== Tilvísanir ==

[[Flokkur:2028]]
[[Flokkur:Alþingiskosningar]]</text>
      <sha1>ny2gjp85z9hqqibsp8xdx5pxwt2d8x5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guðspeki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184129</id>
    <revision>
      <id>1977683</id>
      <parentid>1972359</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T06:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1977683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9991" sha1="b9kfjx06j1k9le838trqvy5t5t3v1rx" xml:space="preserve">[[Mynd:Blavatsky and Olcott.jpg|thumb|Blavatsky og Olcott 1888 stofnendur Guðspeki]]
Hugtakið '''Guðspeki''' er notað um dulspekilegar kenningar um eðli tilverunnar.  Rússnesk-ameríski spíritistinn [[Helena Blavatsky|Helena Petrovna Blavatsky]] (1831–1891) ásamt [[Henry Steel Olcott]] (1832 – 1907) gáfu dulspekilegum kenningum sínum nafnið ''Theosophy'' á ensku. Nafnið var skapaðu úr grísku orðunum θεος ''&quot;theos&quot; (guðdómlegt, guðlegt)'' og ''Σοφία &quot;sophia&quot; (viska, þekking, speki).'' Þetta hugtak var síðar íslenskað sem Guðspeki. Þessar kenningar bjuggu bæði á eldri evrópskum heimspekihugmyndum eins og [[Nýplatonismi|nýplatónisma]] og asískum trúarbrögðum eins og [[Hindúasiður|hindúisma]] og [[Búddismi|búddisma]]. Blavatsky og Olcott töldu öll trúarbrögð hafa sameiginlegan dulspekilegan kjarna. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Ancient wisdom revived: a history of the Theosophical movement|url=https://archive.org/details/ancientwisdomrev0000camp|last=Campbell|first=Bruce F.|date=1980|publisher=Univ. of California Press|isbn=978-0-520-03968-1|location=Berkeley}}&lt;/ref&gt; Guðspekin hefur haft áhrif á fjölda annarra dulspekilegra hreyfinga eins og nýaldarhreyfinguna sem kom fram á áttunda og níunda áratug tuttugustu aldar.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Cambridge companion to new religious movements|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_g0g9|last=Hammer|first=Olav|last2=Rothstein|first2=Mikael|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19650-5|series=Cambridge companions to religion|location=Cambridge New York}}&lt;/ref&gt;

Kenningar ýmsra heimspekinga hafa sem fengist hafa við dulspekilega þekkingleit hafa  verið kenndar við guðspeki, þar á meðal [[Jacob Boehme]] og [[Emanuel Swedenborg]]. En allt frá því að Blavatsky gaf út bækurnar ''Isis Unveiled'' og ''The Secret Doctrine'' á milli 1875 og 1891, hefur hugtakið fyrst og fremst verið notað um þá dulrænnu heimspeki sem hún setti þar fram. Stofnun samtakanna, ''Theosophical Society'', í [[New York-borg|New York]] [[1875]] lögðu grundvöllin fyrir alþjóðlegri hreyfingu guðspekisinna. Þessi alþjóðahreyfing hefur síðan klofnað í margar mismunandi útgáfur af Guðspeki sem eru kynntar í dag af mörgum mismunandi hópum. Sú áhrifamesta er Theosophical Society (Adyar), með aðalstöðvar á [[Indland|Indlandi]].

[[Mynd:Theosophy emblem.svg|thumb|Tákn Guðspekinnar]] Guðspekin leitast við að kanna undirliggjandi andlega sannleika sem talið er að séu sameiginleg öllum trúarbrögðum og heimspeki&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Madame Blavatsky: The Mother of Modern Spirituality|url=https://archive.org/details/madameblavatskym0000lach|last=Lachman|first=Gary|date=2012|publisher=Penguin Publishing Group|isbn=978-1-58542-863-2|location=East Rutherford}}&lt;/ref&gt; . Guðspekisinnar trúa því að það sé alhliða, alltumlykjandi viska sem liggur að baki hinum sýnilega heimi og að menn geti nálgast þessa visku með andlegum aðferðum, námi og persónulegum þroska.

Helena Blavatsky, einn aðalstofnandi guðspekinnar, taldi hana ekki vera trúarbrögð. Guðspekisinnar líta á hana sem kerfi sem nær yfir allt það sem liggur til grundvallar trúarbrögðum, heimspeki og vísindum.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Ancient wisdom revived: a history of the Theosophical movement|url=https://archive.org/details/ancientwisdomrev0000camp|last=Campbell|first=Bruce F.|date=1980|publisher=Univ. of California Press|isbn=978-0-520-03968-1|location=Berkeley}}&lt;/ref&gt; Þar af leiðandi eru margir guðspekisinnar einnig kristnir, búddistar eða hindúar.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Divine feminine: theosophy and feminism in England|url=https://archive.org/details/divinefeminineth0000dixo|last=Dixon|first=Joy|date=2001|publisher=the Johns Hopkins University press|isbn=978-0-8018-6499-5|series=The Johns Hopkins University studies in historical and political science|location=Baltimore (Md.)}}&lt;/ref&gt;

==Helstu meginreglur guðspeki==

Að móta kjarna úr allsherjar bræðralagi mannkyns, án tillits til kynstofna, trúarskoðana, kynferðis, stétta eða hörundslitar.

Að hvetja menn til að leggja stund á samanburð trúarbragða, heimspeki og náttúruvísindi.

Að rannsaka óskilin náttúrulögmál og öfl þau, er leynast með mönnum.

==Meginatriði kenninga guðspekinnar==

=== Allt er eitt líf ===
Allt líf er í innsta kjarna sínum eitt og ósundurgreinanlegt. Ekkert er til, sem hægt er að kalla “dauða náttúru”, allt er líf. Vitundin og hinn ytri heimur, efni og andi, líf og form eru ekki ósættanlegar andstæður, heldur ólíkar hliðar hins sama veruleika. 

=== Önnur tilverusvið ===
Skynsvið mannsins er af hinum ytri heimi er ófullkomin og takmarkað. Einnig eru ýmis svið eru skynjunum manna hulin. Á þeim sviðum lifa aðrar verur, auk þess sem menn og aðrar skynjanlegar lífverur í hinum jarðneska heimi eiga þar líka líf og starf. Öll tilverusviðin eru frábrugðin hvert öðru á sama hátt og teningurinn er frábrugðinn fletinum.

=== Karma og endurholdgun ===
Órjúfandi jafnvægi ríkir í tilverunni. Hverjum verknaði fylgir gagnverkun, nákvæmlega jafn stór og upphafsverknaðurinn og kemur niður á sama stað. Þetta er karma, lögmál athafnarinnar. Allt líf þróast í hringrásartímabilum. Slík endurtekin hringför niður í þéttara efni kallast endurholdgun.

=== Þróun mannsins ===
Í öllum lífverum býr óforgengilegur neisti hins eina lífs. Maðurinn hefur einhverntíma þróast upp úr þroskastigi dýranna, stigið yfir það mark, sem aðgreinir dýr og menn. Á sama hátt eru dýrin komin upp úr þroskastigi jurtanna. Maðurinn endurholdgast hvað eftir annað og bætir við sig reynslu og þroska í hverri jarðvist.

=== Þroskaviðleitni ===
Þannig þróast maðurinn smátt og smátt í það að verða göfugri vera, fjarlægist meira þroskastig dýrsins. Þegar hann vitkast, opnast honum möguleikar til að vinna með alheimslögmálunum og hraða þannig þroska sínum og auðvelda hann til mikilla muna.

=== Mannleg fullkomnun ===
Þegar að því kemur að maðurinn stigur yfir mark mannlegrar fullkomnunar, er þroskastigi mannsins álíka miklu æðri og það er æðra þroskastigi dýranna. Þeir, sem náð hafa þeim þroska, eru fullnumar. Sumir fullnumar velja sér það starf að halda áfram að starfa í líkamsgervum mannsins meðal mannanna til þess að leiðbeina þeim og fræða. Þeir kallast meistarar. [https://lifspekifelagid.is/um-lifspekifelagid/gudspeki/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120184333/https://lifspekifelagid.is/um-lifspekifelagid/gudspeki/ |date=2025-01-20 }}

== Guðspeki og spírtismi ==
Þrátt fyrir að mörg grundvallaratriði guðspekinnar og [[Spíritismi|spíritisma]] séu lík þá eru guðspekisinnar andsnúnir einum af grundvallarþáttum spíritismans, nefnilega samskipti lifandi og dauðra. Guðspekin varar við miðilsfundum spíritista, að hluta til vegna þess að þeir geta komið í veg fyrir að hinn látni þroskist til æðri andlegra sviða og að hluta vegna hættunnar á að komast í snertingu við lægri anda sem gætu þóttst vera horfnir vinir og nýtt sér lífskraftinn frá miðlinum. Allar hugmyndir um að sérhæft fólk geti miðlað milli lifandi og dauðra eru fjarlægðar í kenningum guðspekisinna: „[...] svik „Fox girls “ fær okkur aðeins til að finna til nýrrar samúðar með öllum miðlum og staðfestir, frammi fyrir öllum heiminum, okkar stöðugu sannfæringu um að ekki sé hægt að treysta á neinn miðil.“ &lt;ref&gt;{{Bókaheimild|titill=Is Theosophy a Religion?|höfundur=H. P. Blavatsky|útgefandi=Lucifer - A Theosophical Magazine, vol. 3, No 15|bls=177-187|ár=1888}}&lt;/ref&gt; 

== Listir og menning ==
Margir listamenn og rithöfundar gerðust guðspekisinnar. Frægastur á Íslandi var án efa [[Þórbergur Þórðarson]] rithöfundur,  mikið af verkum [[Gunnar Dal|Gunnars Dal]] er nátengt guðspekinni.  Af erlendum höfundum má nefna írska rithöfunduinn [[William Butler Yeats|W. B. Yeats]]. Myndhöggvarinn [[Einar Jónsson]] var mikill guðspekisinni. Margir erlendir myndlistarmenn voru guðspekisinnar, má þar nefna rússneska málaran  [[Wassily Kandinsky]], hollendinginn [[Piet Mondrian]] og sænsku myndlistarkonuna [[Hilma af Klint]].

==Guðspeki á Íslandi==
Guðspekin barst til íslands um aldamótin [[1900]] frá [[Danmörk|Danmörku]] en fyrsta formlega guðspekistúkan var ekki stofnuð fyrr en [[1912]] í [[Reykjavík]]. Var [[Jón J. Aðils|Jón Aðils]] sagnfræðingur formaður stúkunar. Árið eftir varð félagið Systkinabandið á [[Akureyri]] formlega guðspekistúka. Heyrðu báðar stúkurnar undir danska og skandinavíska svæðisfélagið. Það var ekki fyrr en 1920 sem [[Lífspekifélagið|Guðspekifélag Íslands]] var stofnað sem sjálfstæð deild í alþjóðasambandinu Theosophical Society (Adyar). Guðfræðingurinn [[Jakob Kristinson]] var fyrsti formaður félagsins. 

Á fyrstu áratugum 20. aldarinnar var mikill áhugi á Íslandi fyrir Guðspeki og einnig spíritisma. Bæði meðal almennings, presta og annara framámanna.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/5276004?iabr=on#page/n131/mode/2up|titill=Trúarlegar hreyfingar í Reykjavík tvo fyrstu áratugi 20. aldar|höfundur=Pétur Pétursson|útgefandi=Saga|mánuður=1. tbl|ár=1984}}&lt;/ref&gt;

==Tengt efni==
* [[Dulspeki]]
* [[Spíritismi]]
* [[Endurholdgun]]
* [[Karma]]
* [[Helena Blavatsky]]
* [[Annie Besant]]
* [[Henry Steel Olcott]]

==Heimildir==
{{Reflist}}

== Tenglar ==
* [https://lifspekifelagid.is/ Heimasíða Lífspekifélagsins á Íslandi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241224125509/https://lifspekifelagid.is/ |date=2024-12-24 }} 
* [https://www.ts-adyar.org Heimasíða alþjóðasamtakanna Theosophical Society Adyar]

[[Flokkur:Guðspeki]]</text>
      <sha1>b9kfjx06j1k9le838trqvy5t5t3v1rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gisèle Pelicot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186205</id>
    <revision>
      <id>1977691</id>
      <parentid>1951589</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T09:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <origin>1977691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7609" sha1="b288fh4dskurtvcnohwiaqz4pm2hv4z" xml:space="preserve">{{Persóna
| nafn           = Gisèle Pelicot
| mynd           = Gisèle Pelicot 2026.jpg
| mynd_texti     = Pelicot árið 2026.
| fæðingarnafn = Gisèle Guillou
| fæðingardagur  =  {{fæðingardagur og aldur|1952|12|7}} 
| fæðingarstaður = [[Villingen]], [[Vestur-Þýskaland]]i
| þjóðerni       = [[Frakkland|Frönsk]]
| starf          = Flutningsstjóri
| maki = Dominique Pelicot ​(g. 1973; sk. 2001, g. 2007; sk. 2024)​
| þekkt_fyrir    = Fórnarlamb í Mazan-nauðgunarmálinu
| börn = 3
}}
'''Gisèle Pelicot''' (f. 7. desember 1952) er [[Frakkland|frönsk]] kona sem var ítrekað byrluð lyf og henni [[Nauðgun|nauðgað]] af eiginmanni sínum, Dominique Pelicot, á níu ára tímabili frá 2011 til 2020. Dominique bauð einnig fjölda karlmanna, sem hann hafði haft samband við gegnum vefsíðu, að nauðga henni á meðan hún var meðvitundarlaus, aðallega á heimili hjónanna í [[Mazan]]. Gisèle gerði sér ekki grein fyrir ofbeldinu fyrr en árið 2020, þegar Dominique var handtekinn fyrir [[Faldafeykjun|faldafeykjanir]] gegn konum á stórmarkaði og ljósmyndir af nauðgunum Gisèle fundust við lögregluleit á tölvubúnaði hans.

Þegar réttað var yfir Dominique og fimmtíu öðrum karlmönnum fyrir nauðgun, tilraun til nauðgunar og [[kynferðisofbeldi]] í [[Avignon]] árið 2024 afsalaði Gisèle sér rétti til nafnleyndar og til lokaðra réttarhalda. Réttarhöldin vöktu heimsathygli og hugrekki Gisèle og áræðni hennar við að tala máli þolenda kynferðisofbeldis vöktu víðtækan stuðning og aðdáun á henni. Hún var hyllt sem [[Femínismi|femínísk]] hetja og birtist á lista [[BBC]] yfir 100 konur ársins og á lista ''[[Financial Times]]'' yfir 25 áhrifamestu konur ársins.

Í desember árið 2024 voru 50 af 51 sakborningi, þar á meðal Dominique, sakfelldir fyrir nauðgun, tilraun til nauðgunar og kynferðisofbeldi gegn Gisèle. 51. maðurinn, sem hafði ekki verið ákærður fyrir að nauðga Gisèle, var sakfelldur fyrir að nauðga eiginkonu sinni. Dominique hlaut 20 ára fangelsisdóm, sem er hámarksrefsing, en hinir hlutu þriggja til 15 ára dóma.

==Æviágrip==
Gisèle Pelicot giftist Dominique Pelicot þegar þau voru 21 árs og eignaðist með honum þrjú börn.&lt;ref name=rúv2&gt;{{Vefheimild|titill= Eini maðurinn í lífi Giséle reyndist vera kvalari hennar |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-09-06-eini-madurinn-i-lifi-gisele-reyndist-vera-kvalari-hennar-421327|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 6. september 2024 |skoðað=27. apríl 2025|höfundur=Freyr Gígja Gunnarsson}}&lt;/ref&gt; Árið 2013 fluttu hjónin til þorpsins [[Mazan]] nálægt [[Alpafjöll]]um í suðurhluta Frakklands til að njóta efri áranna.&lt;ref name=ruv&gt;{{Vefheimild|titill= Fólk hefur ekki ímyndunarafl í að svona geti gerst |url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-09-14-folk-hefur-ekki-imyndunarafl-i-ad-svona-geti-gerst-421782|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 14. september 2024 |skoðað=2. maí 2025|höfundur=Róbert Jóhannsson}}&lt;/ref&gt;

Árið 2011 fór hún að finna fyrir minnisleysi og gekkst undir fjölda læknisrannsókna. Hún taldi sig vera með heilabilun en minnisleysið var í raun aukaverkun af lyfjum sem Dominique hafði byrlað henni með reglubundnum hætti. Dominique hafði reglulega nauðgað Gisèle á meðan hún var meðvitundarlaus af áhrifum lyfjanna og hafði boðið tugum annarra karlmanna að gera hið sama á heimili þeirra.&lt;ref name=ruv1&gt;{{Vefheimild|titill= Giséle Pelicot segist aldrei munu finna frið|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2024-11-19-gisele-pelicot-segist-aldrei-munu-finna-frid-427931|útgefandi=[[RÚV]]|dags= 19. nóvember 2024 |skoðað=29. apríl 2025|höfundur=Þorgerður Anna Gunnarsdóttir}}&lt;/ref&gt; Dominique hafði nálgast hina mennina á spjallrás á netinu þar sem hann gekk undir dulnefninu „à son insu“ eða „án hennar vitundar“. Hann sagði þeim að eiginkona sín væri haldin því blæti að menn hefðu kynmök við hana sofandi. Mennirnir sögðust síðar hafa talið sjálfa sig vera að taka þátt í hlutverkaleik. Dominique notaði hins vegar oft orðið nauðgun í samtölum við þá.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill=Venjulegir karlmenn|url=https://heimildin.is/grein/23734/|útgefandi=[[Heimildin]]|dags= 10. janúar 2025|skoðað=27. apríl 2025|höfundur=Erla Hlynsdóttir}}&lt;/ref&gt;

Árið 2020 var Dominique handtekinn við að taka myndir undir pils kvenna. Þetta var í annað skipti sem hann var staðinn að því að gera þetta, en hann hafði áður verið handtekinn fyrir sömu háttsemi árið 2010. Eftir handtökuna 2020 fann lögregla myndir og myndbönd af Dominique og öðrum mönnum að nauðga Giséle við leit í tölvubúnaði hans.&lt;ref name=ruv1/&gt; Lögreglan sýndi Giséle myndirnar við yfirheyrslur eftir handtöku Dominique.&lt;ref name=ruv/&gt; Hún horfði í fyrsta sinn á myndböndin af nauðgunum sínum í maí árið 2024.&lt;ref name=rúv2/&gt;

Á meðan nauðgunarmálið var til rannsóknar voru Pelicot-hjónin aldrei nafngreind. Þegar réttarhöld hófust í máli Dominique og hinna mannanna krafðist Gisèle þess hins vegar, þvert á ráðleggingar, að réttarhöldin yrðu höfð opin almenningi og fjölmiðlum. Gisèle lagði áherslu á að skömmin væri gerendanna en ekki hennar sem þolandans.&lt;ref name=rúv2/&gt; Gisèle og lögfræðingar hennar fengu því einnig framgengt að myndböndin af mönnunum að nauðga henni voru sýnd í dómssalnum fyrir allra augum.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Myndskeið af nauðgunum verða sýnd í dómssal |url=https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/10/05/myndskeid_af_naudgunum_verda_synd_i_domssal/|útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 5. október 2024 |skoðað=28. maí 2025}}&lt;/ref&gt; Í viðtölum við fjölmiðla sagðist Gisèle hafa verið drifin áfram af þörfinni til að breyta frönsku samfélagi og skila skömm sem þolendur kynferðisofbeldis upplifðu til gerenda.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Sigrar ársins 2024|url=https://unwomen.is/sigrar-arsins-2/|útgefandi=[[UN Women]]|dags= 20. desember 2024 |skoðað=28. maí 2025}}&lt;/ref&gt;

Réttarhöldin, sem hófust árið 2024, vöktu heimsathygli og Gisèle var hyllt sem hetja fyrir að leyfa þeim að fara fram fyrir opnum tjöldum. Að réttarhöldunum loknum þakkaði [[Emmanuel Macron]] Frakklandsforseti henni fyrir að sýna „reisn og hug­rekki [hefði] hreyft við og veitt Frakklandi og öll­um heim­in­um innblást­ur“.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= „Þakka þér Giséle Pelicot fyrir okkur öll“|url= https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/12/20/thakka_ther_gisele_pelicot_fyrir_okkur_oll/ |útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 20. desember 2024 |skoðað=28. maí 2025}}&lt;/ref&gt;

Réttarhöldunum lauk þann 16. desember 2024.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Réttar­höldunum lokið: Bað eigin­konu sína og börn af­sökunar|url=https://www.visir.is/g/20242664541d|útgefandi=[[Vísir (vefmiðill)|Vísir]]|dags= 16. desember 2024 |skoðað=27. apríl 2025|höfundur=Samúel Karl Ólason}}&lt;/ref&gt; Þremur dögum síðar var Dominique sakfelldur fyrir alla ákæruliði og dæmdur í 20 ára fangelsi. Allir sakborningarnir, sem voru um 50 talsins, voru sakfelldir í að minnsta kosti einum ákærulið og hlutu fangelsisdóma.&lt;ref&gt;{{Vefheimild|titill= Dominique Pelicot dæmdur í 20 ára fangelsi |url= https://www.mbl.is/frettir/erlent/2024/12/19/dominique_pelicot_daemdur_i_20_ara_fangelsi/ |útgefandi=[[mbl.is]]|dags= 19. desember 2024 |skoðað=28. maí 2025}}&lt;/ref&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Pelicot, Gisèle}}
{{f|1952}}
[[Flokkur:Frakkar]]</text>
      <sha1>b288fh4dskurtvcnohwiaqz4pm2hv4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexander Isak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187371</id>
    <revision>
      <id>1977670</id>
      <parentid>1961185</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T21:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3591" sha1="0hfkvvhem1obem4d9zlwzomim4knsyd" xml:space="preserve">{{Knattspyrnumaður
|nafn= Alexander Isak
|mynd= [[Mynd:UEFA EURO qualifiers Sweden vs Spain 20191015 Alexander Isak 56 (cropped).jpg|200px]]
|fullt nafn= Alexander Isak
|fæðingardagur= {{fæðingardagur og aldur|1999|9|21|}}
|fæðingarbær= [[Stokkhólmur]]
|fæðingarland= [[Svíþjóð]]
|hæð= 1,92 m
|staða= Sóknarmaður
|núverandi lið= [[Liverpool FC]]
|númer= 9
|ár í yngri flokkum= 2005–2016
|yngriflokkalið= [[AIK]]
|ár1= 2016-2017 
|ár2=2017–2019
|ár3=2017–2019
|ár4=2019
|ár5=2019-2022
|ár6=2022-2025
|ár7=2025-
|lið1= [[AIK]] 
|lið2=[[Borussia Dortmund II]] 
|lið3=[[Borussia Dortmund]] 
|lið4=[[Willem II]] 
|lið5=[[Real Sociedad]] 
|lið6=[[Newcastle United]] 
|lið7=[[Liverpool FC]] 
|leikir (mörk)1=24 (10) 
|leikir (mörk)2=12 (5)
|leikir (mörk)3=5 (0)
|leikir (mörk)4=16 (13)
|leikir (mörk)5=105 (33)
|leikir (mörk)6=86 (54) 
|leikir (mörk)7=17 (6)  
|landsliðsár= 2015–2016 &lt;br /&gt;2016-2017 &lt;br /&gt;2016–2018&lt;br&gt;2017-
|landslið=  Svíþjóð U17&lt;br&gt;Svíþjóð U19&lt;br&gt; Svíþjóð U21 &lt;br /&gt;[[Sænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Svíþjóð]]
|landsliðsleikir (mörk)= 19 (6) &lt;br /&gt;6 (2) &lt;br /&gt;7 (0)&lt;br&gt; 62 (18)
}}
'''Alexander Isak''' (f. 21. september [[1999]]) er sænskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir [[Liverpool FC]] og [[sænska karlalandsliðið í knattspyrnu]].

Isak hóf feril sinn með [[AIK]] í Stokkhólmi, 17 ára gamall. Hann hélt síðan til Evrópu. Gekk til liðs við [[Borussia Dortmund]] og [[Real Sociedad]].

===Newcastle United===
Isak varð næstmarkahæstur í ensku úrvalsdeildinni tímabilið 2024-2025 með 23 mörk fyrir [[Newcastle United]]. Hann skoraði í sigri Newcastle á Liverpool í [[FA-bikarinn|FA-bikarnum]] sama tímabili þegar Newcastle vann sinn fyrst bikar í yfir 50 ár. &lt;ref&gt;[https://www.espn.co.uk/football/match/_/gameId/733028/newcastle-united-liverpool Liverpool - Newcastle United]ESPN, sótt 4. september 2025&lt;/ref&gt; Eftir þrjú tímabil með [[Newcastle United]] 2022-2025 hugðist hann fara á nýjar slóðir. Hann tók ekki þátt í undirbúningstímabilinu með liðinu sumarið 2025. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c3d1dv1gpdjo Isak wants to explore move away from Newcastle] BBC, sótt 4. september 2025&lt;/ref&gt; Isak neitaði að æfa með liðinu þegar óskir hans um skipti til annars félag gengu ekki í gegn. Samband hans við [[Eddie Howe]] versnaði en það hafði alltaf verið gott. &lt;ref&gt;[https://www.mbl.is/sport/enski/2025/09/12/tjair_sig_um_brottfor_isaks/ Tjáir sig um brottför Isaks] Mbl.is, sótt 14. september, 2025&lt;/ref&gt;

===Liverpool FC===
Isak gerði 6 ára samning við Liverpool 1. september 2025. &lt;ref&gt;[https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-signing-alexander-isak Liverpool complete signing Alexander Isak] Liverpoolfc.com, sótt 1. september 2025&lt;/ref&gt; Isak gekk brösuglega til að byrja með og glímdi við meiðsli og markaþurrð. Í lok desember skoraði hann mark gegn Tottenham Hotspur en það vildi ekki betur til en að hann klemmdist undir varnarmanni og fótbrotnaði. Hann var því frá í nokkra mánuði. &lt;ref&gt;[https://fotbolti.net/news/22-12-2025/isak-buinn-i-adgerd-og-verdur-fra-i-nokkra-manudi Isak búinn í aðgerð og verður frá í nokkra mánuði] Fótbolti.net, sótt 22. desember 2025 &lt;/ref&gt;

==Titlar==
;Real Sociedad 
[[Copa del Rey]]: 2019-2020

;Newcastle United
[[FA-bikarinn]]: 2024-2025

==Tenglar==
*[https://www.liverpoolfc.com/team/mens/player/alexander-isak Isak á síðu Liverpool FC]

==Tilvísanir==

{{F|1999}}
[[Flokkur:Sænskir knattspyrnumenn]]</text>
      <sha1>0hfkvvhem1obem4d9zlwzomim4knsyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bókasafn Hafnarfjarðar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188558</id>
    <revision>
      <id>1977690</id>
      <parentid>1935771</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T08:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MyraMidnight</username>
        <id>41218</id>
      </contributor>
      <comment>Friðriksdeildin</comment>
      <origin>1977690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1557" sha1="tej0jghhhrgmibae35e7imzqg1e3on2" xml:space="preserve">'''Bókasafn Hafnarfjarðar''' er [[almenningsbókasafn]] Hafnfirðinga. Það tók til starfa 18. október 1922 í gamla barnaskólanum við Suðurgötu og átti [[Gunnlaugur Kristmundsson]] mesta aðkomu að stofnun safnsins. Frá 1938 til 1958 var safnið staðsett í austurálmu [[Flensborgarskóli|Flensborgarskóla]]. Eftir [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjöldina]] stækkaði bókasafnið hratt og var nýtt bókasafn við Mjósund 12 vígt við hátíðlega athöfn þann 31. maí 1958, þar sem það stóð lengst af.  Þann 20. apríl 2002 flutti safnið síðan að Strandgötu 1 og þar er bókasafnið til húsa í dag. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://bokasafnhafnarfjardar.is/bokasafnid/saga-bokasafnsins/|title=Saga bókasafnsins {{!}} Bókasafn Hafnarfjarðar|last=avista|date=2024-09-09|language=is|access-date=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Friðriksdeildin ==
Tónlistardeildin þeirra var nefnd Friðriksdeildin til heiðus [[Friðrik Bjarnason|Friðriki Bjarnasyni]] tónskáldi sem gaf bókasafninu allt tónlistarsafnið sitt til varðveislu. Þeim var afhent safnið hans árið 1960, en þau hjónin Friðrik og Guðlaug Pétursdóttir höfðu talað við þáverandi yfirbókavörð um málið fyrst árið 1958. Deildin er ein af stærstu tónlistardeildum á almenningssafni á Íslandi, og er þar að finna bækur, nótur og tónlistarblöð sem eru óaðfinnanleg annars staðar.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Heimildir ==


[[Flokkur:Íslensk bókasöfn]]
&lt;references /&gt;
[[Flokkur:Hafnarfjörður]]
[[Flokkur:Stofnað 1922]]</text>
      <sha1>tej0jghhhrgmibae35e7imzqg1e3on2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977693</id>
      <parentid>1977690</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T09:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akigka</username>
        <id>183</id>
      </contributor>
      <comment>/* Friðriksdeildin */</comment>
      <origin>1977693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1555" sha1="pofodo9n01v2i030dkciwqhy2mewh6i" xml:space="preserve">'''Bókasafn Hafnarfjarðar''' er [[almenningsbókasafn]] Hafnfirðinga. Það tók til starfa 18. október 1922 í gamla barnaskólanum við Suðurgötu og átti [[Gunnlaugur Kristmundsson]] mesta aðkomu að stofnun safnsins. Frá 1938 til 1958 var safnið staðsett í austurálmu [[Flensborgarskóli|Flensborgarskóla]]. Eftir [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjöldina]] stækkaði bókasafnið hratt og var nýtt bókasafn við Mjósund 12 vígt við hátíðlega athöfn þann 31. maí 1958, þar sem það stóð lengst af.  Þann 20. apríl 2002 flutti safnið síðan að Strandgötu 1 og þar er bókasafnið til húsa í dag. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://bokasafnhafnarfjardar.is/bokasafnid/saga-bokasafnsins/|title=Saga bókasafnsins {{!}} Bókasafn Hafnarfjarðar|last=avista|date=2024-09-09|language=is|access-date=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Friðriksdeildin ==
Tónlistardeildin þeirra var nefnd Friðriksdeildin til heiðurs [[Friðrik Bjarnason|Friðriki Bjarnasyni]] tónskáldi sem gaf bókasafninu allt tónlistarsafnið sitt til varðveislu. Þeim var afhent safnið hans árið 1960, en þau hjónin Friðrik og Guðlaug Pétursdóttir höfðu talað við þáverandi yfirbókavörð um málið fyrst árið 1958. Deildin er ein af stærstu tónlistardeildum á almenningssafni á Íslandi, og er þar að finna bækur, nótur og tónlistarblöð sem eru ófinnanleg annars staðar.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Heimildir ==


[[Flokkur:Íslensk bókasöfn]]
&lt;references /&gt;
[[Flokkur:Hafnarfjörður]]
[[Flokkur:Stofnað 1922]]</text>
      <sha1>pofodo9n01v2i030dkciwqhy2mewh6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beóþúkar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192504</id>
    <revision>
      <id>1977674</id>
      <parentid>1977472</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T21:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1977674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25011" sha1="7koug5zbnszx4lzc4iqkggio0rmh5bk" xml:space="preserve">[[Mynd:Wohngebiet Beothuk.png|thumb|Nýfundnaland, heimasvæði Beótúk þjóðflokksins]] '''Beótúk'''-fólkið (eða Beoþúkk) (á ensku Beothuk eða Beothuck; á frönsku Béothuk) sem voru einnig þekktir sem Pi'tow'ke („upp með ánni“) sem nágrannar þeirra [[Mikmak]] kölluðu þá.&lt;ref&gt; Rita Joe: Song of Rita Joe: Autobiography of a Mi'kmaq Poet, Seite 130, University of Nebraska Press, 1996, ISBN 978-0-8032-7594-2.&lt;/ref&gt;) var [[Frumbyggjar|frumbyggjaþjóðflokkur]] á eyjunni [[Nýfundnaland]] í austur [[Kanada]]. Yfirleitt er talið er að tungumál þeirra hafi verið svo kallað [[stakmál]], sem hafi haft mörg tökuorð úr [[Algonkínsk tungumál|algonkínskum]] tungumálum.&lt;ref&gt;Hammarström, Harald (September 2015).[ https://muse.jhu.edu/article/593411/pdf  &quot;Ethnologue 16/17/18th editions: A comprehensive review: Online appendices&quot;.] Language. 91 (3): s1–s188. doi:10.1353/lan.2015.0049.[https://pure.mpg.de/view/item_2230850 hdl:11858/00-001M-0000-0029-1D58-0.] ISSN 1535-0665.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Campbell, Lyle (June 25, 2024),[ https://academic.oup.com/book/57386/chapter-abstract/464713514 ''North American Indian Languages North of Mexico''] The Indigenous Languages of the Americas (1 ed.), Oxford University PressNew York, pp. 28–145, doi:10.1093/oso/9780197673461.003.0002, ISBN 978-0-19-767346-1&lt;/ref&gt; Talið hefur verið að þjóðflokkurinn hafa dáið út á þriðja áratugi 19. aldar. Munnlegar sögur, hins vegar, herma að nokkrir þeirra hafa farið norður til [[Labrador]] og sameinast [[Innu|Innu-þjóðflokknum]] og jafnframt að aðrir einstaklingar hefðu farið í sambúð við evrópska nýlendubúa, Innu og Mikmak fólk.&lt;ref&gt;Marshall, Ingeborg (1996). ''A History and Ethnography of the Beothuk''. McGill-Queen's University Press. ISBN 0-7735-1390-6. Bls.224-226&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Steven M. Carr (2020). [https://cdnsciencepub.com/doi/full/10.1139/gen-2019-0149 Evidence for the persistence of ancient Beothuk and Maritime Archaic mitochondrial DNA genome lineages among modern Native American peoples.] Tímaritið Genome, Volume 63, Number 7, July 2020. https://doi.org/10.1139/gen-2019-0149&lt;/ref&gt;

Í [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] er sagt frá samskiptum [[Norrænir Grænlendingar|norrænna manna]] og frumbyggja (sem nefndir voru [[Skrælingjar]] í sögunum) í norðaustur [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Engin vissa eru um úr hvaða þjóðflokkum þessir frumbyggjar komu en fimm eru taldir mögulegir. Fyrir utan Beótúk eru það [[Innu]], [[Mikmak]]. [[Wolastoqiyik]]&lt;ref&gt;Ulrich Johann (2022). [http://DOI:10.13140/RG.2.2.15556.91527 ''Fundit Vínland góða. The Norse Vinland expeditions revisited'']{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} DOI:10.13140/RG.2.2.15556.91527&lt;/ref&gt; og þar að auki [[Inúítar]].
==Heiti==
Orðið Beótúk kemur ekki fyrir í ritum fyrr en í lok 18. aldar, þegar safnað var orðum úr tungumáli þeirra frá einstaklingum sem höfðu verið teknir til fanga. Beótúk var það heiti sem þeir notuðu um sjálfa sig og þýddi „manneskjur“ eða „fólkið“ á sama hátt og fjölmargar aðrar þjóðir nota þegar þær tala um sig.&lt;ref&gt;Howley James Patrick, The Beothucks or red Indians : the aboriginal inhabitants of Newfoundland, New York, AMS Press, 1915 (endurútgefið 1979) (ISBN 978-0-404-15589-6 et 0-404-15589-8, OCLC 4500147), Bls. 304-305&lt;/ref&gt; Fram að því voru þeir þekktir sem ''rauðskinnar'' vegna þessa að þeir notuðu mikið rautt [[Okkur|okkra]], meðal annars sem andlitsfarða.
 
Hugtakið rauðskinnar eða samsvarandi (''Red Skin'', ''Red Indians'' á [[Enska|ensku]] og ''Peaux-Rouges'',  ''Indiens Rouges'' á [[Franska|frönsku]]) um alla frumbyggja Norður-Ameríku (nema inúíta) til aðgreiningar frá Evrópubúum kemur fyrst fyrir í heimildum árið 1769.&lt;ref&gt;Barrie Reynolds et William C. Sturtevant (ritsj.), Handbook of North American Indians, vol. 2, Government Printing Office, 1978:&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lakshmi Gandhi: [https://www.npr.org/sections/codeswitch/2013/09/09/220654611/are-you-ready-for-some-controversy-the-history-of-redskin Are You Ready For Some Controversy? The History Of 'Redskin']. í: Code Switch! 9. September 2013.&lt;/ref&gt;
== Tungumál og búseta==
Afarlítið er vitað um tungumál Beótúk-fólksins og byggist á fjórum stuttum orðasöfnum sem innihalda rúmlega 400 orð og hugtök sem fengust frá handteknum Beótúkkum, 1792&lt;ref&gt; Pulling, George C. 1792. A few facts by G.C. Pulling respecting the Native Indians of the Isle of Newfoundland. Handrit á British Museum, additional MSS 38352.&lt;/ref&gt; og 1834&lt;ref&gt;Robinson, Sir Hercules. 1834. &quot;Vocabulary of the Natives of Newfoundland.&quot; Royal Geographical Society Journal 4:218-220&lt;/ref&gt; Orðalistarnir eru ekki samræmdir og sama orð getur verið umritað á mismunandi vegu. Þess vegna er erfitt að endurskapa [[Hljóðkerfisfræði|hljóðkerfi]] og [[Málfræði|málfræði]] tungumálsins. Listarnir gefa til kynna að þetta tungumál hafi verið mjög ólíkt tungumálum nágranna á meginlandinu og mögulega stakmál. Það er þó möguleg að fjarlæg tengsl hafa verið við algonkínsk tungumál þjóðflokka þar sem nú er [[Quebec]] og Labrador. 

Þótt svo virðist sem að Beótúk-fólkið hafi eitt sinn búið á öllu Nýfundnalandi og einnig haft samskipti við íbúa á Labrador, koma flestar upplýsingarnar um það frá hópi sem bjó á miðri eyjunni í lok 18. aldar og snemma á 19. öld þegar mjög hafði þrengt að þjóðflokknum.&lt;ref&gt;James A. Tuck (2025). [ https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/Beothuk Canadian Encyclopedia&lt;/ref&gt;
==Menningarágrip==
Þegar Evrópumenn komust á kynni við Nýfundnaland snemma á 16. öld bjuggu Beótúkkar um alla eyjunna, en sérstaklega á norðausturströndinni þar sem nú heitir Notre Dame og Bonavista-flóar. Stuttu eftir komu Evrópumanna neyddust Beótúkkar að hörfa frá bestu veiðistöðunum við ströndina vegna yfirgangs aðkomumanna. 

Tölur um fjölda Beótúkka eru mjög óáreiðanlegar, mismunandi fræðimenn giska á mismunandi fjölda fyrir ár 1497, allt frá um 1.000.&lt;ref&gt;Marshall, Ingeborg (1996). ''A History and Ethnography of the Beothuk''. McGill-Queen's University Press. ISBN 0-7735-1390-6. Bls 8&lt;/ref&gt; íbúa til 10.000 &lt;ref&gt; Bernard Assiniwi, Histoire des indiens du Haut et du Bas Canada, Ottawa, Éditions Léméac, 1974, Bls. 9-25. ISBN 2-7609-4507-3 &lt;/ref&gt; Engar öruggar heimildir eru um fjölda Beótúkka á þeim tíma sem þeir höfðu samskipti við Evrópubúa. Fræðimenn á 19. og byrjun 20. aldar áætluðu að um 2.000 Beótúkkar hafi lifað á þeim tíma sem þeir höfðu samskipti við Evrópubúa á 15. öld.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/Beothuk.php |title=''Distribution and Size of the Beothuk Population, Leadership and Communal Activities'' |access-date=2026-08-21 |archive-date=2026-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260823205810/https://www.heritage.nf.ca/articles/indigenous/beothuk.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Reiknað hefur verið útfrá burðargetu vistkerfisins á þeim tíma sem samskipti áttu sér stað að fjöldi Beótúkka hafi lengst af verið á bilinu 1.000 til 1.500.&lt;ref&gt;Adhikari, Mohamed (2023). ''&quot;'Now We Are Natives': The Genocide of the Beothuk People and the Politics of 'Extinction' in Newfoundland&quot;''. In Jacob, Frank; Göllnitz, Martin (eds.). ''Genocide and Mass Violence in the Age of Extremes''. De Gruyter. pp. 115–136. doi:10.1515/9783110781328. ISBN 978-3-11-078132-8. ISSN 2626-6490.&lt;/ref&gt; Þeir bjuggu í sjálfbærum fjölskyldueiningum með 30 til 55 einstaklingum.&lt;ref&gt;Marshall, I. (1996). Bls. 12&lt;/ref&gt; en höfðu enga formlega höfðingja eða leitoga.
[[Mynd:Beothuk camp.jpg|alt=Teikning af mamateeks Beótúkka, gerð af John Cartwright um 1820.|thumb|Teikning af mamateeks Beótúkka, gerð af John Cartwright um 1820.]]
Beótúkkar kölluðu bústaði sína ''mamateeks''. &lt;ref&gt;Adhikari 2023, Bls. 117.&lt;/ref&gt; Vegna þess að þeir fluttu iðulega milli veiðisvæða og höfðu einnig árstíðabundina búsetu voru fjölbreyttir stílar og byggingaraðferðir við að setja upp mamateeks. Sumar voru ætlaðar til að hýsa eina fjölskyldu yfir sumartímann; aðrar voru gerðar fyrir stærri hópa til vetrardvalar eða til endurtekinnar notkunar ár eftir ár. Mamateeks voru byggðar þannig að alllöngum staurum var raðað í hring, þeir voru bundnir saman efst og mynduðu grindina, þannig að úr varð uppmjó bygging sem var þakin með [[Birki|birkiberki]] sem var saumaður saman og skaraðar. Opið var efst sem reykop. Í miðri byggingunni var [[Eldstæði|eldstæði]] og umhverfis dældir til að sofa í. Þessar dældir, sem virðast hafa verið einstökar fyrir Beótúkka, voru grafnar niður í moldina klæddar með trjágreinum. Bústaðirnir voru vetrarbúnir með því að klæða þá að innan með skinnum og einangra með [[Mosar|mosa]].&lt;ref&gt;Marshall, I. (1996). Bls. 38&lt;/ref&gt;

Eitt af því sem vakti athygli Evrópubúa var að Beótúkkarnir báru rautt okkur blandað fitu á andlitið og allan líkaman, og einnig föt, vopn, áhöld og báta. Rauði liturinn var tákn þjóðfloksins og var borin á ungabörn sem tákn um að þau væru hluti af kynþættinum. Á hverju vori var haldin hátíð þar sem húsnæði, bátar og margt annað var borið rauðum lit. Þar sem rauði liturinn er áberandi í greftrunarstöðum Beótúkka er álitið að það hafi einnig haft merkingu tengda trú, svipað og hjá mörgum öðrum frumbyggjaþjóðum sem töldu að rauðleitur litur táknaði [[Yfirnáttúrleiki|dulræn]] öfl. &lt;ref&gt;Marshall, I. (1977). The red ochre people: How Newfoundland's Beothuck Indians lived. útg. J. J. Douglas, ISBN: 0888941579&lt;/ref&gt;

Helstu veiðidýr Beótúkka voru [[Hreindýr|hreindýr]], [[Lax|lax]] og [[Selaættkvísl|selir]], auk þess sem þeir veiddu aðrar dýrategundir og neyttu fjölda jurtategunda.&lt;ref&gt;Maron, Philippe (2019). [https://spark.stir.ac.uk/wp-content/uploads/2019/07/Article-1-Red-Indians-of-Newfoundland-.pdf&quot;The Passing of the &quot;Red Indians of Newfoundland&quot;. Colonisation and Agency in the Beótúk's Extinction in the 17th-19th Centuries: Success and Failure&quot;]. Spark: Stirling International Journal of Postgraduate Research. 5: 1–1 &lt;/ref&gt; Beótúkkarnir fylgdu árstíðabundnum fluttningi aðal veiðidýra sinna. Á haustin settu þeir upp girðingar, sumar 40–60 km langar, sem notaðar voru til að reka hreindýrahjarðir að veiðimönnum sem biðu vopnaðir bogum og örvum.&lt;ref&gt;Vaughan, Alden T. (1982-10-01). &quot;From White Man to Redskin: Changing Anglo-American Perceptions of the American Indian&quot;. The American Historical Review. 87 (4): 918. doi:10.2307/1857900. ISSN 0002-8762. JSTOR 1857900.&lt;/ref&gt;

[[Jarðvegur|Jarðvega]]- og [[Fornleifar|fornleifarannsóknir]] hafa leitt í ljós miklar sveiflur í veðurfari, vaxtarskilyrðum og þar af leiðandi sveiflum í veiðistofnum eins og hreindýrum. Lax og margar aðrar fiskitegundir við Nýfundnaland eru mjög árstíðabundnar og aðeins hægt að veiða á sumrin. Árstíðabundar sveiflur í fæðuöflun og viðkvæmni jurta- og dýrategunda á eyjunni og í vötnum hennar þýddi að misvöxtur eða sérlega slæm veður gátu valdið miklum hörmungum. Til að nýta sér árstíðabundin gnægð veiðidýra til fulls þróuðu Beótúkkar ýmsar aðferðir til að varðveita matvæli. &lt;ref&gt;Tuck, James A. &amp; Pastore, Ralph T. 1985. A nice place to visit, but... Prehistoric human extinctions on the Island of Newfoundland. Canadian Journal of Archaeology/Journal canadien d’archéologie 1.9. Bls. 69-80.&lt;/ref&gt;

Bátar eða [[Kanó|kanóar]] Beótúkka voru úr hreindýra- eða selskinnum og stefni kanóanna var hert með berki grenitjáa. Þessir kanóar líktust  [[Kajak|kajökum]] í laginu og voru sagðir vera allt að 4-5 m á lengd og 0,70-0,90 m á breidd með nægu plássi til að flytja börn, hunda og eigur.&lt;ref&gt;Hewson, John (2007). [https://journals.lib.unb.ca/index.php/nflds/article/view/10104/10365  &quot;Santu's Song&quot;.] Memorial University. 22 (1).&lt;/ref&gt;
==Samskipti við nágranna og Evrópubúa== 
===Norræn viðkoma ===
Eini fornleifafundurinn sem staðfestir komu og dvöl norrænna manna til norðaustur Norður-Ameríku um ár 1000 hefur fundist í [[L'Anse aux Meadows|L’Anse aux Meadows]] á hinum Mikla norðurskaga á Nýfundnalandi. &lt;ref&gt;Luna Polinelli, Ryan Fenster(2025).  [https://ledibooks.com/read/quante-americhe-europei-nel-nuovo-mondo-prima-di-colombo-fra-storia-e-invenzione/section/ed7a370b-c23b-4592-8ad5-d7e994576a90 L’ANSE AUX MEADOWS: THE LIMIT OF NORSE EXPANSION] úr Quante Americhe? Europei nel Nuovo Mondo prima di Colombo fra storia e invenzione. Ritsj Michael Micci og Federica Favero. Ledizioni – LediPublishing. ISBN 9791256004669&lt;/ref&gt; Ekki hafa fundist nein merki um að frumbyggjar hafi haft búsetu á skaganum samtímis norrænu búsetunni. Hins vegar sýna rannsóknir að frumbyggjar bjuggu þar bæði fyrir og eftir, í allt að 6000 ár samanlagt.&lt;ref&gt;Charlotte Mary Cotter Whyte (2025). [https://spectrum.library.concordia.ca/id/eprint/995504/1/Whyte_Msc_S2025.pdf A middle to late Holocene paleo-environmental study of L’Anse aux Meadows, Newfoundland, Canada]. Concordia University Montreal &lt;/ref&gt; Engin merki er um átök milli frumbyggja og norrænu aðkomumanna, ekki er að sjá vísvitandi skemmdir og engar grafir hafa fundist.&lt;ref&gt; Wallace, Birgitta. 2003. The Norse in Newfoundland: L’Anse aux Meadows and Vinland. Newfoundland Studies 1.19. 5-43.&lt;/ref&gt; En jarðvegs og gróðurrannsóknir sem gerðar voru 2019 gáfu í skyn að norrænnir menn og frumbyggjar hefðu dvalist samtímis nokkurn spöl frá norrænu húsunum og þar hafi mögulega verið einskonar verslunarsvæði. &lt;ref&gt; Ledger, Paul M.; Girdland-Flink, Linus; Forbes, Véronique (15 July 2019). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6681721/ &quot;New horizons at L'Anse aux Meadows&quot;.] Proceedings of the National Academy of Sciences. 116 (31): 15341–15343. Bibcode:2019PNAS..11615341L. doi:10.1073/PNAS.1907986116. eISSN 1091-6490. ISSN 0027-8424. PMC 6681721. PMID 31308231. &lt;/ref&gt;

Í  Eiríks sögu rauða, 12. kafla, er sagt að þegar [[Þorfinnur karlsefni]] var á leiðinni til [[Grænland|Grænlands]] frá Straumsfirði eftir þriggja vetra dvöl hafi þeir fundið fimm Skrælingja. Einn skeggjaður, tvær konur og tvö börn. &lt;ref&gt;[http://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm Eiríks saga rauða; af Snerpu.is]&lt;/ref&gt; Menn Þorfinns náðu dengjunum en hitt komst undan. Þeir tóku drengina með sér til Grænlands og kenndu þeim mál og skírðu. Ferðalýsingin bendir mjög til vesturstrandar Nýfundnalands og þá hafa þessir Skrælingjar að öllum líkindum verið af þjóðflokki Beótúkka.&lt;ref&gt; Ulrich Johann (2022). 6.17&lt;/ref&gt;

Í  Eiríks sögu rauða, 10. kafla, er sagt frá því þegar Þorfinnur og menn hans höfðu verið í hálfan mánuð þar sem þeir kölluðu Hóp landið að þeir sáu níu húðkeipa og var róðrarmönnum lýst svo:
:Þeir voru smáir menn og illilegir og illt höfðu þeir hár á höfði. Eygðir voru þeir mjög og breiðir í kinnunum og dvöldust þeir um stund og undruðust, reru síðan í brott og suður fyrir nesið.[&lt;ref&gt;http://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm Eiríks saga rauða; af Snerpu.is]&lt;/ref&gt; 

[[Haraldur Bessason]] segir svo frá í bók sinni ''Bréfi til Brands'': 
:Hafi Vínland verið einhvers staðar við austurströnd Kanada eða Bandaríkjanna væri það að minnsta kosti brot gegn málvenju að halda því fram að þessi lýsing [Eiríks sögu rauða] hafi átt við ættkvísl eskimóa. Svo vel vill til að vísindamenn hafa leitt næstum óyggjandi líkur að því að hér hafi verið á ferðinni sú grein indíána sem Beóþúkkar voru nefndir. &lt;ref&gt;[http://gegnir.is/F/M781MSDB1MV6QCE87SIMJJ689D1YHDRA3PD7P6CSM5FINDKKVH-63897?func=find-acc&amp;acc_sequence=001514063 Haraldur Bessason; Bréf til Brands, Ormstunga 1999; bls. 38]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

===Nágrannar===
Samkvæmt munnmælasögum beggja þjóðflokka áttu áttu Beótúk-fólkið í aldalöngum deilum og baráttu við Mikimak-fólkið í  vestri og einnig við Innu í norðri. Sambandið við Innu-fólkið var þó einnig vinsamlegt á tímum, meðal annar fengu þeir steinexir og önnur verkfæri frá þeim, og hóparnir fóru í gagnkvæmar heimsóttnir. Talið er að síðastu eftirlifandi Beótúk-einstaklingarnir hefðu flutt til Innu-fólksins í Labrador.

===Evrópuáhrif===
Þegar [[Giovanni Caboto]] (þekktari sem John Cabot) kom í land á Nýfundnalandi árið 1497 sá hann að þar voru ummerki sem bentu til þess að þar byggi fólk en sá engan. Þegar Evrópumenn komust í kynni við Beótúk-fólkið snemma á 16. öld bjuggu flestir þeirra á norðausturströnd Nýfundnalands. Eftir komu Cabot voru fyrstu Evrópumenn sem fóru að sækja Nýfundnaland heim [[Baskar|baskneskir]],&lt;ref&gt;Peter Bakker, “‘The Language of the Coast Tribes Is Half Basque’: A Basque-American Indian Pidgin in Use between Europeans and Native Americans in North America, ca. 1540-ca. 1640,” Anthropological Linguistics, 31 (1989): Bls. 117–143&lt;/ref&gt; [[Bretanía|bretónskir]] og [[England|enskir]] [[Sjómennska|fiskimenn]] sem komu þangað reglulega á [[Vertíð|vertíðum]], enda var gnægð [[Þorskur|þorsks]] og annara fiska á miðunum.&lt;ref&gt;Matt Dwyer (1997). [https://www.heritage.nf.ca/articles/politics/fishing-admirals.php Fishing Admirals.] The Newfoundland and Labrador Heritage &lt;/ref&gt; Stuttu eftir komu Evrópubúanna neyddist Beótúk-fólkið til að flytja frá strandhéruðunum inn í landið vegna yfirgangs evrópumanna.

Koma Evrópubúa raskaði valdajafnvægi milli þjóðflokka svæðisins verulega. [[Konungur Englands|Enska krúnan]] gerði tilkall til Nýfundnalands árið 1583 og kom á fót nokkrum fiskiþorpum. Mikmak-fólk frá svæðinu þar sem nú heitir [[Nova Scotia]], [[Eyja Játvarðs prins|Prins Edward-eyju]] og [[New Brunswick]], hófu að ferðast norður til að eiga viðskipti við Englendinga með evrópskar [[Málmur|málm]]- og [[Vefnaður|vefnaðarvörur]] eins og [[Ketill|katla]], [[Hnífur|hnífa]] og teppi. Fleir og fleir Mikmak settust að lokum að á eyjunni og byggðu upp eigin þorp.

Ólíkt mörgum öðrum frumbyggjum forðust Beótúk-menn samskipti við Evrópubúa, &lt;ref&gt;Adhikari 2023, Bls. 118.&lt;/ref&gt; og þeir fluttu inn í landið þegar evrópskar byggðir jukust og komu einungis á fyrrum bækistöðvar til að sækja hluti gerða úr málmi. Þeir söfnuðu og tóku með sér einnig öll [[Verkfæri|verkfæri]] og annað efni til dæmis [[Nagli|nagla]], [[Öngull|öngla]] og [[Pottur|potta]] og pönnur sem evrópsku sjómennirnir skildu eftir sig þegar þeir höfðu verkað aflann, [[Salt|saltað]] og þurrkað áður en þeir fluttu hann til Evrópu að lokinni verktíð. 

Þegar Evrópskir landnemar fóru að setjast að á seinni hluta 18. aldar fóru þeir að keppa við Beótúk-fólkið um veiði á laxi, selum og fuglum og aðrum strandgæðum sem voru mikilvægur hluti af mataræði þeirra og lífsstíl. Aðgangur Beótúka að auðlindum hélt áfram að minnka þegar Evrópsk landnám stækkuðu norður og vestur. 

Inn í landi lögðu Evrópskir loðveiðimenn gildrur, röskuðu hreindýraveiðum og stálu úr vistum Beótúk-manna. Beótúk-menn hins vegar stálu gildrum til að nýta málminn og stálu einnig úr heimilum og geymslum Evrópskra landnema og einnig voru dæmi um að þeir hafi ráðist á þá.&lt;ref&gt;Upton, L. F. S. (1991). &quot;The Extermination of the Beothucks of Newfoundland&quot;. úr Miller, J. (ritsj.). Sweet promises: a reader on Indian-white relations in Canada. Toronto: University of Toronto Press. bls. 68–89. ISBN 0-8020-6818-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Harries, John (2010). &quot;Of bleeding skulls and the postcolonial uncanny: bones and the presence of Nonosabasut and Demasduit&quot;. Journal of Material Culture. 15 (4): 403–421. doi:10.1177/1359183510382962&lt;/ref&gt; Allt þetta leiddi til fjandskapar og gagnkvæmu ofbeldi.&lt;ref&gt; Adhikari 2023, Bls. 119–121.&lt;/ref&gt; Ólíkt öðrum frumbyggjum Ameríku virðist Beótúk-fólkið ekki hafa haft áhuga á að komast yfir [[Skotvopn|skotvopn]].&lt;ref&gt; Marshall 1996, bls. 33. &lt;/ref&gt; Með skotvopnum og tækni höfðu landnemarnir yfirleitt yfirhöndina bæði  í veiðum og skærum. 
===Þjóðflokkur hverfur===

Tölur um fjölda Beótúka eru mjög óáreiðanlegar, mismunandi fræðimenn giska á mismunandi fjölda fyrir 1497, allt frá um 1000.&lt;ref&gt;Marshall 1996, bls. 89.&lt;/ref&gt; íbúa til 10.000 &lt;ref&gt; Bernard Assiniwi, Histoire des indiens du Haut et du Bas Canada, Ottawa, Éditions Léméac, 1974, Bls. 9-25. ISBN 2-7609-4507-3 &lt;/ref&gt; Áætlanir um fjölda eftirlifandi Beótúka í lok fyrsta áratugar 19. aldar eru mjög mismunandi, frá um 150 upp í 300. &lt;ref&gt; Marshall 1996, bls. 147. &lt;/ref&gt; 
Í lok 18. aldar varð mjög aðþrengt að Beótúkkum þegar fólk frá bæði Mikmak og Innu fluttu inn á landsvæði þeirra á Nýfundnalands.&lt;ref&gt; The Beótúk of Newfoundland&quot;. visitnewfoundland.ca. January 5, 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Adhikari 2023, Bls. 119.&lt;/ref&gt; „''Beótúk-fólkið gat ekki séð sér fyrir nægilegri fæðu innan þeirra svæða sem það hafði aðgang að.''“ &lt;ref&gt;Kuch, M; et al. (2007). &quot;A preliminary analysis of the DNA and diet of the extinct Beothuk: A systematic approach to ancient human DNA&quot; (PDF). American Journal of Physical Anthropology. 132 (4): 594–604. doi:10.1002/ajpa.20536. PMID 17205549.&lt;/ref&gt; Sögur um að Mikmak-menn hafi fengið skotpeninga fyrir að drepa Beótúkka og þurft að sýna [[Svarðfletting|flegið höfuðleður]] til að fá borgað voru algengar á 19.öld. Hins vegar eru engar heimildir til um þetta og flestir nútíma sagnfræðingar telja þetta vera þjóðsögur.&lt;ref&gt; Hillier, Bernice (June 21, 2021). &quot;There's nothing to prove it, but Mi'kmaw mercenary myth persists, say researchers&quot;. CBC News. CBC.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Adhikari 2023, bls. 115–116.&lt;/ref&gt;

Ástæðurnar fyrir því að Beótúkkar hurfu sem sérstakur þjóðflokkur voru margar: Skortur á mat vegna samkeppni við og flótta frá evrópskum landnemum; [[Bólusótt|bólusótt]] og aðrir smitsjúkdómar sem þeir höfðu ekkert ónæmi fyrir; landlægir [[Berklar|berklar]];&lt;ref&gt; Marshall I.(1981) - Disease as a factor in the demise of the Beothuk Indians. úr: Wilton C, editor. Change and continuity, Vol.1. Toronto: McGraw-Hill Ryerson.&lt;/ref&gt; og ekki síst ofsóknir Evrópskra veiðimanna og landnema.
Árið 1829, lést [[Nancy Shanawhdit]] sem talin er vera síðasti fulltrúi þjóðflokksins og hann þar með talinn útdauður.&lt;ref&gt; Anonymous (James McGregor) (1836). &quot;Shaa-naan-dithit, or The Last of The Boëothics&quot;. Fraser's Magazine for Town and Country. XIII (LXXV): 316–323. Archived from the original on August 8, 2016. (Endurútgefið, Toronto: Canadiana House, 1969)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Harring, Sidney L. (2021). &quot;'Shooting a Black Duck': Genocidal Settler Violence against Indigenous Peoples and the Creation of Canada&quot;. In Adhikari, Mohamed (ritstj.). Civilian-Driven Violence and the Genocide of Indigenous Peoples in Settler Societies. Routledge. Bls. 87. ISBN 978-1-003-01555-0.&lt;/ref&gt;
== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;

== Tenglar ==
* [http://www.mbl.is/frettir/innlent/2010/11/17/eiga_raetur_ad_rekja_til_indiana/ „Yfir 350 Íslendingar eiga rætur að rekja til indíána“; grein af mbl.is 2010]
* [https://www.researchgate.net/publication/47743881_A_new_subclade_of_mtDNA_haplogroup_C1_found_in_icelanders_Evidence_of_pre-columbian_contact Icelanders Evidence of pre-columbian contact]

== Ítarefni ==
* Donald H. Jr. Holly (2003): ''A Historiography of an Ahistoricity. On the Beothuk Indians.'' In: ''History and Anthropology'' 14, 2, {{ISSN|0891-9348}}, S. 127–140.
* James P. Howley (2000): ''The Beothucks or Red Indians''. Cambridge University Press, Cambridge 1918 (Endurútgáfa: Prospero Books, Toronto, ISBN 1-55267-139-9).
* Ingeborg Marshall (2009): ''The Beothuk''. The Newfoundland Historical Society, 2001 (Endurútgáfa: Breakwater Books, St. John’s, ISBN 978-1-55081-258-9).
* Ingeborg Marshall (1996). A History and Ethnography of the Beothuk. McGill-Queen's University Press. ISBN 0-7735-1390-6.
* Ralph T. Pastore (1992): ''Shanawdithit’s People. The Archaeology of the Beothuks''. Breakwater Books, St. John’s. ISBN 0-929048-02-4.
* Bruce G. Trigger (Ritstj.) (1978): ''Handbook of North American Indians''. Volume 15: ''Northeast''. Smithsonian Institution Press, Washington DC, ISBN 0-16-004575-4.
* Keith John Winter (1975): ''Shananditti. The Last of the Beothuks''. J. J. Douglas Ltd., North Vancouver, ISBN 0-88894-086-6.
[[Flokkur:Saga Kanada]]
[[Flokkur:Frumbyggjaþjóðir Norður-Ameríku]]</text>
      <sha1>7koug5zbnszx4lzc4iqkggio0rmh5bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Innu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192677</id>
    <revision>
      <id>1977695</id>
      <parentid>1977471</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T10:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>75347</id>
      </contributor>
      <comment>Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1977695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14987" sha1="td1q7j5y4mhcirbwxhhzixei9dzirwk" xml:space="preserve">[[Mynd:Davis Inlet 1903.jpg|thumb|alt=Innu skinnsölumenn frá 1903|Innu skinnsölumenn frá 1903]]
'''Innu''' er [[þjóðflokkur]] [[Frumbyggjar Kanada|frumbyggja]] sem hafa búið aðallega í [[Labrador]] og [[Québec|Quebec]] í austur [[Kanada]]. &lt;ref&gt;Tanner, Adrian (September 9, 2025) [September 1, 2010]. [https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/innu-montagnais-naskapi &quot;Innu (Montagnais-Naskapi)&quot;]. The Canadian Encyclopedia. Historica Canada.&lt;/ref&gt;. Heitið Innu sem er notað bæði í eintölu og fleirtölu þýðir fólk eða manneskja. Einnig er til fleirtöluformið Innut. Á ensku og frönsku var þjóðflokkurinn áður kallaður ''Montagnais'' (&quot;fjallafólk&quot; á frönsku). Innu eru náskyldir þeim [[Cree]]-þjóðflokkum sem búa á vesturhluta Labrador-skagans, en óskildir [[Inúítar|Inúítum]].

==Menningarbrot==
[[Mynd:Map of Innu nations.svg|thumb|alt=Græni liturinn sýnir hefðbundin svæði Innu|Græni liturinn sýnir hefðbundin svæði Innu]]Þeir nefna heimasvæði þjóðflokksins ''Nitassinan'' (”okkar land”) og einnig ''Innu-assi'' (&quot;Innu land&quot;). Þetta er svæði á stærð við [[Bretland]] á austurhluta Labrador-skaga, svæðið nær frá norðurströnd [[Saint Lawrence-fljót|Saint Lawrence fljóts]] og norður skagann. Sögulega var það [[Dorset-menning|Dorset-fólk]] og síðan Inúítar sem bjuggu á strandlengjunni norðan við Goose Bay og norður skagan og Innu inn í landinu. 

Fornleifafundir sýna að að forfeður þjóðflokksins hafa búið á þessu svæði sem safnarar og veiðimenn í um átta þúsund ár.&lt;ref&gt;[ https://www.gov.nl.ca/tcar/archaeology-sites/  Archaeology Sites in Newfoundland and Labrador] Government of Newfoundland and Labrador&lt;/ref&gt; Þeir fluttu eftir árstíðabundnum ferðum veiðidýra. Á austur- og norðurhluta skagans veiddu þeir einkum [[Hreindýr|hreindýr]], en á vesturhluta svæðisins [[Elgur|elgi]], [[Dádýr|dádýr]], [[Bjór (nagdýr)|bjóra]], [[Bjarndýr|birni]] og ýmsa vatnafiska. Við ströndina veiddu þeir [[Selir|seli]], [[Lax|lax]] og aðra fiska, þeir söfnuðu einnig rótum og plöntum, tíndu [[Ber|ber]] og unnu [[Hlynsíróp|hlynsafa]].  Þeir voru hluti af þróuðu viðskiptaneti við aðrar frumbyggjaþjóðir eins og Írókesa.&lt;ref&gt;Ann M. Carlos (2022). [https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-economic-history/article/country-they-built-dynamic-and-complex-indigenous-economies-in-north-america-before-1492/6ABF7309E68FD58643597652A2EF7A03 The Country They Built: Dynamic and Complex Indigenous Economies in North America before 1492]. The Journal of Economic History , Volume 83 , Issue 2 , June 2023 , Bls. 319 - 358
DOI: https://doi.org/10.1017/S0022050723000153&lt;/ref&gt;
[[Mynd:Montagnais lodge at Mingan.jpg|thumb|alt=Innutjöld við kaþólska trúboðsstöð 1863|Innutjöld við kaþólska trúboðsstöð 1863]]
[[Mynd:Caribou skin coat, Innu, Quebec-Labrador Peninsula, c. 1805 - Royal Ontario Museum - DSC00317.JPG|thumb|alt=Innu kápa úr hreindýraskinni|Innu kápa úr hreindýraskinni]]
Innu-fólkið ferðist á svipaðan hátt og aðrar [[Algonkínsk tungumál|Algonkínskar þjóðir]] í [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]], notuðu [[Kanó|kanóa]]
[[Mynd:Innu making canoes near Sheshatshiu, ca. 1920.jpg|thumb|alt=Innu-menn að smíða kanóa um 1920|Innu-menn að smíða kanóa um 1920]] til vatnaferða á sumrin og [[Snjóþrúgur|snjóþrúgur]] og sleða á veturna. Þeir bjuggu í tjöldum gerðum úr [[Húð|dýrahúðum]] og [[Börkur|berki]] af [[Birki|birkitrjám]]. Að vetralagi bjuggu oftast nokkri fjölskylduhópar saman en  stærstan hluta ársins bjuggu þeir í litlum fjölskylduhópum. All fjölmennar samkomur voru haldnar á sumrin, sem voru miklivægur þáttur í félagslífi og kynnum fólks.&lt;ref&gt;Mailhot, José. The People of Sheshatshit: In the Land of the Innu. St. John's: ISER, 1997&lt;/ref&gt;

Allir hlutar veiðidýranna voru nýttir, bæði til matar en ekki síst voru skinnin notuð í tjöld og fatnað, oft skreytt með myndum og fjöðrum. 

Trú á dýraanda var veigamikil í veiðunum og mjög mikilvægt til að sýna veiðidýrunum virðingu meðal annars með því að henga fórnir úr [[Bein|beinum]] og [[Höfuðkúpa|höfuðkúpum]] í tré eða leggja á upphækkaða palla. Við hátíðir voru trommur slegnar og sungið fyrir anda dýranna. Sprungur og rifur í brunnum herðablöðum veiðidýra voru lesnar sem spá fyrir framtíðina. 
===Tungumál===
Tungumál Innu-fólksins er talað um allt Nitassinan svæðið, en talsverður [[Mállýska|mállýskumunur]] er eftir landsvæðum. Það er algonkískt mál, náskilt [[Cree]] og er algjörlega óskilt tungumálum Inúíta.&lt;ref&gt; Brittain, Julie. “Aboriginal Language Maintenance and Revitalization in Newfoundland and Labrador.” Canadian Research Chair talk given 25 April 2003. St. John's: Memorial University, 2003.&lt;/ref&gt; 

==Sögustiklur==
===Norræn samskipti===
Allt fram undir ár 1300 bjuggu Innu-menn mest alla strönd Austur-Labrador. Um 1250 fóru þeir að hörfa undan Inúítum sem komu að norðan, þangað til að komið var suður að Goose Bay um 1450. Í [[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]] og [[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]] er sagt frá samskiptum [[Norrænir Grænlendingar|norrænna manna]] og frumbyggja (sem nefndir voru [[Skrælingjar]] í sögunum) í norðaustur [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Engin vissa eru um úr hvaða þjóðflokkum þessir frumbyggjar komu en fimm eru taldir mögulegir. Fyrir utan Innu eru það [[Beótúk]], [[Mikmak]]. [[Wolastoqiyik]]&lt;ref&gt;Ulrich Johann (2022). [http://DOI:10{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}.13140/RG.2.2.15556.91527 ''Fundit Vínland góða. The Norse Vinland expeditions revisited'' DOI:10.13140/RG.2.2.15556.91527&lt;/ref&gt; og þar að auki [[Inúítar]]. Það hefur verið talið að Markland sem nefnt er í sögunum samsvari Labrador. Það er því ekki ólíklegt að Norrænir Grænlendingar hafi hitt Innu-fólk, ekki síst á timburferðum til þess sem þá var nefnt [[Markland]]. Meðal annars hefur fundist [[Ör|örvaroddur]] við uppgröft í Sandnesi í [[Vestribyggð|Vestribyggð]] á Grænlandi sem gæti verið uppruninn hjá Innu-mönnum. Þessi örvaroddur gæti þó einnig verið frá Beótúk-fólkinu.&lt;ref&gt; [https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:188909/FULLTEXT01.pd The Significance of Remote Resource Regions for Norse Greenland.] úr: Scripta Islandica, ISSN 0582-3234, Vol. 56, bls. 13-54&lt;/ref&gt;

===Nýlendusaga===
Það er mjög líklegt að [[Baskar|basneskir]] [[Hvalveiðar|hvalveiðimenn]]&lt;ref&gt;Vincent Delmas (2019). [https://www.researchgate.net/publication/370291659_Indigenous_Traces_on_Basque_Sites_Direct_Contact_or_Later_Reoccupation Indigenous Traces on Basque Sites: Direct Contact or Later Reoccupation?] Newfoundland and Labrador Studies 33(1) DOI:10.7202/1055864ar&lt;/ref&gt;  hafi verið fyrstu Evrópubúarnir fyrir utan Norrænu Grænlendingana sem komust í snertingu við Innu-þjóðina. Kort er til sem sýnir að Breskir fiskimenn sóttu þegar fiskistöðvar í „Nýfundnu löndunum“ árið 1506. &lt;ref&gt;Mcintosh, Gregory C. (2022-05-04). &quot;The Caverio Planisphere (c. 1506) Was Not Copied from the Cantino Planisphere (1502)&quot;. Terrae Incognitae. 54 (2): 110–161. doi:10.1080/00822884.2022.2099098. ISSN 0082-2884. S2CID 251260330.&lt;/ref&gt; Ítalinn [[Giovani Caboto]] (sem er þekktari sem John Cabot, þar sem hann sigldi fyrir konungin í Englandi) uppgötvaði fiskimiðin við Labrador og Nýfundnaland á ferð sinni árið 1497. Á þessum miðum var óhemju [[Þorskur|þorskgengd]] á þessum tíma. Þessi fundur hleypti af stað kapphlaupi Evrópskra fiskimanna um að komast að bestu fiskimiðunum á sumarvertíðum. 

Innu-þjóðin var meðal fyrstu frumbyggja Norður-Ameríku sem hittu evrópska menn. Engu að síður var Innu-fólkið minna þekkt en aðrar frumbyggjaþjóðir sem bjuggu lengra í vestur, þrátt fyrir að samskipti hófust við þá miklu seinna. Að hluta til er þetta vegna þess að Innu-fólkið dvaldist mikið af árinu langt inn í landi þar sem nú er [[Québec|Quebec]] og Labrador, og lifðu þar til nýlega sem [[Veiðimenn og safnarar|veiðimenn og safnarar]] og heimsóttu aðeins verslunarstöðvar við ströndina einstaka sinnum. Innu-þjóðin var einnig ein af síðustu frumbyggjaþjóðum Kanada sem urðu fast búsett í þorpum, það var ekki fyrr en á sjöunda áratugi 20 aldar sem það gerðist í stærri stíl.

Fram að byrjun 20. aldar bjuggu Innu-menn inn í landi yfir vetrarmánuðina en fluttu að ströndinni á sumrin til að veiða fisk, seli og sjófugla. Á 16. öld og snemma á 17. öld sóttu Innu-menn baskneska sjómenn heim á stöðvum á suðurströnd Labrador.&lt;ref&gt;Brad Loewen (2018). [https://www.academia.edu/37830774/Basques_and_Indigenous_Peoples_in_Newfoundland_and_Labrador_in_the_17th_Century Basques and Indigenous Peoples in Newfoundland and Labrador in the 17th Century]. Newfoundland and Labrador Studies Issue: 1
Volume: 33. 2018&lt;/ref&gt; Þessar sumarferðir til verslunarstaðana urðu tíðari eftir að franskir kaupmenn og [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólskir]] trúboðar&lt;ref&gt; Jacques Monet (2008). [https://reviewcanada.ca/magazine/2008/09/the-innu-and-the-jesuit/ The Innu and the Jesuit] Literary Review of Canada &lt;/ref&gt; á 17. öld, og Bretar og trúboðar [[Bræðrasöfnuðurinn|Bræðrasafnaðarins]] (einnig nefndir herrnhútar) á 18. öld, lokkuðu Innu-menn til að koma til verslunar- og bækistöðva sinna og helst setjast þar að.

[[Mynd:Montagnais Indians at Pointe Bleue.jpg|thumb|alt=Stór hópur Innu-fólks við Point Bleue verslunarstaðinn um 1890|Stór hópur Innu-fólks við Point Bleue verslunarstaðinn um 1890]]
Í fyrstu breyttu samskipti við kaupmenn og trúboða ekki daglegu lífi Innu-fólksins verulega. Í tvær aldir byggðust samskipti Innu-fólks og Evrópumanna á [[Loðskinn|loðskinnaverslun]]. Verslunin við Saint Lawrence-flóa var skipulögð sem [[Einokun|einokun]] og var leigð til kaupmanna með einkarétti, í fyrstu af Frakklandi og síðar Bretlandi. Á 19. öld tókst skinnakaupmönnum að fá marga Innu-veiðimenn á norðursvæðum Labrador til að hætta hreindýraveiðum og í stað þess fara að stunda loðdýraveiðar með gildrum. Með þessu varð fólkið háð kaupmönnunum um mat og aðrar nauðsynjar. Um miðja 19. öldina hafði loðdýraveiðin minkað mikil vegna [[Ofveiði|ofveiða]] og þetta leiddi til matarskorts þegar ekki var hægt að borga kaupmönnum með skinnvöru og birgðir þrutu. Þetta hörmungarástand var til þess að stór hluti Innu-þjóðarinnar þurfti aðstoð frá trúboðum og stjórnvöldum til að lifa af. 

Koma Evrópumanna olli miklu mannfalli hjá Innu-fólkinu vegna [[Bólusótt|bólusóttar]], [[Spænska veikin|spænsku veikinnar]], [[Berklar|berkla]], [[Sárasótt|sárasóttar]], [[Skarlatssótt|skarlatssóttar]], [[Kíghósti|kíghósta]], [[Mislingar|mislinga]] og annarra sjúkdóma eins og hjá öðrum frumbyggjum Ameríku.&lt;ref&gt;Andrew J Ghio (2018). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6166412/ Particle exposure and the historical loss of Native American lives to infections]. Published in final edited form as: Am J Respir Crit Care Med. 2017 Jun 15;195(12):1673. doi: 10.1164/rccm.201609-1810LE&lt;/ref&gt; 

Notkun [[Skotvopn|skotvopna]] dró úr þörf á samvinnu hreindýraveiðimanna, en þeir höfðu áður hlaðið garða og reist upp girðingar saman til að safna hreindýrunum og reka þau til sláturs. Kaþólska trúboðið hafði einnig áhrif á búsetu, til að geta reglulega gengið til altaris til að meðtaka [[Sakramenti|sakramentið]] og að skrifta var Innu-fólkið hvatt til að setjast að við trúboðsstðvarnar.  Það var þó ekki fyrr en fór að líða á 20. öldina sem veiðmanna og safnaralíf Innu fór að taka stórfelldum breytingum. 

[[Mynd:Innus d'Ekuanitshit (Mingan).jpg|thumb|alt=Innu-stórfjölskylda við þorpið Ekuanitshit (MIngan) um 1920|Innu-stórfjölskylda við þorpið Ekuanitshit (Mingan) um 1920]]
Á árunum fyrir fyrri heimsstyrjöldina hækkaði verð mjög á loðskinnum og fólk af evrópskum ættum sem hafði áður búið við ströndina fór að flytja til bestu veiðisvæðanna setja út gildrur. Þeir fóru einnig að eigna sér land og loka aðgengi annara, þetta stangaðist algjörlega á við hefðbundna sameiginlega landnotkun Innu-þjóðflokksins. Fljótlega höfðu innfluttningarnir  yfirtekið öll bestu veiðisvæði Innu-manna og meðal annars útilokað þá frá flestum laxaám. Eftir 1900 hófst einnig mikið skógarhögg á hluta hins hefðbundna svæðis þeirra.&lt;ref&gt;Burke, Rhonda Carol. [https://hdl.handle.net/20.500.14783/11631  “Land, Resources and Discourses of Development in Central Labrador.”] Memorial University, 2003.&lt;/ref&gt; Samantekið olli þetta að stofnar helstu veiðidýra sem Innu veiddu til matar, sérstaklega hreindýra, for mjög minkandi. Um miðja öldina hófst einnig mikill námugröftur á vesturhluta Labrador og hafði mikil áhrif á veiðimöguleika. Innu-menn fóru þá í vaxandi mæli að hrökklast af sulti til sjávarþorpanna til að leita aðstoðar hjá trúboðum, kaupmönnum og fulltrúum stjórnarvalda.

[[Mynd:Innus.png|thumb|alt=Rauðu deplarnir sýna þorp þar sem Innu-fólk býr|Rauðu deplarnir sýna þorp þar sem Innu-fólk býr]]
Um miðja 20. öld voru margir Innu orðnir háðir aðstoð hins opinbera og sestir að í fátækrahverfum í útjaðri þorpana. Á sjöunda áratugnum voru svo nefndir frumbyggjskólar opnaðir, margir þeirra sem heimavistarskólar. Það þýddi að börnin voru aðskilin í frá foreldrum sínum og þar með Innu-tungumáli og menningu. Samtímis var mikil áhersla stjórnvalda í Kanada að á að þjóðflokkar safnara og veiðimanna hættu að flytja milli staða eftir árstímum og veiði og þessi í stað fá fasta búsetu í þeirri trú að líf þeirra myndi batna með þessu. Samtíma Innu-menn hafa að mestu leyti fasta búsetu í 12 þorpum, dreifðum um stórt landsvæði og mörg þeirra eru mjög afskekkt.  Afleiðing allra þessara breytinga var sú að Innu-menn urðu útilokaðir frá veiðum sem var grundvöllur menningar þeirra. Það var litið niðu á þá þar sem þeir bjuggu í fátækrahverfum. Sjálfsfyrirlitning leiddi til drykkjuskapar, ofbeldis og vanrækslu á börnum og hárrar tíðni sjálfsvíga.&lt;ref&gt;Janelle Kelly (2024). [https://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/innu-inquiry-sheshatshiu-1.7093607 Modern programs to combat addictions are taking Labrador Innu back to their roots, inquiry hears]. CBC News · Posted: Jan 24, 2024&lt;/ref&gt;  Þróun sem hefur endurtekið sig víða meðal frumbyggja. 
== Tilvísanir ==
&lt;references/&gt;
[[Flokkur:Saga Kanada]]
[[Flokkur:Frumbyggjaþjóðir Norður-Ameríku]]</text>
      <sha1>td1q7j5y4mhcirbwxhhzixei9dzirwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eyvindur P. Eiríksson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192688</id>
    <revision>
      <id>1977606</id>
      <parentid>1977585</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2583" sha1="9c84rzjdkqk05o70j9ex9ciqlpskea1" xml:space="preserve">'''Eyvindur Pétur Eiríksson''' (f. [[13. desember]] [[1935]], d. [[26. ágúst]] [[2026]]) var íslenskur rithöfundur og íslenskufræðingur. Hann fæddist í Hnífsdal ólst upp í Hornvík og Hlöðuvík á [[Hornstrandir|Hornströndum]] &lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/2934743#page/n33/mode/2up Dagblaðið Vísir desember 1995] Tímarit.is&lt;/ref&gt; Hann lauk BA í dönsku og ensku ásamt kennslufræði í H.Í. Síðar lærði hann finnsku og lauk cand.mag í íslenskri málfræði &lt;ref&gt;[https://www.visir.is/g/2015331611d/malfraedingur-af-nyja-skolanum-sem-hefur-sed-heiminn Málfræðingur af nýja skólanum sem hefur séð heiminn] Vísir&lt;/ref&gt;.

Skáldsaga Eyvinds, ''Landið handan fjarskans'' , hlaut [[bókmenntaverðlaun Halldórs Laxness]] árið 1997 &lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/1891538#page/n28/mode/2up Morgunblaðið, nóvember 1997] Tímarit.is&lt;/ref&gt;.

Eyvindur var einnig kennari og vann fyrir íslenskt útvarp og sjónvarp. Á Ríkisútvarpinu var hann m.a. árin 1978-1979 með þættina ''Daglegt mál'' &lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/3080108#page/n21/mode/2up Dagblaðið Vísir, október 1978] Tímarit.is&lt;/ref&gt;. Hann kenndi m.a. við háskólann við Helsinki og Kaupmannahöfn og var fréttaritari RÚV í Helsinki. Eyvindur var Vestfirðingagoði fyrir [[Ásatrúarfélagið]] &lt;ref&gt;[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2006/10/09/fjolgun_goda_med_vigslurettindi_hja_asatruarmonnum/ Fjölgun goða með vígsluréttindi hjá ásatrúarmönnum] Mbl.is, 9. október 2006&lt;/ref&gt;. 

Eyvindur eignaðist fjögur börn og eru meðal þeirra rappararnir [[Erpur Eyvindsson]] (Blazroca) og Eyjólfur (Sesar A) &lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/3457986#page/n1/mode/2up Morgunblaðið nóvember 2002] Tímarit.is&lt;/ref&gt;. Hann lést níræður að aldri árið 2026 &lt;ref&gt;[https://www.visir.is/g/20262930375d/eyvindur-p.-eiriksson-latinn Eyvindur P. Eiríksson látinn] Vísir, sótt 4. september 2026 &lt;/ref&gt;.

==Ritverk==
*Hvenær? (1974, Iðunn, ljóð)
*Hvaðan – Þaðan (1978, Letur, ljóð)
*Múkkinn (1988, Iðunn, skáldsaga)
*Viltu (1989, Óskráð, ljóð)
*Á háskaslóð (1993, Mál og menning, barnabók)
*Meðan skútan skríður (1995, Mál og menning, barnabók)
*Landið handan fjarskans (1997, Vaka-Helgafell, skáldsaga)
*Vertu (1998, ljóð)
*Þar sem blómið vex og vatnið fellur (1999, Vaka-Helgafell, skáldsaga)
*Óreiðum augum: Heiðin ljóð (2001, Andblær, ljóð)
*Glass: Saga af glæpum og glöpum (2007, skáldsaga)

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{fd|1935|2026}}
[[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]]
[[Flokkur:Íslenskufræðingar]]</text>
      <sha1>9c84rzjdkqk05o70j9ex9ciqlpskea1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977607</id>
      <parentid>1977606</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2597" sha1="m88xjdc23pysy44u2j5o0pece9ltil4" xml:space="preserve">'''Eyvindur Pétur Eiríksson''' (f. [[13. desember]] [[1935]], d. [[26. ágúst]] [[2026]]) var íslenskur rithöfundur og íslenskufræðingur. Hann fæddist í Hnífsdal en ólst upp í [[Hornvík]] og [[Hlöðuvík]] á [[Hornstrandir|Hornströndum]] &lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/2934743#page/n33/mode/2up Dagblaðið Vísir desember 1995] Tímarit.is&lt;/ref&gt; Eftir að hafa lokið BA í dönsku og ensku ásamt kennslufræði í H.Í lærði hann finnsku og lauk cand.mag í íslenskri málfræði &lt;ref&gt;[https://www.visir.is/g/2015331611d/malfraedingur-af-nyja-skolanum-sem-hefur-sed-heiminn Málfræðingur af nýja skólanum sem hefur séð heiminn] Vísir&lt;/ref&gt;.

Skáldsaga Eyvinds, ''Landið handan fjarskans'' , hlaut [[bókmenntaverðlaun Halldórs Laxness]] árið 1997 &lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/1891538#page/n28/mode/2up Morgunblaðið, nóvember 1997] Tímarit.is&lt;/ref&gt;.

Eyvindur var einnig kennari og vann fyrir íslenskt útvarp og sjónvarp. Á Ríkisútvarpinu var hann m.a. árin 1978-1979 með þættina ''Daglegt mál'' &lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/3080108#page/n21/mode/2up Dagblaðið Vísir, október 1978] Tímarit.is&lt;/ref&gt;. Hann kenndi m.a. við háskólann við Helsinki og Kaupmannahöfn og var fréttaritari RÚV í Helsinki. Eyvindur var Vestfirðingagoði fyrir [[Ásatrúarfélagið]] &lt;ref&gt;[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2006/10/09/fjolgun_goda_med_vigslurettindi_hja_asatruarmonnum/ Fjölgun goða með vígsluréttindi hjá ásatrúarmönnum] Mbl.is, 9. október 2006&lt;/ref&gt;. 

Eyvindur eignaðist fjögur börn og eru meðal þeirra rappararnir [[Erpur Eyvindsson]] (Blazroca) og Eyjólfur (Sesar A) &lt;ref&gt;[https://timarit.is/page/3457986#page/n1/mode/2up Morgunblaðið nóvember 2002] Tímarit.is&lt;/ref&gt;. Hann lést níræður að aldri árið 2026 &lt;ref&gt;[https://www.visir.is/g/20262930375d/eyvindur-p.-eiriksson-latinn Eyvindur P. Eiríksson látinn] Vísir, sótt 4. september 2026 &lt;/ref&gt;.

==Ritverk==
*Hvenær? (1974, Iðunn, ljóð)
*Hvaðan – Þaðan (1978, Letur, ljóð)
*Múkkinn (1988, Iðunn, skáldsaga)
*Viltu (1989, Óskráð, ljóð)
*Á háskaslóð (1993, Mál og menning, barnabók)
*Meðan skútan skríður (1995, Mál og menning, barnabók)
*Landið handan fjarskans (1997, Vaka-Helgafell, skáldsaga)
*Vertu (1998, ljóð)
*Þar sem blómið vex og vatnið fellur (1999, Vaka-Helgafell, skáldsaga)
*Óreiðum augum: Heiðin ljóð (2001, Andblær, ljóð)
*Glass: Saga af glæpum og glöpum (2007, skáldsaga)

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{fd|1935|2026}}
[[Flokkur:Íslenskir rithöfundar]]
[[Flokkur:Íslenskufræðingar]]</text>
      <sha1>m88xjdc23pysy44u2j5o0pece9ltil4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flokkur:Fólk dáið árið 1254</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192691</id>
    <revision>
      <id>1977614</id>
      <timestamp>2026-09-04T14:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <comment>Bjó til síðu með „[[Flokkur:1254]] [[Flokkur:Fólk dáið á 13. öld]]“</comment>
      <origin>1977614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="dg9ibnwk2b6l1qt15hwkzimh14rk5bi" xml:space="preserve">[[Flokkur:1254]]
[[Flokkur:Fólk dáið á 13. öld]]</text>
      <sha1>dg9ibnwk2b6l1qt15hwkzimh14rk5bi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Játvarður 7. Bretlandskonungur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192692</id>
    <redirect title="Játvarður 7." />
    <revision>
      <id>1977622</id>
      <timestamp>2026-09-04T15:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Játvarður 7. Bretlandskonungur]] á [[Játvarður 7.]] yfir tilvísun: Samhæfing, enginn annar konungur til með sama nafni.</comment>
      <origin>1977622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="ak8kic472isfkwj6u8v821ewkt4jnov" xml:space="preserve">#tilvísun [[Játvarður 7.]]</text>
      <sha1>ak8kic472isfkwj6u8v821ewkt4jnov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Játvarður 8. Bretlandskonungur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192693</id>
    <redirect title="Játvarður 8." />
    <revision>
      <id>1977628</id>
      <timestamp>2026-09-04T15:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Játvarður 8. Bretlandskonungur]] á [[Játvarður 8.]]: Samhæfing, enginn annar konungur til með sama nafni.</comment>
      <origin>1977628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="gxaaikzstj7jitqiz2g4oesr392si7p" xml:space="preserve">#tilvísun [[Játvarður 8.]]</text>
      <sha1>gxaaikzstj7jitqiz2g4oesr392si7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anne Boleyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192694</id>
    <redirect title="Anna Boleyn" />
    <revision>
      <id>1977643</id>
      <timestamp>2026-09-04T17:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Anne Boleyn]] á [[Anna Boleyn]] yfir tilvísun: Algengara á íslensku.</comment>
      <origin>1977643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="02kga20cvb994qr6x4wrtwwy74ep2k7" xml:space="preserve">#tilvísun [[Anna Boleyn]]</text>
      <sha1>02kga20cvb994qr6x4wrtwwy74ep2k7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elísabet 2. Bretadrottning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192695</id>
    <redirect title="Elísabet 2." />
    <revision>
      <id>1977646</id>
      <timestamp>2026-09-04T17:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TKSnaevarr</username>
        <id>53243</id>
      </contributor>
      <comment>TKSnaevarr færði [[Elísabet 2. Bretadrottning]] á [[Elísabet 2.]] yfir tilvísun: Samhæfing, engin önnur drottning með þessu nafni.</comment>
      <origin>1977646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="5e12lusfki16iwm3hwqnikng2d4xzgv" xml:space="preserve">#tilvísun [[Elísabet 2.]]</text>
      <sha1>5e12lusfki16iwm3hwqnikng2d4xzgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richard Whately</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192696</id>
    <revision>
      <id>1977652</id>
      <timestamp>2026-09-04T18:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <comment>bjó til síðu</comment>
      <origin>1977652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="lbedkmjqej5t2cznx0m04n1ddfr91tb" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur (háskólakennari), heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately var (the Archbishop of Dublin). Hann hjálpaði að stofna (&quot;Broad Church&quot; party)</text>
      <sha1>lbedkmjqej5t2cznx0m04n1ddfr91tb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977653</id>
      <parentid>1977652</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1977653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="468" sha1="8jwe2w9kajmy5egiu7dwd0lihjjomf0" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur (háskólakennari), heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately var (the Archbishop of Dublin). Hann átti þátt í að stofna (&quot;Broad Church&quot; party)</text>
      <sha1>8jwe2w9kajmy5egiu7dwd0lihjjomf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977654</id>
      <parentid>1977653</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <origin>1977654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="466" sha1="dxwf197zbvzx8omqu76280girnnb5yb" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately var (the Archbishop of Dublin). Hann átti þátt í að stofna (&quot;Broad Church&quot; party)</text>
      <sha1>dxwf197zbvzx8omqu76280girnnb5yb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977655</id>
      <parentid>1977654</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Richard Whately */</comment>
      <origin>1977655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="535" sha1="qnep3hm4j9kn2ijv11oomyi1ylcnk98" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately var (the Archbishop of Dublin). Hann átti þátt í að stofna (&quot;Broad Church&quot; party)</text>
      <sha1>qnep3hm4j9kn2ijv11oomyi1ylcnk98</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977656</id>
      <parentid>1977655</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48111-97</username>
        <id>120357</id>
      </contributor>
      <comment>Test</comment>
      <origin>1977656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="565" sha1="a8z7x15dz4dphpt8dmpazobx4y6lvdx" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately var (the Archbishop of Dublin). Hann átti þátt í að stofna (&quot;Broad Church&quot; party)

== Framlag til hagfræði ==</text>
      <sha1>a8z7x15dz4dphpt8dmpazobx4y6lvdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977658</id>
      <parentid>1977656</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1977658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="gfsfrw2s6deurjt6bthqvrpy8hjcwci" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately var (the Archbishop of Dublin). Hann átti þátt í að stofna (&quot;Broad Church&quot; party)

== Framlag til hagfræði ==</text>
      <sha1>gfsfrw2s6deurjt6bthqvrpy8hjcwci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977659</id>
      <parentid>1977658</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T19:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <origin>1977659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="efc1aaz7izy9zoalcvuyoh3yfu82uqj" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately var (the Archbishop of Dublin). Hann átti þátt í að stofna (&quot;Broad Church&quot; party)

== Framlag til hagfræði ==


== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Whately lést árið 1863 í Dublin 76 ára að aldri.</text>
      <sha1>efc1aaz7izy9zoalcvuyoh3yfu82uqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977661</id>
      <parentid>1977659</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T20:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <origin>1977661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="809" sha1="14ucx8m0uu1sm5gfukpermirci2k1n0" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately var erkibiskupinn í Dublin.

== Framlag til hagfræði ==


== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Whately lést árið 1863 í Dublin 76 ára að aldri.</text>
      <sha1>14ucx8m0uu1sm5gfukpermirci2k1n0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977662</id>
      <parentid>1977661</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T20:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48160-79</username>
        <id>120361</id>
      </contributor>
      <comment>Bætti við Menntun og störf</comment>
      <origin>1977662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5476" sha1="sclv56url78adid4omf4p18e39lgh46" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately var erkibiskupinn í Dublin.

== Framlag til hagfræði ==


== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Whately lést árið 1863 í Dublin 76 ára að aldri.

== Menntun og störf ==
Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við Oxford-háskóla þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna Nassau William Senior, sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>sclv56url78adid4omf4p18e39lgh46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977663</id>
      <parentid>1977662</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T20:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1977663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5615" sha1="ccnrg1h6dlhdi8c106qu164dxw7ml4x" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831.

Helstu verk hans eru Elements of Logic (1826), Elements of Rhetoric (1828) og Historic Doubts to Napoleon Buonaparte (1819)

== Framlag til hagfræði ==


== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Whately lést árið 1863 í Dublin 76 ára að aldri.

== Menntun og störf ==
Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við Oxford-háskóla þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna Nassau William Senior, sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ccnrg1h6dlhdi8c106qu164dxw7ml4x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977665</id>
      <parentid>1977663</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T20:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1977665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5707" sha1="iw4pp9bd0cbajwluonr1rfsb67ntknb" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831.

Helstu verk hans eru Elements of Logic (1826), Elements of Rhetoric (1828) og Historic Doubts to Napoleon Buonaparte (1819)

== Framlag til hagfræði ==


== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Árið 1856 fór hann að þjást að sívaxandi lömun. Whately hafnaði læknismeðferð við sári árið 1863 og lést þann 8. október 1863.

== Menntun og störf ==
Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við Oxford-háskóla þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna Nassau William Senior, sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>iw4pp9bd0cbajwluonr1rfsb67ntknb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977666</id>
      <parentid>1977665</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T21:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1977666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5869" sha1="m7unz35ss68qptm78er7uezz0vwnagp" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeimni í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan.

Helstu verk hans eru Elements of Logic (1826), Elements of Rhetoric (1828) og Historic Doubts to Napoleon Buonaparte (1819)

== Framlag til hagfræði ==


== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Árið 1856 fór hann að þjást að sívaxandi lömun. Whately hafnaði læknismeðferð við sári árið 1863 og lést þann 8. október 1863.

== Menntun og störf ==
Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við Oxford-háskóla þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna Nassau William Senior, sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>m7unz35ss68qptm78er7uezz0vwnagp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977667</id>
      <parentid>1977666</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T21:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1977667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5870" sha1="4n9yg117wye3yjbwaa99b9nm6ge7i3h" xml:space="preserve">== Richard Whately ==
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan.

Helstu verk hans eru Elements of Logic (1826), Elements of Rhetoric (1828) og Historic Doubts to Napoleon Buonaparte (1819)

== Framlag til hagfræði ==


== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Árið 1856 fór hann að þjást að sívaxandi lömun. Whately hafnaði læknismeðferð við sári árið 1863 og lést þann 8. október 1863.

== Menntun og störf ==
Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við Oxford-háskóla þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna Nassau William Senior, sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4n9yg117wye3yjbwaa99b9nm6ge7i3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977671</id>
      <parentid>1977667</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T21:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5970" sha1="jxok9oxm8t9wthqd6sfhgg8h7qnxngn" xml:space="preserve">
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan.

Helstu verk hans eru Elements of Logic (1826), Elements of Rhetoric (1828) og Historic Doubts to Napoleon Buonaparte (1819)

== Framlag til hagfræði ==


== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Árið 1856 fór hann að þjást að sívaxandi lömun. Whately hafnaði læknismeðferð við sári árið 1863 og lést þann 8. október 1863.

== Menntun og störf ==
Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við Oxford-háskóla þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna Nassau William Senior, sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

{{Fd|1787|1863}}
[[Flokkur:Breskir hagfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir guðfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir heimspekingar]]</text>
      <sha1>jxok9oxm8t9wthqd6sfhgg8h7qnxngn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977673</id>
      <parentid>1977671</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T21:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CCS03</username>
        <id>120353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1977673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6253" sha1="taje7csp7jzzfucsel2bvyx3aeevo4f" xml:space="preserve">
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
| dánarstaður        = Dublin, Írland
| skóli              = Oriel College við Oxford-háskóla
| titill             = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}}
| maki               = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}}
| börn               = 5
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan.

Helstu verk hans eru Elements of Logic (1826), Elements of Rhetoric (1828) og Historic Doubts to Napoleon Buonaparte (1819)

== Framlag til hagfræði ==


== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Árið 1856 fór hann að þjást að sívaxandi lömun. Whately hafnaði læknismeðferð við sári árið 1863 og lést þann 8. október 1863.

== Menntun og störf ==
Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við Oxford-háskóla þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna Nassau William Senior, sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

{{Fd|1787|1863}}
[[Flokkur:Breskir hagfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir guðfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir heimspekingar]]</text>
      <sha1>taje7csp7jzzfucsel2bvyx3aeevo4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977675</id>
      <parentid>1977673</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T22:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48111-97</username>
        <id>120357</id>
      </contributor>
      <comment>Framlag til hagfræði</comment>
      <origin>1977675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8463" sha1="5gi1oo088hkpbzny0legb4icga4pn2g" xml:space="preserve">
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
| dánarstaður        = Dublin, Írland
| skóli              = Oriel College við Oxford-háskóla
| titill             = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}}
| maki               = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}}
| börn               = 5
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Helstu verk hans eru Elements of Logic (1826), Elements of Rhetoric (1828) og Historic Doubts to Napoleon Buonaparte (1819). &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Árið 1856 fór hann að þjást að sívaxandi lömun. Whately hafnaði læknismeðferð við sári árið 1863 og lést þann 8. október 1863. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Menntun og störf ==
Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Framlag til hagfræði ==

=== Aðgreining hagfræði og siðfræði ===
Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld, á tíma þegar hún mætti mótspyrnu frá mörgum innan ensku kirkjunnar. Kirkjunnar menn óttuðust að hagfræðin ýtti undir auðsöfnun og sérhagsmuni, sem myndi draga úr kristilegum gildum og góðgerðastörfum. Hann svaraði þessu með því að skilja á milli siðfræði og hagfræði. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilega matsdóma á auð, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig verðmæti verða til og hvernig viðskipti virka. Með því að gera hana að hlutlausri vísindagrein vildi hann verja hana fyrir ásökunum um ósiðsemi.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=is&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}} Sótt 4. september 2026.&lt;/ref&gt; Til að undirstrika þennan hlutlausa grundvöll mælti hann með því að kalla greinina ''Catallactics.'' &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar ===
Whately hafnaði svartsýnni mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Roberts Malthusar]], sem spáði því að mannfjöldi yxi veldislega en matvælaframleiðsla aðeins línulega, það er að segja að fólki fjölgaði alltaf hraðar en matnum. Whately benti á að Malthus miðaði eingöngu við líffræðilegan ''möguleika'' mannkyns til að fjölga sér, en horfði fram hjá ''raunveruleikanum''. Með aukinni menntun, tækni og betri lífskjörum velur fólk frekar að viðhalda velferð sinni en að fjölga sér stjórnlaust. Því taldi Whately að framleiðsla gæti í raun vaxið hraðar en mannfjöldinn. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Samstarf við Nassau William Senior ===
Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við Nassau William Senior, en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu David Ricardo og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Fd|1787|1863}}
[[Flokkur:Breskir hagfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir guðfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir heimspekingar]]</text>
      <sha1>5gi1oo088hkpbzny0legb4icga4pn2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977676</id>
      <parentid>1977675</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T22:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48111-97</username>
        <id>120357</id>
      </contributor>
      <comment>/* Samstarf við Nassau William Senior */ Bæta tenglum</comment>
      <origin>1977676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8471" sha1="94o5befaczk67znfb8hvhta8kri1m2z" xml:space="preserve">
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
| dánarstaður        = Dublin, Írland
| skóli              = Oriel College við Oxford-háskóla
| titill             = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}}
| maki               = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}}
| börn               = 5
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, heimspekingur, guðfræðingur og hagfræðingur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Helstu verk hans eru Elements of Logic (1826), Elements of Rhetoric (1828) og Historic Doubts to Napoleon Buonaparte (1819). &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Árið 1856 fór hann að þjást að sívaxandi lömun. Whately hafnaði læknismeðferð við sári árið 1863 og lést þann 8. október 1863. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Menntun og störf ==
Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Framlag til hagfræði ==

=== Aðgreining hagfræði og siðfræði ===
Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld, á tíma þegar hún mætti mótspyrnu frá mörgum innan ensku kirkjunnar. Kirkjunnar menn óttuðust að hagfræðin ýtti undir auðsöfnun og sérhagsmuni, sem myndi draga úr kristilegum gildum og góðgerðastörfum. Hann svaraði þessu með því að skilja á milli siðfræði og hagfræði. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilega matsdóma á auð, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig verðmæti verða til og hvernig viðskipti virka. Með því að gera hana að hlutlausri vísindagrein vildi hann verja hana fyrir ásökunum um ósiðsemi.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=is&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}} Sótt 4. september 2026.&lt;/ref&gt; Til að undirstrika þennan hlutlausa grundvöll mælti hann með því að kalla greinina ''Catallactics.'' &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar ===
Whately hafnaði svartsýnni mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Roberts Malthusar]], sem spáði því að mannfjöldi yxi veldislega en matvælaframleiðsla aðeins línulega, það er að segja að fólki fjölgaði alltaf hraðar en matnum. Whately benti á að Malthus miðaði eingöngu við líffræðilegan ''möguleika'' mannkyns til að fjölga sér, en horfði fram hjá ''raunveruleikanum''. Með aukinni menntun, tækni og betri lífskjörum velur fólk frekar að viðhalda velferð sinni en að fjölga sér stjórnlaust. Því taldi Whately að framleiðsla gæti í raun vaxið hraðar en mannfjöldinn. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Samstarf við Nassau William Senior ===
Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Fd|1787|1863}}
[[Flokkur:Breskir hagfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir guðfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir heimspekingar]]</text>
      <sha1>94o5befaczk67znfb8hvhta8kri1m2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1977678</id>
      <parentid>1977676</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T22:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berserkur</username>
        <id>10188</id>
      </contributor>
      <origin>1977678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8516" sha1="d0oisehfl169pu7o9k9d0611kj5p5zm" xml:space="preserve">
{{Persóna
| nafn               = Richard Whately
| mynd               = Richard Whately Archbishop of Dublin (4x5 cropped).png
| fæðingardagur      = {{fæðingardagur|1787|02|1}}
| fæðingarstaður     = Cavendish Square, London, England
| dánardagur         = {{dánardagur og aldur|1863|10|8|1787|02|1}}
| dánarstaður        = Dublin, Írland
| skóli              = Oriel College við Oxford-háskóla
| titill             = {{hlist|Háskólakennari|Heimspekingur|Guðfræðingur|Hagfræðingur}}
| maki               = {{gifting|[[Elizabeth Pope]]|1821 |}}
| börn               = 5
}}
'''Richard Whately''' (1. febrúar 1787 í London á Englandi — 8. október 1863) var breskur háskólakennari, [[heimspeki]]ngur, [[guðfræði]]ngur og [[hagfræði]]ngur. Whately varð erkibiskupinn í Dublin árið 1831, þar sem hann hélt áfram að skrifa mikið, en vegna hreinskilni hans og það að hann var ófeiminn í að segja sínar skoðanir gerði hann oft óvinsælan. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Helstu verk hans eru Elements of Logic (1826), Elements of Rhetoric (1828) og Historic Doubts to Napoleon Buonaparte (1819). &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Ævisaga ==
Richard Whately fæddist 1787 á Cavendish Square í London. Árið  1821 Giftist Whately henni Elizabeth Pope og þau eignuðust fimm börn, einn son og fjórar dætur. Árið 1856 fór hann að þjást að sívaxandi lömun. Whately hafnaði læknismeðferð við sári árið 1863 og lést þann 8. október 1863. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Menntun og störf ==
Richard Whately var hluta af fyrstu menntun sinni í einkaskóla í Bristol. Eftir það fór hann í Oriel College við [[Oxford-háskóli|Oxford-háskóla]] þar sem hann lauk BA-gráðu árið 1808. Árið 1811 fékk hann fræðilega stöðu við Oriel College og ári síðar lauk hann MA-gráðu. Á þessum tíma var Oriel College mikilvægur vettvangur fyrir hóp fræðimanna sem oft hefur verið kallaður Noetics. Whately tengdist þessum hópi og starfaði þar meðal annars með Edward Copleston, sem var einn af leiðandi fræðimönnum Oriel College á þeim tíma. Hópurinn lagði mikla áherslu á rökfræði og gagnrýna hugsun og hafði áhrif á þær áherslur sem Whately tók síðar með sér inn í kennslu og fræðistörf.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Richard Whately {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Whately byrjaði snemma að sinna kennslu við Oxford. Árið 1811 tók hann meðal annars að sér að kenna [[Nassau William Senior]], sem varð síðar þekktur hagfræðingur. Þeir héldu sambandi áfram og á milli þeirra myndaðist bæði vinátta og fræðilegt samstarf. Whately hjálpaði Senior að fá prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford árið 1825. Senior skrifaði síðar viðauka við bók Whately, Elements of Logic. Árið 1815 varð Whately kennari við Oriel College. Samhliða kennslunni skrifaði hann greinar um rökfræði og mælskufræði fyrir Encyclopaedia Metropolitana. Þær greinar urðu síðar grunnurinn að tveimur þekktustu ritum hans, Elements of Logic frá 1826 og Elements of Rhetoric frá 1828.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hetwebsite.net/het/profiles/whately.htm|title=Richard Whately|website=www.hetwebsite.net|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;

Árið 1821 giftist Whately henni Elizabeth Pope. Samkvæmt reglum Oriel College á þeim tíma þurfti Whately að láta af fræðilegri stöðu sinni við skólann þegar hann kvæntist. Hann yfirgaf því Oxford um tíma og tók við starfi sóknarprests í Halesworth í Suffolk. Hann var þar í nokkur ár en sneri aftur til Oxford árið 1825. Þá var hann skipaður skólastjóri St Alban's Hall. Þar hélt hann áfram að sinna fræðilegum og kirkjulegum störfum.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Árið 1829 tók Whately við prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Oxford. Þar sem hann fékk tækifæri til að kenna og þróa hugmyndir sínar um hagfræði. Hluti fyrirlestra hans frá þessum tíma var síðar gefinn út árið 1831 undir heitinu Introductory Lectures on Political Economy. Hann var aðeins prófessor í stuttan tíma því sama ár varð hann erkibiskup í Dublin og flutti til Írlands. Þrátt fyrir það hélt hann áfram að fylgja fræðastarfi og menntamálum eftir flutninginn.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Starf Whately á Írlandi náði lengra en eingöngu til kirkjumála. Hann hafði áfram mikinn áhuga á menntun og tók virkan þátt í þróun írska menntakerfisins. Árið 1832 tók hann þátt í stofnun landsmenntunarnefndar á Írlandi og varð einn áhrifamesti meðlimur hennar. Hann var í raun leiðandi maður innan nefndarinnar í mörg ár og sat þar til hann sagði frá henni árið 1853. Þátttaka hans í nefndinni sýnir að menntamál voru áfram stór hluti af starfi hans, jafnvel eftir að hann hafði yfirgefið Oxford.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Whately hélt einnig áfram að vinna að hagfræðimenntun eftir  að hann flutti til Dublin. Árið 1832 stofnaði hann prófessorsstöðu í stjórnmálahagfræði við Trinity College í Dublin. Sú staða varð síðar vettvangur fyrir aðra hagfræðinga, meðal annars Mountifort Longfield. Þannig hélt Whately áfram að hafa áhrif á kennslu og fræðastarf þó að aðalstarf hans væri orðið embætti erkibiskups. Hann var í starfinu þar til hann lést árið 1863. Ferill hans var því fjölbreyttur og náði yfir háskólakennslu, fræðiskrif, prestsstarf, hagfræðikennslu, kirkjustjórn og þátttöku í menntamálum.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Framlag til hagfræði ==

=== Aðgreining hagfræði og siðfræði ===
Whately gegndi mikilvægu hlutverki í að móta hagfræði sem sjálfstæða og virðulega vísindagrein á 19. öld, á tíma þegar hún mætti mótspyrnu frá mörgum innan ensku kirkjunnar. Kirkjunnar menn óttuðust að hagfræðin ýtti undir auðsöfnun og sérhagsmuni, sem myndi draga úr kristilegum gildum og góðgerðastörfum. Hann svaraði þessu með því að skilja á milli siðfræði og hagfræði. Hann færði rök fyrir því að hagfræðin ætti ekki að leggja siðferðilega matsdóma á auð, heldur vera hlutlæg greining á því hvernig verðmæti verða til og hvernig viðskipti virka. Með því að gera hana að hlutlausri vísindagrein vildi hann verja hana fyrir ásökunum um ósiðsemi.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Bókaheimild|titill=A Brief History of Economic Thought|útgefandi=Cambridge University Press|ár=2017|höfundur=Alessandro Roncaglia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.is/books?id=YZFDAQAAMAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=is&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Introductory Lectures on Political Economy: Delivered at Oxford in Easter Term, MDCCCXXXI|last=Whately|first=Richard|date=1847|publisher=J.W. Parker|language=en}} Sótt 4. september 2026.&lt;/ref&gt; Til að undirstrika þennan hlutlausa grundvöll mælti hann með því að kalla greinina ''Catallactics.'' &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Gagnrýni á mannfjöldakenningu Malthusar ===
Whately hafnaði svartsýnni mannfjöldakenningu [[Thomas Malthus|Thomasar Roberts Malthusar]], sem spáði því að mannfjöldi yxi veldislega en matvælaframleiðsla aðeins línulega, það er að segja að fólki fjölgaði alltaf hraðar en matnum. Whately benti á að Malthus miðaði eingöngu við líffræðilegan ''möguleika'' mannkyns til að fjölga sér, en horfði fram hjá ''raunveruleikanum''. Með aukinni menntun, tækni og betri lífskjörum velur fólk frekar að viðhalda velferð sinni en að fjölga sér stjórnlaust. Því taldi Whately að framleiðsla gæti í raun vaxið hraðar en mannfjöldinn. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Samstarf við Nassau William Senior ===
Í fræðstarfi sínu átti Whately í nánu samstarfi við [[Nassau William Senior]], en þeir voru báðir sammála um að hafna vinnugildiskenningu [[David Ricardo]] og lögðu áherslu á að hagfræðin ætti að byggja á hlutlægum og rökfræðilegum meginreglum. Þegar Whately varð biskup í Dublin hélt hann áfram að efla fræðigreinina með því að stofna Whately-prófessorsstólinn við Trinity College og ráðfærði sig oft við Senior um efnahagsmál Írlands og fátækralögin. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==Tilvísanir==
&lt;references/&gt;

{{Fd|1787|1863}}
[[Flokkur:Breskir hagfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir guðfræðingar]]
[[Flokkur:Enskir heimspekingar]]</text>
      <sha1>d0oisehfl169pu7o9k9d0611kj5p5zm</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>